វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4368 341500 338464 2026-10-03T04:09:53Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341500 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 4481 341502 338466 2026-10-03T04:10:13Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341502 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 4482 341501 338465 2026-10-03T04:10:03Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341501 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 5014 341503 338467 2026-10-03T04:10:23Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341503 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 5044 341506 338470 2026-10-03T04:10:53Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341506 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 5045 341505 338469 2026-10-03T04:10:43Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341505 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 5060 341510 338474 2026-10-03T04:11:33Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341510 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 5124 341509 338473 2026-10-03T04:11:23Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341509 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 8233 341515 249644 2026-10-03T04:12:23Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[អ៊ីស្លាមសាសនា]] 341515 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[អ៊ីស្លាមសាសនា]] h0rpatoyoooy404979gizyk3r9adq2m 0 8616 341508 338472 2026-10-03T04:11:13Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341508 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 10210 341519 327820 2026-10-03T05:55:19Z ~2026-52850-67 53236 /* */ Kh s 36 341519 wikitext text/x-wiki លោក សមរង្ស៊ី គឺជា​សកម្មជន សេដ្ឋវិទូ និង​ជា​អ្នក​នយោបាយ​ខ្មែរ ដែល​ទើប​តែ​កាន់​តំណែង​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​[[គណបក្ស​ប្រឆាំង]]។ បច្ចុប្បន្ន​លោក​ជា​ប្រធាន​បណ្ដោះអាសន្ន​នៃ​[[គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ]] ដោយសារ​ការ​បន្ត​បម្រាម​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​នយោបាយ​ពី​សំណាក់​ប្រធាន​គណបក្ស គឺ​លោក [[កឹម សុខា]]។ {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" !style="background: #F4AF09;" colspan="3"|'''រូបថត'''[[ឯកសារ:Sam_Rainsy_and_Kem_Sokha_wave_to_protesters.jpg|រូបភាពតូច|ស្តាំ]] |- style="text-align:center;" |colspan="3"| |- style="text-align:center;" !style="background: #F4AF09;" colspan="3"|ប្រធានបក្សប្រឆាំងនៃគណបក្សសង្រ្គោះជាតិកម្ពុជា |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:top;" |'''ឈ្មោះ''' |colspan="2"|សម រង្ស៊ី |- style="vertical-align:top;" |'''ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត''' |colspan="2"|១០ ខែ មីនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ |- style="vertical-align:top;" |'''ទីកន្លែងកំណើត''' |colspan="2"| [[កំពង់ចាម]] |- style="vertical-align:top;" |'''សញ្ជាតិ''' |colspan="2"|[[ខ្មែរ]]-សហរដ្ឋអាមេរិក |- style="vertical-align:top;" |'''ឪពុក''' |colspan="2"| [[សម សារី]] ជនជាតិខ្មែរ |- style="vertical-align:top;" |'''ម្តាយ''' |colspan="2"| អ៊ិន អឹម ជនជាតិខ្មែរ |- style="vertical-align:top;" |'''កម្រិតវប្បធម៌''' |colspan="2"|[[អនុបណ្ឌិតសេដ្ឋកិច្ច]] |- style="vertical-align:top;" |'''ភរិយា''' |colspan="2"| [[ជូ ឡុងសូម៉ូរ៉ា]] |- style="vertical-align:top;" |'''សាសនា''' |colspan="2"| [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |- style="vertical-align:top;" |'''មុខរបរ''' |colspan="2"| |- style="vertical-align:top;" |'''ការតស៊ូនយោបាយ''' |colspan="0"| បានបង្កើតគណបក្ស សម រង្សី និងបានបង្កើតគណបក្ស ភ្លើងទៀន បន្ទាប់មកបង្កើតគណបក្ស សង្គ្រោះជាតិ |}2016 .10.តុលា ត្រូវ 2026 .គណបក្ស សង្គ្រោះជាតិ នេះ មិនបានមកបោះ ឆ្នោត នោះ តាមអោយ kh s ត្រូវបានននោបាយ ?.ខុសច្បាប់តាមបំដាប្រទេស 2027..សមរស្សី មកតាមសន្យា.ខុសនឹងច្បាប់ជាតិ ជនវំថាប្រទេស សមរស្សីចាំនៅក្រោយ 2027 ដល់ 2028 .? == ប្រវត្តិ== === ការសិក្សា === * ១៩៨០ អនុបណ្ឌិតគ្រប់គ្រងធុរកិច្ច សាកលវិទ្យាល័យ INSEAD Fontainebleau (ប្រទេសបារាំង) * ១៩៧៣ អនុបណ្ឌិតសេដ្ឋកិច្ច មហាវិទ្យាល័យនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច ក្រុងប៉ារីស * អនុបណ្ឌិតវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច -ទ្រឹស្តីហិរញ្ញវត្ថុ មួយ បង្កើតឡើងដោយ សម រង្សុី ត្រូវបានសាលាជាន់ខ្ពស់ សេដ្ឋកិច្ជ និង ពាណិជ្ជកម្ម នៅប្រទេសបារាំង ដាក់ឲ្យនិស្សិតសិក្សា។ ខាងក្រោមនេះ គឺជា សៀវភៅ ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសហគ្រាស និពន្ធដោយសាស្ត្រាចារ្យ នៃសាលាពាណិជ្ជកម្ម ដ៏ល្បីល្បាញជាងគេ នៅប្រទេសបារាំង ឈ្មោះ Ecole des Hautes Etudes Commerciales (HECpp) ដែលរៀបរាប់ ពី ទ្រឹស្តីហិរញ្ញវត្ថុ របស់ សម រង្ស៉ី ហៅថា Délai de recouvrement សម្រាប់វាយតម្លៃភាគហ៊ុន លើទីផ្សារ។ === ប្រវត្តិការងារ === *១៩៩២-១៩៩៥ សមាជិកស្ថាបនិក និងគណៈកម្មការនាយកគណៈបក្សហ៊ុនស៊ិនប៊ិច *១៩៩៣-១៩៩៤ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច *១៩៩២-១៩៩៣ សមាជិកឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា (SNC) ==គ្រួសារ== ឪពុករបស់លោក សម រង្សី គឺលោក សម សារី ធ្លាប់បានធ្វើជា​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​​អប់រំ ផែនការ និង​ឥណទានហិរញ្ញវត្ថុ មុនពេលដែលលោក​ត្រូវបានទទួលតំណែងជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីនៅក្នុង​រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយ​សម្តេចសីហនុក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០។ ម្តាយរបស់លោក សម រង្សី គឺលោកស្រី អ៊ិន អឹម ត្រូវបាន​កត់ត្រាថាជាស្ត្រីខ្មែរដំបូងបំផុត​ដែលបាន​​បញ្ចប់ការសិក្សា​ថ្នាក់​ទុតិយភូមិ ដែលគេហៅថាបាក់កាឡូរ៉ែអា (Baccalauréat)។ លោក សម សារី បានរត់គេចខ្លួនពីកម្ពុជា​នៅក្នុងឆ្នាំ 1959 នៅពេលដែលលោក សម រង្ស៊ី មានអាយុត្រឹម​ដប់ឆ្នាំដោយរងការ​សង្ស័យថាបាន​ចូលរួមនៅក្នុង ផែនការសម្ងាត់ក្រុង​បាងកក ខណៈពេលដែល​ម្តាយគាត់​ត្រូវ​បាន​ចាប់ឃុំឃាំងនៅក្នុងពន្ធនាគារ។ ជីតារបស់លោក សម រង្ស៊ី គឺ​លោក សម ញាណ បានបម្រើការជាប្រធាននៃ​ព្រះរាជ​ក្រុមប្រឹក្សានៃ​កម្ពុជា និងត្រូវបាន​តែងតាំងជា​សមាជិកដ៏សំខាន់​នៃ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (កម្ពុជា) នៅ​ក្នុងឆ្នាំ 1940 ។ <ឈ្មោះឯកសារ = "Brown240" /> លោក​ សម​ រង្សី​បាន​រៀបការជាមួយអ្នកស្រី ជូ ឡុងសូម៉ូរ៉ា ដែលបច្ចុប្បន្នលោកស្រីក៏ជាសមាជិកសភាមកពីគណបក្សជាមួយលោកដែរ ហើយគាត់មានកូនបីនាក់គឺ ​​សម ប៉ាទ្រិក, សម មួរែល និង​សម រ៉ាឈែល។ Tioulong Samura's father, Nhiek Tioulong was a military general who founded the [[Khmer Renovation]] party and briefly served as an Acting Prime Minister in 1962. Both Sam Rainsy and his wife claimed to have [[Chinese Cambodian|Chinese]] ancestry, the former having revealed that one of his great-great grandfathers was a Chinese immigrant,<ref>[http://www.thecambodiaherald.com/cambodia/detail/1?page=11&token=Mjk3NDJiOTY4MDdhMDE1NzY1NjEzMWJkNzcxYWJm Sam Rainsy urges Cambodia to support China's claims to South China Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222003440/http://www.thecambodiaherald.com/cambodia/detail/1?page=11&token=Mjk3NDJiOTY4MDdhMDE1NzY1NjEzMWJkNzcxYWJm |date=2014-02-22 }}, 24 January 2012, The Cambodia Herald.com</ref><ref>[http://www.samrainsyparty.org/en/2012/01/21/english-message-de-voeux-du-president-sam-rainsy-a-tous-les-cambodgiens-de-descendance-chinoise-a-loccasion-du-nouvel-an-chinois/ MESSAGE DE VŒUX DU PRESIDENT SAM RAINSY A TOUS LES CAMBODGIENS DE DESCENDANCE CHINOISE A L’OCCASION DU NOUVEL AN CHINOIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415002049/http://www.samrainsyparty.org/en/2012/01/21/english-message-de-voeux-du-president-sam-rainsy-a-tous-les-cambodgiens-de-descendance-chinoise-a-loccasion-du-nouvel-an-chinois/ |date=2012-04-15 }}, 21 January 2012, Official website of Sam Rainsy party (retrieved 7 June 2012)</ref> while Nhiek Tioulong revealed that he had a Chinese grandfather during a dialogue session with [[Zhou Enlai]] in 1954.<ref>Bulletin: Inside China's Cold War &ndash; Document No. 79, Minutes of Conversation between Zhou Enlai and Cambodian Foreign Minister Tep Phan (Summary), 20 July 1954</ref> === ឯកសារបន្ថែម === លោក សម រង្ស៊ី ជាអ្នកដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងចាស់វស្សានៅកម្ពុជា។ លោកធ្លាប់ជាតំណាង សម្តេច ព្រះនរោត្តម សីហនុ ក្នុងក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ SNC ។ លោកធ្លាប់ជា រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដល់ ១៩៩៤ ដោយធ្លាប់បានបញ្ចុះប្រាក់ដុល្លារ ពី ១ដុល្លារអាមេរិក = ៣៦០០រៀស មកត្រឹម ១ដុល្លារអាមេរិក = ២៥០០រៀល ប៉ុណ្ណោះហើយតំលៃសាំងនៅត្រឹម​ ១៧០០រៀល ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងមុខដំណែង លោកបានដំឡើងប្រាក់ខែអោយមន្ត្រីរាជការ ១០០% ចំនួន ៣ ដង ។ ក្នុងជីវិតនយោបាយ លោកត្រូវបានគេយាយី ប្រុងផ្តាច់ជីវិតលោក ជាច្រើនលើកច្រើនសារ ដូចជាពេល លោក ចុះត្រួតពិនិត្យការទំលាក់ឈើហ៊ុបពីក្រចេះ លោកត្រូវបានបាញ់ដោយ ​​​សឿង ផែនដី តែអង្គរក្សលោកបានច្រានលោកធ្លាក់ទឹកទាន់។ លើកទី២ នៅមុខមន្ទីររដ្ឋសភាចាស់ពេលលោកទាមទាអោយមានប្រព័ន្ធតុលាការយុត្តិធម៌ ត្រូវគេគប់គ្រាប់បែក៤គ្រាប់ដែលបណ្តាលអោយលោករបួស និងមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន១៦នាក់។ លើកទី៣ នៅពេលលោកទៅយាមហឹបឆ្នោតនៅក្នុងក្រសួងមហាផ្ទៃត្រូវបានគេប៉ងធ្វើឃាតដោយបោះគ្រាប់បែកម្តងទៀត។ ប៉ុន្តែលោកនៅតែចេញទៅតាមដងផ្លូវជាច្រើនលើកច្រើនសារដើម្បីទាមទារសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះដោយអំពើរំលោភបំពាននិង សិទ្ធិកម្មករជានិច្ច។ ដើម្បីបង្ហាញពីចិត្តប្រឆាំងនឹងប្រទេសវៀតណាម នៅ ខេត្តស្វាយរៀង លោកបានទៅដកតំរុយព្រំដែនដែលឈ្លានពានមកទឹកដីកម្ពុជា ហើយត្រូវបានតុលាការស្វាយរៀងកាត់ទោសអោយពន្ធនាគារចំនួន១២ឆ្នាំ។ បច្ចុប្បន្នលោកជាមេដឹកនាំនៃគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំគឺគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ បើពុំមាន​អ្វី​ប្រែ​ប្រួល ​រដ្ឋាភិ​បាល​​​ក្រៅ​ប្រទេស​ដែល​​ដឹក​នាំ​​ដោយ ​លោក​ សម រង្ស៊ី ​អតី​ត​​​មេដឹក​នាំ​គណបក្ស​​សង្គ្រោះ​​ជាតិ​ ដែល​​​ជា​គូប្រកួត​​ប្រជែង​​នយោ​បាយ​​យ៉ាង​ស្រួច​​ស្រាល់​​ជាមួយ​ ​លោក ​ហ៊ុន សែន អស់​​រយៈ​​ពេល​​ជាង​​៣០​​ឆ្នាំ​​មក​ហើយ​​នោះ​​ ​នឹង​បើក​ពិធីស​មាជ​ចេញ​ដំណើរ​​​ជា​ផ្លូវ​ការ​ នូវ​រដ្ឋាភិបាល​​ក្រៅ​​ប្រទេស​​ថ្មីស្រឡាង​​ មាន​ឈ្មោះ​ថា ​«រដ្ឋា​​ភិបាល​​​កម្ពុជា​ឯក​រាជ្យ​​២៣​តុលា​» នៅ​ទី​ក្រុង​ប៉ារីស ប្រទេស​បារាំង នៅ​​​ថ្ងៃ​​ទី២៥ ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​២០២៥​​នេះ។ ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== *[http://www.samrainsyparty.org/ គេហទំព័រ​គណបក្ស​សម រង្ស៊ី] {{អត្ថបទមិនពេញលេញ}} [[Category:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ]] [[Category:អ្នកនយោបាយខ្មែរ]] [[Category:បុគ្កលមកពីភ្នំពេញ]] 9nynrbj80mr8bbcms2owpcw79mwhkuo 0 11353 341507 338471 2026-10-03T04:11:03Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341507 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 11610 341496 338462 2026-10-03T04:09:13Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341496 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] ==ប្រវត្តិ== ===សោយរាជ្យ=== ព្រះរាជា​ដែល​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​វ្រះបាទ​[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី២]] គឺ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ដែល​គេ​មិន​បាន​ដឹង​ពី​ចំណង​ទាក់ទង​ជា​ញាតិសាលោហិត​នឹង​ព្រះរាជា​មុនៗ​ឡើយ។ វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ជា​ព្រះរាជា​ដែល​មាន​ជំនឿ​យ៉ាង​មុតមាំ​លើ​សាសនា​ព្រះ​ឥសូរ។ ចាប់​តាំង​ពី​ដើម​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះអង្គ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​រៀបចំ​ឡើង​វិញ​នូវ​ច្បាប់​ទំលាប់​ខាង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា គណៈ​ព្រះ[[​ឥសូរ​]]នេះ។ ===សាសនា=== ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះអង្គ​មាន​ប្រតិកម្ម​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​របស់​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដោយ​ពេល​នោះ​មាន​ការ​វាយ ឬ​កោស​លុប​បំផ្លាញ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា ដែល​គេ​បាន​សាង​យ៉ាង​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​រាជ្យ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ និង​ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះអង្គគឺ​វ្រះបាទ​[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី២]] ដែល​សោយរាជ្យ​មុន​ព្រះអង្គ​នោះ។ ព្រះ​អគ្គមហេសី​របស់​ជយវម៌្មទី៨ មាន​ព្រះនាម​ថា ព្រះនាង[[ចក្រវាទីរាជទេវី]] ជា​កូន​ស្រី​របស់​អតីត​រាជបុរោហិត ឬ[[​សីកេសា]] ហើយ​ព្រះនាង​មាន​បង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ​ម្នាក់​ទៀត ដែល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខាង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឈ្មោះ [[ជយមង្គលាថ៌]] ដែល​ស្វាមី​ព្រះនាង​ទ្រង់​គោរព​កោតក្រែង​រហូត​ដល់​បាន​សាង​ប្រាសាទ​មួយ​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះអង្គ ដើម្បី​តំកល់​បដិមា​តំណាង​របស់​ព្រាហ្មណ៍​រូប​នេះ​ទៀត​ផង។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ប្រជារាស្ត្រ​ជាទូទៅ និង​មន្ត្រី​ធំៗ​នៃ​ព្រះបរមរាជវាំង​មួយ​ចំនួន ដែល​នៅ​គោរព​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ដែល​នាំ​ចូល​មក​ពី​កោះ​[[ស្រីលង្កា]] ដោយ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[គមលិន្ត]] ដែល​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រ​មួយ​អង្គ​របស់​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១១៩០ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ មាន​ការ​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត និង​ប្រតិកម្ម​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែល​បាន​វាយ​បំផ្លាញ ឬ​កោស​លុប​ធ្វើ​អោយ​ខូចខាត​បដិមា និង​សមិទ្ធិ​ផ្សេងៗ​ខាង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នេះ បាន​បង្ក​ជា​ភាព​វឹកវរ​ចលាចល​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ប្រមូល​ពន្ធដារ ឬ​កំណែន ដើម្បី​បំពេញ​ការ​កសាង​បូជនីយដ្ឋាន​ផ្សេងៗ សំរាប់​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ផង។ ===នយោបាយការបរទេស=== ចំណែក​នយោបាយ​ក្រៅ​ប្រទេស​វិញ វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​បះបោរ​របស់​ជនជាតិ​[[ស្យាម]] ដែល​ហូរ​មក​ពី​យូណាន (ក្នុងសិលាចារឹក យ្វន ក្រោយមកជា [[យួន]]) ខេត្ត​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស[[​ចិន]] កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើងៗ ក្នុង​ពេល​ដែល​ពួក​[[ម៉ុងហ្គោល]] លុក​លុយ​ប្រទេស​ចិន។ ពួក​ស្យាម ដែល​បាន​ចំលង​យក​របៀប​ចាត់​ចែង​ទ័ព​តាម​ពួក​ម៉ុងហ្គោល និង​បាន​ចំលង ឬ​ត្រាប់​យក​អក្សរ​របស់​ខ្មែរ​ទៅ​ប្រើប្រាស់ បាន​បះបោរ​វាយ​រឹប​យក​តំបន់​វាល​ទំនាប​ទន្លេ​មេណាម​របស់​ខ្មែរ។ ទីបំផុត ពួក​ស្យាម ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់[[​រាមកំហែង]] ក៏​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ ហើយ​រឹប​យក​ទីក្រុង​ចាស់​របស់​ខ្មែរ គឺ​[[សុខោទ័យ]] ធ្វើ​ជា​រាជធានី​របស់​ខ្លួន។ ម្យ៉ាង​ទៀត វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​ត​ទល់​នឹង​ពួក​ម៉ុងហ្គោល ដែល​បាន​វាយ​លុក​ឈ្លាន​ពាន​លើ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទាំង​មូល ក្រោយ​ពី​បាន​វាយ​យក​ប្រទេស​ចិនបាន ហើយ​បង្កើត​រាជវង្ស​ ([[រាជវង្សយាន]]) ឡើង​សោយរាជ្យ​លើ​ប្រទេស​នេះពី​ឆ្នាំ​ ១២៧៩ ដល់​ឆ្នាំ​ ១៣៦៨។<ref>Chou Ta-kuan 周達観 ([[ចូវតាគ័ន|Zhou Daguan]], fl.1297), ''Customs of Cambodia'' 風土記 , transl. Paul Pelliot and J. Gilman d’Arcy Paul, Bangkok, Siam Society, 1993, pp.xviii-xix.</ref> ដល់​ឆ្នាំ​ ១២៨៣ ក្រោយ​ពី​វាយ​យក​បាន​ភាគ​ខាង​ជើង និង​ភាគ​កណ្ដាល​នៃ​ប្រទេសចាម្ប៉ាហើយ​ [[មេទ័ព]][[​សូហ្គាទូ]] មេបញ្ជាការ​នៃ​កងទ័ព​ម៉ុងហ្គោល បាន​បញ្ជូន​មេ​ទ័ព​ពីរ​នាក់ អោយ​ចូល​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា តែ​ត្រូវ​បាន​ខ្មែរ​ចាប់​បាន​ជា​ឈ្លើយ​ទាំង​ពីរ​នាក់។ ទោះ​បី​ទ័ព​ខ្មែរ​ចាប់​បាន​មេ​ទ័ព​ទាំង​ពីរ​នាក់​របស់​ម៉ុងហ្គោល ក៏ដោយ ក៏​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ទ្រង់​ឈ្វេង​យល់​ថា គួរ​តែ​លើក​សួយសារអាករ​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះចៅ[[​គូប៊ីឡៃខាន់]]នៅ​ឆ្នាំ​ ១២៨៥ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​នោះ។ នៅឆ្នាំ ១២៩០ ពួក[[មន]]បានទទួលឯករាជ្យរបស់ខ្លួនឡើងវិញ។<ref>Cœdès, George. (1964) ''Les États hindouisés d'Indochine et d'Indonésie Paris''.</ref> ===វិបត្តិរាជវង្ស=== នៅ​ចុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ​ឆ្នាំ​ ១២៩៥ វិបត្តិ​ក្នុង​រាជវង្ស​មួយ​បាន​កើត​ឡើង ហើយ​វិបត្តិ​នេះ​បាន​ជំរុញ​អោយ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ទ្រង់​ដាក់​រាជ្យ ហើយ​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ​អោយ​ទៅ​បុត្រ​[[ធីតុបតី]] គឺ​កូន​ប្រសា​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះនាម [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] សោយរាជ្យ​ជំនួស​វិញ។ ដល់​ពេល​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ទ្រង់​បាន​ទទួល​ព្រះមរណនាម​ថា '''បរមេឝ្វរបទ'''។<ref>http://www.rfa.org/khmer/news/history/the-king-of-angkor-continued-06112014034739.html</ref> ===ការដាក់រាជ្យ=== ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ​ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​ ១២៩៥ ក៏​ដោយសារ​ព្រះរាជ​បុត្រី​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា]]បាន​លួច[[​ព្រះ​ខ័ន]]​មា​សដែល​ជា​តំណាង​អំណាច​ព្រះរាជា យក​ទៅ​អោយ​ស្វាមី​នាង បាន​បង្ខំ​អោយ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ជា​ព្រះ​បិតា​ចុះ​ចេញ​ពី​រាជបល្លង្ក ហើយ​ប្រគល់​រាជ្យ​នេះ​ទៅ​អោយ​វ្រះបាទ[[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]ជា​កូន​ប្រសា​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ។ សមាជិក​អ្នក​ការទូត​ចិនម្នាក់​របស់​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​[[តេមួរខាន់]] ដែល​បាន​មក​ដល់​កម្វុជទេឝក្នុង​ឆ្នាំ​ ១២៩៦ ឈ្មោះ [[ចូវតាគ័ន|ជីវតាក្វាន់]] ក៏​បាន​ផ្តល់​សក្ខីកម្ម​ចំពោះ​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ដែរ។ លោក​បាន​សរសេរ​បញ្ជាក់​ថា ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​រជ្ជកាល​នេះ​មាន​ភាព​ឃោរឃៅ គឺ​ស្ដេច​ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​ថ្មី​ជា​កូន​ប្រសា​របស់​ស្ដេច​មុន។ លោក​បន្ត​ថា កូនស្រី​របស់​ស្ដេច​អង្គ​នេះ បាន​លួច​យក​ព្រះ​ខ័ន​មាស​របស់​ព្រះ​បិតា ទៅ​អោយ​ស្វាមី​នាង។ លោកជីវតាក្វាន់ បាន​អះអាង​ថា កូន​ប្រុស​របស់វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ដែល​ត្រូវ​ទទួល​រាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះ​បិតា ទ្រង់​មិន​ទទួល​យក​ស្ដេច​ថ្មី​ដណ្ដើម​រាជ្យ​នេះ​ទេ ហើយ​បាន​ចេញ​ពី​ព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បី​ទៅ​កេណ្ឌ​ទ័ព។ ស្ដេច​ថ្មី​ចាប់​បាន ក៏​យក​ទៅ​កាត់​ម្រាម​ជើង​ចោល និង​យក​ទៅ​ឃុំ​ទុក​ក្នុង​បន្ទប់​ងងឹត។ <ref>http://www.rfa.org/khmer/news/history/the-king-of-angkor-continued-06252014003352.html</ref> ==ពង្សាវលី== *មហេសីព្រះនាម [[ចក្រវាទីរាជទេវី]] **បុត្រីព្រះនាម [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា]] និងព្រះរាជសុណិសា ព្រះនាម [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]។ បុត្រាមួយអង្គត្រូវបានរាជសុណិសាចាប់ខ្លួន។ ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{S-start}} {{S-reg}} {{Succession box|before=[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី២]]|title=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិននៃកម្វុជទេឝ]]|years=១២៤៣&ndash;១២៩៥|after=[[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]}} {{s-end}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Jayavarman 08 | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Cambodian king | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Jayavarman 08}} [[Category:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[Category:ក្សត្រហិណ្ឌូ]] [[Category:រាជវង្សជយវម៌្មទី៨]] [[Category:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[Category:ក្សត្រសតវត្សទី១៣នៅអាស៊ី]] {{Cambodia-royal-stub}} tu0dphrhcwfmyow9n1qhud6egss5ec8 10 12449 341468 332602 2026-10-02T13:37:18Z Nisetpdajsankha 5475 341468 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAME}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes<!-- Remove from [[Category:Articles which use infobox templates with no data rows]] --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass2 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data2 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass7 = mergedbottomrow |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass2 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data2 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass7 = mergedbottomrow |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#if:{{{image_skyline|}}}|[[File:{{{image_skyline}}}|{{#if:{{{imagesize|}}}|{{{imagesize}}}|250px}}|none|alt={{{image_alt|}}}|{{{image_caption|skyline of{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{image_caption|}}}|<small>{{{image_caption}}}</small>}}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|[[File:{{{image_flag}}}|{{#if:{{{flag_size|}}}|{{{flag_size}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|border|alt={{{flag_alt|}}}|Flag of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=ទង់|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|[[File:{{{image_seal|}}}|{{#if:{{{seal_size|}}}|{{{seal_size}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|alt={{{seal_alt|}}}|ត្រាផ្លូវការ{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=ត្រា|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|[[File:{{{image_shield|}}}|{{#if:{{{shield_size|}}}|{{{shield_size}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|alt={{{shield_alt|}}}|Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=វរលញ្ឆករ|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|[[File:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#if:{{{blank_emblem_size|}}}|{{{blank_emblem_size|}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|Logo}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|[[File:{{{image_map}}}|{{#if:{{{mapsize|}}}|{{{mapsize}}}|100px}}|none|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}} }} | 0 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|<div class="center"> {{location map+|{{{pushpin_map|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = none |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |places = {{Location map~|{{{pushpin_map|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}}| }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}}| }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}}| }} |lat_dir={{#if:{{{latNS|}}}|{{{latNS|}}}| }} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}}| }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}}| }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}}| }} |lon_dir={{#if:{{{longEW|}}}|{{{longEW|}}}| }} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </div>}} }} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{nickname|}}}|រហស្សនាម: <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{motto|}}}|បាវចនា: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{anthem|}}}|ចម្រៀង: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |[[File:{{{image_map}}}|{{#if:{{{mapsize|}}}|{{{mapsize}}}|250px}}|none|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{{image_map1|}}}|[[File:{{{image_map1}}}|{{#if:{{{mapsize1|}}}|{{{mapsize1}}}|250px}}|none|alt={{{map_alt1|}}}|{{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{map_caption1|}}}|<small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!--***Dot Map*** --> | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_dot_map|}}} |<div class="center">{{superimpose |base = {{{image_dot_map|}}} |base_width = {{px|{{{dot_mapsize|}}}|180px}} |base_alt = {{{dot_map_base_alt|}}} |base_caption = {{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name|}}}|{{{name}}}}} |float = Red pog.svg |float_width = 6px |float_alt = {{{dot_map_alt|}}} |float_caption = {{{dot_map_caption|}}} |x = {{{dot_x|}}} |y = {{{dot_y|}}} }}{{#if:{{{dot_map_caption|}}}|<small>{{{dot_map_caption}}}</small>}}</div> }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass8 = mergedrow | data8 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{pushpin_map|}}} |<div class="center"> {{location map+|{{{pushpin_map|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = none |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |places = {{Location map~|{{{pushpin_map|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}} }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}} }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}} }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}} }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}} }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}} }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </div>}}}} | rowclass9 = mergedrow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |<div class="center"> {{location map+|{{{pushpin_map1|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = none |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |places = {{Location map~|{{{pushpin_map1|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position1|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}}| }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}}| }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}}| }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}}| }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}}| }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}}| }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1|}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </div> }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass10 = mergedbottomrow | data10 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}} |កូអរដោនេ{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ}}={{{coordinates_format|}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass11 = mergedtoprow | label11 = {{{subdivision_type}}} | data11 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass12 = mergedrow | label12 = {{{subdivision_type1}}} | data12 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass13 = mergedrow | label13 = {{{subdivision_type2}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type3}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type4}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type5}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type6}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | label18 = {{{established_title}}} | data18 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{established_title1}}} | data19 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass20 = mergedrow | label20 = {{{established_title2}}} | data20 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title3}}} | data21 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title4}}} | data22 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{extinct_title}}} | data23 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = បង្កើតឡើងដោយ | data24 = {{{founder|}}} | rowclass25 = mergedrow | label25 = ដាក់ឈ្មោះតាម | data25 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | label26 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data26 = {{{seat|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data27 = {{{seat1|}}} | rowclass28 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label28 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs|បំណែងចែករង}} | data28 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | header29 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|រដ្ឋាភិបាល<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass30 = mergedrow | label30 = &nbsp;•&nbsp;ប្រភេទ | data30 = {{{government_type|}}} | rowclass31 = mergedrow | label31 = &nbsp;•&nbsp;Body | class31 = agent | data31 = {{{governing_body|}}} | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data32 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data33 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass37 = mergedtoprow | header37 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;||{{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}|ផ្ទៃក្រឡា<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span>}}}} | rowclass38 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|mergedtoprow|mergedrow}} | label38 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|Area<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span>|&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|City}}|សរុប}}}} }} | data38 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = &nbsp;•&nbsp;ដី | data39 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass40 = mergedrow | label40 = &nbsp;•&nbsp;ទឹក | data40 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Urban<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data41 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Rural<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data42 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 =&nbsp;•&nbsp;Metro<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass44 = mergedrow | label44 = ចំណាត់ថ្នាក់ផ្ទៃក្រឡា | data44 = {{{area_rank|}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data45 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_title|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data46 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_title|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp; | data47 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass48 = mergedtoprow | header48 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|វិមាត្រ<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp;•&nbsp;ប្រវែង | data49 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass50 = mergedrow | label50 = &nbsp;•&nbsp;ទទឹង | data50 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass51 = mergedtoprow | label51 = រយៈកំពស់<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}</span> | data51 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedtoprow | label52 = កម្ពស់ខ្ពស់បំផុត<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}</span> | data52 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data53 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass54 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label54 = កម្ពស់ទាបបំផុត<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data55 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***ប្រជាជន*** --> | rowclass56 = mergedtoprow | label56 = ប្រជាជន <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data56 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass57 = mergedtoprow | header57 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |ប្រជាជន <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|City}}|សរុប}}}} | data58 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data59 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass60 = mergedrow | label60 =&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | data60 = {{{population_rank|}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;សន្ទភាព | data61 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 = &nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់សន្ទភាព | data62 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data63 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data64 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data66 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data68 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}} Density | data70 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}} Density | data72 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp; | data73 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass74 = mergedtoprow | label74 = [[ប្រជានាម]] | data74 = {{{population_demonym|}}} | rowclass75 = mergedtoprow | header75 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data2 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} }}}} | rowclass76 = mergedtoprow | header76 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data2 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} }}}} <!-- ***តំបន់​ពេលវេលា*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | label77 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Time zone]]s|[[ល្វែងម៉ោង]]}} | data77 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[ម.ស.ស.{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass78 = mergedrow | label78 = <nowiki /> | data78 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass79 = mergedrow | label79 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;រដូវក្តៅ ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} ([[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]])}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass81 = mergedtoprow | label81 = {{{postal_code_type}}} | class81 = adr | data81 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass82 = mergedbottomrow | label82 = {{{postal2_code_type}}} | class82 = adr | data82 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedrow | label83 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[គម្រោងដាក់លេខទូរសព្ទ|ក្រមផ្ទៃដាល]]}} | data83 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass84 = mergedrow | label84 = [[ភូមិក្រម]] | class84 = nickname | data84 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass85 = mergedrow | label85 = [[អ.ម.អ. ៣១៦៦|ក្រមអ.ម.អ. ៣១៦៦]] | class85 = nickname | data85 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Vehicle registration plate|ការចុះឈ្មោះយានយន្ត]] | data86 = {{{registration_plate|}}} | rowclass87 = mergedtoprow | header87 = {{#if:{{{twin1|}}} |[[List of twin towns and sister cities|Twin cities]]<!-- ***Twin Cities*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin1}}} | data1 = {{#if:{{{twin1|}}}|{{{twin1_country}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin2}}} | data2 = {{#if:{{{twin2|}}}|{{{twin2_country}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin3}}} | data3 = {{#if:{{{twin3|}}}|{{{twin3_country}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin4}}} | data4 = {{#if:{{{twin4|}}}|{{{twin4_country}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin5}}} | data5 = {{#if:{{{twin5|}}}|{{{twin5_country}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin6}}} | data6 = {{#if:{{{twin6|}}}|{{{twin6_country}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin7}}} | data7 = {{#if:{{{twin7|}}}|{{{twin7_country}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin8}}} | data8 = {{#if:{{{twin8|}}}|{{{twin8_country}}}}} | rowclass9 = mergedrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin9}}} | data9 = {{#if:{{{twin9|}}}|{{{twin9_country}}}}} }} }} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass88 = mergedtoprow | label88 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data88 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass89 = mergedrow | label89 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data89 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass90 = mergedrow | label90 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedtoprow | label96 = {{{blank_name_sec2}}} | data96 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank1_name_sec2}}} | data97 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 = {{{blank2_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank3_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank4_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank5_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank6_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank7_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | label104 = គេហទំព័រ | data104 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!--For deprecated parameter names--><includeonly>{{#ifeq:{{{coor_type|♠}}}{{{city_logo|♠}}}{{{area_total|♠}}}{{{area_land|♠}}}{{{area_water|♠}}}{{{TotalArea_sq_mi|♠}}}{{{LandArea_sq_mi|♠}}}{{{WaterArea_sq_mi|♠}}}{{{area_urban|♠}}}{{{UrbanArea_sq_mi|♠}}}{{{area_metro|♠}}}{{{MetroArea_sq_mi|♠}}}{{{elevation|♠}}}{{{population_density|♠}}}{{{population_density_mi2|♠}}}{{{population_density_metro_mi2|♠}}}{{{population_density_urban_mi2|♠}}}|♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠||[[Category:Settlement articles requiring maintenance]]}}{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X=[[Category:Infobox settlement uses with imprecise region codes]]}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 83ahqknottm1o4451rbh1h8ue69fp2u 341469 341468 2026-10-02T13:40:59Z Nisetpdajsankha 5475 341469 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAME}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes<!-- Remove from [[Category:Articles which use infobox templates with no data rows]] --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass2 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data2 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass7 = mergedbottomrow |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass2 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data2 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass7 = mergedbottomrow |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#if:{{{image_skyline|}}}|[[រូបភាព:{{{image_skyline}}}|{{#if:{{{imagesize|}}}|{{{imagesize}}}|250px}}|none|alt={{{image_alt|}}}|{{{image_caption|ជើងមេឃនៃ{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{image_caption|}}}|<small>{{{image_caption}}}</small>}}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|[[File:{{{image_flag}}}|{{#if:{{{flag_size|}}}|{{{flag_size}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|border|alt={{{flag_alt|}}}|Flag of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=ទង់|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|[[File:{{{image_seal|}}}|{{#if:{{{seal_size|}}}|{{{seal_size}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|alt={{{seal_alt|}}}|ត្រាផ្លូវការ{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=ត្រា|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|[[File:{{{image_shield|}}}|{{#if:{{{shield_size|}}}|{{{shield_size}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|alt={{{shield_alt|}}}|Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=វរលញ្ឆករ|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|[[File:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#if:{{{blank_emblem_size|}}}|{{{blank_emblem_size|}}}|{{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}]]<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|Logo}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|[[File:{{{image_map}}}|{{#if:{{{mapsize|}}}|{{{mapsize}}}|100px}}|none|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}} }} | 0 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|<div class="center"> {{location map+|{{{pushpin_map|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = none |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |places = {{Location map~|{{{pushpin_map|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}}| }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}}| }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}}| }} |lat_dir={{#if:{{{latNS|}}}|{{{latNS|}}}| }} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}}| }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}}| }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}}| }} |lon_dir={{#if:{{{longEW|}}}|{{{longEW|}}}| }} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </div>}} }} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{nickname|}}}|រហស្សនាម: <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{motto|}}}|បាវចនា: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{anthem|}}}|ចម្រៀង: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |[[File:{{{image_map}}}|{{#if:{{{mapsize|}}}|{{{mapsize}}}|250px}}|none|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{{image_map1|}}}|[[File:{{{image_map1}}}|{{#if:{{{mapsize1|}}}|{{{mapsize1}}}|250px}}|none|alt={{{map_alt1|}}}|{{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}]]{{#if:{{{map_caption1|}}}|<small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!--***Dot Map*** --> | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_dot_map|}}} |<div class="center">{{superimpose |base = {{{image_dot_map|}}} |base_width = {{px|{{{dot_mapsize|}}}|180px}} |base_alt = {{{dot_map_base_alt|}}} |base_caption = {{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name|}}}|{{{name}}}}} |float = Red pog.svg |float_width = 6px |float_alt = {{{dot_map_alt|}}} |float_caption = {{{dot_map_caption|}}} |x = {{{dot_x|}}} |y = {{{dot_y|}}} }}{{#if:{{{dot_map_caption|}}}|<small>{{{dot_map_caption}}}</small>}}</div> }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass8 = mergedrow | data8 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{pushpin_map|}}} |<div class="center"> {{location map+|{{{pushpin_map|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = none |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |places = {{Location map~|{{{pushpin_map|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}} }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}} }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}} }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}} }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}} }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}} }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </div>}}}} | rowclass9 = mergedrow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |<div class="center"> {{location map+|{{{pushpin_map1|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = none |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |places = {{Location map~|{{{pushpin_map1|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position1|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}}| }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}}| }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}}| }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}}| }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}}| }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}}| }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1|}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </div> }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass10 = mergedbottomrow | data10 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}} |កូអរដោនេ{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ}}={{{coordinates_format|}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass11 = mergedtoprow | label11 = {{{subdivision_type}}} | data11 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass12 = mergedrow | label12 = {{{subdivision_type1}}} | data12 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass13 = mergedrow | label13 = {{{subdivision_type2}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type3}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type4}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type5}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type6}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | label18 = {{{established_title}}} | data18 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{established_title1}}} | data19 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass20 = mergedrow | label20 = {{{established_title2}}} | data20 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title3}}} | data21 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title4}}} | data22 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{extinct_title}}} | data23 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = បង្កើតឡើងដោយ | data24 = {{{founder|}}} | rowclass25 = mergedrow | label25 = ដាក់ឈ្មោះតាម | data25 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | label26 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data26 = {{{seat|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data27 = {{{seat1|}}} | rowclass28 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label28 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs|បំណែងចែករង}} | data28 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | header29 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|រដ្ឋាភិបាល<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass30 = mergedrow | label30 = &nbsp;•&nbsp;ប្រភេទ | data30 = {{{government_type|}}} | rowclass31 = mergedrow | label31 = &nbsp;•&nbsp;Body | class31 = agent | data31 = {{{governing_body|}}} | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data32 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data33 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass37 = mergedtoprow | header37 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;||{{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}|ផ្ទៃក្រឡា<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span>}}}} | rowclass38 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|mergedtoprow|mergedrow}} | label38 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|Area<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span>|&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|City}}|សរុប}}}} }} | data38 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = &nbsp;•&nbsp;ដី | data39 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass40 = mergedrow | label40 = &nbsp;•&nbsp;ទឹក | data40 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Urban<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data41 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Rural<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data42 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 =&nbsp;•&nbsp;Metro<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass44 = mergedrow | label44 = ចំណាត់ថ្នាក់ផ្ទៃក្រឡា | data44 = {{{area_rank|}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data45 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_title|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data46 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_title|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp; | data47 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass48 = mergedtoprow | header48 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|វិមាត្រ<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp;•&nbsp;ប្រវែង | data49 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass50 = mergedrow | label50 = &nbsp;•&nbsp;ទទឹង | data50 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass51 = mergedtoprow | label51 = រយៈកំពស់<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}</span> | data51 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedtoprow | label52 = កម្ពស់ខ្ពស់បំផុត<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}</span> | data52 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data53 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass54 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label54 = កម្ពស់ទាបបំផុត<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data55 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***ប្រជាជន*** --> | rowclass56 = mergedtoprow | label56 = ប្រជាជន <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data56 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass57 = mergedtoprow | header57 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |ប្រជាជន <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|City}}|សរុប}}}} | data58 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data59 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass60 = mergedrow | label60 =&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | data60 = {{{population_rank|}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;សន្ទភាព | data61 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 = &nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់សន្ទភាព | data62 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data63 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data64 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data66 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data68 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}} Density | data70 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}} Density | data72 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp; | data73 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass74 = mergedtoprow | label74 = [[ប្រជានាម]] | data74 = {{{population_demonym|}}} | rowclass75 = mergedtoprow | header75 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data2 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} }}}} | rowclass76 = mergedtoprow | header76 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data2 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} }}}} <!-- ***តំបន់​ពេលវេលា*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | label77 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Time zone]]s|[[ល្វែងម៉ោង]]}} | data77 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[ម.ស.ស.{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass78 = mergedrow | label78 = <nowiki /> | data78 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass79 = mergedrow | label79 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;រដូវក្តៅ ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} ([[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]])}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass81 = mergedtoprow | label81 = {{{postal_code_type}}} | class81 = adr | data81 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass82 = mergedbottomrow | label82 = {{{postal2_code_type}}} | class82 = adr | data82 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedrow | label83 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[គម្រោងដាក់លេខទូរសព្ទ|ក្រមផ្ទៃដាល]]}} | data83 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass84 = mergedrow | label84 = [[ភូមិក្រម]] | class84 = nickname | data84 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass85 = mergedrow | label85 = [[អ.ម.អ. ៣១៦៦|ក្រមអ.ម.អ. ៣១៦៦]] | class85 = nickname | data85 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Vehicle registration plate|ការចុះឈ្មោះយានយន្ត]] | data86 = {{{registration_plate|}}} | rowclass87 = mergedtoprow | header87 = {{#if:{{{twin1|}}} |[[List of twin towns and sister cities|Twin cities]]<!-- ***Twin Cities*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin1}}} | data1 = {{#if:{{{twin1|}}}|{{{twin1_country}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin2}}} | data2 = {{#if:{{{twin2|}}}|{{{twin2_country}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin3}}} | data3 = {{#if:{{{twin3|}}}|{{{twin3_country}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin4}}} | data4 = {{#if:{{{twin4|}}}|{{{twin4_country}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin5}}} | data5 = {{#if:{{{twin5|}}}|{{{twin5_country}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin6}}} | data6 = {{#if:{{{twin6|}}}|{{{twin6_country}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin7}}} | data7 = {{#if:{{{twin7|}}}|{{{twin7_country}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin8}}} | data8 = {{#if:{{{twin8|}}}|{{{twin8_country}}}}} | rowclass9 = mergedrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin9}}} | data9 = {{#if:{{{twin9|}}}|{{{twin9_country}}}}} }} }} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass88 = mergedtoprow | label88 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data88 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass89 = mergedrow | label89 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data89 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass90 = mergedrow | label90 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedtoprow | label96 = {{{blank_name_sec2}}} | data96 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank1_name_sec2}}} | data97 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 = {{{blank2_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank3_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank4_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank5_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank6_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank7_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | label104 = គេហទំព័រ | data104 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!--For deprecated parameter names--><includeonly>{{#ifeq:{{{coor_type|♠}}}{{{city_logo|♠}}}{{{area_total|♠}}}{{{area_land|♠}}}{{{area_water|♠}}}{{{TotalArea_sq_mi|♠}}}{{{LandArea_sq_mi|♠}}}{{{WaterArea_sq_mi|♠}}}{{{area_urban|♠}}}{{{UrbanArea_sq_mi|♠}}}{{{area_metro|♠}}}{{{MetroArea_sq_mi|♠}}}{{{elevation|♠}}}{{{population_density|♠}}}{{{population_density_mi2|♠}}}{{{population_density_metro_mi2|♠}}}{{{population_density_urban_mi2|♠}}}|♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠||[[Category:Settlement articles requiring maintenance]]}}{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X=[[Category:Infobox settlement uses with imprecise region codes]]}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> f61ah5qv7gtehl7dlxjexoq8671lsgj 341470 341469 2026-10-02T13:42:32Z Nisetpdajsankha 5475 341470 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | templatestyles = Infobox settlement/styles.css | bodyclass = ib-settlement vcard <!--** names, type, and transliterations ** --> | above = <div class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-native" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-other-name">{{{other_name}}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|<div class="category">{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type|}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow ib-settlement-official | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}{{{image|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{if empty|{{{image_skyline|}}}|{{{image|}}}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|125px|100x100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}|class={{{seal_class|}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{if empty|{{{seal_type|}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|upright={{{blank_emblem_upright|}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{{blank_emblem_type|}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{if empty|{{{mapsize|}}}|{{{map_size|}}}}}|sizedefault=100x100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption-link">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}|{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_alt = {{{pushpin_map_alt|}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_map_caption|}}} | pushpin_label = {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | default_width = 250 <!-- Shouldn't this be set to 150 and the if empty below removed? --> | pushpin_map_size = {{if empty|{{{pushpin_mapsize|}}}|150}} }}}}}} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|parse_links=1|{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{nickname_link|}}}|singular=Nickname|likely=Nickname(s)|plural=Nicknames}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|parse_links=1|{{{nickname|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{motto_link|}}}|singular=Motto|likely=Motto(s)|plural=Mottoes}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|{{{motto|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{if empty|{{{mapsize|}}}|{{{map_size|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{if empty|{{{mapsize1|}}}|{{{map_size1|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption1}}}</div>}} }} | data26 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}|no|yes}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-stroke-width = 2 | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_total_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_total_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_total_acre|}}} | mapframe-area_sq_mi = {{{area_total_sq_mi|}}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{if empty|{{{population_metro|}}}|{{{population_total|}}}}} | mapframe-marker = town | mapframe-wikidata = yes | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | data28 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}|{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 250 | pushpin_alt = {{{pushpin_map_alt|}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_map_caption|}}} | pushpin_label = {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | pushpin_map_size = {{{pushpin_mapsize|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | data29 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{coordinates|}}}|pattern=geo-inline-hidden|ignore_errors=true|plain=true}}|<!-- Nothing to display --> |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|}}}{{{coor_type|}}}|&#32;({{if empty|{{{coor_pinpoint|}}}|{{{coor_type|}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }}}} | rowclass30 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label30 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} | data30 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | label31 = {{{subdivision_type}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type1}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type2}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type3}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type4}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass36 = mergedrow | label36 = {{{subdivision_type5}}} | data36 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{subdivision_type6}}} | data37 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass38 = mergedtoprow | label38 = {{if empty|{{{established_title|}}}|Established}} | data38 = {{{established_date|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title1}}} | data39 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title2}}} | data40 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title3}}} | data41 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title4}}} | data42 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title5}}} | data43 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{established_title6}}} | data44 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = {{{established_title7}}} | data45 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass46 = mergedrow | label46 = {{{extinct_title}}} | data46 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass47 = mergedrow | label47 = Founder | data47 = {{{founder|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = [[Namesake|Named for]] | data48 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass49 = mergedtoprow | label49 = {{if empty|{{{seat_type|}}}|Seat}} | data49 = {{{seat|}}} | rowclass50 = mergedrow | label50 = {{if empty|{{{seat1_type|}}}|Former seat}} | data50 = {{{seat1|}}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = {{if empty|{{{seat2_type|}}}|Former seat}} | data51 = {{{seat2|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label52 = {{if empty|{{{parts_type|}}}|Boroughs}} | data52 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | header53 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div class="ib-settlement-fn">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass54 = mergedrow | label54 = &nbsp;•&nbsp;Type | data54 = {{{government_type|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Body | class55 = agent | data55 = {{{governing_body|}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data60 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title5}}} | data61 = {{#if:{{{leader_title5|}}}|{{{leader_name5|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank1_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank1_title|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank2_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank2_title|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank3_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank3_title|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank4_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank4_title|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = {{{government_blank5_title}}} | data66 = {{#if:{{{government_blank5_title|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = {{{government_blank6_title}}} | data67 = {{#if:{{{government_blank6_title|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass68 = mergedtoprow | header68 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass69 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label69 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type|}}}|City}}|Total}}}} }}</div> | data69 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Land | data70 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;Water | data71 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}{{#ifeq:%|{{#invoke:string|sub|{{{area_water_percent|}}}|-1}}||%}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<div class="ib-settlement-fn">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;Rural<div class="ib-settlement-fn">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 =&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data75 = {{{area_rank|}}} | rowclass76 = mergedrow | label76 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data76 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass77 = mergedrow | label77 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data77 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = &nbsp; | data78 = {{{area_note|}}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | header79 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<div class="ib-settlement-fn">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass80 = mergedrow | label80 = &nbsp;•&nbsp;Length | data80 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = &nbsp;•&nbsp;Width | data81 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass82 = mergedtoprow | label82 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|Elevation]]|Elevation}}<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</div> | data82 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label83 = Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</div> | data83 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass84 = mergedrow | label84 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data84 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label85 = Lowest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</div> | data85 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass86 = mergedrow | label86 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data86 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass87 = mergedtoprow | label87 = Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | data87 = {{fix comma category|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}} }} }} }} | rowclass88 = mergedtoprow | header88 ={{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass89 = mergedrow | label89 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type|}}}|City}}|Total}}}}</div> | data89 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}}}} }} }} | rowclass90 = mergedrow | label90 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;{{#if:{{{pop_est_as_of|}}}|<div class="ib-settlement-fn">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div>}}</div> | data90 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_est}}}|,|}}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass91 = mergedrow | label91 =&nbsp;•&nbsp;Rank | data91 = {{{population_rank|}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = &nbsp;•&nbsp;Density | data92 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{if empty|{{{area_land_dunam|}}}|{{{area_total_dunam|}}}}} |ha ={{if empty|{{{area_land_ha|}}}|{{{area_total_ha|}}}}} |km2 ={{if empty|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_total_km2|}}}}} |acre ={{if empty|{{{area_land_acre|}}}|{{{area_total_acre|}}}}} |sqmi ={{if empty|{{{area_land_sq_mi|}}}|{{{area_total_sq_mi|}}}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass93 = mergedrow | label93 = &nbsp;&nbsp;•&nbsp;Rank | data93 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | data94 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_urban}}}|,|}}}}}} }} | rowclass95 = mergedrow | label95 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data95 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | data96 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_rural}}}|,|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data97 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | data98 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_metro}}}|,|}}}}}} }} | rowclass99 = mergedrow | label99 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data99 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank1_footnotes|}}}</div> | data100 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank1}}}|,|}}}}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} density|Density}} | data101 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank2_footnotes|}}}</div> | data102 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank2}}}|,|}}}}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} density|Density}} | data103 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = &nbsp; | data104 = {{{population_note|}}} | rowclass105 = mergedtoprow | label105 = {{Pluralize from text|{{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Demonym|singular=Demonym|likely=Demonym(s)|plural=Demonyms}} | data105 = {{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}}}{{Main other|{{Pluralize from text|{{{population_demonym|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible demonym list]]}}}} <!-- ***Demographics 1*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | header106 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data107 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1|}}}}}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data108 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2|}}}}}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data109 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3|}}}}}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data110 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4|}}}}}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data111 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5|}}}}}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data112 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6|}}}}}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data113 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7|}}}}}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title8}}} | data114 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title8|}}}|{{{demographics1_info8|}}}}}}} | rowclass115 = mergedrow | label115 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title9}}} | data115 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title9|}}}|{{{demographics1_info9|}}}}}}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title10}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title10|}}}|{{{demographics1_info10|}}}}}}} <!-- ***Demographics 2*** --> | rowclass117 = mergedtoprow | header117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass126 = mergedrow | label126 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data126 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass127 = mergedrow | label127 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data127 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass128 = mergedtoprow | header128 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}{{{time_zone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}{{{time_zone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|{{{time_zone_link|}}}|Time zone}}|Time&nbsp;zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|{{{time_zone_link|}}}|Time zone}}|Time&nbsp;zone]]}}|}} | rowclass129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}{{{time_zone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}{{{time_zone1_location|}}}|{{{timezone1_location|}}}{{{time_zone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}{{{time_zone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}{{{time_zone2_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}{{{time_zone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|{{{time_zone_link|}}}|Time zone}}|Time&nbsp;zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|{{{time_zone_link|}}}|Time zone}}|Time&nbsp;zone]]}}}}}} | data129 = {{#if:{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1|}}}|{{{utc_offset}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|}}}{{{time_zone1|}}}{{{timezone|}}}{{{time_zone|}}}|({{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{time_zone1|}}}|{{{timezone|}}}|{{{time_zone|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{time_zone1|}}}|{{{timezone|}}}|{{{time_zone|}}}}} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1_DST|}}}|{{{utc_offset_DST|}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|}}}{{{time_zone1_DST|}}}{{{timezone_DST|}}}{{{time_zone_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{time_zone1_DST|}}}|{{{timezone_DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{time_zone1_DST|}}}|{{{timezone_DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{if empty|{{{timezone2_location|}}}|{{{time_zone2_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{time_zone1|}}}{{{timezone|}}}{{{time_zone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset2|}}} |[[UTC{{{utc_offset2|}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}{{{time_zone2|}}}|({{if empty|{{{timezone2|}}}|{{{time_zone2|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone2|}}}|{{{time_zone2|}}}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}{{{time_zone2_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone2_DST|}}}|{{{time_zone2_DST|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone2_DST|}}}|{{{time_zone2_DST|}}}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{if empty|{{{timezone3_location|}}}|{{{time_zone3_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{time_zone1|}}}{{{timezone|}}}{{{time_zone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset3|}}} |[[UTC{{{utc_offset3|}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}{{{time_zone3|}}}|({{if empty|{{{timezone3|}}}|{{{time_zone3|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone3|}}}|{{{time_zone3|}}}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}{{{time_zone3_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone3_DST|}}}|{{{time_zone3_DST|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone3_DST|}}}|{{{time_zone3_DST|}}}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{if empty|{{{timezone4_location|}}}|{{{time_zone4_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{time_zone1|}}}{{{timezone|}}}{{{time_zone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset4|}}} |[[UTC{{{utc_offset4|}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}{{{time_zone4|}}}|({{if empty|{{{timezone4|}}}|{{{time_zone4|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone4|}}}|{{{time_zone4|}}}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}{{{time_zone4_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone4_DST|}}}|{{{time_zone4_DST|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone4_DST|}}}|{{{time_zone4_DST|}}}}} }} | rowclass137 = mergedrow | label137 = {{if empty|{{{timezone5_location|}}}|{{{time_zone5_location|}}}|<nowiki />}} | data137 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{time_zone1|}}}{{{timezone|}}}{{{time_zone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset5|}}} |[[UTC{{{utc_offset5|}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}{{{time_zone5|}}}|({{if empty|{{{timezone5|}}}|{{{time_zone5|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone5|}}}|{{{time_zone5|}}}}} }} }} | rowclass138 = mergedrow | label138 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data138 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}{{{time_zone5_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone5_DST|}}}|{{{time_zone5_DST|}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone5_DST|}}}|{{{time_zone5_DST|}}}}} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass139 = mergedtoprow | label139 = {{if empty|{{{postal_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal&nbsp;code|plural=Postal&nbsp;codes}}}} | class139 = adr | data139 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}} | rowclass140 = {{#if:{{{postal_code|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label140 = {{if empty|{{{postal2_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal2_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal&nbsp;code|plural=Postal&nbsp;codes}}}} | class140 = adr | data140 = {{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass141 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = {{if empty|{{{area_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Telephone numbering plan|singular=Area&nbsp;code|likely=Area&nbsp;code(s)|plural=Area&nbsp;codes}}}} | data141 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{Main other|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{area_code|}}}|||[[Category:Pages using infobox settlement with possible area code list]]}}}}}} <!-- Geocode--> | rowclass142 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = [[Geocode]] | class142 = nickname | data142 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass143 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class143 = nickname | data143 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass144 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{if empty|{{{registration_plate_type|}}}|[[Vehicle registration plate|Vehicle registration]]}} | data144 = {{{registration_plate|}}} <!-- Other codes --> | rowclass145 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label145 = {{{code1_name|}}} | class145 = nickname | data145 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass146 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label146 = {{{code2_name|}}} | class146 = nickname | data146 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass147 = mergedtoprow | label147 = {{if empty|{{{blank_name_sec1|}}}|{{{blank_name|}}}|{{{custom_label_sec1|}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank_name_sec1|}}}{{{blank_name|}}}{{{custom_label_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank_info_sec1|}}}|{{{blank_info|}}}|{{{custom_data_sec1|}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{if empty|{{{blank1_name_sec1|}}}|{{{blank1_name|}}}|{{{custom_label1_sec1|}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|}}}{{{blank1_name|}}}{{{custom_label1_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank1_info_sec1|}}}|{{{blank1_info|}}}|{{{custom_data1_sec1|}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{if empty|{{{blank2_name_sec1|}}}|{{{blank2_name|}}}|{{{custom_label2_sec1|}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|}}}{{{blank2_name|}}}{{{custom_label2_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank2_info_sec1|}}}|{{{blank2_info|}}}|{{{custom_data2_sec1|}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{if empty|{{{blank3_name_sec1|}}}|{{{blank3_name|}}}|{{{custom_label3_sec1|}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|}}}{{{blank3_name|}}}{{{custom_label3_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank3_info_sec1|}}}|{{{blank3_info|}}}|{{{custom_data3_sec1|}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{if empty|{{{blank4_name_sec1|}}}|{{{blank4_name|}}}|{{{custom_label4_sec1|}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|}}}{{{blank4_name|}}}{{{custom_label4_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank4_info_sec1|}}}|{{{blank4_info|}}}|{{{custom_data4_sec1|}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{if empty|{{{blank5_name_sec1|}}}|{{{blank5_name|}}}|{{{custom_label5_sec1|}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|}}}{{{blank5_name|}}}{{{custom_label5_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank5_info_sec1|}}}|{{{blank5_info|}}}|{{{custom_data5_sec1|}}}}}}} | rowclass153 = mergedrow | label153 = {{if empty|{{{blank6_name_sec1|}}}|{{{blank6_name|}}}|{{{custom_label6_sec1|}}}}} | data153 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|}}}{{{blank6_name|}}}{{{custom_label6_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank6_info_sec1|}}}|{{{blank6_info|}}}|{{{custom_data6_sec1|}}}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{if empty|{{{blank7_name_sec1|}}}|{{{blank7_name|}}}|{{{custom_label7_sec1|}}}}} | data154 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|}}}{{{blank7_name|}}}{{{custom_label7_sec1|}}}|{{if empty|{{{blank7_info_sec1|}}}|{{{blank7_info|}}}|{{{custom_data7_sec1|}}}}}}} | rowclass155 = mergedtoprow | label155 = {{if empty|{{{blank_name_sec2|}}}|{{{custom_label_sec2|}}}}} | data155 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}{{{custom_label_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank_info_sec2|}}}|{{{custom_data_sec2|}}}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{if empty|{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{custom_label1_sec2|}}}}} | data156 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}{{{custom_label1_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank1_info_sec2|}}}|{{{custom_data1_sec2|}}}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{if empty|{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{custom_label2_sec2|}}}}} | data157 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}{{{custom_label2_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank2_info_sec2|}}}|{{{custom_data2_sec2|}}}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{if empty|{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{custom_label3_sec2|}}}}} | data158 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}{{{custom_label3_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank3_info_sec2|}}}|{{{custom_data3_sec2|}}}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{if empty|{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{custom_label4_sec2|}}}}} | data159 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}{{{custom_label4_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank4_info_sec2|}}}|{{{custom_data4_sec2|}}}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{if empty|{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{custom_label5_sec2|}}}}} | data160 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}{{{custom_label5_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank5_info_sec2|}}}|{{{custom_data5_sec2|}}}}}}} | rowclass161 = mergedrow | label161 = {{if empty|{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{custom_label6_sec2|}}}}} | data161 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}{{{custom_label6_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank6_info_sec2|}}}|{{{custom_data6_sec2|}}}}}}} | rowclass162 = mergedrow | label162 = {{if empty|{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{custom_label7_sec2|}}}}} | data162 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}{{{custom_label7_sec2|}}}|{{if empty|{{{blank7_info_sec2|}}}|{{{custom_data7_sec2|}}}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass163 = mergedtoprow | label163 = Website | data163 = {{{website|}}} | class164 = maptable | data164 = {{{module|}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_emblem_upright | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | image_upright | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_class | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description <!--used by Module:Settlement short description-->| subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | template_name | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi <!-- NEW PARAMETERS AS PART OF REFACTOR - Will be integrated in alphebetical order once refactor is completed -->| pushpin_map_args=y | map_size | map_size1 | image | custom_label_sec1 | custom_data_sec1 | custom_label1_sec1 | custom_data1_sec1 | custom_label2_sec1 | custom_data2_sec1 | custom_label3_sec1 | custom_data3_sec1 | custom_label4_sec1 | custom_data4_sec1 | custom_label5_sec1 | custom_data5_sec1 | custom_label6_sec1 | custom_data6_sec1 | custom_label7_sec1 | custom_data7_sec1 | custom_label_sec2 | custom_data_sec2 | custom_label1_sec2 | custom_data1_sec2 | custom_label2_sec2 | custom_data2_sec2 | custom_label3_sec2 | custom_data3_sec2 | custom_label4_sec2 | custom_data4_sec2 | custom_label5_sec2 | custom_data5_sec2 | custom_label6_sec2 | custom_data6_sec2 | custom_label7_sec2 | custom_data7_sec2 | time_zone | time_zone1_location | time_zone2 | time_zone_link | time_zone2_location | time_zone1 | time_zone1_DST | time_zone_DST | time_zone2_DST | time_zone3_location | time_zone3 | time_zone3_DST | time_zone4_location | time_zone4 | time_zone4_DST | time_zone5_location | time_zone5 | time_zone5_DST }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check|nested=1 | template = [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with conflicting parameters}} | settlement_type; type | image_size; imagesize | image_alt; alt | image_caption; caption | nickname; nicknames | motto; mottoes | coor_pinpoint; coor_type | population_demonym; population_demonyms | utc_offset1; utc_offset | timezone1; timezone | utc_offset1_DST; utc_offset_DST | timezone1_DST; timezone_DST | area_code; area_codes | blank_name_sec1; blank_name | blank_info_sec1; blank_info | blank1_name_sec1; blank1_name | blank1_info_sec1; blank1_info | blank2_name_sec1; blank2_name | blank2_info_sec1; blank2_info | blank3_name_sec1; blank3_name | blank3_info_sec1; blank3_info | blank4_name_sec1; blank4_name | blank4_info_sec1; blank4_info | blank5_name_sec1; blank5_name | blank5_info_sec1; blank5_info | blank6_name_sec1; blank6_name | blank6_info_sec1; blank6_info | blank7_name_sec1; blank7_name | blank7_info_sec1; blank7_info }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}{{main other|<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but not image_map]]}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}<!-- -->{{#if:{{{embed|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with embed]]}} }}<!-- Gathering information on over-use of maps -->{{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|mapframe|image_map|image_map1|pushpin_map}} >2 |{{main other| [[Category:Pages using infobox settlement with potentially too many maps]]}}}}</includeonly>{{#invoke:Check for deprecated parameters|check | _category = {{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with deprecated parameters|_VALUE_]]}} | _remove = pushpin_map_caption_notsmall; pushpin_outside; pushpin_overlay; pushpin_image | settlement_type = type | image_skyline = image | imagesize = image_size | image_alt = alt | image_caption = caption | mapsize = map_size | mapsize1 = map_size1 | pushpin_map_alt = pushpin_alt | pushpin_map_caption = pushpin_caption | pushpin_mapsize = pushpin_map_size | _regexp1 = blank(%d*)_name = custom_label%1_sec1 | _regexp2 = blank(%d*)_info = custom_data%1_sec1 | _regexp3 = blank(%d*)_name_sec(%d) = custom_label%1_sec%2 | _regexp4 = blank(%d*)_info_sec(%d) = custom_data%1_sec%2 | timezone = time_zone | timezone_DST = time_zone_DST | timezone_link = time_zone_link | _regexp5 = timezone(%d) = time_zone%1 | _regexp6 = timezone(%d)_DST = time_zone%1_DST | _regexp7 = timezone(%d)_location = time_zone%1_location }}<noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> 4f9mvbj3eh4zogv4xcy6l5erci596gf 0 19644 341514 338477 2026-10-03T04:12:13Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341514 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 28817 341492 341415 2026-10-02T19:23:43Z InternetArchiveBot 32568 Add 10 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261002)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 341492 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |url=https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=[https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink/page/65 65]–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |url=https://archive.org/details/turkeybeyondnati0000unse |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |url=https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=[https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit/page/27 27]}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |url=https://archive.org/details/isbn_9780761924081 |publisher=SAGE Publications |page=[https://archive.org/details/isbn_9780761924081/page/181 181]}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |url=https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=[https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb/page/17 17]}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី "[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ<ref>{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។<ref name="cablegram">{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}</ref> មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។<ref>{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |url=https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=[https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3/page/602 602]}}</ref> ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។<ref name=":2">{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}</ref> [[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]] ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |url=https://archive.org/details/forgottenmillion0000unse |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}</ref> លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។<ref>{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}</ref> ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។<ref>{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។<ref>{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}</ref> យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប<ref>"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38</ref> ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.</ref> ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel."</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}} [[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]] មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ជម្លោះថ្មីមួយទៀតក៏បានកើតឡើង ([[សង្គ្រាមសង្កៀត]], ១៩៦៧–១៩៧០) រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ក៏ដូចជាក្រុមប្រដាប់អាវុធថ្មីដែលបានបង្កើតឡើងតាំងឆ្នាំ១៩៦៤ ឈ្មោះថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដែលក្រុមនេះបានប្ដេជ្ញានឹង "តស៊ូប្រយុទ្ធដើម្បីរំដោះជាតិមាតុភូមិ" ទាល់តែបាន។<ref>{{cite news |last=Bennet |first=James |date=13 March 2005 |title=The Interregnum |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021652/http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |archive-date=16 April 2009 |access-date=23 September 2026 |work=The New York Times Magazine}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ [[អំពើហិង្សានយោបាយប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមអង្គការប៉ាឡេស្ទីនបានធ្វើការវាយប្រហារ]]ទៅលើប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វឯទៀតនៅទូទាំងសកលលោក<ref>{{cite news |last1=Andrews |first1=Edmund |last2=Kifner |first2=John |author-link2=John Kifner |date=27 January 2008 |title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82 |url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313121747/http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=23 September 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> ឧទាហរណ៍ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមុយនិច|ការសម្លាប់ក្រុមអត្តពលិកអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧២]] នៅទីក្រុងមុយនិចជាដើម។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ពអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីបានបើក[[ប្រតិបត្តិការបាដ្រ|ការវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅឧបទ្វីបស៊ីណៃនិងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្កូឡាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ឡើង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយរុញច្រានកងកម្លាំងអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីចេញពីទឹកដីខ្លួនត្រួតត្រាវិញបាន តែត្រូវបាត់បង់ចំនួនទ័ពច្រើន។<ref>{{cite news |date=6 October 1973 |title=1973: Arab states attack Israeli forces |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302064003/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |archive-date=2 March 2026 |access-date=23 September 2026 |work=On This Day |publisher=BBC News}}</ref> ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ [[គណៈកម្មការអាក្រាណាត់|ការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងមួយ]]ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផលបានកំណត់ថារដ្ឋាភិបាលគឺមិនមែនជាអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យនានានៅមុន និងកំឡុងពេលសង្គ្រាមនោះឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារកំហឹងសាធារណជននៅពុះកញ្ជ្រោល ដូច្នេះ លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ្គោលដា មិអៀ]]ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តលាលែងពីតំណែង។<ref>{{cite web |year=2008 |title=Agranat Commission |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229175926/http://knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |archive-date=29 December 2010 |access-date=23 September 2026 |publisher=Knesset}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៧៧|ការបោះឆ្នោតសភាឃ្នេសេតឆ្នាំ១៩៧៧]] គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ពោលគឺនៅពេលដែលគណបក្សស្ដាំនិយម[[លីគុដ]]ដឹកនាំដោយលោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]]បានផ្ដួល[[គណបក្សពលកម្មអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សពលកម្ម]]ដើម្បីក្ដោបអំណាចរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប លោក[[អាន់វ៉ា សាដាត់]]បានធ្វើដំណើរមកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាទៅកាន់[[ឃ្នេសេត]] ដោយលោកបានក្លាយខ្លួនជាប្រមុខនៃបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ដំបូងគេបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។{{sfn |Bregman |2002 |pp=171–174}} សាដាត់ និងប៊ិហ្គីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] (១៩៧៨) និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប]] ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពពីឧបទ្វីបស៊ីណៃដោយអ៊ីស្រាអែល និងការចូលចរចាជុំវិញស្វ័យភាពប៉ាឡេស្ទីននៅវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។{{sfn |Bregman |2002 |pp=186–187}} ក្រោយរងការលុកលុយពី អ.រ.ប. នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ជម្លោះលីបង់ខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧៨|ការឈ្លានពាន]]ចូលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ដើម្បីកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប.។ [[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]ឆ្នាំ១៩៨០ ត្រូវបានគេយល់ឃើញថាជាការកាត់បញ្ចូលក្រុងយេរូសាឡឹមទាំងមូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលតាមផ្លូវច្បាប់ ហើយបានបង្កជាការជជែកវែកញែកដេញដោលជាថ្មីលើឆាកអន្តរជាតិជុំវិញស្ថានការណ៍របស់ទីក្រុងនេះ។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានច្បាប់ណាមួយរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលបានកំណត់ទម្រង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនបានច្បាស់លាស់ឡើយ ហើយក៏មិនមានច្បាប់ណាមួយដែលបានចែងជាក់លាក់អំពីការបញ្ចូលតំបន់យេរូសាឡឹមខាងកើតទៅក្នុងទឹកដីខ្លួននោះដែរ។<ref>{{cite journal |last=Lustick |first=Ian |year=1997 |title=Has Israel Annexed East Jerusalem? |url=https://www.sas.upenn.edu/polisci/sites/www.sas.upenn.edu.polisci/files/Lustick_Has%20Israel%20Annexed%20Jerusalem_1997.pdf |journal=Middle East Policy |volume=V |issue=1 |pages=34–45 |doi=10.1111/j.1475-4967.1997.tb00247.x |issn=1061-1924 |oclc=4651987544 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120090306/http://www.mepc.org/journal_vol5/9701_lustick.asp |archive-date=20 November 2009 |access-date=23 September 2026}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៨១ អ៊ីស្រាអែលបានកាត់បញ្ចូលកំពូលហ្កូឡានទៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការ ខណៈសកម្មភាពនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនបានប្រឆាំងបដិសេដ ដោយក្នុងនោះ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសចាត់ទុកច្បាប់យេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាច្បាប់កំពូលហ្កូឡានថាមោឃៈ។<ref>{{cite book |last=Hillier |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242 |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-135-35366-7 |access-date=23 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071301/https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ១៩៨២|ការឈ្លានពាន]]ចូលប្រទេសលីបង់ម្តងទៀតដើម្បីវាយកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប. ជាថ្មី{{sfn |Bregman |2002 |p=199}} ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៨៦ ទើបអ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញពីទឹកដីលីបង់ភាគច្រើនលើកលែងតែនៅ[[ការត្រួតត្រាលីបង់ខាងត្បូងដោយអ៊ីស្រាអែល (១៩៨២–២០០០)|តំបន់រណបព្រំដែន]]នៃភាគខាងត្បូងលីបង់ ដែលអ៊ីស្រាអែលបន្តកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០។ ការបះបោរប៉ាឡេស្ទីនប្រឆាំងនឹងនឹមត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នោះបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧<ref>{{cite book |last=Tessler |first=Mark A. |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |title=A History of the Israeli–Palestinian conflict |publisher=Indiana University Press |year=2009 |isbn=978-0-253-20873-6 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/677 677] |ref={{harvid|Tessler|2009}} |orig-year=1994}}</ref> ដោយនាំមកនូវរលកបាតុកម្មនិងហិង្សានៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។ នៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដាបានមានការរៀបចំប្រសើរជាងមុន​តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធានការសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ក្នុងគោលបំណងបំបែកការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល។ ជាលទ្ធផលនៃចលនាមហាបះបោរមួយនេះ មនុស្សសរុបជាង ១,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{harvnb|Stone|Zenner|1994|p=246}}. "Toward the end of 1991 ... were the result of internal Palestinian terror."</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩១ អ.រ.ប. បានគាំទ្រលោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]] និងការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើអ៊ីស្រាអែល។ ថ្វីបើមានប្រតិកម្មខឹងសម្បារពីសាធារណជនក្ដី រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានគោរពតាមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងបន្តនៅស្ងៀមមិនធ្វើការវាយបកតបតវិញ។{{sfn |Mowlana |Gerbner |Schiller |1992 |p=111}} [[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Foreign Min. Peres and King Hussein.jpg|thumb|លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] (ឆ្វេង) ជាមួយលោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] (កណ្ដាល) និងព្រះបាទ[[ហ៊ូសេន (ព្រះមហាក្សត្រហ្សកដានី)|ហ៊ូសេននៃហ្សកដានី]] (ស្ដាំ) នៅមុនពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ លោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]]បាន[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩២|ឈ្នះឆ្នោត]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី ខណៈលោកនិងគណបក្សរបស់លោកបានអំពាវនាវឱ្យមានការសម្របសម្រួលជាមួយប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] តំណាងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ តំណាង អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]] ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ជ.ប.) ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|តំបន់វ៉េសប៊ែង]] និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>{{cite web |title=The Oslo Accords, 1993 |url=https://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122102530/http://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-date=22 January 2010 |access-date=25 September 2026 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ.រ.ប. ក៏ថែមទាំងបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលផងដែរ ក៏ដូចជាបានសន្យាថានឹងបញ្ចប់សកម្មភាពភេរវកម្មរបស់ខ្លួន។{{sfn |Tessler |2009 |p=729}} នៅឆ្នាំ១៩៩៤ [[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ត្រូវបានចុះ ដែលធ្វើឱ្យហ្សកដានីក្លាយជាប្រទេសអារ៉ាប់ទីពីរដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីរ៉ាប៊ីនត្រូវបាន[[ឃាតកម្មយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន|ធ្វើឃាត]]ដោយ[[យីហ្កាល់ អាមៀរ]] ដែលជាជនជាតិជ្វីហ្វមាននិន្នាការស្តាំនិយមជ្រុលនិងក៏ដូចជាទំនោរប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=12 November 2005 |title=Israel marks Rabin assassination |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117220054/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |archive-date=17 January 2010 |access-date=15 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ក្នុងកំឡុងអាណត្តិនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបាន[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង|យល់ព្រម]]ដកទាហានចេញពីទីក្រុង[[អ៊ីប្រុង]] (ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ឬអនុវត្តក៏ដោយ)<ref>[https://web.archive.org/web/20151002002611/http://www.ijcv.org/index.php/ijcv/article/view/14/14 Hanne Eggen Røislien, "Living with Contradiction: Examining the Worldview of the Jewish Settlers in Hebron"], 2 October 2015 ''International Journal of Conflict and Violence'', Vol.1 (2) 2007, pp.169–184</ref> ហើយលោកក៏បានចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]]ផងដែរ ពោលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងឡើងវិញបន្ថែមនៅវ៉េសប៊ែង និងបញ្ហាសន្តិសុខផ្សេងៗ។ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩៩|ជាប់ឆ្នោត]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ បានបញ្ជាដកទ័ពចេញពីប្រទេសលីបង់ និងបានធ្វើការចរចាជាមួយប្រធាន អ.ជ.ប. លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលកាំដេវីដឆ្នាំ២០០០]]។ ក្នុងនោះ លោកបារ៉ាក់បានដាក់ស្នើផែនការសម្រាប់បង្កើត[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]មួយ ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់ហ្កាហ្សាទាំងមូល និងជាង ៩០% នៃវ៉េសប៊ែង ដោយមានយេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរួម។{{sfn |Gelvin |2005 |p=240}} ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនេះ។ ===សតវត្សរ៍ទី២១=== {{Further|ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} នៅចុងឆ្នាំ២០០០ ដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏ចម្រូងចម្រាសដោយលោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]ទៅ[[ភ្នំប្រាសាទ]]បាននាំ​ឱ្យផ្ទុះ[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ]]ឡើង។ ការបះបោរលើកនេះត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលព្យាយាមបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ខណៈការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតប៉ាឡេស្ទីនបានកើតឡើងជារឿយៗ។<ref>Sela-Shayovitz, R. (2007). Suicide bombers in Israel: Their motivations, characteristics, and prior activity in terrorist organizations. ''International Journal of Conflict and Violence (IJCV)'', ''1''(2), 163. "The period of the second Intifada significantly differs from other historical periods in Israeli history, because it has been characterised by intensive and numerous suicide attacks that have made civilian life into a battlefront."</ref> លោកឆារ៉នបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក តំណាំងលំនៅដ្ឋានអ៊ីស្រាអែលនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានបញ្ជាឱ្យរុះរើចេញអស់ ហើយកសាង[[របាំងវ៉េសប៊ែង]]ឡើង និងទីបំផុតបានបញ្ចប់ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដានោះ។<ref>ចូលពិនិត្យមើលជាឧទាហរណ៍៖<br/>* {{cite news |last1=Harel |first1=Amos |last2=Issacharoff |first2=Avi |date=1 October 2010 |title=Years of rage |url=https://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702094014/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |archive-date=2 July 2014 |access-date=28 September 2026 |newspaper=Haaretz}}<br/>* {{cite news |title=Losing Faith in the Intifada |first=Laura |last=King |date=28 September 2004 |newspaper=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-sep-28-fg-intifada28-story.html |access-date=28 September 2026 |archive-date=21 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921132644/http://articles.latimes.com/2004/sep/28/world/fg-intifada28 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |title=From Jenin To Fallujah? |last=Diehl |first=Jackson |date=27 September 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=3 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203212546/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |url=http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |title=Winning Counterinsurgency War: The Israeli Experience |last=Amidror |first=Yaakov |website=Strategic Perspectives |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |access-date=28 September 2026 |archive-date=11 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130134/http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Frisch |first=Hillel |url=http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |title=The Need for a Decisive Israeli Victory Over Hamas |date=12 January 2009 |website=Perspectives Papers on Current Affairs |publisher=Begin-Sadat Center for Strategic Studies |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614054502/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |archive-date=14 June 2012 }}<br/>* {{cite web |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |title=The "Defensive Shield" Operation as a Turning Point in Israel's National Security Strategy |last=Buchris |first=Ofek |date=9 March 2006 |website=Strategy Research Project |publisher=United States Army War College |access-date=28 September 2026 |archive-date=7 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007044643/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |title=Israel's Intifada Victory |last=Krauthammer |first=Charles |date=18 June 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919235122/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |title=2nd Intifada forgotten |last=Plocker |first=Sever |date=22 June 2008 |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819220413/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Ya'alon |first=Moshe |date=January 2007 |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |title=Lessons from the Palestinian 'War' against Israel |website=Policy Focus |publisher=Washington Institute for Near East Policy |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130133/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |archive-date=11 August 2012 }}<br/>* {{cite news |date=20 September 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |title=Letting the IDF win |last=Hendel |first=Yoaz |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=24 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924144858/http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite book |author1=Zvi Shtauber |author2=Yiftah Shapir |title=The Middle East strategic balance, 2004–2005 |url=https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |access-date=28 September 2026 |year=2006 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-84519-108-5 |page=7 |archive-date=19 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219072213/https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |url-status=live }}</ref> នៅរវាងចន្លោះឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០៨ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលចំនួន ១,០៦៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត រីឯជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនវិញមានរហូតដល់ទៅ ៥,៥១៧ នាក់ និងជនបរទេសមានចំនួន ៦៤ នាក់។<ref>{{cite web |title=Fatalities before Operation "Cast Lead" |url=http://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120010413/https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |archive-date=20 January 2018 |access-date=28 September 2026 |publisher=B'Tselem}}</ref> នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅលីបង់ឈ្មោះ[[ហេស្បុលឡា]]បានបំផ្លោងគ្រាប់ចូលទឹកដីខាងជើងអ៊ីស្រាអែលនិងចាប់ជំរិតទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីររូប ដែលជាហេតុបង្កឱ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០០៦|សង្គ្រាមលីបង់លើកទីពីរ]]រយៈពេលមួយខែ ដោយក្នុងនោះលីបង់ត្រូវរងការឈ្លានពានពីអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref name="UN1701">{{cite web |date=11 August 2006 |title=Security Council Calls for End to Hostilities between Hizbollah, Israel, Unanimously Adopting Resolution 1701 (2006) |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130025538/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |archive-date=30 January 2009 |access-date=28 September 2026 |website=[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|United Nations Security Council Resolution 1701]] |quote=Escalation of hostilities in Lebanon and in Israel since Hizbollah's attack on Israel on 12 July 2006}}</ref> សង្គ្រាមនេះបានថមថយចុះវិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦ បន្ទាប់ពីមានការអនុម័តលើ[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៧០១]]។ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនបានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសលីបង់នៅត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ប៉ុន្តែនៅមានមួយចំនួនដែលបន្តកាន់កាប់ភូមិ[[រ៉ាដចារ]]នៅឯខាងទឹកដីលីបង់។<ref>{{cite news |date=1 October 2006 |title=UN peacekeepers: Israeli troops still in Lebanon |url=https://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/10/01/lebanon.withdrawal/index.html |access-date=28 September 2026 |work=CNN}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ [[បទឈប់បាញ់ហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០០៨|បទឈប់បាញ់]]រវាង[[ហាម៉ាស់]]និងអ៊ីស្រាអែលបានដួលរលំ ហើយ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា (២០០៨–២០០៩)|សង្គ្រាមថ្មី]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅហ្កាហ្សាដោយបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីសប្តាហ៍។ ដោយអះអាងថាជាប្រតិកម្មនឹង[[បញ្ជីរាយការបាញ់ប្រហាររ៉ុក្កែតប៉ាឡេស្ទីនលើអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១២|ការបាញ់ផ្លោងមីស៊ីលប៉ាឡេស្ទីន]]មកលើបណ្ដាទីក្រុងក្នុងតំបន់ប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស<ref name="pound">{{cite news |last1=Lappin |first1=Yaakov |last2=Lazaroff |first2=Tovah |date=12 November 2012 |title=Gaza groups pound Israel with over 100 rockets |url=https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414151101/https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |archive-date=14 April 2019 |access-date=28 September 2026 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> យោធាអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១២|ប្រតិបត្តិការសឹក]]មួយទៀតនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០១២ មានរយៈពេលប្រាំបីថ្ងៃ។ [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៤|ប្រតិបត្តិការយោធាមួយ]]ទៀតនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ក្រោយពីត្រូវបានរងការវាយប្រហារដោយរ៉ុក្កែតហាម៉ាស់ក្នុងកំឡុងខែកក្កដានៃឆ្នាំនោះ។<ref>{{cite news |date=8 July 2014 |title=Israel and Hamas Trade Attacks as Tension Rises |url=https://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222154524/http://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |archive-date=22 February 2015 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}</ref> នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ មាន[[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២១|ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធមួយជុំ]]មួយទៀតនៅហ្កាហ្សានិងអ៊ីស្រាអែល ហើយបានអូសបន្លាយអស់ដប់មួយថ្ងៃ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងបណ្តាប្រទេសនៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]បានមានការកើនឡើងជាលំដាប់រហូតឈានទៅដល់ការចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]។ ដោយហេតុនេះ ស្ថានការណ៍សន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលក៏បានផ្លាស់ពីការផ្តោតលើ[[ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល]]តាមបែបប្រពៃណី មកផ្ដោតលើ[[ជម្លោះប្រយោលអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|ជម្លោះដោយប្រយោលជាមួយអ៊ីរ៉ង់]]វិញ និងព្រមទាំង[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលកំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី|ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី]]ផងដែរ។ [[File:Fires in Israel and the Gaza strip - 7 October 2023 (53245908850).jpg|thumb|រូបភាពផ្ដិតពីផ្កាយរណបបង្ហាញពីភ្លើងឆេះរាលដាលក្នុងតំបន់[[ក្រសោបហ្កាហ្សា]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ពួកក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីនពីតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលដឹកនាំដោយហាម៉ាស់ បានបើក[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារជាបន្តកន្ទុយគ្នា]]លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។<ref>{{cite news |last1=Martínez |first1=Andrés R. |last2=Bubola |first2=Emma |date=10 October 2023 |title=What We Know About the Hamas Attack and Israel's Response |url=https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143358/https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}</ref> នៅថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ១,៣០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល ត្រូវបានបាញ់ឬចាប់សម្លាប់នៅក្នុងសហគមន៍នានាជិតព្រំដែនតំបន់ហ្កាហ្សា និងក្នុងកំឡុងពេល[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមហាស្រពតន្ត្រីណូវ៉ា|មហោស្រពតន្ត្រី]]មួយកំពុងប្រារព្ធ។ មនុស្សជាង ២០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយត្រូវបានបញ្ជូនទៅហ្កាហ្សា។<ref name="Gillett">{{cite news |last1=Gillett |first1=Francesca |date=8 October 2023 |title=How an Israel music festival turned into a nightmare after Hamas attack |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143208/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |agency=BBC News}}</ref> បន្ទាប់ពីបានបោសសម្អាតវត្តមានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនចេញពីទឹកដីខ្លួនហើយអស់ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែល|យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏ច្រើនមហិមាមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប]]<ref>{{cite news |date=31 December 2023 |title=Israeli bombardment destroyed over 70% of Gaza homes: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423191214/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |archive-date=23 April 2024 |access-date=28 September 2026 |work=Al Jazeera}}</ref> ហើយក៏បានវាយចូលឈ្លានពានតំបន់ហ្កាហ្សានៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ក្នុងគោលដៅវាយកម្ទេចក្រុមហាម៉ាស់ និងរំដោះចំណាប់ខ្មាំង។ នេះគឺជាសង្គ្រាមលើកទីប្រាំក្នុង[[ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក ហើយវានេះផងដែរបានក្លាយជាសង្គ្រាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងចំណោម[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ផ្សេងៗ<ref>{{Cite web |last=Krauss |first=Joseph |date=14 May 2024 |title=Palestinians mark 76 years of dispossession as a potentially even larger catastrophe unfolds in Gaza |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613150349/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |archive-date=13 June 2024 |access-date=28 September 2026 |website=AP News }}</ref> ហើយក៏ជាការប៉ះទង្គិចយោធាដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងតំបន់ផងដែរ ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។<ref name="El Deeb-2023">{{cite news |last=El Deeb |first=Sarah |date=9 October 2023 |title=What is Hamas? The group that rules the Gaza Strip has fought several rounds of war with Israel |url=https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023140259/https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |archive-date=23 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=AP News}}</ref> [[គណៈកម្មាធិការពិសេសដើម្បីស៊ើបអង្កេតលើការអនុវត្តរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស|គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលជាច្រើន ព្រមទាំងអ្នកជំនាញ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងៗ បានសន្និដ្ឋានថា អ៊ីស្រាអែលកំពុងប្រព្រឹត្ត[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហ្គាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ដោយសារតែការបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងបរិមាណអ្នកបាត់បង់ជីវិតច្រើនជាងប្រមាណជាជនស៊ីវិលក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម។<ref>{{bulleted list| {{harvnb|Dumper|Badran|2024|p=2}}: "In this context we should not overlook the latest turning point in the history of Palestine – the attack by Hamas on 7th October 2023 on Israeli settlements adjacent to Gaza and the subsequent genocidal war that the state of Israel has carried out in the Gaza strip" | {{cite news |last=Speri |first=Alice |date=20 December 2024 |title=Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |access-date=28 September 2026 |work=Guardian}} | {{cite news |last1=Narea |first1=Nicole |date=25 October 2024 |title=Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. |url=https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |work=Vox |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241026082612/https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-date=26 October 2024 |url-status=live }} | {{cite report |last1=Albanese |first1=Francesca |title=Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |date=25 March 2024 |publisher=[[អ្នករាយការណ៍ពិសេសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនកាន់កាប់|United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories]] |page=1 |quote=By analysing the patterns of violence and Israeli policies in its onslaught on Gaza, the present report concludes that there are reasonable grounds to believe that the threshold indicating that Israel has committed genocide has been met }} | {{cite report |author=Amnesty International |author-link=Amnesty International |year=2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live |page=13 |quote=This report focuses on the Israeli authorities' policies and actions in Gaza as part of the military offensive they launched in the wake of the Hamas-led attacks on 7 October 2023 while situating them within the broader context of Israel's unlawful occupation, and system of apartheid against Palestinians in Gaza, the West Bank, including East Jerusalem, and Israel. It assesses allegations of violations and crimes under international law by Israel in Gaza within the framework of genocide under international law, concluding that there is sufficient evidence to believe that Israel's conduct in Gaza following 7 October 2023 amounts to genocide. }} | {{cite book |last1=Traverso |first1=Enzo |year=2024 |title=Gaza Faces History |url=https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |isbn=978-1-63542-555-0 |publisher=Other Press |page=8 |quote=The only normative definition we have, codified at the United Nations Genocide Convention of 1948, accurately describes the current situation in Palestine ... describes exactly what is happening in Gaza today }} | {{cite web |author=<!-- not stated --> |date=12 December 2024 |title=One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |website=[[សហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ|International Federation for Human Rights]] |access-date=28 September 2026 |quote=One year ago, the FIDH International Board, its governing body elected by all its member organisations, recognised, after extensive debate and examination, that Israel was carrying out genocide against the Palestinian people in Gaza }} | {{harvnb|B'Tselem|2025|p=86}}: "The review presented in this report leaves no room for doubt: since October 2023, the Israeli regime has been responsible for carrying out genocide against the Palestinians in the Gaza Strip. Killing tens of thousands of people; causing bodily or mental harm to hundreds of thousands more; destroying homes and civilian infrastructure on a massive scale; starvation, displacement, and denying humanitarian aid — all this is being perpetrated systematically, as part of a coordinated attack aimed at annihilating all facets of life in the Gaza Strip."}}</ref> នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារលើអ៊ីស្រាអែល ដែលបានធ្វើឱ្យកើតជា[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤]] ឡើង ហើយនិងជាជម្លោះវាយប្រហារគ្នាដោយផ្ទាល់ដំបូងបង្អស់នៃប្រទេសទាំងពីរ។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៤|ចូលឈ្លានពាន]]ប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចក្រុមហេស្បុលឡា ដែលជាក្រុមកូនចៅរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Federman |first1=Josef |last2=Lee |first2=Matthew |last3=Sewell |first3=Abby |date=1 October 2024 |title=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |access-date=28 September 2026 |work=Associated Press}}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាថ្មីលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីល ថ្នាក់ដឹកនាំយោធា និងទីតាំង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]] រហូតដល់ផ្ទុះកើតជា[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ]]ឡើង។<ref>{{Cite web |last=Gordon |first=Michael R. |date=13 June 2025 |title=In Twist, U.S. Diplomacy Served as Cover for Israeli Surprise Attack |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/in-twist-u-s-diplomacy-served-as-cover-for-israeli-surprise-attack-c79b2206 |access-date=28 September 2026 |website=WSJ }}</ref> នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់គឺលោក[[អាលី ហាមេនៃ]] និងបង្កផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] និង[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦]]។ ការវាយប្រហារទាំងនេះមានគោលបំណងបំផ្លាញកងយោធា កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ និងព្រមទាំងប្តូររបបដឹកនាំនៅអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |last1=Jackson |first1=Lauren |last2=McCoy |first2=Lara |date=28 February 2026 |title=The United States and Israel Attack Iran |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/briefing/us-israel-strike-iran.html |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{See also|កសិកម្មអ៊ីស្រាអែល|ជីវិតសត្វព្រៃអ៊ីស្រាអែល|បញ្ជីរាយព្រៃប្រឹក្សានៅអ៊ីស្រាអែល}} {{ផែនទីភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image | caption_align = center | total_width = 220 | image1 = Satellite image of Israel in January 2003.jpg | width1 = 727 | height1 = 1731 | image2 = Israel at night.jpg | width2 = 425 | height2 = 934 | footer = [[រូបភាពផ្កាយរណប]]នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងតំបន់ជុំវិញកំឡុងពេលថ្ងៃនិងយប់ }} ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលស្ថិតនៅក្នុងអនុតំបន់[[ឡឺវ៉ង់]]នៃតំបន់[[អឌ្ឍចន្ទពហុពល]]។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅចុងខាងកើតនៃ[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសលីបង់នៅភាគខាងជើង ប្រទេសស៊ីរីនៅភាគឦសាន ប្រទេសហ្សកដានីនិងវ៉េសប៊ែងនៅភាគខាងកើត និងប្រទេសអេហ្ស៊ីបព្រមទាំងដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅភាគនិរតី។ ប្រទេសនេះផងដែរស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី២៩|២៩°]] និង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៣៤|៣៤° ខាងជើង]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៤|៣៤°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៦|៣៦° ខាងកើត]]។ ទឹកដីអធិបតេយ្យនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (យោងតាមខ្សែព្រំដែនដែលបានកំណត់ក្នុង[[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] និងមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដីទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៦៧) គឺមានទំហំប្រមាណ ២០,៧៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,០១៩ ម៉ាយការ៉េ) ដែលក្នុងនោះ ២ ភាគរយជាផ្ទៃទឹក។<ref name="cia">{{cite web |title=Israel |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel |archive-date=10 January 2021 |access-date=29 September 2026 |website=The World Factbook |publisher=[[ទីភ្នាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ដោយសារតែប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានទម្រង់ទឹកដីរាងចង្អៀតខ្លាំង (ដោយមានទទឹងត្រឹមតែ ១០០ គីឡូម៉ែត្រនៅត្រង់ចំណុចធំទូលាយបំផុត បើធៀបនឹងប្រវែង ៤០០ គីឡូម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូង) ហើយនេះជាមូលហេតុដែល[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេគឺមានទំហំធំជាងផ្ទៃដីប្រទេសរហូតដល់ទៅពីរដង។<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Gili |date=9 January 2012 |title=Israel Navy to devote majority of missile boats to secure offshore drilling rafts |url=https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522081921/https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |archive-date=22 May 2020 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> ផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់អ៊ីស្រាអែល ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើតនិងកំពូលហ្កូឡានគឺមានទំហំ ២២,០៧២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,៥២២ ម៉ាយការ៉េ)<ref>{{cite web |date=11 September 2012 |title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&CYear=2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004120711/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&CYear=2012 |archive-date=4 October 2018 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> ហើយផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងអ៊ីស្រាអែល ដោយរួមមានទាំងវ៉េសប៊ែង ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយយោធា និងដោយផ្នែកដោយអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានទំហំសរុប ២៧,៧៩៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១០,៧៣៣ ម៉ាយការ៉េ)។។<ref name="loc-geo">{{Cite book |last=Avruch |first=Kevin |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |page=85 |chapter=Geography}}</ref> ទោះបីជាមានទំហំទឹកដីតូចក្ដី អ៊ីស្រាអែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែបច្រើន ដោយមានចាប់ពីវាលខ្សាច់[[ណេហ្គេវ]]នៅភាគខាងត្បូង រហូតដល់[[ជ្រលងយីស្រាអែល]]ដ៏សម្បូរជីជាតិនៃតំបន់ខាងក្នុង ព្រមទាំងជួរភ្នំ[[ហ្កាលីឡេ]] [[ភ្នំការមែល]] និងតំបន់ឆ្ពោះទៅកាន់[[កំពូលហ្កូឡាន]]នៅភាគខាងជើង។ តំបន់[[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល]] ដែលស្ថិតនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ គឺជាទីកន្លែងសម្បូរមនុស្សរស់នៅច្រើនប្រចាំប្រទេសនេះ។<ref>{{cite web |title=The Coastal Plain |url=http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107171405/http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-date=7 January 2017 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Ministry of Tourism}}</ref> នៅភាគខាងកើតនៃតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលគឺជា[[ជ្រលងក្រហែងហ្សកដង់]] ដែលជាផ្នែកមួយតូចនៃ[[ជ្រលងមហាក្រហែង]]ប្រវែងសរុប ៦,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។ [[ទន្លេហ្សកដង់]]​ហូរតាមបណ្តោយជ្រលងក្រហោងហ្សកដង់ ដោយចាប់ផ្តើមពី[[ភ្នំអ៊ែរម៉ុង]]កាត់[[ជ្រលងហ៊ូឡា]]និង[[សមុទ្រហ្កាលីឡេ]] រហូតដល់[[សមុទ្រមរណៈ]] ដែលជាចំណុចទាបបំផុតនៅលើផ្ទៃផែនដី។<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/livingwatersmyth0000krei |title=The Living Dead Sea |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |year=1999 |isbn=978-0-8264-0406-0 |access-date=29 September 2026 |url-access=registration}}</ref> ដោយបន្តឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងទៀតគឺតំបន់[[អារ៉ាបា]] ដែលលាតសន្ធឹងរហូតដល់[[ឈូងសមុទ្រអាកាបា|ឈូងសមុទ្រអេឡាត]] ដែលជាផ្នែកមួយនៃ[[សមុទ្រក្រហម]]។ ក្នុងចំណោមប្រទេសនានានៅតំបន់អាងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ អ៊ីស្រាអែលគឺមានចំនួនប្រភេទរុក្ខជាតិច្រើនជាងគេគិតក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="rinat">{{cite news |last=Rinat |first=Zafrir |date=29 May 2008 |title=More endangered than rain forests? |url=https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010225743/https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |archive-date=10 October 2017 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> ព្រៃឈើបានគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៨.៥% នៃផ្ទៃដីសរុបគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ដែលបានកើនឡើងពី ២% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយសារតែកម្មវិធីដាំព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំមួយដែលអនុវត្តដោយ[[មូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ]]។<ref>{{cite book |last1=Tal |first1=Alon |title=All the Trees of the Forest |url=https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala |date=2013 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18950-6 |pages=[https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala/page/5 5], 66}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forestry and Green Innovations |url=https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016185242/https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |archive-date=16 October 2023 |access-date=29 September 2026 |publisher=Jewish National Fund }}</ref> ===អាកាសធាតុ=== {{Further|បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅអ៊ីស្រាអែល}} សីតុណ្ហភាពនៅអ៊ីស្រាអែលគឺមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងអាស្រ័យទៅតាមតំបន់និងរដូវ ជាពិសេសក្នុងរដូវរងា។ តំបន់ឆ្នេរដូចជាទីក្រុងតែលអាវីហ្វា និងហៃហ្វាមាន[[អាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ|អាកាសធាតុបែបមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដែលមានរដូវរងាត្រជាក់និងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន រីឯរដូវក្តៅវិញមានរយៈពេលវែងនិងក្តៅ។ ក្រុងបេអ៊ែលឆេវ៉ា និងភាគខាងជើងនៃតំបន់ណេហ្គេវគឺមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួតហួតហែង ដែលមានរដូវក្តៅខ្លាំង រដូវរងាត្រជាក់ល្មម និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួច។ តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃណេហ្គេវ និងតំបន់អារ៉ាបាគឺមានអាកាសធាតុបែបវាលលំហ ពោលមានរដូវក្តៅខ្លាំងនិងស្ងួតហួតហែង ហើយរដូវរងាត្រជាក់ស្រាល និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួចបំផុត។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតគឺ ៥៤ °C (១២៩ °F) ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ ក្នុងតំបន់សហគមន៍សាសនា[[ទីរ៉ាត់ស៊្វី]]។<ref name="watzman">{{cite news |last=Watzman |first=Haim |date=8 February 1997 |title=Left for dead |url=https://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031306/http://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |archive-date=14 November 2012 |access-date=30 September 2026 |newspaper=New Scientist}}</ref><ref>{{cite web |title=WMO Region 6: Highest Temperature |url=https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913230418/https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |archive-date=13 September 2021 |access-date=30 September 2026 |website=World Meteorological Organization's World Weather & Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University}}</ref> តំបន់ភ្នំក្នុងប្រទេសនេះអាចមានខ្យល់បក់ខ្លាំង និងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយតំបន់ដែលមានកម្ពស់ចាប់ពី ៧៥០ ម៉ែត្រឡើងទៅជាធម្មតាគឺមានព្រិលធ្លាក់យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែកញ្ញា ភ្លៀងគឺកម្រនឹងធ្លាក់ណាស់ក្នុងប្រទេសមួយនេះ។<ref>{{cite web |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}</ref><ref>{{cite web |title=Average Weather for Jerusalem |url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}</ref> ដោយសារតែមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះតំបន់អាកាសធាតុកម្រិតមធ្យមនិងតំបន់ត្រូពិក ដូចនេះអ៊ីស្រាអែលគឺមានតំបន់[[រុក្ខភូគព្ភលេខន៍]]ចំនួនបួនផ្សេងៗគ្នា។ ហេតុនេះហើយ ទើបពពួកសត្វ និងរុក្ខជាតិនៅទីនោះមានភាពសម្បូរបែបយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងប្រទេសនេះដែលគេស្គាល់គឺមានចំនួន ២,៨៦៧ ប្រភេទ ហើយក្នុងចំណោមនោះ មានយ៉ាងហោចណាស់ ២៥៣ ប្រភេទត្រូវបាននាំចូល និងមិនមែនជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានដើមកំណើតនៅទីនោះ។<ref>{{cite web |title=Flora of Israel Online |url=http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&name=1070 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091717/http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&name=1070 |archive-date=30 April 2014 |access-date=30 September 2026 |publisher=Flora.huji.ac.il}}</ref> ក្រៅពីនោះ អ៊ីស្រាអែលគឺមាន[[ឧទ្យានជាតិ និងតំបន់អភិរក្សនៃអ៊ីស្រាអែល|តំបន់អភិរក្សធម្មជាតិចំនួន ៣៨០ កន្លែង]]។<ref>{{cite web |title=National Parks and Nature Reserves, Israel |url=http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019042219/http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-date=19 October 2012 |access-date=30 September 2026 |publisher=ក្រសួងទេសចរណ៍អ៊ីស្រាអែល}}</ref> ដោយសារធនធានទឹកមានកម្រិត ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាសន្សំសំចៃទឹកជាច្រើនរួមមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដំណក់ទឹកជាដើម។<ref>{{Cite news |last=Degani |first=Corin |date=14 August 2023 |title=How Israel achieved one of the most secure water economies, drip by drip |url=https://www.haaretz.com/science-and-health/nature-environment/2023-08-14/ty-article-magazine/.premium/as-the-world-struggles-to-prepare-for-water-shortages-israel-is-sitting-pretty/00000189-f3f1-d975-a9cf-fbf3eb930000 |access-date=30 September 2026 |work=Haaretz }}</ref> ដោយសារតែទទួលបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើនធ្វើឱ្យអំណោយផលខ្លាំងដល់[[ថាមពលព្រះអាទិត្យ]] ដូចនេះហើយបានជាអ៊ីស្រាអែលបានក្លាយខ្លួនជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលព្រះអាទិត្យក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ដោយស្ទើរតែគ្រប់ផ្ទះសម្បែងទាំងអស់គឺសុទ្ធតែប្រើប្រាស់បន្ទះស្រូបថាមពលព្រះអាទិត្យសម្រាប់កម្ដៅទឹកប្រើប្រាស់។<ref name="Solar energy">{{cite web |last1=Grossman |first1=Gershon |last2=Ayalon |first2=Ofira |last3=Baron |first3=Yifaat |last4=Kauffman |first4=Debby |title=Solar energy for the production of heat Summary and recommendations of the 4th assembly of the energy forum at SNI |url=http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=581&LNGID=1&FID=646&IID=7974 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083312/http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=581&LNGID=1&FID=646&IID=7974 |archive-date=16 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=Samuel Neaman Institute for Advanced Studies in Science and Technology}}</ref> [[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថានអ៊ីស្រាអែល]]បានរាយការណ៍ថា បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ "នឹងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតរស់នៅ" ជាពិសេសនឹងប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ប្រជាជន។<ref name="MEP 2020">{{cite web |date=2 November 2020 |title=Climate Change Trends and Impact in Israel |url=https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806015845/https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |archive-date=6 August 2021 |access-date=30 September 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថាន]] |newspaper=Gov.il}}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|ប្រព័ន្ធនយោបាយអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Isaac Herzog, July 2021 (D1233-049).JPG | caption1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]]<br /><small>[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] </small> | image2 = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg | caption2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]<br /><small>[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] </small> }} [[File:PikiWiki Israel 7260 Knesset-Room.jpg|thumb|[[ឃ្នេសេត]] ដែលជាសភានៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមាន[[ប្រព័ន្ធសភា]] [[ប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ]] និង[[សិទ្ធិបោះឆ្នោតសកល|សិទ្ធិបោះឆ្នោតជាសកល]]។ សមាជិកសភាដែលទទួលបានការគាំទ្រពីសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភានឹងក្លាយខ្លួនជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ហើយបុគ្គលនេះជាធម្មតាតែងជាប្រធាននៃគណបក្សធំជាងគេក្នុងសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីគឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] និងជាប្រធាន[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|គណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]។<ref name="cia2"/><ref>នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ការបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយផ្ទាល់ត្រូវបានប្រកាសឡើង ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធនោះត្រូវបានប្រកាសថាគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយប្រព័ន្ធចាស់ក៏ត្រូវបានយកមកអនុវត្តឡើងវិញ។ ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមចូលអាន {{cite news |date=23 January 2003 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Israel's election process explained |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2683259.stm |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]] ដែលមានអំណាចតួនាទីភាគច្រើនជាលក្ខណៈផ្លូវការ (តាមពិធីការ)។<ref name="cia2">{{cite web |date=19 June 2007 |title=Field Listing&nbsp;— Executive Branch |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004001/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=30 September 2026 |work=The World Factbook|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានដឹកនាំដោយសភាដែលមានសមាជិកសរុបចំនួន ១២០ រូប ដែលគេស្គាល់ថា [[ឃ្នេសេត]]។ សមាជិកភាពនៃសភាគឺផ្អែកលើតំណាងសមាមាត្ររបស់[[បញ្ជីរាយនាមគណបក្សនយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សនយោបាយ]]<ref>{{cite web |title=The Electoral System in Israel |url=https://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |access-date=30 September 2026 |publisher=The Knesset}}</ref> ដោយមានកម្រិតកំណត់អប្បបរមា ៣.២៥% សម្រាប់ការទទួលបានអាសនៈ ដែលតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែងបានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះច្រើនបក្ស។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏មានសិទ្ធិបោះឆ្នោតដែរ<ref>[https://www.foxnews.com/world/jewish-settlers-can-vote-in-israeli-elections-though-west-bank-is-officially-not-israel Jewish settlers can vote in Israeli elections, though West Bank is officially not Israel], Fox News, February 2015: "When Israelis go to the polls next month, tens of thousands of Jewish settlers in the West Bank will also be casting votes, even though they do not live on what is sovereign Israeli territory. This exception in a country that doesn't allow absentee voting for citizens living abroad is a telling reflection of Israel's somewhat ambiguous and highly contentious claim to the territory, which has been under military occupation for almost a half century."</ref> ហើយជាលទ្ធផលនៃ[[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១៥|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៥]] សមាជិកសភាឃ្នេសេតចំនួន ១០ រូបក្នុងចំណោមសមាជិកសរុប ១២០ រូប (ស្មើនឹង ៨%) គឺជាអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់តំណាំងលំនៅទាំងនោះ។<ref>[https://en.idi.org.il/articles/5199 The Social Composition of the 20th Knesset], Israeli Democracy Institute, 30 March 2015</ref> [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ីស្រាអែល|ការបោះឆ្នោត]]សភាត្រូវបានកំណត់ធ្វើឡើងរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តង ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធភាពរដ្ឋាភិបាលដែលទ្រុឌទ្រោម ឬទទួលបានការបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្ត អាចនឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវរំលាយមុនអាណត្តិបាន។<ref name="cnn">{{cite web |title=How Israel's electoral system works |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/02/05/israel.elections.explainer/index.html |access-date=30 September 2026 |website=CNN.com |publisher=CNN International}}</ref> គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ដំបូងត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨<ref>{{Cite news |last1=Halbfinger |first1=David M. |last2=McCann |first2=Allison |date=28 February 2020 |title=As Israel Votes Again (and Again), Arabs See an Opportunity |url=https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228100633/https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |archive-date=28 February 2020 |access-date=30 September 2026 |work=The New York Times }}</ref> ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់មានអាសនៈកាន់កាប់ប្រមាណ ១០% នៃសភា។<ref>{{Cite web |last=Abu Much |first=Afif |date=7 November 2022 |title=Arab Israeli parties trade blame for election fiasco |url=https://www.al-monitor.com/originals/2022/11/arab-israeli-parties-trade-blame-election-fiasco |access-date=30 September 2026 |website=Al-Monitor }}</ref> គណបក្សមួយមិនអាចចុះឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកឃ្នេសេតបានឡើយ ប្រសិនបើគោលបំណង ឬសកម្មភាពរបស់ខ្លួនរួមមាន "ការមិនចាត់ទុកអត្ថិភាពនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងនាមជារដ្ឋរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ"។ [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំពុងដើរតួនាទីជារដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេស ដោយអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃមិនទាន់មានក្រមរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាស់លាស់។ ច្បាប់នេះបានកំណត់អ៊ីស្រាអែលថាជារដ្ឋរបស់[[រដ្ឋជ្វីហ្វ និងប្រជាធិបតេយ្យ|ជនជាតិជ្វីហ្វនិងជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]] ហើយព្រមទាំងជារដ្ឋជាតិសម្រាប់តែប្រជាជនជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះ។<ref name="freedomhouse2008">{{cite web |year=2020 |title=Israel |url=https://freedomhouse.org/country/israel/freedom-world/2020 |access-date=30 September 2026 |website=Freedom in the World |publisher=Freedom House}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ឃ្នេសេតបានចាប់ផ្តើមបើកដំណើរការព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្លូវការមួយដោយផ្អែកលើច្បាប់អស់ទាំងនេះ។<ref name="cia"/>{{sfn |Mazie |2006 |p=34}} ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមានសាសនារដ្ឋឡើយ<ref>{{cite book |last=Charbit |first=Denis |title=Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel |publisher=Palgrave Macmillan |year=2014 |isbn=978-1-137-38115-6 |editor1-last=Berlinerblau |editor1-first=Jacques |pages=167–169 |chapter=Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present |editor2-last=Fainberg |editor2-first=Sarah |editor3-last=Nou |editor3-first=Aurora |chapter-url={{Google books|gThvBAAAQBAJ|page=PA167|keywords=|text=|plainurl=yes}}}}</ref><ref>{{cite book |last=Jacoby |first=Tami Amanda |url={{Google books|pr1LJNrlmuIC|page=PA53|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2005 |isbn=978-0-7735-2993-9 |pages=53–54 }}</ref> ប៉ុន្តែការកំណត់អត្តសញ្ញាណរដ្ឋថាជា "រដ្ឋជ្វីហ្វនិងប្រជាធិបតេយ្យ" បានបង្កើតជាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹង[[យូដាសាសនា]]។ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ឃ្នេសេតបានអនុម័តច្បាប់មូលដ្ឋានមួយដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថាជា "រដ្ឋជាតិរបស់រាស្ត្រជ្វីហ្វ" ជាចម្បង និងកំណត់ភាសាហេប្រឺជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់មួយនេះដែរបានចាត់ភាសាអារ៉ាប់ដាក់ក្នុង "ឋានៈពិសេស" ដោយមិនបានកំណត់អ្វីច្បាស់លាស់។<ref>{{cite web |title=Israel's Jewish Nation-State Law – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/9569 |website=adalah.org }}</ref> នីតិច្បាប់ដដែរបានផ្តល់សិទ្ធិពិសេសដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការកំណត់ជោគវាសនាខ្លួនឯងជាជាតិសាសន៍មួយ និងចាត់ទុកការអភិវឌ្ឍនៃតំណាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅក្នុងប្រទេសថាជា "ផលប្រយោជន៍ជាតិ" ដោយផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការ "ចាត់វិធានការផ្សេងៗដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ជំរុញ និងចាប់យកផលប្រយោជន៍នេះ"។<ref>{{cite news |date=19 July 2018 |title=Jewish nation state: Israel approves controversial bill |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44881554 |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC}}</ref> ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{Main|ស្រុកនៃអ៊ីស្រាអែល}} {{ផែនទីអ៊ីស្រាអែលមានស្លាក}} រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបន្តបែងចែកទៅជារដ្ឋបាលស្រុកធំៗចំនួនប្រាំមួយហៅថា ''មេហូហ្សូត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ מחוזות) មានដូចជា៖ [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|ស្រុកកណ្ដាល]] [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] និង[[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] ក៏ដូចជា[[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]]នៅវ៉េសប៊ែង។ តំបន់យូដា និងសាម៉ារីទាំងមូល និងផ្នែកមួយចំនួននៃយេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាស្រុកខាងជើងគឺមិនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលឡើយ។ ស្រុកធំៗដែលបានរៀបរាប់ត្រូវបែងចែកទៅជាអនុស្រុកចំនួន ១៥ ថែមទៀតហៅថា ''ណាហ្វុត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ נפות) ហើយវាត្រូវបែងចែកបន្តទៅជាតំបន់ធម្មជាតិចំនួន ៥០ ទៀត។<ref>{{cite web |title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-date=21 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Central Bureau of Statistics |format=doc}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2"| ស្រុក ! rowspan="2"| ធានី ! rowspan="2"| ទីក្រុងធំបំផុត ! colspan="4"| ចំនួនប្រជាជន (២០២១)<ref name="districts_pop">{{cite web |date=15 September 2022 |title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2022/2.shnatonpopulation/st02_17.pdf |access-date=1 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> |- ! ជ្វីហ្វ ! អារ៉ាប់ ! សរុប ! class="unsortable"| សម្គាល់ |- ! [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] | colspan="2"| [[យេរូសាឡឹម]] | style="text-align:right"| {{percentage|802400|1209700}} | style="text-align:right"| {{percentage|389000|1209700}} | style="text-align:right"| {{sort|1209700|១,២០៩,៧០០}} | {{ref|jerusalemdistrict|ក}} |- ! [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] | [[ណូហ្វហាហ្កាលីល]] | [[ណាហ្សារ៉េត]] | style="text-align:right"| {{percentage|641500|1513600}} | style="text-align:right"| {{percentage|811700|1513600}} | style="text-align:right"| {{sort|1513600|១,៥១៣,៦០០}} | |- ! [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] | colspan="2"| [[ហៃហ្វា]] | style="text-align:right"| {{percentage|735200|1092700}} | style="text-align:right"| {{percentage|277600|1092700}} | style="text-align:right"| {{sort|1092700|១,០៩២,៧០០}} | |- ! [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|កណ្ដាល]] | [[រ៉ាំឡា]] | [[រីស្យូនឡេតហ្ស៊ីអន]] | style="text-align:right"| {{percentage|2002100|2304300}} | style="text-align:right"| {{percentage|190300|2304300}} | style="text-align:right"| {{sort|2304300|២,៣០៤,៣០០}} | |- ! [[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] | colspan="2"| [[តែលអាវីហ្វ]] | style="text-align:right"| {{percentage|1362900|1481400}} | style="text-align:right"| {{percentage|25200|1481400}} | style="text-align:right"| {{sort|1481400|១,៤៨១,៤០០}} | |- ! [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] | [[បេអ៊ែលឆេវ៉ា]] | [[អាឆ្ដូដ]] | style="text-align:right"| {{percentage|982800|1386000}} | style="text-align:right"| {{percentage|303100|1386000}} | style="text-align:right"| {{sort|1386000|១,៣៨៦,០០០}} | |- ! [[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]] | [[អារីយ៉ែល (ទីក្រុង)|អារីយ៉ែល]] | [[មូឌីអ៊ីនអ៊ីលីត]] | style="text-align:right"| {{percentage|455700|465400}} | style="text-align:right"| {{percentage|900|465400}} | style="text-align:right"| {{sort|0465400|៤៦៥,៤០០}} | {{ref|judeaandsamaria|ខ}} |} :{{note|jerusalemdistrict|ក}} រួមមានប្រជាជនអារ៉ាប់ចំនួន ៣៦១,៧០០ នាក់ និងជ្វីហ្វចំនួន ២៣៣,៩០០ នាក់នៅ[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។<ref name="jerusalem_pop">{{cite report |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2022/05/2022-על-נתונייך-אנגלית-דיגיטל-1.pdf |title=Jerusalem Facts and Trends 2022 |last1=Yaniv |first1=Omer |last2=Haddad |first2=Netta |last3=Assaf-Shapira |first3=Yair |date=2022 |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |page=25 |access-date=1 October 2026}}</ref> :{{note|judeaandsamaria|ខ}} គិតតែប្រជាពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលប៉ុណ្ណោះ។ ===ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល=== {{Main|ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល}} [[ច្បាប់ស្តីពីការវិលត្រឡប់]]ឆ្នាំ១៩៥០ បានផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងទទួលបានសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល។ បុគ្គលដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសនេះទទួលបានសញ្ជាតិដោយផ្អែកលើទីកន្លែងកំណើត ប្រសិនបើឪពុក ឬម្តាយណាម្នាក់ជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសនេះស្រាប់។<ref>{{cite report |title=Report on Citizenship Law: Israel |last1=Harpaz |first1=Yossi |last2=Herzog |first2=Ben |date=June 2018 |publisher=[[វិទ្យាស្ថានសាកលវិទ្យាល័យអឺរ៉ុប|European University Institute]] |hdl=1814/56024 |hdl-access=free}}</ref> ច្បាប់របស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកំណត់ថា សញ្ជាតិជ្វីហ្វគឺជាសញ្ជាតិដាច់ដោយឡែកពីសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល ហើយតុលាការកំពូលអ៊ីស្រាអែលធ្លាប់បានកាត់សម្រេចថា សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមាននោះទេ។<ref name="tekiner">{{cite journal |last=Tekiner |first=Roselle |year=1991 |title=Race and the Issue of National Identity in Israel |journal=International Journal of Middle East Studies |publisher=Cambridge University Press |volume=23 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.1017/S0020743800034541 |jstor=163931 |s2cid=163043582}}</ref><ref>{{cite news |last=Goldenberg |first=Tia |date=4 October 2013 |title=Supreme Court rejects 'Israeli' nationality status |url=https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213205459/https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |archive-date=13 February 2020 |access-date=1 October 2026 |work=The Times of Israel}}</ref> សញ្ជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានគេកំណត់ថាជាបុគ្គលណាម្នាក់ដែលប្រតិបត្តិគោរព[[យូដាសាសនា]] ឬ/និងត្រូវជាកូនចៅនៃជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref name="tekiner"/> ===ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា=== {{Main|ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|កំពូលហ្កូឡាន}} {{រដ្ឋបាលនៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង (រួមទាំងយេរូសាឡឹមខាងកើត) ពីប្រទេសហ្សកដានី តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សានិងឧបទ្វីបស៊ីណៃពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប និងតំបន់កំពូលហ្កូឡានពីប្រទេសស៊ីរី។ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងស៊ីរី មួយឆ្នាំក្រោយចប់[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]] តំបន់ទ្រនាប់មួយដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសង្កេតការណ៍ដកកម្លាំង]] (UNDOF) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៤។<ref>{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v26/d88 |access-date=1 October 2026 |website=history.state.gov}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមយមគីបពួរដែរនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនិងអ៊ីស្រាអែលបានសម្រេចលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៨ និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អេហ្ស៊ីបឆ្នាំ១៩៧៩]] ដែលសុទ្ធតែត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ជីមី ខាទ័រ]]។ នៅក្នុងដំណើរសម្របសម្រួលនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានយល់ព្រមទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជាផ្លូវការ និងព្រមកាត់បន្ថយវត្តមានយោធានៅក្នុងតំបន់ស៊ីណៃ ជាថ្នូរនឹងការដែលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រគល់តំបន់ស៊ីណៃទាំងស្រុងមកឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញ ដែលបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨២។<ref>{{Cite web |title=Address to the Nation on United States Policy for Peace in the Middle East {{!}} Ronald Reagan |url=https://www.reaganlibrary.gov/archives/speech/address-nation-united-states-policy-peace-middle-east |access-date=1 October 2026 |website=www.reaganlibrary.gov }}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានបដិសេធមិនទទួលយកដែនជ្រោយហ្កាហ្សាឡើយ ហេតុដូ​​ច្នេះបានជាហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលរហូតដល់ការដកខ្លួនដោយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{Cite web |title=Humanitarian update - OPT (Nov-Dec 2005) - The Gaza Strip after disengagement - OCHA report |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-192849/ |access-date=1 October 2026 |website=Question of Palestine }}</ref> ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសនៃអ៊ីស្រាអែល|ការទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលជាអន្តរជាតិ}} [[File:Countries recognizing Israel.svg|thumb|450px| {{legend|#000000|អ៊ីស្រាអែល}} {{legend|#007f24|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល}} {{legend|#00d500|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល ប៉ុន្តែបានកំពុងផ្អាកទំនាក់ទំនង}} {{legend|#b9b9b9|រដ្ឋប្រទេសដែលមិនទទួលស្គាល់ភាពជារដ្ឋរបស់អ៊ីស្រាអែល}}]] អ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ[[រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក អ.ស.ប.]] ចំនួន ១៦៥ ក៏ដូចជារដ្ឋមួយចំនួនទៀតដូចជា [[អាសនៈវិសុទ្ធ]] [[កូសូវ៉ូ]] [[ប្រជុំកោះឃុក]] និង[[នីវវេ]]។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានបេសកកម្មការទូតក្នុង ១០៧ ប្រទេស<ref>{{cite web |title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-date=20 April 2016 |access-date=1 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}</ref> ខណៈដែលប្រទេសដែលខ្លួនមិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគឺភាគច្រើនជាប្រទេសមូស្លីម។ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ២២ ក្នុង[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] មានប្រទេសក្នុងនោះចំនួនប្រាំមួយដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីស្រាអែលនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការជាមួយប្រទេសស៊ីរី ដែលស្ថានភាពនេះបានអូសបន្លាយជាប់រហូតមកចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៨។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការស្រដៀងគ្នានេះដែរជាមួយនឹងប្រទេសលីបង់ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]ក្នុងឆ្នាំ២០០០ មក ហើយព្រំដែនរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់សព្វថ្ងៃនៅតែមិនទាន់មានការព្រមព្រៀងគ្នាកំណត់ជាផ្លូវការតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាណាច្បាស់លាស់។ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសលែងទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាម]]របស់ខ្លួន។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនៅហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ ប្រទេសម៉ូរីតានី កាតា បូលីវី និងវេណេស៊ុយអេឡា បានផ្អាកទំនាក់ទំនងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល<ref name="al-jaz-eng">{{cite news |date=17 January 2009 |title=Qatar, Mauritania cut Israel ties |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html |access-date=1 October 2026 |publisher=Al Jazeera English}}</ref> ខណៈប្រទេសបូលីវីបានស្ដារទំនាក់ទំនងឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{cite news |last1=Flores |first1=Paola |date=29 November 2019 |title=Bolivia to renew Israel ties after rupture under Morales |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-renew-israel-ties-rupture-morales-67374746 |access-date=1 October 2026 |agency=ABC News}}</ref> [[File:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|thumb|លោកយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន និងយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងអូស្លូ]] ជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] (កណ្ដាល)]] [[ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល|សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–អ៊ីស្រាអែល|សហភាពសូវៀត]]គឺជាប្រទេសពីរដំបូងគេដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយបានប្រកាសការទទួលស្គាល់ស្ទើរតែព្រមគ្នា។<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Philip Marshall |year=1948 |title=The Recognition of Israel |journal=The American Journal of International Law |volume=42 |issue=3 |pages=620–627 |doi=10.2307/2193961 |jstor=2193961 |s2cid=147342045}}</ref> ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហភាពសូវៀតត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ហើយត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។<ref>{{cite news |last=Yaakov |first=Saar |date=18 October 2017 |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) There Were Times (Hayu Zemanim) |publisher=Israel Hayom |page=30 }}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកអ៊ីស្រាអែលជា "ដៃគូដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតរបស់ខ្លួននៅមជ្ឈិមបូព៌ា"<ref>{{cite web |title=U.S. Relations With Israel Bureau of Near Eastern Affairs Fact Sheet March 10, 2014 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm |access-date=1 October 2026 |website=U.S. Department of State}}</ref> ដោយផ្អែកលើ "គុណតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យរួម ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្នែកសាសនា និងផលប្រយោជន៍ផ្នែកសន្តិសុខ"។<ref>{{cite web |title=Israel: Background and Relations with the United States Updated |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011800/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archive-date=5 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Defense Technical Information Center}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មក សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាស្មើនឹងទឹកប្រាក់ ៦៨ ពាន់លានដុល្លារ និងជំនួយឥតសំណងចំនួន ៣២ ពាន់លានដុល្លារដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក្រោម[[ច្បាប់ស្តីពីជំនួយបរទេស]] (ដែលបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាំងឆ្នាំ១៩៦២)<ref name="PNADR900">{{Cite web |title=U.S. Overseas Loans and Grants |url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510063014/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |archive-date=10 May 2011}}</ref> ហើយវាជាជំនួយថ្លៃជាងជំនួយដល់ប្រទេសដទៃៗទាំងអស់ក្នុងកំឡុងពេលនោះរហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០៣។<ref name="PNADR900"/><ref>{{cite web |title=U.S. Government Foreign Grants and Credits by Type and Country: 2000 to 2010 |url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020131918/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-date=20 October 2011}}</ref> សហរាជាណាចក្រត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានទំនាក់ទំនងលក្ខណៈ "ធម្មជាតិ" ជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយសារតែរបប[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{cite web |title=The bilateral relationship |url=http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083311/http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |archive-date=16 January 2013 |access-date=1 October 2026 |website=UK in Israel |publisher=Foreign and Commonwealth Office}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៧ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង់ប្រាក់សំណងចំនួន ២៥ ពាន់លានអឺរ៉ូដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងដល់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលដែលបានរួសរានមានជីវិតរួចផុតពីរបបមហាប្រល័យអូឡូកុស្ត។<ref>{{cite web |title=Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (p. CRS-2) |url=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206131300/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |archive-date=6 February 2007 |access-date=1 October 2026}}</ref> ប្រទេសតួកគីនិងអ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១<ref>{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. "However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations."</ref> ប៉ុន្តែបានចាប់ដៃសហការក្រៅផ្លូវការជាមួយគ្នាចាប់តាំងពីពេលដែលខ្លួនបានទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ មកម៉្លេះ។ ទំនាក់ទំនងរបស់តួកគីជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជួនកាលអាចរងប៉ះពាល់និងរំជើបរំជួលអាស្រ័យទៅលើសម្ពាធការទូតពីសំណាក់បណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់និងឥស្លាមដទៃ។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ និងហេតុការណ៍ដែលអ៊ីស្រាអែលបានវាយឆ្មក់លើកងនាវាដឹកជំនួយចូលហ្កាហ្សា។<ref>{{cite journal |last=Uzer |first=Umut |date=26 March 2013 |title=Turkish-Israeli Relations: Their Rise and Fall |url=http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall |journal=Middle East Policy |volume=XX |issue=1 |pages=97–110 |doi=10.1111/mepo.12007 |url-access=subscription |access-date=1 October 2026}}</ref> អាស៊ែបៃសង់គឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាមតែប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះ ដែលបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល។<ref name="adalah">{{Cite web |title=Inequality Report: The Palestinian Arab Minority in Israel – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/7404 |access-date=1 October 2026 |website=www.adalah.org }}</ref> កាហ្សាក់ស្ថានក៏មានភាពជាដៃគូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=19 July 2016 |title=The Israel-Kazakhstan Partnership |url=https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518015549/https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |archive-date=18 May 2022 |website=The Diplomat }}</ref> ប្រទេសឥណ្ឌាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញជាមួយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយតាំងពីពេលនោះមក បានពង្រឹងភាពជាដៃគូដ៏រឹងមាំជាមួយគ្នាលើវិស័យយោធា បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌។<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Dinesh |title=India and Israel: Dawn of a New Era |url=http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233225/http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-date=12 May 2012 |access-date=1 October 2026 |publisher=Jerusalem Institute for Western Defense}}</ref> ឥណ្ឌាគឺជាអតិថិជនទិញគ្រឿងឧបករណ៍សព្វាវុធយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលធំជាងគេ ហើយអ៊ីស្រាអែលគឺជាដៃគូយោធាធំបំផុតទីពីររបស់ប្រទេសឥណ្ឌា បន្ទាប់ពីប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |date=19 January 2010 |title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109132205/https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |archive-date=9 January 2026 |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Times of India}}</ref> ប្រទេស[[អេត្យូពី]]វិញគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តចម្បងរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយសារតែរដ្ឋប្រទេសពីរនេះផលប្រយោជន៍រួមខាងផ្នែកនយោបាយ សាសនា និងសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=4 February 2010 |title=Iran and Israel in Africa: A search for allies in a hostile world |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2010/02/04/a-search-for-allies-in-a-hostile-world |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> ===យោធា=== {{Further|បញ្ជីរាយសង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធអ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល និងអាវុធប្រល័យលោក}} [[File:The_Southern_Lions._Squadron_116._I.jpg|thumb|យន្តហោះចម្បាំង [[យន្តហោះចម្បាំងអេហ្វ-៣៥ ឡៃនីងពីរ|F-៣៥]] នៃ[[កងកម្លាំងជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] gcib7u5qcv78jqe8493eywj3n0bn80h 0 36339 341520 341460 2026-10-03T06:53:16Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341520 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកតាវែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៦០៨០១០២ | ភូមិចាន់ | Chan |- | ១៦០៨០១០៣ | ភូមិជួយ | Choy |- | ១៦០៨០១០៤ | ភូមិតាបូក | Ta Bouk |- | ១៦០៨០១០៥ | ភូមិប៉ាងគិត | Pangkit |- | ១៦០៨០១០៦ | ភូមិសញ | Sanh |- | ១៦០៨០១០៧ | ភូមិកិគួង | Ke Kuong |- | ១៦០៨០១០៨ | ភូមិរៀងវិញ | Rieng Vinh |- | ១៦០៨០១០៩ | ភូមិភ្លឺធំ | Phlueu Thum |- | ១៦០៨០១១០ | ភូមិភ្លឺតូច | Phlueu Touch |- | ១៦០៨០១១១ | ភូមិតាវែង | Ta Veaeng |- |} 8e12105zv0qq5ptnroeyv4sblzhhday 0 36340 341463 341459 2026-10-02T12:19:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 341463 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកតាវែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៦០៨០២០១ | ភូមិទំពួនរឺនធំ | Tumpuon Rueung Thum |- | ១៦០៨០២០២ |​ ភូមិទុន | Tum |- | ១៦០៨០២០៣ | ភូមិកោះប៉ុង | Kaoh Pong |- | ១៦០៨០២០៤ | ភូមិសៀងសាយ | Sieng Say |- | ១៦០៨០២០៥ | ភូមិផ្ស៉ាង | Phyang |- | ១៦០៨០២០៦ | ភូមិកិគួង | Ke Kuong |- | ១៦០៨០២០៧ | ភូមិតាង៉ាច | Ta Ngach |- | ១៦០៨០២០៨ | ភូមិផាវ | Phav |- | ១៦០៨០២០៩ | ភូមិទំពួនរឺនតូច | Tumpuon Rueung Touch |- | ១៦០៨០២១០ | ភូមិវៀងចាន់ | Vieng Chan |- |} kje7n43gs8qsvts8uqtbkkujgs19ukw 0 37404 341511 338476 2026-10-03T04:11:43Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341511 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] == ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ (ឆ្នាំ១២៤៣-ឆ្នាំ១២៩៦នៃគ.ស) == ព្រះអង្គពុំស្គាល់រាជវង្ស។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រអង្គ ពួកសៀមចូលឈ្លានពានទឹកដីបែ៉កសុខោទ័យ សួគ៌ាលោក សុវណ្ណលោក និងពួកម៉ុងហ្គោលឈ្លានពានផងដែរ។ ក្រៅពីនេះមានទំនាស់សាសនាកើតឡើង ព្រះអង្គខំទប់ស្កាត់ដែរ តែមិនបានសម្រេច<ref>សៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី១៦៦</ref>។ នៅចុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ គឺនៅឆ្នាំ១២៩៥គណៈបេសកម្មទូតចិនមួយត្រូវបានបញ្ជូនមួយ ដើម្បីចចាររឿងសួយសារអាករ ហើយបានមកដល់ប្រទេសកម្ពុជានៅឆ្នាំ១២៩៦។ លោកជីវតាក្វាន់បានធ្វើដំណើរមកជាមួយដែរ ហើយដែលបានស្នាក់នៅស្រុកខ្មែរអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ បានធ្វើការកត់ត្រាពីទឹកដី ពិការរស់នៅ និងទម្លាមទម្លាប់រស់នៅរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។ ព្រះអង្គបានសោយទីវង្គត ដែលមានមរណនាមថា បរមេស្វរបទ<ref>សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១៧៥</ref>។ នៅឆ្នាំ១២៩៥នៃគ.ស ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ បានដាក់រាជ្យ ហើយបានផ្ទេរឱ្យព្រះអង្គម្ចាស់គឺ[[ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]]ដែលបានរៀបអភិសេតជាមួយបុត្រីរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា។ ប៉ុន្តែតាមសក្ខីភាពរបស់លោកជីតាក្វាន់ ដែលបានមកដល់ក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់(១២៩៦)ឃើញថាមានការផ្លាស់ប្តូររជ្ជកាលតាមភាពឃោរឃៅណាស់ សេ្តចដែលឡើងសោយរាជ្យថ្មីជាកូនប្រសាររបស់ស្តេចមុន។ កូនស្រីស្តេចអង្គនេះបានលួចយកព្រះខ័នមាសរបស់ព្រះរាជបិតាហើយយកទៅឱ្យស្វាមីនាង។ ដូច្នោះបានជាកូនប្រុសដែលត្រូវឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិបានរត់ទៅកែនទ័ព។ ស្តេចថ្មីចាប់បានយកទៅកាត់ម្រាមជើង ហើយយកទៅឃុំទុកក្នុងបន្ទប់ងងឹត<ref>សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១៧៦</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ និងមានបច្ឆាមរណនាមថា បរមេស្វរបទ<ref>{{Cite web |url=https://tamabmmo.wordpress.com/2013/06/19/khmer-kings-list-5/?wref=tp |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2020-12-01 |archivedate=2021-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602212923/https://tamabmmo.wordpress.com/2013/06/19/khmer-kings-list-5/?wref=tp |url-status=dead }}</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨]] fjdbs1wy3v6aufkz7srvcgcpjj68g2j 0 40729 341522 335459 2026-10-03T07:27:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341522 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Cambodia.svg|170px|thumb]] [[File:Welterbe.svg|50px|thumb]] [[File:UNESCO logo.svg|65px|thumb]] {{Location map+ |Cambodia| width = 325| caption = តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា |alt=Map showing the locations of World Heritage Sites in Cambodia. | places = {{location map~ |Cambodia|lat=13.412469|long=103.866989 |label=[[អង្គរ|ឧទ្យានជាតិអង្គរ]]|position=left|mark=Gold pog.svg}} {{location map~ |Cambodia|lat=13.3357|long=103.9741 |label=[[ប្រាសាទបាគង|តំបន់រលួស]]|position=bottom|mark=Gold pog.svg}} {{location map~ |Cambodia|lat=13.5989|long=103.9630 |label=[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី|ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]|position=left|mark=Gold pog.svg}} {{Location map~ |Cambodia|lat=14.391700 |long=104.6802 | label=[[ប្រាសាទព្រះវិហារ|ប្រាសាទព្រះវិហារ]]|position=bottom|mark=Gold pog.svg}} {{Location map~ |Cambodia|lat=12.871100 |long=105.043300 | label=[[ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក|តំបន់ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]]|position=right|mark=Gold pog.svg}} {{Location map~ |Cambodia|lat=13.7903 |long=104.5355 | label=[[ប្រាសាទកោះកេរ|តំបន់ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍]] |position=bottom|mark=Gold pog.svg}} {{Location map~ |Cambodia|lat=11.5494 |long=104.9176 | label=[[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]]|position=left}} {{Location map~ |Cambodia|lat=11.4844 |long=104.9019 | label=[[ជើងឯក|មជ្ឈមណ្ឌលប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក]]|position=right}} {{Location map~ |Cambodia|lat=11.7703 |long=104.3842 | label=អតីតមន្ទីរឃុំឃាំង ១៣|position=top}} }} '''អង្គការសិក្សា​វិទ្យាសាស្រ្ត អប់រំ និង វប្បធម៌''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ឬ ហៅកាត់ថា'''[[យូណេស្កូ]]'''(UNESCO) ==បេតិកភ័ណ្ឌផ្នែករូបី(World Heritage Site)== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:15%;" scope="col"| ឈ្មោះតំបន់ដែលបានចុះនៅក្នុងបញ្ជី ! class="unsortable" scope="col" | រូបភាព ! scope="col" | ទីតាំង([[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានី]]-[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]]) ! scope="col" | លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ ! scope="col" | កាលបរិច្ឆេទ ! scope="col" | សម័យប្រជុំ ! scope="col" class="unsortable" | ឯកសារយោង |- ! scope="row" | [[ក្រុងអង្គរ|ឧទ្យានជាតិអង្គរ]] | {{center|[[File:Cambodia 2638B - Angkor Wat.jpg|thumb]]}} | [[ខេត្តសៀមរាប]] | 668; i, ii, iii, iv (វប្បធម៌) | align="center" | ១៤ ធ្នូ ១៩៩២ | សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ១៦ នៅ[[សាន់តា ហ្វេ, ញូវមុិកសុីកូ|ទីក្រុងសាន់តា ហ្វេ]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ | <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/668|title=Angkor |publisher=[[UNESCO]] |access-date=19 September 2023}}</ref><br /> |- ! scope="row" | [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] | {{center|[[File:03_Prasat_Preah_Vihear-nX-06478.jpg|thumb]]}} | [[ខេត្តព្រះវិហារ]] | 1224: i (វប្បធម៌) | align="center" | ០៧ កក្កដា ២០០៨ | សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៣២ នៅ[[ទីក្រុងកេប៊ិច]] [[កាណាដា|ប្រទេសកាណាដា]]។ | <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1224|title=Temple of Preah Vihear|publisher=[[UNESCO]] |access-date=19 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍|តំបន់ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] | {{center| [[File:Sambor Prei Kuk-nX-20.jpg|thumb]]}} | [[ខេត្តកំពង់ធំ]] | 1532; ii, iii, vi (វប្បធម៌) | align="center" | ០៨ កក្កដា ២០១៧ | សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៤១ នៅ[[ក្រាកូវ|ទីក្រុងក្រាកូវ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ | <ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1532|title=Temple Zone of Sambor Prei Kuk, Archaeological Site of Ancient Ishanapura|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=whc.unesco.org}}</ref> |- ! scope="row" | [[ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍|តំបន់ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍]] | {{center|[[File:04-Koh Ker-nX-18.jpg|thumb]]}} | [[ខេត្តព្រះវិហារ]] | 1667; ii, iv (វប្បធម៌) | align="center" | ១៧ កញ្ញា ២០២៣ | សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៤៥ នៅ[[រីយ៉ាដ|ទីក្រុងរីយ៉ាដ]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត|ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]។ | <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1667/|title=Koh Ker: Archaeological Site of Ancient Lingapura or Chok Gargyar|publisher=[[UNESCO]] |access-date=19 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[បូជនីយដ្ឋានចងចាំនៃកម្ពុជា|បូជនីយដ្ឋានចងចាំនៃកម្ពុជា: សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង មជ្ឈមណ្ឌលប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក និង អតីតមន្ទីរឃុំឃាំង ១៣]] | {{center|[[File:Buddhist Stupa at Choeung Ek killing fields, Cambodia.JPG|thumb]]}} {{center|[[File:2016 Phnom Penh, Muzeum Ludobójstwa Tuol Sleng (34).jpg|thumb]]}} | [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]], [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | 1748; vi (វប្បធម៌) | align="center" | ១១ កក្កដា ២០២៥ | សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៤៧ នៅ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]] [[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]។ | <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1748/|title=Cambodian Memorial Sites: From centres of repression to places of peace and reflection|publisher=[[UNESCO]] |access-date=15 July 2025}}</ref> |} == បញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌផ្នែកអរូបី(Intangible Cultural Heritage) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:15%;" scope="col"| ឈ្មោះបេតិកភ័ណ្ឌអរូបីដែលបានចុះនៅក្នុងបញ្ជី ! class="unsortable" scope="col" | រូបភាព ! scope="col" | ប្រភេទបញ្ជីដែលត្រូវបានចុះ ! scope="col" | កាលបរិច្ឆេទ ! scope="col" | សម័យប្រជុំ ! scope="col" class="unsortable" | ឯកសារយោង |- ! scope="row" | [[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] | {{center|[[File:Royal Ballet Camboda Apsara Mera.jpg|thumb]]}} | align="center" | បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ | align="center" | ០៧ វិច្ឆិកា ២០០៣ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ០៣ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅ[[អ៊ីស្តង់ប៊ុល|ទីក្រុងអ៊ីស្ដង់ប៊ុល]] [[តួកគី|ប្រទេសតួកគី]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/royal-ballet-of-cambodia-00060|title=Royal Ballet of Cambodia |publisher=[[UNESCO]] |access-date=20 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[ល្ខោនស្បែកធំ|ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ]] | {{center| [[File:Rama, Nang Sbek, Cambodia - Museu do Oriente - Lisbon, Portugal - DSC06800.JPG|150px|Cambodian Sbek Thom at Orient Museum, Lisbon, Portugal]]}} | align="center" | បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ | align="center" | ២៥ វិច្ឆិកា ២០០៥ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ០៣ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅ[[អ៊ីស្តង់ប៊ុល|ទីក្រុងអ៊ីស្ដង់ប៊ុល]] [[តួកគី|ប្រទេសតួកគី]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/sbek-thom-khmer-shadow-theatre-00108|title=Sbek Thom, Khmer shadow theatre |publisher=[[UNESCO]] |access-date=20 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[ល្បែងទាញព្រ័ត្រ]] | {{center| [[File:Awatoceanofmilk01.JPG|alt=Churning of the Ocean of Milk at Angkor Wat|150x150px]]}} | align="center" | បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ | align="center" | ០២ ធ្នូ ២០១៥ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ១០ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅ[[វីនដ៍ហុក|ទីក្រុងវីនដ៍ហុក]] [[ណាមីប៊ី|ប្រទេសណាមីប៊ី]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/tugging-rituals-and-games-01080|title=Tugging rituals and games |publisher=[[UNESCO]] |access-date=20 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[ចាប៉ីដងវែង]] | {{center|[[File:Cambodian musician playing Chapey, 1880.jpg|thumb]]}} | align="center" | បញ្ជីត្រូវការការសង្គ្រោះបន្ទាន់ | align="center" | ៣០ វិច្ឆិកា ២០១៦ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ១១ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ​]]នៅ[[អាឌីស អាបាបា|ទីក្រុងអាឌីស អាបាបា]] [[អេត្យូពី|ប្រទេសអេត្យូពី]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/USL/chapei-dang-veng-01165|title=Chapei Dang Veng |publisher=[[UNESCO]] |access-date=20 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[ល្ខោនខោល|ល្ខោនខោលវត្តស្វាយអណ្ដែត]] | {{center| [[File:Cambodian Lakhon Khol C.20th Century.jpg|thumb]]}} | align="center" | បញ្ជីត្រូវការការសង្គ្រោះបន្ទាន់ | align="center" | ២៨ វិច្ឆិកា ២០១៨ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ១៣​ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅ[[ផត ល្វីស|ទីក្រុងផត ល្វីស]] [[ម៉ូរីស|ប្រទេសម៉ូរីស]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/USL/lkhon-khol-wat-svay-andet-01374|title=Lkhon Khol Wat Svay Andet |publisher=[[UNESCO]] |access-date=20 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[គុនល្បុក្កតោ]] | {{center|[[File:Bokator_1920_(MMA).jpg|thumb]]}} | align="center" | បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ | align="center" | ២៩ វិច្ឆិកា ២០២២ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ១៧ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅ[[រ៉ាបាត|ទីក្រុងរ៉ាបាត]] [[ម៉ារ៉ុក|ប្រទេសម៉ារ៉ុក]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kun-lbokator-traditional-martial-arts-in-cambodia-01868|title=Kun Lbokator, traditional martial arts in Cambodia |publisher=[[UNESCO]] |access-date=20 September 2023}}</ref> |- ! scope="row" | [[ក្រមា|ក្រមាខ្មែរ]] | [[File:Krama_-_%E3%81%8A%E5%9C%9F%E7%94%A3%E3%81%AB%E8%B2%B7%E3%81%A3%E3%81%9F%E3%82%AF%E3%83%AD%E3%83%9E%E3%83%BC%EF%BC%88%E3%83%9E%E3%83%95%E3%83%A9%E3%83%BC%EF%BC%89.jpg|thumb]] | align="center" | បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ | align="center" | ០៤ ធ្នូ ២០២៤ | align="center" | កិច្ចប្រជុំលើកទី ១៩ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅ[[អាសង់ស្យុង|ទីក្រុងអាសង់ស្យុង]] [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប្រទេសប៉ារ៉ាហ្គាយ]]។ | <ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/cultural-practices-and-expressions-linked-to-krama-a-traditional-woven-textile-in-cambodia-02115|title=Cultural practices and expressions linked to Krama, a traditional woven textile in Cambodia |publisher=[[UNESCO]] |access-date=4 December 2024}}</ref> |} == បញ្ជីស្មារតីនៃការចងចាំពិភពលោក(Memory of the World International Register) == * [[សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]] ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលកាលពីថ្ងៃទី ៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៩ នៅ[[ប្រ៊ិជថោន|ទីក្រុងប្រ៊ិជថោន]] [[បាបាដូស|ប្រទេសបាបាដូស]]។ * [[រឿងអ៊ីណាវ បុស្សិបា]] ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលកាលពីថ្ងៃទី​​ ៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៧​ នៅ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]] [[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]។ == បញ្ជីស្មារតីនៃការចងចាំពិភពលោកថ្នាក់តំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក(Memory of the World for Asia and the Pacific) == * [[ខ្សែ​អាត់​សម្លេង​រឿង​រាមកេរ្តិ៍តាគ្រុឌ​]] ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលកាលពីថ្ងៃទី ១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១៤ នៅ[[ក្វាងចូវ|ទីក្រុងក្វាងចូវ]] [[ចិន|ប្រទេសចិន]]។ == ឋបនីយជីវមណ្ឌល(Biosphere Reserves) == * [[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប|ឋបនីយជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]] ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលដោយ[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧។ == បណ្ដាញទីក្រុងច្នៃប្រឌិតរបស់អង្គការយូណេស្កូ(UNESCO Creative Cities Network) == * [[ក្រុងបាត់ដំបង]] ត្រូវបាន[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]ចុះនៅក្នុងបញ្ជីបណ្ដាញទីក្រុងច្នៃប្រឌិតផ្នែកម្ហូបអាហារ(Gastronomy)កាលពីថ្ងៃទី​ ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅ[[អ៊ីស្តង់ប៊ុល|ទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល]] [[តួកគី|ប្រទេសតួកគី]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} j2drn3wvr1qg089w71zpb3rw2jpgehl 0 42058 341516 249641 2026-10-03T04:12:33Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[អ៊ីស្លាមសាសនា]] 341516 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[អ៊ីស្លាមសាសនា]] h0rpatoyoooy404979gizyk3r9adq2m 1 42059 341518 249643 2026-10-03T04:12:53Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ការពិភាក្សា:អ៊ីស្លាមសាសនា]] 341518 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:អ៊ីស្លាមសាសនា]] 9bobyyh7tubh94pokoyzbzyy8fnoxeo 0 44294 341464 267191 2026-10-02T12:42:37Z Nisetpdajsankha 5475 Nisetpdajsankha បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ខេត្តយូណាន]] ទៅ [[ខេត្តអ៊ីនណាន]]: ដាក់សំឡេងតាមភាសាចិនកុកងឺត្រូវជាង 267179 wikitext text/x-wiki '''ខេត្តយូណាន''' /u j n n æ / ( Chinese </img>) ជា​ខេត្ត ​គ្មាន​ផ្លូវ​គោក​នៅ ​ភាគ​និរតី ​នៃ​សាធារណរដ្ឋ [[ចិន|​ប្រជាមានិត​ចិន]] ។ ខេត្តនេះលាតសន្ធឹងប្រហែល {{Convert|394,000|km2|sqmi}} និងមានប្រជាជនចំនួន 48.3 លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ 2018)។ រាជធានីនៃខេត្តគឺ គុនមីង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្ត Guizhou, Sichuan, តំបន់ស្វយ័ត Guangxi, និង ទីបេ ព្រមទាំងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ [[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] ។ យូណាន គឺជាខេត្តដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍តិចបំផុតទីបួនរបស់ប្រទេសចិន ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ <ref>{{Cite web|title=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions|url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|archive-date=18 June 2014|access-date=17 May 2014|publisher=PRC Central Government Official Website}}</ref> យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 87vf2q8ejnw552qqekij4hgpu030zlz 341466 341464 2026-10-02T12:55:00Z Nisetpdajsankha 5475 341466 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Yunnan | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[Provinces of China|Province]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|Chinese}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|Yúnnán Shěng}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''ខេត្តយូណាន''' /u j n n æ / ( Chinese </img>) ជា​ខេត្ត ​គ្មាន​ផ្លូវ​គោក​នៅ ​ភាគ​និរតី ​នៃ​សាធារណរដ្ឋ [[ចិន|​ប្រជាមានិត​ចិន]] ។ ខេត្តនេះលាតសន្ធឹងប្រហែល {{Convert|394,000|km2|sqmi}} និងមានប្រជាជនចំនួន 48.3 លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ 2018)។ រាជធានីនៃខេត្តគឺ គុនមីង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្ត Guizhou, Sichuan, តំបន់ស្វយ័ត Guangxi, និង ទីបេ ព្រមទាំងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ [[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] ។ យូណាន គឺជាខេត្តដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍តិចបំផុតទីបួនរបស់ប្រទេសចិន ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ <ref>{{Cite web|title=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions|url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|archive-date=18 June 2014|access-date=17 May 2014|publisher=PRC Central Government Official Website}}</ref> យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] eja3f3wo7406dyv7x6yc1xriivfne5u 341471 341466 2026-10-02T13:47:34Z Nisetpdajsankha 5475 341471 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|Chinese}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''ខេត្តយូណាន''' /u j n n æ / ( Chinese </img>) ជា​ខេត្ត ​គ្មាន​ផ្លូវ​គោក​នៅ ​ភាគ​និរតី ​នៃ​សាធារណរដ្ឋ [[ចិន|​ប្រជាមានិត​ចិន]] ។ ខេត្តនេះលាតសន្ធឹងប្រហែល {{Convert|394,000|km2|sqmi}} និងមានប្រជាជនចំនួន 48.3 លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ 2018)។ រាជធានីនៃខេត្តគឺ គុនមីង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្ត Guizhou, Sichuan, តំបន់ស្វយ័ត Guangxi, និង ទីបេ ព្រមទាំងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ [[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] ។ យូណាន គឺជាខេត្តដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍តិចបំផុតទីបួនរបស់ប្រទេសចិន ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ <ref>{{Cite web|title=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions|url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|archive-date=18 June 2014|access-date=17 May 2014|publisher=PRC Central Government Official Website}}</ref> យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] p1t1xelgzvvurv9lw2tzi99g43nlzqt 341472 341471 2026-10-02T13:48:49Z Nisetpdajsankha 5475 341472 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''ខេត្តយូណាន''' /u j n n æ / ( Chinese </img>) ជា​ខេត្ត ​គ្មាន​ផ្លូវ​គោក​នៅ ​ភាគ​និរតី ​នៃ​សាធារណរដ្ឋ [[ចិន|​ប្រជាមានិត​ចិន]] ។ ខេត្តនេះលាតសន្ធឹងប្រហែល {{Convert|394,000|km2|sqmi}} និងមានប្រជាជនចំនួន 48.3 លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ 2018)។ រាជធានីនៃខេត្តគឺ គុនមីង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្ត Guizhou, Sichuan, តំបន់ស្វយ័ត Guangxi, និង ទីបេ ព្រមទាំងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ [[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] ។ យូណាន គឺជាខេត្តដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍តិចបំផុតទីបួនរបស់ប្រទេសចិន ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ <ref>{{Cite web|title=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions|url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm|archive-date=18 June 2014|access-date=17 May 2014|publisher=PRC Central Government Official Website}}</ref> យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] nb90j7c8b4wxlgwrqkmbylrcpmii323 341473 341472 2026-10-02T14:47:01Z Nisetpdajsankha 5475 341473 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} ខេត្តយូនណាន (Yunnan) គឺជាខេត្តជាប់ដីគោកមួយស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន ដែលមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ៣៩៤,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១៥២,០០០ ម៉ាយល៍ការ៉េ) និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧.២ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ រាជធានី/ទីក្រុងប្រចាំខេត្តនេះគឺ គុនមីង (Kunming)។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកួយចូវ (Guizhou) ខេត្តស៊ីឈួន (Sichuan) តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] mnjaeu15u6f7eeiycvxmuwd82je2448 341474 341473 2026-10-02T14:50:31Z Nisetpdajsankha 5475 341474 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''គឺជាខេត្តជាប់ដីគោកមួយស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន ដែលមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ៣៩៤,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១៥២,០០០ ម៉ាយល៍ការ៉េ) និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧.២ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ រាជធានី/ទីក្រុងប្រចាំខេត្តនេះគឺ គុនមីង (Kunming)។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកួយចូវ (Guizhou) ខេត្តស៊ីឈួន (Sichuan) តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 94aiovomsf4gl6zo1os3voanh2y9u3j 341475 341474 2026-10-02T15:01:52Z Nisetpdajsankha 5475 341475 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម^២ (១៥២,០០០ ម៉ាយល៍ការ៉េ) និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧.២ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ រាជធានី/ទីក្រុងប្រចាំខេត្តនេះគឺ គុនមីង (Kunming)។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកួយចូវ (Guizhou) ខេត្តស៊ីឈួន (Sichuan) តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 8orc52o62ijn46au783opcdsldy2bly 341476 341475 2026-10-02T15:06:17Z Nisetpdajsankha 5475 341476 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ រាជធានី/ទីក្រុងប្រចាំខេត្តនេះគឺ គុនមីង (Kunming)។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកួយចូវ (Guizhou) ខេត្តស៊ីឈួន (Sichuan) តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 21i773tgel2kvk75a5d6l3kv5vrbqzk 341477 341476 2026-10-02T15:20:18Z Nisetpdajsankha 5475 341477 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកួយចូវ (Guizhou) ខេត្តស៊ីឈួន (Sichuan) តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] lf06r5szketq2agcxupjk7cnkc7rxnj 341478 341477 2026-10-02T15:21:25Z Nisetpdajsankha 5475 341478 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកួយចូវ (Guizhou) ខេត្តស៊ីឈួន (Sichuan) តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 52vczyhapjaq14idqanj9mtku4ewny2 341479 341478 2026-10-02T15:32:22Z Nisetpdajsankha 5475 341479 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិន[[កួយចុវ]] [[ស៊ីឈួន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] (Guangxi) និងតំបន់ទីបេ (Tibet) នៃប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) វៀតណាម និងឡាវ។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] kmtwotby6pzaixlx2j1ade90gdi6qm1 341480 341479 2026-10-02T15:49:30Z Nisetpdajsankha 5475 341480 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[កួយចុវ]] [[ស៊ីឈួន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 87hake1n7f71tj8wo4e3m4fombpu1f8 341481 341480 2026-10-02T15:51:57Z Nisetpdajsankha 5475 341481 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ីឈួន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 00lcbttqvfg4900nrf3h5c486eeoyll 341482 341481 2026-10-02T15:54:29Z Nisetpdajsankha 5475 341482 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តយូនណាន គឺជាខេត្តដែលអភិវឌ្ឍតិចតួចបំផុតចំណាត់ថ្នាក់ទី ៤ ក្នុងប្រទេសចិន បើគិតលើប្រាក់ចំណូលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងម្នាក់ៗ (disposable income per capita) កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] hmql71l5kwns35emvt2ufglck2twg71 341483 341482 2026-10-02T16:28:44Z Nisetpdajsankha 5475 341483 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជាខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួចទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយបង់ពន្ធនិងធានារ៉ាប់រងក្នុងមនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] hv8mtz6xkea2ath3vhun7z1qsy8y3r8 341484 341483 2026-10-02T16:31:22Z Nisetpdajsankha 5475 341484 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជាខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួចទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងធានារ៉ាប់រងក្នុងមនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] hdv1ni3ynn56uglf7ub7zwp394gkc70 341485 341484 2026-10-02T16:35:41Z Nisetpdajsankha 5475 341485 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ យូណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយ័ព្យ និងកម្ពស់ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច រយៈកម្ពស់អាចប្រែប្រួលពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងទន្លេរហូតដល់ {{Convert|3000|m}} ។ យូណាន​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធនធានធម្មជាតិ និង​មាន​ភាពចម្រុះ​នៃ​រុក្ខជាតិ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាង 30,000 ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន យូណានមានប្រហែល 17,000 ឬច្រើនជាងនេះ។ <ref name="Paterson">David Paterson, Kunming Institute of Botany’s honorary senior horticulturalist and former director of the [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Royal Botanic Garden]] in [[Edinburgh]], [[Scotland]].</ref> [[អាលុយមីញ៉ូម|ទុនបំរុងនៃអាលុយមីញ៉ូម]] សំណ ស័ង្កសី និង សំណប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូណានគឺធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានទុនបំរុងសំខាន់ៗនៃ ទង់ដែង និង នីកែល ផងដែរ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] cuz228fvk14wglxezpobaqbirnagsc6 341486 341485 2026-10-02T16:37:26Z Nisetpdajsankha 5475 341486 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ ខេត្តយូនណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ជួរភ្នំ ដោយមានកម្ពស់ដីខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និងទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច កម្ពស់ដីអាចមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងចន្លោះពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងភ្នំ ដែលមានគម្លាតរហូតដល់ ៣,០០០ ម៉ែត្រ (៩,៨០០ ហ្វីត)។ ខេត្តយូនណាន សំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] icmendzyk09joqojfnh7lyie9ql9fem 341487 341486 2026-10-02T16:38:18Z Nisetpdajsankha 5475 341487 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ខេត្តយូនណាន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ជួរភ្នំ ដោយមានកម្ពស់ដីខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និងទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច កម្ពស់ដីអាចមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងចន្លោះពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងភ្នំ ដែលមានគម្លាតរហូតដល់ ៣,០០០ ម៉ែត្រ (៩,៨០០ ហ្វីត)។ ខេត្តយូនណាន សំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] o122p270fgwem8644d4xde5uz5j5qwk 341488 341487 2026-10-02T16:49:57Z Nisetpdajsankha 5475 341488 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> អ៊ីណាន ស្ថិតនៅតំបន់មានជួរភ្នំច្រើន ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និង[[រយៈកំពស់]]ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច កម្ពស់ដីអាចមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងចន្លោះពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងភ្នំ ដែលមានគម្លាតរហូតដល់ ៣,០០០ ម៉ែត្រ (៩,៨០០ ហ្វីត)។ ខេត្តយូនណាន សំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] j6u4eboa1isg6oq62kjnvcqn6fle5w1 341489 341488 2026-10-02T16:51:58Z Nisetpdajsankha 5475 341489 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> អ៊ីណាន ស្ថិតនៅតំបន់សំបូរភ្នំ ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និង[[រយៈកំពស់]]ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតនៃខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច កម្ពស់ដីអាចមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងចន្លោះពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងភ្នំ ដែលមានគម្លាតរហូតដល់ ៣,០០០ ម៉ែត្រ (៩,៨០០ ហ្វីត)។ ខេត្តយូនណាន សំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 1o39rfjix9yurmbqojs1f8wuetnme4d 341490 341489 2026-10-02T17:00:03Z Nisetpdajsankha 5475 341490 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> អ៊ីណាន ស្ថិតនៅតំបន់សំបូរភ្នំ ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និង[[រយៈកំពស់]]ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច កម្ពស់ដីអាចមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងចន្លោះពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ជ្រលងភ្នំ ដែលមានគម្លាតរហូតដល់ ៣,០០០ ម៉ែត្រ (៩,៨០០ ហ្វីត)។ ខេត្តយូនណាន សំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] bnb8ive9v7q8tnymx65qll7wby2vfqf 341491 341490 2026-10-02T17:07:49Z Nisetpdajsankha 5475 341491 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> អ៊ីណាន ស្ថិតនៅតំបន់សំបូរភ្នំ ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និង[[រយៈកំពស់]]ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច ឧព្វេធ(អ៊ុប-ពេត) រឺកំពស់ អាចខុសៗគ្នាចាប់ពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ដងទន្លេ ស្មើនឹង ៣.០០០ម។ ខេត្តយូនណាន សំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] tl5ufbu133c0zi3dvt8zhcs38ink8du 341521 341491 2026-10-03T07:24:20Z Nisetpdajsankha 5475 341521 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> អ៊ីណាន ស្ថិតនៅតំបន់សំបូរភ្នំ ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និង[[រយៈកំពស់]]ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច ឧព្វេធ(អ៊ុប-ពេត) រឺកំពស់ អាចខុសៗគ្នាចាប់ពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ដងទន្លេ ស្មើនឹង ៣.០០០ម។ អ៊ីនណានសំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] ib39g7oq6ghucfi6mnnhjmplugl6hbw 341523 341521 2026-10-03T10:14:23Z Nisetpdajsankha 5475 341523 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = អ៊ីនណាន | native_name = {{lang|zh-Hans|云南}} | settlement_type = [[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|云南省}} ({{Transliteration|zh|អ៊ីណានឝឹង}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|[[Nuosu language|Nuosu]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ii|ꒊꆈ}} or {{lang|ii|ꒊꆈꌜ}} ({{Transliteration|ii|Yypnuo}} or {{Transliteration|ii|Yypnuose}}) | translit_lang1_type2 = {{nobold|[[Standard Zhuang]]}} | translit_lang1_info2 = {{lang|za|Yinznanz}} | translit_lang1_type3 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info3 = YN{{\}}{{linktext|lang=zh|滇}} ({{Transliteration|zh|Diān}}) or {{linktext|lang=zh-Hans|云}} ({{Transliteration|zh|Yún}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Lijiang Yunnan China Jade-Dragon-Snow-Mountain-01.jpg | caption1 = [[Jade Dragon Snow Mountain]] | image2 = 55936-Lijiang (27941831943).jpg | caption2 = [[Old Town of Lijiang]] | image3 = Shilin, Yunnan 24740.jpg | caption3 = [[Stone Forest]] | image4 = Dali 2007 171.jpg | caption4 = The [[Three Pagodas]] of [[Dali City]] | image5 = 多依樹日出20191224221513 01.jpg | caption5 = [[Honghe Hani Rice Terraces]] }} | image_map = Yunnan in China.svg | mapsize = 265px | map_caption = Location of Yunnan in China | coordinates = {{coord|25|02|58|N|102|42|32|E|type:adm1st_region:CN-53|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | established_title = [[Kingdom of Nanzhao]] | established_date = 738 | established_title2 = [[Dachanghe]] | established_date2 = 902 | established_title3 = [[Ming conquest of Yunnan]] | established_date3 = 1381–1382 | established_title4 = [[Yunnan clique]] | established_date4 = 1915–1945 | established_title5 = Takeover by the [[People's Liberation Army]] | established_date5 = 1951 | seat_type = Capital {{nwr|{{nobold|(and largest city)}}}} | seat = [[Kunming]] | parts_type = Divisions | parts_style = para | p1 = 16 [[Prefectures of China|prefectures]] | p2 = 129 [[Counties of China|counties]] | p3 = 1565 [[Townships of China|townships]] | government_type = [[Provinces of China|Province]] | governing_body = [[Yunnan Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Party Secretary of Yunnan|Party Secretary]] | leader_name = [[Wang Ning (politician, born 1961)|Wang Ning]] | leader_title1 = [[Yunnan Provincial People's Congress|Congress]] chairman | leader_name1 = Wang Ning | leader_title2 = [[Governor (China)|Governor]] | leader_name2 = [[Wang Yubo]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name3 = [[Liu Xiaokai]] | leader_title4 = [[National People's Congress]] Representation | leader_name4 = [[Yunnan delegation to the National People's Congress|91 deputies]] | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in Yunnan Province of China |url=http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |publisher=Ministry of Commerce, People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107084214/http://english.mofcom.gov.cn/aroundchina/yunnan.shtml |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 394000 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|8th]] | elevation_max_m = 6740 | elevation_max_point = [[Kawagarbo]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = 47,209,277 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|12th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of China#List of provincial level divisions|24th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = {{Plainlist| *[[Han Chinese|Han]]: 67% *[[Yi people|Yi]]: 11% *[[Bai people|Bai]]: 3.6% *[[Hani people|Hani]]: 3.4% *[[Zhuang people|Zhuang]]: 2.7% *[[Dai people|Dai]]: 2.7% *[[Miao people|Miao]]: 2.5% *[[Hui people|Hui]]: 1.5% *[[Tibetan people|Tibetan]]: 0.3% *[[Palaung people|De'ang]]: 0.19% }} | demographics1_title2 = Languages and dialects | demographics1_info2 = {{ubl|[[Southwestern Mandarin]]|25 [[#Languages|minority languages]]}} | demographics_type2 = [[Gross domestic product|GDP]] {{normal|(2023)}}<ref name="GDPdata">{{cite web|url=https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0103|title=National Data|publisher=[[National Bureau of Statistics of China|China NBS]]|date=March 2024|access-date=June 22, 2024}} see also {{cite web|url=https://www.yn.gov.cn/sjfb/tjgb/202403/t20240329_297393.html |script-title=zh: 2023年云南省国民经济和社会发展统计公报 |publisher=yunnan.gov.cn|language=zh |date=March 29, 2024|access-date=June 22, 2024}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[CN¥]]3,002 billion {{nwr|(US$426 billion;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP|18th]]) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = CN¥64,107 {{nwr|(US$9,097;}} [[List of Chinese provincial-level divisions by GDP per capita|23rd]]) | iso_code = CN-YN | blank4_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2023) | blank4_info_sec2 = 0.737<ref name="SHDI">{{cite web |title=Human Development Indices (8.0)- China |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/CHN/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=23 September 2024 |website=Global Data Lab}}</ref> ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|27th]]) – {{color|#090|high}} | website = {{URL|https://www.yn.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Yunnan (Chinese characters).svg | piccap = "Yunnan" in simplified (top) and traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 云南 | t = 雲南 | p = Yúnnán | bpmf = ㄩㄣˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄋㄢˊ | gr = Yunnan | w = {{tonesup|Yün2-nan2}} | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Yunnan.ogg|yun|2|.|n|an|2}} | y = Wàhn-nàahm | j = Wan4-naam4 | ci = {{IPAc-yue|w|an|4|.|n|aam|4}} | wuu = Yiuin^平-noe^平 | poj = Hûn-lâm | h = Yùn-nàm | l = "South of the colorful clouds"（彩雲之南 / 彩云之南）{{NoteTag|This is a common interpretation of "Yunnan", but the original etymology is uncertain.}} | order = st | othername = | lang1 = [[Nuosu language|Yi]] | lang1_content = ꒊꆈ<br />''yyp nuo'' | lang2 = [[Tai Lue language|Tai Lue]] | lang2_content = ᦍᦲᧃᧉᦓᦱᧃᧉ<br />''jin naan'' | lang3 = [[Lisu language|Lisu]] | lang3_content = ꓬꓱ-ꓠ <br />''ye na'' | lang4 = [[Standard Tibetan|Tibetan]] | lang4_content = ཡུན་ནན་ <br />''yun nan'' | lang5 = [[Northern Thai language|Northern Thai]] | lang5_content = ᩅᩥᩮᨵᩉᩁᩣ᩠ᨩ <br />''Witheharat'' | lang6 = [[Thai language|Thai]] | lang6_content = ยูนนาน <br />''Yunnan'' | lang7 = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | lang7_content = Vân Nam <br />雲南 | lang8 = [[Lao language|Lao]] | lang8_content = ຢຸນນານ <br />''yun nān'' | lang9 = [[Burmese language|Burmese]] | lang9_content = ယူနန်ပြည်နယ် <br />''yunanpranynai'' | lang10 = [[Shan language|Shan]] | lang10_content = ယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်း <br />''yū⸒nān⸒, möṅː'' }} '''អ៊ីនណាន''' រឺ '''យូនណាន'''{{efn|{{IPAc-en|UK|j|uː|ˈ|n|æ|n}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Yunnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518052810/https://www.lexico.com/definition/Yunnan |url-status=dead |archive-date=May 18, 2021 |title=Yunnan |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|j|uː|ˈ|n|ɑː|n}};<ref>{{Cite Merriam-Webster|Yunnan}}</ref> <!-- details in infobox -->{{lang-zh|s=云南|t=雲南|p=Yúnnán|zhu=ㄩㄣˊ ㄋㄢˊ}}; {{Small|Mandarin pronunciation:}} {{IPAc-cmn|AUD|Yunnan.ogg|yun|2|n|an|2}}; {{langx|my|ယူနန်}}; {{langx|lo|ຢຸນນານ}}; {{langx|vi|Vân Nam}}}}គឺជា[[ខេត្តចិន|ខេត្ត]]ដីគោកភាគខាងក្នុងមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស[[ចិននិរតី|ចិនភាគនិរតី]] ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងប្រមាណ ៣៩៤.០០០ គ.ម.^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៤៧,២លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០)។ ទីរួមខេត្តនេះគឺ[[ឃន់មិង]]។ ខេត្តនេះជាប់នឹងខេត្តចិនមួយចំនួន [[គួយចុវ]] [[ស៊ឺឈ័ន]] តំបន់ស្វយ័ត[[គ័ងឝ៊ី]] និង[[ទីបេ]] ហើយក៏ជាប់នឹងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនផងដែរ ដូចជា [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) [[វៀតណាម]] និង[[លាវ]]។ ខេត្តអ៊ីនណាន គឺជា[[ខេត្តអភិវឌ្ឍតិចតួច]]ទីបួនរបស់ចិន បើផ្អែកលើចំនូលក្រោយកាត់ពន្ធនិងប.ស.ស.ហើយម្នាក់ៗក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref>{{cite web |title=Yunnan |work=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065844/http://www.china.org.cn/english/features/43609.htm |archive-date=18 June 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> អ៊ីណាន ស្ថិតនៅតំបន់សំបូរភ្នំ ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់នៅភាគពាយព្យ និង[[រយៈកំពស់]]ទាបនៅភាគអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើតខេត្ត។ នៅភាគខាងលិច ឧព្វេធ(អ៊ុប-ពេត) រឺកំពស់ អាចខុសៗគ្នាចាប់ពីកំពូលភ្នំ រហូតដល់ដងទន្លេ ស្មើនឹង ៣.០០០ម។ អ៊ីនណានសំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងភាពចំរុះនៃពពួកភូតគ្រាមនានាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិមានបំពង់នាំ (vascular plants) ប្រមាណ ៣០,០០០ ប្រភេទនៅក្នុងប្រទេសចិន ខេត្តយូនណានមានរហូតដល់ប្រហែល ១៧,០០០ ប្រភេទ ឬច្រើនជាងនេះ។ ជម្រកធនធានរ៉ែអាលុយមីញ៉ូម សំណ ជីង្គស័ក និងប៉ាហាំង របស់ខេត្តយូនណាន គឺធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយក៏មានជម្រកធនធានរ៉ែស្ពាន់ និងនីកែល ដ៏សំខាន់ផងដែរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្លូវសូត្រភាគនិរតីដែលឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ Bhitargarh ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស បានឆ្លងកាត់ទឹកដីនៃខេត្តយូនណានបច្ចុប្បន្ននេះ។ [[រាជវង្សហាន]] បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ [[រាជវង្សយួន|​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល]] ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ [[រាជវង្សមិង|​រាជវង្ស Ming]] ។ ចាប់ពី [[រាជវង្សយួន|រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន]] តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=James|year=1982|title=The Legacy of Immigration in Southwest China, 1250-1850|journal=Annals de Démographie Historique|volume=1982|pages=279–304|doi=10.3406/adh.1982.1543}}</ref> ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។ ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ <ref>{{Cite news|last=Fuller|first=Thomas|date=2008-04-21|title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village|page=A8|work=The New York Times|location=New York|url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] ctkukmr6vr3i948nsn3v76olmvxknew 0 50554 341493 337964 2026-10-02T19:25:40Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261002)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 341493 wikitext text/x-wiki '''លង្កាសុខា'''គឺជា​នគរសាសនា​ហិណ្ឌូ​បុរាណ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|​ឧបទ្វីប​ម៉ាឡេ]] ។ <ref name="guy">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA28|pages=28–29|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia|author=Guy, John|publisher=Yale University Press|year=2014|isbn=978-0300204377}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hX-TCwAAQBAJ&dq=langkasuka+malay+kingdom&pg=PA211|title=Proceedings of The 6th MAC 2016|date=2016-02-16|publisher=MAC Prague consulting|year=2016|isbn=978-80-88085-05-8|pages=211|language=en}}</ref> ឈ្មោះជាភាសា [[សំស្ក្រឹត|​សំស្ក្រឹត]] ​; វាត្រូវបានគេគិតថាជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ ''លង្កា'' មានន័យថា "ទឹកដីដ៏រុងរឿង" - ''សុខា'' មានន័យថា "សុភមង្គល" ។ ព្រះរាជាណាចក្រ រួមជាមួយនឹង កាដាក់ចាស់គឺស្ថិតក្នុងចំណោមនគរដំបូងបំផុតដែលបានបង្កើតឡើងនៅលើឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ទីតាំងពិតប្រាកដនៃរាជាណាចក្រនេះគឺមានការជជែកវែកញែកខ្លះៗ ប៉ុន្តែការរកឃើញខាងបុរាណវត្ថុនៅ យះរាង ជិត ប៉ាតានី ប្រទេសថៃ បង្ហាញពីទីតាំងដែលទំនង ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ ​សតវត្ស​ទី 1 ប្រហែល​នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ 80 និង 100 នៃ​គ.ស. <ref>{{Cite book|author=Grabowsky|url=https://books.google.com/books?id=FnuGAyNT2bUC&dq=langkasuka+1st+century&pg=PA195|title=Regions and National Integration in Thailand, 1892-1992|date=1995|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3-447-03608-5|language=en}}</ref> == កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ == ការពិពណ៌នាដំបូងបំផុត និងលម្អិតបំផុតនៃនគរបានមកពីកំណត់ត្រារបស់ រាជវង្ស លាងរបស់ចិន (502-557) ''លាងស៊ូ'' ដែលសំដៅទៅលើនគរ "Lang-Ya-Xiu" ( {{Lang-zh|狼牙脩}} , ចិនកណ្តាល ៖ {{IPA|lɑŋ ŋˠa sɨu}}) កំណត់ត្រាបានរៀបរាប់ថា នគរត្រូវបានបង្កើតឡើងជាង 400 ឆ្នាំមុន <ref name="historical encyclopedia" /> ដែលធ្វើឱ្យការបង្កើតឡើងរបស់វាទំនងជាពេលខ្លះនៅចុងសតវត្សទី 1 ឬដើមសតវត្សទី 2 ។ យោងតាម ''លាងស៊ូ'' "Lang-ya-xiu" ឬ លង្កាសុខា គឺធ្វើដំណើរ 30 ថ្ងៃពីខាងកើតទៅខាងលិច និង 20ថ្ងៃ ពីខាងជើងទៅខាងត្បូង ចម្ងាយ 24,000 ''លី'' ពី [[ក្វាងចូវ|ទីក្រុងក្វាងចូវ]] ។ វារៀបរាប់ថា Aloeswood ( ''Aquilaria'' ) និង camphor មានច្រើននៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ ហើយរាជធានីរបស់វាត្រូវបានពិពណ៌នាថាត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងដើម្បីបង្កើតជាទីក្រុងដែលមានទ្វារទ្វេ ប៉ម និងព្រះពន្លា។ ទាំងបុរសទាំងស្ត្រីនៅ លង្កាសុខា ស្លៀក សារុង ដោយលែងខ្លួនទទេ ទោះបីជាស្តេច និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បានគ្របស្មារបស់ពួកគេដោយក្រណាត់ ហើយពាក់ក្រវិលមាស និងខ្សែក្រវាត់ខ្សែក្រវាត់មាសក៏ដោយ ស្ត្រី​ដែល​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​រុំ​ខ្លួន​ដោយ​ក្រណាត់ ហើយ​ពាក់​ក្រវាត់​គ្រឿងអលង្ការ។ <ref name="historical encyclopedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA764|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1|pages=764–765|date=2004|isbn=978-1576077702}}</ref> វាផ្តល់ព័ត៌មានបន្ថែមអំពីស្តេចមួយចំនួនរបស់វា ហើយថែមទាំងរៀបរាប់អំពីដំណើររឿងបន្តបន្ទាប់ទៀត៖ [[ឯកសារ:Envoy Achita from Langkasuka to Liang Dynasty Court c526.png|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ព័ត៌មានលម្អិតពីរូបភាពនៃការផ្តល់ជូនតាមកាលកំណត់ត្រារបស់ លាង បង្ហាញពីអ្នកតំណាងមកពី លង្កាសុខា ជាមួយនឹងការពិពណ៌នាអំពីនគរ។ ច្បាប់ចម្លងនៃរាជវង្សសុងនៃគំនូររាជវង្ស លាង ចុះកាលបរិច្ឆេទ 526-539]] {{Quote|When the king goes forth he rides upon an elephant. He is accompanied by banners, fly-whisks, flags and drums and he is shaded with a white parasol. The soldiers of his guard are well-appointed. The inhabitants of the country say that their state was founded more than four hundred years ago. Subsequently the descendants became weaker, but in the king's household there was a man of virtue to whom the populace turned. When the king heard of this he imprisoned this man, but his chains snapped unaccountably. The king took him for a supernatural being and, not daring to injure him, exiled him from the country, whereupon he fled to India. The king of India gave him his eldest daughter in marriage. Not long afterwards, when the king of ''Lang-ya'' died, the chief ministers welcomed back the exile and made him king.|''Liangshu'', translation by [[Paul Wheatley (geographer)|Paul Wheatley]]<ref>{{cite book|author=Paul Wheatley|author-link=w:Paul Wheatley (geographer)|title=The Golden Khersonese: Studies in the Historical Geography of the Malay Peninsula before A.D. 1500|url=https://archive.org/details/goldenkhersonese0000paul|location=Kuala Lumpur|publisher=[[w:University of Malaya|University of Malaya Press]]|year=1961|oclc=504030596|pages= [https://archive.org/details/goldenkhersonese0000paul/page/253 253]–254}}</ref><ref>[https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%A2%81%E6%9B%B8/%E5%8D%B754 梁書/卷54] ''Liangshu'', Chapter 54. Original text of the entry on Langkasuka in ''Liangshu'': 狼牙脩國，在南海中。其界東西三十日行，南北二十日行，去廣州二萬四千里。土氣物產與扶南略同，偏多𥴈沉婆律香等。其俗男女皆袒而被髮，以吉貝爲干縵。其王及貴臣乃加雲霞布覆胛，以金繩爲絡帶，金鐶貫耳。女子則被布，以瓔珞繞身。其國累磚爲城，重門樓閣。王出乘象，有幡毦旗鼓，罩白蓋，兵衛甚設。國人說，立國以來四百餘年，後嗣衰弱，王族有賢者，國人歸之。王聞知，乃加囚執，其鏁無故自斷，王以爲神，因不敢害，乃斥逐出境，遂奔天竺，天竺妻以長女。俄而狼牙王死，大臣迎還爲王。二十餘年死，子婆伽達多立。天監十四年，遣使阿撤多奉表曰：「大吉天子足下：離淫怒癡，哀愍衆生，慈心無量。端嚴相好，身光明朗，如水中月，普照十方。眉間白毫，其白如雪，其色照曜，亦如月光。諸天善神之所供養，以垂正法寶，梵行衆增，莊嚴都邑。城閣高峻，如乾陁山。樓觀羅列，道途平正。人民熾盛，快樂安穩。著種種衣，猶如天服。於一切國，爲極尊勝。天王愍念羣生，民人安樂，慈心深廣，律儀清淨，正法化治，供養三寶，名稱宣揚，佈滿世界，百姓樂見，如月初生。譬如梵王，世界之主，人天一切，莫不歸依。敬禮大吉天子足下，猶如現前，忝承先業，慶嘉無量。今遣使問訊大意。欲自往，復畏大海風波不達。今奉薄獻，願大家曲垂領納。」</ref>}} ស្ដេច​អង្គ​នេះ​បាន​សោយ​រាជ្យ​អស់​រយៈពេល​ជាង ២០​ឆ្នាំ។ ព្រះអង្គត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គគឺព្រះបាទ ភគទត្ត ដែលបានបញ្ជូនបេសកកម្មទូតលើកដំបូងទៅកាន់ប្រទេសចិននៅឆ្នាំ 515។ <ref name="crossroads">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|author=Michel Jacq-Hergoualc'h|pages=162–163|others=Victoria Hobson (translator)|year=2002|publisher=Brill|isbn=9789004119734}}</ref> <ref name="Coedes">{{Cite book|author=Coedès|author-link=George Coedès|others=trans.Susan Brown Cowing|title=The Indianized States of Southeast Asia|year=1968|pages=51, 77–78|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref> អ្នកតំណាងបន្ថែមទៀតត្រូវបានបញ្ជូននៅឆ្នាំ 523, 531 និង 568។ <ref name="miksic1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zjklDwAAQBAJ&pg=PA184|title=Ancient Southeast Asia|author=Miksic|date=14 October 2016|page=184|isbn=9781317279044|publisher=Routledge}}</ref> ប្រតិចារិក នៃឈ្មោះនគរនៅក្នុងកំណត់ត្រាចិនបានផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា។ នៅចុងសតវត្សទី៧ ព្រះសង្ឃ Yi Jing បាននិយាយអំពីការជួបជាមួយព្រះសង្ឃចិនបីអង្គ ដែលគង់នៅក្នុងកន្លែងមួយឈ្មោះថា ''Lang-jia-shu'' (郎伽戍)។ <ref name="crossroads">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|author=Michel Jacq-Hergoualc'h|pages=162–163|others=Victoria Hobson (translator)|year=2002|publisher=Brill|isbn=9789004119734}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMichel_Jacq-Hergoualc'h2002">Michel Jacq-Hergoualc'h (2002). [https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162 ''The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)'']. Victoria Hobson (translator). Brill. pp.&nbsp;162–163. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789004119734|<bdi>9789004119734</bdi>]].</cite></ref> កិច្ចកា [[រាជវង្សសុង]] មួយ ''Zhu fan zhi'' (បោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ 1225) ផ្តល់នូវការពិពណ៌នាអំពីប្រទេស Ling-ya-si-jia (凌牙斯加) ។ វា​រៀបរាប់​ថា ប្រជាជន​វា​កាត់សក់ ​រុំ​ខ្លួន​ដោយ​ក្រណាត់ ផលិតផល​របស់​វា​រួមមាន ភ្លុក​ដំរី ស្នែង​រមាស ប្រភេទ​ឈើ និង​កំបោរ ហើយ​ឈ្មួញ​រកស៊ី​លក់​ស្រា អង្ករ សូត្រ និង​ប៉សឺឡែន​។ វាក៏និយាយផងដែរថាប្រទេសនេះបានគោរពដល់ប្រទេសមួយដែលមានឈ្មោះថា Sanfoqi ដែលជាធម្មតាត្រូវបានបកស្រាយថាជា [[អាណាចក្រស្រីវិជ័យ|ស្រីវិជ័យ]]។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PIDGBgAAQBAJ&pg=PA60|title=Ghosts of the Past in Southern Thailand: Essays on the History and Histiography of Patani|pages=60–61|date=30 April 2013|isbn=978-9971696351}}</ref> <ref>{{Cite web |title=《諸蕃志卷上》 |url=http://ctext.org/wiki.pl?if=gb&chapter=191282#凌牙斯國}} Original text: 凌牙斯國，自單馬令風帆六晝夜可到，亦有陸程。地主纏縵跣足；國人剪發，亦纏縵。地產象牙、犀角、速暫番、生香、腦子。番商興販，用酒、米、荷池、纈絹、甆器等為貨；各先以此等物准金銀，然後打博。如酒一墱，准銀一兩、准金二錢；米二墱准銀一兩，十墱准金一兩之類。歲貢三佛齊國。</ref> លង្កាសុខា ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "Long-ya-xi-jiao" (龍牙犀角) នៅ ''Daoyi Zhilüe'' ពី [[រាជវង្សយាន|រាជវង្ស Yuan]] (1279-1368); <ref>{{Cite web |title=島夷誌略 |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%B3%B6%E5%A4%B7%E8%AA%8C%E7%95%A5#.E9.BE.8D.E7.89.99.E7.8A.80.E8.A7.92}} Original text: 峯頂內平而外聳，民環居之，如蟻附坡。厥田下等。氣候半熱。俗厚。男女椎髻，齒白，繫麻逸布。俗以結親為重。親戚之長者一日不見面，必携酒持物以問勞之。為長夜之飮，不見其醉。民煮海為鹽，釀秫為酒。有酋長。地產沈香，冠於諸番。次鶴頂、降眞、蜜糖、黃熟香頭。貿易之貸，用土印布、八都刺布、靑白花碗之屬。</ref> និង "Lang-xi-jia" (狼西加) ក្នុងកំឡុង [[រាជវង្សមិង|រាជវង្ស មីង]] (1368-1644) ដូចដែលបានសម្គាល់នៅក្នុង ផែនទី 1621 Mao Kun របស់ឧត្តមនាវីឯក Zheng He ។ <ref name="wade">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PIDGBgAAQBAJ&pg=PA63|title=Ghosts of the Past in Southern Thailand: Essays on the History and Histiography of Patani|pages=62–63|date=30 April 2013|isbn=978-9971696351}}</ref> ''Daoyi Zhilüe'' រៀបរាប់ថា ជនជាតិដើមនៅ លង្កាសុខា ផលិតអំបិលពីទឹកសមុទ្រ និងស្រាអង្ករដែលមានជាតិ ferment ហើយបានផលិត សំបក ស្នែង ឈើក្រអូបក្រហម ទឹកឃ្មុំ និងខ្លឹមចន្ទ។ <ref>{{Cite book|author-link=w:Paul Wheatley (geographer)|title=The Golden Khersonese: Studies in the Historical Geography of the Malay Peninsula before A.D. 1500|location=Kuala Lumpur|year=1961|page=80}}</ref> ប្រជាជនពាក់កប្បាសពីប្រទេស [[ហ្វីលីពីន]] និងក្រណាត់ពីប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រភពក្នុងស្រុក។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA179|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|date=15 November 2013|isbn=978-9971695743|page=179}}</ref> "លង្កាសុខា" ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអត្ថបទ [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] ''Hikayat Merong Mahawangsa'' ហើយវាត្រូវបានគេសំដៅថាជា "លង្កាសុខា" នៅក្នុងកំណាព្យ ជ្វា ''Nagarakretagama'' ។ <ref name="guy">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA28|pages=28–29|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia|year=2014|isbn=978-0300204377}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGuy,_John2014">Guy, John (2014). [https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA28 ''Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia'']. Yale University Press. pp.&nbsp;28–29. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/978-0300204377|<bdi>978-0300204377</bdi>]].</cite></ref> ប្រភព [[ភាសាទមិឡ|តាមីល]] ដាក់ឈ្មោះថា "Ilangasoka" ជាការសញ្ជ័យរបស់ រាជេន្ទ្រាចុលា នៅក្នុងបេសកកម្មរបស់គាត់ប្រឆាំងនឹងចក្រភព [[អាណាចក្រស្រីវិជ័យ|ស្រីវិជ័យ]] ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​រាជាណាចក្រ​មួយ​ដែល​«​មិន​ហ៊ាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា​»។ ប្រភពថៃមិនបានយោងទៅ លង្កាសុខា ទេប៉ុន្តែ ប៉ាតានី ត្រូវបានគេកំណត់ថាជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោម ទីក្រុង នក្សេត្រទាំងដប់ពីរដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ នគរស្រីធម្មរាជក្នុងកាលប្បវត្តិរបស់ថៃ។ <ref>{{Cite web |last=M.C. Chand Chirayu Rajani |title=Background To The Sri Vijaya Story-Part I |url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1971/JSS_062_1m_ChandChirayuRajani_ReviewArticleBackgroundToSriVijaya.pdf}}</ref> === គ្រោងនៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ លង្កាសុខា === គ្រោងសង្ខេបនៃប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ លង្កាសុខា អាចត្រូវបានកំណត់ពីកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានកំណត់។ នគរនេះត្រូវបានគេគិតថាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមសតវត្សទី២នៃគ.ស។ បន្ទាប់មកវាបានឆ្លងកាត់រយៈពេលធ្លាក់ចុះដោយសារតែការពង្រីកនៃ [[ហ៊្វូណន|នគរភ្នំ]] នៅដើមសតវត្សទី 3 ។ នៅសតវត្សទី 6 វាបានជួបប្រទះនឹងការរស់ឡើងវិញហើយបានចាប់ផ្តើមបញ្ជូនអ្នកតំណាងទៅប្រទេសចិន។ ព្រះបាទ ភគទត្ត <ref name="crossroads">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|author=Michel Jacq-Hergoualc'h|pages=162–163|others=Victoria Hobson (translator)|year=2002|publisher=Brill|isbn=9789004119734}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMichel_Jacq-Hergoualc'h2002">Michel Jacq-Hergoualc'h (2002). [https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162 ''The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)'']. Victoria Hobson (translator). Brill. pp.&nbsp;162–163. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789004119734|<bdi>9789004119734</bdi>]].</cite></ref> បង្កើតទំនាក់ទំនងជាលើកដំបូងជាមួយប្រទេសចិននៅឆ្នាំ 515 នៃគ។ នៅសតវត្សទី 8 វាប្រហែលជាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រ [[អាណាចក្រស្រីវិជ័យ|ស្រីវិជ័យ]]ដែលកំពុងកើនឡើង។ <ref name="dougald">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA54|title=Early Civilizations of Southeast Asia|author=Dougald J. W. O'Reilly|publisher=Altamira Press|pages=53–54|year=2006|isbn=978-0759102798}}</ref> នៅឆ្នាំ 1025 វាត្រូវបានវាយប្រហារដោយកងទ័ពរបស់ស្តេច រាជេន្ទ្រាចុលាទី១ នៅក្នុង យុទ្ធនាការរបស់គាត់ប្រឆាំងនឹង ស្រីវិជ័យ ។ នៅសតវត្សទី 12 លង្កាសុខា គឺជាផ្នែកមួយរបស់ស្រីវិជ័យ ។ រាជាណាចក្រ​បាន​ធ្លាក់​ចុះ ហើយ​ការ​បញ្ចប់​ដោយ​របៀប​ណា​នោះ​គឺ​មិន​ច្បាស់​ទេ ដោយ​មាន​ទ្រឹស្ដី​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង។ ''Pasai Annals'' ចុងសតវត្សទី 13 បាននិយាយថា លង្កាសុខា ត្រូវបានបំផ្លាញនៅឆ្នាំ 1370 ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រភពផ្សេងទៀតបានរៀបរាប់ថា លង្កាសុខា នៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង និងឥទ្ធិពលនៃ [[អាណាចក្រស្រីវិជ័យ]] រហូតដល់សតវត្សទី 14 នៅពេលដែលវាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយ [[អាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិត|ចក្រភព មាចាប៉ាហិត]] ។ លង្កាសុខាប្រហែលជាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយ ប៉ាតានី ខណៈដែលវាឈប់មាននៅសតវត្សទី 15 ។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាច្រើននាក់ប្រកួតប្រជែងរឿងនេះ ហើយជឿថា លង្កាសុខា បានមាននគររហូតដល់ឆ្នាំ 1470 ។ តំបន់នៃរាជាណាចក្រដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ប៉ាតានី ត្រូវបានគេគិតថាបានទទួលយកសាសនាឥស្លាមរួមជាមួយកេដាសនៅឆ្នាំ ១៤៧៤។ <ref>{{Cite web |last=Kamalakaran |first=Ajay |date=2022-03-12 |title=The mystery of an ancient Hindu-Buddhist kingdom in Malay Peninsula |url=https://scroll.in/magazine/1019293/the-mystery-of-an-ancient-hindu-buddhist-kingdom-in-malay-peninsula |access-date=2023-07-08 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> == ទីតាំង == [[ឯកសារ:Mao_Kun_map_-_Songkla,_Langkasuka,_Kelantan,_Trengganu.png|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផែនទី Mao Kun ពី Wubei Zhi បង្ហាញ លង្កាសុខា (狼西加) នៅជិតខាងស្តាំខាងលើ ( សងខ្លា ទៅខាងស្តាំរបស់វា និង ទន្លេ Kelantan និង Trengganu នៅខាងឆ្វេង)។]] ប្រភពរបស់ចិន និងអារ៉ាប់បានដាក់រាជាណាចក្របុរាណនៅឆ្នេរសមុទ្រខាងកើតនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ''សៀវភៅថ្មីរបស់ Tang'' រៀបរាប់ថា លង្កាសុខា មានព្រំប្រទល់ជាប់ ផានផាន ហើយផែនទីនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាយោធា [[រាជវង្សមិង|រាជវង្សមីង]] ''Wubei Zhi'' មានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងនៃ សងខ្លា ក្បែរ ទន្លេប៉ាតានី។ <ref name="crossroads">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|pages=162–163|year=2002|isbn=9789004119734}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMichel_Jacq-Hergoualc'h2002">Michel Jacq-Hergoualc'h (2002). [https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA162 ''The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)'']. Victoria Hobson (translator). Brill. pp.&nbsp;162–163. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789004119734|<bdi>9789004119734</bdi>]].</cite></ref> អត្ថបទអារ៉ាប់នៅសតវត្សរ៍ទី 15 ស្រដៀងគ្នានេះដាក់នគររវាង Kelantan និង សងខ្លា ។ ព័ត៌មានផ្ទុយគ្នាតែមួយគត់បានមកពីអត្ថបទម៉ាឡេក្រោយ ''Hikayat Merong Mahawangsa'' ដែលបានដាក់វានៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចជាអ្នកកាន់តំណែងមុននៃ កេដាស សម័យទំនើប ទោះបីជាអធិបតេយ្យភាពរបស់វាមានទំនាក់ទំនងជាមួយប៉ាតានីក៏ដោយ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA164|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|pages=164–166|year=2002|isbn=9789004119734}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Langkasuka |url=http://www.sabrizain.org/malaya/early1.htm |website=Sejarah Melayu}}</ref> ប្រភពចិន អារ៉ាប់ និងឥណ្ឌា សុទ្ធតែបានចាត់ទុក កេដាស និង លង្កាសុខា ជាអង្គភាពភូមិសាស្ត្រដាច់ដោយឡែក។ កំណាព្យរបស់ជនជាតិជ្វា ''Nagarakretagama'' បានដាក់វានៅភាគខាងជើងនៃ សៃបុរី ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាហាក់ដូចជាបង្ហាញថាវាដើមឡើយមានទីតាំងនៅឆ្នេរខាងលិចប៉ុន្តែត្រូវបានផ្ទេរនៅពេលក្រោយទៅខាងកើត។ <ref name="historical encyclopedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA764|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1|pages=764–765|date=2004|isbn=978-1576077702}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKeat_Gin_Ooi2004">Keat Gin Ooi, ed. (2004). [https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA764 ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1'']. ABC-CLIO. pp.&nbsp;764–765. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/978-1576077702|<bdi>978-1576077702</bdi>]].</cite></ref> នៅឆ្នាំ 1961 ដោយគិតគូរពីប្រភពផ្សេងៗ អ្នកភូមិសាស្រ្ត និងអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត Paul Wheatley បានសន្និដ្ឋានថា លង្កាសុខា គួរតែមានទីតាំងនៅជិតទីក្រុងទំនើប ប៉ាតានី ។ <ref>{{Cite book|title=The Golden Khersonese. Studies in the Historical Geography of the Malay Peninsula before AD 1500|url=https://archive.org/details/goldenkhersonese0000unse|author=Paul Wheatley|publisher=University of Malaya Press|year=1961}}</ref> បុរាណវិទូ និងជាប្រវត្តិវិទូជនជាតិបារាំង Michel Jacq-Hergoualc'h បានយល់ស្រប ហើយបានស្នើអតីតមាត់ទន្លេ ប៉ាតានីក្បែរ យះរ័ងជាទីតាំងទំនងនៃ លង្កាសុខា។ លោក​ក៏​បាន​ស្នើ​ថា តំបន់​ទាំង​មូល​រវាង ​ប៉ាតានី សៃ​បូរី និង ​យ៉ាឡា អាច​ជា​ផ្នែក​នៃលង្កាសុខា។ <ref name="wade">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PIDGBgAAQBAJ&pg=PA63|title=Ghosts of the Past in Southern Thailand: Essays on the History and Histiography of Patani|author=Geoff Wade|pages=62–63|publisher=NUS Press|date=30 April 2013|isbn=978-9971696351}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Geoff Wade (30 April 2013). Patrick Jory (ed.). [https://books.google.com/books?id=PIDGBgAAQBAJ&pg=PA63 ''Ghosts of the Past in Southern Thailand: Essays on the History and Histiography of Patani'']. NUS Press. pp.&nbsp;62–63. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/978-9971696351|<bdi>978-9971696351</bdi>]].</cite></ref> ការរុករកបុរាណវត្ថុសម័យទំនើបបានរកឃើញប្រាសាទបុរាណនៅជិត យះរ័ង ដែលជាភូមិដប់ប្រាំគីឡូម៉ែត្រភាគខាងត្បូងនៃ ប៉ាតានីដែលប្រហែលជាទីក្រុងដែលបានពិពណ៌នានៅក្នុង ''លាងស៊ូ'' ។ <ref name="malay peninsula">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA166|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|author=Michel Jacq-Hergoualc'h|pages=166–175|year=2002|publisher=Brill|isbn=9789004119734}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Michel Jacq-Hergoualc'h (2002). [https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA166 ''The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)'']. Victoria Hobson (translator). Brill. pp.&nbsp;166–175. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789004119734|<bdi>9789004119734</bdi>]].</cite></ref> ទីក្រុងនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងដីគោកចម្ងាយ 10 ម៉ាយពីឆ្នេរសមុទ្រ ហើយភ្ជាប់ទៅទន្លេដែលនាំទៅដល់សមុទ្រតាមរយៈប្រឡាយ។ <ref name="dougald">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA54|title=Early Civilizations of Southeast Asia|author=Dougald J. W. O'Reilly|publisher=Altamira Press|pages=53–54|year=2006|isbn=978-0759102798}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDougald_J._W._O'Reilly2006">Dougald J. W. O'Reilly (2006). [https://books.google.com/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA54 ''Early Civilizations of Southeast Asia'']. Altamira Press. pp.&nbsp;53–54. [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/978-0759102798|<bdi>978-0759102798</bdi>]].</cite></ref> ការលិចផ្លូវទឹកអាចនាំឱ្យមានការថយចុះរបស់វា។ == បុរាណវិទ្យា == [[ឯកសារ:Malay_Kingdoms_en.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| លង្កាសុខា ក្នុងចំណោមនយោបាយនៅក្នុងអាណាចក្រម៉ាឡេបុរាណ។]] បេសកកម្មបុរាណវិទ្យាជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ដើម្បីកំណត់ទីតាំង លង្កាសុខាបន្ទាប់ពីការផ្ដល់យោបល់របស់ Paul Wheatley អំពីទីតាំងដែលទំនងរបស់វា។ នៅឆ្នាំ 1963 Stewart Wavell បានដឹកនាំបេសកកម្ម Cambridge ដើម្បីកំណត់ទីតាំង លង្កាសុខា និង តម្បរលិង្គ ព័ត៌មានលម្អិតនៃបេសកកម្មនេះត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុង ''The Naga King's Daughter'' ។ ការស៊ើបអង្កេតបុរាណវត្ថុនៃតំបន់ យះរ័ង បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1989 ដោយ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ នៃប្រទេសថៃ។ <ref name="malay peninsula">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA166|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|author=Michel Jacq-Hergoualc'h|pages=166–175|others=Victoria Hobson (translator)|year=2002|publisher=Brill|isbn=9789004119734}}</ref> ប្រាសាទភាគច្រើនបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតំបន់ជុំវិញភូមិមួយឈ្មោះថា Ban Wat ហើយប្រហែលជាបានបង្កើតជាស្នូលនៃទីក្រុង។ អ្នកផ្សេងទៀតត្រូវបានខ្ចាត់ខ្ចាយបន្ថែមទៀតទៅភាគខាងជើងនៅ Ban Jalæ និងពីរបីទៀតនៅ Ban Prawæ។ ការជីកកកាយបានរកឃើញសំណង់ និងវត្ថុពុទ្ធសាសនាផ្សេងៗ រួមទាំងផ្ទាំងចម្លាក់ និងចម្លាក់ ដែលបង្ហាញពីវត្តមានពុទ្ធសាសនាដ៏រឹងមាំនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ។ វត្ថុ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​គោរព​បូជា​ហិណ្ឌូ ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ។ កាក់ចិន និងអារ៉ាប់ជាច្រើនដែលធ្វើពីលង្ហិនត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ ដែលជាការបង្ហាញពីសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនៃព្រះរាជាណាចក្រ។ កាក់ប្រាក់ Sassanid ចំនួនពីរត្រូវបានរកឃើញផងដែរ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PA191|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD)|author=Michel Jacq-Hergoualc'h|page=191|others=Victoria Hobson (translator)|year=2002|publisher=Brill|isbn=9789004119734}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] 8bz5junjkcujqq9kn4gydn2r1tkd39m 0 54019 341497 338463 2026-10-03T04:09:23Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341497 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 54020 341513 338366 2026-10-03T04:12:03Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] 341513 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងកុលទីទេវី]] sr413mmx9dj4pxgiayhoofiwsg30qqg 0 54862 341512 340668 2026-10-03T04:11:53Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[សម្ភុទេវី]] 341512 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សម្ភុទេវី]] 9wo7y5asidtwfkg9v575x0dx6gyh14x 0 54863 341504 340670 2026-10-03T04:10:33Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[សម្ភុទេវី]] 341504 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សម្ភុទេវី]] 9wo7y5asidtwfkg9v575x0dx6gyh14x 0 54866 341517 340682 2026-10-03T04:12:43Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)]] 341517 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)]] f0oile2voflzbt60c55mv98k8ml4t0w 0 54867 341498 340684 2026-10-03T04:09:33Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)]] 341498 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)]] f0oile2voflzbt60c55mv98k8ml4t0w 0 54886 341494 340886 2026-10-02T19:26:45Z InternetArchiveBot 32568 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261002)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 341494 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|conflict=បដិវត្តន៍ចិនឆ្នាំ ១៩១១<br />辛亥革命|image={{Multiple image |total_width=300 |border=infobox |perrow=2/1/2 | image1 = Opstanden, revolutie, SFA022823302.jpg | image2 = Huangcenba of Chengdu.jpg | image3 = Révolution chinoise, la flotte chinoise - btv1b53112495z (cropped).jpg | image4 = 1911年11月，上海北伐學生隊在煙台登陸 (cropped).jpg | image5 = 1912Jimingxiaoling.jpg | footer = ពីកំពូលទៅបាត ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: <br /> {{flatlist|class=inline| * កងទ័ពស្មោះត្រង់នឹងរាជវង្សឈិងបានវាយប្រហារលើ [[ស្រុកឈៀន|ឈៀនចូវ]] * [[រដ្ឋាភិបាលយោធាស៊ីឈួនមហាហាន | រដ្ឋាភិបាលយោធា]] បង្កើតឡើងនៅ [[ឆឹងទូ]] * [[ការបះបោរអ៊ូឆាង|សមរភូមិ]] នៅជិត [[អ៊ូឆាង]] * កងកម្លាំងបដិវត្តន៍បានចុះចតនៅ [[ហ្ស៊ីហ្វូ, យ៉ានតៃ|ឆឹហ្វុ]] * [[ស៊ុន យ៉ាតសេន]] និងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីរបស់គាត់បានទៅទស្សនា [[ផ្នូរសៀវមីង]] ដោយប្រកាសពីការស្តារប្រទេសជាតិឡើងវិញ។ <!--Xinhai Revolution in Shanghai.jpg [[វិថីណានជីង]] ក្នុងទីក្រុងសៀងហៃ បន្ទាប់ពី [[#ការបះបោរប្រដាប់អាវុធសៀងហៃ|ការបះបោរសៀងហៃ]] ត្រូវបានព្យួរជាមួយនឹងទង់ជាតិ [[ពូជសាសន៍ទាំងប្រាំក្រោមសហភាពតែមួយ]] ដែលប្រើដោយពួកបដិវត្តន៍នៅសៀងហៃ និងភាគខាងជើងប្រទេសចិន។ --> }} }}|image_size=300px|caption=|date={{Start date|1911|10|10|df=y}}{{snd}}{{End date|1912|2|12|df=y}}<br />({{Age in years, months and days|1911|10|10|1912|2|12}})|result=ជ័យជំនះបដិវត្តន៍|territory=* [[រាជវង្សឈិង]]ត្រូវបានផ្ដួលរំលំ ចុងបញ្ចប់នៃ [[អធិរាជចិន]] * ពួកបដិវត្តន៍បានបង្កើត [[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]] * [[ទីបេ (១៩១២–១៩៥១)|ទីបេ]], [[រដ្ឋបូកដ៍ខាន់ណាតនៃម៉ុងហ្គោលី|ម៉ុងហ្គោលី]] និង អ៊ូរីយ៉ាំងខៃ ក្លាយជាឯករាជ្យ|combatant1={{Tree list}} * {{រាជវង្សឈិង}} ** [[កងទ័ពរាជវង្សឈីង|កងទ័ពស្មោះត្រង់នឹងរាជវង្ស]] ** [[គណបក្សរាជានិយម]] {{Tree list/end}}|combatant2={{Tree list}} * {{Flagicon image|鐵血十八星旗.svg}} Revolutionaries: ** {{flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Tongmenghui]] ** {{Flagicon image|Single_Color_Flag - F8E854.svg}} [[Yellow Sand Society]] ** Provincial military governments *** {{flagicon image|Baguataiji.svg}} [[Shanxi Provincial Military Government|Shanxi]] *** {{flagicon image|Flag of the Ta Han Szechuan Military Government.svg|size=23px}} [[Great Han Sichuan Military Government|Sichuan]] *** {{flagicon image|Zhongflag.jpg|size=23px}} [[Great China Yunnan Military Governor's Office|Yunnan]] ** [[Gelaohui]] ** [[Tiandihui]] * {{flag|Republic of China (1912–1949)|1912|name=Republic of China}} (from 1912)<hr> * {{flagicon|Tibet}} [[Ganden Phodrang|Tibetan militias]] * {{flagicon|Bogd Khanate of Mongolia}} [[Bogd Khanate of Mongolia|Mongolian nationalists]] * {{flagicon image|Banner of the Ambyn-Noyan of Tannu Uriankhai.svg}} [[Tannu Uriankhai]] {{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{Indented plainlist| * {{nwr|{{flagicon image|Imperial_standard_of_the_Qing_Emperor.svg}} [[Xuantong Emperor]]}} * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Empress Dowager Longyu]] * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Zaifeng, Prince Chun]] * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Yuan Shikai]] * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Ma Anliang]] * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Yang Zengxin]] * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Zhao Erfeng]] * {{Flagicon|Qing dynasty}} [[Ma Qi]] }}|commander2={{Plainlist| * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Sun Yat-sen]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Huang Xing]] * {{Flagicon image|鐵血十八星旗.svg}} [[Li Yuanhong]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Song Jiaoren]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Chen Qimei]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Cai E]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Hu Hanmin]] }}|commander3=|strength1={{Flagicon|Qing dynasty}} 200,000|strength2={{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} 100,000|casualties1={{Flagicon|Qing dynasty}} {{Est.}} 170,000|casualties2={{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} {{Est.}} 50,000}}'''បដិវត្តន៍ចិនឆ្នាំ ១៩១១''' ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ''' បានឈានដល់ទីបញ្ចប់នៃ[[រាជវង្សនានារបស់ចិន|រាជវង្សអធិរាជ]]ចុងក្រោយរបស់ប្រទេសចិន គឺ [[រាជវង្សឈីង|រាជវង្សឈិង]] ហើយបាននាំឱ្យមានការបង្កើត [[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]] (ROC)។ បដិវត្តន៍​នេះ​គឺជា​ចំណុច​កំពូល​នៃ​រយៈពេល​មួយ​ទសវត្សរ៍​នៃ​ការ​ចលាចល ការប្រឆាំង និង​ការបះបោរ។ ភាពជោគជ័យរបស់វាបានចំណាំទុកការបញ្ចប់នៃ [[រាជានិយមនៃចិន|របបរាជានិយមចិន]] រជ្ជកាល ២៦៧ ឆ្នាំរបស់រាជវង្សឈិង [[អធិរាជចិន|ការគ្រប់គ្រងរបស់អធិរាជជាងពីរសហស្សវត្សរ៍នៅក្នុងប្រទេសចិន]] និងការចាប់ផ្តើមនៃ [[រដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំង|សម័យសាធារណរដ្ឋដើម]] របស់ប្រទេសចិន។ <ref name="xb1">{{Cite book|last=Li|first=Xiaobing|title=A History of the Modern Chinese Army|url=https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi|publisher=University Press of Kentucky|year=2007|isbn=978-0-8131-2438-4|location=Lexington|pages=[https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi/page/13 13], 26–27}}</ref> រាជវង្សឈិងបានតស៊ូជាយូរមកហើយដើម្បីធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល និងទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់បរទេស ប៉ុន្តែអ្នកអភិរក្សនិយមនៅក្នុងរាជវាំងឈិងបានប្រឆាំងនឹង [[កំណែទម្រង់ចុងសម័យឈិង|កម្មវិធីកំណែទម្រង់បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩០០]] ដោយសារតែវាមានលក្ខណៈអច្ចន្តិភាពពេក ហើយអ្នកកែទម្រង់ចាត់ទុកថាវាយឺតពេក។ ក្រុមជាច្រើន រួមទាំង [[មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងនឹងឈិង|ក្រុមប្រឆាំងរាជវង្សឈិង]] លួចលាក់ អ្នកបដិវត្តន៍និរទេសខ្លួន អ្នកកែទម្រង់ដែលចង់ជួយសង្គ្រោះរាជាធិបតេយ្យដោយធ្វើទំនើបកម្មវា និងសកម្មជនទូទាំងប្រទេស បានជជែកវែកញែកអំពីរបៀប ឬថាតើត្រូវផ្តួលរំលំរាជវង្សឈិងឬអត់។ ចំណុច​ក្តៅគគុក​នេះ​បាន​កើតឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩១១ ជាមួយ​នឹង ​[[ការបះបោរអ៊ូឆាង]] ដែល​ជា​ការបះបោរ​ប្រដាប់អាវុធ​ដោយ​សមាជិក​នៃ ​[[កងទ័ពថ្មី|កងទ័ព​ថ្មី]] ។ ការបះបោរស្រដៀងគ្នានេះបានកើតឡើងដោយឯកឯងនៅទូទាំងប្រទេស ហើយពួកបដិវត្តន៍នៅគ្រប់ខេត្តបានបោះបង់ចោលរាជវង្សឈិង។ នៅថ្ងៃទី ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩១១ រាជវាំងឈិងបានតែងតាំង [[យ័ន ស៊ីខាយ]] (មេដឹកនាំ [[កងទ័ពក្រុងប៉េកាំង|កងទ័ពប៉ីយ៉ាង]] ) ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយលោកបានចាប់ផ្តើមការចរចាជាមួយពួកបដិវត្តន៍។ នៅក្រុងណានជីង កងកម្លាំងបដិវត្តន៍បានបង្កើត [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២)|រដ្ឋាភិបាលចម្រុះបណ្ដោះអាសន្ន]] មួយ។ នៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩១២ [[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ (រាជវង្សឈិង)|ក្រុមប្រឹក្សា​ប្រឹក្សា]] ​បានប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ដោយមានលោក [[ស៊ុន យ៉ាតសេន]] មេដឹកនាំ​នៃ​បក្ស​[[តុងម៉េងហួយ]] ជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រធានាធិបតី​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ចិន]] ។ សង្គ្រាមស៊ីវិល​ដ៏ខ្លី​មួយ​រវាង​ភាគខាងជើង និងភាគខាងត្បូង​បានបញ្ចប់​ដោយការសម្របសម្រួល។ លោក ស៊ុន យ៉ាតសេន បានលាលែងពីតំណែងដើម្បីគាំទ្រលោក យ័ន ស៊ីខាយ ដែលនឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋាភិបាលជាតិថ្មី ប្រសិនបើគាត់អាចធានាបាននូវការដាក់រាជ្យរបស់អធិរាជឈិង។ [[ព្រះរាជក្រឹត្យស្តីពីការដាក់រាជ្យរបស់ព្រះចៅអធិរាជឈិង|ព្រះរាជក្រឹត្យ​ដាក់រាជ្យ]] ​របស់ [[ពូយី|​អធិរាជពូយី]] ដែល​មាន​ព្រះជន្ម​ប្រាំមួយ​ព្រះវស្សា ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១២ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩១២។ លោក យ័ន ស៊ីខាយ បានស្បថចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅថ្ងៃទី ១០ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩១២។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩១៥ យ័ន ស៊ីខាយ [[ចក្រភពចិន (១៩១៥-១៩១៦)|បានស្ដាររាជាធិបតេយ្យឡើងវិញ]] ហើយបានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាព្រះចៅអធិរាជហុងសៀន ប៉ុន្តែចលនានេះត្រូវបានប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីប្រជាជន និងកងទ័ព ដែលនាំឱ្យព្រះអង្គដាក់រាជ្យនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៦ និងស្ដារសាធារណរដ្ឋឡើងវិញ។ ការបរាជ័យរបស់ យ័ន ស៊ីខាយ ក្នុងការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលស្របច្បាប់មុនពេលគាត់ស្លាប់នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩១៦ បាននាំឱ្យមាន[[សម័យកាលមេទ័ព|ការបែងចែកនយោបាយ និងរបបស្តេចត្រាញ់]] រាប់ទសវត្សរ៍ រួមទាំង [[ការស្ដារឡើងវិញរបស់ម៉ាន់ជូ|ការប៉ុនប៉ងស្តាររាជវង្សឈិងឡើងវិញ]] ។ ឈ្មោះ "បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ" មានប្រភពមកពី [[ប្រតិទិនចិន]] បុរាណ ដែល "ស៊ីនហៃ" (辛亥) គឺជាស្លាកដែលត្រូវគ្នានឹងឆ្នាំ ១៩១១ យោងទៅតាម [[ខួបហុកសិបឆ្នាំ|ខួបហុកសិនឆ្នាំ]] ។ <ref>{{Cite book|last=Li|first=Xing|title=The Rise of China and the Capitalist World Order|url=https://archive.org/details/riseofchinacapit0000unse|publisher=Ashgate|year=2010|isbn=978-0-7546-7913-4|page=[https://archive.org/details/riseofchinacapit0000unse/page/91 91]}}</ref> រដ្ឋាភិបាល​នៃ [[តៃវ៉ាន់|​សាធារណរដ្ឋ​ចិន]] និង [[ចិន|​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន]] ចាត់ទុក​ខ្លួនឯង​ថា​ជា​អ្នកស្នងតំណែង​ស្របច្បាប់​នៃ​បដិវត្តន៍​ឆ្នាំ ១៩១១ ហើយ​គោរព​ឧត្តមគតិ​នៃ​បដិវត្តន៍ រួមទាំង ​[[ជាតិនិយមចិន|ជាតិនិយម]],[[សាធារណរដ្ឋនិយម]],[[ទំនើបកម្ម]]នៃចិន និង ​[[ចុងហួ មិនស៊ូ|ឯកភាព​ជាតិ]] ។ ថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា គឺជា[[ទិវាជាតិនៃសាធារណរដ្ឋចិន]] នៅលើកោះតៃវ៉ាន់ និងជាខួបនៃបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩១១ នៅក្នុងប្រទេសចិន។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] gwtn3pwcuyc60iu9ukjvkndgtcx94y6 0 54888 341495 341245 2026-10-02T19:32:11Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261002)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 341495 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មានទីកន្លែងកេរដំណែលពិភពលោក|Image={{multiple image|perrow = 2|total_width = 300|caption_align = center | align = center | border = none | direction = horizontal | image1 = Buddha_of_Bamiyan.jpg | caption1 = {{Convert|55|m|ft|adj=on}} "ព្រះពុទ្ធរូបខាងលិច" | image2 = Smaller 38 m (125 ft) "Eastern" Buddha of Bamiyan, built between 544 to 595 CE.jpg | caption2 = {{Convert|38|m|ft|adj=on}} "ព្រះពុទ្ធរូបខាងកើត" | footer_align = center | footer = [[ការកំណត់អាយុដោយវិទ្យុសកម្មកាបូន | ការកំណត់អាយុដោយកាបូន]] បង្ហាញថាព្រះពុទ្ធរូបខាងលិចត្រូវបានសាងសង់ឡើងប្រហែលឆ្នាំ ៥៩១-៦៤៤ នៃគ.ស និងព្រះពុទ្ធរូបខាងកើតប្រហែលឆ្នាំ ៥៤៤-៥៩៥។<ref name="DTBD">{{cite journal |last1=Blänsdorf |first1=Catharina |title=Dating of the Buddha Statues – AMS 14C Dating of Organic Materials|journal=Monuments and Sites |volume=19 |year=2009 |pages=231–236 |display-authors=etal |url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/monsites/article/download/22983/16750}}</ref><ref name="ICOMOS18">{{cite book |editor1-last=Petzet |editor1-first=Michael |title=The Giant Buddhas of Bamiyan. Safeguarding the remains. |date=2009 |publisher=ICOMOS |pages=18–19 |url=https://www.icomos.de/admin/ckeditor/plugins/alphamanager/uploads/pdf/ICOMOS_Publikation_Bamiyan.pdf |access-date=17 May 2022 |archive-date=4 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204200802/https://www.icomos.de/admin/ckeditor/plugins/alphamanager/uploads/pdf/ICOMOS_Publikation_Bamiyan.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204200802/https://www.icomos.de/admin/ckeditor/plugins/alphamanager/uploads/pdf/ICOMOS_Publikation_Bamiyan.pdf |date=4 កុម្ភៈ 2023 }}</ref> }}|Caption=|Location=[[ខេត្តបាមយ៉ាន | បាមីយ៉ាន]], អាហ្វហ្គានីស្ថាន|Criteria=Cultural: i, ii, iii, iv, vi.|ID=208|Coordinates={{Coord|34.8320|67.8267|type:landmark_region:AF|display=inline,title}}|Year=២០០៣|Danger=២០០៣–បច្ចុប្បន្ន|Name=ព្រះពុទ្ធរូបបាមីយ៉ាន|map_caption=Location of the Buddhas of Bamiyan within Afghanistan}}'''ព្រះពុទ្ធរូបនៃបាមិយាន''' ឬ '''ព្រះពុទ្ធរូបនៃបាមីយ៉ាន''' ([[ភាសាដាវី|ដាវី]]: تندیس‌های بودا در بامیان ) គឺជា[[សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនាបាមីយ៉ាន|ចម្លាក់លៀនព្រះពុទ្ធសាសនា]]ដ៏ធំមហិមាពីរនៅក្នុង[[បាមយាន|ជ្រលងភ្នំបាមិយាន]]នៃ[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន|ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន]] ដែល[[ឆ្លាក់រូប|ឆ្លាក់]] ប្រហែលជានៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ៦។ <ref name="Gall 1">{{Cite news|last=Gall|first=Carlotta|date=5 December 2006|title=Afghans consider rebuilding Bamiyan Buddhas|work=International Herald Tribune/The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/12/05/world/asia/05iht-buddhas.3793036.html|access-date=8 March 2014}}</ref> ស្ថិតនៅចម្ងាយ {{Convert|130|km|mi}} ទៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[កាប៊ុល|ក្រុងកាប៊ុល]] នៅរយៈកម្ពស់ {{Convert|2500|m|ft}} [[វិធីសាស្ត្រកំណត់អាយុកាលដោយប្រើវិទ្យុសកម្មកាបូ]] ​នៃ​សមាសធាតុ​រចនាសម្ព័ន្ធ​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​បាន​កំណត់​ទំហំ​តូច​ជាង {{Convert|38|m|ft}} «ព្រះពុទ្ធខាងកើត» ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥៧០ នៃគ.ស ហើយព្រះពុទ្ធធំជាងនេះ {{Convert|55|m|ft}} «ព្រះពុទ្ធរូបខាងលិច» ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦១៨ នៃគ.ស ដែលនឹងមានអាយុកាលតាំងពីសម័យដែលពួក[[ជនជាតិហេបថាលីត|ហេបថាលីត]]គ្រប់គ្រងតំបន់នេះ។ <ref name="Nic2018">{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity|date=19 April 2018|isbn=978-0-19-256246-3|page=708|url=https://books.google.com/books?id=A09WDwAAQBAJ&pg=PA708|language=en|quote=The Bamiyan Buddhas dated from Hephthalite times}}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០០១ រចនាសម្ព័ន្ធទាំងពីរត្រូវបានបំផ្លាញដោយពួក[[តាលីបង់]] បន្ទាប់ពីបញ្ជាមួយដែលបានផ្តល់ឱ្យនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០១ ដោយមេដឹកនាំតាលីបង់លោក [[មូឡា អូម៉ារ|មូឡា មូហាំម៉ាត់ អូម៉ារ]] ឲ្យបំផ្លាញរូបសំណាកទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន "ដើម្បីកុំឱ្យនរណាម្នាក់អាចគោរពបូជា ឬគោរពពួកគេនៅពេលអនាគត"។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qr2x0O6BK00C&pg=PA15|title=The Buddhas of Bamiyan|date=2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06538-3|page=15|language=en}}</ref> មតិ​អន្តរជាតិ និង​ក្នុងស្រុក​បាន​ថ្កោលទោស​ការបំផ្លាញ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ <ref name="Ind010611">{{Cite news|last=Shah|first=Amir|date=3 March 2001|title=Taliban destroy ancient Buddhist relics – International pleas ignored by Afghanistan's Islamic fundamentalist leaders|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/taliban-destroy-ancient-buddhist-relics-694425.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106181318/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/taliban-destroy-ancient-buddhist-relics-694425.html|archive-date=6 January 2011}}</ref> ព្រះពុទ្ធរូប​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​ចុះបញ្ជី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ[[បញ្ជីតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន|តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ]] ហើយ​ត្រូវ​បាន​ទទួលស្គាល់​ថា​ជាមនោសញ្ចេតនា​ដ៏​លេចធ្លោ​នៃ​[[ព្រះពុទ្ធកន្ធារៈ|ព្រះពុទ្ធសាសនា​កន្ធារៈ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Cultural Landscape and Archaeological Remains of the Bamiyan Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/208 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070128162824/https://whc.unesco.org/en/list/208 |archive-date=28 January 2007 |access-date=2 November 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ ពួកតាលីបង់បានធ្វើការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិហាហ្សារ៉ាស់អស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ ដោយដើរពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ សម្លាប់បុរស ស្ត្រី និងកុមារ។ ផ្ទះសម្បែង ផ្សារ ដើមឈើ ទីបញ្ចុះសព និងទីតាំងវប្បធម៌ផ្សេងៗទៀតរបស់ជនជាតិហាហ្សារ៉ាស ត្រូវបានបំផ្លាញទាំងអស់។ មេដឹកនាំសហគមន៍ហាហ្សារ៉ា ក្រោយមកបានអះអាងថា មនុស្សរហូតដល់ ១៥.០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលដោយពួកតាលីបង់។ <ref>{{Cite book|title=Cultural Heritage and Mass Atrocities|publisher=Getty Publication|year=2022|isbn=1606068075|pages=386-402|language=English}}</ref> រូបចម្លាក់ទាំងនេះតំណាងឱ្យការវិវត្តន៍នៅពេលក្រោយនៃរចនាបថលាយឡំបុរាណនៃ [[សិល្បៈ​ក្រិក-ព្រះពុទ្ធសាសនា|សិល្បៈក្រិក-ពុទ្ធសាសនា]] នៅ [[កន្ធារៈ]] ។ <ref>{{Cite book|title=The Path of the Buddha (1956)|page=43|url=https://books.google.com/books?id=g6OHBCgmmGAC&pg=PA43|isbn=978-8120800304}}</ref> រចនាសម្ព័ន្ធធំជាងនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ''"សាលសាល"'' ("ពន្លឺចាំងឆ្លុះពេញចក្រវាល") ហើយត្រូវបានគេហៅថាជាបុរស។ ចម្លាក់លៀនតូចជាងនេះត្រូវបានគេហៅថា ''"សាហ៍ ម៉ាម៉ា"'' ("សម្ដេចក្សត្រីយានី") ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជារូបស្ត្រី ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនអាចនិយាយបានច្បាស់លាស់ទេ។ <ref>{{Cite web |title=booklet web E.indd |url=http://www.christian-frei.info/dvd/christian_frei-booklet_en.pdf |access-date=9 October 2013}}</ref> រូបសំណាកតូចជាងមានអាយុកាលមុនរូបសំណាកធំជាង។ <ref name="bamiyanculturalcentre">{{Cite web |title=Visit Bamiyan |url=https://bamiyanculturalcentre.org/visit-bamiyan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129235250/https://bamiyanculturalcentre.org/visit-bamiyan |archive-date=29 November 2021 |access-date=29 November 2021 |publisher=Bamiyanculturalcentre.org}}</ref> តាមបច្ចេកទេស ចម្លាក់ទាំងពីរសុទ្ធតែជា [[ចម្លាក់លៀន]] ៖ នៅខាងក្រោយ ពួកវានីមួយៗបានបញ្ចូលគ្នាទៅក្នុងជញ្ជាំងច្រាំងថ្មចោទ។ តួ​សំខាន់ៗ​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​ច្រាំង​ថ្ម​ភក់ ប៉ុន្តែ​ព័ត៌មាន​លម្អិត​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​គំរូ​ដោយ​ភក់​លាយ​ជាមួយ​ចំបើង និង​ស្រោប​ដោយ ​[[បាយអ]] ។ បាយអនេះ ដែលភាគច្រើនបានរលុបអស់ជាយូរមកហើយ ត្រូវបានលាបពណ៌ដើម្បីបង្កើនការបង្ហាញទម្រង់ទឹកមុខត្រូវបានលាបពស្បង់ចីវរបងបាយអង្ហាញ ដៃ និងផ្នត់ស្បង់ចីវរ ។ ដោយក្នុងនោះ ព្រះបដិមាអង្គធំត្រូវបានលាបពណ៌ក្រហមក្រម៉ៅ ចំណែកឯព្រះបដិមាអង្គតូចត្រូវបានលាបពណ៌ចម្រុះ។»។ <ref name="gall1">{{Cite news|last=Gall|first=Carlotta|date=6 December 2006|title=From Ruins of Afghan Buddhas, a History Grows|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/12/06/world/asia/06budd.html|access-date=6 January 2008}}</ref> ផ្នែកខាងក្រោមនៃដៃចម្លាក់ត្រូវបានសាងសង់ពីល្បាយដីឥដ្ឋ-ចំបើងដូចគ្នា ដោយទ្រលើ[[គ្រោងគំរូ (រូបចម្លាក់)|គ្រោង]] ធ្វើពីឈើ។ ការស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នបង្ហាញថា ផ្នែកខាងលើនៃមុខរបស់ពួកគេមានរបាំងឈើធំៗ។ ចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ២ នៃគ.ស. [[បាមយាន|បាមិយាន]] គឺជាទីតាំងសាសនា[[ពុទ្ធសាសនិក]] នៅលើ[[ផ្លូវសូត្រ]] ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ពួកកុសាណៈ]] ដែលនៅតែមានរហូតដល់ការដណ្ដើមយក[[អ៊ីស្លាមសាសនា|ពួកឥស្លាម]] នៅឆ្នាំ ៧៧០ នៃគ.ស. និងចុងក្រោយបានស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាចក្រកាស្នាវិឌ|ការគ្រប់គ្រងរបស់ទួគីកាស្នាវិឌ]] នៅឆ្នាំ ៩៧៧ នៃគ.ស ។ នៅឆ្នាំ១២២១ [[ជេនហ្គិស ខាន់|ជិនហ្គីសខាន់]] ក្នុងអំឡុងពេល[[ឡោមព័ទ្ធបាមិយាន]] បានឈ្លានពានជ្រលងភ្នំបាមិយាន ដោយបានបំផ្លាញប្រជាជនភាគច្រើនរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនបន្សល់ទុកព្រះពុទ្ធបាមិយានដែលនៅសេសសល់ឡើយ។ <ref>{{Cite web |title=Bamiyan and Buddhism Afghanistan |url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/afghanistan/bamiyan.html |access-date=9 October 2013 |publisher=Depts.washington.edu}}</ref> <ref name="Remembering Bamiyan">{{Cite web |title=Remembering Bamiyan |url=http://www.kashgar.com.au/articles/Remembering-Bamiyan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004201837/http://www.kashgar.com.au/articles/Remembering-Bamiyan |archive-date=4 October 2013 |access-date=9 October 2013 |publisher=Kashgar.com.au}}</ref> ក្រោយមកនៅសតវត្សរ៍ទី១៧ អធិរាជនៃ[[អាណាចក្រមុហ្គល]] [[ឱរ៉ង់ហ្សេប|អ៊ូរ៉ង់ហ្សេប]] បានបញ្ជាឱ្យប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំមួយរយៈខ្លីដើម្បីបំផ្លាញចម្លាក់ទាំងនោះ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតខ្លះ ទោះបីជាព្រះពុទ្ធបានរស់រានមានជីវិតដោយគ្មានគ្រោះថ្នាក់អ្វីធំដុំក៏ដោយ។ <ref name="Remembering Bamiyan" /> <ref name="Jain 2019 28">{{Cite book|title=Flight of Deities and Rebirth of Temples: Episodes from Indian History|url=https://archive.org/details/flightofdeitiesr0000jain|publisher=Aryan Books International|year=2019|isbn=978-81-7305-619-2|pages=[https://archive.org/details/flightofdeitiesr0000jain/page/28 28]}}</ref> <ref name="Bamiyan and Buddhism Afghanistan">{{Cite web |title=Bamiyan and Buddhism Afghanistan |url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/afghanistan/bamiyan.html |access-date=9 October 2013 |publisher=Depts.washington.edu}}</ref> ព្រះពុទ្ធរូប​ត្រូវ​បាន​ហ៊ុំព័ទ្ធ​ដោយ​រូងភ្នំ​ជាច្រើន ដែល​ជញ្ជាំង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ដោយ​គំនូរ <ref name="BBC299" /> ដែល​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី ៦ ដល់​ទី ៨ នៃ​គ.ស.។ ភស្តុតាង​ខាង​បុរាណវិទ្យា​បង្ហាញ​ថា គំនូរ​រូងភ្នំ​បាន​បញ្ចប់​បន្ទាប់​ពី ​[[ការដណ្ដើមយករបស់ពួកមូស្លីមនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន|ការ​ដណ្ដើមយក​របស់​ពួក​មូស្លីម​នៅ​អាហ្វហ្គានីស្ថាន]] ។ <ref name="BBC299" /> ស្នាដៃសិល្បៈតូចៗទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការសំយោគសិល្បៈនៃ [[សិល្បៈពុទ្ធសាសនា|សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនា]] និង [[សិល្បៈគុប្តៈ]] ពី [[ប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ]] ដោយមានឥទ្ធិពលពី [[អាណាចក្រសាសានិយៈ]] និង [[ចក្រភពប៊ីហ្សីនទីន]] ក៏ដូចជា [[យ៉ាប់ហ្គូថូខារ៉ា]] ។ <ref name="BBC299">{{Cite journal|last=Higuchi|first=Takayasu|last2=Barnes|first2=Gina|year=1995|title=Bamiyan: Buddhist Cave Temples in Afghanistan|url=https://www.jstor.org/stable/125086|journal=World Archaeology|volume=27|issue=2|page=299|doi=10.1080/00438243.1995.9980308|issn=0043-8243|jstor=125086|url-access=subscription}}</ref> == ឯកសារយោង == 3bm237qotqasvslvkawrxjbbfwrmjqk 0 54891 341499 341095 2026-10-03T04:09:43Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ប្រាសាទគោកពោធិ៍]] 341499 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ប្រាសាទគោកពោធិ៍]] b9pja6szsnk62xs5idfhzr0p15r76gv 0 54902 341465 2026-10-02T12:42:37Z Nisetpdajsankha 5475 Nisetpdajsankha បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ខេត្តយូណាន]] ទៅ [[ខេត្តអ៊ីនណាន]]: ដាក់សំឡេងតាមភាសាចិនកុកងឺត្រូវជាង 341465 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ខេត្តអ៊ីនណាន]] qoe4qqab84nhflqfhilxbzw36nvx9x3 10 54903 341467 2026-10-02T13:35:24Z Nisetpdajsankha 5475 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ <span style{{=}}"font-weight:normal; font-style:normal">{{{1}}}</span><noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 341467 wikitext text/x-wiki <span style{{=}}"font-weight:normal; font-style:normal">{{{1}}}</span><noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> by5g2x3z4239sbhbwj4w94fvh04nsbn