វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk អ៊ីស្រាអែល 0 28817 341693 341492 2026-10-08T04:22:45Z TheRandomGoober 27248 /* យោធា */ 341693 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម<sup>២<sup>ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍</sup></sup> គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម<sup>២</sup> គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម<sup>២</sup>) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម<sup>២</sup>)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |url=https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=[https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink/page/65 65]–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |url=https://archive.org/details/turkeybeyondnati0000unse |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |url=https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=[https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit/page/27 27]}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |url=https://archive.org/details/isbn_9780761924081 |publisher=SAGE Publications |page=[https://archive.org/details/isbn_9780761924081/page/181 181]}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |url=https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=[https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb/page/17 17]}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី "[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ<ref>{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។<ref name="cablegram">{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}</ref> មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។<ref>{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |url=https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=[https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3/page/602 602]}}</ref> ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។<ref name=":2">{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}</ref> [[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]] ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |url=https://archive.org/details/forgottenmillion0000unse |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}</ref> លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។<ref>{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}</ref> ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។<ref>{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។<ref>{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}</ref> យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប<ref>"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38</ref> ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.</ref> ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel."</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}} [[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]] មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ជម្លោះថ្មីមួយទៀតក៏បានកើតឡើង ([[សង្គ្រាមសង្កៀត]], ១៩៦៧–១៩៧០) រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ក៏ដូចជាក្រុមប្រដាប់អាវុធថ្មីដែលបានបង្កើតឡើងតាំងឆ្នាំ១៩៦៤ ឈ្មោះថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដែលក្រុមនេះបានប្ដេជ្ញានឹង "តស៊ូប្រយុទ្ធដើម្បីរំដោះជាតិមាតុភូមិ" ទាល់តែបាន។<ref>{{cite news |last=Bennet |first=James |date=13 March 2005 |title=The Interregnum |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021652/http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |archive-date=16 April 2009 |access-date=23 September 2026 |work=The New York Times Magazine}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ [[អំពើហិង្សានយោបាយប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមអង្គការប៉ាឡេស្ទីនបានធ្វើការវាយប្រហារ]]ទៅលើប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វឯទៀតនៅទូទាំងសកលលោក<ref>{{cite news |last1=Andrews |first1=Edmund |last2=Kifner |first2=John |author-link2=John Kifner |date=27 January 2008 |title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82 |url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313121747/http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=23 September 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> ឧទាហរណ៍ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមុយនិច|ការសម្លាប់ក្រុមអត្តពលិកអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧២]] នៅទីក្រុងមុយនិចជាដើម។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ពអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីបានបើក[[ប្រតិបត្តិការបាដ្រ|ការវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅឧបទ្វីបស៊ីណៃនិងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្កូឡាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ឡើង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយរុញច្រានកងកម្លាំងអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីចេញពីទឹកដីខ្លួនត្រួតត្រាវិញបាន តែត្រូវបាត់បង់ចំនួនទ័ពច្រើន។<ref>{{cite news |date=6 October 1973 |title=1973: Arab states attack Israeli forces |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302064003/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |archive-date=2 March 2026 |access-date=23 September 2026 |work=On This Day |publisher=BBC News}}</ref> ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ [[គណៈកម្មការអាក្រាណាត់|ការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងមួយ]]ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផលបានកំណត់ថារដ្ឋាភិបាលគឺមិនមែនជាអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យនានានៅមុន និងកំឡុងពេលសង្គ្រាមនោះឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារកំហឹងសាធារណជននៅពុះកញ្ជ្រោល ដូច្នេះ លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ្គោលដា មិអៀ]]ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តលាលែងពីតំណែង។<ref>{{cite web |year=2008 |title=Agranat Commission |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229175926/http://knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |archive-date=29 December 2010 |access-date=23 September 2026 |publisher=Knesset}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៧៧|ការបោះឆ្នោតសភាឃ្នេសេតឆ្នាំ១៩៧៧]] គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ពោលគឺនៅពេលដែលគណបក្សស្ដាំនិយម[[លីគុដ]]ដឹកនាំដោយលោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]]បានផ្ដួល[[គណបក្សពលកម្មអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សពលកម្ម]]ដើម្បីក្ដោបអំណាចរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប លោក[[អាន់វ៉ា សាដាត់]]បានធ្វើដំណើរមកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាទៅកាន់[[ឃ្នេសេត]] ដោយលោកបានក្លាយខ្លួនជាប្រមុខនៃបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ដំបូងគេបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។{{sfn |Bregman |2002 |pp=171–174}} សាដាត់ និងប៊ិហ្គីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] (១៩៧៨) និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប]] ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពពីឧបទ្វីបស៊ីណៃដោយអ៊ីស្រាអែល និងការចូលចរចាជុំវិញស្វ័យភាពប៉ាឡេស្ទីននៅវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។{{sfn |Bregman |2002 |pp=186–187}} ក្រោយរងការលុកលុយពី អ.រ.ប. នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ជម្លោះលីបង់ខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧៨|ការឈ្លានពាន]]ចូលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ដើម្បីកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប.។ [[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]ឆ្នាំ១៩៨០ ត្រូវបានគេយល់ឃើញថាជាការកាត់បញ្ចូលក្រុងយេរូសាឡឹមទាំងមូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលតាមផ្លូវច្បាប់ ហើយបានបង្កជាការជជែកវែកញែកដេញដោលជាថ្មីលើឆាកអន្តរជាតិជុំវិញស្ថានការណ៍របស់ទីក្រុងនេះ។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានច្បាប់ណាមួយរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលបានកំណត់ទម្រង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនបានច្បាស់លាស់ឡើយ ហើយក៏មិនមានច្បាប់ណាមួយដែលបានចែងជាក់លាក់អំពីការបញ្ចូលតំបន់យេរូសាឡឹមខាងកើតទៅក្នុងទឹកដីខ្លួននោះដែរ។<ref>{{cite journal |last=Lustick |first=Ian |year=1997 |title=Has Israel Annexed East Jerusalem? |url=https://www.sas.upenn.edu/polisci/sites/www.sas.upenn.edu.polisci/files/Lustick_Has%20Israel%20Annexed%20Jerusalem_1997.pdf |journal=Middle East Policy |volume=V |issue=1 |pages=34–45 |doi=10.1111/j.1475-4967.1997.tb00247.x |issn=1061-1924 |oclc=4651987544 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120090306/http://www.mepc.org/journal_vol5/9701_lustick.asp |archive-date=20 November 2009 |access-date=23 September 2026}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៨១ អ៊ីស្រាអែលបានកាត់បញ្ចូលកំពូលហ្កូឡានទៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការ ខណៈសកម្មភាពនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនបានប្រឆាំងបដិសេដ ដោយក្នុងនោះ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសចាត់ទុកច្បាប់យេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាច្បាប់កំពូលហ្កូឡានថាមោឃៈ។<ref>{{cite book |last=Hillier |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242 |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-135-35366-7 |access-date=23 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071301/https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ១៩៨២|ការឈ្លានពាន]]ចូលប្រទេសលីបង់ម្តងទៀតដើម្បីវាយកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប. ជាថ្មី{{sfn |Bregman |2002 |p=199}} ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៨៦ ទើបអ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញពីទឹកដីលីបង់ភាគច្រើនលើកលែងតែនៅ[[ការត្រួតត្រាលីបង់ខាងត្បូងដោយអ៊ីស្រាអែល (១៩៨២–២០០០)|តំបន់រណបព្រំដែន]]នៃភាគខាងត្បូងលីបង់ ដែលអ៊ីស្រាអែលបន្តកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០។ ការបះបោរប៉ាឡេស្ទីនប្រឆាំងនឹងនឹមត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នោះបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧<ref>{{cite book |last=Tessler |first=Mark A. |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |title=A History of the Israeli–Palestinian conflict |publisher=Indiana University Press |year=2009 |isbn=978-0-253-20873-6 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/677 677] |ref={{harvid|Tessler|2009}} |orig-year=1994}}</ref> ដោយនាំមកនូវរលកបាតុកម្មនិងហិង្សានៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។ នៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដាបានមានការរៀបចំប្រសើរជាងមុន​តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធានការសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ក្នុងគោលបំណងបំបែកការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល។ ជាលទ្ធផលនៃចលនាមហាបះបោរមួយនេះ មនុស្សសរុបជាង ១,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{harvnb|Stone|Zenner|1994|p=246}}. "Toward the end of 1991 ... were the result of internal Palestinian terror."</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩១ អ.រ.ប. បានគាំទ្រលោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]] និងការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើអ៊ីស្រាអែល។ ថ្វីបើមានប្រតិកម្មខឹងសម្បារពីសាធារណជនក្ដី រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានគោរពតាមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងបន្តនៅស្ងៀមមិនធ្វើការវាយបកតបតវិញ។{{sfn |Mowlana |Gerbner |Schiller |1992 |p=111}} [[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Foreign Min. Peres and King Hussein.jpg|thumb|លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] (ឆ្វេង) ជាមួយលោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] (កណ្ដាល) និងព្រះបាទ[[ហ៊ូសេន (ព្រះមហាក្សត្រហ្សកដានី)|ហ៊ូសេននៃហ្សកដានី]] (ស្ដាំ) នៅមុនពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ លោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]]បាន[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩២|ឈ្នះឆ្នោត]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី ខណៈលោកនិងគណបក្សរបស់លោកបានអំពាវនាវឱ្យមានការសម្របសម្រួលជាមួយប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] តំណាងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ តំណាង អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]] ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ជ.ប.) ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|តំបន់វ៉េសប៊ែង]] និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>{{cite web |title=The Oslo Accords, 1993 |url=https://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122102530/http://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-date=22 January 2010 |access-date=25 September 2026 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ.រ.ប. ក៏ថែមទាំងបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលផងដែរ ក៏ដូចជាបានសន្យាថានឹងបញ្ចប់សកម្មភាពភេរវកម្មរបស់ខ្លួន។{{sfn |Tessler |2009 |p=729}} នៅឆ្នាំ១៩៩៤ [[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ត្រូវបានចុះ ដែលធ្វើឱ្យហ្សកដានីក្លាយជាប្រទេសអារ៉ាប់ទីពីរដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីរ៉ាប៊ីនត្រូវបាន[[ឃាតកម្មយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន|ធ្វើឃាត]]ដោយ[[យីហ្កាល់ អាមៀរ]] ដែលជាជនជាតិជ្វីហ្វមាននិន្នាការស្តាំនិយមជ្រុលនិងក៏ដូចជាទំនោរប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=12 November 2005 |title=Israel marks Rabin assassination |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117220054/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |archive-date=17 January 2010 |access-date=15 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ក្នុងកំឡុងអាណត្តិនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបាន[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង|យល់ព្រម]]ដកទាហានចេញពីទីក្រុង[[អ៊ីប្រុង]] (ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ឬអនុវត្តក៏ដោយ)<ref>[https://web.archive.org/web/20151002002611/http://www.ijcv.org/index.php/ijcv/article/view/14/14 Hanne Eggen Røislien, "Living with Contradiction: Examining the Worldview of the Jewish Settlers in Hebron"], 2 October 2015 ''International Journal of Conflict and Violence'', Vol.1 (2) 2007, pp.169–184</ref> ហើយលោកក៏បានចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]]ផងដែរ ពោលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងឡើងវិញបន្ថែមនៅវ៉េសប៊ែង និងបញ្ហាសន្តិសុខផ្សេងៗ។ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩៩|ជាប់ឆ្នោត]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ បានបញ្ជាដកទ័ពចេញពីប្រទេសលីបង់ និងបានធ្វើការចរចាជាមួយប្រធាន អ.ជ.ប. លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលកាំដេវីដឆ្នាំ២០០០]]។ ក្នុងនោះ លោកបារ៉ាក់បានដាក់ស្នើផែនការសម្រាប់បង្កើត[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]មួយ ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់ហ្កាហ្សាទាំងមូល និងជាង ៩០% នៃវ៉េសប៊ែង ដោយមានយេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរួម។{{sfn |Gelvin |2005 |p=240}} ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនេះ។ ===សតវត្សរ៍ទី២១=== {{Further|ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} នៅចុងឆ្នាំ២០០០ ដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏ចម្រូងចម្រាសដោយលោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]ទៅ[[ភ្នំប្រាសាទ]]បាននាំ​ឱ្យផ្ទុះ[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ]]ឡើង។ ការបះបោរលើកនេះត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលព្យាយាមបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ខណៈការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតប៉ាឡេស្ទីនបានកើតឡើងជារឿយៗ។<ref>Sela-Shayovitz, R. (2007). Suicide bombers in Israel: Their motivations, characteristics, and prior activity in terrorist organizations. ''International Journal of Conflict and Violence (IJCV)'', ''1''(2), 163. "The period of the second Intifada significantly differs from other historical periods in Israeli history, because it has been characterised by intensive and numerous suicide attacks that have made civilian life into a battlefront."</ref> លោកឆារ៉នបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក តំណាំងលំនៅដ្ឋានអ៊ីស្រាអែលនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានបញ្ជាឱ្យរុះរើចេញអស់ ហើយកសាង[[របាំងវ៉េសប៊ែង]]ឡើង និងទីបំផុតបានបញ្ចប់ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដានោះ។<ref>ចូលពិនិត្យមើលជាឧទាហរណ៍៖<br/>* {{cite news |last1=Harel |first1=Amos |last2=Issacharoff |first2=Avi |date=1 October 2010 |title=Years of rage |url=https://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702094014/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |archive-date=2 July 2014 |access-date=28 September 2026 |newspaper=Haaretz}}<br/>* {{cite news |title=Losing Faith in the Intifada |first=Laura |last=King |date=28 September 2004 |newspaper=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-sep-28-fg-intifada28-story.html |access-date=28 September 2026 |archive-date=21 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921132644/http://articles.latimes.com/2004/sep/28/world/fg-intifada28 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |title=From Jenin To Fallujah? |last=Diehl |first=Jackson |date=27 September 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=3 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203212546/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |url=http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |title=Winning Counterinsurgency War: The Israeli Experience |last=Amidror |first=Yaakov |website=Strategic Perspectives |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |access-date=28 September 2026 |archive-date=11 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130134/http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Frisch |first=Hillel |url=http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |title=The Need for a Decisive Israeli Victory Over Hamas |date=12 January 2009 |website=Perspectives Papers on Current Affairs |publisher=Begin-Sadat Center for Strategic Studies |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614054502/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |archive-date=14 June 2012 }}<br/>* {{cite web |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |title=The "Defensive Shield" Operation as a Turning Point in Israel's National Security Strategy |last=Buchris |first=Ofek |date=9 March 2006 |website=Strategy Research Project |publisher=United States Army War College |access-date=28 September 2026 |archive-date=7 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007044643/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |title=Israel's Intifada Victory |last=Krauthammer |first=Charles |date=18 June 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919235122/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |title=2nd Intifada forgotten |last=Plocker |first=Sever |date=22 June 2008 |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819220413/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Ya'alon |first=Moshe |date=January 2007 |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |title=Lessons from the Palestinian 'War' against Israel |website=Policy Focus |publisher=Washington Institute for Near East Policy |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130133/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |archive-date=11 August 2012 }}<br/>* {{cite news |date=20 September 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |title=Letting the IDF win |last=Hendel |first=Yoaz |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=24 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924144858/http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite book |author1=Zvi Shtauber |author2=Yiftah Shapir |title=The Middle East strategic balance, 2004–2005 |url=https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |access-date=28 September 2026 |year=2006 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-84519-108-5 |page=7 |archive-date=19 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219072213/https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |url-status=live }}</ref> នៅរវាងចន្លោះឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០៨ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលចំនួន ១,០៦៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត រីឯជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនវិញមានរហូតដល់ទៅ ៥,៥១៧ នាក់ និងជនបរទេសមានចំនួន ៦៤ នាក់។<ref>{{cite web |title=Fatalities before Operation "Cast Lead" |url=http://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120010413/https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |archive-date=20 January 2018 |access-date=28 September 2026 |publisher=B'Tselem}}</ref> នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅលីបង់ឈ្មោះ[[ហេស្បុលឡា]]បានបំផ្លោងគ្រាប់ចូលទឹកដីខាងជើងអ៊ីស្រាអែលនិងចាប់ជំរិតទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីររូប ដែលជាហេតុបង្កឱ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០០៦|សង្គ្រាមលីបង់លើកទីពីរ]]រយៈពេលមួយខែ ដោយក្នុងនោះលីបង់ត្រូវរងការឈ្លានពានពីអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref name="UN1701">{{cite web |date=11 August 2006 |title=Security Council Calls for End to Hostilities between Hizbollah, Israel, Unanimously Adopting Resolution 1701 (2006) |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130025538/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |archive-date=30 January 2009 |access-date=28 September 2026 |website=[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|United Nations Security Council Resolution 1701]] |quote=Escalation of hostilities in Lebanon and in Israel since Hizbollah's attack on Israel on 12 July 2006}}</ref> សង្គ្រាមនេះបានថមថយចុះវិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦ បន្ទាប់ពីមានការអនុម័តលើ[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៧០១]]។ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនបានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសលីបង់នៅត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ប៉ុន្តែនៅមានមួយចំនួនដែលបន្តកាន់កាប់ភូមិ[[រ៉ាដចារ]]នៅឯខាងទឹកដីលីបង់។<ref>{{cite news |date=1 October 2006 |title=UN peacekeepers: Israeli troops still in Lebanon |url=https://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/10/01/lebanon.withdrawal/index.html |access-date=28 September 2026 |work=CNN}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ [[បទឈប់បាញ់ហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០០៨|បទឈប់បាញ់]]រវាង[[ហាម៉ាស់]]និងអ៊ីស្រាអែលបានដួលរលំ ហើយ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា (២០០៨–២០០៩)|សង្គ្រាមថ្មី]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅហ្កាហ្សាដោយបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីសប្តាហ៍។ ដោយអះអាងថាជាប្រតិកម្មនឹង[[បញ្ជីរាយការបាញ់ប្រហាររ៉ុក្កែតប៉ាឡេស្ទីនលើអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១២|ការបាញ់ផ្លោងមីស៊ីលប៉ាឡេស្ទីន]]មកលើបណ្ដាទីក្រុងក្នុងតំបន់ប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស<ref name="pound">{{cite news |last1=Lappin |first1=Yaakov |last2=Lazaroff |first2=Tovah |date=12 November 2012 |title=Gaza groups pound Israel with over 100 rockets |url=https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414151101/https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |archive-date=14 April 2019 |access-date=28 September 2026 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> យោធាអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១២|ប្រតិបត្តិការសឹក]]មួយទៀតនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០១២ មានរយៈពេលប្រាំបីថ្ងៃ។ [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៤|ប្រតិបត្តិការយោធាមួយ]]ទៀតនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ក្រោយពីត្រូវបានរងការវាយប្រហារដោយរ៉ុក្កែតហាម៉ាស់ក្នុងកំឡុងខែកក្កដានៃឆ្នាំនោះ។<ref>{{cite news |date=8 July 2014 |title=Israel and Hamas Trade Attacks as Tension Rises |url=https://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222154524/http://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |archive-date=22 February 2015 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}</ref> នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ មាន[[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២១|ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធមួយជុំ]]មួយទៀតនៅហ្កាហ្សានិងអ៊ីស្រាអែល ហើយបានអូសបន្លាយអស់ដប់មួយថ្ងៃ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងបណ្តាប្រទេសនៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]បានមានការកើនឡើងជាលំដាប់រហូតឈានទៅដល់ការចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]។ ដោយហេតុនេះ ស្ថានការណ៍សន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលក៏បានផ្លាស់ពីការផ្តោតលើ[[ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល]]តាមបែបប្រពៃណី មកផ្ដោតលើ[[ជម្លោះប្រយោលអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|ជម្លោះដោយប្រយោលជាមួយអ៊ីរ៉ង់]]វិញ និងព្រមទាំង[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលកំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី|ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី]]ផងដែរ។ [[File:Fires in Israel and the Gaza strip - 7 October 2023 (53245908850).jpg|thumb|រូបភាពផ្ដិតពីផ្កាយរណបបង្ហាញពីភ្លើងឆេះរាលដាលក្នុងតំបន់[[ក្រសោបហ្កាហ្សា]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ពួកក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីនពីតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលដឹកនាំដោយហាម៉ាស់ បានបើក[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារជាបន្តកន្ទុយគ្នា]]លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។<ref>{{cite news |last1=Martínez |first1=Andrés R. |last2=Bubola |first2=Emma |date=10 October 2023 |title=What We Know About the Hamas Attack and Israel's Response |url=https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143358/https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}</ref> នៅថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ១,៣០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល ត្រូវបានបាញ់ឬចាប់សម្លាប់នៅក្នុងសហគមន៍នានាជិតព្រំដែនតំបន់ហ្កាហ្សា និងក្នុងកំឡុងពេល[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមហាស្រពតន្ត្រីណូវ៉ា|មហោស្រពតន្ត្រី]]មួយកំពុងប្រារព្ធ។ មនុស្សជាង ២០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយត្រូវបានបញ្ជូនទៅហ្កាហ្សា។<ref name="Gillett">{{cite news |last1=Gillett |first1=Francesca |date=8 October 2023 |title=How an Israel music festival turned into a nightmare after Hamas attack |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143208/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |agency=BBC News}}</ref> បន្ទាប់ពីបានបោសសម្អាតវត្តមានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនចេញពីទឹកដីខ្លួនហើយអស់ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែល|យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏ច្រើនមហិមាមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប]]<ref>{{cite news |date=31 December 2023 |title=Israeli bombardment destroyed over 70% of Gaza homes: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423191214/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |archive-date=23 April 2024 |access-date=28 September 2026 |work=Al Jazeera}}</ref> ហើយក៏បានវាយចូលឈ្លានពានតំបន់ហ្កាហ្សានៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ក្នុងគោលដៅវាយកម្ទេចក្រុមហាម៉ាស់ និងរំដោះចំណាប់ខ្មាំង។ នេះគឺជាសង្គ្រាមលើកទីប្រាំក្នុង[[ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក ហើយវានេះផងដែរបានក្លាយជាសង្គ្រាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងចំណោម[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ផ្សេងៗ<ref>{{Cite web |last=Krauss |first=Joseph |date=14 May 2024 |title=Palestinians mark 76 years of dispossession as a potentially even larger catastrophe unfolds in Gaza |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613150349/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |archive-date=13 June 2024 |access-date=28 September 2026 |website=AP News }}</ref> ហើយក៏ជាការប៉ះទង្គិចយោធាដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងតំបន់ផងដែរ ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។<ref name="El Deeb-2023">{{cite news |last=El Deeb |first=Sarah |date=9 October 2023 |title=What is Hamas? The group that rules the Gaza Strip has fought several rounds of war with Israel |url=https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023140259/https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |archive-date=23 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=AP News}}</ref> [[គណៈកម្មាធិការពិសេសដើម្បីស៊ើបអង្កេតលើការអនុវត្តរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស|គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលជាច្រើន ព្រមទាំងអ្នកជំនាញ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងៗ បានសន្និដ្ឋានថា អ៊ីស្រាអែលកំពុងប្រព្រឹត្ត[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហ្គាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ដោយសារតែការបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងបរិមាណអ្នកបាត់បង់ជីវិតច្រើនជាងប្រមាណជាជនស៊ីវិលក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម។<ref>{{bulleted list| {{harvnb|Dumper|Badran|2024|p=2}}: "In this context we should not overlook the latest turning point in the history of Palestine – the attack by Hamas on 7th October 2023 on Israeli settlements adjacent to Gaza and the subsequent genocidal war that the state of Israel has carried out in the Gaza strip" | {{cite news |last=Speri |first=Alice |date=20 December 2024 |title=Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |access-date=28 September 2026 |work=Guardian}} | {{cite news |last1=Narea |first1=Nicole |date=25 October 2024 |title=Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. |url=https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |work=Vox |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241026082612/https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-date=26 October 2024 |url-status=live }} | {{cite report |last1=Albanese |first1=Francesca |title=Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |date=25 March 2024 |publisher=[[អ្នករាយការណ៍ពិសេសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនកាន់កាប់|United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories]] |page=1 |quote=By analysing the patterns of violence and Israeli policies in its onslaught on Gaza, the present report concludes that there are reasonable grounds to believe that the threshold indicating that Israel has committed genocide has been met }} | {{cite report |author=Amnesty International |author-link=Amnesty International |year=2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live |page=13 |quote=This report focuses on the Israeli authorities' policies and actions in Gaza as part of the military offensive they launched in the wake of the Hamas-led attacks on 7 October 2023 while situating them within the broader context of Israel's unlawful occupation, and system of apartheid against Palestinians in Gaza, the West Bank, including East Jerusalem, and Israel. It assesses allegations of violations and crimes under international law by Israel in Gaza within the framework of genocide under international law, concluding that there is sufficient evidence to believe that Israel's conduct in Gaza following 7 October 2023 amounts to genocide. }} | {{cite book |last1=Traverso |first1=Enzo |year=2024 |title=Gaza Faces History |url=https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |isbn=978-1-63542-555-0 |publisher=Other Press |page=8 |quote=The only normative definition we have, codified at the United Nations Genocide Convention of 1948, accurately describes the current situation in Palestine ... describes exactly what is happening in Gaza today }} | {{cite web |author=<!-- not stated --> |date=12 December 2024 |title=One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |website=[[សហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ|International Federation for Human Rights]] |access-date=28 September 2026 |quote=One year ago, the FIDH International Board, its governing body elected by all its member organisations, recognised, after extensive debate and examination, that Israel was carrying out genocide against the Palestinian people in Gaza }} | {{harvnb|B'Tselem|2025|p=86}}: "The review presented in this report leaves no room for doubt: since October 2023, the Israeli regime has been responsible for carrying out genocide against the Palestinians in the Gaza Strip. Killing tens of thousands of people; causing bodily or mental harm to hundreds of thousands more; destroying homes and civilian infrastructure on a massive scale; starvation, displacement, and denying humanitarian aid — all this is being perpetrated systematically, as part of a coordinated attack aimed at annihilating all facets of life in the Gaza Strip."}}</ref> នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារលើអ៊ីស្រាអែល ដែលបានធ្វើឱ្យកើតជា[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤]] ឡើង ហើយនិងជាជម្លោះវាយប្រហារគ្នាដោយផ្ទាល់ដំបូងបង្អស់នៃប្រទេសទាំងពីរ។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៤|ចូលឈ្លានពាន]]ប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចក្រុមហេស្បុលឡា ដែលជាក្រុមកូនចៅរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Federman |first1=Josef |last2=Lee |first2=Matthew |last3=Sewell |first3=Abby |date=1 October 2024 |title=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |access-date=28 September 2026 |work=Associated Press}}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាថ្មីលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីល ថ្នាក់ដឹកនាំយោធា និងទីតាំង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]] រហូតដល់ផ្ទុះកើតជា[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ]]ឡើង។<ref>{{Cite web |last=Gordon |first=Michael R. |date=13 June 2025 |title=In Twist, U.S. Diplomacy Served as Cover for Israeli Surprise Attack |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/in-twist-u-s-diplomacy-served-as-cover-for-israeli-surprise-attack-c79b2206 |access-date=28 September 2026 |website=WSJ }}</ref> នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់គឺលោក[[អាលី ហាមេនៃ]] និងបង្កផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] និង[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦]]។ ការវាយប្រហារទាំងនេះមានគោលបំណងបំផ្លាញកងយោធា កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ និងព្រមទាំងប្តូររបបដឹកនាំនៅអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |last1=Jackson |first1=Lauren |last2=McCoy |first2=Lara |date=28 February 2026 |title=The United States and Israel Attack Iran |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/briefing/us-israel-strike-iran.html |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{See also|កសិកម្មអ៊ីស្រាអែល|ជីវិតសត្វព្រៃអ៊ីស្រាអែល|បញ្ជីរាយព្រៃប្រឹក្សានៅអ៊ីស្រាអែល}} {{ផែនទីភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image | caption_align = center | total_width = 220 | image1 = Satellite image of Israel in January 2003.jpg | width1 = 727 | height1 = 1731 | image2 = Israel at night.jpg | width2 = 425 | height2 = 934 | footer = [[រូបភាពផ្កាយរណប]]នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងតំបន់ជុំវិញកំឡុងពេលថ្ងៃនិងយប់ }} ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលស្ថិតនៅក្នុងអនុតំបន់[[ឡឺវ៉ង់]]នៃតំបន់[[អឌ្ឍចន្ទពហុពល]]។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅចុងខាងកើតនៃ[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសលីបង់នៅភាគខាងជើង ប្រទេសស៊ីរីនៅភាគឦសាន ប្រទេសហ្សកដានីនិងវ៉េសប៊ែងនៅភាគខាងកើត និងប្រទេសអេហ្ស៊ីបព្រមទាំងដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅភាគនិរតី។ ប្រទេសនេះផងដែរស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី២៩|២៩°]] និង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៣៤|៣៤° ខាងជើង]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៤|៣៤°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៦|៣៦° ខាងកើត]]។ ទឹកដីអធិបតេយ្យនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (យោងតាមខ្សែព្រំដែនដែលបានកំណត់ក្នុង[[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] និងមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដីទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៦៧) គឺមានទំហំប្រមាណ ២០,៧៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,០១៩ ម៉ាយការ៉េ) ដែលក្នុងនោះ ២ ភាគរយជាផ្ទៃទឹក។<ref name="cia">{{cite web |title=Israel |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel |archive-date=10 January 2021 |access-date=29 September 2026 |website=The World Factbook |publisher=[[ទីភ្នាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ដោយសារតែប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានទម្រង់ទឹកដីរាងចង្អៀតខ្លាំង (ដោយមានទទឹងត្រឹមតែ ១០០ គីឡូម៉ែត្រនៅត្រង់ចំណុចធំទូលាយបំផុត បើធៀបនឹងប្រវែង ៤០០ គីឡូម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូង) ហើយនេះជាមូលហេតុដែល[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេគឺមានទំហំធំជាងផ្ទៃដីប្រទេសរហូតដល់ទៅពីរដង។<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Gili |date=9 January 2012 |title=Israel Navy to devote majority of missile boats to secure offshore drilling rafts |url=https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522081921/https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |archive-date=22 May 2020 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> ផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់អ៊ីស្រាអែល ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើតនិងកំពូលហ្កូឡានគឺមានទំហំ ២២,០៧២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,៥២២ ម៉ាយការ៉េ)<ref>{{cite web |date=11 September 2012 |title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&CYear=2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004120711/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&CYear=2012 |archive-date=4 October 2018 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> ហើយផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងអ៊ីស្រាអែល ដោយរួមមានទាំងវ៉េសប៊ែង ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយយោធា និងដោយផ្នែកដោយអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានទំហំសរុប ២៧,៧៩៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១០,៧៣៣ ម៉ាយការ៉េ)។។<ref name="loc-geo">{{Cite book |last=Avruch |first=Kevin |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |page=85 |chapter=Geography}}</ref> ទោះបីជាមានទំហំទឹកដីតូចក្ដី អ៊ីស្រាអែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែបច្រើន ដោយមានចាប់ពីវាលខ្សាច់[[ណេហ្គេវ]]នៅភាគខាងត្បូង រហូតដល់[[ជ្រលងយីស្រាអែល]]ដ៏សម្បូរជីជាតិនៃតំបន់ខាងក្នុង ព្រមទាំងជួរភ្នំ[[ហ្កាលីឡេ]] [[ភ្នំការមែល]] និងតំបន់ឆ្ពោះទៅកាន់[[កំពូលហ្កូឡាន]]នៅភាគខាងជើង។ តំបន់[[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល]] ដែលស្ថិតនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ គឺជាទីកន្លែងសម្បូរមនុស្សរស់នៅច្រើនប្រចាំប្រទេសនេះ។<ref>{{cite web |title=The Coastal Plain |url=http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107171405/http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-date=7 January 2017 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Ministry of Tourism}}</ref> នៅភាគខាងកើតនៃតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលគឺជា[[ជ្រលងក្រហែងហ្សកដង់]] ដែលជាផ្នែកមួយតូចនៃ[[ជ្រលងមហាក្រហែង]]ប្រវែងសរុប ៦,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។ [[ទន្លេហ្សកដង់]]​ហូរតាមបណ្តោយជ្រលងក្រហោងហ្សកដង់ ដោយចាប់ផ្តើមពី[[ភ្នំអ៊ែរម៉ុង]]កាត់[[ជ្រលងហ៊ូឡា]]និង[[សមុទ្រហ្កាលីឡេ]] រហូតដល់[[សមុទ្រមរណៈ]] ដែលជាចំណុចទាបបំផុតនៅលើផ្ទៃផែនដី។<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/livingwatersmyth0000krei |title=The Living Dead Sea |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |year=1999 |isbn=978-0-8264-0406-0 |access-date=29 September 2026 |url-access=registration}}</ref> ដោយបន្តឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងទៀតគឺតំបន់[[អារ៉ាបា]] ដែលលាតសន្ធឹងរហូតដល់[[ឈូងសមុទ្រអាកាបា|ឈូងសមុទ្រអេឡាត]] ដែលជាផ្នែកមួយនៃ[[សមុទ្រក្រហម]]។ ក្នុងចំណោមប្រទេសនានានៅតំបន់អាងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ អ៊ីស្រាអែលគឺមានចំនួនប្រភេទរុក្ខជាតិច្រើនជាងគេគិតក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="rinat">{{cite news |last=Rinat |first=Zafrir |date=29 May 2008 |title=More endangered than rain forests? |url=https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010225743/https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |archive-date=10 October 2017 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> ព្រៃឈើបានគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៨.៥% នៃផ្ទៃដីសរុបគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ដែលបានកើនឡើងពី ២% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយសារតែកម្មវិធីដាំព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំមួយដែលអនុវត្តដោយ[[មូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ]]។<ref>{{cite book |last1=Tal |first1=Alon |title=All the Trees of the Forest |url=https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala |date=2013 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18950-6 |pages=[https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala/page/5 5], 66}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forestry and Green Innovations |url=https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016185242/https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |archive-date=16 October 2023 |access-date=29 September 2026 |publisher=Jewish National Fund }}</ref> ===អាកាសធាតុ=== {{Further|បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅអ៊ីស្រាអែល}} សីតុណ្ហភាពនៅអ៊ីស្រាអែលគឺមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងអាស្រ័យទៅតាមតំបន់និងរដូវ ជាពិសេសក្នុងរដូវរងា។ តំបន់ឆ្នេរដូចជាទីក្រុងតែលអាវីហ្វា និងហៃហ្វាមាន[[អាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ|អាកាសធាតុបែបមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដែលមានរដូវរងាត្រជាក់និងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន រីឯរដូវក្តៅវិញមានរយៈពេលវែងនិងក្តៅ។ ក្រុងបេអ៊ែលឆេវ៉ា និងភាគខាងជើងនៃតំបន់ណេហ្គេវគឺមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួតហួតហែង ដែលមានរដូវក្តៅខ្លាំង រដូវរងាត្រជាក់ល្មម និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួច។ តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃណេហ្គេវ និងតំបន់អារ៉ាបាគឺមានអាកាសធាតុបែបវាលលំហ ពោលមានរដូវក្តៅខ្លាំងនិងស្ងួតហួតហែង ហើយរដូវរងាត្រជាក់ស្រាល និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួចបំផុត។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតគឺ ៥៤ °C (១២៩ °F) ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ ក្នុងតំបន់សហគមន៍សាសនា[[ទីរ៉ាត់ស៊្វី]]។<ref name="watzman">{{cite news |last=Watzman |first=Haim |date=8 February 1997 |title=Left for dead |url=https://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031306/http://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |archive-date=14 November 2012 |access-date=30 September 2026 |newspaper=New Scientist}}</ref><ref>{{cite web |title=WMO Region 6: Highest Temperature |url=https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913230418/https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |archive-date=13 September 2021 |access-date=30 September 2026 |website=World Meteorological Organization's World Weather & Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University}}</ref> តំបន់ភ្នំក្នុងប្រទេសនេះអាចមានខ្យល់បក់ខ្លាំង និងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយតំបន់ដែលមានកម្ពស់ចាប់ពី ៧៥០ ម៉ែត្រឡើងទៅជាធម្មតាគឺមានព្រិលធ្លាក់យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែកញ្ញា ភ្លៀងគឺកម្រនឹងធ្លាក់ណាស់ក្នុងប្រទេសមួយនេះ។<ref>{{cite web |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}</ref><ref>{{cite web |title=Average Weather for Jerusalem |url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}</ref> ដោយសារតែមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះតំបន់អាកាសធាតុកម្រិតមធ្យមនិងតំបន់ត្រូពិក ដូចនេះអ៊ីស្រាអែលគឺមានតំបន់[[រុក្ខភូគព្ភលេខន៍]]ចំនួនបួនផ្សេងៗគ្នា។ ហេតុនេះហើយ ទើបពពួកសត្វ និងរុក្ខជាតិនៅទីនោះមានភាពសម្បូរបែបយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងប្រទេសនេះដែលគេស្គាល់គឺមានចំនួន ២,៨៦៧ ប្រភេទ ហើយក្នុងចំណោមនោះ មានយ៉ាងហោចណាស់ ២៥៣ ប្រភេទត្រូវបាននាំចូល និងមិនមែនជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានដើមកំណើតនៅទីនោះ។<ref>{{cite web |title=Flora of Israel Online |url=http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&name=1070 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091717/http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&name=1070 |archive-date=30 April 2014 |access-date=30 September 2026 |publisher=Flora.huji.ac.il}}</ref> ក្រៅពីនោះ អ៊ីស្រាអែលគឺមាន[[ឧទ្យានជាតិ និងតំបន់អភិរក្សនៃអ៊ីស្រាអែល|តំបន់អភិរក្សធម្មជាតិចំនួន ៣៨០ កន្លែង]]។<ref>{{cite web |title=National Parks and Nature Reserves, Israel |url=http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019042219/http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-date=19 October 2012 |access-date=30 September 2026 |publisher=ក្រសួងទេសចរណ៍អ៊ីស្រាអែល}}</ref> ដោយសារធនធានទឹកមានកម្រិត ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាសន្សំសំចៃទឹកជាច្រើនរួមមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដំណក់ទឹកជាដើម។<ref>{{Cite news |last=Degani |first=Corin |date=14 August 2023 |title=How Israel achieved one of the most secure water economies, drip by drip |url=https://www.haaretz.com/science-and-health/nature-environment/2023-08-14/ty-article-magazine/.premium/as-the-world-struggles-to-prepare-for-water-shortages-israel-is-sitting-pretty/00000189-f3f1-d975-a9cf-fbf3eb930000 |access-date=30 September 2026 |work=Haaretz }}</ref> ដោយសារតែទទួលបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើនធ្វើឱ្យអំណោយផលខ្លាំងដល់[[ថាមពលព្រះអាទិត្យ]] ដូចនេះហើយបានជាអ៊ីស្រាអែលបានក្លាយខ្លួនជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលព្រះអាទិត្យក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ដោយស្ទើរតែគ្រប់ផ្ទះសម្បែងទាំងអស់គឺសុទ្ធតែប្រើប្រាស់បន្ទះស្រូបថាមពលព្រះអាទិត្យសម្រាប់កម្ដៅទឹកប្រើប្រាស់។<ref name="Solar energy">{{cite web |last1=Grossman |first1=Gershon |last2=Ayalon |first2=Ofira |last3=Baron |first3=Yifaat |last4=Kauffman |first4=Debby |title=Solar energy for the production of heat Summary and recommendations of the 4th assembly of the energy forum at SNI |url=http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=581&LNGID=1&FID=646&IID=7974 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083312/http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=581&LNGID=1&FID=646&IID=7974 |archive-date=16 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=Samuel Neaman Institute for Advanced Studies in Science and Technology}}</ref> [[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថានអ៊ីស្រាអែល]]បានរាយការណ៍ថា បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ "នឹងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតរស់នៅ" ជាពិសេសនឹងប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ប្រជាជន។<ref name="MEP 2020">{{cite web |date=2 November 2020 |title=Climate Change Trends and Impact in Israel |url=https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806015845/https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |archive-date=6 August 2021 |access-date=30 September 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថាន]] |newspaper=Gov.il}}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|ប្រព័ន្ធនយោបាយអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Isaac Herzog, July 2021 (D1233-049).JPG | caption1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]]<br /><small>[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] </small> | image2 = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg | caption2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]<br /><small>[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] </small> }} [[File:PikiWiki Israel 7260 Knesset-Room.jpg|thumb|[[ឃ្នេសេត]] ដែលជាសភានៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមាន[[ប្រព័ន្ធសភា]] [[ប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ]] និង[[សិទ្ធិបោះឆ្នោតសកល|សិទ្ធិបោះឆ្នោតជាសកល]]។ សមាជិកសភាដែលទទួលបានការគាំទ្រពីសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភានឹងក្លាយខ្លួនជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ហើយបុគ្គលនេះជាធម្មតាតែងជាប្រធាននៃគណបក្សធំជាងគេក្នុងសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីគឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] និងជាប្រធាន[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|គណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]។<ref name="cia2"/><ref>នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ការបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយផ្ទាល់ត្រូវបានប្រកាសឡើង ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធនោះត្រូវបានប្រកាសថាគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយប្រព័ន្ធចាស់ក៏ត្រូវបានយកមកអនុវត្តឡើងវិញ។ ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមចូលអាន {{cite news |date=23 January 2003 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Israel's election process explained |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2683259.stm |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]] ដែលមានអំណាចតួនាទីភាគច្រើនជាលក្ខណៈផ្លូវការ (តាមពិធីការ)។<ref name="cia2">{{cite web |date=19 June 2007 |title=Field Listing&nbsp;— Executive Branch |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004001/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=30 September 2026 |work=The World Factbook|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានដឹកនាំដោយសភាដែលមានសមាជិកសរុបចំនួន ១២០ រូប ដែលគេស្គាល់ថា [[ឃ្នេសេត]]។ សមាជិកភាពនៃសភាគឺផ្អែកលើតំណាងសមាមាត្ររបស់[[បញ្ជីរាយនាមគណបក្សនយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សនយោបាយ]]<ref>{{cite web |title=The Electoral System in Israel |url=https://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |access-date=30 September 2026 |publisher=The Knesset}}</ref> ដោយមានកម្រិតកំណត់អប្បបរមា ៣.២៥% សម្រាប់ការទទួលបានអាសនៈ ដែលតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែងបានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះច្រើនបក្ស។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏មានសិទ្ធិបោះឆ្នោតដែរ<ref>[https://www.foxnews.com/world/jewish-settlers-can-vote-in-israeli-elections-though-west-bank-is-officially-not-israel Jewish settlers can vote in Israeli elections, though West Bank is officially not Israel], Fox News, February 2015: "When Israelis go to the polls next month, tens of thousands of Jewish settlers in the West Bank will also be casting votes, even though they do not live on what is sovereign Israeli territory. This exception in a country that doesn't allow absentee voting for citizens living abroad is a telling reflection of Israel's somewhat ambiguous and highly contentious claim to the territory, which has been under military occupation for almost a half century."</ref> ហើយជាលទ្ធផលនៃ[[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១៥|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៥]] សមាជិកសភាឃ្នេសេតចំនួន ១០ រូបក្នុងចំណោមសមាជិកសរុប ១២០ រូប (ស្មើនឹង ៨%) គឺជាអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់តំណាំងលំនៅទាំងនោះ។<ref>[https://en.idi.org.il/articles/5199 The Social Composition of the 20th Knesset], Israeli Democracy Institute, 30 March 2015</ref> [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ីស្រាអែល|ការបោះឆ្នោត]]សភាត្រូវបានកំណត់ធ្វើឡើងរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តង ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធភាពរដ្ឋាភិបាលដែលទ្រុឌទ្រោម ឬទទួលបានការបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្ត អាចនឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវរំលាយមុនអាណត្តិបាន។<ref name="cnn">{{cite web |title=How Israel's electoral system works |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/02/05/israel.elections.explainer/index.html |access-date=30 September 2026 |website=CNN.com |publisher=CNN International}}</ref> គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ដំបូងត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨<ref>{{Cite news |last1=Halbfinger |first1=David M. |last2=McCann |first2=Allison |date=28 February 2020 |title=As Israel Votes Again (and Again), Arabs See an Opportunity |url=https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228100633/https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |archive-date=28 February 2020 |access-date=30 September 2026 |work=The New York Times }}</ref> ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់មានអាសនៈកាន់កាប់ប្រមាណ ១០% នៃសភា។<ref>{{Cite web |last=Abu Much |first=Afif |date=7 November 2022 |title=Arab Israeli parties trade blame for election fiasco |url=https://www.al-monitor.com/originals/2022/11/arab-israeli-parties-trade-blame-election-fiasco |access-date=30 September 2026 |website=Al-Monitor }}</ref> គណបក្សមួយមិនអាចចុះឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកឃ្នេសេតបានឡើយ ប្រសិនបើគោលបំណង ឬសកម្មភាពរបស់ខ្លួនរួមមាន "ការមិនចាត់ទុកអត្ថិភាពនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងនាមជារដ្ឋរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ"។ [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំពុងដើរតួនាទីជារដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេស ដោយអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃមិនទាន់មានក្រមរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាស់លាស់។ ច្បាប់នេះបានកំណត់អ៊ីស្រាអែលថាជារដ្ឋរបស់[[រដ្ឋជ្វីហ្វ និងប្រជាធិបតេយ្យ|ជនជាតិជ្វីហ្វនិងជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]] ហើយព្រមទាំងជារដ្ឋជាតិសម្រាប់តែប្រជាជនជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះ។<ref name="freedomhouse2008">{{cite web |year=2020 |title=Israel |url=https://freedomhouse.org/country/israel/freedom-world/2020 |access-date=30 September 2026 |website=Freedom in the World |publisher=Freedom House}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ឃ្នេសេតបានចាប់ផ្តើមបើកដំណើរការព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្លូវការមួយដោយផ្អែកលើច្បាប់អស់ទាំងនេះ។<ref name="cia"/>{{sfn |Mazie |2006 |p=34}} ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមានសាសនារដ្ឋឡើយ<ref>{{cite book |last=Charbit |first=Denis |title=Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel |publisher=Palgrave Macmillan |year=2014 |isbn=978-1-137-38115-6 |editor1-last=Berlinerblau |editor1-first=Jacques |pages=167–169 |chapter=Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present |editor2-last=Fainberg |editor2-first=Sarah |editor3-last=Nou |editor3-first=Aurora |chapter-url={{Google books|gThvBAAAQBAJ|page=PA167|keywords=|text=|plainurl=yes}}}}</ref><ref>{{cite book |last=Jacoby |first=Tami Amanda |url={{Google books|pr1LJNrlmuIC|page=PA53|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2005 |isbn=978-0-7735-2993-9 |pages=53–54 }}</ref> ប៉ុន្តែការកំណត់អត្តសញ្ញាណរដ្ឋថាជា "រដ្ឋជ្វីហ្វនិងប្រជាធិបតេយ្យ" បានបង្កើតជាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹង[[យូដាសាសនា]]។ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ឃ្នេសេតបានអនុម័តច្បាប់មូលដ្ឋានមួយដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថាជា "រដ្ឋជាតិរបស់រាស្ត្រជ្វីហ្វ" ជាចម្បង និងកំណត់ភាសាហេប្រឺជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់មួយនេះដែរបានចាត់ភាសាអារ៉ាប់ដាក់ក្នុង "ឋានៈពិសេស" ដោយមិនបានកំណត់អ្វីច្បាស់លាស់។<ref>{{cite web |title=Israel's Jewish Nation-State Law – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/9569 |website=adalah.org }}</ref> នីតិច្បាប់ដដែរបានផ្តល់សិទ្ធិពិសេសដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការកំណត់ជោគវាសនាខ្លួនឯងជាជាតិសាសន៍មួយ និងចាត់ទុកការអភិវឌ្ឍនៃតំណាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅក្នុងប្រទេសថាជា "ផលប្រយោជន៍ជាតិ" ដោយផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការ "ចាត់វិធានការផ្សេងៗដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ជំរុញ និងចាប់យកផលប្រយោជន៍នេះ"។<ref>{{cite news |date=19 July 2018 |title=Jewish nation state: Israel approves controversial bill |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44881554 |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC}}</ref> ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{Main|ស្រុកនៃអ៊ីស្រាអែល}} {{ផែនទីអ៊ីស្រាអែលមានស្លាក}} រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបន្តបែងចែកទៅជារដ្ឋបាលស្រុកធំៗចំនួនប្រាំមួយហៅថា ''មេហូហ្សូត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ מחוזות) មានដូចជា៖ [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|ស្រុកកណ្ដាល]] [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] និង[[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] ក៏ដូចជា[[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]]នៅវ៉េសប៊ែង។ តំបន់យូដា និងសាម៉ារីទាំងមូល និងផ្នែកមួយចំនួននៃយេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាស្រុកខាងជើងគឺមិនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលឡើយ។ ស្រុកធំៗដែលបានរៀបរាប់ត្រូវបែងចែកទៅជាអនុស្រុកចំនួន ១៥ ថែមទៀតហៅថា ''ណាហ្វុត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ נפות) ហើយវាត្រូវបែងចែកបន្តទៅជាតំបន់ធម្មជាតិចំនួន ៥០ ទៀត។<ref>{{cite web |title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-date=21 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Central Bureau of Statistics |format=doc}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2"| ស្រុក ! rowspan="2"| ធានី ! rowspan="2"| ទីក្រុងធំបំផុត ! colspan="4"| ចំនួនប្រជាជន (២០២១)<ref name="districts_pop">{{cite web |date=15 September 2022 |title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2022/2.shnatonpopulation/st02_17.pdf |access-date=1 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> |- ! ជ្វីហ្វ ! អារ៉ាប់ ! សរុប ! class="unsortable"| សម្គាល់ |- ! [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] | colspan="2"| [[យេរូសាឡឹម]] | style="text-align:right"| {{percentage|802400|1209700}} | style="text-align:right"| {{percentage|389000|1209700}} | style="text-align:right"| {{sort|1209700|១,២០៩,៧០០}} | {{ref|jerusalemdistrict|ក}} |- ! [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] | [[ណូហ្វហាហ្កាលីល]] | [[ណាហ្សារ៉េត]] | style="text-align:right"| {{percentage|641500|1513600}} | style="text-align:right"| {{percentage|811700|1513600}} | style="text-align:right"| {{sort|1513600|១,៥១៣,៦០០}} | |- ! [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] | colspan="2"| [[ហៃហ្វា]] | style="text-align:right"| {{percentage|735200|1092700}} | style="text-align:right"| {{percentage|277600|1092700}} | style="text-align:right"| {{sort|1092700|១,០៩២,៧០០}} | |- ! [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|កណ្ដាល]] | [[រ៉ាំឡា]] | [[រីស្យូនឡេតហ្ស៊ីអន]] | style="text-align:right"| {{percentage|2002100|2304300}} | style="text-align:right"| {{percentage|190300|2304300}} | style="text-align:right"| {{sort|2304300|២,៣០៤,៣០០}} | |- ! [[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] | colspan="2"| [[តែលអាវីហ្វ]] | style="text-align:right"| {{percentage|1362900|1481400}} | style="text-align:right"| {{percentage|25200|1481400}} | style="text-align:right"| {{sort|1481400|១,៤៨១,៤០០}} | |- ! [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] | [[បេអ៊ែលឆេវ៉ា]] | [[អាឆ្ដូដ]] | style="text-align:right"| {{percentage|982800|1386000}} | style="text-align:right"| {{percentage|303100|1386000}} | style="text-align:right"| {{sort|1386000|១,៣៨៦,០០០}} | |- ! [[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]] | [[អារីយ៉ែល (ទីក្រុង)|អារីយ៉ែល]] | [[មូឌីអ៊ីនអ៊ីលីត]] | style="text-align:right"| {{percentage|455700|465400}} | style="text-align:right"| {{percentage|900|465400}} | style="text-align:right"| {{sort|0465400|៤៦៥,៤០០}} | {{ref|judeaandsamaria|ខ}} |} :{{note|jerusalemdistrict|ក}} រួមមានប្រជាជនអារ៉ាប់ចំនួន ៣៦១,៧០០ នាក់ និងជ្វីហ្វចំនួន ២៣៣,៩០០ នាក់នៅ[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។<ref name="jerusalem_pop">{{cite report |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2022/05/2022-על-נתונייך-אנגלית-דיגיטל-1.pdf |title=Jerusalem Facts and Trends 2022 |last1=Yaniv |first1=Omer |last2=Haddad |first2=Netta |last3=Assaf-Shapira |first3=Yair |date=2022 |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |page=25 |access-date=1 October 2026}}</ref> :{{note|judeaandsamaria|ខ}} គិតតែប្រជាពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលប៉ុណ្ណោះ។ ===ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល=== {{Main|ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល}} [[ច្បាប់ស្តីពីការវិលត្រឡប់]]ឆ្នាំ១៩៥០ បានផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងទទួលបានសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល។ បុគ្គលដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសនេះទទួលបានសញ្ជាតិដោយផ្អែកលើទីកន្លែងកំណើត ប្រសិនបើឪពុក ឬម្តាយណាម្នាក់ជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសនេះស្រាប់។<ref>{{cite report |title=Report on Citizenship Law: Israel |last1=Harpaz |first1=Yossi |last2=Herzog |first2=Ben |date=June 2018 |publisher=[[វិទ្យាស្ថានសាកលវិទ្យាល័យអឺរ៉ុប|European University Institute]] |hdl=1814/56024 |hdl-access=free}}</ref> ច្បាប់របស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកំណត់ថា សញ្ជាតិជ្វីហ្វគឺជាសញ្ជាតិដាច់ដោយឡែកពីសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល ហើយតុលាការកំពូលអ៊ីស្រាអែលធ្លាប់បានកាត់សម្រេចថា សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមាននោះទេ។<ref name="tekiner">{{cite journal |last=Tekiner |first=Roselle |year=1991 |title=Race and the Issue of National Identity in Israel |journal=International Journal of Middle East Studies |publisher=Cambridge University Press |volume=23 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.1017/S0020743800034541 |jstor=163931 |s2cid=163043582}}</ref><ref>{{cite news |last=Goldenberg |first=Tia |date=4 October 2013 |title=Supreme Court rejects 'Israeli' nationality status |url=https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213205459/https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |archive-date=13 February 2020 |access-date=1 October 2026 |work=The Times of Israel}}</ref> សញ្ជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានគេកំណត់ថាជាបុគ្គលណាម្នាក់ដែលប្រតិបត្តិគោរព[[យូដាសាសនា]] ឬ/និងត្រូវជាកូនចៅនៃជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref name="tekiner"/> ===ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា=== {{Main|ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|កំពូលហ្កូឡាន}} {{រដ្ឋបាលនៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង (រួមទាំងយេរូសាឡឹមខាងកើត) ពីប្រទេសហ្សកដានី តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សានិងឧបទ្វីបស៊ីណៃពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប និងតំបន់កំពូលហ្កូឡានពីប្រទេសស៊ីរី។ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងស៊ីរី មួយឆ្នាំក្រោយចប់[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]] តំបន់ទ្រនាប់មួយដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសង្កេតការណ៍ដកកម្លាំង]] (UNDOF) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៤។<ref>{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v26/d88 |access-date=1 October 2026 |website=history.state.gov}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមយមគីបពួរដែរនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនិងអ៊ីស្រាអែលបានសម្រេចលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៨ និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អេហ្ស៊ីបឆ្នាំ១៩៧៩]] ដែលសុទ្ធតែត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ជីមី ខាទ័រ]]។ នៅក្នុងដំណើរសម្របសម្រួលនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានយល់ព្រមទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជាផ្លូវការ និងព្រមកាត់បន្ថយវត្តមានយោធានៅក្នុងតំបន់ស៊ីណៃ ជាថ្នូរនឹងការដែលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រគល់តំបន់ស៊ីណៃទាំងស្រុងមកឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញ ដែលបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨២។<ref>{{Cite web |title=Address to the Nation on United States Policy for Peace in the Middle East {{!}} Ronald Reagan |url=https://www.reaganlibrary.gov/archives/speech/address-nation-united-states-policy-peace-middle-east |access-date=1 October 2026 |website=www.reaganlibrary.gov }}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានបដិសេធមិនទទួលយកដែនជ្រោយហ្កាហ្សាឡើយ ហេតុដូ​​ច្នេះបានជាហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលរហូតដល់ការដកខ្លួនដោយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{Cite web |title=Humanitarian update - OPT (Nov-Dec 2005) - The Gaza Strip after disengagement - OCHA report |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-192849/ |access-date=1 October 2026 |website=Question of Palestine }}</ref> ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសនៃអ៊ីស្រាអែល|ការទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលជាអន្តរជាតិ}} [[File:Countries recognizing Israel.svg|thumb|450px| {{legend|#000000|អ៊ីស្រាអែល}} {{legend|#007f24|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល}} {{legend|#00d500|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល ប៉ុន្តែបានកំពុងផ្អាកទំនាក់ទំនង}} {{legend|#b9b9b9|រដ្ឋប្រទេសដែលមិនទទួលស្គាល់ភាពជារដ្ឋរបស់អ៊ីស្រាអែល}}]] អ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ[[រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក អ.ស.ប.]] ចំនួន ១៦៥ ក៏ដូចជារដ្ឋមួយចំនួនទៀតដូចជា [[អាសនៈវិសុទ្ធ]] [[កូសូវ៉ូ]] [[ប្រជុំកោះឃុក]] និង[[នីវវេ]]។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានបេសកកម្មការទូតក្នុង ១០៧ ប្រទេស<ref>{{cite web |title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-date=20 April 2016 |access-date=1 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}</ref> ខណៈដែលប្រទេសដែលខ្លួនមិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគឺភាគច្រើនជាប្រទេសមូស្លីម។ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ២២ ក្នុង[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] មានប្រទេសក្នុងនោះចំនួនប្រាំមួយដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីស្រាអែលនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការជាមួយប្រទេសស៊ីរី ដែលស្ថានភាពនេះបានអូសបន្លាយជាប់រហូតមកចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៨។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការស្រដៀងគ្នានេះដែរជាមួយនឹងប្រទេសលីបង់ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]ក្នុងឆ្នាំ២០០០ មក ហើយព្រំដែនរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់សព្វថ្ងៃនៅតែមិនទាន់មានការព្រមព្រៀងគ្នាកំណត់ជាផ្លូវការតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាណាច្បាស់លាស់។ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសលែងទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាម]]របស់ខ្លួន។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនៅហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ ប្រទេសម៉ូរីតានី កាតា បូលីវី និងវេណេស៊ុយអេឡា បានផ្អាកទំនាក់ទំនងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល<ref name="al-jaz-eng">{{cite news |date=17 January 2009 |title=Qatar, Mauritania cut Israel ties |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html |access-date=1 October 2026 |publisher=Al Jazeera English}}</ref> ខណៈប្រទេសបូលីវីបានស្ដារទំនាក់ទំនងឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{cite news |last1=Flores |first1=Paola |date=29 November 2019 |title=Bolivia to renew Israel ties after rupture under Morales |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-renew-israel-ties-rupture-morales-67374746 |access-date=1 October 2026 |agency=ABC News}}</ref> [[File:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|thumb|លោកយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន និងយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងអូស្លូ]] ជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] (កណ្ដាល)]] [[ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល|សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–អ៊ីស្រាអែល|សហភាពសូវៀត]]គឺជាប្រទេសពីរដំបូងគេដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយបានប្រកាសការទទួលស្គាល់ស្ទើរតែព្រមគ្នា។<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Philip Marshall |year=1948 |title=The Recognition of Israel |journal=The American Journal of International Law |volume=42 |issue=3 |pages=620–627 |doi=10.2307/2193961 |jstor=2193961 |s2cid=147342045}}</ref> ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហភាពសូវៀតត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ហើយត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។<ref>{{cite news |last=Yaakov |first=Saar |date=18 October 2017 |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) There Were Times (Hayu Zemanim) |publisher=Israel Hayom |page=30 }}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកអ៊ីស្រាអែលជា "ដៃគូដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតរបស់ខ្លួននៅមជ្ឈិមបូព៌ា"<ref>{{cite web |title=U.S. Relations With Israel Bureau of Near Eastern Affairs Fact Sheet March 10, 2014 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm |access-date=1 October 2026 |website=U.S. Department of State}}</ref> ដោយផ្អែកលើ "គុណតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យរួម ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្នែកសាសនា និងផលប្រយោជន៍ផ្នែកសន្តិសុខ"។<ref>{{cite web |title=Israel: Background and Relations with the United States Updated |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011800/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archive-date=5 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Defense Technical Information Center}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មក សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាស្មើនឹងទឹកប្រាក់ ៦៨ ពាន់លានដុល្លារ និងជំនួយឥតសំណងចំនួន ៣២ ពាន់លានដុល្លារដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក្រោម[[ច្បាប់ស្តីពីជំនួយបរទេស]] (ដែលបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាំងឆ្នាំ១៩៦២)<ref name="PNADR900">{{Cite web |title=U.S. Overseas Loans and Grants |url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510063014/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |archive-date=10 May 2011}}</ref> ហើយវាជាជំនួយថ្លៃជាងជំនួយដល់ប្រទេសដទៃៗទាំងអស់ក្នុងកំឡុងពេលនោះរហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០៣។<ref name="PNADR900"/><ref>{{cite web |title=U.S. Government Foreign Grants and Credits by Type and Country: 2000 to 2010 |url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020131918/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-date=20 October 2011}}</ref> សហរាជាណាចក្រត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានទំនាក់ទំនងលក្ខណៈ "ធម្មជាតិ" ជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយសារតែរបប[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{cite web |title=The bilateral relationship |url=http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083311/http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |archive-date=16 January 2013 |access-date=1 October 2026 |website=UK in Israel |publisher=Foreign and Commonwealth Office}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៧ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង់ប្រាក់សំណងចំនួន ២៥ ពាន់លានអឺរ៉ូដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងដល់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលដែលបានរួសរានមានជីវិតរួចផុតពីរបបមហាប្រល័យអូឡូកុស្ត។<ref>{{cite web |title=Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (p. CRS-2) |url=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206131300/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |archive-date=6 February 2007 |access-date=1 October 2026}}</ref> ប្រទេសតួកគីនិងអ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១<ref>{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. "However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations."</ref> ប៉ុន្តែបានចាប់ដៃសហការក្រៅផ្លូវការជាមួយគ្នាចាប់តាំងពីពេលដែលខ្លួនបានទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ មកម៉្លេះ។ ទំនាក់ទំនងរបស់តួកគីជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជួនកាលអាចរងប៉ះពាល់និងរំជើបរំជួលអាស្រ័យទៅលើសម្ពាធការទូតពីសំណាក់បណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់និងឥស្លាមដទៃ។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ និងហេតុការណ៍ដែលអ៊ីស្រាអែលបានវាយឆ្មក់លើកងនាវាដឹកជំនួយចូលហ្កាហ្សា។<ref>{{cite journal |last=Uzer |first=Umut |date=26 March 2013 |title=Turkish-Israeli Relations: Their Rise and Fall |url=http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall |journal=Middle East Policy |volume=XX |issue=1 |pages=97–110 |doi=10.1111/mepo.12007 |url-access=subscription |access-date=1 October 2026}}</ref> អាស៊ែបៃសង់គឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាមតែប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះ ដែលបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល។<ref name="adalah">{{Cite web |title=Inequality Report: The Palestinian Arab Minority in Israel – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/7404 |access-date=1 October 2026 |website=www.adalah.org }}</ref> កាហ្សាក់ស្ថានក៏មានភាពជាដៃគូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=19 July 2016 |title=The Israel-Kazakhstan Partnership |url=https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518015549/https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |archive-date=18 May 2022 |website=The Diplomat }}</ref> ប្រទេសឥណ្ឌាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញជាមួយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយតាំងពីពេលនោះមក បានពង្រឹងភាពជាដៃគូដ៏រឹងមាំជាមួយគ្នាលើវិស័យយោធា បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌។<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Dinesh |title=India and Israel: Dawn of a New Era |url=http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233225/http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-date=12 May 2012 |access-date=1 October 2026 |publisher=Jerusalem Institute for Western Defense}}</ref> ឥណ្ឌាគឺជាអតិថិជនទិញគ្រឿងឧបករណ៍សព្វាវុធយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលធំជាងគេ ហើយអ៊ីស្រាអែលគឺជាដៃគូយោធាធំបំផុតទីពីររបស់ប្រទេសឥណ្ឌា បន្ទាប់ពីប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |date=19 January 2010 |title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109132205/https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |archive-date=9 January 2026 |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Times of India}}</ref> ប្រទេស[[អេត្យូពី]]វិញគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តចម្បងរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយសារតែរដ្ឋប្រទេសពីរនេះផលប្រយោជន៍រួមខាងផ្នែកនយោបាយ សាសនា និងសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=4 February 2010 |title=Iran and Israel in Africa: A search for allies in a hostile world |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2010/02/04/a-search-for-allies-in-a-hostile-world |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> ===យោធា=== {{Further|បញ្ជីរាយសង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធអ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល និងអាវុធប្រល័យលោក}} [[File:The_Southern_Lions._Squadron_116._I.jpg|thumb|យន្តហោះចម្បាំង [[យន្តហោះចម្បាំងអេហ្វ-៣៥ ឡៃនីងពីរ|F-៣៥]] នៃ[[កងកម្លាំងជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]]] [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]] (ក.ក.អ.) គឺជាស្ថាប័នយោធាតែមួយគត់នៃ[[កម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីស្រាអែល]] ហើយវាស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយ[[ប្រធានអគ្គសេនាធិការ (អ៊ីស្រាអែល)|ប្រធានអគ្គសេនាធិការ]] (ហៅថា ''រ៉ាម៉ាត់កាល់'') ហើយជារួមស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់គណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ក.ក.អ. មានបែងចែកបន្តទៅជា[[កងទ័ពជើងគោកអ៊ីស្រាអែល|កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល|អាកាស]] និង[[កងទ័ពជើងទឹកអ៊ីស្រាអែល|ទឹក]]។ កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨ ពីការច្របាប់បញ្ចូលគ្នានៃអង្គការយោធាប្រតិព័ន្ធជាច្រើនក្រុម ដោយក្នុងនោះមានហាហ្កាណាជាអង្គការចម្បង។<ref>{{cite web |year=2007 |title=History: 1948 |url=http://dover.idf.il/IDF/English/about/History/40s/1948/default.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412082705/http://dover.idf.il/IDF/English/about/History/40s/1948/default.htm |archive-date=12 April 2008 |access-date=8 October 2026 |publisher=Israel Defense Forces}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ក.ក.អ. ក៏មានស្ថាប័នស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរហៅថា [[នាយកដ្ឋានស៊ើបការណ៍សម្ងាត់យោធា (អ៊ីស្រាអែល)|នាយកដ្ឋានស៊ើបការណ៍សម្ងាត់យោធា]] (''អាម៉ាន់'')។ ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនត្រូវបានកេណ្ឌទៅធ្វើទាហាននៅពេលពួកគេឈានដល់វ័យអាយុ ១៨ ឆ្នាំ។ បុរសៗបម្រើការហាត់យោធារយៈពេលពីរឆ្នាំ និងប្រាំបីខែ ហើយនារីៗវិញគឺបម្រើការរយៈពេលពីរឆ្នាំ។<ref>{{cite web |title=The Israel Defense Forces |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts%20About%20Israel/State/The%20Israel%20Defense%20Forces |access-date=8 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}</ref> បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កាតព្វកិច្ចយោធា បុរសៗអ៊ីស្រាអែលនឹងចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងបម្រុង ហើយជាធម្មតាត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចបម្រុងប្រមាណបីបួនសប្តាហ៍ក្នុងមួយឆ្នាំៗរហូតដល់វ័យសែសិបឆ្នាំ។ ស្ដ្រីភាគច្រើនត្រូវបានលើកលែងពីកាតព្វកិច្ចបម្រុង។ ប្រជាជនអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល (លើកលែងតែជនជាតិឌ្រូស) និងអ្នកដែលចូលរួមក្នុងការសិក្សាសាសនាពេញម៉ោងត្រូវបានលើកលែងពីកាតព្វកិច្ចយោធា<ref>{{cite news |last=Shtrasler |first=Nehemia |date=16 May 2007 |title=Cool law, for wrong population |url=https://www.haaretz.com/news/cool-law-for-wrong-population-1.220687 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101118104941/http://www.haaretz.com/news/cool-law-for-wrong-population-1.220687 |archive-date=18 November 2010 |access-date=8 October 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> យ៉ាងណា នៅតែមានជនជាតិអារ៉ាប់អ៊ីស្រាអែលមួយភាគតូចស្ម័គ្រចិត្តបម្រើយោធា។<ref>{{Cite news |date=8 November 2016 |title=Israel's Arab soldiers who fight for the Jewish state |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-37895021 |publisher=BBC News }}</ref> ជាលទ្ធផលនៃកម្មវិធីកំណែនទ័ពបែបនេះ ក.ក.អ. មានចំនួនកងទ័ពសកម្មប្រមាណ ១៧៦,៥០០ នាក់ និងកម្លាំងបម្រុងប្រមាណ ៤៦៥,០០០ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យអ៊ីស្រាអែលក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានភាគរយប្រជាជនទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកយោធាខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។<ref name="IISS_military">[[#IISS2018|IISS 2018]], pp. 339–340</ref> [[File:IDF_Air_Defense_fighters_during_Operation_Guardian_of_the_Walls,_May_2021._I.jpg|thumb|[[ដោមដែក]]គឺជាប្រព័ន្ធការពារប្រឆាំងនឹងគ្រាប់រ៉ុក្កែតផ្លោងដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់។]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 270h3nriri3i9rbnv5y4qlrgvxrrwau ប៉ូរ៉ូរ៉ូ 0 40007 341684 326678 2026-10-07T13:15:03Z ~2026-53921-94 53327 spam revertido 341684 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|show_name=ប៉ូរ៉ូរ៉ូ (Pororo the Little Penguin)|native_name={{Infobox name module|ko|뽀롱뽀롱 뽀로로}}|genre=[[ក្មេង]]|country={{Flagicon|South Korea}}[[កូរ៉េខាងត្បូង]]<br/>{{Flagicon|North Korea}}[[កូរ៉េខាងជើង]]|language=[[ភាសាកូរ៉េ]]<br/>[[ភាសាជប៉ុន]]<br/>[[ភាសាអង់គ្លេស]]|num_seasons=6|num_episodes=150|runtime=10 នាទីក្នុងមួយភាគនៃខ្លីពីរ<br/>(រហូតដល់ Season 3)<br/>11 នាទីក្នុងមួយភាគ<br/>(Season 4 – បច្ចុប្បន្ន)|company={{unbulleted list|Ocon Animation Studios|[[Iconix Entertainment]]}}|channel=[[TBS Television|TBS]], [[MBS TV|MBS]], [[EBS1]], [[Disney Junior]]|first_aired={{Start date|2003|11|27}}|last_aired=បច្ចុប្បន្ន}} '''ប៉ូរ៉ូរ៉ូ''' ([[ភាសាកូរ៉េ|កូរ៉េ]] ៖ 뽀롱뽀롱 뽀로로; ''ប៉ូរ៉ុងប៉ូរ៉ុងប៉ូរ៉ូរ៉ូ'' [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] ៖ Pororo the Little Penguin) គឺជាគំនូរជីវចល[[កូរ៉េខាងត្បូង]] បង្កើត​ឡើង​ដោយ Iconix Entertainment, SK Broadband, OCON, EBS និង Channel One ជាមួយចលនាដែលបានធ្វើដោយ Studio Gail និង បង្ហាញដោយ Seoul Animation Center ពីមុនជាមួយក្រុមហ៊ុន[[កូរ៉េខាងជើង]] សាំមឆូលលី (Samchŏlli) នៅ [[ខែសុង]] (Kaesong) ពី Season 1-2 ផលិតកម្មបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2002 ហើយកម្មវិធីនេះចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយនៅប្រទេស[[កូរ៉េខាងត្បូង]] នៅលើ EBS នៅឆ្នាំ 2003 == ប្រភពដើម == វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 2003 ដោយ Iconix Entertainment Co., Ltd ក្រុមហ៊ុនដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សេអ៊ូល]] [[កូរ៉េខាងជើង|កូរ៉េខាងត្បូង]] == តួអង្គ == === តួអង្គសំខាន់ === * ប៉ូរ៉ូរ៉ូ (Pororo) * គ្រោង (Crong) * ភូប៊ី (Poby) * អេតឌី (Eddy) * លូពី (Loopy) * ប៉េតទី (Petty) * ហារី (Harry) * រ៉ូឌី (Rody) * ថុងថុង (Tong-tong) * ប៉ូប៉ូ (Popo) * ពីពី (Pipi) * ទូទូ (Tutu) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុកកូរ៉េ]] gb36th73yrtd834en81x06txdymvsx3 ខាគីវ 0 47820 341694 326053 2026-10-08T06:19:45Z Summershell67 53336 /* */ 341694 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = ខាគីវ | native_name = {{lang|uk|Харків}} | official_name = | other_name = | translit_lang1 = [[អ៊ុយក្រែន]] | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Ukrainian|National]], [[ALA-LC romanization|ALA-LC]], [[BGN/PCGN romanization|BGN/PCGN]] | translit_lang1_info1 = Kharkiv | translit_lang1_type2 = [[Scientific transliteration of Cyrillic|Scholarly]] | translit_lang1_info2 = Charkiv | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = | image2 = Usp.JPG | image3 = | image4 = Україна, Харків, пл. Конституції, 7 фото 1.JPG | image5 = Kharkiv-Pasazhyrskyi Railway Station - 04 (cropped).jpg | image6 = Kharkiv University (cropped).jpg }} | imagesize = | image_caption = '''Anticlockwise:''' [[Derzhprom]], [[Dormition Cathedral, Kharkiv|Assumption Cathedral]], Kharkiv city council, [[National University of Kharkiv]], [[Kharkiv Railway station]], [[Taras Shevchenko]] monument | settlement_type = [[ទីក្រុង]] | image_flag = Kharkiv-town-flag.svg | image_shield = Coat of arms of Kharkiv.svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = Logo of Kharkiv (EN).svg | blank_emblem_type = [[ម៉ាកយីហោ]] | image_map = <!-- Charkiw-Ukraine-Map.png --> | nickname = ទីក្រុងឆ្លាតវៃ | map_caption = | pushpin_map = Ukraine#Ukraine Kharkiv Oblast#Europe | pushpin_label = ខាគីវ | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = [[ប្រទេស]] | subdivision_name = {{Flagu|អ៊ុយក្រែន}} | subdivision_type1 = [[តំបន់]] | subdivision_name1 = {{តំបន់ខាគីវ}} | subdivision_type2 = [[ស្រុក]] | subdivision_name2 = {{Flagicon image|Harkivskiy rayon prapor.gif}} [[Kharkiv Raion|Kharkiv]] | leader_title = [[List of mayors of Kharkiv|Mayor]] | leader_name = [[Town twinning|Sister cities]] | leader_party = [[Kernes Bloc — Successful Kharkiv]]<ref name="Kharkiv7308397Terekhov">{{in lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/news/2021/09/25/7308397/ Kernes' bloc nominated Terekhov as a candidate for mayor], [[Ukrayinska Pravda]] (6 September 2021)</ref> | established_title = Founded | established_date = 1654<ref name=KUW231114>[http://ukrainianweek.com/History/123906 What Makes Kharkiv Ukrainian], ''[[The Ukrainian Week]]'' (23 November 2014)</ref> | established_title2 = | established_date2 = | parts_type = [[#Government and administrative divisions|Districts]] | parts_style = <!-- Use "list" (for list), "coll" (for collapsed list), "para" (for paragraph format). Default is "list" if up to 5 items, then--> | parts = List of 9<ref name=nmcrinK/> | p1 = Shevchenkivskyi Raion | area_total_km2 = 350 | population_as_of = 2021 | population_total = 1433886 {{decrease}} | population_metro = 2,032,400 | population_density_km2 = 4500 | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | coordinates = {{coord|49|59|33|N|36|13|52|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 152 | population_demonym = Kharkivite<ref>[http://www.ukrweekly.com/old/archive/1998/099820.shtml Ukraine's second Winter Olympics: one medal, some good performances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003042643/http://www.ukrweekly.com/old/archive/1998/099820.shtml |date=3 October 2020 }}, [[The Ukrainian Weekly]] (1 March 1998)</ref> | postal_code_type = Postal code | postal_code = 61001–61499 | website = {{URL|www.city.kharkov.ua/ru/}} | footnotes = | population_rank = [[List of cities in Ukraine|2nd]] in Ukraine | timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ខាគីវ''' ( {{Lang-uk|[[wikt:Харків|Ха́рків]]}} ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''ខាគូវ''' ( {{Lang-ru|Харькoв}} ) គឺជា[[បញ្ជីនៃទីក្រុងនៅអ៊ុយក្រែន|ទីក្រុង]]និង[[បញ្ជីនៃ hromadas នៃអ៊ុយក្រែន|ក្រុង]]ធំជាងគេទីពីរនៅ[[អ៊ុយក្រែន|ប្រទេសអ៊ុយក្រែន]] ។ <ref name="Kharkiv: #2 + situation October 2014">[http://www.euronews.com/2014/10/23/kharkiv-never-had-eastern-western-conflicts/ Kharkiv "never had eastern-western conflicts"], ''[[Euronews]]'' (23 October 2014)</ref> មានទីតាំងនៅភាគឦសាននៃប្រទេសវាជាទីក្រុងធំបំផុតនៃ [[តំបន់ស្លូប៉ូសានស្ឆីណា]] ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ខាគីវគឺជា[[មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល]]នៃ [[តំបន់ខាគីវ]] និងតំបន់ជុំវិញ[[ស្រុកខាគីវ]] ។ យោង​តាម​ទិន្នន័យ​ចុង​ក្រោយ​បំផុត​ប្រជាជន​សរុប​គឺ ១ ៤៣៣ ៨៨៦ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១) ។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [https://www.city.kharkov.ua/ru គេហទំព័រ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127125737/https://www.city.kharkov.ua/ru/ |date=2022-11-27 }} * {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Европа/Украина/Области/Харьковская/Харьков/|ខាគីវ}} * [http://www.kharkov.ua/culture/2.html ខាគីវ. ប្រវត្តិសាស្ត្រ и архитектура] * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?c767 Диаграмма высотных зданий города на SkyscraperPage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050325223752/http://www.skyscraperpage.com/diagrams/?c767 |date=2005-03-25 }} * [https://kh.locator.ua Онлайн-карта Харькова] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅអ៊ុយក្រែន]] of4uyrksnoemt3cyrk53fbx4s5cjidp អ្នកប្រើប្រាស់:CHAN-PHEAKDEY SENG 2 50026 341681 337866 2026-10-07T12:53:34Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341681 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} a9frjl2tjsgqhfqequlafm0ircrhi1i 341682 341681 2026-10-07T12:56:12Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341682 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} gvpt4ruvdx2k9u53ff48lkgnm3gys7n 341683 341682 2026-10-07T13:07:41Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341683 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} 80masyizlvp1tos3olzvg8n4xav065w 341685 341683 2026-10-07T13:48:35Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341685 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏ត្រូវមានការអនុញ្ញាតពីប្រពន្ធ។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} k7bulddnlrkqfs07c9byjzsv0hijbdk 341686 341685 2026-10-07T14:49:33Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341686 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការអនុញ្ញាតពីប្រពន្ធ។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} dlh26pr57avhwwr14b4wyav2ki1td85 341687 341686 2026-10-07T15:00:48Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341687 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} 2m5i2v19fweux3zcdj2zwfkfas7phv5 341689 341687 2026-10-08T00:59:19Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341689 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​​ អ្នកឈ្នះប្រទះនូវពៀរ អ្នកចាញ់គ្រាំគ្រាដេកជាទុក្ខ​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} syngzx6urwh21o9xs1ynf8m1xicw46r 341690 341689 2026-10-08T01:15:16Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341690 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៨''' [​១៥៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ស្ទឹង​នេះ​ ​មាន​ទឹក​ច្រើន​ ​មាន​ច្រាំង​មិន​ជ្រៅ​ ​មាន​កំពង់​ល្អ​ ​រាបទាប​ហូរ​ទៅ​ ​សត្វ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​តែង​ផឹក​ ​ស្រាប់តែ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ចុះ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​វិញ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូចម្តេច​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៩''' ​[​១៦០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​។​ ​ជន​ទាំងឡាយ​ណា​ ​អ្នកមាន​កិច្ចការ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​លាយ​នូវ​ស្រូវ​សុទ្ធ​ដោយ​អង្កាម​ ​ឲ្យ​ដល់​អ្នកទិញ​ ​បាន​ជា​ទឹកដែល​ជន​ទាំងឡាយ​នោះ​កំពុង​មាន​សេចក្តី​ក្តៅ​បៀតបៀន​ ​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​ ​ផឹក​ទៅ​ក្លាយជា​អង្កាម​វិញ​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ -''' '''ទំព័រទី ៨២''' [​១៦៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​អ្នក​ចូរ​មើល​នូវ​សត្វ​នរក​ ​មាន​អ​ណា្ត​ត​មុត​ដោយ​សន្ទូច​ ​បីដូច​ស្បែក​ដែលគេ​ខ្វារ​ដោយ​កង្វេរ​ ​ញាប់ញ័រ​ដូច​ត្រី​ ​ដែល​ជន​បោះ​ទៅលើគោក​ ​ព្រោះ​ហេតុអ្វី​ហ្ន៎​ ​បាន​ជា​សត្វ​នរក​ទាំងនេះ​ ​យំ​បង្ហៀរទឹក​មាត់​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ជន​ដែល​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​នីមួយ​ ​ឋិតនៅ​ក្នុង​ដំណែង​ជា​អ្នក​កាត់ថ្លៃ​ទំនិញ​ ​ញុំាង​ទំនិញ​ដែល​មាន​ថ្លៃ​ ​ឲ្យ​សាបសូន្យ​ចាក​ថ្លៃ​ ​(​បនោ្ថ​ក​ទំនិញ​គេ​)​ ​ប្រកបដោយ​អំពើ​កោង​ ​ធ្វើអំពើ​កោង​ ​ព្រោះ​ហេតុ​ចង់បាន​ទ្រព្យ​ ​បីដូច​ជា​សន្ទូច​ដែលគេ​បិទបាំង​ ​(​ដោយ​នុយ​)​ ​ដើម្បី​សម្លាប់​ត្រី​។​ ​ទីពឹង​របស់​អ្នកធ្វើ​នូវ​អំពើ​កោង​ ​ជា​បុគ្គល​ដែល​កម្ម​របស់​ខ្លួន​រួបរឹត​ហើយ​ ​មិន​មាន​ទេ​ ​ពួក​ជន​អ្នកមាន​អំពើលាមក​នោះ​ ​តែង​រង​បាប​ ​បាន​ជាពួក​ជន​ទាំងនោះ​ ​ជា​អ្នក​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​។ [​១៧១​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​ខេ្ទច​ខ្ទី​ ​មាន​ជាតិ​អាក្រក់​ ​មានខ្លួន​ប្រឡាក់​ពាសពេញ​ដោយ​ឈាម​ ​និង​ខ្ទុះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​រយះរយាយ​ ​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៣''' ​បីដូច​គោ​ទាំងឡាយ​ដែលគេ​ពន្លះ​ក្នុង​ទី​សម្លាប់​ ​ផ្គង​ដើមដៃ​ទាំងឡាយ​ ​យំ​កន្ទក់កន្ទេញ​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ៗ​កាល​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ជា​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ស្ត្រី​ដែល​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ ​ៗ​ ​កាល​ ​តើ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើបាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧២​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​ពួក​ស្រ្តី​មានត្រកូល​ក្នុង​ជីវ​លោក​នេះ​ ​មានអំពើ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​អំពើ​ជា​របស់​អសប្បុរស​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​មាន​សភាព​ជា​អ្នកលេង​ ​លះបង់​ស្វាមី​ ​ហើយ​ត្រាច់​ទៅ​រក​បុរស​ដទៃ​ ​ព្រោះហេតុតែ​កាមគុណ​ ​និង​លែ្បង​ពាល​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​ក្នុង​ជីវ​លោក​ ​លុះ​ញ៉ាំង​បុរស​ដទៃ​ឲ្យ​ត្រេកត្រអាល​ ​ទើប​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​ដូច្នេះ​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៤''' ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​​ អ្នកឈ្នះប្រទះនូវពៀរ អ្នកចាញ់គ្រាំគ្រាដេកជាទុក្ខ​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} lwm4vj9a3wq34hvqsc91cigpawhzm4i 341691 341690 2026-10-08T01:18:23Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341691 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (គឺស្លាប់តៃហោង ស្លាប់ទាំងអាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៨''' [​១៥៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ស្ទឹង​នេះ​ ​មាន​ទឹក​ច្រើន​ ​មាន​ច្រាំង​មិន​ជ្រៅ​ ​មាន​កំពង់​ល្អ​ ​រាបទាប​ហូរ​ទៅ​ ​សត្វ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​តែង​ផឹក​ ​ស្រាប់តែ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ចុះ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​វិញ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូចម្តេច​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៩''' ​[​១៦០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​។​ ​ជន​ទាំងឡាយ​ណា​ ​អ្នកមាន​កិច្ចការ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​លាយ​នូវ​ស្រូវ​សុទ្ធ​ដោយ​អង្កាម​ ​ឲ្យ​ដល់​អ្នកទិញ​ ​បាន​ជា​ទឹកដែល​ជន​ទាំងឡាយ​នោះ​កំពុង​មាន​សេចក្តី​ក្តៅ​បៀតបៀន​ ​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​ ​ផឹក​ទៅ​ក្លាយជា​អង្កាម​វិញ​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ -''' '''ទំព័រទី ៨២''' [​១៦៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​អ្នក​ចូរ​មើល​នូវ​សត្វ​នរក​ ​មាន​អ​ណា្ត​ត​មុត​ដោយ​សន្ទូច​ ​បីដូច​ស្បែក​ដែលគេ​ខ្វារ​ដោយ​កង្វេរ​ ​ញាប់ញ័រ​ដូច​ត្រី​ ​ដែល​ជន​បោះ​ទៅលើគោក​ ​ព្រោះ​ហេតុអ្វី​ហ្ន៎​ ​បាន​ជា​សត្វ​នរក​ទាំងនេះ​ ​យំ​បង្ហៀរទឹក​មាត់​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៣'''​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ជន​ដែល​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​នីមួយ​ ​ឋិតនៅ​ក្នុង​ដំណែង​ជា​អ្នក​កាត់ថ្លៃ​ទំនិញ​ ​ញុំាង​ទំនិញ​ដែល​មាន​ថ្លៃ​ ​ឲ្យ​សាបសូន្យ​ចាក​ថ្លៃ​ ​(​បនោ្ថ​ក​ទំនិញ​គេ​)​ ​ប្រកបដោយ​អំពើ​កោង​ ​ធ្វើអំពើ​កោង​ ​ព្រោះ​ហេតុ​ចង់បាន​ទ្រព្យ​ ​បីដូច​ជា​សន្ទូច​ដែលគេ​បិទបាំង​ ​(​ដោយ​នុយ​)​ ​ដើម្បី​សម្លាប់​ត្រី​។​ ​ទីពឹង​របស់​អ្នកធ្វើ​នូវ​អំពើ​កោង​ ​ជា​បុគ្គល​ដែល​កម្ម​របស់​ខ្លួន​រួបរឹត​ហើយ​ ​មិន​មាន​ទេ​ ​ពួក​ជន​អ្នកមាន​អំពើលាមក​នោះ​ ​តែង​រង​បាប​ ​បាន​ជាពួក​ជន​ទាំងនោះ​ ​ជា​អ្នក​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​។ [​១៧១​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​ខេ្ទច​ខ្ទី​ ​មាន​ជាតិ​អាក្រក់​ ​មានខ្លួន​ប្រឡាក់​ពាសពេញ​ដោយ​ឈាម​ ​និង​ខ្ទុះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​រយះរយាយ​ ​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៤''' ​បីដូច​គោ​ទាំងឡាយ​ដែលគេ​ពន្លះ​ក្នុង​ទី​សម្លាប់​ ​ផ្គង​ដើមដៃ​ទាំងឡាយ​ ​យំ​កន្ទក់កន្ទេញ​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ៗ​កាល​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ជា​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ស្ត្រី​ដែល​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ ​ៗ​ ​កាល​ ​តើ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើបាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧២​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​ពួក​ស្រ្តី​មានត្រកូល​ក្នុង​ជីវ​លោក​នេះ​ ​មានអំពើ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​អំពើ​ជា​របស់​អសប្បុរស​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​មាន​សភាព​ជា​អ្នកលេង​ ​លះបង់​ស្វាមី​ ​ហើយ​ត្រាច់​ទៅ​រក​បុរស​ដទៃ​ ​ព្រោះហេតុតែ​កាមគុណ​ ​និង​លែ្បង​ពាល​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​ក្នុង​ជីវ​លោក​ ​លុះ​ញ៉ាំង​បុរស​ដទៃ​ឲ្យ​ត្រេកត្រអាល​ ​ទើប​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​ដូច្នេះ​។​ ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​​ អ្នកឈ្នះប្រទះនូវពៀរ អ្នកចាញ់គ្រាំគ្រាដេកជាទុក្ខ​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} amwb4balcxl5143t5cxiv3m1xhqrwe9 341692 341691 2026-10-08T01:20:52Z ~2026-54029-15 53326 /* ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ */ 341692 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៨''' [​១៥៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ស្ទឹង​នេះ​ ​មាន​ទឹក​ច្រើន​ ​មាន​ច្រាំង​មិន​ជ្រៅ​ ​មាន​កំពង់​ល្អ​ ​រាបទាប​ហូរ​ទៅ​ ​សត្វ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​តែង​ផឹក​ ​ស្រាប់តែ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ចុះ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​វិញ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូចម្តេច​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៩''' ​[​១៦០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​។​ ​ជន​ទាំងឡាយ​ណា​ ​អ្នកមាន​កិច្ចការ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​លាយ​នូវ​ស្រូវ​សុទ្ធ​ដោយ​អង្កាម​ ​ឲ្យ​ដល់​អ្នកទិញ​ ​បាន​ជា​ទឹកដែល​ជន​ទាំងឡាយ​នោះ​កំពុង​មាន​សេចក្តី​ក្តៅ​បៀតបៀន​ ​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​ ​ផឹក​ទៅ​ក្លាយជា​អង្កាម​វិញ​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ -''' '''ទំព័រទី ៨២''' [​១៦៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​អ្នក​ចូរ​មើល​នូវ​សត្វ​នរក​ ​មាន​អ​ណា្ត​ត​មុត​ដោយ​សន្ទូច​ ​បីដូច​ស្បែក​ដែលគេ​ខ្វារ​ដោយ​កង្វេរ​ ​ញាប់ញ័រ​ដូច​ត្រី​ ​ដែល​ជន​បោះ​ទៅលើគោក​ ​ព្រោះ​ហេតុអ្វី​ហ្ន៎​ ​បាន​ជា​សត្វ​នរក​ទាំងនេះ​ ​យំ​បង្ហៀរទឹក​មាត់​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៣'''​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ជន​ដែល​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​នីមួយ​ ​ឋិតនៅ​ក្នុង​ដំណែង​ជា​អ្នក​កាត់ថ្លៃ​ទំនិញ​ ​ញុំាង​ទំនិញ​ដែល​មាន​ថ្លៃ​ ​ឲ្យ​សាបសូន្យ​ចាក​ថ្លៃ​ ​(​បនោ្ថ​ក​ទំនិញ​គេ​)​ ​ប្រកបដោយ​អំពើ​កោង​ ​ធ្វើអំពើ​កោង​ ​ព្រោះ​ហេតុ​ចង់បាន​ទ្រព្យ​ ​បីដូច​ជា​សន្ទូច​ដែលគេ​បិទបាំង​ ​(​ដោយ​នុយ​)​ ​ដើម្បី​សម្លាប់​ត្រី​។​ ​ទីពឹង​របស់​អ្នកធ្វើ​នូវ​អំពើ​កោង​ ​ជា​បុគ្គល​ដែល​កម្ម​របស់​ខ្លួន​រួបរឹត​ហើយ​ ​មិន​មាន​ទេ​ ​ពួក​ជន​អ្នកមាន​អំពើលាមក​នោះ​ ​តែង​រង​បាប​ ​បាន​ជាពួក​ជន​ទាំងនោះ​ ​ជា​អ្នក​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​។ [​១៧១​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​ខេ្ទច​ខ្ទី​ ​មាន​ជាតិ​អាក្រក់​ ​មានខ្លួន​ប្រឡាក់​ពាសពេញ​ដោយ​ឈាម​ ​និង​ខ្ទុះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​រយះរយាយ​ ​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៤''' ​បីដូច​គោ​ទាំងឡាយ​ដែលគេ​ពន្លះ​ក្នុង​ទី​សម្លាប់​ ​ផ្គង​ដើមដៃ​ទាំងឡាយ​ ​យំ​កន្ទក់កន្ទេញ​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ៗ​កាល​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ជា​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ស្ត្រី​ដែល​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ ​ៗ​ ​កាល​ ​តើ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើបាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧២​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​ពួក​ស្រ្តី​មានត្រកូល​ក្នុង​ជីវ​លោក​នេះ​ ​មានអំពើ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​អំពើ​ជា​របស់​អសប្បុរស​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​មាន​សភាព​ជា​អ្នកលេង​ ​លះបង់​ស្វាមី​ ​ហើយ​ត្រាច់​ទៅ​រក​បុរស​ដទៃ​ ​ព្រោះហេតុតែ​កាមគុណ​ ​និង​លែ្បង​ពាល​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​ក្នុង​ជីវ​លោក​ ​លុះ​ញ៉ាំង​បុរស​ដទៃ​ឲ្យ​ត្រេកត្រអាល​ ​ទើប​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​ដូច្នេះ​។​ ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​​ អ្នកឈ្នះប្រទះនូវពៀរ អ្នកចាញ់គ្រាំគ្រាដេកជាទុក្ខ​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} 7nrejrueyowbsf6spmku3yp7m7xw8uo បញ្ជីរាយនាម សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨) 0 54815 341695 341632 2026-10-08T08:27:45Z ~2026-54131-98 53339 Add positions and member of the cabinet 341695 wikitext text/x-wiki = <small>'''សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''</small> = ខាងក្រោមនេះ​ គឺជា '''បញ្ជីរាយនាម សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់តែងតាំង សមាសភាពរាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ |url=https://www.information.gov.kh/articles/111508 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref> យោងតាមរាជក្រឹត្យតែងតាំង កែសម្រួល និងបំពេញបន្ថែម ត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦៖ == '''រាជរដ្ឋាភិបាល''' == {| class="wikitable sortable" !<small>គោរមងារ</small> !<small>នាមខ្លួន នាមត្រកូល</small> !<small>មុខងារ-តំណែង</small> !<small>ផែនសមត្ថកិច្ច-ក្រសួង</small> |- |<small>សម្តេចមហាបវរធិបតី</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]</small> |<small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[នេត សាវឿន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិត​សភា​ចារ្យ</small> |<small>[[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស៊ុន ចាន់ថុល]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ហង់ជួន​ ណារ៉ុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា|<small>ក្រសួង​អប់រំ យុវជន និង​កីឡា</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សាយ សំអាល់]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|<small>ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់</small>]] |- |<small>ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[ស សុខា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ទៀ សីហា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការពារជាតិ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កើត រិទ្ធ]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងយុតិ្តធម៌|<small>ក្រសួងយុត្តិធម៌</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ ចិន្តាសោភា]]</small><ref>{{Cite web |title=លោក ប្រាក់ សុខុន នឹងកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឡើងវិញ ជំនួសលោក សុខ ចិន្តាសោភា |url=https://thmeythmey.com/detail/142081 |access-date=2026-10-06 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស៊ុន ចាន់ថុល]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[វង្សី វិស្សុត]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការ</small> |<small>[[ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ានី]]</small><small><ref>{{Cite web |title=សភាផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តតែងតាំង លោក ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឥស្សរជន២រូបទៀតជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី |url=https://thmeythmey.com/detail/134317 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref></small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមុខងារសាធារណៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប្រាក់ សុខុន]]</small><ref>{{Cite web |date=2024-11-19 |title=លោក​ ប្រាក់ សុខុន ​នឹង​ត្រឡប់​មកកាន់​តំណែង​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​សា​ជាថ្មី |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20241119-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B-%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%93%E1%9E%B9%E1%9E%84-%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%A1%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%98%E1%9E%80%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B-%E1%9E%8F%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%84-%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B8-%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9A%E1%9E%91%E1%9F%81%E1%9E%9F-%E1%9E%9F%E1%9E%B6-%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%90%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%B8 |access-date=2026-10-06 |website=RFI |language=km}}</ref> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ]]</small> |- |<small>សម្តេចមហាមន្ត្រី</small> |<small>[[គុយ សុផល]]</small><ref>{{Cite web |title=ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី គុយ សុផល ឡើងជាសម្តេច និងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង |url=https://thmeythmey.com/detail/139714 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]</small> |- ! colspan="4" |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមកិត្តិសង្គហបណ្ឌិត</small> |<small>[[គន់ គីម]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ]]<ref>{{Cite web |last=Seyha |first=Nou |date=2019-06-24 |title=សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន តែងតាំងឯកឧត្តម គន់ គីម ជាអនុប្រធានទី១ នៃគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ជំនួស លោក ញឹម វណ្ណដា ដែលដកចេញពីតំណែង |url=https://www.cpp.org.kh/details/136036 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref></small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហូ សិទ្ធី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[អ៊ុក រ៉ាប៊ុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមប្រឹក្សាស្តារ អភិវឌ្ឍន៍ វិស័យកសិកម្ម និងជនបទ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small><small>កិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត</small> |<small>[[ឱម យ៉ិនទៀង]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ]]<ref>{{Cite web |title=Untitled Document |url=https://www.acu.gov.kh/kh_sub_index.php?4a8a08f09d37b73795649038408b5f33=1&03c7c0ace395d80182db07ae2c30f034=6&9e3669d19b675bd57058fd4664205d2a=23 |access-date=2026-09-10 |website=www.acu.gov.kh}}</ref></small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អៀង មូលី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[អាជ្ញាធរជាតិប្រយុទ្ធនឹងជំងឺអេដស៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោង ខុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកកម្ពុជា]]<ref>{{Cite web |title=ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ថោង ខុន ថ្លែងអំណរគុណថ្នាក់ដឹកនាំអាជ្ញាធរកីឡា សហព័ន្ធជាតិ និងគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ដែលផ្ញើសារអបអរសាទរ ក្នុងឱកាសបន្ដជាប់ឆ្នោតជាប្រធាន NOCC អាណត្តិទី៩ |url=https://freshnews.com.kh/freshnewsplus/421775-2026-03-23-09-21-02 |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ពេជ សោភ័ន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ព្រុំ សុខា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សក់ សេដ្ឋា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អូស្មាន ហាស្សាន់]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អ៊ី ឈាន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អ៊ុក ប្រាថ្នា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស្វាយ ស៊ីថា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[ឆៃ ស៊ីណារិទ្ធ]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[លី ធុជ]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឆែម គាតរិទ្ធី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌]]</small><ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2023-10-12 |title=ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌ ជាតួអង្គដ៏សំខាន់ក្នុងការពិនិត្យ តាមដានស្ថានភាព នៃវិស័យទាំងនេះ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/594756 |access-date=2026-10-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឈៀង យ៉ាណារ៉ា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដ</small><small>មសាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[សុក ស៊ីផាន់ណា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម]]<ref>{{Cite web |last=Au |first=Met Kim |date=2024-04-03 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញសេចក្តីសម្រេចតែងតាំងសមាសភាពគណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម |url=https://www.cpp.org.kh/details/371003 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref></small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កែវ រ៉េមី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[គី តិច]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមមេធាវីរាជរដ្ឋាភិបាល]]</small><ref>{{Cite web |title=​លោក គី តិច ជា​ប្រធាន​ក្រុម​មេធាវី​រដ្ឋាភិបាល​ដែលមាន​ឋានៈ​ស្មើ​ទេសរដ្ឋមន្ត្រី |url=https://thmeythmey.com/detail/69671 |access-date=2026-10-06 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស្រ៊ី ថាមរុង្គ]]<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់ តែងតាំងឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈ ឯកឧត្តម ស្រ៊ី ថាមរុង្គ និងឯកឧត្តម ប៉ែន វិបុល ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.information.gov.kh/articles/124862 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៉ែន វិបុល]]<ref>{{Cite web |title=ប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី ចេញព្រះរាជក្រឹត្យតែងតាំង លោក ប៉ែន វិបុល ជារដ្ឋមន្ដ្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ដ្រី |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/309148-2023-09-05-09-55-49.html |access-date=2026-09-10 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប្រាក់ សំអឿន]]<ref>{{Cite web |last=AKP |first=ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា- |title=រដ្ឋសភាបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តឯកឧត្តម ប្រាក់ សំអឿន ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.akp.gov.kh/kh/post/detail/375498 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.akp.gov.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឌិត ទីណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ|<small>ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់</small> <small>និងនេសាទ</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឆាយ ឫទ្ធិសែន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអភិវឌ្ឃន៌ជនបទ|ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ]]</small> |- |<small>លោកជំទាវ</small> |<small>[[ចម និម្មល]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហែម វណ្ណឌី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កែវ រតនៈ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងរ៉ែ និង​​ថាមពល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៊ិន ត្រឈៃ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងផែនការ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ជា សុមេធី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ាង សុផល្លែត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងបរិស្ថាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោ ជេដ្ឋា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[នេត ភក្ត្រា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព័ត៌មាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហួត ហាក់]]<ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2024-09-20 |title=លោក ហួត ហាក់ ក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ ជំនួសលោក សុខ សូកេន ដែលដូរជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអធិការកិច្ចវិញ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/776155 |access-date=2026-09-10 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងទេសចរណ៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ សូកេន]]<ref>{{Cite web |title=តើ រដ្ឋមន្ត្រីថ្មី នៃក្រសួងអធិការកិច្ច លោក សុខ សូកេន មានប្រវត្តិដូចម្តេច? |url=https://freshnews.com.kh/localnews/358828-2024-09-21-06-14-34.html |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអធិការកិច្ច]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ជា វ៉ាន់ដេត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍|ក្រសួងប្រៃសណីយ៍និងទូរគមនាគមន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសាស្ត្រាចារ្យ</small> |<small>[[ឈាង រ៉ា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសុខាភិបាល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៉េង ពោធិ៍នា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសាធារណៈការ និងដឹកជញ្ជូន|ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន]]</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ភឿង សកុណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ|ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ចាយ បូរិន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធម្មការនិងសាសនា]]</small> |- |<small>លោកជំទាវកិត្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ឹង កន្ថាផាវី|អុឹង កន្ថាផាវី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងកិច្ចការនារី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហេង សួរ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ម៉ៅ ហាវណ្ណាល់]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឡាំ ជា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន]]</small> |} == ស្ថាប័នឯករាជ្យ និងនិយតករជាតិ == {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="4" |<small>ស្ថាប័នឯករាជ្យ</small> |- !<small>គោរមងារ</small> !<small>នាមខ្លួន នាមត្រកូល</small> !<small>មុខងារ-តំណែង</small> !<small>ផែនសមត្ថកិច្ច-ក្រសួង</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិត</small> |<small>ជា សេរី</small> |<small>អគ្គទេសាភិបាល</small> |<small>[[ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា]]</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិត</small> |<small>សោម គីមសួគ៌</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[អាជ្ញាធរសវនកម្មជាតិ]]<ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2023-03-13 |title=តើអាជ្ញាធរសវនកម្មជាតិមានប្រវត្តិ និងតួនាទី-ភារកិច្ចយ៉ាងដូចម្ដេច? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/476365 |access-date=2026-09-11 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref></small> |} == ឯកសារយោង == nycuyeoetngifqh0me9kkbf4ivdky4u សាឡូម៉ូន 0 54912 341688 2026-10-07T17:21:07Z Phan Pan 43379 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1378699703|Solomon]]" 341688 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = សាឡូម៉ូន<br />{{nobold|𐤔𐤋𐤌𐤄}} {{space|n}} {{nobold|{{Script/Hebrew|שְׁלֹמֹה}}}} | title = | image = Simeon Solomon, King Solomon, 1872 or 1874, NGA 76152 (cropped).jpg | image_size = | caption = ''ស្ដេចសាឡូម៉ូន'' (1872) គូរដោយ [[Simeon Solomon]] | succession = [[Kings of Israel and Judah|ស្ដេចអ៊ីស្រាអែល]] | reign = {{circa|៩៧០–៩៣១ មុនគ.ស}} (hypothesised) | coronation = | predecessor = [[ដាវិឌ]] | successor = [[រេហូបោម]] | birth_date = សតវត្សទី១១–សតវត្សទី១០មុនគ.ស | birth_place = [[យេរូសាឡឹម]], [[រាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]] | spouse = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight: normal; background: inherit; font-style: italic; text-align: left; | title = 700 wives of royal birth and 300 concubines, including:<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01jhjc7|title=In Our Time With Melvyn Bragg: King Solomon |date=7 June 2012|publisher=BBC Radio 4|access-date=2012-06-10 |place=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}</ref><ref>{{bibleverse|1 Kings|11:1–3|HE}}</ref> | [[Naamah (wife of Solomon)|Naamah]] | [[Pharaoh's daughter (wife of Solomon)|Pharaoh's daughter]]}} | issue = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight: normal; background: inherit; font-style: italic; text-align: left; | title = 3 (recorded): |រេហូបោម |[[List of minor Hebrew Bible figures, L–Z#Taphath|តាផាត]] |[[List of minor Hebrew Bible figures, A–K#Basemath|បាសេម៉ាថ]]}} | father = [[ដាវីឌ]] | mother = [[បេតសេបា]] | religion = [[ព្រះយេហូវ៉ា]] | dynasty = [[Davidic line|វង្សដាវិឌ]] }} '''សាឡូម៉ូន''' ហៅផងដែរថា '''Jedidiah''' {{Efn|{{Hebrew name|יְדִידְיָהּ|Yǝdīdyah|Yăḏīḏyāh}}, {{literal translation|beloved of [[Yahweh|Yah]]}}|name=jedidiah-names}} គឺជាស្តេចនៃ ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល ។ ជាអ្នកស្នងតំណែងពីបិតារបស់ទ្រង់ [[ស្ដេចដាវិឌ|គឺដាវីឌ]] លោកត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអ្នកគ្រប់គ្រងចុងក្រោយនៃ កុលសម្ព័ន្ធទាំងដប់ពីរនៃអ៊ីស្រាអែល ក្រោមការរួបរួមរបស់ អ៊ីស្រាអែល និងយូដា ។ រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានគេសន្និដ្ឋានថាមានរយៈពេលចាប់ពី ៩៧០-៩៣១ មុនគ.ស. យោងតាមនិទានកថាក្នុងព្រះគម្ពីរ រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គបាននាំមកនូវវិបុលភាពផ្នែកពាណិជ្ជកម្មតាមរយៈសម្ព័ន្ធភាព និងពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែការប្រមូលផ្តុំទ្រព្យសម្បត្តិ សេះ និង ភរិយាបរទេស របស់ព្រះអង្គ ដែលភាគច្រើនបានណែនាំ ការគោរពបូជារូបព្រះ បាននាំឱ្យមានការ ដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏ទេវភាព ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់សាឡូម៉ូន គោលនយោបាយដ៏ឃោរឃៅរបស់បុត្រារបស់ទ្រង់ [[រេហូបោម]] បាននាំឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែលភាគខាងជើងបដិសេធ ពូជពង្សដាវីឌ ហើយដើរតាម យេរ៉ូបោម ដោយបំបែកនគរទៅជា អ៊ីស្រាអែល នៅភាគខាងជើង និង យូដា នៅភាគខាងត្បូង នេះបើយោងតាមព្រះគម្ពីរហេព្រើរ។ <ref>{{Cite web |last=Stefon |first=Matt |date=27 June 2023 |title=Solomon king of Israel |url=https://www.britannica.com/biography/Solomon |publisher=Britannica}}</ref> ដោយត្រូវបានចាត់ទុកថាជា ព្យាការីជ្វីហ្វ សាឡូម៉ូនត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ មានប្រាជ្ញា មានអំណាច និងជាអ្នកដើរតាមដ៏ស្មោះត្រង់របស់ ព្រះយេហូវ៉ា ( ព្រះ ) <ref>{{Citation|last=[[Rashi]]|title=''to'' [[Megillah (Talmud)|Megillah]]|at=14a}}</ref> ដូចដែលបានបញ្ជាក់ដោយ [[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន|វិហារសាឡូម៉ូន]] ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នា។ តាមប្រពៃណី លោកក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅព្រះគម្ពីរ សុភាសិត សាស្តា និង ចម្រៀងនៃបទចម្រៀង ។ លោកក៏ជាប្រធានបទនៃឯកសារយោង និងរឿងព្រេងជាច្រើននៅពេលក្រោយផងដែរ ជាពិសេសនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មីរបស់សាឡូម៉ូន ដែលជាផ្នែកមួយនៃ គម្ពីរអាប៉ូគ្រីហ្វាក្នុងព្រះគម្ពីរ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ១ នៃគ.ស.។ ភាព​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​សាឡូម៉ូន​គឺជា​ប្រធានបទ​នៃ​ការ​ជជែក​វែកញែក​យ៉ាង​សំខាន់។ ខណៈពេលដែល បច្ចុប្បន្នជាទូទៅអនុញ្ញាតឱ្យមានលទ្ធភាពនៃសាឡូម៉ូនប្រវត្តិសាស្ត្រ ព័ត៌មានលម្អិតនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់លើអ៊ីស្រាអែល និងយូដាត្រូវបានជំទាស់។ ការពណ៌នាក្នុងព្រះគម្ពីរអំពីភាពសម្បូរបែបនៃចក្រភពរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាទំនងជា ការបំផ្លើសហួសសម័យ ។ {{Sfn|Faust|Farber|2025|p=413|ps=, "During Solomon’s reign, Israel came into its own as a state. The increased social complexity and hierarchy is expressed in various material changes like the new pottery forms and assemblages. Although these started before Solomon’s time, they climaxed in this period. [...] The evidence briefly recounted earlier in this chapter fits not only with the general description of Solomon’s policies, but also with the various lists of ministers and officials, districts, and the like, which testify to the administrative nature of his rule and which were far more sophisticated than those of David."}} <ref name="De2021">{{Cite journal|last=Dever|first=William G.|year=2021|title=Solomon, Scripture, and Science: The Rise of the Judahite State in the 10th Century BCE|journal=Jerusalem Journal of Archaeology|volume=1|pages=102–125|doi=10.52486/01.00001.4|issn=2788-8819|doi-access=free}}</ref> {{Sfn|Finkelstein|Silberman|2006|p=20}} សាឡូម៉ូន ក៏ត្រូវបានគោរពបូជានៅក្នុង [[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រឹស្ត]] និង [[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអ៊ីស្លាម]] ផងដែរ។ នៅក្នុងព្រះ គម្ពីរសញ្ញាថ្មី លោកត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាគ្រូបង្រៀននៃប្រាជ្ញា បើប្រៀបធៀបទៅនឹង [[ព្រះយេស៊ូ|ព្រះយេស៊ូវ]] <ref>{{Bibleverse|Matthew|12:42|NRSV}}</ref> <ref>{{Bibleverse|Luke|11:31|NRSV}}</ref> ហើយត្រូវបានលើកឡើងជាវោហាសាស្ត្រដើម្បីបង្ហាញពីសេចក្តីសប្បុរសរបស់ព្រះ។ <ref>{{Bibleverse|Matthew|6:28–29|NRSV}}</ref> <ref>{{Bibleverse|Luke|12:27|NRSV}}</ref> នៅក្នុង [[គម្ពី គួរអាន|គម្ពីរកូរ៉ាន]] លោកត្រូវបានចាត់ទុកថាជា ព្យាការីអ៊ីស្លាមដ៏សំខាន់ ម្នាក់។ ក្នុងអំឡុង សម័យកាល Hellenistic សាឡូម៉ូនក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អ្នកលេងមន្តអាគម និងជា អ្នកបណ្តេញអារក្ស ជាមួយនឹង គ្រឿងឥស្សរិយយស និងត្រាដែលបានរកឃើញដើម្បីហៅឈ្មោះរបស់គាត់។ <ref>{{Cite journal|last=Franek|first=Juraj|last2=Urbanová|first2=Daniela|date=2021|title=INVOKING KING SOLOMON ON LATIN-INSCRIBED OBJECTS OF PRACTICAL MAGIC FROM LATE ANTIQUITY (C. 300–700)|url=https://www.jstor.org/stable/27141453|journal=Listy filologické / Folia philologica|publisher=Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences|volume=144|issue=3/4|pages=273–308|accessdate=27 April 2026}}</ref> == កំណត់ហេតុព្រះគម្ពីរ == ជីវិតរបស់សាឡូម៉ូនត្រូវបានពិពណ៌នាជាចម្បងនៅក្នុង 2{{Spaces}}សាំយូអែល, ១{{Spaces}}ពង្សាវតារក្សត្រ និង ២{{Spaces}}របាក្សត្រ ។ ឈ្មោះទាំងពីររបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេយកតាមប្រពៃណីថាមានន័យថា " សន្តិភាព " និង " [[wiktionary:ידיד|មិត្តរបស់ព្រះ]] " ដែលទាំងពីរត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "ការទស្សន៍ទាយអំពីចរិតលក្ខណៈនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់"។ សៀវភៅសិក្សាមួយក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ បានពិពណ៌នាអំពីលទ្ធភាពបីយ៉ាងសម្រាប់ និរុត្តិសាស្ត្រ នៃឈ្មោះសាឡូម៉ូន៖ «សំណង ឬអ្នកជំនួស» «អ្នកគ្រប់គ្រងសន្តិភាព» ឬផ្អែកលើផ្កាយល្ងាច Shalim ដែលជាព្រះ។ <ref>{{Cite book|last1=Frevel|first1=Christian|title=History of Ancient Israel|year=2023|publisher=SBL Press|location=Atlanta|page=193|isbn=978-1-62837-514-5|url=https://books.google.com/books?id=Yvy6EAAAQBAJ|quote=The name formed from the root šlm makes Solomon either compensation or a substitute (2 Sam 12:24 indicates Slm means "provide compensation" or the ruler of peace (from šalôm "peace, prosperity, as indicated in 1 Chr 22:9). But the connection with the deified evening star Salem, which is also present in the name of the city of [[Jerusalem]] ("City of Salem"), is also conceivable. This could be read as an indication that [[David]] brought [[YHWH]] with him to Jerusalem but that he could not immediately displace the gods that were already there and were associated with the city. This is also suggested by the names of David's sons listed in 2 Sam 5:14-16, which do not feature any YHWH-related name components. The name of David's son, [[Absalom]], is better interpreted as "my father is Salem" rather than as "father of peace." In support of compensation are the quite frequent biblically and epigraphically documented names [[Shelemiah]] ("YHWH replaced [the deceased child]"), [[Shillem]] ("he replaced"), or [[Shallum]] ("he was replaced"). Salem is supported by the fact that the twin pendant to šalem, the dawn šahar, is also documented on name seals and that it is often not possible to decide whether the šlm seals are a reference to compensation or to the [[Canaanite religion|Canaanite deity]] already documented in [[Ugarit]].}}</ref> === កាលប្បវត្តិ === [[File:Luca_Giordano_-_Dream_of_Solomon_-_WGA09004.jpg|រូបភាពតូច| Luca Giordano ៖ ''សុបិនរបស់សាឡូម៉ូន'' ៖ ព្រះសន្យានឹងប្រាជ្ញារបស់សាឡូម៉ូន។]] lbgtov35l7dvm0agaythdj3mxymia83