វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 341709 341558 2026-10-09T14:52:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់ */ 341709 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាទីក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយនៅទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]](ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចនៃនគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​នោះទេក៏ប៉ុន្តែខេត្តនេះក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])និងចុងក្រោយបង្អស់ព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]]([[រលួស (ប្រាសាទ)|តំបន់រលួស]])ដែលជារាជធានីដើមនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយក៏ជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](សម័យមុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេសម្អាងទៅលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីខេត្តសៀមរាប។កំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបង្អស់នៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខែ្មរ]]ដែលបានសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]មានព្រះនាមថា[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](សម័យមុនអង្គរ)នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ សេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តសៀមរាបយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់ៗមិនលិចទឹកនៅក្នុងរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់ៗសម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]សម្បូរទៅដោយដីដ៏មានជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅក្នុងតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទីនៃ[[ចក្រភពខ្មែរ]](៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាគឺជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្ដៅគគុកពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរ។បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះហើយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់គឺបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់នគររបស់ខ្លួន។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ជាការពិតទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺព្រះរាជាអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួននៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាទទួលបាននូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តនោះឡើយហើយទង្វើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុងទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយនឹង[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានចំណុចខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយទង្វើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] ខេត្តសៀមរាបធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៧៩៥ ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានចុះ[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤|សន្ធិសញ្ញា]]ជាមួយនឹង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្តីពីការផ្លាស់ប្តូរ[[ខេត្តត្រាច]]និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ជាមួយនឹង[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលរួមមាន[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ខេត្តសៀមរាប និង [[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]ត្រូវបានបែងចែកជា[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និងខេត្តសៀមរាបតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ។តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃដែនដីដែលមានវិវាទរវាង[[បារាំង]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលនាំឲ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១]]។សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះនិងបានគ្រប់គ្រងទៅលើទឹកដីមួយចំនួនឡើងវិញដោយលើកលែងខេត្តសៀមរាបនិង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ខេត្តសៀមរាបបានត្រឡប់មកស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] បានបិទបញ្ចប់និងក្រោមសម្ពាធអន្តរជាតិពី[[បារាំង]]និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅខេត្តសៀមរាប(ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020}}</ref> |label1 = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = [[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអ៊ីស្លាម]] |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = ជំនឿលើវិញ្ញាណនិងសាសនាផ្សេងៗទៀត |value4 = 0.1 |color4 = Black }} [[ថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]គឺជា[[សាសនារដ្ឋ|សាសនារបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ប្រជាជននៅខេត្តសៀមរាប ៩៩.៣% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] ០.៤% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] និង ០.២% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនគឺជា[[ជនជាតិចាម|ជនជាតិចាម]]។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]និងព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះនោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ព្រះអង្គម្ល៉េះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយនឹង[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់នៅក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅ[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបាននោះឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]នៃខេត្តសៀមរាបដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌អរូបីខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបី|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។នៅក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅ[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅ[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅក្នុងរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះគឺជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]នោះទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Angkor War-meow.jpg|thumb|ភ្នំបាខែង]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅក្នុងរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:20171129 Mangrove forest Tonle Sap 6016 DxO.jpg|thumb|ព្រៃលិចទឹក]] [[File:Sunset at Tonle Sap Lake.jpg|thumb|បឹងទន្លេសាប]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |- |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==ឯកសារយោង== hl4m9itahogp6utovvo4p9jrhk2dnjg 1 2948 341713 335316 2026-10-09T16:19:36Z ~2026-54293-31 53368 /* ភាសាខ្មែរ​ */ ការឆ្លើយតប 341713 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា == S == Xxx [[អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|Su socool]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) និង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) 12345168 [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == អនុក្រម == ខ្មែរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៩ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.113.158|117.20.113.158]] ម៉ោង០៤:៤៩ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.193.128|36.37.193.128]] ម៉ោង១៥:២៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == 128​ខ្មែរ == 12​ស្មែរកណ្តាល [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.69.210|175.100.69.210]] ម៉ោង១៩:៥៧ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :១៣៤៦៨៩យ៩០៧ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D|2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D]] ម៉ោង០៤:៥៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ឈ្មោះ​ចិត្ត​ == 070656973​ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.59.198|175.100.59.198]] ម៉ោង០៦:៤៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ddf16311@gmail.com == ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣២ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ខ្មែរ == ខ្មែរ Khmer Gambobia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.113|117.20.115.113]] ម៉ោង០៧:២០ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ == ភាសាខ្មែរ ភាសាខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/119.13.62.0|119.13.62.0]] ម៉ោង២០:១៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) Panit [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២១ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ផានិត == Tey you [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :300$ :<nowiki>https://www.facebook.com/share/r/1C37bzEeDi/</nowiki> [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == sr3628551@gmail.com == ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ​ == 12 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.77|117.20.115.77]] ម៉ោង០៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :f6934543gmail.com [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2025-38240-43|&#126;2025-38240-43]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2025-38240-43|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:០៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :@[[អ្នកប្រើប្រាស់:117.20.115.77|117.20.115.77]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54293-31|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:១៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == f6934543gmail.com == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០២ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :05206488 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៣ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == /* f6934543gmail.com */ ផ្នែកថ្មី == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៧ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == https://docs.github.com/api/article/body?pathname=/en/enterprise-server@3.20/admin/all-releases == Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) nw4c2x0ov8s1122c45kaypp4nqb2o95 341714 341713 2026-10-09T16:21:06Z ~2026-54293-31 53368 /* ភាសាខ្មែរ​ */ ការឆ្លើយតប 341714 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា == S == Xxx [[អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|Su socool]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) និង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) 12345168 [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == អនុក្រម == ខ្មែរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៩ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.113.158|117.20.113.158]] ម៉ោង០៤:៤៩ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.193.128|36.37.193.128]] ម៉ោង១៥:២៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == 128​ខ្មែរ == 12​ស្មែរកណ្តាល [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.69.210|175.100.69.210]] ម៉ោង១៩:៥៧ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :១៣៤៦៨៩យ៩០៧ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D|2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D]] ម៉ោង០៤:៥៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ឈ្មោះ​ចិត្ត​ == 070656973​ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.59.198|175.100.59.198]] ម៉ោង០៦:៤៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ddf16311@gmail.com == ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣២ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ខ្មែរ == ខ្មែរ Khmer Gambobia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.113|117.20.115.113]] ម៉ោង០៧:២០ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ == ភាសាខ្មែរ ភាសាខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/119.13.62.0|119.13.62.0]] ម៉ោង២០:១៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) Panit [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២១ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ផានិត == Tey you [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :300$ :<nowiki>https://www.facebook.com/share/r/1C37bzEeDi/</nowiki> [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == sr3628551@gmail.com == ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ​ == 12 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.77|117.20.115.77]] ម៉ោង០៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :f6934543gmail.com [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2025-38240-43|&#126;2025-38240-43]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2025-38240-43|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:០៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :@[[អ្នកប្រើប្រាស់:117.20.115.77|117.20.115.77]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54293-31|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:១៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :@[[អ្នកប្រើប្រាស់:117.20.115.77|117.20.115.77]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54293-31|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:២១ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == f6934543gmail.com == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០២ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :05206488 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៣ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == /* f6934543gmail.com */ ផ្នែកថ្មី == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៧ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == https://docs.github.com/api/article/body?pathname=/en/enterprise-server@3.20/admin/all-releases == Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 975d5fc53fl9bbl45daaixgifws7cx1 341715 341714 2026-10-09T16:21:13Z ~2026-54293-31 53368 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/341714|341714]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[User talk:~2026-54293-31|ការពិភាក្សា​]]) 341715 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា == S == Xxx [[អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|Su socool]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) និង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) 12345168 [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == អនុក្រម == ខ្មែរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៩ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.113.158|117.20.113.158]] ម៉ោង០៤:៤៩ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.193.128|36.37.193.128]] ម៉ោង១៥:២៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == 128​ខ្មែរ == 12​ស្មែរកណ្តាល [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.69.210|175.100.69.210]] ម៉ោង១៩:៥៧ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :១៣៤៦៨៩យ៩០៧ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D|2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D]] ម៉ោង០៤:៥៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ឈ្មោះ​ចិត្ត​ == 070656973​ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.59.198|175.100.59.198]] ម៉ោង០៦:៤៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ddf16311@gmail.com == ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣២ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ខ្មែរ == ខ្មែរ Khmer Gambobia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.113|117.20.115.113]] ម៉ោង០៧:២០ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ == ភាសាខ្មែរ ភាសាខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/119.13.62.0|119.13.62.0]] ម៉ោង២០:១៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) Panit [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២១ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ផានិត == Tey you [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :300$ :<nowiki>https://www.facebook.com/share/r/1C37bzEeDi/</nowiki> [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == sr3628551@gmail.com == ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ​ == 12 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.77|117.20.115.77]] ម៉ោង០៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :f6934543gmail.com [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2025-38240-43|&#126;2025-38240-43]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2025-38240-43|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:០៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :@[[អ្នកប្រើប្រាស់:117.20.115.77|117.20.115.77]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54293-31|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:១៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == f6934543gmail.com == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០២ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :05206488 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៣ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == /* f6934543gmail.com */ ផ្នែកថ្មី == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៧ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == https://docs.github.com/api/article/body?pathname=/en/enterprise-server@3.20/admin/all-releases == Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) nw4c2x0ov8s1122c45kaypp4nqb2o95 341716 341715 2026-10-09T16:21:24Z ~2026-54293-31 53368 /* ភាសាខ្មែរ​ */ ការឆ្លើយតប 341716 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា == S == Xxx [[អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|Su socool]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) និង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) 12345168 [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == អនុក្រម == ខ្មែរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៩ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.113.158|117.20.113.158]] ម៉ោង០៤:៤៩ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.193.128|36.37.193.128]] ម៉ោង១៥:២៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == 128​ខ្មែរ == 12​ស្មែរកណ្តាល [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.69.210|175.100.69.210]] ម៉ោង១៩:៥៧ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :១៣៤៦៨៩យ៩០៧ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D|2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D]] ម៉ោង០៤:៥៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ឈ្មោះ​ចិត្ត​ == 070656973​ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.59.198|175.100.59.198]] ម៉ោង០៦:៤៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ddf16311@gmail.com == ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣២ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ខ្មែរ == ខ្មែរ Khmer Gambobia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.113|117.20.115.113]] ម៉ោង០៧:២០ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ == ភាសាខ្មែរ ភាសាខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/119.13.62.0|119.13.62.0]] ម៉ោង២០:១៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) Panit [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២១ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ផានិត == Tey you [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :300$ :<nowiki>https://www.facebook.com/share/r/1C37bzEeDi/</nowiki> [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == sr3628551@gmail.com == ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ​ == 12 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.77|117.20.115.77]] ម៉ោង០៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :f6934543gmail.com [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2025-38240-43|&#126;2025-38240-43]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2025-38240-43|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:០៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :@[[អ្នកប្រើប្រាស់:117.20.115.77|117.20.115.77]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54293-31|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:១៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :@[[អ្នកប្រើប្រាស់:117.20.115.77|117.20.115.77]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54293-31|~2026-54293-31]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54293-31|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:២១ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == f6934543gmail.com == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០២ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :05206488 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៣ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == /* f6934543gmail.com */ ផ្នែកថ្មី == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៧ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == https://docs.github.com/api/article/body?pathname=/en/enterprise-server@3.20/admin/all-releases == Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 975d5fc53fl9bbl45daaixgifws7cx1 0 4478 341710 341127 2026-10-09T14:53:44Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ */ 341710 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[សណ្ឋាគារហ្គ្រេនហូថែលអង្គរ|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == hlix97k71x5keb8sat0sk8lr3n9g4c6 341711 341710 2026-10-09T14:54:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ */ 341711 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[សណ្ឋាគារហ្គ្រេនហូថែលអង្គរ|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == cg4801rv0mwghluyriyl90c951r171e 14 4768 341744 340807 2026-10-10T08:38:55Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341744 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] # [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] # [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤ (ហ៊ុន ប៉ានហួង)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] (ហ៊ុន ប៉ានប៉ាន) # [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ឆេម៉ាន់ ឬស្រីមារៈ)]] # [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ស៊ីយន់)]] # [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ (ហ្វានជីនសេង)]] # [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន (ហ្វានឆាង)]] # [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] # [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] # [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] # [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] # [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] # [[វីរវម៌្ម]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[ភវវរ្ម័នទី១]] # [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] # [[ភវវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] # [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] # [[ត្សៀគី​វ]] # [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] # [[ភូមី]] ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យ]] # [[វិស្វរូប]] # [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[បុស្ករាក្ស]] # [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[រាជបតិវម៌្ម]] # [[សម្ភុវម៌្ម]] # [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោក]] # [[មហីបតិវម៌្ម]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] # [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] # [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] # [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] # [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] # [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[អង្គជ័យ]] # [[បរមរាជារាមាធិបតី]] # [[សិរីវីចក្រ]] # [[លំពង្ស]] # [[រាជឱង្ការ]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] # [[បរមនិពាន្វបទ]] # [[សិទ្ធានរាជា]] # [[លំពង្សរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] # [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] # [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[បរមរាជាទី១|បរមរាជាទី១ (ពញាយ៉ាត)]] # [[នរាយណ៍រាមា]] # [[ស្រីរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] # [[ធម្មរាជាទី២]] # [[ស្រីសុគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] # [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[ចន្ទរាជា]] # [[បរមរាជាទី២|បរមរាជាទី២ (រាជឱង្ការធំ ឬ បរមិន្ទរាជា)]] # [[ព្រះសត្ថាទី១]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បរមរាមាទី២|បរមរាមាទី២ (រាមាជើងព្រៃ)]] # [[បរមរាជាទី៣|បរមរាជាទី៣ (ពញាតន់)]] # [[បរមរាមាទី៣|បរមរាមាទី៣ (ពញាអន)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី១|ព្រះកែវហ្វាទី១ (ពញាញេម)]] # [[បរមរាជាទី៤|បរមរាជាទី៤ (ស្រីសុរិយោពណ៌)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យចេស្ដា]] # [[បរមរាជសម្ភារ|បរមរាជសម្ភារ (ពញ្ញាតូ)]] # [[អង្គទងរាជា|អង្គទងរាជា (ពញ្ញានូរ)]] # [[បទុមរាជាទី១|បទុមរាជាទី១ (អង្គនន់)]] # [[បរមរាជាទី៥|បរមរាជាទី៥ (អង្គចន្ទទី១)]] # [[បរមរាជាទី៦|បរមរាជាទី៦ (អង្គសូរ)]] # [[បទុមរាជាទី២|បទុមរាជាទី២ (ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី២|ព្រះកែវហ្វាទី២ (អង្គជី)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] # [[រាមាធិបតីទី១|រាមាធិបតីទី១ (ពញ្ញាយ៉ង)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣(អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៤) # [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៥) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤ (អង្គឯម)]] # [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤ (អង្គស្ងួន)]] # [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[នរាយណ៍រាជា|នរាយណ៍រាជា (អង្គតន់ទី២)]] # [[ឧទ័យរាជាទី៣|ឧទ័យរាជាទី៣ (អង្គណន)]] # [[រាមាធិបតីទី៣|រាមាធិបតីទី៣ (អង្គអេង)]] # [[នរាយណ៍រាជាទី២|នរាយណ៍រាជាទី២ (អង្គចន្ទទី២)]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២|ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (អង្គមុី)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[រាមាធិបតីទី៤|រាមាធិបតីទី៤ (អង្គឌួង)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម|នរោត្តម]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្ថិ]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សុរាម្រិត]] # សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] fhjr9omkqjc5zoc0as1rozqb4muh4ve 0 5241 341752 340906 2026-10-10T10:26:41Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341752 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ជ័យវម៌្មទី ២ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Cambogia, visnu da prasat thma dap, stile di kulen, 800-875 ca. 02.JPG | caption = [[មូរតិ|ទេវរូប]][[ព្រះវិស្ណុ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]][[រចនាបថគូលែន]] ប្រាសាទអូរថ្មដាប់ [[មហិន្រ្ទបព៌ត|អតីតរាជធានីមហិន្ទ្របព៌ត]] [[ភ្នំគូលែន]], [[សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត]], 800-875 ca. | reign = គ.ស ៧៧០-៨៥០​ | coronation = គ.ស ៨០២-៨៣៥ | full name = ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ជ័យវរ្ម័នទេវរាជ | predecessor = ព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]]<br/>([[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]]) | successor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] | spouse = ព្រះនាង[[ហង្សអម្រិត]] (អគ្គមហេសី​ស្តាំ)<br/>ព្រះនាង[[ជយេន្ទ្រភា]] (អគ្គមហេសីឆ្វេង) | issue = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]]<br/>ព្រះនាង[[ជ្យេស្ថាយ៌ា]] (បុត្រី) | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស (អំបូរខ្មែរជ្វា)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = គ.ស ៧៧០ | birth_place = | death_date = គ.ស ៨៥០ (ជន្មាយុ ៨០) | death_place = | date of burial = ព្រះបាទ បរមទេវរាជ | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ជ័យវរ្ម័នទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman II) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman II) (ប្រ.ស|គ.ស ៧៧០-៨៥០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៨០២-៨៣៥) ព្រះអង្គជាស្ដេចខ្មែរដ៏ខ្លាំងពូកែមួយព្រះអង្គដែលរើបំរាសពីការត្រួតត្រា របស់រាជវង្ស សៃលេន្ត្រៈ ដែលមកពីកោះជ្វា ([[អង់គ្លេស]]: Java) នៃប្រទេស [[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] បច្ចុប្បន្ន ។ ហើយព្រះអង្គបានធ្វើលទ្ធិ [[ព្រះសិវៈ]]និយម ដែលតាំងខ្លួនជាស្ដេចចក្រ នៃភាសា [[សំស្ក្រឹត]] ''' វ្រះបាទធូលិជេង វ្រះកម្រតេងអញ ឝ្រិ ជយវម៌្មកេរស្វរៈ ''' ប្រែជាភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ''' ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ គឺ ជ័យវរ្ម័នទេវរាជ'''។ ដែលព្រះអង្គបានប្រកាសឯករាជពីពួកជ្វា និង តាំងខ្លួនជាស្ដេចចក្រ នៃ អាណាចក្រកម្ពុជៈទេស ឆ្នាំ៨០២ នៃ គ.ស ។ <ref>{{cite book |last= |first= |author= Charles Higham |date= 2001 |title= The Civilization of Angkor |url=https://books.google.com.kh/books? |location= |publisher= University of Califorina Press |page= 192-54 |isbn=9780520234420}}</ref> == ការតស៊ូរំដោះជាតិ (៧៨០-៨០០ នៃគ.ស) == ក្នុងឆ្នាំ ៧៨០ នៃគ.ស ពួកជ្វានៃរាជវង្ស សៃលេន្ត្រៈ ([[អង់គ្លេស]]: Sailendra) បានលើកទ័ពជើងទឹកមកវាយសង្គ្រប់លើក្រុង "គុម្ភពបុរៈ" [[ខេត្តក្រចេះ]] ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ បានភៀសព្រះកាយទៅ [[ឥន្ទ្របុរៈ]] [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]] ហើយបានសាងបន្ទាយព្រៃនគរនៅទីនោះ នៅឆ្នាំ៧៨១ នៃគ.ស។ <ref> {{cite book |last= |first= |author= David G Marr is Emeritus Professor at the Australian National University.|date= 1986 |title=Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries |url= https://books.google.com.kh/books?id=Lon7gmj040MC&pg=PA104&dq=jayavarman+ii&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjj8M_zn__tAhUiy4sBHR4ECQUQ6AEwBXoECAUQAg#v=onepage&q=jayavarman%20ii&f=false |location= |publisher= Institute of Southeast Asian Studies |page= 416 |isbn=9971988399}}</ref> ដែលមានការជ្រោមជ្រៃងពីរាជគ្រូរបស់ព្រះអង្គនាម "សិវៈកៃវល្យៈ" ដែលបានបណ្ដុះបណ្ដាលព្រះអង្គអំពីក្បួនច្បាប់ក៏សាងនគរ និងវិជ្ជាក្បួនទ័ពផ្សេងៗ ដោយសារតែពេលនោះទ្រង់មានព្រះជន្មក្មេងវ័យពេក ។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ​ (៧៩០-៨០០ នៃ គ.ស) ទ្រង់បានប្រកាសសង្គ្រាមបណ្ដេញពួកជ្វា ឲ្យចេញពីកម្ពុជៈទេស នៃ "អាណាចក្រចេនឡាទឹក" ហើយបានផ្លាសរាជធានី មកតំបន់[[ភ្នំគូលេន]] ដោយរាជធានីមានឈ្មោះថា "មហិន្ទ្របរព័ត" ដោយបានសាងនៅទីសក្ការៈបូជា ជាច្រើន ដូចជា [[ប្រាសាទអកយំ]] (សិវៈលិង្គ ១០០០) និង បាមធ្វើពិធីទេវរាជ [[ព្រះសិវៈ]]និយម នៃការឡើងគ្រងរាជជាស្ដេចផែនដី នៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ.ស ។<ref>{{cite book |last= |first= |author= Āṃng Jūlān |date= 2007 |title= Qaṅgar (qatīt -paccuppann - qanākat) |url= https://books.google.com.kh/books?id |location= |publisher= Rāja Raṭṭhābhipāl Kambujā, 1998 - Angkor (Extinct city) |page= 290 |isbn= }}{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == លទ្ធិទេវរាជ នៃព្រះសិវៈនិយម == ជ័យវរ្ម័នទី២ ត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាស្ដេចដែលបានបង្កើតឫសគល់នៃ[[សម័យអង្គរ]]ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ចាប់ផ្ដើមឡើងជាមួយក្បួនប្រសិទ្ធីនាមយ៉ាងឱឡារិកធ្វើឡើងដោយ​ លទ្ធិទេវរាជ ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃ គ.ស លើភ្នំពិសិដ្ឋ "មហិន្ទ្របរព័ត" បច្ចុប្បន្នត្រូវគេស្គាល់ថាជា[[ភ្នំគូលែន]] ដើម្បីធ្វើពិធីប្រកាសឯករាជ្យរាជា "[[អាណាចក្រខ្មែរ]]" ។ ក្នុងពិធីនេះ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ មាននាមជាស្ដេចថា ៖ ''' វ្រះបាទធូលិជេង វ្រះកម្រតេង អញ ឝ្រិ ជយវម៌្មកេរស្វរៈ ''' ប្រែជាភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ''' ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ គឺ ជ័យវរ្ម័នទេវរាជ'''។ រីឯ សិលាចារឹកមួយមកពី [[ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ]] បានរៀបរាប់ថានៅលើកំពូលភ្នំគូលែន ជ័យវរ្ម័នទី២ បានបញ្ជាឱ្យសមណៈព្រាហ្មណ៍នាម "ហិរណ្យទាម" ធ្វើពិធីទេវរាជ ដែលតែងតាំងទ្រង់ជា "ចក្រវរ្តិន" ស្ដេចចក្រ លទ្ធិនេះបានធ្វើឱ្យព្រះអង្គក្លាយជាកំពូលក្សត្រនៅលើដែនដី ដូច្នេះហើយទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យដើម្បីបង្រួបបង្រួមប្រទេសនេះឡើងវិញ ក្លាយជា រាជា "អាណាចក្រកម្ពុជៈទេស" ។ <ref> George Coedes {{cite book |last= |first= |author= Edited by Walter F. Vella. Translated by Susan Brown Cowing |date= 1968 |title= The Indianized States of Southeast Asia |url=https://books.google.com.kh/books?id=YOy7wgEACAAJ&dq=The+Indianized+States+of+Southeast+Asia.|location= |publisher= Honolulu, East-West Center Press |page= 403 |isbn= 9780824800710}}</ref> <ref>{{cite book |last= |first= |author= Helen Ibbitson Jessup, Sāramandīr Jāti Kambujā |date= 2006 |title= Chefs d'œuvre du Musée national du Cambodge |url= https://books.google.com.kh/books?id= |location= |publisher= Friends of Khmer Culture |page= 112 |isbn= 9995083604 }}{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ការទទួលយក [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] == [[File:Le Bouddha couché (Phnom Kulen) (6825003355).jpg|thumb|ព្រះអង្គធំភ្នំគូលេន]] ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ៨១៧ នៃ គ.ស ទើបទ្រង់ផ្លាសប្ដូរមកគោរពនៅ ព្រះពុទ្ធសាសនា វិញ ដោយបានសាងនៅទីសក្ការៈបូជា ដូចជា [[ប្រាសាទអារាមរោងចិន]] និង រូបព្រះពុទ្ធបដិមាយ៉ាងធំនៅកំពូលភ្នំគូលេន ដែលពលរដ្ឋខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ហៅថា (ព្រះធំភ្នំគូលេន) ហើយក្រោយមកទ្រង់បានផ្លាសប្ដូររាជធានី ចុងក្រោយមក (ហរិហរាល័យ) ហើយបានសាងរាជធានីឈ្មោះថា "អមរេន្ទ្របុរៈ" នៅតំបន់ [[ប្រាសាទកំពង់ក្ដី]] ក្នុង [[ខេត្តសៀមរាប]] បច្ចុប្បន្ន ហើយទ្រង់បានសាងប្រាសាទ បូជាចំពោះ ព្រះពុទ្ធសាសនា [[មហាយាន]] ដែលមានឈ្មោះថា "[[ប្រាសាទព្រះកែវ]]" ។<ref>{{cite book |last= |first= |author= |date= 23 Aug 2017 |title= Kambuja suriyā: dassanāvattī phsāy qaksarsāstr niṅ qaksarsāstr dūdau, Volume 52 |url= https://books.google.com.kh/books?id=Vc3wik82cQsC&q |location= |publisher= Buddhasāsnapaṇḍity, 1998 the University of Wisconsin - Madison |page= |isbn=}}</ref> <ref>{{cite book |last= |first= |author= Indian History Congress |date= 14 May 2009 |title= Proceedings |url= https://books.google.com.kh/books?id=XQ5DAAAAYAAJ&q=Jayavaraman+II |location= |publisher= the University of Virginia, 1999 |page= 884 |isbn=}}</ref> == ជ័យវរ្ម័នទី២ ញាត្តិវង្ស == ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ ទ្រង់បានរៀបអភិសេកនឹងស្ត្រីម្នាក់នាម "[[ហង្សអម្រិត]]" ហើយមានបុត្រាមួយអង្គព្រះនាម [[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] ក្រោយមកទ្រង់បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ៨៥០ នៃ គ.ស និងទទួលបានបច្ឆាមរណនាមថា ៖ បរមេកេរស្វរៈ ប្រែមកថា "ព្រះបាទ បរមទេវរាជ" <ref>{{cite book |last= |first= |author= Jean Boisselier |date= 1956 |title= Trends in Khmer Art Volume 6 of Studies on Southeast Asia |url= https://books.google.com.kh/books?id=elPbRqUunmIC&pg=PR4&dq=Jayavaraman+II+850 |location= |publisher= Ithaca, N.Y. : Southeast Asia Program, Cornell University, 1989.|page= 118 |isbn=0877277052}}</ref> រាជបល័្លងទ្រង់ត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយបុត្រារបស់ទ្រង់ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] ក្នុងឆ្នាំ ៨៣៥ នៃ គ.ស ហើយទ្រង់បាន រៀបអភិសេកនឹងស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរាជវង្សខ្ពង់ខ្ពស់ដូចគ្នា នាម "ធរណីន្ទ្រទេវី" ។ <ref>{{cite book |last= |first= |author= Chhany Sak-Humphry |date= 2005 |title= The Sdok Kak Thom Inscription (K. 235): With a Grammatical Analysis of the Old Khmer Text |url= https://books.google.com.kh/books?id=luh0GwAACAAJ&dq=The+Sdok+Kak+Thom+Inscriptions&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNivK6lP_tAhXRLqYKHZ_BAq8Q6AEwAHoECAUQAg |location= |publisher= Buddhist Institute Printing House |page= 290 |isbn=}}</ref> == កំណត់ត្រា ប្រវត្តិវិទូ == * Sak-Humphry, Chhany. ''The Sdok Kak Thom Inscription''. The Edition of the Buddhist Institute 2005. * Higham, Charles. ''The Civilization of Angkor''. University of California Press 2001. * Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society 1951. * Mabbett, Ian and Chandler, David. ''The Khmers.'' Blackwell Publishers Ltd. 1996. * Coedès, Georges. ''Les capitales de Jayavarman II.''. Bulletin de l'EFEO (Paris), 28 (1928). * {{cite journal |last=Wolters |first=O. W. |date=1973 |title=Jayavarman II's Military Power: The Territorial Foundation of the Angkor Empire |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume=105 |publisher=Cambridge University Press |issue=1 |pages=21–30 |doi=10.1017/S0035869X00130400 |jstor=25203407}} * Jacques, Claude and Lafond, Philippe. ''The Khmer Empire: Cities and Sanctuaries from 5th to 13th Century''. River Books [2007]. * Jacques, Claude. ''La carrière de Jayavarman II.'', Bulletin de l'EFEO (Paris), 59 (1972): 205-220. * Jacques, Claude. ''On Jayavarman II., the Founder of the Khmer Empire''. Southeast Asian Archaeology 3 (1992): 1-5. * Jackson, Rees and Dau Du Gau "The Khmer Empire: Jayavarman the II/History" (2001) (New-Zealand) ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ៧៧០-៨៥០)''}} {{Succession box|before= ព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]]<br/>([[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]])|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''៨០២–៨៣៥'''|after= ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]]}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} r98dk5ngm7rty2x7ot52hv5qao3ry63 0 5243 341753 340764 2026-10-10T10:27:45Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341753 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ជ័យវរ្ម័នទី៣ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Cambogia,_visnu_da_phnom_bok,_stile_di_bakheng,_890-910_ca..JPG | caption = Cambogia, visnu da phnom bok, stile di bakheng, 890-910 ca. | reign = គ.ស ៨៣៥-៨៧៧​ | coronation = | full name = ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ព្រះស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ | predecessor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] | successor = ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | spouse = ព្រះនាង[[ធរណីន្ទ្រទេវី]] | issue = | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស (អំបូរខ្មែរជ្វា)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] | mother = ព្រះនាង[[ហង្សអម្រិត]] | birth_date = គ.ស ៨១២ | birth_place = | death_date = គ.ស ៨៧៧ (ជន្មាយុ ៦៥) | death_place = | date of burial = ព្រះបាទវិស្ណុលោក កម្រៈតេង ជ័យកុដ្តរាជ | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ជ័យវរ្ម័នទី៣''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman III) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman III) (ប្រ.ស|គ.ស ៨១២-៨៧៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៨៣៥-៨៧៧) មិនមានកំណត់ត្រារៀបអភិសេក និង មិនមានកំណត់ត្រាអំពីបុត្រស្នងរាជ្យឡើយ ។ ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទ ធូលីជេង វ្រះកម្រតេង អញ ឝ្រីជយវម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ព្រះស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ" ដែលមានរាជធានីឈ្មោះ "ហៈរិហៈរាល័យ" (Kh-pronoun: Hariharealay) & (Foreingners text: Hariharālaya) នៅតំបន់រលួស [[ខេត្តសៀមរាប]] ។ <ref> Charles Higham (2004) [https://books.google.com.kh/books?id=AKzqy2_RSq4C&dq=jayavarman+iii+835&source=gbs_navlinks_s The Civilization of Angko], Publisher: University of California Press p.192 [[ISBN]]: 0520242181 </ref> ក្នងឆ្នាំ ៨៥០ នៃគ.ស ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៣ " ទ្រង់បានយាងទៅបោះព្រះពន្លាជ័យ នៅព្រៃមួយត្រង់ភ្នំបាខែង ហើយទ្រង់ទាក់បានដំរីមួយនិងបានចងទុកនៅជិតជំរុំរបស់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែដំរីនោះក៏ដោះខ្លួនបាន ហើយរត់ចូលព្រៃបាត់ ព្រះអង្គក៏ធ្វើពិធីបន់ស្រន់មួយដើម្បីរកឃើញដំរីនោះវិញ ហើយព្រះអង្គក៏រកដំរីនោះឃើញវិញ ។ <ref> Cambodia. Authority for the Protection and Management of Angkor and the Region of Siem Reap, Friends of Khmer Culture, (2000) [https://books.google.com.kh/books?id=12luAAAAMAAJ&q=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A3&dq=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A3&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwij9aKjgePwAhXV8XMBHU6rBFg4FBDoATABegQIARAD Udaya, Issue 1], Publisher: Department of Culture and Monuments, Authority for the Protection and Management of the Region of Angkor/Siem Reap, Original from the University of Michigan. </ref> ក្នងឆ្នាំ ៨៥៧ នៃគ.ស ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៣ ដែលមានចំនូលចិត្តខាងប្រមាញ់សត្វព្រៃ និង ទាក់សត្វដំរី នៅតំបន់និរតីត្រង់ភ្នំបាខែង ទ្រង់បានបញ្ជារឱ្យនាយមុឺនសេនា ឆ្ការព្រៃដើម្បីសាងប្រាសាទមួយដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះនរាយ៍ ឬ [[ព្រះវិស្ណុ]] ដែលសព្វថ្ងៃហៅថា "[[ប្រាសាទគោកចក]]" ដែល្ថិតនៅ [https://g.co/kgs/DjCCMR សង្កាត់គោកចក]" [[ក្រុងសៀមរាប]] ។ <ref> Āṃng Jūlān (1998) [https://books.google.com.kh/books?id=wsI0AAAAMAAJ&q=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A3&dq=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A3&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwim34CZg-PwAhUvwTgGHQTpA-U4ChDoATADegQIBhAD Qaṅgar (qatīt - paccuppann - qanākat)], Publisher: Rāja Raṭṭhābhipāl Kambujā, Original from the University of Michigan p.290 </ref> ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៣ បានសោយទីវង្គត់នៅឆ្នាំ៨៧៧ នៃគ.ស ដោយគេសន្មត់ថាអាចស្លាប់ដោយសារការទាក់ដំរី ត្រូវដំរីចុះព្រេងជាន់ស្លាប់ ដោយព្រះអង្គទទួលមរណៈនាមថា "'''ព្រះបាទវិស្ណុលោក កម្រៈតេង ជ័យកុដ្តរាជ'''" ។ <ref> Bijan Raj Chatterjee (1964) [https://books.google.com.kh/books?id=jLZAAAAAMAAJ&q=jayavarman+III+death+name&dq=jayavarman+III+death+name&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj2-qf1tujwAhWSCIgKHe28AvUQ6AEwCHoECAYQAw Indian Cultural Influence in Cambodia], Publisher: University of Calcutta, Original from the University of Michigan p.288 </ref> <ref> Masayuki Nagashima (2002) [https://books.google.com.kh/books?id=MnxuAAAAMAAJ&q=jayavarman+III+death+name&dq=jayavarman+III+death+name&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj2-qf1tujwAhWSCIgKHe28AvUQ6AEwBXoECAgQAw The Lost Heritage: The Reality of Artifact Smuggling in Southeast Asia] Publisher: Post Books, Original from the University of Michigan p.190 [[ISBN]]: 9742280223 </ref> == ស្ថាបត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង == * [[ប្រាសាទគោកចក]] (K.521) * [[ប្រាសាទគោកពោធិ៍]] (857 AD) ដែល ឧទ្ទិស​ថ្វាយចំពោះទេព "ហៈរិ" [[ព្រះវិស្ណុ]] ដែលជាទេពបញ្ចូលគ្នាជាមួយនិង [[ព្រះសិវៈ]] បានជាឈ្មោះ "ហៈរិហៈរៈ"​ (Harihara) <ref> Manomohan Ghosh (1968) [https://books.google.com.kh/books?id=e7huAAAAMAAJ&q=Jayavarman+III+857&dq=Jayavarman+III+857&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiGu5ylxOTwAhWDH3AKHU_6B1oQ6AEwBXoECAQQAw A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate], Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304 </ref> * [[ប្រាសាទគោកស្វាយ]] * [[ប្រាសាទត្រពាំងផុង]] == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ៨១២-៨៧៧)''}} {{Succession box|before= [[ជ័យវរ្ម័នទី២]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''៨៣៥–៨៧៧'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} dztd5lp72q638dcjcfrleoq5fo2q6zd 0 6388 341747 253922 2026-10-10T09:07:02Z PJ Geest 53380 Replace raster graph with SVG reconstruction: Integral Riemann sum.svg 341747 wikitext text/x-wiki ==និយមន័យ== [[members.dirtgame.net]][[រូបភាព:Riemann sum convergence.png|right|200px]] [[រូបភាព:Integral Riemann sum.svg|right|200px]] * គេមានអនុគមន៍ f(x) ដែលជាប់នៅចន្លោះ [a, b], គេចែកចន្លោះ[a, b] ជា n ផ្នែកស្មើៗគ្នាតាមលំដាប់ x₀(=a), x₁, x₂, ..., x_n(=b) និង តាង <math>\frac{b-a}{n} = \bigtriangleup x</math> នោះគេបាន <div style="text-align: center; margin: .1em 18em; padding: 0.01em 1em; border: 2px solid #f4c430;"> ::<math>\int_{-a}^{b} f(x)\, dx\,\! = \lim_{n \to \infty} \sum^{n-1}_{k=0} f(x_k) \bigtriangleup x = \lim_{n \to \infty} \sum^n_{k=1} f(x_k) \bigtriangleup x </math> </div> * ប្រសិនបើ b=a នោះគេបាន ::<math>\int_{a}^{a} f(x)\, dx\,\! = 0 </math> :ប្រសិនបើ b < a នោះគេបាន ::<math>\int_{a}^{b} f(x)\, dx\,\! = - \int_{b}^{a} f(x)\, dx </math> == រូបមន្ត Newton-Leibnitz == គេអោយអនុគមន៍ f(x) ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់លើ [a, b] និង F(x) ជាព្រីមីទីវនៃអនុគមន៍ f(x)។ គេបាន <math>\int_{a}^{b} f(x)\, dx\,\! = [F(x)]{_a^b} = F(b) - F(a)\! </math> == លក្ខណៈនៃអាំងតេក្រាលកំនត់== <div style="margin: .1em 10em; padding: 0.01em 1em; border: 2px solid #f4c430;"> គ្រប់ចំនួនពិត C គេបាន # <math>\int_{a}^{b} Cf(x)\, dx\,\! = C \int_{a}^{b} f(x)\, dx </math> # <math>\int_{a}^{b} f(x)\, dx\,\! = - \int_{b}^{a} f(x)\, dx </math> # <math>\int_{a}^{b} {(f(x) \pm g(x))}\, dx\,\! = \int_{a}^{b} f(x)\, dx \pm \int_{a}^{b} g(x)\, dx</math> # ប្រសិនបើ f(x) ≤ g(x) នៅចន្លោះ [a, b] គេបាន <math>\int_{a}^{b} f(x)\, dx\,\! \le \int_{a}^{b} g(x)\, dx </math> # <math>\int_{a}^{b} f(x)\, dx\,\! = \int_{a}^{b} f(u)\, du = \int_{a}^{b} f(t)\, dt </math> # f(x) ជាអនុគមន៍ជាប់ នោះគេបាន <math> \frac{d}{dx}\int_{a}^{x} f(t)\, dt\,\! = f(x) </math> </div> == អាំងតេក្រាលដោយផ្នែក == #:គេអោយ u=u(x) និង v=v(x) ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់លើចន្លោះ [a, b] នោះគេបាន <math> \int_{a}^{b} u\, dv\,\! = [u.v]{_a^b} - \int_{a}^{b} v\, du</math> #:<math> \int_{a}^{b} f(x).g'(x)\, dx\,\! = [f(x).g(x)]{_a^b} - \int_{a}^{b} f'(x).g(x)\, dx</math> #:<math> \int_{a}^{b} f(x)\, dx\,\! = [x.f(x)]{_a^b} - \int_{a}^{b} x.f'(x)\, dx</math> == វិធីសាស្ត្រគណនាអាំងតេក្រាលកំនត់មួយចំនួន == '''ក) គណនាអាំងតេក្រាលដែលមានរាង''' <math> \color{blue} I = \int_{a}^{b} \frac{U(x)}{\ {U(x)+ V(x)}}\, dx</math> -វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង <math> \color{Red} J = \int_{a}^{b} \frac{V(x)}{\ {U(x)+ V(x)}}\, dx</math> គេបាន '''I + J = b - a''' និង '''I - J = ...?''' រួចគណនា I ដោយដោះស្រាយប្រព័ន្ធ <math>\begin{cases} I + J = b - a \\ I - J = ...? \end{cases}</math> '''សំគាល់''': គេប្រើវិធីសាស្រ្តនេះគណនាអាំងតេក្រាលដែលមានរាង <math> \color{blue} I = \int_{a}^{b} \frac{U(sin x)}{\ {U(sin x)+ U(cos x)}}\, dx</math> {{Spaces|3}}និង <math> \color{blue} J = \int_{a}^{b} \frac{U(cos x)}{\ {U(sin x)+ U(cos x)}}\, dx</math> ដែល <math>a + b = \frac{\pi}{2}</math> រឺ <math> \color{blue} I = \int_{a}^{b} \frac{U(tan x)}{\ {U(tan x)+ U(cot x)}}\, dx</math> {{Spaces|3}}និង <math> \color{blue} J = \int_{a}^{b} \frac{U(cot x)}{\ {U(tan x)+ U(cot x)}}\, dx</math> ដែល <math>a + b = \frac{\pi}{2}</math> -វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង <math>t = \frac{\pi}{2} - x</math> រួចគណនា I, J ដោយដោះស្រាយប្រព័ន្ធសមីការ <math>\begin{cases} I + J = b - a \\ I = J \end{cases}</math> '''ខ) គេអោយ f ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់លើ [-a, a]'''។ គេតាង <math> \color{Red} I = \int_{-a}^{a} f(x)\, dx</math> # បង្ហាញថាបើ f ជាអនុគមន៍គូលើ [-a, a] នោះគេបាន <math> I = 2 \int_{0}^{a} f(x)\, dx</math> # បង្ហាញថាបើ f ជាអនុគមន៍សេសលើ [-a, a] នោះគេបាន I = 0 :-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេមាន <math> \color{blue} I = \int_{-a}^{0} f(x)\, dx + \int_{0}^{a} f(x)\, dx </math> :ចំពោះ<math> \color{blue} \int_{-a}^{0} f(x)\, dx</math> គេតាង <math> t = - x </math> '''គ) គេអោយ f ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់លើ [a, b]'''។ គេបាន <math> \color{blue} \int_{a}^{b} f(x)\, dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x)\, dx</math> :-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង <math> t = a + b - x </math> '''សំគាល់''': គេច្រើនប្រើវិធីសាស្រ្តនេះដើម្បីគណនាអាំងតេក្រាលនៃ[[អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ]]ដែល: :<math> a + b = \pi </math> រឺ <math> a + b = \frac{\pi}{2} </math> រឺ <math> a + b = \frac{\pi}{4} </math> '''ឃ) គេអោយ f ជាអនុគមន៍ជាប់ និងជាអនុគមន៍ខួបមានខួប T'''។ បង្ហាញថា <math> \color{blue} \int_{a}^{a+T} f(x)\, dx = \int_{a-T}^{a} f(x)\, dx</math> :-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង t = x - T '''ង) គេអោយ f ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់'''។ បង្ហាញថា: <math> \color{blue} \int_{a}^{2a} f(x)\, dx = \int_{0}^{a} [f(x) + f(2a-x)]\, dx</math> :-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេមាន <math> \int_{a}^{2a} f(x)\, dx = \int_{0}^{a} f(x)\, dx + \int_{a}^{2a} f(x)\, dx</math> ចំពោះ <math> \int_{a}^{2a} f(x)\, dx </math> គេតាង t = 2a - x '''ច) គេអោយ f ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់'''ហើយផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌ f(a+b-x) = f(x)ដែល a, b ជាចំនួនគេស្គាល់ជាមុន។ បង្ហាញថា <math> \int_{a}^{b} xf(x)\, dx = \frac{a+b}{2} \int_{a}^{b} f(x)\, dx </math> :-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង t = a + b -x '''ឆ) គេអោយ b ជាចំនួនពិតវិជ្ជមាន និង f ជាអនុគមន៍ជាប់និងជាអនុគមន៍គូលើ[-a, a]'''។ បង្ហាញថា <math> \int_{-a}^{a} \frac{f(x)}{b^x+1}\, dx = \int_{0}^{a} f(x)\, dx </math> :-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេមាន <math> \int_{-a}^{a} \frac{f(x)}{b^x+1}\, dx = \int_{-a}^{0} \frac{f(x)}{b^x+1}\, dx +\int_{0}^{a} \frac{f(x)}{b^x+1}\, dx </math> ចំពោះ <math>\int_{-a}^{0} \frac{f(x)}{b^x+1}\, dx</math> គេតាង t = -x == អាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រមួយចំនួន == <div style="margin: 0.5em 5em; padding: 0.5em 6em; border: 2px solid #b0b0d0;"> : គេមាន n ជាចំនួនគត់វិជ្ជមាន # <math> \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} sin^n x\, dx = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} cos^n x\, dx</math> # ក). ប្រសិនបើ n ជាចំនួនគូ នោះគេបាន :::<math> \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} sin^n x\, dx = \frac{n-1}{n}.\frac{n-3}{n-2}.......\frac{3}{4}.\frac{1}{2}.\frac{\pi}{2}</math> :{{Spaces|4}}ខ). ប្រសិនបើ n ជាចំនួនសេស នោះគេបាន :::<math> \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} sin^n x\, dx = \frac{n-1}{n}.\frac{n-3}{n-2}.......\frac{2}{3}.1</math> </div> '''សំរាយបញ្ជាក់''' 1. តាង <math> x = \frac{\pi}{2} - t , \quad \frac{dx}{dt} = -1</math> នោះគេបាន <math>t = \frac{\pi}{2}</math> នៅពេល <math>x = 0 \,</math> និង <math>t = 0 \,</math> នៅពេល <math>x = \frac{\pi}{2}</math> :<math>\therefore \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^n dx = \int_{\frac{\pi}{2}}^0 \sin^n(\frac{\pi}{2}-t)(-1)dt = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^n(\frac{\pi}{2}-t) dt = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^n t dt = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^n x dx</math> 2. តាង <math>I_n = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^nxdx \quad</math> ចំពោះ <math>n \ge 2 \quad</math> គេបាន :<math>\begin{align} I_n &= \int_0^{\frac{\pi}{2}}\sin^{n-1}x(-\cos x)' dx = [\sin^{n-1}x(-\cos x)]_0^{\frac{\pi}{2}} + (n-1)\int_0^{\frac{\pi}{2}}\sin^{n-2}x \cdot \cos^2 x dx \\ &=(n-1)\int_0^{\frac{\pi}{2}}\sin^{n-2}x(1-\sin^2x)dx = (n-1)I_{n-2} - (n- 1)I_n \end{align}</math> :<math>\therefore nI_n = (n-1)I_{n-2} \qquad \Rightarrow I_n = \frac{n-1}{n} \cdot I_{n-2} \qquad \circledast</math> គេបាន <math>I_1 = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin x dx = -[\cos x]_0^{\frac{\pi}{2}} = 1 , \quad I_0 = \int_0^{\frac{\pi}{2}} dx = \frac{\pi}{2} </math> ដូចនេះគេបាន<math>\circledast \qquad</math> កំនត់ដោយ * ប្រសិនបើ n ជាចំនួនគូ គេបាន {{Spaces|5}} <math>I_n = \frac{n-1}{n} \cdot \frac{n-3}{n-2} \cdots \cdots \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2}</math> * ប្រសិនបើ n ជាចំនួនសេស គេបាន <math>I_n = \frac{n-1}{n} \cdot \frac{n-3}{n-2} \cdots \cdots \frac{2}{3} \cdot 1</math> ឧទាហរណ៍៖ <math>\int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^5 x dx = \frac{4}{5} \cdot \frac{2}{3} = \frac{8}{15} , \qquad \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^4 xdx = \int_0^{\frac{\pi}{2}}\sin^4 xdx = \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{3}{16} \pi </math> == សូមមើលផងដែរ == *[[អាំងតេក្រាលមិនកំនត់]] *[[អាំងតេក្រាលឌុប]] *[[អាំងតេក្រាលត្រីគុណ]] *[[អាំងតេក្រាលខ្សែកោង]] *[[អាំងតេក្រាលផ្ទៃ]] [[Category:គណិតវិទ្យា]] [[Category:អាំងតេក្រាល]] okpeis7004zqk64onrofejyh0lqq4si 0 7509 341746 306469 2026-10-10T09:06:52Z PJ Geest 53380 Replace raster graph with SVG reconstruction: Quadratic equation coefficients.svg 341746 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Quadratic equation coefficients.svg|370px|thumb|ឧទាហរណ៍បង្ហាញពីកំនត់សំគាល់សមីការដឺក្រេទី២ ដែលមានមេគុណជាចំនួនពិត f(x)=x^2 - 3x + c</x-1>]] ក្នុង[[គណិតវិទ្យា]] '''សមីការដឺក្រេទី២''' ជាសមីការពហុធាដឺក្រេទី២។ ទំរង់ទូទៅនៃសមីការដឺក្រេទី២មានរាង :<math>ax^2+bx+c=0\,\!</math> តួ a, b និង c ហៅថាមេគុណ: មេគុណដឺក្រេទី២ a ជាមេគុណខុស​ពីសូន្យ​ នៃ <math>\ x^2</math>។ មេគុណលីនេអ៊ែរ b ជាមេគុណនៃ x ចំនែកឯ c វិញជាមេគុណថេរ។ a b និង c ត្រូវបានគេហៅថាតួថេរ។ == រូបមន្តរកឫសនៃសមីការដឺក្រេទី២ == សមីការដឺក្រេទី២ដែលមានមេគុណជាចំនួនពិត ឬ[[ចំនួនកុំផ្លិច]] មានឫសពីរអាចជាចំនួនពិតកំណត់ដោយរូបមន្តខាងក្រោម :<math>ax^2 + bx +c = a(x-r)(x-s)=0</math> &nbsp;&nbsp;&nbsp;និង&nbsp; <math>\quad\ x_- = \frac{-b \pm \sqrt {b^2-4ac}}{2a}</math> == រាងកាណូនិក និងឌីសគ្រីមីណង់ Δ == [[ឯកសារ:Quadratic equation discriminant.png|thumb|ស្តាំ|ឧទាហរណ៍សញ្ញានៃ[[ឌីសគ្រីមីណង់]]<br /> <span style="color:#fec200">■</span> &lt;0: ''x''²+¹⁄₂<br /><span style="color:#bc1e47">■</span> =0: −⁴⁄₃''x''²+⁴⁄₃''x''−¹⁄₃<br /><span style="color:#0081cd">■</span> &gt;0: ³⁄₂''x''²+¹⁄₂''x''−⁴⁄₃]] ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងសរសេរ យើងតាង <math>f(x) = ax^2 + bx + c \,</math> នោះគេបានរាងនៃសមីការដឺក្រេទី២ដោយដាក់ <math>f(x) = 0 \,</math> ។ <center><math>\begin{align}f(x) &= a \left(x^2 + \frac{b}{a}x + \frac{c}{a}\right) \\ &= a \left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \left(\frac{b}{2a}\right)^2 + \frac{c}{a}\right] \\ &= a \left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \frac{b^2}{4a^2} + \frac{c}{a}\right] \\ &= a \left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \left(\frac{b^2 - 4ac}{4a^2}\right)\right] \end{align}</math></center> គេហៅរាងនៃសមីការដែលបង្ហាញខាងលើនេះថាជារាងកាណូនិក។ ក្នុងសមីការដឺក្រេទីពីរ <math>b^2 - 4ac \,\!</math> ត្រូវបានគេតាងដោយតួអក្សរ <math>\Delta \,\!</math> (ដែលតា) សមីការដឺក្រេទី២ដែលមានមេគុណជាចំនួនពិត អាចមានឫសឌុប ឬឫសពីរផ្សេងគ្នា ឬក៏មានរឹសពីរផ្សេងគ្នាជា[[ចំនួនកុំផ្លិច]]។ ក្នុងករណីនេះ[[ឌីសគ្រីមីណង់]]ជាអ្នកកំណត់ចំនួន និងលក្ខណៈនៃរឹស។ មានលក្ខ័ណ្ឌបី៖ * ប្រសិនបើឌីសគ្រីមីណង់ជាចំនួនវិជ្ជមាន <math>(\Delta > 0 )\,\!</math> នោះសមីការមានរឹសពីរផ្សេងគ្នាជាចំនួនពិត។ <center> <math> \begin{align} f(x) &= a\left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \frac{\Delta}{4a^2}\right]\\ &= a\left[\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 - \left(\frac{\sqrt{\Delta}}{2a}\right)^2\right]\\ &=a \left(x + \frac{b}{2a} - \frac{\sqrt{\Delta}}{2a}\right)\left(x + \frac{b}{2a} + \frac{\sqrt{\Delta}}{2a}\right) \\ &= a\left(x + \frac{b - \sqrt{\Delta}}{2a}\right)\left(x + \frac{b + \sqrt{\Delta}}{2a}\right) \end{align} </math> </center> ពេល <math>f(x)=0 \,</math> រឹសទាំងពីរ <math>x_1 \,</math> និង<math>x_2 \,</math> នៃសមីការកំណត់ដោយ :: <math>x_1 = \frac{-b + \sqrt{\Delta}}{2a}</math> :: <math>x_2 = \frac{-b - \sqrt{\Delta}}{2a}</math> ::( ឬ <math>x = \frac{-b \pm \sqrt {b^2-4ac}}{2a}</math> ) គេបានទំរង់ជាផលគុណកត្តានៃ <math>f(x) \,</math> កំនត់ដោយ ::<math>f(x) = a(x - x_1)(x - x_2) \,</math> * ប្រសិនបើឌីសគ្រីមីណង់ស្មើសូន្យ <math>(\Delta = 0 )\,\!</math> <math>f(x) = 0 \,\!</math> តាមវិធីសាសស្រ្តខាងលើ <math>\Delta = 0 \,\!</math> គេបានរាងកាណូនិកនៃសមីការអាចសរសេរ ::<math>\left(x + \frac{b}{2a}\right)^2 = 0</math> នោះសមីការមានរឹសឌុបជាចំនួនពិតកំណត់ដោយ ::<math>x_0 = -\frac{b}{2a} \,\!</math> គេបានទំរង់ជាផលគុណកត្តានៃ <math>f(x) \,</math> កំនត់ដោយ ::<math>f(x) = a(x-x_0)^2~</math> * ប្រសិនបើឌីសគ្រីមីណង់ជាចំនួនអវិជ្ជមាន <math>(\Delta < 0 )\,\!</math> នោះសមីការគ្មានរឹសជាចំនួនពិតទេ ប៉ុន្តែមានពីរផ្សេងគ្នាជាចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គ្នាកំណត់ដោយ *: <math>\begin{align} x &= \frac{-b}{2a} + i \frac{\sqrt {4ac - b^2}}{2a} \\ x &= \frac{-b}{2a} - i \frac{\sqrt {4ac - b^2}}{2a} \\ i^2 &= -1 \end{align}</math> == លក្ខណៈធរណីមាត្រ == [[ឯកសារ:Polynomialdeg2.svg|thumb|ស្តាំ|200ភស|ចំពោះ[[អនុគមន៍ដឺក្រេទី២]]: <br /> <font size="2"> ''f'' </font>(''x'') = ''x''² − ''x'' − 2 = (''x'' + 1)(''x'' − 2) នៃអថេរ ''x'' ដែល អ័ក្ស x នៃចំនុចប្រសព្វរវាងក្រាប និងអ័ក្សអាប់ស៊ីសត្រង់ x = −1 និង x = 2 គឺជារឹសនៃសមីការ x² − x − 2 = 0 ។]] រឹសនៃសមីការដឺក្រេទី២ : <math>ax^2+bx+c=0 \,</math> គឺជា[[អនុគមន៍ដឺក្រេទី២]]នៅពេលដែលគេអោយវាស្មើសូន្យ: : <math>f(x) = ax^2+bx+c\,</math> ដែលគេកំណត់សរសេរ : <math>f(x) = 0\, </math> ។ បើ a b និង c ជា[[ចំនួនពិត]] និងដែនកំនត់នៃ f ជាសំនុំនៃចំនួនពិត នោះគេបាន <math>f(x) = 0\, </math> គឺជាចំនុចដែលក្រាបប្រសព្វគ្នាជាមួយអ័ក្សអាប់ស៊ីស។ យោងតាមការបកស្រាយខាងលើ ប្រសិន​បើ​ឌីសគ្រីមីណង់​វិជ្ជមាន​នោះ​ក្រាប​នឹង​កាត់អ័ក្សអាប់ស៊ីស​ត្រង់ពីរ​ចំនុច​ផ្សេងគ្នា។ បើឌីសគ្រីមីណង់ស្មើសូន្យ នោះ​ក្រាប​នឹង​ប៉ះ​អ័ក្សអាប់ស៊ីស​ត្រង់​មួយ​ចំនុច​គត់។ បើឌីសគ្រីមីណង់អវិជ្ជមាន នោះក្រាបមិនកាត់ឬប៉ះអ័ក្សអាប់ស៊ីស។ == ការដាក់ជាផលគុណកត្តានៃសមីការដឺក្រេទី២ == តួ <math>x - r\, </math> ជាកត្តានៃពហុធា <math>ax^2+bx+c \ </math> លុះត្រាតែ ''r'' ជារឹសនៃសមីការដឺក្រេទី២ <math>ax^2+bx+c=0 \ </math> ។ វាកំនត់ដោយរូបមន្តសមីការដឺក្រេទី២ដែល : <math>ax^2+bx+c = a \left( x - \frac{-b + \sqrt {b^2-4ac}}{2a} \right) \left( x - \frac{-b - \sqrt {b^2-4ac}}{2a} \right)</math> ។ ក្នុងករណីពិសេសដែលសមីការដឺក្រេទី២មានរឹសឌុប (មានន័យថា <math>\Delta = 0 \,\!</math> )ពហុធាដឺក្រេទី២អាចដាក់ជាផលគុណកត្តាដូចខាងក្រោម :<math>ax^2+bx+c = a \left( x + \frac{b}{2a} \right)^2\,\!</math> == ឧទាហរណ៍ == គេអោយសមីការដឺក្រេទី២ <math>x^2 - ax + 2a =0 \,</math> ដែល a ជាចំនួនថេរ។ ចូរកំនត់តំលៃនៃ a ដើម្បីអោយសមីការនេះយ៉ាងហោចណាស់មានចំលើយមួយនៅក្នុងចន្លោះ <math>-1 < x < 1 \,</math> ។ '''ចំលើយ''' :យើងមាន <math>x^2 - ax + 2a = 0 \,</math> :តាង <math>f(x) = x^2 - ax + 2a \,</math> ដើម្បីអោយសមីការមានចំលើយយ៉ាងហោចណាស់មួយនៅចន្លោះ <math>-1 < x < 1 \,</math> :<math>\begin{align} &\Longleftrightarrow &f(-1) \cdot f(1) &< 0 \\ &\Rightarrow &(1+a-2a)(1-a+2a) &<0 \\ &\Rightarrow &(3a+1)(1+a) &<0 \\ &\Rightarrow &a \in ]-\frac{1}{3}, -a[ \end{align}</math> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិជគណិតថ្នាក់ដំបូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមីការ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា]] g17ych2clgvv5q8h9myhkx7y7cmd5wu 0 13012 341742 328086 2026-10-10T06:30:58Z WEC3R0256QG 53377 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|2 */ 341742 wikitext text/x-wiki '''ប្រាសាទ​គោករមៀត'''​ស្ថិត​នៅ​ក្នុងភូមិសាស្ត្រ​របស់ [[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] ។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុង[[ភូមិ]]​គោករមៀត ឃុំគោករមៀត បានហៅប្រាសាទបុរាណនេះថា ប្រាសាទគោករមៀត តៗគ្នារហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ប្រាសាទនេះមាន ហ៊ុមព័ទ្ធទៅដោយ​ ព្រៃស្រោង នៅចម្ងាយពីព្រំប្រទល់​ ប្រទេសសៀមប្រមាណជា ១០ គីឡូម៉ែត្រ ។ ប្រាសាទបុរាណនេះកសាងឡើងដោយឥដ្ឋ ខ្លោង ទ្វារ និង ចម្លាក់នានាធ្វើអំពីថ្មភក់ ។ រូបចម្លាក់ និង ដំបូលប្រាសាទ ត្រូវបាក់បែកខ្ទេចខ្ទាំស្ទើរ គ្មានសល់។ ជារួមមក យោងទៅតាមទម្រង់នៃអក្សរចារឹក និងផ្នែកជាច្រើននៃប្រាសាទមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលប្រាសាទក្រហម (សសរពេជ្រ ប្លង់ទូទៅនៃប្រាសាទ ជើងទម្រ) យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា ប្រាសាទគោករមៀត ទំនងកសាងឡើងនៅរវាងចុងស.វ.ទី១០​ ដើមស.វ.ទី១១ ដែលអាចស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីជ័យវរ្ម័នទី៥ (គ.ស.៩៦៨ ដល់ ១០០០) ឬ ព្រះបាទស្រីសូរ្យវរ្ម័នទី១ (គ.ស.១០០២ ដល់ ១០៤៩)។ ដោយឡែក ដោយសារតែអក្សរចារឹកមានភាពរលុបខ្លាំងដែលជាហេតុធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវមិនទាន់មានលទ្ធភាពអាចប្រែសម្រួលអត្ថន័យបាន យើងពុំដឹងច្បាស់អំពីតួនាទីរបស់ប្រាសាទគោករមៀតថាយ៉ាងណានោះដែរ ពោល គ្រាន់តែអាចសន្និដ្ឋានបានថា ប្រាសាទនេះទំនងជាទេវស្ថាន ឬទីសក្ការបូជាដែលប្រហែលពាក់ព័ន្ធជាមួយលទ្ធិព្រហ្មញ្ញ​សាសនា ឬព្រះពុទ្ធសាសនា។ [[Category:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ|គោករមៀត]] fooj2hi9wn12h7055fstz8xknhawip6 0 25852 341735 340391 2026-10-10T03:09:54Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341735 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:C_Hello_World_Program.png|រូបភាពតូច|ស្តាំ|342px|ឧទាហរណ៍នៃ[[ក្រមដើម]]បានសរសេរក្នុង[[ភាសាកម្មវិធីជ្វា]] ដែលនឹងចារឹកសារថា "Hello World!" (សួស្ដី ពិភពលោក!) ទៅកាន់[[ឆ្នេញបមាណីយ]]នៅពេលវាត្រូវ[[សំរាយ|បានបកស្រាយ]] និងដើរដោយ[[យន្តសិប្បនិម្មិត្តជ្វា]]។]] '''ភាសាកម្មវិធី'''មួយគឺជាភាសាសាងឡើងមួយបែបដែលរចនាឡើងដើម្បីធ្វើទំនាក់ទំនង[[លំណែនាំ]]មួយចំនួនទៅកាន់គ្រឿង[[យន្ត]] ជាពិសេស[[គណនូបករណ៍]]។ ភាសាកម្មវិធីត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបង្កើត[[កម្មវិធី (យន្តូបករណ៍)|កម្មវិធី]]គ្រប់គ្រងទង្វើនៃយន្តមួយគ្រឿង រឺក៏ដើម្បីកំណត់បញ្ជាក់[[នព្វន្តវិធាន]]នានា។ ភាសាកម្មវិធីដំបូងឡើយបានកើតមានឡើងមុន[[ប្រវត្តិគ្រឿងរឹងគណនូបករណ៍|ការបង្កើតគណនូបករណ៍តួលេខ]]ទៅទៀត ហើយត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ដៅនូវទង្វើរបស់គ្រឿងយន្តដូចជា[[កីតំបាញយន្ត]] និង [[ព្យែណូលេងឯង]]។<ref>Ettinger, James (2004) ''Jacquard's Web'', Oxford University Press</ref> ភាសាកម្មវិធីផ្សេងៗរាប់ពាន់ភាសាត្រូវបានគេបង្កើតឡើង ភាគច្រើននៅក្នុងវិស័យគណនូបករណ៍ និងនៅតែមានការបង្កើតឡើងជាច្រើនភាសារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ភាសាកម្មវិធីភាគច្រើនតំរូវឱ្យមានគណនាកម្មកំណត់ក្នុងទំរង់[[សំណេរកម្មវិធីបញ្ជា|បញ្ជា]] (ឧ. ដំណើរនៃប្រតិបត្តិកម្មជាច្រើនស្ដែងឡើង) គ្រាដែលភាសាដទៃទៀតប្រើទំរង់ផ្សេងៗនៃយថាប្រភេទកម្មរបស់កម្មវិធីដូចជា ទំរង់[[សំណេរកម្មវិធីប្រកាស|ប្រកាស]] (ឧ. លទ្ធផលដែលចង់បានត្រូវបានកំណត់ជាក់លាក់ មិនមែនឱ្យវាសំរេចត្រូវធ្វើយ៉ាងណានោះទេ)។ ការពិពណ៌នាអំពីភាសាកម្មវិធីមួយជាធម្មតាត្រូវបានគេបំបែកទៅជាសមាសភាគពីរយ៉ាងតាមរយៈ[[វាក្យសម្ព័ន្ធ (ភាសាកម្មវិធី)|វាក្យសម្ព័ន្ធ]] (ទំរង់) និង [[សញ្ញាន័យវិទ្យា]] (អត្ថន័យ)។ ភាសាខ្លះត្រូវបានកំណត់ដោយឯកសារយថាប្រភេទកម្ម (ជាឧទាហរណ៍ ភាសាកម្មវិធី [[ស៊ី (ភាសាកម្មវិធី)|C]] ត្រូវបានគេកំណត់ដោយបមាណីយ[[អង្គការបមាណីយកម្មអន្តរជាតិ|អ.ប.អ.]]) ខណៈដែលបណ្ដាភាសាដទៃទៀត (ដូចជា [[ផឺល|Perl]]) មានបូរណកម្មលប់ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជា[[បូរណកម្មលំយោង|លំយោង]]។ == និយមន័យ == ភាសាកម្មវិធីមួយជាខ្នត់មួយសំរាប់សរសេរ[[កម្មវិធីគណនូបករណ៍|កម្មវិធី]]នានា ដែលគឺជាបណ្ដាយថាប្រភេទកម្មនៃគណនាកម្ម រឺ [[នព្វន្តវិធាន]]មួយ។<ref name="Aaby 2004">{{cite book|last=Aaby|first=Anthony|title=Introduction to Programming Languages|year=2004|url=http://www.emu.edu.tr/aelci/Courses/D-318/D-318-Files/plbook/intro.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108043216/http://www.emu.edu.tr/aelci/Courses/D-318/D-318-Files/plbook/intro.htm |date=2012-11-08 }}</ref> ភាគខ្លះ តែមិនទាំងអស់ ពួកអ្នកប្រឌិតសង្កត់ធ្ងន់លើបច្ចេកសព្ទ "ភាសាកម្មវិធី" ចំពោះតែភាសាទាំងឡាយណានោះ ដែលអាចកំណត់បញ្ជាក់នព្វន្តវិធានទាំងឡាយដែលអាចមាន ''ទាំងឡាយ''។<ref name="Aaby 2004"/><ref>In mathematical terms, this means the programming language is [[Turing completeness|Turing-complete]] {{cite book|last=MacLennan|first=Bruce J.|title=Principles of Programming Languages|url=https://archive.org/details/principlesofprog0003macl|page=[https://archive.org/details/principlesofprog0003macl/page/1 1]|publisher=Oxford University Press|year=1987|isbn=0-19-511306-3}}</ref> វិសេសគុណរាល់ដងចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់រាល់អ្វីៗផ្សំឡើងទៅជាភាសាកម្មវិធីមួយរួមមាន: ; អនុគមន៍ និង គោលដៅ : A ''ភាសាកម្មវិធីគណនូបករណ៍'' មួយគឺជា[[ភាសាទំរង់|ភាសា]]មួយប្រើដើម្បីសរសេរ[[កម្មវិធីគណនូបករណ៍]]នានា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[គណនូបករណ៍]] ដំណើរការប្រភេទនៃគណនាកម្ម<ref name=sigplan>{{cite web|author=[[Association for Computing Machinery|ACM]] SIGPLAN|title=Bylaws of the Special Interest Group on Programming Languages of the Association for Computing Machinery|url=http://www.acm.org/sigs/sigplan/sigplan_bylaws.htm|accessdate=19 June 2006|year=2003}}, ''The scope of SIGPLAN is the theory, design, implementation, description, and application of computer programming languages - languages that permit the specification of a variety of different computations, thereby providing the user with significant control (immediate or delayed) over the computer's operation.''</ref> រឺ [[នព្វន្តវិធាន]] ហើយទំនងជាអាចគ្រប់គ្រងឧបករណ៍ខាងក្រៅៗដូចជា[[ផ្នោះពុម្ព (គណនាការ)|ផ្នោះពុម្ព]] [[រង្វិលថាស]] [[រូបយន្ត]]នានា <ref name="robots">{{cite web|url=http://www.cs.brown.edu/people/tld/courses/cs148/02/programming.html |title=Programming Robots |accessdate=23 September 2006 |last=Dean |first=Tom |date= |year=2002 |work=Building Intelligent Robots |publisher=Brown University Department of Computer Science}}</ref> និងនៅមានទៀត។ ឧទាហរណ៍ ពួកកម្មវិធីរបស់[[ផូសថ៍ស្គ្រីបថ៍]] (PostScript) រាល់ដងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយកម្មវិធីផ្សេងមួយទៀតដើម្បីគ្រប់គ្រងផ្នោះពុម្ព រឺ គំហើញរបស់គណនូបករណ៍។ More generally, a programming language may describe computation on some, possibly abstract, machine. It is generally accepted that a complete specification for a programming language includes a description, possibly idealized, of a machine or processor for that language.<ref name=nara2>R. Narasimahan, Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory, pp. 189--247 in Franz Alt, Morris Rubinoff (eds.) Advances in computers, Volume 8, Academic Press, 1994, ISBN 012012108, p.193 : "a complete specification of a programming language must, by definition, include a specification of a processor--idealized, if you will--for that language." [the source cites many references to support this statement]</ref> In most practical contexts, a programming language involves a computer; consequently, programming languages are usually defined and studied this way.<ref>{{cite book|last=Ben Ari|first=Mordechai|title=Understanding Programming Languages|url=https://archive.org/details/understandingpro0000bena_b4f3|publisher=John Wiley and Sons| year=1996|quote=Programs and languages can be defined as purely formal mathematical objects. However, more people are interested in programs than in other mathematical objects such as groups, precisely because it is possible to use the program—the sequence of symbols—to control the execution of a computer. While we highly recommend the study of the theory of programming, this text will generally limit itself to the study of programs as they are executed on a computer.}}</ref> Programming languages differ from [[natural language]]s in that natural languages are only used for interaction between people, while programming languages also allow humans to communicate instructions to machines. ; Abstractions : Programming languages usually contain [[abstraction (computer science)|abstractions]] for defining and manipulating [[data structure]]s or controlling the [[control flow|flow of execution]]. The practical necessity that a programming language support adequate abstractions is expressed by the [[abstraction principle (programming)|abstraction principle]];<ref>David A. Schmidt, ''The structure of typed programming languages'', MIT Press, 1994, ISBN 0-262-19349-3, p. 32</ref> this principle is sometimes formulated as recommendation to the programmer to make proper use of such abstractions.<ref>{{cite book|last=Pierce|first=Benjamin|title=Types and Programming Languages|publisher=MIT Press|year=2002|isbn=0-262-16209-1|page=339}}</ref> ; Expressive power : The [[theory of computation]] classifies languages by the computations they are capable of expressing. All [[Turing completeness|Turing complete]] languages can implement the same set of [[algorithm]]s. [[SQL-92|ANSI/ISO SQL-92]] and [[Charity (programming language)|Charity]] are examples of languages that are not Turing complete, yet often called programming languages.<ref>{{cite web|author=Digital Equipment Corporation|title=Information Technology - Database Language SQL (Proposed revised text of DIS 9075)|url=http://www.contrib.andrew.cmu.edu/~shadow/sql/sql1992.txt|work=ISO/IEC 9075:1992, Database Language SQL|accessdate=29 June 2006}}</ref><ref>{{cite web|author=The Charity Development Group|title=The CHARITY Home Page|url=http://pll.cpsc.ucalgary.ca/charity1/www/home.html|date=December 1996|accessdate=29 June 2006|archivedate=18 កក្កដា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060718010551/http://pll.cpsc.ucalgary.ca/charity1/www/home.html|url-status=dead}}, ''Charity is a categorical programming language...'', ''All Charity computations terminate.''</ref> [[Markup languages]] like [[XML]], [[HTML]] or [[troff]], which define [[structured data]], are not usually considered programming languages.<ref>[http://www.w3.org/XML/1999/XML-in-10-points.html XML in 10 points] [[W3C]], 1999, ''XML is not a programming language.''</ref><ref>{{cite book|last=Powell|first=Thomas|title=HTML & XHTML: the complete reference|url=https://archive.org/details/htmlxhtmlcomplet0000powe|publisher=McGraw-Hill|year=2003|isbn=0-07-222942-X|page=[https://archive.org/details/htmlxhtmlcomplet0000powe/page/25 25]|quote=''HTML is not a programming language.''}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dykes|first1=Lucinda|first2=Ed|last2=Tittel|title=XML For Dummies, 4th Edition|url=https://archive.org/details/xmlfordummies0004dyke|publisher=Wiley|year=2005|isbn=0-7645-8845-1|page=[https://archive.org/details/xmlfordummies0004dyke/page/20 20]|quote=''...it's a markup language, not a programming language.''}}</ref> Programming languages may, however, share the syntax with markup languages if a computational semantics is defined. [[XSLT]], for example, is a [[Turing completeness|Turing complete]] XML dialect.<ref>{{cite web|url=http://www.ibm.com/developerworks/library/x-xslt/|title=What kind of language is XSLT?|publisher=IBM.com|accessdate=3 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms767587(VS.85).aspx |title=XSLT is a Programming Language|publisher=Msdn.microsoft.com|accessdate=3 December 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=Michael|title=Programming Language Pragmatics|url=https://archive.org/details/programminglangu0000scot_4edi|publisher=[[Morgan Kaufmann]]|year=2006|isbn=0-12-633951-1|page=[https://archive.org/details/programminglangu0000scot_4edi/page/802 802]|quote=''XSLT, though highly specialized to the transformation of XML, is a Turing-complete programming language.''}}</ref> Moreover, [[LaTeX]], which is mostly used for structuring documents, also contains a Turing complete subset.<ref>http://tobi.oetiker.ch/lshort/lshort.pdf</ref><ref>{{cite book|last=Syropoulos|first=Apostolos|coauthors=Antonis Tsolomitis, Nick Sofroniou|title=Digital typography using LaTeX|url=https://archive.org/details/digitaltypograph0000syro|publisher=Springer-Verlag|year=2003|isbn=0-387-95217-9|page=[https://archive.org/details/digitaltypograph0000syro/page/213 213]|quote=''TeX is not only an excellent typesetting engine but also a real programming language.''}}</ref> The term ''computer language'' is sometimes used interchangeably with programming language.<ref>Robert A. Edmunds, The Prentice-Hall standard glossary of computer terminology, Prentice-Hall, 1985, p. 91</ref> However, the usage of both terms varies among authors, including the exact scope of each. One usage describes programming languages as a subset of computer languages.<ref>Pascal Lando, Anne Lapujade, Gilles Kassel, and Frédéric Fürst, ''[http://www.loa-cnr.it/ICSOFT2007_final.pdf Towards a General Ontology of Computer Programs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429185753/http://www.loa-cnr.it/ICSOFT2007_final.pdf |date=2011-04-29 }}'', [http://dblp.uni-trier.de/db/conf/icsoft/icsoft2007-1.html ICSOFT 2007], pp. 163-170</ref> In this vein, languages used in computing that have a different goal than expressing computer programs are generically designated computer languages. For instance, markup languages are sometimes referred to as computer languages to emphasize that they are not meant to be used for programming.<ref>S.K. Bajpai, ''Introduction To Computers And C Programming'', New Age International, 2007, ISBN 81-224-1379-X, p. 346</ref> Another usage regards programming languages as theoretical constructs for programming abstract machines, and computer languages as the subset thereof that runs on physical computers, which have finite hardware resources.<ref>R. Narasimahan, Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory, pp. 189--247 in Franz Alt, Morris Rubinoff (eds.) Advances in computers, Volume 8, Academic Press, 1994, ISBN 012012108, p.215: "[...] the model [...] for computer languages differs from that [...] for programming languages in only two respects. In a computer language, there are only finitely many names--or registers--which can assume only finitely many values--or states--and these states are not further distinguished in terms of any other attributes. [author's footnote:] This may sound like a truism but its implications are far reaching. For example, it would imply that any model for programming languages, by fixing certain of its parameters or features, should be reducible in a natural way to a model for computer languages."</ref> [[John C. Reynolds]] emphasizes that [[formal specification]] languages are just as much programming languages as are the languages intended for execution. He also argues that textual and even graphical input formats that affect the behavior of a computer are programming languages, despite the fact they are commonly not Turing-complete, and remarks that ignorance of programming language concepts is the reason for many flaws in input formats.<ref>John C. Reynolds, ''Some thoughts on teaching programming and programming languages'', [[SIGPLAN]] Notices, Volume 43, Issue 11, November 2008, p.109</ref> == History == {{main|History of programming languages|Programming language generations}} === Early developments === The first programming languages designed to communicate instructions to a computer were written in the 1950s. An early [[high-level programming language]] to be designed for a computer was [[Plankalkül]], developed for the German [[Z3 (computer)|Z3]] by [[Konrad Zuse]] between 1943 and 1945. However, it was not implemented until 1998 and 2000.<ref>[[Raúl Rojas|Rojas, Raúl]], et al. (2000). "Plankalkül: The First High-Level Programming Language and its Implementation". Institut für Informatik, Freie Universität Berlin, Technical Report B-3/2000. [http://www.zib.de/zuse/Inhalt/Programme/Plankalkuel/Plankalkuel-Report/Plankalkuel-Report.htm (full text)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018204625/http://www.zib.de/zuse/Inhalt/Programme/Plankalkuel/Plankalkuel-Report/Plankalkuel-Report.htm |date=2014-10-18 }}</ref> [[John Mauchly]]'s [[Short Code (computer language)|Short Code]], proposed in 1949, was one of the first high-level languages ever developed for an [[electronic computer]].<ref name="Sebesta">Sebesta, W.S Concepts of Programming languages. 2006;M6 14:18 pp.44. ISBN 0-321-33025-0</ref> Unlike [[machine code]], Short Code statements represented mathematical expressions in understandable form. However, the program had to be translated into [[machine code]] every time it ran, making the process much slower than running the equivalent machine code. [[ឯកសារ:Manchester Mark2.jpg|រូបភាពតូច|300px|The [[Manchester Mark 1]] ran programs written in [[Autocode]] from 1952.]] At the [[University of Manchester]], [[Alick Glennie]] developed [[Autocode]] in the early 1950s. A [[high-level programming language|programming language]], it used a [[compiler]] to automatically convert the language into machine code. The first code and compiler was developed in 1952 for the [[Manchester Mark 1|Mark 1]] computer at the University of Manchester and is considered to be the first [[compiler|compiled]] high-level programming language.<ref>{{Cite journal |last=Knuth|first=Donald E.|last2=Pardo|first2=Luis Trabb|title=Early development of programming languages|journal=Encyclopedia of Computer Science and Technology|volume=7|pages=419–493|publisher=Marcel Dekker |postscript=<!--None-->}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=kpYX_lNI0VMC|title=Digitized: The Science of Computers and how it Shapes Our World|author=Peter J. Bentley|year=2012|publisher=Oxford University Press|page=87}}</ref> The second autocode was developed for the Mark 1 by [[Tony Brooker|R. A. Brooker]] in 1954 and was called the "Mark 1 Autocode". Brooker also developed an autocode for the [[Ferranti Mercury]] in the 1950s in conjunction with the University of Manchester. The version for the [[EDSAC|EDSAC 2]] was devised by [[D. F. Hartley]] of [[University of Cambridge Mathematical Laboratory]] in 1961. Known as EDSAC 2 Autocode, it was a straight development from Mercury Autocode adapted for local circumstances, and was noted for its object code optimisation and source-language diagnostics which were advanced for the time. A contemporary but separate thread of development, [[Atlas Autocode]] was developed for the University of Manchester [[Atlas Computer (Manchester)|Atlas 1]] machine. Another early programming language was devised by [[Grace Hopper]] in the US, called [[FLOW-MATIC]]. It was developed for the [[UNIVAC I]] at [[Remington Rand]] during the period from 1955 until 1959. Hopper found that business data processing customers were uncomfortable with mathematical notation, and in early 1955, she and her team wrote a specification for an [[English language|English]] programming language and implemented a prototype.<ref>Hopper (1978) p.&nbsp;16.</ref> The FLOW-MATIC compiler became publicly available in early 1958 and was substantially complete in 1959.<ref>Sammet (1969) p.&nbsp;316</ref> Flow-Matic was a major influence in the design of [[COBOL]], since only it and its direct descendent [[AIMACO]] were in actual use at the time.<ref>Sammet (1978) p.&nbsp;204.</ref> The language [[Fortran]] was developed at IBM in the mid '50s, and became the first widely used high-level general purpose programming language. === Refinement === The period from the 1960s to the late 1970s brought the development of the major language paradigms now in use, though many aspects were refinements of ideas in the very first [[Third-generation programming language]]s: * [[APL (programming language)|APL]] introduced ''[[array programming]]'' and influenced [[functional programming]].<ref>Richard L. Wexelblat: ''History of Programming Languages'', Academic Press, 1981, chapter XIV.</ref> * [[PL/I]], originally called NPL, was designed in the early 1960s to incorporate the best ideas from FORTRAN and COBOL with block structures taken from ALGOL. * In the 1960s, [[Simula]] was the first language designed to support ''[[object-oriented programming]]''; in the mid-1970s, [[Smalltalk]] followed with the first "purely" object-oriented language. * [[C (programming language)|C]] was developed between 1969 and 1973 as a ''[[system programming]]'' language, and remains popular.<ref>{{cite web|url=http://www.cs.berkeley.edu/~flab/languages.html|author=François Labelle|title=Programming Language Usage Graph|work=[[SourceForge]]|accessdate=21 June 2006|archivedate=17 មិថុនា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060617055109/http://www.cs.berkeley.edu/%7Eflab/languages.html|url-status=dead}}. This comparison analyzes trends in number of projects hosted by a popular community programming repository. During most years of the comparison, C leads by a considerable margin; in 2006, Java overtakes C, but the combination of C/C++ still leads considerably.</ref> * [[Prolog]], designed in 1972, was the first ''[[logic programming]]'' language. * In 1978, [[ML (programming language)|ML]] built a polymorphic type system on top of Lisp, pioneering ''[[Type system|statically typed]] [[functional programming]]'' languages. Each of these languages spawned an entire family of descendants, and most modern languages count at least one of them in their ancestry. The 1960s and 1970s also saw considerable debate over the merits of ''[[structured programming]]'', and whether programming languages should be designed to support it.<ref>{{cite journal|title=The Semicolon Wars|url=https://archive.org/details/sim_american-scientist_july-august-2006_94_4/page/n12|journal=American Scientist|first1=Brian|last1=Hayes|volume=94|issue=4|year=2006|pages=299–303}}</ref> [[Edsger W. Dijkstra|Edsger Dijkstra]], in a famous 1968 letter published in the [[Communications of the ACM]], argued that [[Goto|GOTO]] statements should be eliminated from all "higher level" programming languages.<ref>{{cite journal|last=Dijkstra|first=Edsger W.|authorlink=Edsger Dijkstra|title=Go To Statement Considered Harmful|journal=Communications of the ACM|volume=11|issue=3|date=March 1968|pages=147–148|url=http://www.acm.org/classics/oct95/|accessdate=29 June 2006|doi=10.1145/362929.362947|archive-date=3 កក្កដា 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703050443/http://www.acm.org/classics/oct95/|dead-url=yes}}</ref> The 1960s and 1970s also saw expansion of techniques that reduced the footprint of a program as well as improved productivity of the programmer and user. The [[Computer programming in the punch card era|card deck]] for an early [[Fourth-generation programming language|4GL]] was a lot smaller for the same functionality expressed in a [[Third-generation programming language|3GL deck]]. === Consolidation and growth === [[ឯកសារ:Bangalore India Tech books for sale IMG 5261.jpg|រូបភាពតូច|240px|ស្តាំ|A selection of textbooks that teach programming, in languages both popular and obscure. These are only a few of the thousands of programming languages and dialects that have been designed in history.]] The 1980s were years of relative consolidation. [[C++]] combined object-oriented and systems programming. The United States government standardized [[Ada (programming language)|Ada]], a systems programming language derived from [[Pascal (programming language)|Pascal]] and intended for use by defense contractors. In Japan and elsewhere, vast sums were spent investigating so-called [[Fifth-generation programming language|"fifth generation" languages]] that incorporated logic programming constructs.<ref>Tetsuro Fujise, Takashi Chikayama, Kazuaki Rokusawa, Akihiko Nakase (December 1994). "KLIC: A Portable Implementation of KL1" ''Proc. of FGCS '94, ICOT'' Tokyo, December 1994. http://www.icot.or.jp/ARCHIVE/HomePage-E.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925132105/http://www.icot.or.jp/ARCHIVE/HomePage-E.html |date=2006-09-25 }} KLIC is a portable implementation of a concurrent logic programming language [[KL1]].</ref> The functional languages community moved to standardize [[ML (programming language)|ML]] and Lisp. Rather than inventing new paradigms, all of these movements elaborated upon the ideas invented in the previous decade. One important trend in language design for programming large-scale systems during the 1980s was an increased focus on the use of ''modules'', or large-scale organizational units of code. [[Modula-2]], Ada, and ML all developed notable module systems in the 1980s, although other languages, such as [[PL/I]], already had extensive support for modular programming. Module systems were often wedded to [[generic programming]] constructs.<ref>{{cite web|author=Jim Bender|url=http://readscheme.org/modules/|title=Mini-Bibliography on Modules for Functional Programming Languages|work=ReadScheme.org|accessdate=27 September 2006|date=15 March 2004|archivedate=24 កញ្ញា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060924085057/http://readscheme.org/modules/|url-status=dead}}</ref> The rapid growth of the [[Internet]] in the mid-1990s created opportunities for new languages. [[Perl]], originally a Unix scripting tool first released in 1987, became common in dynamic [[website]]s. [[Java (programming language)|Java]] came to be used for server-side programming, and bytecode virtual machines became popular again in commercial settings with their promise of "[[Write once, run anywhere]]" ([[UCSD Pascal]] had been popular for a time in the early 1980s). These developments were not fundamentally novel, rather they were refinements to existing languages and paradigms, and largely based on the C family of programming languages. Programming language evolution continues, in both industry and research. Current directions include security and reliability verification, new kinds of modularity ([[mixin]]s, [[Delegation (programming)|delegates]], [[aspect-oriented programming|aspects]]), and database integration such as Microsoft's [[Language Integrated Query|LINQ]]. The [[Fourth-generation programming language|4GLs]] are examples of languages which are domain-specific, such as [[SQL]], which manipulates and returns [[set (computer science)|sets]] of data rather than the scalar values which are canonical to most programming languages. [[Perl]], for example, with its '[[here document]]' can hold multiple 4GL programs, as well as multiple JavaScript programs, in part of its own perl code and use variable interpolation in the 'here document' to support multi-language programming.<ref>Wall, ''Programming Perl'' ISBN 0-596-00027-8 p. 66</ref> == Elements == All programming languages have some [[language primitive|primitive]] building blocks for the description of data and the processes or transformations applied to them (like the addition of two numbers or the selection of an item from a collection). These primitives are defined by syntactic and semantic rules which describe their structure and meaning respectively. === Syntax === [[ឯកសារ:Python add5 parse.png|រូបភាពតូច|ស្តាំ|367px|[[Parse tree]] of Python code with inset tokenization]] [[ឯកសារ:Python add5 syntax.svg|រូបភាពតូច|ស្តាំ|292px|[[Syntax highlighting]] is often used to aid programmers in recognizing elements of source code. The language above is [[Python (programming language)|Python]].]] {{Main|Syntax (programming languages)}} A programming language's surface form is known as its [[syntax (programming languages)|syntax]]. Most programming languages are purely textual; they use sequences of text including words, numbers, and punctuation, much like written natural languages. On the other hand, there are some programming languages which are more [[visual programming language|graphical]] in nature, using visual relationships between symbols to specify a program. The syntax of a language describes the possible combinations of symbols that form a syntactically correct program. The meaning given to a combination of symbols is handled by semantics (either [[Formal semantics of programming languages|formal]] or hard-coded in a [[Reference implementation (computing)|reference implementation]]). Since most languages are textual, this article discusses textual syntax. Programming language syntax is usually defined using a combination of [[regular expression]]s (for [[lexical analysis|lexical]] structure) and [[Backus–Naur Form]] (for [[context-free grammar|grammatical]] structure). Below is a simple grammar, based on [[Lisp (programming language)|Lisp]]: <syntaxhighlight lang="bnf"> expression ::= atom | list atom ::= number | symbol number ::= [+-]?['0'-'9']+ symbol ::= ['A'-'Z''a'-'z'].* list ::= '(' expression* ')' </syntaxhighlight> This grammar specifies the following: * an ''expression'' is either an ''atom'' or a ''list''; * an ''atom'' is either a ''number'' or a ''symbol''; * a ''number'' is an unbroken sequence of one or more decimal digits, optionally preceded by a plus or minus sign; * a ''symbol'' is a letter followed by zero or more of any characters (excluding whitespace); and * a ''list'' is a matched pair of parentheses, with zero or more ''expressions'' inside it. The following are examples of well-formed token sequences in this grammar: <code>12345</code>, <code>()</code> and <code>(a b c232 (1))</code>. Not all syntactically correct programs are semantically correct. Many syntactically correct programs are nonetheless ill-formed, per the language's rules; and may (depending on the language specification and the soundness of the implementation) result in an error on translation or execution. In some cases, such programs may exhibit [[undefined behavior]]. Even when a program is well-defined within a language, it may still have a meaning that is not intended by the person who wrote it. Using [[natural language]] as an example, it may not be possible to assign a meaning to a grammatically correct sentence or the sentence may be false: * "[[Colorless green ideas sleep furiously]]." is grammatically well-formed but has no generally accepted meaning. * "John is a married bachelor." is grammatically well-formed but expresses a meaning that cannot be true. The following C language fragment is syntactically correct, but performs operations that are not semantically defined (the operation <tt>*p >> 4</tt> has no meaning for a value having a complex type and <tt>p->im</tt> is not defined because the value of <tt>p</tt> is the [[pointer (computer programming)|null pointer]]): <syntaxhighlight lang="c"> complex *p = NULL; complex abs_p = sqrt(*p >> 4 + p->im); </syntaxhighlight> If the [[type declaration]] on the first line were omitted, the program would trigger an error on compilation, as the variable "p" would not be defined. But the program would still be syntactically correct, since type declarations provide only semantic information. The grammar needed to specify a programming language can be classified by its position in the [[Chomsky hierarchy]]. The syntax of most programming languages can be specified using a Type-2 grammar, i.e., they are [[context-free grammar]]s.<ref>{{cite book|author=Michael Sipser|year=1996|title=[[Introduction to the Theory of Computation]]|publisher=PWS Publishing|isbn=0-534-94728-X |authorlink=Michael Sipser}} Section 2.2: Pushdown Automata, pp.101–114.</ref> Some languages, including Perl and Lisp, contain constructs that allow execution during the parsing phase. Languages that have constructs that allow the programmer to alter the behavior of the parser make syntax analysis an [[undecidable problem]], and generally blur the distinction between parsing and execution.<ref>Jeffrey Kegler, "[http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability Perl and Undecidability] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817183115/http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability |date=2009-08-17 }}", ''The Perl Review''. Papers 2 and 3 prove, using respectively [[Rice's theorem]] and direct reduction to the [[halting problem]], that the parsing of Perl programs is in general undecidable.</ref> In contrast to [[Lisp macro|Lisp's macro system]] and Perl's <code>BEGIN</code> blocks, which may contain general computations, C macros are merely string replacements, and do not require code execution.<ref>Marty Hall, 1995, [http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.html Lecture Notes: Macros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806054148/http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.html |date=2013-08-06 }}, [[PostScript]] [http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.ps version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000817211709/http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.ps |date=2000-08-17 }}</ref> === Semantics === The term [[Semantics#Computer science|Semantics]] refers to the meaning of languages, as opposed to their form ([[#Syntax|syntax]]). ==== Static semantics ==== The static semantics defines restrictions on the structure of valid texts that are hard or impossible to express in standard syntactic formalisms.<ref name="Aaby 2004"/> For compiled languages, static semantics essentially include those semantic rules that can be checked at compile time. Examples include checking that every [[identifier]] is declared before it is used (in languages that require such declarations) or that the labels on the arms of a [[case statement]] are distinct.<ref>Michael Lee Scott, ''Programming language pragmatics'', Edition 2, Morgan Kaufmann, 2006, ISBN 0-12-633951-1, p. 18–19</ref> Many important restrictions of this type, like checking that identifiers are used in the appropriate context (e.g. not adding an integer to a function name), or that [[subroutine]] calls have the appropriate number and type of arguments, can be enforced by defining them as rules in a [[logic]] called a [[type system]]. Other forms of [[static code analysis|static analyses]] like [[data flow analysis]] may also be part of static semantics. Newer programming languages like [[Java (programming language)|Java]] and [[C Sharp (programming language)|C#]] have [[definite assignment analysis]], a form of data flow analysis, as part of their static semantics. ==== Dynamic semantics ==== {{main|Semantics of programming languages}} Once data has been specified, the machine must be instructed to perform operations on the data. For example, the semantics may define the [[evaluation strategy|strategy]] by which expressions are evaluated to values, or the manner in which [[control flow|control structures]] conditionally execute [[Statement (computer science)|statements]]. The ''dynamic semantics'' (also known as ''execution semantics'') of a language defines how and when the various constructs of a language should produce a program behavior. There are many ways of defining execution semantics. Natural language is often used to specify the execution semantics of languages commonly used in practice. A significant amount of academic research went into [[formal semantics of programming languages]], which allow execution semantics to be specified in a formal manner. Results from this field of research have seen limited application to programming language design and implementation outside academia. ==== Type system ==== {{Main|Data type|Type system|Type safety}} A type system defines how a programming language classifies values and expressions into ''types'', how it can manipulate those types and how they interact. The goal of a type system is to verify and usually enforce a certain level of correctness in programs written in that language by detecting certain incorrect operations. Any [[Decidability (logic)|decidable]] type system involves a trade-off: while it rejects many incorrect programs, it can also prohibit some correct, albeit unusual programs. In order to bypass this downside, a number of languages have ''type loopholes'', usually unchecked [[Type conversion#Explicit type conversion|casts]] that may be used by the programmer to explicitly allow a normally disallowed operation between different types. In most typed languages, the type system is used only to [[type checking|type check]] programs, but a number of languages, usually functional ones, [[type inference|infer types]], relieving the programmer from the need to write type annotations. The formal design and study of type systems is known as ''[[type theory]]''. ===== Typed versus untyped languages ===== A language is ''typed'' if the specification of every operation defines types of data to which the operation is applicable, with the implication that it is not applicable to other types.<ref name="typing">{{cite web|url=http://www.acooke.org/comp-lang.html|author=Andrew Cooke|title=Introduction To Computer Languages|accessdate=13 July 2012|archivedate=15 សីហា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120815140215/http://www.acooke.org/comp-lang.html|url-status=dead}}</ref> For example, the data represented by "<code>this text between the quotes</code>" is a [[String literal|string]]. In most programming languages, dividing a number by a string has no meaning; most modern programming languages will therefore reject any program attempting to perform such an operation. In some languages the meaningless operation will be detected when the program is compiled ("static" type checking), and rejected by the compiler; while in others, it will be detected when the program is run ("dynamic" type checking), resulting in a run-time [[Exception handling|exception]]. A special case of typed languages are the ''single-type'' languages. These are often scripting or markup languages, such as [[REXX]] or [[Standard Generalized Markup Language|SGML]], and have only one data type—most commonly character strings which are used for both symbolic and numeric data. In contrast, an ''untyped language'', such as most [[assembly language]]s, allows any operation to be performed on any data, which are generally considered to be sequences of bits of various lengths.<ref name="typing"/> High-level languages which are untyped include [[BCPL]] and some varieties of [[Forth (programming language)|Forth]]. In practice, while few languages are considered typed from the point of view of [[type theory]] (verifying or rejecting ''all'' operations), most modern languages offer a degree of typing.<ref name="typing"/> Many production languages provide means to bypass or subvert the type system, trading type-safety for finer control over the program's execution (see [[Type conversion#Explicit type conversion|casting]]). ===== Static versus dynamic typing ===== In ''[[Type system|static typing]]'', all expressions have their types determined prior to when the program is executed, typically at compile-time. For example, 1 and (2+2) are integer expressions; they cannot be passed to a function that expects a string, or stored in a variable that is defined to hold dates.<ref name="typing"/> Statically typed languages can be either ''[[Manifest typing|manifestly typed]]'' or ''[[Type inference|type-inferred]]''. In the first case, the programmer must explicitly write types at certain textual positions (for example, at variable [[declaration (computer science)|declarations]]). In the second case, the compiler ''infers'' the types of expressions and declarations based on context. Most mainstream statically typed languages, such as [[C++]], [[C Sharp (programming language)|C#]] and [[Java (programming language)|Java]], are manifestly typed. Complete type inference has traditionally been associated with less mainstream languages, such as [[Haskell (programming language)|Haskell]] and [[ML (programming language)|ML]]. However, many manifestly typed languages support partial type inference; for example, [[Java (programming language)|Java]] and [[C Sharp (programming language)|C#]] both infer types in certain limited cases.<ref>Specifically, instantiations of [[generic programming|generic]] types are inferred for certain expression forms. Type inference in Generic Java—the research language that provided the basis for Java 1.5's bounded [[polymorphism in object-oriented programming|parametric polymorphism]] extensions—is discussed in two informal manuscripts from the Types mailing list: [http://www.seas.upenn.edu/~sweirich/types/archive/1999-2003/msg00849.html Generic Java type inference is unsound] ([[Alan Jeffrey]], 17 December 2001) and [http://www.seas.upenn.edu/~sweirich/types/archive/1999-2003/msg00921.html Sound Generic Java type inference] ([[Martin Odersky]], 15 January 2002). C#'s type system is similar to Java's, and uses a similar partial type inference scheme.</ref> ''[[Type system|Dynamic typing]]'', also called ''latent typing'', determines the type-safety of operations at run time; in other words, types are associated with ''run-time values'' rather than ''textual expressions''.<ref name="typing"/> As with type-inferred languages, dynamically typed languages do not require the programmer to write explicit type annotations on expressions. Among other things, this may permit a single variable to refer to values of different types at different points in the program execution. However, type [[Software bug|errors]] cannot be automatically detected until a piece of code is actually executed, potentially making [[debugging]] more difficult. [[Lisp (programming language)|Lisp]], [[Perl]], [[Python (programming language)|Python]], [[JavaScript]], and [[Ruby (programming language)|Ruby]] are dynamically typed. ===== Weak and strong typing ===== ''[[Weak typing]]'' allows a value of one type to be treated as another, for example treating a [[String (computer science)|string]] as a number.<ref name="typing"/> This can occasionally be useful, but it can also allow some kinds of program faults to go undetected at [[compile time]] and even at [[Run time (program lifecycle phase)|run time]]. ''[[Strongly typed programming language|Strong typing]]'' prevents the above. An attempt to perform an operation on the wrong type of value raises an error.<ref name="typing"/> Strongly typed languages are often termed ''type-safe'' or ''[[type safety|safe]]''. An alternative definition for "weakly typed" refers to languages, such as [[Perl]] and [[JavaScript]], which permit a large number of implicit type conversions. In JavaScript, for example, the expression <code>2 * x</code> implicitly converts <code>x</code> to a number, and this conversion succeeds even if <code>x</code> is <code>null</code>, <code>undefined</code>, an <code>Array</code>, or a string of letters. Such implicit conversions are often useful, but they can mask programming errors. ''Strong'' and ''static'' are now generally considered orthogonal concepts, but usage in the literature differs. Some use the term ''strongly typed'' to mean ''strongly, statically typed'', or, even more confusingly, to mean simply ''statically typed''. Thus [[C (programming language)|C]] has been called both strongly typed and weakly, statically typed.<ref>{{cite web|url=http://www.schemers.org/Documents/Standards/R5RS/HTML/r5rs-Z-H-4.html|title=Revised Report on the Algorithmic Language Scheme|date=20 February 1998|accessdate=9 June 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://citeseer.ist.psu.edu/cardelli85understanding.html|title=On Understanding Types, Data Abstraction, and Polymorphism|author=[[Luca Cardelli]] and [[Peter Wegner]]|work=Manuscript (1985)|accessdate=9 June 2006|archivedate=19 មិថុនា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060619072646/http://citeseer.ist.psu.edu/cardelli85understanding.html|url-status=dead}}</ref> It may seem odd to some professional programmers that C could be "weakly, statically typed". However, notice that the use of the generic pointer, the '''void*''' pointer, does allow for casting of pointers to other pointers without needing to do an explicit cast. This is extremely similar to somehow casting an array of bytes to any kind of datatype in C without using an explicit cast, such as <code>(int)</code> or <code>(char)</code>. === Standard library and run-time system === {{main|Standard library}} Most programming languages have an associated core [[Library (computing)|library]] (sometimes known as the 'standard library', especially if it is included as part of the published language standard), which is conventionally made available by all implementations of the language. Core libraries typically include definitions for commonly used algorithms, data structures, and mechanisms for input and output. A language's core library is often treated as part of the language by its users, although the designers may have treated it as a separate entity. Many language specifications define a core that must be made available in all implementations, and in the case of standardized languages this core library may be required. The line between a language and its core library therefore differs from language to language. Indeed, some languages are designed so that the meanings of certain syntactic constructs cannot even be described without referring to the core library. For example, in [[Java (programming language)|Java]], a string literal is defined as an instance of the <tt>java.lang.String</tt> class; similarly, in [[Smalltalk]], an [[anonymous function]] expression (a "block") constructs an instance of the library's <tt>BlockContext</tt> class. Conversely, [[Scheme (programming language)|Scheme]] contains multiple coherent subsets that suffice to construct the rest of the language as library macros, and so the language designers do not even bother to say which portions of the language must be implemented as language constructs, and which must be implemented as parts of a library. == Design and implementation == Programming languages share properties with natural languages related to their purpose as vehicles for communication, having a syntactic form separate from its semantics, and showing ''language families'' of related languages branching one from another.<ref name="Fischer">Steven R. Fischer, ''A history of language'', Reaktion Books, 2003, ISBN 1-86189-080-X, p. 205</ref><ref name="levenez">{{cite web|author=Éric Lévénez|title=Computer Languages History|year=2011|url=http://www.levenez.com/lang/}}</ref> But as artificial constructs, they also differ in fundamental ways from languages that have evolved through usage. A significant difference is that a programming language can be fully described and studied in its entirety, since it has a precise and finite definition.<ref>{{cite web|url=http://www.cs.cornell.edu/info/Projects/Nuprl/cs611/fall94notes/cn2/subsection3_1_3.html|author=Jing Huang|title=Artificial Language vs. Natural Language}}</ref> By contrast, natural languages have changing meanings given by their users in different communities. While [[constructed languages]] are also artificial languages designed from the ground up with a specific purpose, they lack the precise and complete semantic definition that a programming language has. Many programming languages have been designed from scratch, altered to meet new needs, and combined with other languages. Many have eventually fallen into disuse. Although there have been attempts to design one "universal" programming language that serves all purposes, all of them have failed to be generally accepted as filling this role.<ref>IBM in first publishing PL/I, for example, rather ambitiously titled its manual ''The universal programming language PL/I'' (IBM Library; 1966). The title reflected IBM's goals for unlimited subsetting capability: ''PL/I is designed in such a way that one can isolate subsets from it satisfying the requirements of particular applications.'' ({{cite web|url=http://www.encyclopediaofmath.org/index.php?title=PL/I&oldid=19175|title=PL/I|work=Encyclopedia of Mathematics|accessdate=29 June 2006|archivedate=26 មេសា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426010947/http://www.encyclopediaofmath.org/index.php?title=PL%2FI&oldid=19175|url-status=dead}}). [[Ada (programming language)|Ada]] and [[UNCOL]] had similar early goals.</ref> The need for diverse programming languages arises from the diversity of contexts in which languages are used: * Programs range from tiny scripts written by individual hobbyists to huge systems written by hundreds of [[programmer]]s. * Programmers range in expertise from novices who need simplicity above all else, to experts who may be comfortable with considerable complexity. * Programs must balance speed, size, and simplicity on systems ranging from [[microcontroller]]s to [[supercomputer]]s. * Programs may be written once and not change for generations, or they may undergo continual modification. * Finally, programmers may simply differ in their tastes: they may be accustomed to discussing problems and expressing them in a particular language. One common trend in the development of programming languages has been to add more ability to solve problems using a higher level of [[Abstraction (computer science)|abstraction]]. The earliest programming languages were tied very closely to the underlying hardware of the computer. As new programming languages have developed, features have been added that let programmers express ideas that are more remote from simple translation into underlying hardware instructions. Because programmers are less tied to the complexity of the computer, their programs can do more computing with less effort from the programmer. This lets them write more functionality per time unit.<ref>Frederick P. Brooks, Jr.: ''The Mythical Man-Month,'' Addison-Wesley, 1982, pp. 93-94</ref> [[Natural language processing|Natural language processors]] have been proposed as a way to eliminate the need for a specialized language for programming. However, this goal remains distant and its benefits are open to debate. [[Edsger W. Dijkstra]] took the position that the use of a formal language is essential to prevent the introduction of meaningless constructs, and dismissed natural language programming as "foolish".<ref>Dijkstra, Edsger W. [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/transcriptions/EWD06xx/EWD667.html On the foolishness of "natural language programming."] EWD667.</ref> [[Alan Perlis]] was similarly dismissive of the idea.<ref>{{cite web|last=Perlis|first=Alan|url=http://www-pu.informatik.uni-tuebingen.de/users/klaeren/epigrams.html|title=Epigrams on Programming|work=SIGPLAN Notices Vol. 17, No. 9|date=September 1982|pages=7–13|access-date=2014-03-20|archivedate=1999-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990117034445/http://www-pu.informatik.uni-tuebingen.de/users/klaeren/epigrams.html|url-status=dead}}</ref> Hybrid approaches have been taken in [[Structured English]] and [[SQL]]. A language's designers and users must construct a number of artifacts that govern and enable the practice of programming. The most important of these artifacts are the language ''specification'' and ''implementation''. === Specification === {{Main|Programming language specification}} The '''specification''' of a programming language is intended to provide a definition that the language [[programmer|users]] and the [[programming language implementation|implementors]] can use to determine whether the behavior of a [[computer program|program]] is correct, given its [[source code]]. A programming language specification can take several forms, including the following: * An explicit definition of the syntax, static semantics, and execution semantics of the language. While syntax is commonly specified using a formal grammar, semantic definitions may be written in [[natural language]] (e.g., as in the [[C (programming language)|C language]]), or a [[formal semantics of programming languages|formal semantics]] (e.g., as in [[Standard ML]]<ref>{{cite book|last=Milner|first=R.|authorlink=Robin Milner|coauthors=[[Mads Tofte|M. Tofte]], [[Robert Harper (computer scientist)|R. Harper]] and D. MacQueen.|title=The Definition of Standard ML (Revised)|publisher=MIT Press|year=1997|isbn=0-262-63181-4}}</ref> and [[Scheme (programming language)|Scheme]]<ref>{{cite web|first=Richard |last=Kelsey|coauthors=William Clinger and Jonathan Rees|title=Section 7.2 Formal semantics|work=Revised⁵ Report on the Algorithmic Language Scheme|url=http://www.schemers.org/Documents/Standards/R5RS/HTML/r5rs-Z-H-10.html#%_sec_7.2|date=February 1998|accessdate=9 June 2006}}</ref> specifications). * A description of the behavior of a [[compiler|translator]] for the language (e.g., the [[C++]] and [[Fortran]] specifications). The syntax and semantics of the language have to be inferred from this description, which may be written in natural or a formal language. * A [[reference implementation|''reference'' or ''model'' implementation]], sometimes [[Meta-circular evaluator|written in the language being specified]] (e.g., [[Prolog]] or [[REXX|ANSI REXX]]<ref>[[American National Standards Institute|ANSI]] — Programming Language Rexx, X3-274.1996</ref>). The syntax and semantics of the language are explicit in the behavior of the reference implementation. === Implementation === {{Main|Programming language implementation}} An '''implementation''' of a programming language provides a way to execute that program on one or more configurations of hardware and software. There are, broadly, two approaches to programming language implementation: ''[[compiler|compilation]]'' and ''[[interpreter (computing)|interpretation]]''. It is generally possible to implement a language using either technique. The output of a [[compiler]] may be executed by hardware or a program called an interpreter. In some implementations that make use of the interpreter approach there is no distinct boundary between compiling and interpreting. For instance, some implementations of [[BASIC]] compile and then execute the source a line at a time. Programs that are executed directly on the hardware usually run several orders of magnitude faster than those that are interpreted in software.{{Citation needed|date=October 2008}} One technique for improving the performance of interpreted programs is [[just-in-time compilation]]. Here the [[virtual machine]], just before execution, translates the blocks of [[bytecode]] which are going to be used to machine code, for direct execution on the hardware. == Usage == Thousands of different programming languages have been created, mainly in the computing field.<ref>{{cite web|accessdate=1 June 2009|url=http://hopl.murdoch.edu.au/|title=HOPL: an interactive Roster of Programming Languages|publisher=[[Murdoch University]]|location=Australia|quote=This site lists 8512 languages.|archivedate=20 កុម្ភៈ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110220044217/http://hopl.murdoch.edu.au/|url-status=dead}}</ref> Programming languages differ from most other forms of human expression in that they require a greater degree of precision and completeness. When using a natural language to communicate with other people, human authors and speakers can be ambiguous and make small errors, and still expect their intent to be understood. However, figuratively speaking, computers "do exactly what they are told to do", and cannot "understand" what code the programmer intended to write. The combination of the language definition, a program, and the program's inputs must fully specify the external behavior that occurs when the program is executed, within the domain of control of that program. On the other hand, ideas about an algorithm can be communicated to humans without the precision required for execution by using [[pseudocode]], which interleaves natural language with code written in a programming language. A programming language provides a structured mechanism for defining pieces of data, and the operations or transformations that may be carried out automatically on that data. A [[programmer]] uses the [[Abstraction (computer science)|abstractions]] present in the language to represent the concepts involved in a computation. These concepts are represented as a collection of the simplest elements available (called [[language primitive|primitives]]).<ref>{{cite web|url=http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-10.html|title=Structure and Interpretation of Computer Programs|author=Abelson, Sussman, and Sussman|accessdate=3 March 2009|archivedate=26 កុម្ភៈ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226050622/http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-10.html|url-status=dead}}</ref> ''[[Computer Programming|Programming]]'' is the process by which programmers combine these primitives to compose new programs, or adapt existing ones to new uses or a changing environment. Programs for a computer might be [[Execution (computing)|executed]] in a [[Batch processing|batch process]] without human interaction, or a user might type [[Command (computing)|commands]] in an [[Session (computer science)|interactive session]] of an [[Interpreter (computing)|interpreter]]. In this case the "commands" are simply programs, whose execution is chained together. When a language is used to give commands to a software application (such as a [[Unix shell]] or other [[command-line interface]]) it is called a [[scripting language]].{{Citation needed|date=March 2009}} === Measuring language usage === {{Main|Measuring programming language popularity}} It is difficult to determine which programming languages are most widely used, and what usage means varies by context. One language may occupy the greater number of programmer hours, a different one have more lines of code, and a third utilize the most CPU time. Some languages are very popular for particular kinds of applications. For example, [[COBOL]] is still strong in the corporate data center, often on large [[Mainframe computer|mainframes]];<ref>{{cite web | url = http://www.computerworld.com.au/article/319269/cobol_turns_50/ | title = COBOL turns 50 | date = 2009-09-21 | accessdate = 2013-10-19 | author = Georgina Swan | publisher = computerworld.com.au | archivedate = 2013-10-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131019181128/http://www.computerworld.com.au/article/319269/cobol_turns_50/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.developer.com/lang/other/7-myths-of-cobol-debunked.html | title = 7 Myths of COBOL Debunked | date = 2012-05-03 | accessdate = 2013-10-19 | author = Ed Airey | publisher = developer.com | archivedate = 2013-10-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131019171802/http://www.developer.com/lang/other/7-myths-of-cobol-debunked.html | url-status = dead }}</ref> [[Fortran]] in scientific and engineering applications; and [[C (programming language)|C]] in embedded applications and operating systems. Other languages are regularly used to write many different kinds of applications. Various methods of measuring language popularity, each subject to a different bias over what is measured, have been proposed: * counting the number of job advertisements that mention the language<ref>{{cite web|author=Nicholas Enticknap |url=http://www.computerweekly.com/Articles/2007/09/11/226631/sslcomputer-weekly-it-salary-survey-finance-boom-drives-it-job.htm |title=SSL/Computer Weekly IT salary survey: finance boom drives IT job growth |publisher=Computerweekly.com |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> * the number of books sold that teach or describe the language<ref>{{cite web|url=http://radar.oreilly.com/archives/2006/08/programming_language_trends_1.html|title=Counting programming languages by book sales|publisher=Radar.oreilly.com|date=2 August 2006|accessdate=3 December 2010}}</ref> * estimates of the number of existing lines of code written in the language{{spaced ndash}} which may underestimate languages not often found in public searches<ref>Bieman, J.M.; Murdock, V., Finding code on the World Wide Web: a preliminary investigation, Proceedings First IEEE International Workshop on Source Code Analysis and Manipulation, 2001</ref> * counts of language references (i.e., to the name of the language) found using a web search engine. Combining and averaging information from various internet sites, langpop.com claims that in 2013 the ten most popular programming languages are (in descending order by overall popularity): [[C (programming language)|C]], [[Java (programming language)|Java]], [[PHP]], [[JavaScript]], [[C++]], [[Python (programming language)|Python]], [[Shell script|Shell]], [[Ruby (programming language)|Ruby]], [[Objective-C]] and [[C Sharp (programming language)|C#]].<ref>{{cite web|url=http://www.langpop.com/ |title=Programming Language Popularity |publisher=langpop.com |date=2013-10-25 |accessdate=2014-01-02}}</ref> == Taxonomies == {{details|Categorical list of programming languages}} There is no overarching classification scheme for programming languages. A given programming language does not usually have a single ancestor language. Languages commonly arise by combining the elements of several predecessor languages with new ideas in circulation at the time. Ideas that originate in one language will diffuse throughout a family of related languages, and then leap suddenly across familial gaps to appear in an entirely different family. The task is further complicated by the fact that languages can be classified along multiple axes. For example, Java is both an object-oriented language (because it encourages object-oriented organization) and a concurrent language (because it contains built-in constructs for running multiple [[Thread (computer science)|threads]] in parallel). [[Python (programming language)|Python]] is an object-oriented [[scripting language]]. In broad strokes, programming languages divide into ''[[programming paradigm]]s'' and a classification by ''intended domain of use,'' with [[general-purpose programming language]]s distinguished from [[domain-specific programming language]]s. Traditionally, programming languages have been regarded as describing computation in terms of imperative sentences, i.e. issuing commands. These are generally called [[imperative programming]] languages. A great deal of research in programming languages has been aimed at blurring the distinction between a program as a set of instructions and a program as an assertion about the desired answer, which is the main feature of [[declarative programming]].<ref>Carl A. Gunter, ''Semantics of Programming Languages: Structures and Techniques'', MIT Press, 1992, ISBN 0-262-57095-5, p. 1</ref> More refined paradigms include [[procedural programming]], [[object-oriented programming]], [[functional programming]], and [[logic programming]]; some languages are hybrids of paradigms or multi-paradigmatic. An [[assembly language]] is not so much a paradigm as a direct model of an underlying machine architecture. By purpose, programming languages might be considered general purpose, [[system programming language]]s, scripting languages, domain-specific languages, or concurrent/distributed languages (or a combination of these).<ref>{{cite web|url=http://tunes.org/wiki/programming_20languages.html|title=TUNES: Programming Languages|access-date=2014-03-20|archivedate=2007-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020203251/http://tunes.org/wiki/programming_20languages.html|url-status=dead}}</ref> Some general purpose languages were designed largely with educational goals.<ref>{{cite journal|last=Wirth|first=Niklaus|authorlink=Niklaus Wirth|title=Recollections about the development of Pascal|journal=Proc. 2nd [[SIGPLAN|ACM SIGPLAN]] conference on history of programming languages|pages=333–342|year=1993|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=155378|accessdate=30 June 2006|doi=10.1145/154766.155378|isbn=0-89791-570-4}}</ref> A programming language may also be classified by factors unrelated to programming paradigm. For instance, most programming languages use [[English language]] keywords, while [[Non-English-based programming languages|a minority do not]]. Other languages may be classified as being [[Esoteric programming language|deliberately esoteric]] or not. == See also == {{Div col}} * [[Comparison of programming languages (basic instructions)]] * [[Comparison of programming languages]] * [[Computer programming]] * [[Computer science]] and [[Outline of computer science]] * [[Educational programming language]] * [[Invariant based programming]] * [[Lists of programming languages]] * [[List of programming language researchers]] * [[Literate programming]] * [[Dialect (computing)]] * [[Programming language theory]] * [[Pseudocode]] * [[Scientific language]] * [[Software engineering]] and [[List of software engineering topics]] {{Div col end}} {{portal bar|Computer science|Computer programming}} == References == {{Reflist|30em}} == Further reading == {{see also|History of programming languages#Further reading{{!}}History of programming languages: Further reading}} {{refbegin|2}} * {{cite book|last1=Abelson|first1=Harold|authorlink1=Harold Abelson|last2=Sussman|first2=Gerald Jay|authorlink2=Gerald Jay Sussman|title=Structure and Interpretation of Computer Programs|url=http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-4.html|edition=2nd|year=1996|publisher=MIT Press}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180309173822/https://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-4.html |date=2018-03-09 }} * [[Raphael Finkel]]: ''[http://www.nondot.org/sabre/Mirrored/AdvProgLangDesign/ Advanced Programming Language Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022141742/http://www.nondot.org/sabre/Mirrored/AdvProgLangDesign/ |date=2014-10-22 }}'', Addison Wesley 1995. * [[Daniel P. Friedman]], [[Mitchell Wand]], [[Christopher T. Haynes]]: ''[[Essentials of Programming Languages]]'', The MIT Press 2001. * Maurizio Gabbrielli and Simone Martini: "Programming Languages: Principles and Paradigms", Springer, 2010. * [[David Gelernter]], [[Suresh Jagannathan]]: ''Programming Linguistics'', [[The MIT Press]] 1990. * [[Ellis Horowitz]] (ed.): ''Programming Languages, a Grand Tour'' (3rd ed.), 1987. * Ellis Horowitz: ''Fundamentals of Programming Languages'', 1989. * [[Shriram Krishnamurthi]]: ''[[Programming Languages: Application and Interpretation]]'', [http://www.cs.brown.edu/~sk/Publications/Books/ProgLangs/ online publication]. * [[Bruce J. MacLennan]]: ''Principles of Programming Languages: Design, Evaluation, and Implementation'', [[Oxford University Press]] 1999. * [[John C. Mitchell]]: ''Concepts in Programming Languages'', [[Cambridge University Press]] 2002. * [[Benjamin C. Pierce]]: ''[[Types and Programming Languages]]'', The MIT Press 2002. * [[Terrence W. Pratt]] and [[Marvin V. Zelkowitz]]: ''Programming Languages: Design and Implementation'' (4th ed.), Prentice Hall 2000. * [[Peter H. Salus]]. ''Handbook of Programming Languages'' (4 vols.). Macmillan 1998. * [[Ravi Sethi]]: ''Programming Languages: Concepts and Constructs'', 2nd ed., [[Addison-Wesley]] 1996. * [[Michael L. Scott]]: ''Programming Language Pragmatics'', [[Morgan Kaufmann Publishers]] 2005. * [[Robert W. Sebesta]]: ''Concepts of Programming Languages'', 9th ed., Addison Wesley 2009. * [[Franklyn Turbak]] and [[David Gifford]] with [[Mark Sheldon]]: ''Design Concepts in Programming Languages'', The MIT Press 2009. * [[Peter Van Roy]] and [[Seif Haridi]]. ''[[Concepts, Techniques, and Models of Computer Programming]]'', The MIT Press 2004. * [[David A. Watt]]. ''Programming Language Concepts and Paradigms''. Prentice Hall 1990. * David A. Watt and [[Muffy Thomas]]. ''Programming Language Syntax and Semantics''. Prentice Hall 1991. * David A. Watt. ''Programming Language Processors''. Prentice Hall 1993. * David A. Watt. ''Programming Language Design Concepts''. John Wiley & Sons 2004. {{refend}} == External links == {{Sister project links|wikt=programming language|commons=Category:Programming languages|v=Programming languages|q=Programming languages|s=no|b=Subject:Computer programming languages}} * [http://www.99-bottles-of-beer.net/ 99 Bottles of Beer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209194347/http://99-bottles-of-beer.net/ |date=2010-02-09 }} A collection of implementations in many languages. * {{dmoz|Computers/Programming/Languages|Computer Programming Languages}} {{Programming language}} {{Programming languages}} {{Computer language}} {{DEFAULTSORT:Programming Language}} 6la323ltfqtcygpkoyvo5l0kgw6zdp3 0 27991 341755 212494 2026-10-10T10:38:52Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341755 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = វីរលក្ឝ្មី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីស្តាំ) | image = Cambogia, khlean, uma, x secolo.jpg | caption = [[មូរតិ|ទេវរូប]] [[ព្រះម៉ែបវ៌តី|ព្រះមេឧមា]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថឃ្លាំង]] Marcel Nies Oriental Art. | reign = គ.ស ១០០២-១០៥០ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង) | successor = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ជយវីរវម៌្ម]] (លើកទី១)<br/>ព្រះបាទ[[សូរ្យវម៌្មទី១|សូយ៌្យវម៌្មទី១]] (លើកទី២) | issue = ព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២]]<br/>ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣|ហសវរ្ម័នទី៣]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស (អំបូរខ្មែរជ្វា)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេកលើកទី១)}}<br/>[[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេកលើកទី២)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]<br/>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''វីរលក្ឝ្មី''' រជ្ជកាល (១០០២-១០៥០) ទ្រង់ជាព្រះ[[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|អគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[ជយវីរវម៌្ម]] និង ព្រះបាទ[[សូរ្យវម៌្មទី១|សូយ៌្យវម៌្មទី១]] ដែលទ្រង់មានជាប់ខ្សែជាមួយព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]] និង [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]]។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអូសបន្លាយជាមួយអ្នកនឹងត្រូវឡើងស្នងរាជ្យបន្តពី[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១|ឧទយាទិត្យវម៌្មទី១]] គឺជយវីរវម៌្មដែលមានដើមកំណើតម៉ាឡេចេញពី[[លង្កាសុខា|នគរម៉ាឡេ]]បុរាណ (បច្ចុប្បន្ន[[ម៉ាឡេស៊ី]])។ សូយ៌្យវម៌្មទី១បានប្រកាសឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១០១០។ ក្រោយ​ពី​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ហើយ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​អតីត​អគ្គមហេសី​របស់​ព្រះបាទ​ជយវីរវម៌្ម ថែម​ទៀត​ផង។<ref name=cef>{{cite book|url=https://www.spmcu.ac.th/wp-content/uploads/2022/12/Difinition-Dvaravati-Book-new.pdf|title=Defining Dvāravatī: Essays from the U Thong International Workshop 2017|year=2019|editor1=Anna Bennett|editor2=Hunter Watson|publisher=DASTA and BIA|others=Distributed by Silkworm Books, Chiang Mai|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518064349/https://www.spmcu.ac.th/wp-content/uploads/2022/12/Difinition-Dvaravati-Book-new.pdf|archive-date=18 May 2026}}</ref>{{rp|137–138}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង) |title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីនៃកម្វុជទេឝ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីស្តាំ)|years= គ.ស ១០០២-១០៥០ |after= ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} 7t4bk0efaxnr4te2a24lv1gktkof45w 341756 341755 2026-10-10T10:42:43Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341756 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = វីរលក្ឝ្មី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីស្តាំ) | image = Cambogia, khlean, uma, x secolo.jpg | caption = [[មូរតិ|ទេវរូប]] [[ព្រះម៉ែបវ៌តី|ព្រះមេឧមា]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថឃ្លាំង]] Marcel Nies Oriental Art. | reign = គ.ស ១០០២-១០៥០ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង) | successor = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ជយវីរវម៌្ម]] (លើកទី១)<br/>ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវម៌្មទី១]] (លើកទី២) | issue = ព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២]]<br/>ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣|ហសវរ្ម័នទី៣]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស (អំបូរខ្មែរជ្វា)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេកលើកទី១)}}<br/>[[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេកលើកទី២)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]<br/>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''វីរលក្ឝ្មី''' រជ្ជកាល (១០០២-១០៥០) ទ្រង់ជាព្រះ[[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|អគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[ជយវីរវម៌្ម]] និង ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវម៌្មទី១]] ដែលទ្រង់មានជាប់ខ្សែជាមួយព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]] និង [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]]។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអូសបន្លាយជាមួយអ្នកនឹងត្រូវឡើងស្នងរាជ្យបន្តពី[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១|ឧទយាទិត្យវម៌្មទី១]] គឺជយវីរវម៌្មដែលមានដើមកំណើតម៉ាឡេចេញពី[[លង្កាសុខា|នគរម៉ាឡេ]]បុរាណ (បច្ចុប្បន្ន[[ម៉ាឡេស៊ី]])។ សូយ៌្យវម៌្មទី១បានប្រកាសឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១០១០។ ក្រោយ​ពី​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ហើយ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​អតីត​អគ្គមហេសី​របស់​ព្រះបាទ​ជយវីរវម៌្ម ថែម​ទៀត​ផង។<ref name=cef>{{cite book|url=https://www.spmcu.ac.th/wp-content/uploads/2022/12/Difinition-Dvaravati-Book-new.pdf|title=Defining Dvāravatī: Essays from the U Thong International Workshop 2017|year=2019|editor1=Anna Bennett|editor2=Hunter Watson|publisher=DASTA and BIA|others=Distributed by Silkworm Books, Chiang Mai|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518064349/https://www.spmcu.ac.th/wp-content/uploads/2022/12/Difinition-Dvaravati-Book-new.pdf|archive-date=18 May 2026}}</ref>{{rp|137–138}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង) |title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីនៃកម្វុជទេឝ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីស្តាំ)|years= គ.ស ១០០២-១០៥០ |after= ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} fkvi6d2l0854dxy0j25nsmh6mu2ghq3 0 34501 341718 331676 2026-10-09T22:36:26Z ~2026-54209-10 53371 /* ព្រះរាជសញ្ញលក្ខណ៍ */ 341718 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = វជិរាលង្ករណ៍<br>{{small|วชิราลงกรณ}} |title = រជ្ជកាលទី ១០ (ព្រះរាម ទី ១០) |image = King Rama X official (crop).png |succession = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ]] |reign = ១៣ តុលា ២០១៦ – បច្ចុប្បន្ន{{refn|name=សម្គាល់|បន្ទាប់ពីព្រះរាជពិធីបុណ្យសពនៃអង្គក្សត្រចាស់ ព្រះវជិរាលង្ករណ៍បានបាន​ទទួល​យក​កិច្ចអញ្ជើញ​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​ជាផ្លូវការនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៦។ ព្រះអង្គត្រូវបានប្រកាសជាព្រះមហាក្សត្រតាំងពីថ្ងៃដែលព្រះបិតាទ្រង់ចូលទិវង្គតម៉្លេះពោលគឺនៅថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦។ លោក[[ប្រេម ទីនសូឡានុន្ទ]]បានឡើងបម្រើការជាព្រះរាជានុសិទ្ធិតាំងពីថ្ងៃនោះ។<ref name="khaosod">{{Cite news|title=Vajiralongkorn ascends the throne as King Rama X |work=Khaosod English |url=http://www.khaosodenglish.com/politics/2016/12/01/vajiralongkorn-ascends-throne-king-rama |date=2016-12-02 |accessdate=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |title=New King for Thailand as Crown Prince, Vajiralongkorn, Ascends to Throne |last=Paddock|first=Richard |newspaper=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/2016/12/01/world/asia/thailand-king.html?_r=0 |date=1 December 2016 |accessdate=2 December 2016}}</ref>|group=ស}} |coronation = ៤ ឧសភា ២០១៩ |predecessor = [[ភូមិពលអតុល្យតេជ|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពលអតុល្យតេជ]] {{small|(ព្រះរាមទី ៩)}} |suc-type = {{nowrap|រជ្ជទាយាទ}} |successor = [[ទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ|ព្រះចៅឡានធើ ព្រះអង្គចៅទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ]] |reg-type = រាជានុសិទ្ធិ |regent = [[ប្រេម ទីនសូឡានុន្ទ]] (តិណលសូលានន្ទ)<br>{{small|(១៣ តុលា ២០១៦ – ១ ធ្នូ ២០១៦)}} |succession2 = [[ស្យាមមកុដរាជកុមារ]] |reign-type2 = តំណែង |reign2 = ២៨ ធ្នូ ១៩៧២ – ១៣ តុលា ២០១៦ |predecessor2 = [[វជិរាវុធ|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះមង្កុដក្លៅចៅយូហួ]] |birth_date = {{birth date and age|1952|7|28|df=y}} |birth_place = [[បាងកក]], [[ថៃ]] |death_date = |death_place = |spouse = {{bulleted list | [[សោមសវលី |ព្រះចៅវរវង្សធើ ព្រះអង្គម្ចាស់សោមសវលី ព្រះវររាជាទិនត្តាមាតុ]]( ១៩៧៧ - ១៩៩១) | [[សុចារិនី វិវ័ជ្រវង្ស|យុវធិតា ផលប្រៈស្រើដ្ឋ]] (១៩៩៤–១៩៩៦) | [[ស្រីរ័ស្មិ៍ សុវតី]] (២០០១–២០១៤) |[[សុទិតា|សម្ដេចព្រះនាងចៅសុទិតា ពផ្រសុធាពិមល្លក្សណ ព្រះបរមរាជិនី]](២០១៩) | [[ស្នំឯក ស៊ីនីនាថ ពិលាសកល្យាណី|ស៊ីនីនាថ ពិលាសកល្យាណី]](២០១៩) | [[អនអង់ បិយនាថវជិរៈផាត់]] | [[ជយុត្រា វជិរព័ទ្ធសោភា]] | [[បភស្សរ វជិរហទ័យព័ទ្ធ]] | [[អនុសរា សុខសួស្តីវជិរាភរណ៍]] | [[មនស្សិយា ទិព្វវជិរាភក្តិ]] | [[ភទ្រិយា ភទ្រិយាលង្ករណ៍]] | [[ភរណ៍ទិព្វ សោភិណសុភព័ទ្ធ]] | [[សង្វារ វជិរកញ្ញាភក្តិ]] | [[គ្រងថង វជិរវិមលភក្តិ]] }} |issue = {{ubl|{{nobold|''ព្រះរាជឱរសព្រះរាជធីតាត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់''៖}}|[[ព្រះចៅឡានធើ ព្រះអង្គចៅព័ជ្រកិតិ្តយាភា]]|[[ព្រះចៅឡានធើ ព្រះអង្គចៅសិរិវណ្ណវរីនារីរ័តន]]|[[ទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ|ព្រះចៅឡានធើ ព្រះអង្គចៅទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ]]|{{nobold|''ព្រះរាជឱរសក្រៅខាន់ស្លា''៖}}|ចុឌាវ័ជ្រ វិវ័ជ្រវង្ស |វ័ជ្រេឝ្រ វិវ័ជរវង្ស |ចក្រីវ័ជ្រ វិវ័ជ្រវង្ស |វ័ជ្រវីរ៍ វិវ័ជ្រវង្ស }} |house = រាជសកុលមហិតល {{small|([[:en:Chakri dynasty|រាជវង្សចក្រី]])}} |father = [[ភូមិពលអតុល្យតេជ|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពលអតុល្យតេជ]] {{small|(ព្រះរាមទី ៩)}} |mother = [[សិរិកិតិ៍|សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិត្តិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ]] |religion = [[ពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] |signature = }} {{រាជវង្សថៃ}} [[ឯកសារ: King_Rama_X_on_the_royal_palaquin,_5_May_2019.jpg |រូបភាពតូច|ព្រះបរមេនថររាមាធិបតីស៊ីស៊ីនមហាវជិរ៉ាលុងកនព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ.]] '''ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមេន្ទ្ររាមាធិបតីស្រីសិន្ទ្រមហាវជិរាលង្ករណ ព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ ឬ រាមាទី១០''' ([[ថៃ]]៖ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว, {{lang-en|Phrabat Somdet Phra Vajira Klao Chao Yu Hua}}, អានថា៖ “ប្រាក់បាតស៊ុមដេត ប្រាក់ប៉ះរ៉ាក់មេនថារ៉ាក់រ៉ាម៉ាធិបឌីស៊ីស៊ីនម៉ាក់ហាវ៉ាក់ឈិរ៉ាលុងកន ប្រាក់វ៉ាក់ឈិរ៉ាក់ក្លៅចៅយូហួ”)<ref name="เฉลิมพระปรมาภิไธยใหม่"></ref> ជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃ[[ថៃ|ព្រះរាជាណាចក្រថៃ]] រជ្ជកាលទី ១០ នៃ[[:en:Chakri dynasty|រាជវង្សចក្រី]] ឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅថ្ងៃទី ១៣ តុលា ២០១៦ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន មានព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៤ ឧសភា ២០១៩ ។ ព្រះអង្គប្រសូតនៅថ្ងៃទី ២៨ កក្កដា ១៩៥២ នៅទីក្រុងបាងកក ជាព្រះរាជបុត្រាទី ២ នៃ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរអជនកាឌិបេស្រ មហាភូមិពលអតុល្យតេជមហារាជ បរមនាថបពិត្រ]] និង [[សិរិកិតិ៍|សម្តេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ ព្រះបរមរាជជន្នីផាន់ពីហ្លួង]]។ ព្រះអង្គមានព្រះជេដ្ឋភគនីឬបងស្រី ១ ព្រះអង្គ គឺ [[:en:Ubol Ratana|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីឧប្បលរ័តន៍ (ទូលក្រមុំឧប្បលរត្តនរាជកញ្ញាសិរិវឌ្ឍនាពណ៌វត្តី)]] និងព្រះកនិដ្ឋភគនីឬប្អូនស្រី ២ ព្រះអង្គ គឺ៖ [[:en:Sirindhorn|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីមហាចក្រីស៊ិរិនថន (សម្ដេចព្រះកនិសដ្ឋាធិរាជចៅ ក្រុមសម្ដេចព្រះទេពរត្តនរាជសុតា។ ស្យាមបរមរាជកុមារី)]] និង [[:en:Chulabhorn|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីជុឡាផន(សម្ដេចព្រះចៅណងនាងធើ ចៅហ្វាចុឡាភរណវល័យ្យលក្សន អគ្គរាជកុមារី ក្រុមព្រះស្រីស្វាង្គវឌ្ឍន វរខត្តិយរាជនារី)]] មុន​ពេល​ឡើង​សោយរាជ្យ ស្តេចរាមាទី១០បាន​បម្រើ​ក្នុង​ជួរ​យោធា​ថៃ និង​កាន់​តំណែង​ធំផ្សេងៗក្នុងរដ្ឋាភិបាល។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់ការចាប់អារម្មណ៍របស់លោកនៅក្នុងអាកាសចរណ៍និងអ្នកបើកបរយន្តហោះ។ ចាប់តាំងពីឡើងសោយរាជ្យមក ស្តេចរាមាទី១០បានបំពេញមុខងារក្នុងពិធីផ្សេងៗ រួមទាំងជាអធិបតីក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗរបស់រដ្ឋ និងផ្តល់ការចូលទស្សនាដល់ឥស្សរជនបរទេស។ ព្រះអង្គក៏បានអនុវត្តគំនិតផ្តួចផ្តើមមួយចំនួនដើម្បីគាំទ្រប្រជាជនថៃ រួមទាំងការលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ ការអប់រំ និងការអភិរក្សបរិស្ថាន។ == ជ្រើសតាំងសោយរាជ្យ == [[ឯកសារ: King Rama X official (crop).png |រូបភាពតូច|ព្រះបរមេនថររាមាធិបតីស៊ីស៊ីនមហាវជិរ៉ាលុងកនព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ.]][[រដ្ឋសភាជាតិថៃ]] នៅព្រឹកថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦ នេះ បានប្រកាសទទួលស្គាល់ សេចក្ដីអនុម័ត របស់ [[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃ]] ក្នុងការអញ្ជើញរជ្ជទាយាទថៃ សម្ដេចព្រះបរមឱរសាធិរាជ ចៅហ្វាមហាវជិរាលង្ករណ ស្យាមមកុដរាជកុមារ ដែលជាព្រះរាជបុត្រា តែមួយអង្គគត់ របស់អតីត [[ភូមិពល អតុល្យតេជ|ព្រះបាទ ភូមិពលអតុល្យតេជ]] ឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យ បន្តអំពីព្រះរាជបិតា ជាព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ថៃរជ្ជកាលទី១០ ឬរាមាទី១០។បន្ទាប់ពីប្រធានរដ្ឋសភា ប្រកាសទូលអញ្ជើញព្រះមហាក្សត្រិយ៍ថ្មី ឲ្យឡើងស្នងរាជ្យហើយ បណ្ដាសមាជិកសភាទាំងអស់ ក៏នាំគ្នាក្រោកឈរឡើង តាមការស្នើសុំរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា។ សម្ដេចព្រះបរមឱរសាធិរាជ ចៅហ្វាមហាវជិរាលង្ករណ ស្យាមមកុដរាជកុមារ ដែលជាព្រះរជ្ជទាយាទ ទ្រង់បានព្រះរាជទានវរោកាស យាងជួបជាមួយ ប្រធានសភាថៃ នាវេលាម៉ោង ៦:៣០នាទីល្ងាច ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ ដោយទ្រង់បានទទួលយក ជាផ្លូវការ នូវការយាងឡើងគ្រង រាជ្យសម្បត្តិ ទៅតាមការសម្រេច របស់អង្គសភាថៃ។ សម្រាប់ពិធីនៅល្ងាចនេះ ក៏មានវត្តមានផងដែរ ពីលោកឧត្តមសេនីយ៍ «ប្រេម តិណសូលានន្ទ៍» អ្នកសម្រេចរាជការជំនួសព្រះអង្គ និង លោក «ប្រៈយុទ្ធ៍ ច័ន្ទ្រ៍ឱជា» ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ព្រមទាំង លោក «វីរៈពល ត័ងសុវណ៌» ប្រធានតុលាការកំពូល ចូលរួមចាត់ចែង កិច្ចការផ្សេងៗ ហើយអំឡុងពេលនោះ លោក «ពរពេជ្រ វិជិត ជលជ័យ» ប្រធានសភានីតិបញ្ញត្តិជាតិ បានទូលយាងអញ្ជើញព្រះអង្គ ដើម្បីប្រកាសពី ការឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ តែម្តង។ បន្ទាប់ពីប្រធានរដ្ឋសភាជាតិថៃ អានប្រកាសក្រាបបង្គំ ទូលអញ្ជើញអង្គរជ្ជទាយាទ ឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យជា ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ បន្តរាជសន្តតិវង្សរួចមក អង្គរជ្ជទាយាទទ្រង់ក៏មាន ព្រះរាជតម្រាស់ ទទួលយល់ព្រម ឡើងគ្រងរាជ្យ ដោយមានព្រះរាជឱង្ការ នូវព្រះបន្ទូលសូរសីហនាទ ថា «ខ្ញុំសូមតបទទួល ដើម្បីស្នងព្រះរាជបណិធាន និង ដើម្បីប្រយោជន៍ របស់ប្រជាជនថៃទាំងពួង»។ បន្ទាប់មក សម្ដេចព្រះចៅយូហួថ្មី រជ្ជកាលទី១០ ឬ រាមាទី១០ ទ្រង់ក្រាបបង្គំ ព្រះបរមឆាយាលក្សណ៍ ព្រះបរមរាជជនកនាថ និង ព្រះបរមជននីនៃព្រះអង្គ ព្រមថ្វាយរាជសក្ការៈ ចប់ស្រេចជា ព្រះមហាក្សត្រិយ៍អង្គថ្មី របស់ព្រះនគរថៃ។ សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍អង្គថ្មី នៃនគរថៃនេះ ទ្រង់មានព្រះបរមាភិធេយ្យជា «សម្ដេចព្រះចៅយូហួ មហាវជិរាលង្ករណ បតិន្ទ្រទេព្យវរាង្កូរ»។ ទោះបីជាពិធីអញ្ជើញព្រះអង្គ ឡើងគ្រងរាជ្យជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃនេះក្ដី តាមបូរាណរាជបវេណីថៃ ការរាប់រជ្ជកាលថ្មី គឺរជ្ជកាលទី១០នេះ ត្រូវរាប់ឡើងបន្តពី ថ្ងៃសុវណ្ណគត នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រិយ៍មុន គឺថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ មក ដោយមិនឲ្យមាន ថ្ងៃចន្លោះរជ្ជកាលនោះទេ៕ == ព្រះអគ្គមហេសី - ព្រះមហេសី និង ព្រះស្នំ == [[ឯកសារ: Royal_ploughing_ceremony_day_10.jpg |រូបភាពតូច|ព្រះបរមេនថររាមាធិបតីស៊ីស៊ីនមហាវជិរ៉ាលុងកនព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ - [[ សុទិតា| សម្តេចព្រះនាងចៅសុទិតា ព័ជ្រសុធាពិមលលក្សន ព្រះបរមរាជិនី]] [[ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល]] .]] ព្រះអង្គទ្រង់រៀបអភិសេកនិងមានព្រះមហេសី ៤ និង ព្រះស្នំ ១ ព្រះអង្គ និងព្រះរាជបុត្រា - បុត្រី ចំនួន ៨ ព្រះអង្គ (សុគតក្នុងផ្ទៃ ១ ព្រះអង្គ) រួមមាន៖ {| class="wikitable" ! colspan="4" | ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះស្នំ |- |[[ឯកសារ: Princess Soamsavali 2010-12-7 Cropped 1.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|]] | ព្រះមហេសីទី ១ ៖ | [[សោមសវលី |ព្រះចៅវរវង្សធើ ព្រះអង្គម្ចាស់សោមសវលី ក្រុមមុឺនសុធនារីនាថ]] (ប្រសូតថ្ងៃទី ១៣ កក្កដា ១៩៥៧) <ref>{{cite journal|journal=ราชกิจจานุเบกษา|volume=93|issue=150|pages=3743|title=แถลงการณ์พระราชวัง เรื่องทรงหมั้น|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2519/D/150/3743.PDF|date=7 ธันวาคม พ.ศ. 2519|language=ไทย}}</ref><ref>{{cite journal|journal=ราชกิจจานุเบกษา|volume=93|issue=157ง|pages=4103|title=ข่าวในพระราชสำนัก|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2519/D/157/4103.PDF|date=28 ธันวาคม พ.ศ. 2519|language=ไทย}}</ref> <ref>{{cite journal|journal=ราชกิจจานุเบกษา|volume=94|issue=13ก|pages=62|title=พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2520/A/013/62.PDF|date=22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2520|language=ไทย}}</ref> |រៀបអភិសេកនៅថ្ងៃទី ៣ មករា ១៩៧៧ មានព្រះបុត្រានិងព្រះបុត្រី ២ ព្រះអង្គ គឺ៖ <br /> ១. សុគតក្នុងផ្ទៃពេលមានព្រះជន្ម ៤ ខែ <br /> ២. ព្រះអង្គម្ចាស់ក្រត្រីផ័ទ្ជរៈគិទិយ៉ាផា (ប្រសូតថ្ងៃទី ៧ ធ្នូ ១៩៧៨) |- |[[ឯកសារ: Emblem_of_the_House_of_Chakri.svg |ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|]] |ព្រះមហេសីទី ២ ៖ [[ យុវធិតា ផលប្រៈស្រើដ្ឋ |ស្នំឯក ស៊ុចារិនី វិវជ្ជររង្ស ]] (ប្រសូតថ្ងៃទី ២៦ ឧសភា ១៩៦២) <ref>https://www.kidteung.com/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B9%89/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%877%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B9%8C.html{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |រៀបអភិសេកនៅខែ កុម្ភៈ ១៩៩៤ មានព្រះបុត្រា ៤ ព្រះអង្គនិងព្រះបុត្រី ១ ព្រះអង្គ គឺ៖ ១.ព្រះអង្គម្ចាស់ ជុថាវ៉ាត់ វិវជ្ជររង្ស (ប្រសូតថ្ងៃទី ២៩ សីហា ១៩៧៩) ២.ព្រះអង្គម្ចាស់វ័ជ្ជររេត វិវជ្ជររង្ស (ប្រសូតថ្ងៃទី ២៧ ឧសភា ១៩៨១) ៣.ព្រះអង្គម្ចាស់ចគ្រីវ៉ាត់ វិវជ្ជររង្ស (ប្រសូតថ្ងៃទី ២៦ កុម្ភៈ ១៩៨៣) ៤.ព្រះអង្គម្ចាស់វ័ជ្ជរវី វិវជ្ជររង្ស (ប្រសូតថ្ងៃទី ១៤ មិថុនា ១៩៨៥) ៥.ព្រះនាងម្ចាស់ ស៊ិរិវ៉ាន់វ៉ារី ណារីរ៉ាត់ (ប្រសូតថ្ងៃទី ៨ មករា ១៩៨៧) |- |[[ឯកសារ: HRH Srirasmi (Cropped).jpg |ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|]] |ព្រះមហេសីទី ៣ ៖ [[ស្រីរស្មី​ សុវតី|ព្រះចៅវរវង្សធើ ព្រះអង្គចៅស្រីរស្មី ព្រះវរជាយា]] (ប្រសូតថ្ងៃទី ៩ ធ្នូ ១៩៧១) .<ref>{{cite web|url=http://www.manager.co.th/MetroLife/ViewNews.aspx?NewsID=9480000057521|title=พระบรมฯทรงตรัสถึงหม่อมศรีรัศมิ์|author=|date=29 เมษายน 2548|work=|publisher=ASTV ผู้จัดการออนไลน์|accessdate=6 ธันวาคม 2557|archivedate=2014-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141225093853/http://www.manager.co.th/MetroLife/ViewNews.aspx?NewsID=9480000057521|url-status=dead}}</ref> |រៀបអភិសេកនៅថ្ងៃទី ១០ កុម្ភៈ ២០០១ មានព្រះបុត្រា ១ ព្រះអង្គ គឺ៖ ១. ព្រះអង្គម្ចាស់ធីប៉័ងកនរ៉ាត់ស្មីឆូត (ប្រសូតថ្ងៃទី ២៩ មេសា ២០០៥) |- |[[ឯកសារ:Queen Suthida, Royal ploughing ceremony 2019.jpg|រូបភាពតូច|]] |ព្រះមហេសីទី ៤ ៖ [[ សុទិតា| សម្តេចព្រះនាងចៅសុទិតា ព័ជ្រសុធាពិមលលក្សន ព្រះបរមរាជិនី]] (ប្រសូតថ្ងៃទី ៣ មិថុនា ១៩៧៨) <ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/B/011/T_0001.PDF|format=PDF|script-title=th:ประกาศ เรื่อง สถาปนาสมเด็จพระราชินี|publisher=Ratchakitcha [Royal Thai Government Gazette]|website=Ratchakitcha.soc.go.th|accessdate=1 May 2019}}</ref> |រៀបអភិសេកនៅថ្ងៃទី ១ ឧសភា ២០១៩ មិនទាន់មានព្រះរាជបុត្រ។ |- |[[ឯកសារ: Sineenat_Wongvajirapakdi_during_the_royal_cremation_ceremony.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|]] |ព្រះស្នំ ៥ ៖ [[ស្នំឯក ស៊ីនីនាថ ពិលាសកល្យាណី|ស៊ីនីនាថ ពិលាសកល្យាណី]] (ប្រសូតថ្ងៃទី ២៦ មករា ១៩៨៥). <ref name=":0">{{cite journal|journal=Royal Gazette|volume=136|issue=41 Khǒr|pages=3|title=ประกาศ เรื่อง สถาปนาเจ้าคุณพระสินีนาฏ พิลาสกัลยาณี|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/B/041/T_0003.PDF|date=28 July 2019|accessdate=28 July 2019|language=Thai|archive-date=28 កក្កដា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728142853/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/B/041/T_0003.PDF|dead-url=yes}}</ref> |រៀបអភិសេកនៅថ្ងៃទី ២៨ កក្កដា ២០១៩ មិនទាន់មានព្រះរាជបុត្រ។ |- |} <br /> == ព្រះរាជឥស្សរិយយស == {| class="wikitable" |- ! Tenure !! ភាសាថៃ !! រូបឣក្សរខ្មែរ |- | 28 កក្កដា 1952 — 28 ធ្នូ 1972 || สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าวชิราลงกรณ บรมจักรยาดิศรสันตติวงศ เทเวศรธำรงสุบริบาล อภิคุณูปการมหิตลาดุลเดช ภูมิพลนเรศวรางกูร กิตติสิริสมบูรณสวางควัฒน์ บรมขัตติยราชกุมาร || សម្ដេចព្រះចៅលូកយ៉ាធើ ចៅហ្វាវជិរាលង្ករណ បរមចក្រយាតិឝរសន្តតិវង្ស ទេវេឝ្រធាំរងសុបរិបាល អភិគុណូបការមហិតលាតុលតេជ ភូមិពលនរេឝវរាង្កូរ កិត្តិសិរិសម្បូរណស្វាង្គវឌ្ឍន បរមខត្តិយរាជកុមារ |- | 28 ធ្នូ 1972 — 13 តុលា 2016 || สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร สิริกิตยสมบูรณสวางควัฒน์ วรขัตติยราชสันตติวงศ์ มหิตลพงศอดุลยเดช จักรีนเรศยุพราชวิสุทธิ สยามมกุฎราชกุมาร || សម្ដេចព្រះបរមឱរសាធិរាជ ចៅហ្វាមហាវជិរាលង្ករណ បតិន្ទ្រទេព្យវរាង្កូរ សិរិកិត្យសម្បូរណស្វាង្គវឌ្ឍន វរខត្តិយរាជសន្តតិវង្ស មហិតលពង្សអតុល្យតេជ ចក្រីនរេឝយុពរាជវិសុទ្ធិ ស្យាមមកុដរាជកុមារ |- | 13 តុលា 2016 — 4 ឧសភា 2019 || สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร || សម្ដេចព្រះចៅយូហួមហាវជិរាលង្ករណ បតិន្ទ្រទេព្យវរាង្កូរ |- |4 ឧសភា - បច្ចុបន |พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ มหิศรภูมิพลราชวรางกูร กิติสิริสมบูรณอดุลยเดช สยามินทราธิเบศรราชวโรดม บรมนาถบพิตร พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว |ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមេន្ទ្ររាមាធិបតីស្រីសិន្ទ្រមហាវជិរាលង្ករណ មហិសរភូមិពលរាជវរាង្កូរ កិតិសិរិសម្បូរណអតុល្យតេជ ស្យាមិន្ទ្រាធិបេស្ររាជវរោត្តម បរមនាចបពិត្រ ព្រះវជិរក្លៅចៅយ៉ូហួ |} == ព្រះរាជសញ្ញលក្ខណ៍ == <gallery> ឯកសារ:Royal Monogram of King Rama X.svg|<center>អក្សរកាត់ព្រះបរមាភិធេយ្យប្រចាំព្រះអង្គ ឯកសារ:Royal Monogram of Crown Prince Vajiralongkorn.svg|អក្សរកាត់ព្រះបរមាភិផេយ. ឯកសារ:Royal Monogram of Crown Prince Maha Vajiralongkorn.svg|<center>អក្សរកាត់ព្រះបរមាភិធេយ្យប្រចាំព្រះអង្គ (សម័យមកុដរាជកុមារ) ឯកសារ:ธงประจำพระองค์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฏราชกุมาร (อีกรูปแบบ ก่อนปี พ.ศ. 2541).png|ទង់បទនាំព្រះអង្គ ឯកសារ:Royal Flag of Crown Prince Maha Vajiralongkorn.svg|<center>ទង់ប្រចាំព្រះអង្គ (សម័យមកុដរាជកុមារ) </gallery> ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]] *[[រាមកេរ្តិ៍]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]] *[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា]] *[[ក្រុងរាពណ៍]] *[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]] *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងអគ្គីនាគ]] *[[នាគក្បាលប្រាំបួន]] *[[វត្តព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] *[[ហិណ្ឌូសាសនា]] *[[នាគ]] *[[ប្រាសាទខ្មែរនៅលើទឹកដីថៃ]] *[[ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសថៃ]] *[[រាយព្រះនាមទេវតានំនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ]] *[[តួអង្គនៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ]] *[[ព្រះម៉ែនីវ៉ាន់]] *[[សាសនប្រវត្តិ]] *[[រាយព្រះនាមទេវតាចិន]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃថៃ]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីព្រះមហាក្សត្រនៃឥណ្ឌាបុរាណ]] *[[រាយព្រះនាមម្ចាស់ក្សត្រីនៃអធិរាជចិន]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃមីយ៉ាន់ម៉ា]] *[[ព្រះនាងឆាងគុលីពោធិសត្វ]] *[[កម្ពុជនាគរាជ|ភុជង្គនាគ]] *[[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង]] *[[ព្រះបាទវិរូបក្ខ]] {{commons category| វជិរាលង្ករណ}} {{ក្សត្រថៃ}} o1993qvmcrx34mbonsmwupaqd9plbbn 0 36899 341743 338199 2026-10-10T06:57:47Z Tom Kosbep 53379 /* */ 341743 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ថេនហ្សីន ជីតាសូ<br>བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ། | title = [[ដាឡៃ ឡាម៉ា]] ទី១៤ | image = | reign = 22 ខែកុម្ភៈ 1940 – បច្ចុប្បន្ន | predecessor = [[ដាឡៃ ឡាម៉ា ទី១៣]] | successor = | reg-type = {{nowrap|[[Sikyong|Prime Ministers]]}} | regent = {{List collapsed |title = ''See list'' |1 = {{clear}} # Lukhangwa # Lobsang Tashi # Jangsa Tsang # Zurkhang Ngawang Gelek # Shenkha Gurmey Topgyal # Garang Lobsang Rigzin # Kunling Woeser Gyaltso # Wangue Dorji # Juchen Thupten Namgyal # Kelsang Yeshi # [[Gyalo Thondup]] # [[Tenzin Tethong]] # [[Sonam Topgyal]] # [[Lobsang Tenzin]] # [[Lobsang Sangay]] }} | tibetan = {{bo-textonly|བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།}} | wylie = bstan 'dzin rgya mtsho | pronoun = {{IPA-bo|tɛ̃ ́tsĩ càtsʰo|}} | trans = Dainzin Gyamco | THDL = Tenzin Gyatso | father = ឈឿកយ៉ុង ស៊ឺង | mother = ឌីគី សេងរីង | birth_date = {{Birth date and age|1935|7|6|df=y}} | birth_place = [[តាក់ស្ទ័រ]], [[អាំដូ]], [[ទីបេ]] <!--Based on current consensus and summarized from section [[14th Dalai Lama#Early life and background]]. If changes are needed, obtain new consensus and change the section [[14th Dalai Lama#Early life and background]], based on independent sources. Thank you.--> | residence = [[File:Flag of Tibet.svg|25px]] [[ទីបេ]] (១៩៣៥ - ១៩៥០)<br>{{flag|ឥណ្ឌា}} (១៩៥០ - បច្ចុប្បន្ន) | death_date = | death_place = | signature = Dalai Lama's Signature.svg }} '''សម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាទី 14''' (ឈ្មោះសាសនា Tenzin Gyatso ដែលមានអាយុតិចជាងលោក Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso កើត Lhamo Thondup ថ្ងៃទី 6 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1935)<ref>{{cite book |last = Van Schaik |first = Sam |title = Tibet: A History |url = https://archive.org/details/tibethistory0000vans |publisher = Yale University Press |year = 2011 |ISBN = 978-0-300-15404-7 |page = [https://archive.org/details/tibethistory0000vans/page/129 129]}}</ref>គឺជាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាបច្ចុប្បន្ន។ សម្តេចសង្ឃ Dalai Lamas គឺជាព្រះសង្ឃដ៏សំខាន់នៃសាលា Gelug ដែលជាសាលារៀនថ្មីបំផុតនៃពុទ្ធសាសនាទីបេដែលត្រូវបានដឹកនាំជាផ្លូវការដោយហ្គេនដេនត្រាឡា។ ចាប់តាំងពីពេលដែលសម្តេច Dalai Lama ទី 5 ដល់ឆ្នាំ 1959 រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលទីបេគឺលោក Ganden Phodrang បានវិនិយោគលើតំណែងរបស់សម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាជាមួយនឹងកាតព្វកិច្ចខាងបព្វជិតភាព។<ref>Buswell, Robert E.; Lopez, Jr., Donald S. (2013). ''[http://www.daophatngaynay.com/vn/files/file-nen/Princeton_Dictionary_of_Buddhism_890707662.pdf The Princeton dictionary of Buddhism.]'' Princeton: Princeton University Press. {{ISBN|9781400848058}}. Entries on "Dalai Lama" and "Dga’ ldan pho brang".</ref><ref name="ddef1">{{cite web |title = Definition of Dalai Lama in English |url = http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Dalai-Lama |publisher = Oxford Dictionaries |accessdate = 2 May 2015 |quote = The spiritual head of Tibetan Buddhism and, until the establishment of Chinese communist rule, the spiritual and temporal ruler of Tibet |archivedate = 27 កក្កដា 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130727211946/http://oxforddictionaries.com/definition/english/Dalai-Lama |url-status = dead }}</ref> សង្ឃដាឡៃឡាម៉ាទី 14 បានកើតនៅក្នុងភូមិ Taktser នៃ Amdo នៅទីបេហើយត្រូវបានគេជ្រើសរើសថាជា tulku នៃ Dalai Lama ទី 13 នៅក្នុងឆ្នាំ 1937 និងបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាសម្តេច Dalai Lama ទី 14 នៅក្នុងការប្រកាសជាសាធារណៈនៅក្បែរទីក្រុង Bumchen នៅឆ្នាំ 1939 ។ សម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាត្រូវបានគេប្រារព្ធឡើងនៅឡាសានៅថ្ងៃទី 22 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1940 ហើយនៅទីបំផុតគាត់បានបំពេញភារកិច្ចខាងនយោបាយនៅថ្ងៃទី 17 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1950 នៅអាយុ 15 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានបញ្ចូលទីបេ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់សាលា Gelug បានគ្រប់គ្រងតំបន់មួយដែលត្រូវគ្នាទៅនឹងតំបន់ស្វយ័តទីបេដែលគ្រាន់តែជា PRC ដែលទើបនឹងចាប់ផ្ដើមមានបំណងអះអាងការគ្រប់គ្រងលើវា។<ref>{{cite web |url = http://www.dalailama.com/biography/from-birth-to-exile |title = From Birth to Exile &#124; The Office of His Holiness The Dalai Lama |publisher = Dalailama.com |date = |accessdate = 27 November 2011 |archivedate = 7 មីនា 2017 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170307105420/http://www.dalailama.com/biography/from-birth-to-exile |url-status = dead }}</ref> ក្នុងអំឡុងការបះបោរទីបេឆ្នាំ 1959 សង្ឃដាឡៃឡាម៉ាបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសឥណ្ឌាជាកន្លែងដែលគាត់រស់នៅបច្ចុប្បន្នជាជនភៀសខ្លួន។ Dalai Lama ទី 14 បានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ 1989. គាត់បានធ្វើដំណើរជុំវិញពិភពលោកហើយបាននិយាយអំពីសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនទីបេបរិស្ថានបរិស្ថានសេដ្ឋកិច្ចសិទិ្ធស្ត្រីការមិនចូលហឹង្សាការសន្ទនាអន្តរភាវូបនីយកម្មរូបវិទ្យាតារាវិទ្យាពុទ្ធសាសនានិងវិទ្យាសាស្រ្តវិទ្យាសាស្ត្រសរសៃប្រសាទផ្នែកខួរក្បាល សុខភាពបន្តពូជនិងផ្លូវភេទរួមជាមួយប្រធានបទជាច្រើននៃការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាននិងវជរយាន។ == Early life and background == Lhamo Thondup<ref>{{Cite book|title=The Noodle Maker of Kalimpong: The Untold Story of My Struggle for Tibet|last=Thondup|first=Gyalo|last2=Thurston|first2=Anne F.|publisher=Random House Publishers India Private Limited|year=2015|isbn=978-81-8400-387-1|location=Gurgaon|pages=20|quote=Lama Thubten named my new brother Lhamo Thondup.}}</ref> កើតនៅថ្ងៃទី 6 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1935 ទៅគ្រួសារកសិករធ្វើកសិកម្មនិងសេះនៅភូមិតូចមួយឈ្មោះថា Taktser ឬ Chija Tagtser ក្នុងភាសាចិននៅជ្រុងនៃតំបន់ប្រពៃណីទីបេនៃ Amdo ។ គ្រួសាររបស់គាត់ត្រូវបានគេទាញយករ៉ែ Monguor ។ គាត់គឺជាបងប្អូនម្នាក់ក្នុងចំណោមបងប្អូន 7 នាក់ដើម្បីរស់រានមានជីវិត។ កូនច្បងគឺបងស្រីរបស់គាត់ឈ្មោះ Tsering Dolma ដែលមានអាយុ 18 ឆ្នាំ។ បងប្រុសច្បងរបស់គាត់ Thupten Jigme Norbu ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់នៅពេលគាត់មានអាយុ 8 ឆ្នាំជាការចាប់កំណើតរបស់ Lama Taktser Rinpoche ។ បងស្រីរបស់គាត់ឈ្មោះថាជេតសុនផេម៉ាបានចំណាយពេលពេញវ័យរបស់គាត់នៅលើគម្រោងភូមិកុមារទីបេ។ សម្ដេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាបាននិយាយថាភាសាទីមួយរបស់គាត់គឺ "ភាសាស៊ីនដែលខូច" ដែលជាភាសាចិនដែលជាទម្រង់នៃភាសាចិនកណ្តាលហើយគ្រួសាររបស់គាត់មិនបាននិយាយភាសាទីបេទេ។<ref name="Laird" /><ref>Li, T.T. ''Historical Status of Tibet'', Columbia University Press, p. 179.</ref><ref>Bell, Charles, "''Portrait of the Dalai Lama''", p. 399.</ref><ref>Goldstein, Melvyn C. Goldstein, ''A history of modern Tibet'', pp. 315–317.</ref> or Chija Tagtser,<ref>''A 60-Point Commentary on the Chinese Government Publication: A Collection of Historical Archives of Tibet'', DIIR Publications, Dharamsala, November 2008: "Chija Tagtser born holy precious child Lhamo Dhondup [...] the holy reincarnate child in Chija Tagtser."</ref><ref name="Laird">Thomas Laird, ''[https://books.google.com/?id=As_4aQjGaUEC The Story of Tibet. Conversations with the Dalai Lama]'', [[Grove Press]]: New York, 2006.</ref><ref>Thomas Laird, [https://books.google.com/books?id=NH5vuMA7LYcC&printsec=frontcover#v=snippet&q=%22broken%20Chinese%20regional%20dialect%22&f=false ''The Story of Tibet: Conversations With the Dalai Lama''], p. 262 (2007) "At that time in my village", he said, "we spoke a broken Chinese. As a child, I spoke Chinese first, but it was a broken Xining language which was (a dialect of) the Chinese language." "So your first language", I responded, "was a broken Chinese regional dialect, which we might call Xining Chinese. It was not Tibetan. You learned Tibetan when you came to Lhasa." "Yes", he answered, "that is correct (...)."</ref><ref>{{cite book |url = https://books.google.com/books?id=ub8aAQAAMAAJ&q=amdo++historic+homeland,+was+under+the+control+of+a+Muslim+warlord,+Ma+Bufang.+The+Dalai+Lama+and+his+family+didn't+learn+Tibetan+until+they+moved+to+Lhasa+in+1939&dq=amdo++historic+homeland,+was+under+the+control+of+a+Muslim+warlord,+Ma+Bufang.+The+Dalai+Lama+and+his+family+didn't+learn+Tibetan+until+they+moved+to+Lhasa+in+1939&hl=en&ei=76ajTZ6RIMHngQes7MCkCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA |title = The economist, Volume 390, Issues 8618-8624 |year = 2009 |publisher = Economist Newspaper Ltd. |location= |page = 144 |ISBN = |accessdate = 9 April 2011}}</ref><ref>[http://www.economist.com/node/13184937 Politically incorrect tourism], ''The Economist'', 26 February 2009: "When the Dalai Lama was born, the region, regarded by Tibetans as part of Amdo, a province of their historic homeland, was under the control of a Muslim warlord, Ma Bufang. The Dalai Lama and his family didn't learn Tibetan until they moved to Lhasa in 1939."</ref> [[File:Dalai Lama boy.jpg|thumb|left|The Dalai Lama as a boy]] បន្ទាប់ពីមានសញ្ញានិងចក្ខុវិស័យបានរាយការណ៍ក្រុមស្វែងរកចំនួនបីត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងជើងភាគខាងកើតនិងភាគអាគ្នេយ៍ដើម្បីកំណត់ទីតាំងថ្មីនៅពេលដែលក្មេងប្រុសដែលក្លាយទៅជាសម្តេច Dalai Lama ទី 14 មានអាយុប្រហែលជាពីរឆ្នាំ។ លោកស្សាប៊ីលហ្គូល (Sir Basil Gould) ប្រតិភូអង់គ្លេសនៅឡាសា (Lhasa) នៅឆ្នាំ 1936 បានទាក់ទងនឹងកំណត់ត្រារបស់គាត់នៅភាគខាងជើងឆៀងខាងកើតជាមួយលោកសាន់ប៊ែលបឺរ (Charles Bell) អតីតអ្នករស់នៅចក្រភពអង់គ្លេសនៅឡាសានិងជាមិត្តរបស់ស្តេចដាឡៃឡាម៉ាទី 13 ។ ក្នុងចំណោមស្នាដៃជាច្រើនទៀតប្រមុខនៃរូបកាយសម្តេច Dalai Lama ទី 13 នៅទិសខាងត្បូងខាងកើតបានងាកទៅរកទិសខាងជើងខាងកើតដោយបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានបកប្រែជាទិសដៅដែលអ្នកស្នងតំណែងរបស់ព្រះអង្គនឹងត្រូវបានរកឃើញ។ Regent Reting Rinpoche មិនយូរប៉ុន្មានមានចក្ខុវិស័យមួយនៅឯបឹងដ៏ពិសិដ្ឋនៃឡាហមឡាតូសូដែលគាត់បានបកប្រែថាជា Amdo ជាតំបន់ស្វែងរក។ ចក្ខុវិស័យនេះត្រូវបានបកប្រែផងដែរដើម្បីសំដៅទៅលើវត្តអារាមដ៏ធំមួយដែលមានដំបូលក្រណាត់និងក្បឿងមុំខៀវនិងផ្លូវដែលហើរពីវាទៅដល់ភ្នំមួយនៅខាងកើតទល់មុខដែលឈរនៅផ្ទះតូចមួយដែលមានអន្ទាក់ខុសគ្នា។ ក្រុមនេះដែលដឹកនាំដោយលោក Kewtsang Rinpoche បានទៅជួប Panchen Lama ជាលើកដំបូងដែលត្រូវបានជាប់នៅក្នុង Jyekundo នៅភាគខាងជើង Kham ។ Panchen Lama បានស៊ើបអង្កេតការបង្កើតកូនក្មេងមិនធម្មតានៅក្នុងតំបន់ដែលមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីការសម្តេច Dalai Lama ទី 13 ។ គាត់បានឱ្យឈ្មោះកេវសានឈ្មោះក្មេងប្រុសបីនាក់ដែលគាត់បានរកឃើញហើយបានកំណត់ថាជាបេក្ខជន។ ក្នុងរយៈពេល 1 ឆ្នាំ Panchen Lama បានស្លាប់។ បេក្ខជនពីរនាក់ក្នុងចំណោមបេក្ខជនបីនាក់របស់គាត់ត្រូវបានគេបំបែកចេញពីបញ្ជីប៉ុន្តែកុមារទីបីដែលជាកូន "មិនខ្លាច" ដែលមានការសន្យាច្រើនបំផុតគឺមកពីភូមិ Taktser ដែលជាចក្ខុវិស័យនៅលើភ្នំមួយនៅចុងបញ្ចប់នៃផ្លូវដែលនាំទៅរក Taktser ពីវត្តអារាម Kumbum ដ៏អស្ចារ្យជាមួយនឹងដំបូលពណ៌បៃតង។ នៅទីនោះពួកគេបានរកឃើញផ្ទះមួយដែលបានបកស្រាយពីចក្ខុវិស័យ - ផ្ទះដែលឡាហោដុនដុដរស់នៅ។<ref name=bell397>Bell 1946, p. 397.</ref><ref name=bell397 /><ref name="Laird 2006, p. 265" /> យោងទៅតាមសម្តេច Dalai Lama ទី 14 នៅពេលនោះភូមិ Taktser ឈរនៅលើ "ព្រំដែនពិតប្រាកដ" រវាងតំបន់អាម៉ូអានិងប្រទេសចិន។ នៅពេលដែលក្រុមការងារបានមកលេងដែលធ្វើជាអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនគឺសេរ៉ាឡាម៉ាធ្វើពុតជាអ្នកបំរើនិងអង្គុយដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងផ្ទះបាយ។ គាត់បានកាន់ក្រដាសប្រាក់ចាស់ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្តេចដាឡៃឡាម៉ាទី 13 ហើយក្មេងប្រុស Lhamo Dhondup ដែលមានអាយុ 2 ឆ្នាំបានមកជិតហើយសុំវា។ ព្រះសង្ឃបាននិយាយថា "បើអ្នកដឹងថាខ្ញុំជានរណាអ្នកអាចមានវាបាន" ។ កុមារបាននិយាយថា "សេរ៉ាឡាម៉ាស៊ាឡាម៉ា" ហើយនិយាយជាមួយគាត់ក្នុងពាក្យសំដីរបស់ឡាសាក្នុងភាសាមួយដែលម្តាយរបស់ក្មេងប្រុសនេះមិនអាចយល់បាន។ នៅពេលក្រោយដែលគណបក្សនេះវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញពួកគេបានបង្ហាញពីគោលបំណងពិតរបស់ពួកគេហើយបានសុំការអនុញ្ញាតឱ្យក្មេងប្រុសត្រូវធ្វើតេស្តជាក់លាក់។ ការធ្វើតេស្តមួយបានបង្ហាញគាត់នូវគូវត្ថុផ្សេងៗគ្នាដែលមួយជាកម្មសិទ្ធិរបស់ដាឡៃឡាម៉ាទី 13 និងមួយទៀតមិនមាន។ ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់លោកបានជ្រើសរើសវត្ថុផ្ទាល់របស់ដាលៃឡាម៉ាហើយបានច្រានចោលអ្នកដទៃ។ ដូច្នេះវាគឺជា Panchen Lama ដែលបានរកឃើញដំបូងនិងបានកំណត់អត្តសញ្ញាណទី 14 Dalai Lama ។ [[File:DLHaus.jpg|thumb|House where the 14th Dalai Lama was born in [[Taktser]], [[Amdo]]]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1936 មេបញ្ជាការមូស្លឹមម៉ាប៊ូហ្វាងមេដឹកនាំមូស្លីម Hui 'Ma Clique បានគ្រប់គ្រង Qinghai ជាអភិបាលរបស់ខ្លួនស្ថិតនៅក្រោមអាជ្ញាធរកណ្តាលនៃសាធារណរដ្ឋចិន។ យោងតាមបទសម្ភាសន៍ជាមួយសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាទី 14 នៅឆ្នាំ 1930 លោកម៉ាប៊ូភួងបានចាប់យកជ្រុងខាងជើងភាគអាគ្នេយ៍នៃអាម៉ូដូក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលទន់ខ្សោយឈៀងកៃសកហើយបានបញ្ចូលវាទៅក្នុងខេត្តឈីងហៃរបស់ចិន។ មុនពេលទៅ Taktser, Kewtsang បានទៅម៉ា Bufang ដើម្បីបង់ការគោរពរបស់គាត់។ នៅពេលដែលលោក Ma Bufang បានឮថាបេក្ខជនម្នាក់ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុង Taktser គាត់បាននាំគ្រួសារនេះទៅឱ្យគាត់នៅស៊ីននីង។ ដំបូងគាត់បានទាមទារភស្តុតាងថាក្មេងប្រុសនេះគឺជាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលឡាសាទោះបីជាលោក Kewtsang បានជូនដំណឹងថានេះជារឿងមួយក៏ដោយបានប្រាប់លោក Kewtsang ថាគាត់ត្រូវទៅទីក្រុងឡាសាដើម្បីធ្វើតេស្តបន្ថែមទៀតជាមួយបេក្ខជនផ្សេងទៀត។ ពួកគេដឹងថាប្រសិនបើគេត្រូវបានប្រកាសថាជាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ារដ្ឋាភិបាលចិននឹងទទូចសុំឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពដ៏ធំមួយជាមួយលោកដែលនឹងស្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងឡាសាហើយបដិសេធមិនផ្លាស់ប្តូរ។ លោក Ma Bufang និងលោក Kumbum Monastery បន្ទាប់មកបានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ចាកចេញទេលុះត្រាតែគាត់ត្រូវបានប្រកាសថាជាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាប៉ុន្តែបានទាមទារប្រាក់ត្រលប់មកវិញចំនួន 100.000 ដុល្លារដើម្បីឱ្យពួកគេត្រូវបានគេចែករំលែកដើម្បីឱ្យពួកគេទៅកាន់ឡាសា ។<ref>Laird 2006, p. 262.</ref><ref name="Laird 2006, p. 265" /><ref name=bell398 /><ref>Richardson 1984, p. 152.</ref> Kewtsang បានរៀបរាប់ពីបញ្ហានេះប៉ុន្តែគ្រួសារត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយផ្លាស់ទីពី Xining ទៅ Kumbum តែបន្ទាប់មកតម្រូវការបន្ថែមទៀតត្រូវបានធ្វើឡើងសម្រាប់តម្លៃលោះចំនួន 330.000 ដុល្លារទៀត។ មួយរយពាន់នាក់សម្រាប់មន្រ្តីរដ្ឋាភិបាល, មេបញ្ជាការនិងជាប្រមុខ Kumbum, ម្ភៃពាន់នាក់សម្រាប់ការអមការពារនិងដប់ពាន់នាក់សម្រាប់លោក Ma Bufang ខ្លួនគាត់បាននិយាយថា។<ref>Bell 1946, pp. 398–399.</ref> ជម្លោះការទូតរយៈពេលពីរឆ្នាំមុនពេលវាត្រូវបានទទួលយកដោយឡាសាថាការលោះត្រូវបង់ដើម្បីចៀសវាងចិនចូលរួមនិងនាំខ្លួនគាត់ទៅកាន់ឡាសាដោយកងទ័ពដ៏ច្រើន។<ref>Richardson 1984, pp. 152–153.</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះដែរក្មេងប្រុសនេះត្រូវបានរក្សាទុកនៅឯ Kumbum ដែលនៅទីនោះបងប្រុស 2 នាក់របស់គាត់កំពុងរៀនសូត្រជាព្រះសង្ឃហើយត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាសង្ឃ។<ref name=laird267>Laird 2006, p. 267.</ref> ការទូទាត់ប្រាក់ចំនួន 300.000 ដុល្លារត្រូវបានលើកកម្ពស់ដោយឈ្មួញជនជាតិម៉ូស្លីមធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងមេកានៅក្នុងរាត្រីដ៏ធំមួយតាមឡាសា។ ពួកគេបានបង់ប្រាក់ឱ្យលោកម៉ាប៊ូភឺក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលទីបេប្រឆាំងនឹងប័ណ្ណសន្យាដែលត្រូវបានគេរំដោះដោយមានចំណាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងទីក្រុងឡាសា។<ref name=laird267 /><ref name=rich153>Richardson 1984, p. 153.</ref> តម្លៃ 20.000 ដុល្លារសម្រាប់អ្នកគាំទ្រម្នាក់ត្រូវបានគេទម្លាក់ចាប់តាំងពីអ្នកជំនួញអ៊ីស្លាមបានអញ្ជើញពួកគេឱ្យចូលរួមចរាចររបស់ពួកគេដើម្បីការពារ។ លោក Ma Bufang បានបញ្ជូនទាហាន 20 នាក់របស់គាត់ជាមួយពួកគេហើយត្រូវបានបង់ប្រាក់ពីភាគីទាំងពីរចាប់តាំងពីរដ្ឋាភិបាលចិនបានផ្តល់ឱ្យគាត់នូវទឹកប្រាក់ចំនួន 50.000 ដុល្លារទៀតសម្រាប់ការចំណាយនៃការធ្វើដំណើរនេះ។ លើសពីនេះទៅទៀតរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានជួយដល់ពួកទីបេឱ្យបង្កើនមូលនិធិលោះតាមរយៈការផ្តល់សម្បទាននាំចូល។<ref name=rich153 /> នៅថ្ងៃទី 21 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1939 គណបក្សនេះបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ទីបេក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ឡាសានៅក្នុងរថយន្ដម៉ូស្លីមដ៏ធំមួយជាមួយ Lhamo Thondup ពេលនេះមានអាយុ 4 ឆ្នាំជិះជាមួយបងប្រុសរបស់គាត់នៅក្នុងឡាំងឃីនដែលមានស្លាបពីរក្បាលពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពី កំពុងត្រូវបានរកឃើញ។ ភ្លាមៗនៅពេលដែលពួកគេចេញពីតំបន់ Ma Bufang គាត់ត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការថាជាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាទី 14 ដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលទីបេហើយបន្ទាប់ពីធ្វើដំណើរអស់ដប់សបា្ដហ៍គាត់បានមកដល់ឡាសានៅថ្ងៃទី 8 ខែតុលាឆ្នាំ 1939 ។<ref>Laird 2006, pp. 268–269.</ref> ការតែងតាំង (pabbajja) និងការផ្តល់នូវឈ្មោះវត្តអារាមរបស់ Tenzin Gyatso ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ Reting Rinpoche ។ ដូចដែលបានលើកឡើងដោយអ្នកយកព័ត៌មានសេដ្ឋកិច្ច Banyan ការចូលរួមរបស់ចិននៅពេលនេះគឺមានកំណត់ណាស់។<ref name="Banyan">{{cite web|url=https://www.economist.com/news/china/21646795-even-china-accepts-only-dalai-lama-can-legitimise-its-rule-tibet-golden-urn|title=The golden urn Even China accepts that only the Dalai Lama can legitimise its rule in Tibet|last1=Banyan|website=The Economist|accessdate=29 September 2017}}</ref> ពួកពុទ្ធសាសនិកទីបេតែងតែសំដៅទៅគាត់ដូចជាយ៉ាស៊ីនណូប៊ុង (បំណងប្រាថ្នាបំពេញបេសកកម្ម) ក្យាបហ្គុន (ព្រះអង្គសង្រ្គោះ) ឬគ្រាន់តែឃុនឌុន (វត្តមាន) ។ អ្នកកាន់សាសនារបស់គាត់ក៏ដូចជាប្រទេសលោកខាងលិចភាគច្រើនតែងហៅគាត់ថាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ារចនាប័ទ្មដែលប្រើនៅលើគេហទំព័ររបស់ដាឡៃឡាម៉ា។ យោងទៅតាមសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាគាត់មានគ្រូបង្រៀនបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងប្រទេសទីបេរាប់បញ្ចូលទាំង Reting Rinpoche, Tathag Rinpoche, Ling Rinpoche និងចុងក្រោយគឺលោក Trijang Rinpoche ដែលបានក្លាយជាគ្រូបង្រៀនវ័យក្មេងនៅពេលគាត់មានអាយុ 19 ឆ្នាំ។<ref>{{cite book |last1=Lama|first1=Dalai |title = Freedom in exile : the autobiography of the Dalai Lama. |url=https://archive.org/details/freedominexileau00bsta|date = 1990 |publisher = HarperCollins|location=New York, NY |ISBN = 0-06-039116-2 |page = [https://archive.org/details/freedominexileau00bsta/page/18 18]|edition=1st}}</ref> នៅអាយុ 11 ឆ្នាំគាត់បានជួបនឹងអ្នកឡើងភ្នំជនជាតិអូទ្រីស Heinrich Harrer ដែលក្លាយជាអ្នកបង្ហាត់វីដេអូនិងអ្នកបង្ហាត់បង្រៀនអំពីពិភពលោកនៅខាងក្រៅទីក្រុងឡាសា។ អ្នកទាំងពីរនៅតែជាមិត្តភក្ដិរហូតមកដល់ឆ្នាំ 2006 ។<ref>{{cite video |people=Peter Graves (host) |date = 2005-04-26 |title = Dalai Lama: Soul of Tibet |publisher = [[A&E Television Networks]]|time=08:00}}</ref> នៅឆ្នាំ 1959 នៅពេលដែលគាត់មានអាយុ 23 ឆ្នាំគាត់បានប្រឡងបញ្ចប់វគ្គសិក្សានៅប្រាសាទ Jokhang ក្នុងទីក្រុងឡាសាក្នុងអំឡុងពិធីបុណ្យម៉ូឡាមឬពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំប្រចាំឆ្នាំ។ គាត់បានទទួលកិត្តិយសនិងទទួលបានសញ្ញាបត្រ Lharampa ដែលជាកម្រិតកំរិតខ្ពស់បំផុតដែលមានតម្លៃស្មើនឹងបណ្ឌិតនៅទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនា។<ref name="bbcprofile">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/1347735.stm |title = Profile: The Dalai Lama|work=BBC News |date = 25 February 2009 |accessdate = 31 December 2009}}</ref><ref name="bio">{{cite book |last = Marcello |first = Patricia Cronin |title = The Dalai Lama: A Biography |publisher = Greenwood Press |year = 2003 |url = https://books.google.com/books?vid=ISBN0313322074&id=wLzA8YKI-coC&ie=ISO-8859-1&output=html |ISBN = 978-0-313-32207-5 |accessdate = 5 December 2010}}</ref> ==References== {{reflist}} ryfja4hpx575ry78jvlcr33mo5bvno0 0 37523 341736 339609 2026-10-10T03:31:29Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341736 wikitext text/x-wiki មូលនិធិថែទាំសុខភាពភ្នែក (ECF) គឺជាអង្គការសប្បុរសធម៌អន្តរជាតិដែលសកម្មនៅក្នុង បណ្តាប្រទេសជាង 20 នៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី<ref>[https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/eye-doctors-with-old-training-may-miss-glaucoma/articleshow/62781907.cms Eye doctors with old training may miss glaucoma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717155749/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/eye-doctors-with-old-training-may-miss-glaucoma/articleshow/62781907.cms |date=2018-07-17 }} IndiaTimes.com (5 Feb 2018). Retrieved on 05 May 2018.</ref> និងទ្វីបអាហ្វ្រិក <ref>[https://guardian.ng/news/africas-first-rotary-eye-hospital-nearing-completion-in-lagos/ Africa’s first Rotary Eye Hospital nearing completion in Lagos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627231330/https://guardian.ng/news/africas-first-rotary-eye-hospital-nearing-completion-in-lagos/ |date=2022-06-27 }} The Guardian.ng (6 Sept 2017). Retrieved on 04 May 2018.</ref><ref>[https://www.vanguardngr.com/2018/04/free-health-mission-8-month-old-aged-regain-sight/ 8-month old, aged, regain sight] VanGuardngr.com (18 April 2018). Retrieved on 05 May 2018.</ref> ។ ECF ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលអង្គការថែទាំភ្នែកពិភពលោក និងក្រុមគ្រូពេទ្យភ្នែក មេគង្គ បានរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងឆ្នាំ 2008 ។<ref>[https://beta.volkskrant.nl/economie/instellingen-ooghulp-slaan-handen-ineen~b326b9b2/ Instellingen ooghulp slaan handen ineen]{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Volkskrant.nl (25 July 2008). Retrieved on 05 May 2018.</ref> អង្គការទាំងពីរបានចែករំលែកគោលបំណងដូចគ្នា និងធ្វើការរួមគ្នា ហើយបច្ចុប្បន្ននេះជាមូលនិធិមួយដែលមានប្រសិទ្ធពល និងប្រសិទ្ធភាព ជាងមុន។<ref>[https://www.iapb.org/news/bjorn-stenvers-appointed-as-eye-care-foundations-ceo/attachment/bjorn-stenvers/ Björn Stenvers appointed as Eye Care Foundation’s CEO]. iapb.org. Retrieved on 4 July 2018.</ref> អង្គការថែទាំភ្នែកពិភពលោក (1984) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកឯកទេសខាងជំងឺភ្នែក ជនជាតិហូឡង់ ដែលត្រូវបានរំជើបរំជួលដោយសារស្ថានភាពនៃចំនួនមនុស្សពិការភ្នែក ដែលអាចព្យាបាលបាន ឬអាចត្រូវបានការពារ។ គ្រូពេទ្យភ្នែកមេគង្គ (ឆ្នាំ 1993) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកជីវវិទូជនជាតិហូឡង់ម្នាក់ បន្ទាប់ពីគាត់បានស្នាក់នៅប្រទេសថៃ ដើម្បីធ្វើការស្រាវជ្រាវបញ្ហាភ្នែក។ នាយកប្រតិបត្តិបច្ចុប្បន្នគឺ [[Björn Stenvers]] ដែលបានទទួលពានរង្វាន់ខ្ពស់បំផុតរបស់ព្រះមហាក្សត្រ គឺ គ្រឿងឥស្សរិយយសព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (Grand Cross of Royal Order of Cambodia) (2023)។ <ref>[https://www.information.gov.kh/articles/100326 8-month old, aged, regain sight] VanGuardngr.com (24 March 2023). Retrieved on 11 May 2023.</ref> មូលនិធិថែទាំភ្នែក មានការិយាល័យ និងមន្ទីរពេទ្យនៅក្នុងតំបន់ហិមាល័យ [[Himalayas|Himalayan]] (នេប៉ាល់)([[Nepal]]), អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (វៀតណាម <ref>[https://www.sc.com/global/av/eye-care-programme.pdf Standard Chartered expands eye care programme to additional 2.2 million people in Vietnam] StandardChartered, Sc.com (22 January 2016). Retrieved on 05 May 2018.</ref>,[[Vietnam]] កម្ពុជា [[Cambodia]] ឡាវ [[Laos]] និង អាហ្វ្រិក [[Africa]] (តង់ហ្សានី) ([[Tanzania]]).<ref>[https://www.northwestsignal.net/news/article_a9e07fdf-5218-5517-befd-d90dd5f229a8.html Local Lions Club learns about Eye Care Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811091304/https://www.northwestsignal.net/news/article_a9e07fdf-5218-5517-befd-d90dd5f229a8.html |date=2023-08-11 }} Northwest Signal.net (4 May 2018). Retrieved on 04 May 2018.</ref> ។ == References == <references /> == External links == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៏​]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រភេទ៖សុខភាពនៅអាហ្វ្រិក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រភេទ៖អង្គការសប្បុរសធម៌អន្តរជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រភេទ៖អង្គការបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការជំនួយមនុស្សធម៌]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឿងឥស្សរិយយសព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * {{official|http://www.eyecarefoundation.eu/}} 17yn9lsx8ubzznjpozfcwe18yi80wtg 0 40909 341738 338242 2026-10-10T04:32:42Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341738 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន គណបក្សនយោបាយ | name = សង្គមរាស្រ្តនិយម | native_name = {{small|{{noitalic|{{nobold|Communauté socialiste populaire}}}}}}<br/>{{small|{{noitalic|{{nobold|Popular Socialist Community}}}}}} | colorcode = #FFA500 | logo = | founder = [[នរោត្តម សីហនុ]] | president = | chairperson = | spokesperson = | leader1_name = | leader2_name = | leader3_name = | foundation = ២២ មីនា ១៩៥៥ | dissolution = ១៨ មីនា ១៩៧០ | headquarters = | newspaper = | youth_wing = យុវជនសង្គមនិយម | membership_year = ១៩៥៥ | membership = ៤៥០,០០០<ref>{{Cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/1955-polls-sangkum-takes-hold|title=1955 polls: the Sangkum takes hold|work=The Phnom Penh Post|date=13 February 1998|accessdate=12 July 2019}}</ref> | ideology = [[ជាតិនិយ​មខ្មែរ]]<br />[[ជាតិអភិរក្សនិយម]]<ref name=FND/><br />[[រាជានិយម]]<br />[[រដ្ឋនិយម]]<ref>{{Cite web|url=http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://ki-media.blogspot.com/2011/09/language-and-national-identity-in-asia_09.html/|title=Language and National Identity in Asia: Cambodia - Sangkum Reas Niyum|access-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113223202/http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://ki-media.blogspot.com/2011/09/language-and-national-identity-in-asia_09.html/|archive-date=2022-11-13|url-status=dead}}</ref><br />[[សង្គមនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>{{cite web |url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cambodia0.htm |title=Cambodia under the Khmer Rouge |access-date=2020-01-11 |archivedate=2010-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101016063639/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cambodia0.htm |url-status=dead }}</ref></br>[[សេដ្ឋកិច្ចជាតិនិយម]]<ref name="FND">{{Cite web|url=http://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2a/entry-2847.html|title=Cambodia under Sihanouk (1954–70)|website=factsanddetails.org|accessdate=19 May 2020}}</ref> | position = | national = | international = | religion = [[ថេរវាទ]] | colors = | website = | footnotes = | successor = [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]] }} '''សង្គមរាស្រ្ត​និយម''' (ជា[[ភាសាបារាំង]]៖ ''Communauté socialiste populaire'' ​​និងប្រែជាអង់គ្លេស៖ ''Popular Socialist Community'')<ref>{{Cite book|first=Justin J.|last=Corfield|date=2009|title=The History of Cambodia|url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf|isbn=0313357234|page=[https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf/page/52 52]}}</ref> ឬហៅខ្លីថា​​​​ '''សង្គម''' គឺជាអង្គការនយោបាយមួយដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២២​ ខែ​មីនា​ ឆ្នាំ១៩៥៥ ដោយព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្ដម សីហនុ]] នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref name="dommen318">Dommen, A. ''The Indochinese experience of the French and the Americans'', Indiana University Press, 2001, p.318</ref> ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលថា "''សង្គមរាស្រ្តនិយម''" គឺជាចលនានយោបាយច្រើនជាជាងគណបក្សនយោបាយ (សមាជិកខ្លួនត្រូវលះបង់ចោលនូវសមាជិកភាពនៃក្រុមនយោបាយផ្សេងៗ)។ សង្គមរាស្តនិយមបានកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងលើប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ឆ្នាំ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|១៩៧០]]។<ref name="dommen318" /> មនោគមវិជ្ជាគោលរបស់សង្គមរាស្ត្រនិយមគឺ [[ជាតិនិយម​]] [[អភិរក្សនិយម]]​ រក្សាការពារតម្លៃ[[រាជានិយម]] និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគំនិត​អភិរក្សនិយម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]។​​<ref name="FND"/>​ ==ស្ថាបនកម្ម== សង្គមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយពីព្រះអង្គនរោត្តម សីហនុ បានដាក់រាជ្យក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ ហើយបានប្រទានរាជបល្ល័ង្កទៅឱ្យបិតាព្រះអង្គគឺ [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] ដោយព្រះអង្គមានគោលបំណងចង់ផ្តោតទៅលើកិច្ចការងារនយោបាយ។ មូលដ្ឋានរបស់ចលនាមួយនេះគឺចាប់ផ្តើមដោយគណបក្សរាជានិយមតូចៗចំនួនបួននិងគណបក្សស្តាំនិយមរួមមាន'គណបក្សជ័យជម្នះទិសឥសាន្ត'របស់[[ដាប ឈួន]] និង'[[គណបក្សកំណែទម្រង់ខ្មែរ]]'របស់[[លន់ នល់]]។<ref name=kiernan>Kiernan, B. ''How Pol Pot came to power'', Yale University Press, 2004, p.158</ref> សីហនុបានពង្រីកមូលដ្ឋាននយោបាយនេះគឺដើម្បីយកឈ្នះក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ១៩៥៥]]។ បន្ទាប់ពីបានទទួលឯករាជ្យ សង្គមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគណបក្សសីហនុនិយម (បក្សដែលតែងគាំទ្រសីហនុ)។ សង្គមបានទទួលជ័យជម្នះដ៏លើសលប់នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៥៥: ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានគេចោតប្រកាន់ថាមានការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត និងការគំរាមកំហែងទៅបក្សប្រឆាំងដូចជា[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (កម្ពុជា)|គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ]] និង[[ក្រុមប្រជាជន]]។ == លក្ខណៈគោលនយោបាយ == មនោគមវិជ្ជារបស់សង្គមរាស្រ្តនិយមដូចជា "សង្គមនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា" ឫ"សង្គមនិយមខ្មែរ" គឺមិនមានអ្វីទាក់ទងនឹងលទ្ធិ[[សង្គមនិយម]]ពិតប្រាកដទេ, [[ម៉ាក្សនិយម]]ក៏មិនមានអ្វីពាក់ព័ន្ធជាមួយមនោគមវិជ្ជារបស់សង្គមរាស្រ្តនិយមដែរ។ ដោយខ្វះទស្សនៈនយោបាយ, សង្គមបានបូកបញ្ចូលបាវចនា (ពាក្យស្លោក) សង្គមនិយមជាមួយនឹងតម្លៃសង្គមអភិរក្សនិយម, រាជានិយម, ជាតិនិយម, និងគោលលទ្ធិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]។ រដ្ឋបាលសង្គមបានបញ្ជាក់ថា"''សង្គមនិយម''គឺសម្រាប់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជន ហើយ''រាជានិយម''គឺសម្រាប់កិត្យានុភាពនិងការរួបរួមជាតិ"។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ សង្គមរាស្រ្តនិយមគឺត្រូវបានបង្កើតមកដើម្បីជម្រុញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេស និងខំគ្រប់គ្រងស្ថេរភាពនយោបាយ។<ref name=Kershaw56>{{Cite book |first=Roger |last=Kershaw |title=Monarchy in South East Asia: The Faces of Tradition in Transition |url=https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers |publisher=Routledge |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers/page/55 55]–56}}</ref> ជាជាងទទួលយកមនោគមវិជ្ជាជាក់លាក់មួយ សង្គមត្រូវបានកំណត់ដោយសីហនុ និងអ្វីដែលជាប្រជាប្រិយភាពរបស់ទ្រង់។ សង្គមរាស្រ្តនិយមបានអនុវត្តអំណាចតាមគោលការណ៍"សង្គមនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា" ដូចឆ្នេះហើយបានអះអាងថាមនោគមវិជ្ជាមួយនេះនឹងអាចធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាឆ្ពោះទៅរកការរីកចម្រើន និងបញ្ឈប់ភាពអយុត្តិធម៌សង្គម។ លើសពីនេះទៅទៀត មនោគមវិជ្ជាមួយនេះបានអាស្រ័យតាមទំនៀមទម្លាប់សាសនា និងសង្គមអភិរក្សរបស់កម្ពុជា។ ជាជាងរឹបអូសផលប្រយោជន៍ឱ្យតែខ្លួនឯង 'សង្គមនិយម' បានអប់រំមនុស្សឋានៈកណ្តាល ឫអ្នកមានឱ្យចេះជួយយល់អាសារអ្នកខ្វះខាតដើម្បីទទួលបានបុណ្យកុសល។<ref name=ayres>Ayres, D. M ''Anatomy of a crisis: education, development, and the state in Cambodia'', 2000, pp.34-35</ref> ឥស្សារជនល្បីៗក៏ត្រូវបានណែនាំឱ្យមានគណនេយ្យភាពពេញលេញចំពោះជនខ្វះខាត ដូចជាការប្រព្រឹត្តអំពើអ្វីមួយមកលើជនខ្វះខាត និងពេលខ្លះថែមទាំងឱ្យឈប់សម្រាកទៀងទាត់ទៀតផងដើម្បីអនុវត្តិការងារទាក់ទងនឹងវិស័យកសិកម្ម (ជារឿយៗ សីហនុតែងតែយាងចុះមកតាមទីជនបទដើម្បីជួយធ្វើការងារពលកម្មជាមួយប្រជាកសិករខ្មែរ)។ ការអនុវត្តិការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចបានរីកចម្រើនតាមបែបលក្ខណៈ'សង្គមនីយកម្ម'ដែលមានភាពស្រដៀងគ្នានឹង'មូលធននីយកម្ម'ដែរ: សហគ្រាសរដ្ឋត្រូវបានបង្កើតឡើងហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសមាជិកវរជននៃសង្គមនិយម ភាគច្រើនគឺដើម្បីផលប្រយោជន៍ខ្លួន។<ref name=ross>Ross, R. ''[http://countrystudies.us/cambodia/17.htm Library of Congress Country Studies: Cambodia - Domestic Developments]'', 1987</ref> អង្គការរដ្ឋដែលត្រូវបានបង្កើតក្នុងរបបសង្គមរាស្រ្តនិយមគឺ OROC, ''the Office royale de coopération'' ដែលគ្រប់គ្រងខាងជំនួញពាណិជ្ជកម្ម និងការនាំចេញនាំចូល។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ នរោត្តម សីហនុបានបង្កើតស្លាបយុវជនមួយដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា"យុវជនសង្គមរាជានិយមខ្មែរ" (ភាសាបារាំង: ''Jeunesse socialiste royale khmère'', JSRK)។<ref>{{Cite book |author=Kershaw |title=Monarchy in South East Asia |url=https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers |year=2001 |page=[https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers/page/57 57]}}</ref> == នយោបាយក្នុងស្រុកសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម == ការរិះគុនរបស់សីហនុទៅលើគូប្រជែងរបស់ព្រះអង្គនៅលើវេទិកាសាធារណៈបានផ្តល់លទ្ធផលចំនួនពីរគឺ: ឱ្យពួកគេចុះចូលជាមួយព្រះអង្គដើម្បី"ជួយសង្គមខ្មែរទាំងមូល" ហើយបើខុសពីអ្វីៗដែលបានគ្រោងទុកនោះក្រុមប្រឆាំងព្រះអង្គនឹងកាន់តែប្រឆាំងនឹងទ្រង់បន្ថែម។<ref name=ayres31>Ayres, p.31</ref> ព្រះអង្គបានប្រកាន់យកនយោបាយអព្យាក្រឹត ទាំងនៅក្នុងជាតិ និងអន្តរជាតិ។ នៅក្នុងសម័យដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គសីហនុ, សង្គមរាស្រ្តនិយមបានស្រូបយកហើយបូកបញ្ចូលធាតុផ្សំនៃនយោបាយស្លាបស្តាំនិងកណ្តាល ក៏ដូចជានយោបាយស្លាបឆ្វេងនិងលទ្ធិកុម្មុយនិស្តមជ្ឈន្តិកផងដែរ។ មានតែក្រុម[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា]]ទេដែលតែងតែគេចមិនចង់ចូលក្នុងរបបសង្គមរាស្រ្តនិយមរបស់សីហនុ។ ប៉ុន្តែមានសមាជិកកុម្មុយនិស្តសំខាន់ៗពីរនាក់គឺលោក[[ហូ នឹម]] និង[[ខៀវ សំផន]] ដែលបានចូលរួមធ្វើការងារនយោបាយជាមួយសីហនុ។<ref name=kiernanp197>Kiernan, p.197</ref> នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ខៀវ សំផនត្រូវបានសីហនុអំពាវនាវឱ្យបន្តអនុវត្តកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលផ្អែកលើផែនការដែលបានចែងក្នុងនិក្ខេបបទបណ្ឌិតរបស់លោក។<ref name="samphan">These reforms were an initial success, until massively increased cross-border smuggling of rice during the [[Second Indochina War]] severely damaged the Cambodian government's revenues. See Kiernan, ''How Pol Pot came to power''</ref> ខណៈដែលគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងអ្នកសាធារណរដ្ឋ ដែលនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋាននយោបាយកម្ពុជា ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសង្គមរាស្រ្តនិយមក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ <ref name=dommen360>Dommen, pp.359-360</ref> ក្រុមអ្នកសាធារណរដ្ឋមជ្ឈន្តិកជាច្រើនបានគេចចេញពីកិច្ចការនយោបាយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧០។ ក្រៅពីពួកកុម្មុយនិស្តនិយម, ធាតុដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយដែលនៅក្រៅរបបសង្គម គឺពួកស្តាំនិយម និងក្រុមជាតិនិយមដែលប្រឆាំងរាជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំដោយលោក[[សឺង ង៉ុកថាញ់]] ដែលមានឈ្មោះថា[[ខ្មែរសេរី]]។ សីហនុបានបែងចែកក្រុមប្រឆាំងទ្រង់ជាពីរបក្សពួកគឺ ក្រុមប្រឆាំងខាងស្តាំនិយម និងឆ្វេងនិយម។<ref name=loc>''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cambodia/kh_appnb.html Library of Congress Country Studies: Cambodia - Major Political and Military Organizations]''</ref> នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ និងដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ គេឃើញមានអំពើហិង្សាតិចតួចណាស់ប្រឆាំងនឹងសីហនុ និងប្រទេសជាតិទាំងមូល (ដូចជា ការគំរាមកំហែងម្តងហើយម្តងទៀតពី[[ក្រុមប្រជាជន|គណបក្សប្រជាជន]]ដែលចោតប្រកាន់សង្គមថាចេះតែជួយយួន)។<ref name="kiernan175176">Kiernan, pp. 175-176. The official historiography of the [[Khmer Rouge]], by contrast, depicts even this period as characterised by violent struggle against a repressive regime.</ref> មានតែក្រុមខ្មែរសេរីដែលត្រូវសង្គមប្រព្រឹត្តអំពើយ៉ាងឃោរឃៅដាក់គឺ: នៅឆ្នាំ១៩៦៣ មានសកម្មជនខ្មែរសេរីម្នាក់ឈ្នោះព្រាប អ៊ីន ដែលប៉ុនប៉ងចង់ចរចាជាមួយសីហនុ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនហើយប្រហារជីវិត ការប្រហារជីវិតរបស់អ៊ីនត្រូវបានដាក់បញ្ចាំងនៅតាមរោងកុនទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ ប្រព្រឹត្តិកម្មដដែរបានធ្វើឡើងដាក់ក្រុមមេដឹកនាំខ្មែរសេរីមានដូចជាលោកឆាវ បូរី, ឆាវ ម៉ាធូរ៉ា, និងសៅ ង៉ុយ។ == ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃសង្គមរាស្រ្តនិយម == ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ សីហនុត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាអស់ពេញមួយជីវិតព្រះអង្គ។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ របបសង្គមរាស្រ្តនិយមបានចាប់ផ្តើមបែកបាក់បន្តិចម្តងៗ។ ជាលទ្ធផលក្នុងការបោះឆ្នោត[[ការស្ដារវិបត្តិថវិការជាតិ១៩៦៦|ឆ្នាំ១៩៦៦]] ជ័យជម្នះត្រូវបានទៅលើក្រុមអ្នកឈរឈ្មោះស្តាំនិយម, ព្រះអង្គសីហនុបានឆ្លើយតបទៅនឹងជ័យជម្នះរបស់ពួកស្តាំនិយមវិញដោយបានបង្កើត"រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំង"ដែលដឹកនាំដោយពួកឆ្វេងនិយមមានដូចជាលោកហូ នឹម និងខៀវ សំផន, ដើម្បីរារាំងរបបសង្គមពីការដួលរលំទាំងស្រុង។ ភាពកើនឡើងនៃការវាយតបទៅវិញដោយពួកឆ្វេងនិយម, ដែលដឹកនាំដោយលន់ នល់ និងកម្លាំងយោធាសីហនុ, បានធ្វើឱ្យចំណងមិត្តភាពរវាងក្រុមកុម្មុយនិស្តដែលនៅសេសសល់និងសង្គមបានបែកបាក់ ជាពិសេសគឺពួកសីហនុនិយមដែលជំពាក់គុណទៅនឹង[[វៀតណាម]] និងក្រុម[[វៀតមិញ]]។ ការរិះគុណជាសាធារណៈរបស់សីហនុទៅនឹងក្រុម[[វៀតមិញ#'ខ្មែរវៀតមិញ'|'ខ្មែរវៀតមិញ']]បានផ្តល់ឥទ្ធិពលបំផ្លិចបំផ្លាញកំណើនគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងវៀតណាមក៏ដូចជាក្រុមប្រឆាំងរាជានិយមដែរ, ដែលដឹកនាំដោយ[[ប៉ុលពត|ប៉ុល-ពត]]។<ref name=kiernan227>Kiernan, p.227</ref> ការផ្ទុះឡើងនៃ[[សង្គ្រាមវៀតណាម|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី២]] បានជះឥទ្ធិពលអស្ថេរភាពមកលើស្ថានភាពនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល។ សង្គមរាស្ត្រនិយមបានជាប់ខ្លួននៅក្នុងភាពលំបាក់តស៊ូជូរចត់កាន់តែខ្លាំងឡើងដោយសារទាហានភាគីសង្គ្រាមវៀតណាមបានឈានចូលប្រយុទ្ធគ្នានៅលើទឹកដីកម្ពុជា ជាពិសេសគឺក្រុមវៀតមិញ និង[[ប៉ាថេតឡាវ]]: សីហនុបានថ្លែងដំណឹងតាមវិទ្យុទីក្រុងភ្នំពេញថា "ពួកយើងបានដុតពួកវាទាំងរស់ [...] យើងបានបោះសពពួកវាទៅឱ្យសត្វត្មាតស៊ី"។<ref name=kiernan275>Kiernan, p.275</ref> កលល្បិចដ៏ឃោរឃៅគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលដែលត្រូវបានអនុម័តដោយសង្គមរាស្ត្រនិយមមិនត្រឹមតែអនុវត្តទៅលើពួកឆ្វេងនិយមពីក្រៅព្រំដែនកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏បានប្រព្រឹត្តិមកលើ"ខ្មែរឆ្វេងនិយម"ផងដែរ, ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការបះបោរនៅតាមជនបទ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ('''បកក'''), នេះគឺជាដំណាក់កាលមួយជំហានឈានទៅដល់[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]។<ref name="kiernan250">Kiernan, pp.250-253</ref> របាយការណ៍ជាច្រើនបានបញ្ជាក់ថាក្រុមកុម្មុយនិស្តដែលបានចាប់ខ្លួន ត្រូវបានសម្លាប់ចោលដោយស្រាវពោះវៀន ឫបោះទម្លាក់ពីលើកំពូលភ្នំ។ អ្នកតំណាងក្រុមកុម្មុយនិស្តចំនួន៣រូបគឺ [[ខៀវ សំផន]], [[ហ៊ូ យន់]] និង[[ហូ នឹម]] បានភៀសខ្លួនរត់ចូលទៅក្នុងព្រៃនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៧-៨, មានពាក្យចចាមអារាមថាពួកគេត្រូវបានសម្លាប់ដោយកម្លាំងនគរបាលសង្គមរាស្ត្រនិយម (ក្រោយពីពួកគេបានបង្ហាញខ្លួនឡើងវិញជាសាធារណៈនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០, ពួកគេត្រូវបានមនុស្សមួយចំនួនហៅថា"ខ្មោចទាំងបី")។ == ការទម្លាក់ព្រះអង្គសីហនុចេញពីតំណែង == ចំពេលកំពុងតែមានអស្ថេរភាពនយោបាយកើនឡើង ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះអង្គសីហនុត្រូវបានឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ នល់]] និងពួកស្តាំនិយមដូចជាលោក[[អ៊ិន តាំ]] និងព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរីមតៈ]]ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ចេញពីតំណែង។ ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារ ក្រុមឧទ្ទាម[[ខ្មែររំដោះ]]ដែលប្រដាប់និងបណ្តុះបណ្តាលដោយវៀតណាមខាងជើងបានបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គសីហនុដដែរ ជាពិសេសគឺអតីតសហសេវិករបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។<ref name="loc"/> កលល្បិចរបស់សីហនុគឺការបង្កើតបុព្វហេតុរួមជាមួយក្រុមបះបោរកុម្មុយនិស្តខ្មែរដើម្បីទាក់ទាញប្រជាជនកម្ពុជាឱ្យមកខាងពួកគេ។ សង្គមរាស្រ្តនិយមត្រូវបានរំលាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១។ ធាតុនយោបាយនានានៃសង្គមរាស្រ្តនិយមរបស់សីហនុបានទៅបន្តបង្កើតគណបក្សនយោបាយរាជានិយមមួយហៅថា[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]ដែលមានស្លាបយោធាឈ្មោះថាទ័ពជាតិសីហនុ ហើយបានគ្រប់គ្រងតំបន់ជាច្រើននៅតាមជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០។ == ការវាយតម្លៃ == មតិ​នៅ​តែ​មាន​ការ​បែក​បាក់​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ចលនា​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម ក៏ដូចជាសម្តេច​សីហនុ​។ អ្នកអត្ថាធិប្បាយជាច្រើន ជាពិសេសពួកឆ្វេងនិយម ឬអ្នកដែលប្រឆាំងផ្ទាល់នឹងសម្ដេចសីហនុ បានពណ៌នាសង្គមរាស្ត្រនិយមថាជាចលនាអភិរក្សនិយមដែលព្យាយាមរក្សាអំណាច និងឥទ្ធិពលនៃស្ថានភាពកម្ពុជាក្រោមតាមរយៈរបបផ្តាច់ការ។<ref name="chomsky">Chomsky, N. and Herman, E. ''After the cataclysm'', [[South End Press]], 1979, pp.216-217</ref> ទោះជាយ៉ាងនេះក្តីអ្នកផ្សេងទៀតបានកត់សម្គាល់ថា វាបានបង្កើនការចូលរួមរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាសាមញ្ញក្នុងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យយ៉ាងច្រើន ហើយពិពណ៌នាថាវាជាចលនាជាក់ស្តែងដែលស្វែងរកពិតប្រាកដដើម្បីនាំយកការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍មកកម្ពុជាតាមរយៈការណែនាំពីអ្នកជំនាញ និងការបញ្ចុះបញ្ចូលដ៏ទន់ភ្លន់។<ref name=kershaw>Kershaw, R. ''Monarchy in South-East Asia: The Faces of Tradition in Transition'', Routledge, 2001, pp.56-57</ref> នៅបច្ចុប្បន្នមាន​ការ​អាឡោះអាល័យ​មួយ​កម្រិត​ក្នុង​មួយចំណោម​ប្រជាជន​កម្ពុជា​វ័យ​ចំណាស់​សម្រាប់​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម ជាពិសេសក្នុងការរក្សាសន្តិភាពរវាងឆ្នាំ ១៩៥៥ និង១៩៦៥ ពេលការប្រៀបធៀបទៅនឹងសម័យក្រោយៗទៀត។ បន្ទាប់ពីដំណោះស្រាយនយោបាយឆ្នាំ ១៩៩១ និងការឡើងសោយរាជ្យលើកទី២នៃព្រះបាទនរោត្តមសីហនុនៅឆ្នាំ១៩៩៣ គណបក្សនយោបាយខ្មែរមួយចំនួនបានប្រើពាក្យ "សង្គម" ក្នុងនាមខ្លួនដើម្បីភ្ជាប់ខ្លួនជាមួយសម័យនេះ។ == លទ្ធផលការបោះឆ្នោតជាសកល == {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" |'''ឆ្នាំបោះឆ្នោត''' ! rowspan="2" | ប្រធានគណបក្ស ! colspan="3" | សម្លេងឆ្នោត ! colspan="2" | អាសនៈ ! rowspan="2" | ចំណាត់លេខ ! rowspan="2" | រដ្ឋាភិបាល |- ! # ! % ! ± ! # ! ± |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៥៥|១៩៥៥]] |rowspan="4"|[[នរោត្តម សីហនុ]] | ៦៣០,៦២៥ | ៨២.៧% |''ថ្មី'' |{{Composition bar|91|91|hex=#ffa500}} |''ថ្មី'' | {{increase}} ទី ១ | {{yes2|សង្គមរាស្រ្តនិយម}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៥៨|១៩៥៨]] | ១,៦៤៦,៤៨៨ | ៩៩.៩% | {{increase}} ១៧.២ | {{Composition bar|61|61|hex=#ffa500}} | {{decrease}} ៣០ | {{steady}} ទី ១ | {{yes2|សង្គមរាស្រ្តនិយម}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៦២|១៩៦២]] | {{n/a}} | ១០០.០% | {{increase}} ០.១ | {{Composition bar|77|77|hex=#ffa500}} | {{increase}} ១៦ | {{steady}} ទី ១ | {{yes2|សង្គមរាស្រ្តនិយម}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៦៦|១៩៦៦]] | {{n/a}} | ១០០.០% | {{steady}} | {{Composition bar|82|82|hex=#ffa500}} | {{increase}} ៥ | {{steady}} ទី ១ | {{yes2|សង្គមរាស្រ្តនិយម}} |- |} == ឯកសារយោង == {{reflist}}{{Cambodian political parties}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សរាជានិយមនៅកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សជាតិនិយមនៅកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សសង្គមនិយមនៅកម្ពុជា]] 48b5nqbql4uab3jl3n0q9ws4hkwq5bp 0 42979 341731 340909 2026-10-10T02:36:06Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 341731 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Banteay Srei 67.jpg | caption = [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី|ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] សាងសង់ដោយព្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២ | reign = គ.ស ៩៤៤-៩៦៨ | coronation = គ.ស ៩៤៧ | full name = ព្រះគម្ដែងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈ | predecessor = ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២|ហស៌វម៌្មទេវៈទី២]] | successor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៥|ជ័យវម៌្មទេវៈទី៥]] | spouse = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី (រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|នរេន្ទ្រទេវី]] (អគ្គមហេសីឆ្វេង)<br/>ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] (អគ្គមហេសីស្តាំ) | issue = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៥|ជ័យវម៌្មទី៥]]<br/>ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី|ឥន្ទ្រលក្ម្សី]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវរ្ម័ន]] | mother = ព្រះនាង[[មហេន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ៩៦៨ | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}}  '''រាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Rajendravarman II) (Kh-pronoun: Reajendra Varaman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩៦៨) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩៤៤-៩៦៨) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជជាផ្លូវការ​ណ៍ ឆ្នាំ៩៤៧ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា '''"ព្រះគម្ដែងអញស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈ"''' តាមពង្សសាវតា ព្រះអង្គត្រូវជាប្អូនបង្កើត ព្រះបាទ [[ហស៌វរ្ម័នទី២|ស្រីហស៌វម៌្មទេវៈទី២]] ដែលត្រូវបានកងទ័ពចូឡា ([[អង់គ្លេស]]: Chola dynasty) វាយចូលកាន់កាប់ [[កោះកេរ្តិ៍| រាជធានីកោះកេរ្តិ៍]] អស់រយៈពេល ​៣ឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ៩៤៤ ដល់ឆ្នាំ ៩៤៧ នៃគ.សករាជ ទើបព្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២ លើកទ័ពមកបណ្ដេញ ចាមចូឡា ឱ្យដកត្រឡប់ទៅវិញ ។ <ref> George B. Walker (1955) [https://books.google.com.kh/books?id=WQFwAAAAMAAJ&q=Rajendravarman+II+944&dq=Rajendravarman+II+944&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjp_5LikNHxAhV9wjgGHbznAXQQ6AEwAHoECAsQAw Angkor Empire], Publisher: Signet Press, Original from the University of Michigan p.132 </ref> == ការវិលត្រឡប់មកយសោធរៈបុរៈវិញ == ក្រោយពេលព្រះបាទ "រាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២" លើកទ័ពបណ្ដេញចាមចូឡា ឱ្យដកត្រឡប់ទៅវិញក្នុងឆ្នាំ ៩៤៧ នៃគ.សករាជ រយៈពេល ៣ឆ្នាំបន្ទាប់ ក្នុងឆ្នាំ ៩៥០ នៃគ.សករាជ ព្រះអង្គ​សំរេចចិត្តផ្លាសរាជធានីត្រឡប់ទៅ "[[យសោធរបុរៈ|យសោធរបូរ]]" វិញ និងបានសាងសង់សំណង់ស្ថាប័ត្យកម្មជាច្រើនឡើងវិញក្នុងតំបន់នោះ មានដូចជា៖ [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] [[ប្រាសាទប្រែរូប]]...ល.។ <ref> Henri Parmentier (1959) [https://books.google.com.kh/books?id=pZbpAAAAMAAJ&q=rajendravarman+ii+back+to+angkor&dq=rajendravarman+ii+back+to+angkor&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjqhZvQ69HxAhWdxjgGHfA6B-IQ6AEwCHoECAsQAw Henri Parmentier's Guide to Angkor], Publisher: A. Portail, Original from the University of Michigan p.220 </ref> <ref> Daniel George Edward Hall (1961) [https://books.google.com.kh/books?id=5lV85XuvoZ4C&q=rajendravarman+ii+back+to+angkor&dq=rajendravarman+ii+back+to+angkor&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjqhZvQ69HxAhWdxjgGHfA6B-IQ6AEwAnoECAUQAw A History of South-East Asia], Publisher: Macmillan, Original from the University of California p.807 </ref> ក្រោយពីព្រះអង្គគ្រងរាជសម្បត្តិ ក្នុងឆ្នាំ ៩៥០ នៃគ.សករាជ ដដែល ព្រះបាទ រាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២ ដែលជាស្ដេចសឹកសង្គ្រាមយ៉ាងខ្លាំងពូកែ បានវាយប្រយុទ្ធតទល់និងពួកចាម្ប៉ា ដែលជាចាមម៉ាឡេ បានវាយសងសឹកសង្គ្រប់យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជួសព្រះរាមរបស់ខ្លួនគឺព្រះបាទ [[ហស៌វរ្ម័នទី២|ហស៌វម៌្មទេវៈទី២]] ដែលត្រូវបានកងទ័ពចាម នៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ ([[អង់គ្លេស]]: Malay Peninsula) ចាប់យកជាឈ្លើយសឹករួចធ្វើឃាតនៅទីនោះ សង្គ្រាមរយៈពេល ២ឆ្នាំ កងទ័ព​ចាមម៉ាឡេបានចុះទន់ខ្សោយ ព្រះបាទ រាជេន្វម៌្មទេវៈទី២​ ក៏បានឡោមព័ទរឹបយករាជធានី "ស្រីវិជ័យ" ([[អង់គ្លេស]]: Srivijaya) បានទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ៩៥២ នៃគ​.សករាជ ។ <ref> George Coedes (1948) [https://www.jstor.org/stable/2049727 The Hinduized States of Southeast Asia: A Review], Publisher: Association for Asian Studies p.376-393 </ref> == សិល្បៈ​ក្បាច់លម្អ == '''Rajendravarman II Art Ornament''' [[File:Banteay Srei 65a.jpg|thumb|left|Banteay Srei art ornament, Ravana Divide 10 heads and 20 arms and shake Mount Kailash in the story of Mahabharata in 10th century.]] សិល្បៈចម្លាក់​ក្បាច់​លម្អ​នៃស្ថាប័ត្យកម្មខ្មែរ​ក្នុងរាជព្រះបាទ​"រាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២" ដែលបានរចនាចម្លាក់ បង្ហាញ​​ដូចផ្ទាំងគំនូរផុសបែប (3D) ដែលពណ៌នាអំពី​ ខ្សែររឿងទេវៈកថាជាច្រើនដូចជា៖ ​[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|មហាភារតៈ]] [[រឿងរាមកេរ្តិ៍|រាមកេរ្តិ៍]] [[នរសិង្ហ|អវតារនរៈសិង្ហ]] និងខ្សែររឿងទេពទេវៈកថា ជាច្រើនផ្សេងទៀត ដែលមើលទៅប្រកបដោយភាពរស់រវើក ក្នុងរចនាបថ (Style) នៃស្ថាប័ត្យកម្មរបស់ព្រះអង្គដែលត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូរជាច្រើនលើកយកមកសិក្សាអំពី ចម្លាក់ក្បាច់រចនាតែងលម្អប្រាសាទរបស់ព្រះអង្គក្នុងបែបបទស្ថាប័ត្យកម្ម ។ <ref> Martin Polkinghorne (2008) [https://www.jstor.org/stable/43486571 Khmer decorative lintels and the allocation of artistic labour], Publisher: École française d’Extrême-Orient p.21-35 </ref> == រចនាបថនៃស្ថាប័ត្យកម្ម == '''Architectural style''' [[File:Banteay Srei 32a.jpg|thumb|[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] គ្រិស្ដសករាជ ៩៦៧]] រចនាបថនៃស្ថាប័ត្យកម្ម ក្នុងរាជព្រះបាទ ​"រាជេន្ទ្រវម៌្មទេវៈទី២" ត្រូវបានគេជឿថាជា ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្ពង់ខ្ពស់មួយ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាសនូវប្រភេទថ្មភក់ពណ៌ផ្កាឈូក ([[អង់គ្លេស]]:Pink sandstone) ដ៏កម្រ ក្នុងសំណង់ស្ថាប័ត្យកម្មរបស់ព្រះអង្គ ដែលត្រូវបានតុបតែងយ៉ាងល្អិតល្អន់បំផុត ។ <ref> National Geographic Society (U.S.) (1960) [https://books.google.com.kh/books?id=ym8vAAAAYAAJ&q=Rajendravarman+II+architecture+pink+sandstone&dq=Rajendravarman+II+architecture+pink+sandstone&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjAzeuK6djxAhUxEnAKHQBjDqkQ6AEwBHoECAgQAw National Geographic, Volume 117], Publisher: National Geographic Society, Original from Cornell University. </ref> ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទដ៏មនោរម្យដែលមានភាពទាក់ទាញដោយថ្មភក់ពណ៌ផ្កាឈូ រកឃើញដោយព្រាហ្មណ៍​បាគូប្រចាំរាជវាំងនាម "យជ្ញវរាហៈ" ([[អង់គ្លេស]]: Yajnavaraha) ដែលត្រូវជាចៅព្រះបាទ "[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហស៌វម៌្មទេវៈទី១]]" ដែលនាំយកប្រភេទថ្មពណ៌ផ្កាឈូកមកសាងសង់សំណង់[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] ដែលជាប្រាសាទមានរចនាបថដ៏ល្អឯក ។ <ref> Charles Higham (2004) [https://books.google.com.kh/books?id=AKzqy2_RSq4C&dq=rajendravarman+ii+pink+sandstone&source=gbs_navlinks_s The Civilization of Angkor], Publisher: University of California Press p.192 [[ISBN]]: 0520242181 </ref> == ស្ថាបត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង == * [[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត]] គ.សករាជ 952 AD.<ref> Contributor: 東南アジア史学会 (1971) [https://books.google.com.kh/books?id=-4QdAQAAMAAJ&q=Rajendravarman+II+952&dq=Rajendravarman+II+952&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi4uPfT3dPxAhUtzjgGHTHUCZM4FBDoATABegQIChAD 東南アジア, 歴史と文化, Volumes 1-6], Publisher: 平凡社, Original from the University of Wisconsin - Madison. </ref> * [[ប្រាសាទបាទជុំ]] គ.សករាជ 953 AD. ស្នាដៃស្ថាប័ត្យកម្ម ដោយព្រះគ្រូ "កវិន្ទ្រារិមថន" ([[អង់គ្លេស]]: Kavindrarimthana) <ref> Vittorio Roveda (2005) [https://books.google.com.kh/books?id=tv7VAAAAMAAJ&q=Rajendravarman+II+temple+built&dq=Rajendravarman+II+temple+built&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjiuYO_4NjxAhXyQfUHHXJjD5gQ6AEwAHoECAQQAw Images of the Gods: Khmer Mythology in Cambodia, Thailand and Laos], Publisher: River Books, Original from the University of Michigan p.536 [[ISBN]]: 9749863038 </ref> * [[ប្រាសាទប្រែរូប]] គ.សករាជ 961 AD.<ref> Martin Lerner (1994) [https://books.google.com.kh/books?id=2BjWAAAAMAAJ&q=Rajendravarman+II+pre+rup+961&dq=Rajendravarman+II+pre+rup+961&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjTt7713djxAhWTN94KHU9BA4wQ6AEwAXoECAsQAw Ancient Khmer Sculpture], Publisher: Chinese Porcelain Company, Original from the University of Michigan p.67 </ref> * [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] គ.សករាជ 967 AD.<ref> Phnom Penh (Cambodia). Musée national du Cambodia, Madeleine Giteau (1966) [https://books.google.com.kh/books?id=8hfWAAAAMAAJ&q=Rajendravarman+II+banteay+srei&dq=Rajendravarman+II+banteay+srei&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwikiLaB59jxAhVHAd4KHWZbDY84FBDoATAAegQICRAD Guide du Musée national de Phnom-Penh, Volume 1], Publisher: Office national de tourisme, Original from the University of Michigan p.278 </ref> == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩៦៨)''}} {{Succession box|before= [[ហស៌វរ្ម័នទី២|ហស៌វម៌្មទេវៈទី២]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''គ.ស ៩៤៤–៩៦៨'''|after=[[ជ័យវរ្ម័នទី៥|ជ័យវម៌្មទេវៈទី៥]]}} {{S-end}} == ឯកសារ​យោង == {{reflist}} {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} i0afqxdzkwqq098o2izjv2mu9jexfiw 0 48457 341721 335219 2026-10-10T00:36:38Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341721 wikitext text/x-wiki  '''ទង់ជាតិវៀតណាម''' ជាផ្លូវការ '''ទង់ជាតិនៃសាធារណៈរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម''' ( {{Lang-vi|Quốc kỳ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam}} ), <ref>{{Cite web |last=Government of Vietnam |title=About Vietnam: National flag, emblem, anthem, declaration of independence |url=https://vietnam.gov.vn/national-flag-emblem-anthem-declaration-of-independence-68960 |url-status=live |access-date=3 Apr 2022 |website=VIETNAM GOVERNMENT PORTAL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Tuyên ngôn (National flag, National emblem, National anthem, Declaration (of Independence)) |url=https://chinhphu.vn/quoc-ky-quoc-huy-quoc-ca-tuyen-ngon-68378 |access-date=2022-04-03 |website=CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ (VIETNAM GOVERNMENT PORTAL) |language=vi}}</ref> ឬ '''{{Lang|vi|cờ đỏ sao vàng}}''' ( {{Literal translation|ទង់ក្រហមជាមួយផ្កាយមាស}} {{Efn|In [[Vietnamese language|Vietnamese]], "golden star" and "yellow star" are both called ''sao vàng''}} '''{{Lang|vi|cờ Tổ quốc}}''' ផងដែរ {{Literal translation|ទង់ជាតិមាតុភូមិ}} ) ត្រូវបានរចនាឡើងនៅឆ្នាំ១៩៤០ ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបះបោរប្រឆាំងនឹងបារាំងនៅ[[វៀតណាមខាងត្បូង|ភាគខាងត្បូងវៀតណាម]]ក្នុងឆ្នាំនោះ។ <ref>{{Cite web |title=History of the Vietnam flag |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Vietnam |access-date=10 October 2020}}</ref> ផ្ទៃខាងក្រោយពណ៌ក្រហមតំណាងឱ្យបដិវត្តន៍ និងការបង្ហូរឈាម។ ផ្កាយមាសតំណាងឱ្យវណ្ណៈសំខាន់ៗទាំងប្រាំក្នុងសង្គមវៀតណាម - បញ្ញវន្ត កសិករ កម្មករ សហគ្រិន និងទាហាន។ <ref name="So">{{Cite web |title=Vietnam Flag, Meaning of Vietnam Flag, History of Vietnam Flag |url=http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007001502/http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html |archive-date=7 October 2013 |access-date=5 October 2013 |archivedate=7 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131007001502/http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html }}</ref> [https://luxtour.com.vn/wp-content/uploads/2022/05/cot-co-lung-cu-ha-giang-1.jpg] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages using infobox flag with unknown parameters|Type4Flag of Vietnam]] [[ឯកសារ:Flag of Vietnam.svg|រូបភាពតូច|ទង់ជាតិវៀតណាម]] ទង់ជាតិត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ[[វៀតមិញ|ពួកវៀតមិញ]] ដែលជាអង្គការដឹកនាំដោយកុម្មុយនិស្តដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន។ នៅចុងបញ្ចប់នៃ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] មេដឹកនាំរបស់ពួកវៀតមិញ [[ហូ ជីមិញ|ហូជីមិញ]] បានប្រកាសវៀតណាមឯករាជ្យ ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយនៅថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយយកទង់ជាតិវៀតមិញធ្វើជាទង់ជាតិនៃ[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] ។ <ref name="decree1945">[http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=820 "Decree number 5 of September 05, 1945"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423100101/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=820|date=23 April 2013}}, ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref>[[វៀតណាមខាងជើង]] បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងជើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ បន្ទាប់ពី[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ]] ។ ទង់ជាតិត្រូវបានកែប្រែនៅថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីធ្វើឱ្យកាំរស្មីនៃផ្កាយចង្អុលឡើង។ <ref name="resolution1955">[http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1080 "Resolution number 249/SL of November 30, 1955"], ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> រហូត​ដល់[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|បញ្ចប់សង្គ្រាមវៀតណាម]] ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៥ [[វៀតណាមខាងត្បូង|វៀតណាម​ខាង​ត្បូង]] ​បាន​ប្រើ[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|​ទង់ជាតិ​ពណ៌​លឿង]] ​មាន​ឆ្នូត​ក្រហម​បី។ ទង់ក្រហមនៃវៀតណាមខាងជើង ក្រោយមកត្រូវបានយកមកធ្វើជាទង់ជាតិនៃវៀតណាមបង្រួបបង្រួមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ <ref name="resolution1976">"[http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1607 Resolution of July 07, 1976]", ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> ទង់ជាតិវៀតណាម គឺជាទង់តែមួយគត់ក្នុងចំណោមប្រទេស[[អាស៊ាន]] ដែលមិនមានពណ៌ស ដោយមានពណ៌ក្រហម និងលឿង/មាស ជាពណ៌ជាតិប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ <ref>{{Cite web |title=Flag of Vietnam |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Vietnam |access-date=2021-03-04 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> == ពណ៌និងការរចនា == នេះគឺជាពណ៌ប្រហាក់ប្រហែលនៃទង់ជាតិវៀតណាម។ សមាជិកសភាវៀតណាមមិនដែលតែងតាំងពណ៌ចម្រុះស្តង់ដារនោះទេ ហើយទង់ជាតិដែលមានស្រមោលពណ៌ផ្សេងគ្នាត្រូវបានបង្ហាញជារូបរាងកាយ និងឌីជីថលដោយទាំងជនស៊ីវិល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ ដរាបណាពួកគេគោរពតាមនិមិត្តសញ្ញា "ផ្ទៃខាងក្រោយក្រហមជាមួយផ្កាយពណ៌លឿងកណ្តាល"។ [[ឯកសារ:Flag_of_Vietnam_(construction_sheet).svg|រូបភាពតូច| សន្លឹកសំណង់នៃទង់ជាតិ។ ទោះបីជាការសាងសង់ទង់ជាតិមានលក្ខណៈ[[ស្តង់ដារវៀតណាម|ផ្លូវការ]] និងស្របតាម [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញវៀតណាម|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ក៏ដោយ ច្បាប់ចម្លងដែលមិនគោរពតាមគោលការណ៍ណែនាំខាងលើនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ទាំងនោះរួមមានការប្រើប្រាស់ដ៏ពេញនិយមនៃសមាមាត្រទង់ជាតិ ១:២ ក៏ដូចជាផ្កាយដែលធំជាង និងនៅចំកណ្តាលមិនត្រឹមត្រូវ។]] == ទង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ == រូបភាពប្រពៃណីបង្ហាញ[[បងប្អូនស្រី Trung|បងប្អូនស្រីទ្រឹង]] ពាក់កន្សែងពណ៌លឿងកំឡុងការបះបោរប្រឆាំងនឹងភាគខាងជើង (ប្រទេសចិន) ក្នុងគ.ស៤០។ <ref>Van Tan, "[http://vietnamwar.lib.umb.edu/country/docs/TrungSisters.html The Insurrection of the Two Trung Sisters]"</ref> ទាំង​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​រុំ​និង​គ្រវី​ដើម្បី​ជា​សញ្ញា​នៃ​ការ​ចាប់​ផ្តើ​ម​នៃ​ការ​ប្រយុទ្ធ​។ <ref name="Thu">Khải Chính Phạm Kim Thư, "[http://www5.brinkster.com/vla/pkt1.asp The National Flag of Free Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204021516/http://www5.brinkster.com/vla/pkt1.asp|date=4 February 2009}}"</ref> បដាពណ៌លឿងដែលមានរង្វង់ពណ៌ក្រហមនៅចំកណ្តាលត្រូវបានអនុម័តជាស្តង់ដារដោយអធិរាជ[[យ៉ា ឡុង|យ៉ាឡុង]] (ឆ្នាំ. ១៨០២–១៨២០) ។ <ref name="Sai">Nguyễn Đình Sài, "[http://viettan.org/Quoc-Ky-Viet-Nam-Nguon-Goc-va-Le.html Quốc Kỳ Việt Nam: Nguồn Gốc và Lẽ Chính Thống] {{Dead link|date=តុលា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", Vietnam Reform Party. A translation is given [http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106023816/http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf |date=2013-11-06 }}.</ref> ជនជាតិ​បារាំង​ដែល​បាន​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​វៀតណាម​ជា​បណ្តើរៗ​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៩ បាន​ជិះ[[ទង់ជាតិនៃប្រទេសបារាំង|ទង់ជាតិរបស់ប្រទេសបារាំង]] ។ [[កូសាំងស៊ីនបារាំង|អាណានិគមនៃកូសាំងស៊ីន]] (១៨៦២-១៩៤៥) ស្ថិតនៅក្រោមអំណាចផ្តាច់មុខរបស់បារាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ [[អាណ្ណាម (អាណាព្យាបាលបារាំង)|អាណ្ណាម]] និង [[តុងកឹង (អាណាព្យាបាលបារាំង)|តុងកឹង]] គឺជាអាណាព្យាបាលដែលមានប្រព័ន្ធស្របគ្នានៃរដ្ឋបាលវៀតណាម និងបារាំង។ ទង់ជាតិជាច្រើនត្រូវបានហោះហើរនៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះ៖ ទង់ជាតិបារាំង ទង់ការពារជាតិ និងទង់ជាតិឡុងទិញ។ ជប៉ុន​បាន​កាន់កាប់​វៀតណាម​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤១-១៩៤៥។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ជប៉ុនបានទម្លាក់អាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំង ហើយប្រកាស[[អាណាចក្រវៀតណាម]] ដោយមាន[[បាវ ដាយ|បាវដាយ]] ជាអធិរាជ។ ទង់ខ្វេលី  ពណ៌ក្រហមខ្វេលី (មួយក្នុងចំណោម៨ [[បាហ្គា|ទ្រីក្រាម]] ដែលប្រើក្នុង ''[[អ៊ី ឈីង|អាយឈីង]]'' <ref name="Thu"/> <ref name="Korea">Compare to [[Flag of South Korea]].</ref> ) នៅលើផ្ទៃខាងក្រោយពណ៌លឿង ត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងខែមិថុនា។ ក្នុងចំណោមរបស់ផ្សេងទៀត ''ខ្វេលី'' ☲ តំណាងឱ្យទិសខាងត្បូង។ បាវដាយដាក់រាជ្យនៅខែសីហា នៅពេលដែលជប៉ុនចុះចាញ់។ [[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] ដែលបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ បានយកទង់ជាតិពណ៌ក្រហមជាមួយនឹងផ្កាយមាសមួយ។ បារាំង​បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៣ ខែ​ដដែល ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ពួក​វៀតមិញ​ដេញ​តាម ជាពិសេស​នៅ​ខាង​ជើង។ បារាំង​បាន​ប្រកាស​កូសាំងស៊ីន​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ស្វយ័ត​នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៦។ រដ្ឋអាយ៉ងនេះបានប្រកាន់យកទង់ជាតិដែលមានឆ្នូតពណ៌ខៀវបីនៅលើផ្ទៃខាងក្រោយពណ៌លឿង។ នៅឆ្នាំ១៩៤៧ ឈ្មោះរបស់រដ្ឋាភិបាលកូសាំងស៊ីនត្រូវបានប្តូរទៅជា "រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម" ដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយ[[រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបណ្តោះអាសន្នរបស់វៀតណាម|រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបណ្តោះអាសន្ននៃវៀតណាមដែលមាន]] ចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងហាឡុងបាយ រវាងប្រទេសបារាំង និង បាវដាយ។ [[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិនៃរដ្ឋវៀតណាម]] ត្រូវបានអនុម័តដោយអធិរាជ [[បាវ ដាយ|បាវដាយ]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ។ <ref name="Huy">Nguyễn, Ngọc Huy. (March & April 1988) "National Flags and National Anthems of Vietnam" ''Tự Do Dân Bản'' magazine, issue: 27 & 28. Re-published in July 2015. [https://web.archive.org/web/20160411054601/http://radiolmdcvn.com/wp-content/uploads/2015/07/quoc-ky-va-quoc-ca-viet-nam-2015.pdf Archived] from [http://radiolmdcvn.com/wp-content/uploads/2015/07/quoc-ky-va-quoc-ca-viet-nam-2015.pdf original] (in Vietnamese). p. 3 of 15</ref> ឆ្នូតទាំងបីតំណាងឱ្យ ''ខ្វេកាន់'' ឬ ជីន [[បាហ្គា|ទ្រីក្រាម]] ។ ''ខ្វេកាន់'' គឺជាសញ្ញាទស្សន៍ទាយសម្រាប់ស្ថានសួគ៌។ <ref name="Thu"/> នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៨ នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបណ្តោះអាសន្ន [[ង្វៀន វ៉ាន់ ស៊ួន|ង្វៀន វ៉ាន់ស៊ួន]] បានចុះហត្ថលេខាលើបទប្បញ្ញត្តិមួយដើម្បីអនុម័តទង់ជាតិនេះថា "ទង់ជាតិគឺជាទង់ជាតិនៃផ្ទៃខាងក្រោយពណ៌លឿងដែលមានកម្ពស់ស្មើនឹងពីរភាគបីនៃទទឹងរបស់វា។ នៅចំកណ្តាលទង់ជាតិ និងតាមបណ្តោយទទឹងទាំងមូលរបស់វា មានខ្សែក្រហមបីផ្តេក។ ក្រុមតន្រ្តីនីមួយៗមានកំពស់ស្មើនឹងមួយភាគដប់ប្រាំនៃទទឹង។ ខ្សែក្រហមទាំងបីនេះត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នាទៅវិញទៅមកដោយចន្លោះនៃកម្ពស់របស់ក្រុម។" <ref name="Thu" /> ទង់ជាតិនៃ[[រដ្ឋវៀតណាម]] ក្រោយមកក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកស្នងតំណែងរបស់សាធារណរដ្ឋវៀតណាម ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា [[វៀតណាមខាងត្បូង]] ។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៩ [[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានយកទង់ជាតិបីពណ៌ដែលយកគំរូតាមប្រទេសវៀតណាមខាងជើង ដែលជាពាក់កណ្តាលពណ៌ក្រហមនៅផ្នែកខាងលើ ពាក់កណ្តាលពណ៌ខៀវនៅខាងក្រោម និងផ្កាយពណ៌លឿងនៅចំកណ្តាល។ នេះបានជំនួសទង់ជាតិពណ៌លឿងបន្ទាប់ពីការ[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន]](ព្រៃនគរ) ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតដល់ការបង្រួបបង្រួមជាមួយវៀតណាមខាងជើងនៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំំំំំំំ១៩៧៦ ។ ម៉្យាងវិញទៀត នៅខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ [[San Jose រដ្ឋ California|ទីក្រុងសាន់ចូស]] ដែលមានចំនួនជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមច្រើនជាងគេ មកពីប្រទេសដែលធ្លាប់ជាប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក បានហាមប្រាមទង់ជាតិវៀតណាមមិនឱ្យដាក់នៅលើបង្គោលទង់ទីក្រុង។ នេះត្រូវបានជំរុញដោយគោលនយោបាយឆ្នាំ២០១៦ ដែលអនុម័តដោយ [[Westminster រដ្ឋ California|វេសមីនស្ទ័ររដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]] ហាមប្រាមការតាំងទង់ជាតិនៅលើអចលនទ្រព្យទីក្រុង។ <ref>{{Cite web |date=28 January 2017 |title=California City Bans Display of Vietnam National Flag on City Poles |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/california-city-bans-display-vietnam-national-flag-city-poles-n713241 |website=NBC News}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 January 2017 |title=San Jose council unanimously approves banning communist Vietnamese flag |url=https://www.mercurynews.com/2017/01/24/san-jose-council-unanimously-approves-banning-communist-vietnamese-flag/ |website=[[The Mercury News]]}}</ref> [[មីលភីតាស]] នៅក្បែរនោះក៏បានហាមឃាត់ទង់ជាតិពីការតាំងបង្ហាញរបស់ក្រុងនៅថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧។ <ref>{{Cite web |date=22 September 2017 |title=Milpitas council bans city's display of Socialist Republic of Vietnam flag |url=https://www.mercurynews.com/2017/09/22/milpitas-council-bans-citys-display-of-socialist-republic-of-vietnam-flag/ |website=The Mercury News}}</ref> == ទង់ជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបរទេស == <gallery widths="180" heights="180"> ឯកសារ:Flag of Colonial Annam.svg|ទង់ការពារ [[Annam (French protectorate)|អណ្ណាម]] និង [[Tonkin (French protectorate)|តុងកឹង]] ឆ្នាំ១៨៨៥ ដល់ថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ឯកសារ:Second flag of the Nguyen Dynasty.svg|ទង់ជាតិនៃ [[Nguyễn dynasty|រាជវង្សង្វៀន]] ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០-១៩៤៥ ឯកសារ:Flag of the Empire of Vietnam (1945).svg|ទង់ជាតិនៃ [[Empire of Vietnam|ចក្រភពវៀតណាម]] ឆ្នាំ ១៩៤៥ ឯកសារ:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg|ទង់ជាតិនៃ [[Democratic Republic of Vietnam|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] ឆ្នាំ ១៩៤៥-១៩៥៥ ឯកសារ:Flag of Republic of Cochinchina.svg|ទង់ជាតិនៃ [[Autonomous Republic of Cochinchina|សាធារណរដ្ឋស្វយ័តកូសាំងស៊ីន]] ឆ្នាំ ១៩៤៦ ឯកសារ:Flag of Republic of Cochinchina (variant).svg|ទង់ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋស្វយ័តកូសាំងស៊ីន ឆ្នាំ ១៩៤៦-១៩៤៨ ឯកសារ:Flag of South Vietnam.svg|[[Flag of South Vietnam|ទង់នៃ]] [[Provisional Central Government of Vietnam|រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបណ្តោះអាសន្ននៃវៀតណាម]] [[State of Vietnam|រដ្ឋវៀតណាម]] និង [[South Vietnam|សាធារណៈរដ្ឋវៀតណាម]] (1948-1975) ឯកសារ:Flag of North Vietnam (1955–1976).svg|ទង់ជាតិនៃ [[North Vietnam|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (1955-1976) ឯកសារ:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|ទង់ [[Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តបណ្តោះអាសន្ននៃវៀតណាមខាងត្បូង]] ឆ្នាំ ១៩៦៩-១៩៧៦ ឯកសារ:Flag of Vietnam.svg|ទង់ជាតិនៃ [[Vietnam|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]] (១៩៧៦-បច្ចុប្បន្ន) </gallery> == ឯកសារយោង == <references /> 8rg4ywtjh70t3qs8491fodeolyedim8 0 50286 341719 331044 2026-10-09T23:21:58Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341719 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Metal Strings|image=METAL STRINGS Screening Poster.jpg|caption=Screening release poster|director=Sokpoly Voeun|writer=Sokpoly Voeun|producer=Sokpoly Voeun|starring=*Alain Ou *Nara Tsutra *Nel Briones *Ronan Kemp|cinematography=Rayesh, Nand-Sharma|editing=Sokpoly Voeun|music=Reign in Slumber|studio=Poly Img|distributor=Kamakor Film|runtime=28 minutes|country=[[Khmer]]{{!}}[[English]]}}'''Meta Strings (''ខែ្សហ្គីតាដែក'')''' គឺជាភាពយន្តឯកសារតន្ត្រីដែលដឹកនាំដោយ ''[[វឿន សុខប៉ូលី]]'' ក្នុងឆ្នាំ 2024។ ភាពយន្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ការគាំទ្រសិល្បករក្នុងស្រុកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងផ្តល់សារលើកទឹកចិត្តដ៏អស្ចារ្យទៅកាន់ពិភពលោក។<ref name=":0">{{Citation|last=Voeun|first=Sokpoly|title=Metal Strings|date=2024-05-15|type=Documentary, Short|url=https://www.imdb.com/title/tt31804577/|access-date=2024-05-06|others=Nara Tsitra, Ronan Kemp, Nel Briones}}</ref> == ដំណើររឿង == ''ណារ៉ា'' ឈរ​ក្នុង​នាម​ជា​សមាជិក​ក្រុម ''Reign in Slumber'' ដែល​ជា​ក្រុម​ភ្លេង​ខ្មែរ។ រួមជាមួយមិត្តរួមក្រុម ''Alain, Ronan, Tin'' និង ''Nel។ Nara'' ត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការអភិរក្សប្រភេទតន្ត្រីរបស់ពួកគេ។ ពួកគេប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាដូចជាការរើសអើងសិល្បករ ការបំពុលសង្គម និងការតស៊ូដើម្បីការរស់រានមានជីវិត ខណៈពេលដែលពួកគេព្យាយាមអប់រំអ្នកដែលមិនអាចយល់បានពេញលេញពីការខិតខំសិល្បៈរបស់ពួកគេ។<ref name=":0" /> == សម្ដែង == === តួសំខាន់ === [[ឯកសារ:Reign_in_Slumber_-_Photograph.png|ធ្វេង|រូបភាពតូច|Reign in Slumber]] * ''Alain Ou'' ជាស្ថាបនិកក្រុមតន្រ្តី ''Alain'' និងជាអ្នកវាយស្គរ គាត់បានបង្កើតក្រុម "''Silent6''" មុនពេល "''Reign in Slumber''" ដែលមានស្រាប់។ លោក​ក៏​បាន​សហការ​ជាមួយ​ក្រុម​តន្ត្រី ''Doch Chkae'' ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​ចម្រៀង​ផង​ដែរ។<ref>{{Cite web |date=2021-06-07 |title=Solo Project - Alain Ou - Releases Third Single feat. Doch Chkae [Cambodia] |url=https://uniteasia.org/solo-project-alain-ou-releases-third-single-feat-doch-chkae-cambodia/ |access-date=2024-05-06 |website=Unite Asia |language=en-US}}</ref> * ''Nara Tsutra'' ជាអ្នកវាយស្គរ។<ref>{{Cite web |title=Nara Tsitra - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives |url=https://www.metal-archives.com/artists/Nara_Tsitra/693235 |access-date=2024-05-06 |website=www.metal-archives.com}}</ref> * ''Nel Briones'' ជាអ្នកចម្រៀង។<ref>{{Cite web |date=2022-02-09 |title=Harsh Noise Duo White Widow Release Record [Philippines] |url=https://uniteasia.org/harsh-noise-duo-white-widow-release-record-philippines/ |access-date=2024-05-06 |website=Unite Asia |language=en-US}}</ref> ''Nel'' នាង​ជា​អ្នក​ចម្រៀង​ភ្លេង​មកពី​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន។ នាងក៏មានក្រុមតន្រ្តីមួយទៀតហៅថា ''White Widow'' ដែលជាគម្រោងសំលេងរបស់ហ្វីលីពីនដែលបង្កើតឡើងដោយ ''Chester Masangya'' និង ''Nel Briones'' បានចេញស្នាដៃជាច្រើនចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2019 មក។ ពួកគេសហការជាមួយសិល្បករដូចជា ''James Shearman, MO*TE, ASTRO, Vomir'' និង ''Senyawa'' ។ ការចេញផ្សាយចុងក្រោយរបស់ពួកគេគឺ Holographic Genocide នឹងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅខែមេសា ឆ្នាំ 2021 តាមរយៈ ''Black Ring Rituals'' ដែលបង្ហាញពីស្នាដៃសិល្បៈរបស់ ''Roman Soleno'' និង ''John Ivan Pollo'' ។<ref>{{Cite web |date=2021-03-28 |title=Noise Trio White Widow Announce Split Release Japanese Band Sete Star Sept |url=https://uniteasia.org/noise-trio-white-widow-announce-split-release-japanese-band-sete-star-sept/ |access-date=2024-05-06 |website=Unite Asia |language=en-US}}</ref> នាងបានចូលរួម ''Reign in Slumber'' ក្នុងឆ្នាំ 2023 បន្ទាប់ពីពិធីបុណ្យ ''Slam City Seam Reap''។<ref>{{Cite web |date=2023-01-28 |title=ANNOUNCEMENT: Slam City Seam Reap Festival Announce Full Lineup [Cambodia] |url=https://uniteasia.org/announcement-slam-city-seam-reap-festival-announce-full-lineup-cambodia/ |access-date=2024-05-06 |website=Unite Asia |language=en-US}}</ref> * ''Ronan Kemp'' ជាអ្នកលេងហ្គីតា។<ref>{{Cite web |date=2019-07-25 |title=Cambodian Blackened Crust Band Reign In Slumber Hold Nothing Back - New Tracks Up |url=https://uniteasia.org/cambodian-blackened-crust-band-reign-slumber-hold-nothing-back-new-tracks/ |access-date=2024-05-06 |website=Unite Asia |language=en-US}}</ref> === អ្នកសម្ដែងបន្ថែម === {{Special characters|special=English}}[[ឯកសារ:Reign_In_Slumber_S-T_Demo_Album_Cover.jpg|រូបភាពតូច|266x266ភីកសែល|S-T Demo Album Cover]] * ''Vanntin Hoeurn'' ជាសមាជិកក្រុមតន្រ្តីចាស់។ ''Vanntin'' សមាជិក​ចាស់ ''Silent6'' និង ''Reign in Slumber'' គាត់​បាន​លេច​មុខ​ជាមួយ​នឹង​ខ្សែ​ភាពយន្ត​ចាស់​ក្នុង​រឿង​នេះ។<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-09-01 |title=From the archive - A Series of Leaps: Vanntin Hoeurn |url=https://lengpleng.com/articles/from-the-archive-a-series-of-leaps-vanntin-hoeurn/ |access-date=2024-05-06 |website=Leng Pleng |language=en-US}}</ref> * ''Mourin Terry'' ជាតួសម្តែងក្នុងផ្ទៃ។ * ''ភក្តី មុន្នី'' ជាអ្នកក្រឡុកស្រា។ * ''ធីតា ខុម, រឿម សុតុងអាន, សាម៉ៃ ទូច, វិចិត្រ ប៉ែន និង សុវិជ្ជា បញ្ញាផាន់'' ជាហ្វូងមនុស្ស។<ref name=":0" /> == ផលិតកម្ម == ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 6 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024 នៅ ''Cloud bar'' រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា។ ''[[វឿន សុខប៉ូលី]]'' ចាប់ផ្តើមផលិត និងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី 7 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024។ ក្រោយផលិតកម្មចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 8 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024 និងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី 25 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024។<ref name=":0" /> === តន្ត្រី === ''[[វឿន សុខប៉ូលី]]'' បានសម្រេចចិត្តប្រើប្រាស់បទចម្រៀងមួយបទក្នុងរឿង ''"Stave Nation Army"'' ពីអាល់ប៊ុម ''"ST/Demo"'' ដែលចេញនៅថ្ងៃទី 4 ខែមេសា ឆ្នាំ 2019 ។<ref name=":1">{{Cite web |title=S/T Demo, by REIGN IN SLUMBER |url=https://reigninslumber.bandcamp.com/album/s-t-demo |access-date=2024-05-06 |website=REIGN IN SLUMBER |language=en}}</ref> "ST/Demo" រួមមាន 4 បទទៀតដូចជា ''"Fuck Off And Rot (featuring Mia Priest), "Witch's Dust", "Altered State", Contrition"'' បទភ្លេងដើម ''"Metal Strings"'' ថ្មីមួយទៀតពីអាល់ប៊ុម ''Reign in Slumber'' ថ្មីឆ្នាំ 2024។<ref name=":1" /> បទភ្លេងដើមទាំងពីរនេះគឺ ''"Stave Nation Army"'' និង ''"Metal Strings"'' និពន្ធដោយ ''Alain Ou'' និងសំដែងដោយ ''Nara Tsutra, Nel Briones, Ronan Kemp, Vanntin Hoeurn'' និង ''Alain Ou'' ផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2020-07-22 |title=A Quick Guide to Phnom Penh’s Small, Fierce Hardcore Scene |url=https://daily.bandcamp.com/scene-report/phnom-penh-rock-scene-report |access-date=2024-05-08 |website=Bandcamp Daily}}</ref> == ចេញផ្សាយ == ''Metal Strings'' បានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងនៅក្នុងកម្មវិធី ''Cloud Metal International Fest'' រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃទី 5 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2024។ នេះជាការជ្រើសរើសជាផ្លូវការដោយ cloud។ សិល្បករ និងអ្នកផលិតភាពយន្តជាច្រើនបានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដូចជា ''Reign in Slumber,'' ក្រុមភាពយន្តរបស់ ''Metal String'' និងសិល្បករតន្ត្រី។ == ការសរសើរ == {| class="wikitable" |+ style="background:#B0C4DE;" |List of Awards !Year !Award !Category !Recipient(s) !Result !Ref. |- | rowspan="12" |2024 | rowspan="2" |''Cloud Metal Film Fest'' |''Premiere'' | rowspan="2" |''Metal Strings'' |Premiere | rowspan="2" | |- |''Official Selected'' |Selected |- |[[Cambodia International Film Festival|''Cambodia International Film Festival'']] |''Best Cambodia Documentaries'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://cambodiaiff.com/ |access-date=2024-05-07 |website=Cambodia International Film Festival |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206182423/https://cambodiaiff.com/ |archive-date=2022-12-06 |url-status=dead}}</ref> |- |''Chaktomuk Short Film Festival'' |''Best Cambodian Short (Documentary)'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Chaktomuk Short Film Festival – Where Your Stories Unfold |url=http://csff.co/ |access-date=2024-05-07 |language=en-US |archivedate=2024-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240201080813/http://csff.co/ |url-status=dead }}</ref> |- |''Cambodia Town Film Festival'' |''Best Short Documentary Films'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |date=2018-08-20 |title=PSE at the Cambodia Town Film Festival 2018 |url=https://www.pse.ngo/humanitarian-association/pse-cambodia-town-film-festival-2018 |access-date=2024-05-07 |website=Pour un Sourire d'Enfant |language=en}}</ref> |- |[[Tirana International Film Festival|''Tirana International Film Festival'']] |''Best Documentary short'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://tiranafilmfest.org/ |access-date=2024-05-07 |website=TIFF |language=en-US}}</ref> |- |[[Lausanne Underground Film and Music Festival|''Lausanne Underground Film & Music Festival'']] |''Best Short documentary films'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=LUFF |url=https://www.luff.ch/fr/actualites.php |access-date=2024-05-07 |website=www.luff.ch |archivedate=2024-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240525170613/https://www.luff.ch/fr/actualites.php |url-status=dead }}</ref> |- |''Golden Grape Short Film Festival'' |''Best Short documentary film'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Account Suspended |url=https://tff.ge/cgi-sys/suspendedpage.cgi |access-date=2024-05-07 |website=tff.ge}}</ref> |- |''Monterrey International Film Festival'' |''Best Short Documentary'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Monterrey Film Festival – Festival Internacional del Cine |url=http://monterreyfilmfestival.com/ |access-date=2024-05-07 |language=en-US}}</ref> |- |''Ci Vietnam Festival'' |''All Categories'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Ici Vietnam Festival Cinéma |url=https://www.cinema.icivietnam.com/ |access-date=2024-05-07 |website=Ici Vietnam Festival Cinéma |language=fr-FR}}</ref> |- |[[Cairo International Film Festival|''Cairo International Film Festival'']] |''CIFF - Short Film Competition'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |title=Cairo International Film Festival |url=https://www.ciff.org.eg/ |access-date=2024-05-07 |language=en-US}}</ref> |- |[[Tehran International Short Film Festival|''Tehran International Short Film Festival'']] |''Best Documentary'' |''Metal Strings'' |TBA |<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=Home {{!}} Tehran International Short Film Festival |url=https://www.tisff.ir/english/ |access-date=2024-05-07 |language=en-US |archivedate=2024-03-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302022426/https://www.tisff.ir/english/ |url-status=dead }}</ref> |} == ឯកសារយោង == <references />{{Portal bar|2=Film|3=Cambodia}} 8y7gn931fs0zxp5win9zq86antgc1nw 0 51446 341726 313308 2026-10-10T02:33:54Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341726 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី<br/>(ឥន្ទ្រលក្ម្សី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = Cambogia, monumento buddista da kbal sre yeay yin, stile dei khleang, 975-1010 ca. 04.JPG | caption = [[ចៃត្យ]]([[ចេតិយ]]) '''សន្លឹកសីមា''' [[មូរតិ|ទេវរូប]][[ទេវី|ទេពធីតា]][[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថឃ្លាំង]] មកពីបុរាណវិទ្យា ក្បាលស្រែយាយយិន សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ១០០២-១០៥០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] | mother = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]<br/>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី''' ឬ '''ឥន្ទ្រលក្ម្សី''' ទ្រង់ជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]នៃពីរ[[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] គឺជា ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]និងព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]]។ ព្រះនាងជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]និងព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]។<ref>{{cite book|last=Jacq-Hergoualc'h|first=Michel|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk Road (100 BC – 1300 AD)|publisher=Brill|year=2002|isbn=90-04-11973-6|translator-last=Hobson|translator-first=Victoria|lccn=2001035117}}</ref>{{Page needed|date=December 2021}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= គ.ស ១០០២-១០៥០ }} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} e6n5ta4frwvwjisme28x53671syd0nn 341727 341726 2026-10-10T02:34:34Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រចនាបថភ្នំដា (ចម្លាក់)]] ទៅ [[ឥន្ទ្រលក្ម្សី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341726 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី<br/>(ឥន្ទ្រលក្ម្សី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = Cambogia, monumento buddista da kbal sre yeay yin, stile dei khleang, 975-1010 ca. 04.JPG | caption = [[ចៃត្យ]]([[ចេតិយ]]) '''សន្លឹកសីមា''' [[មូរតិ|ទេវរូប]][[ទេវី|ទេពធីតា]][[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថឃ្លាំង]] មកពីបុរាណវិទ្យា ក្បាលស្រែយាយយិន សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ១០០២-១០៥០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] | mother = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]<br/>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី''' ឬ '''ឥន្ទ្រលក្ម្សី''' ទ្រង់ជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]នៃពីរ[[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] គឺជា ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]និងព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]]។ ព្រះនាងជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]និងព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]។<ref>{{cite book|last=Jacq-Hergoualc'h|first=Michel|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk Road (100 BC – 1300 AD)|publisher=Brill|year=2002|isbn=90-04-11973-6|translator-last=Hobson|translator-first=Victoria|lccn=2001035117}}</ref>{{Page needed|date=December 2021}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= គ.ស ១០០២-១០៥០ }} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} e6n5ta4frwvwjisme28x53671syd0nn 341729 341727 2026-10-10T02:35:02Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឥន្ទ្រលក្ម្សី]] ទៅ [[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341726 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី<br/>(ឥន្ទ្រលក្ម្សី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = Cambogia, monumento buddista da kbal sre yeay yin, stile dei khleang, 975-1010 ca. 04.JPG | caption = [[ចៃត្យ]]([[ចេតិយ]]) '''សន្លឹកសីមា''' [[មូរតិ|ទេវរូប]][[ទេវី|ទេពធីតា]][[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថឃ្លាំង]] មកពីបុរាណវិទ្យា ក្បាលស្រែយាយយិន សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ១០០២-១០៥០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] | mother = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]<br/>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី''' ឬ '''ឥន្ទ្រលក្ម្សី''' ទ្រង់ជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]នៃពីរ[[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] គឺជា ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]និងព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]]។ ព្រះនាងជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]និងព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]។<ref>{{cite book|last=Jacq-Hergoualc'h|first=Michel|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk Road (100 BC – 1300 AD)|publisher=Brill|year=2002|isbn=90-04-11973-6|translator-last=Hobson|translator-first=Victoria|lccn=2001035117}}</ref>{{Page needed|date=December 2021}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= គ.ស ១០០២-១០៥០ }} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} e6n5ta4frwvwjisme28x53671syd0nn 341749 341729 2026-10-10T09:55:59Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341749 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី<br/>(ឥន្ទ្រលក្ម្សី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង) | image = Cambogia, monumento buddista da kbal sre yeay yin, stile dei khleang, 975-1010 ca. 04.JPG | caption = [[ចៃត្យ]]([[ចេតិយ]]) '''សន្លឹកសីមា''' [[មូរតិ|ទេវរូប]][[ទេវី|ទេពធីតា]][[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថឃ្លាំង]] មកពីបុរាណវិទ្យា ក្បាលស្រែយាយយិន សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ១០០២-១០៥០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]] (លើកទី១)<br/>ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] (លើកទី២) | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] | mother = ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]<br/>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី''' ឬ '''ឥន្ទ្រលក្ម្សី''' ទ្រង់ជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]នៃពីរ[[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] គឺជា ព្រះបាទ[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]]និងព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]]។ ព្រះនាងជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]និងព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]។<ref>{{cite book|last=Jacq-Hergoualc'h|first=Michel|title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk Road (100 BC – 1300 AD)|publisher=Brill|year=2002|isbn=90-04-11973-6|translator-last=Hobson|translator-first=Victoria|lccn=2001035117}}</ref>{{Page needed|date=December 2021}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង)|years= គ.ស ១០០២-១០៥០ }} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} r8jzltctmtumwpp9qo2hita14ah7ot4 0 51921 341724 334558 2026-10-10T02:04:09Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341724 wikitext text/x-wiki '''''នំ Bánh xèo'''''ដែលពេញនិយមនៅវៀតណាម។ <ref>Quynh Chau Pham, ''Vietnamese: Vietnamese-English, English-Vietnamese'', Insight pocket travel dictionary. "'''Bánh xèo''' rice pankakes."</ref> ឈ្មោះនេះសំដៅលើសំឡេង (ពី ''ស៊ែវ'' – 'ញាក់') ស្រទាប់ស្តើងនៃ ម្សៅ ធ្វើនៅពេលដែលវាត្រូវបានចាក់ចូលទៅក្នុងខ្ទះក្តៅ។ <ref>Ottolenghi, Yotam - ''Plenty: Vibrant Vegetable Recipes from London's Ottolenghi'' 2011 "Bánh xèo - In 2007 I visited Hanoi with my friend, Alex Meitlis, and found myself squatting in the dingiest of family-run street kitchens, experiencing the best food I've ever tasted."</ref> <ref>Lucy Nguyen-Hong-Nhiem - ''A Dragon Child: Reflections Of A Daughter Of Annam In America'' Page 13 2004 "She loved to cook our favorite dishes, ''bánh xèo'' and ''[[bánh khoái]]''. This is a dish that Vietnamese in the US call "happy pancakes". They are called bánh xèo: bánh is cake; xèo is the sizzling noise of the batter when it is poured into a hot ..."</ref> វា​ជា​នំ​​ដែល​ផ្សំ​ពី​ម្សៅ​អង្ករ ទឹក និង​ម្សៅ ​រមៀត ។ វាក៏អាចត្រូវបានគេហៅថា crêpe វៀតណាមផងដែរ។ <ref>{{Cite web |date=2015-02-23 |title=Bánh Xèo Recipe (Crispy Vietnamese Crêpes / Pancakes) |url=https://www.hungryhuy.com/banh-xeo-savory-vietnamese-crepes/ |access-date=2021-03-18 |website=Hungry Huy |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Vietnamese crepes with pork and shrimp recipe - banh xeo |url=https://www.scmp.com/cooking/recipe/vietnamese-crepes-pork-shrimp-and-bean-sprouts/article/3077305 |access-date=2021-03-18 |website=SCMP Cooking {{!}} South China Morning Post |language=en}}</ref> គ្រឿង​ផ្សំ​ទូទៅ​មួយ​ចំនួន​រួម​មាន សាច់​ជ្រូក បង្គា ខ្ទឹម​បារាំង សណ្ដែក​បណ្ដុះ និង​សណ្តែក​បណ្តុះ។ បាញ់ឆែវ ជារឿយៗត្រូវបានបម្រើជាមួយភាគី។ ជាធម្មតា គ្រឿងផ្សំដែលត្រូវបានបន្ថែមជាទូទៅមួយចំនួនរួមមាន ស្លឹកបៃតងដូចជា សាឡាត់ ឬស្លឹក វីងវង ឱសថផ្សេងទៀតជាសារធាតុបន្ថែមរសជាតិដូចជា ស្លឹក ជីអង្កាម និង basil ថៃ ត្រសក់ <ref>[http://giacmoviet.vn/cam-nang-du-lich/banh-xeo-d-c-san-can-tho-11383-1990.html?page=3 Giac Mo Viet: Bánh xèo đặc sản Cần Thơ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181011013634/http://giacmoviet.vn/cam-nang-du-lich/banh-xeo-d-c-san-can-tho-11383-1990.html?page=3|date=2018-10-11}}, Accessed October 10, 2018</ref> <ref>[https://www.npr.org/2011/10/18/141470565/banh-xeo-sizzling-crepes NPR Inc.:Banh Xeo (Sizzling Crepes)], Accessed October 10, 2018.</ref> និងបន្លែ pickled ជាធម្មតាការ៉ុត និង radishes ។ ចុង​ក្រោយ​នេះ ទឹក​ត្រី​របស់​វា​គឺ nước chấm (ទឹក​ត្រី​ខ្ទឹម​ជូរ​ផ្អែម)។ ធាតុផ្សំនៃផ្នែកនីមួយៗ និងទឹកជ្រលក់បន្ថែមទៅ បាញ់ឆែវ ចៀនដែលមានរសជាតិស្រស់។ <ref>{{Cite web |last=VIETNAM.COM |title=Banh Xeo: Through the Years |url=https://www.vietnam.com/en/news/article/banh-xeo-through-the-years.html |access-date=2023-03-21 |website=VIETNAM.COM |archivedate=2023-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321115536/https://www.vietnam.com/en/news/article/banh-xeo-through-the-years.html |url-status=dead }}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == បាញ់ឆែវ គឺជាអាហារតាមចិញ្ចើមផ្លូវប្រពៃណីនៅប្រទេសវៀតណាម។ វណ្ណៈកម្មករភាគច្រើនបានញ៉ាំវាព្រោះវាមានតម្លៃថោក និងងាយស្រួល។ <ref>{{Cite web |last=VIETNAM.COM |title=Banh Xeo: Through the Years |url=https://www.vietnam.com/en/news/article/banh-xeo-through-the-years.html |access-date=2023-03-21 |website=VIETNAM.COM |archivedate=2023-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321115536/https://www.vietnam.com/en/news/article/banh-xeo-through-the-years.html |url-status=dead }}</ref> ប្រភពដើមរបស់វាមិនស្គាល់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ជនជាតិវៀតណាម|ប្រជាជនវៀតណាម]] បានយល់ស្របថា ការបង្កើតមុខម្ហូបនេះអាចជាកន្លែងណាមួយនៅ វៀតណាមកណ្តាល តាមរយៈការលាយបញ្ចូលគ្នានៃវប្បធម៌បារាំងពី [[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សម័យអាណានិគមបារាំង]] ឬវៀតណាមខាងត្បូង ដោយការធ្វើចំណាកស្រុកដែលផ្លាស់ទៅប្រទេសវៀតណាម និងលាយឡំជាមួយវប្បធម៌ជុំវិញ។ <ref>{{Cite web |date=2023-02-01 |title=Banh Xeo: A Guide to the Vietnamese Pancakes {{!}} Vietnamnomad |url=https://vietnamnomad.com/eat-drink/banh-xeo/ |access-date=2023-03-21 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Evolution of Bánh Xèo: A Street Food History {{!}} Saigoneer |url=https://saigoneer.com/saigon-food-culture/7905-the-evolution-of-bánh-xèo-a-street-food-history |access-date=2023-03-21 |website=saigoneer.com |language=en-gb}}</ref> អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​ជឿ​ថា បាញ់ឆែវ មក​ពី​ការ​លាយ​បញ្ចូល​វប្បធម៌ [[ជនជាតិចាម្ប៍|​ចាម]] និង​ម្ហូប​វៀតណាម។ <ref>{{Cite web |title=Bánh Xèo (Vietnamese Crepe) |url=https://shef.com/homemade-food/banh-xeo/ |access-date=2023-03-21 |website=Shef Cuisines 101 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321120543/https://shef.com/homemade-food/banh-xeo/ |archive-date=2023-03-21 |url-status=dead}}</ref> ប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ បាញ់ឆែវ បានពង្រីកខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្សេងទៀត ដូចជាប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ។ Saigoneers បាននិយាយកាលពីឆ្នាំ ២០១៦ ថា បាញ់ឆែវ កាន់តែមានប្រជាប្រិយភាព ខណៈដែលអ្នកមានកាន់តែច្រើនបានចាប់ផ្តើមដឹងពីរសជាតិដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់របស់វា និងភោជនីយដ្ឋានថ្មីៗដែលបើកដូចជា "Banh Xeo Muoi Xiem និង An La Ghien" Saigoneers បាននិយាយកាលពីឆ្នាំ ២០១៦ <ref>{{Cite web |title=The Evolution of Bánh Xèo: A Street Food History {{!}} Saigoneer |url=https://saigoneer.com/saigon-food-culture/7905-the-evolution-of-bánh-xèo-a-street-food-history |access-date=2023-03-21 |website=saigoneer.com |language=en-gb}}</ref> == ប្រជាប្រិយភាព == ម្ហូប​នេះ​ក៏​មាន​ការ​ពេញ​និយម​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែរ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gorMBAAAQBAJ|title=To Cambodia with Love: A Travel Guide for the Connoisseur|date=2010|location=Phnom Penh|isbn=978-1934159088|page=15}}</ref> ដែល​ម្ហូប​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា '''''បាញ់ឆែវ''''' យើងគួរហៅនំ "នំចាក់អំបែងស្នូល" វិញ។ <ref>{{Cite news|last=Murray|first=Bennett|title=Rasmey's restaurant makes a mean banh chao|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/7days/rasmey%E2%80%99s-restaurant-makes-mean-banh-chao|access-date=17 July 2017}}</ref> ក៏មានភាសាថៃនៃ ''បាញ់ឆែវ'' ហៅថា '''''Khanom bueang Yuan''''' ( អាហារសម្រន់វៀតណាម) វាត្រូវបានផ្តល់ជូនដោយអ្នកលក់តាមចិញ្ចើមផ្លូវមួយចំនួន ហើយមាននៅភោជនីយដ្ឋានបាងកកជាច្រើនដែលបម្រើម្ហូប ថៃ ឬរាជ។ ការបំពេញដែលពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃគឺការលាយបញ្ចូលគ្នានៃខ្ទិះដូង សណ្តែកដីដុត បង្គា រ៉ាឌីអំបិល និងតៅហ៊ូចៀន ហើយបម្រើជាមួយសណ្តែកបណ្តុះ និងត្រសក់ផ្អែម។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ]] dcrccher7dz1lks4eye2i3e7xgzhee4 0 52260 341725 320152 2026-10-10T02:22:41Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341725 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader|type=បូជាចារ្យ|honorific-prefix=|name=ប៉ុល ទេព អ៊ីមសុត្ថា|title=[[Apostolic Prefecture of Battambang| ព្រះភូមិភាគបាត់ដំបង]]|image=Mgr Paul Tep Im Sotha.jpg|alt=|caption=|church=[[ព្រះវិហាររ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]]|archdiocese=|diocese=|province=[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]]|see=[[ព្រះភូមិភាគបាត់ដំបង |បាត់ដំបង]]|term=1968&mdash;1975|predecessor=|successor=[[លោក Enrique Figaredo Alvargonzalez]] <!-- ការបញ្ជាទិញ -->|ordination=១៩៥០|ordinated_by=|consecration=២៦ កញ្ញា ១៩៦៨|consecrated_by=|rank=<!-- ព័ត៌មានលម្អិតផ្ទាល់ខ្លួន -->|birth_date=១៩៣៥|birth_place=|death_date=ខែឧសភា {{ឆ្នាំនិងអាយុស្លាប់ |១៩៧៥|១៩៣៤}}|death_place=[[ខេត្តបាត់ដំបង]], [[របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ |កម្ពុជា]]|previous_post=<!---------- ភាពបរិសុទ្ធ ---------->|feast_day=|venerated=|saint_title=|beatified_date=|beatified_place=|beatified_by=|canonized_date=|canonized_place=|canonized_by=|attributes=|patronage=|suppressed_date=<!---------- ផ្សេងៗ ---------->|other=}} '''ប៉ុល ទេព អ៊ីមសុត្ថា''' ( អង់គ្លេស: Paul Tep Im Sotha ; ឆ្នាំ ១៩៣៤ ដល់ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥) <ref name="BP">{{Cite web |last=Descallar, Blas |last2=Ange, Mary |title=Msgr. Paul Tep Im Sotha |url=http://www.battambangparish.org/uploads/1/1/4/4/11444111/bio_of_bishop_paul_tep_im.pdf |access-date=8 May 2020 |website=Our Lady of the Assumption Catholic Parish |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208034659/http://www.battambangparish.org/uploads/1/1/4/4/11444111/bio_of_bishop_paul_tep_im.pdf |archive-date=8 កុម្ភៈ 2023 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Una donna, una tragedia, la vita: storia di cristiani in Cambogia|date=1983|location=[[Milan]]|isbn=88-16-30099-X|page=89|url=https://books.google.com/books?id=6Pw1UbyHqz0C}}</ref> ជា សង្ឃ កាតូលិក [[ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា|ខ្មែរ]] រ៉ូម៉ាំង និង ជា សាវក ទី ១ នៃ ខេត្ត បាត់ដំបង ។ <ref name="SDU-T">{{Cite news|date=14 July 2016|title=Cambodian Catholics look for martyrs among genocide victims|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|location=[[Phnom Penh]]|url=https://www.sandiegouniontribune.com/en-espanol/sdhoy-cambodian-catholics-look-for-martyrs-among-2016jul14-story.html|access-date=8 May 2020}}</ref> បួស​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៩ លោក​ជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ទី​២ ដែល​បាន​បួស​ជា​សង្ឃ​កាតូលិក បន្ទាប់​ពី [[Simon Chhem Yen|​លោក ស៊ីម៉ូន ឆែម យ៉េន]] ។ <ref name="BP" /> ទេព អ៊ីម ត្រូវ​បាន​ម្ដាយ​ចិញ្ចឹម​ឱ្យ​ធ្វើ​ជា​កាតូលិក ហើយ​នៅ​ក្មេង​ចាប់​ផ្ដើម​ត្រូវ​បញ្ជូន​ទៅ​សាលា​ផ្សេងៗ​នៅ​បរទេស ដូចជា​នៅ [[វៀតណាម|​ប្រទេស​វៀតណាម]] [[បារាំង]] និង [[អ៊ីតាលី|​អ៊ីតាលី]] ។ <ref name="BP"/> បន្ទាប់ពីការតែងតាំងរបស់គាត់នៅ Notre-Dame de Paris ទេពអ៊ីមបានទៅ [[ទេវនិយម|សិក្សាផ្នែកទ្រឹស្ដី]] បន្ថែមទៀតនៅទីក្រុងរ៉ូម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការព្រួយបារម្ភកាន់តែខ្លាំងឡើងចំពោះបញ្ហារបស់ប្រទេសរបស់គាត់ ក៏ដូចជាការសន្ទនាដ៏ដាច់អហង្ការជាមួយប៊ីស្សពជនជាតិអាមេរិក Fulton Sheen នឹងនាំឱ្យគាត់សម្រេចចិត្តប្រឆាំងនឹង ជីវិតព្រះសង្ឃ ហើយត្រលប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៦២។ <ref name="BP" /> នៅពេលបង្កើតភូមិភាគបាត់ដំបង ទេព អ៊ីម ត្រូវបានតែងតាំងជាអាណាព្យាបាលរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី ២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៨ ដែលជាមុខតំណែងដែលគាត់បន្តរហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់ក្រោម [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របប]] [[ខ្មែរក្រហម]] នៅដើមខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥ <ref name="BP" /> ទេព អ៊ីម ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត Milton Osborne ពិពណ៌នាថាជាបូជាចារ្យដែលមានការយល់ដឹងគួរឱ្យកត់សម្គាល់អំពីជំនឿកាតូលិក និងសង្គមកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Before Kampuchea: Preludes to Tragedy|date=1979|isbn=0-04-950021-X|page=69|url=https://books.google.com/books?id=Er9uAAAAMAAJ}}</ref> ផ្ទះ​សំណាក់​សម្រាប់​សិស្ស ​ថ្នាក់​អនុវិទ្យាល័យ និង ​ឧត្តមសិក្សា ​នៅ​បាត់ដំបង​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​គាត់។ <ref>{{Cite news|date=August 27, 2009|title=Young women take on leading roles in Church ministries|work=[[UCA News]]|publisher=Union of Catholic Asian News Limited|url=https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/2009/08/27/young-women-take-on-leading-roles-in-church-ministries&post_id=50842|access-date=May 9, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Msgr. Tep Im Student Center |url=http://www.battambangparish.org/tep-im-student-center.html |access-date=May 9, 2021 |website=Our Lady of the Assumption Catholic Parish}} {{Dead link|date=តុលា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ ព្រះវិហារកាតូលិកបានបើកការស៊ើបអង្កេតជាផ្លូវការអំពី ការធ្វើទុក្ករកម្ម របស់ ទេព អ៊ីម រួមជាមួយនឹងអ្នកផ្សេងទៀតដូចជា [[យ៉ូសែប ឆ្មារសាឡាស់|យ៉ូសែប ឆ្មាសាលាស]] ដែលបានស្លាប់ក្នុង របបប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា ។ <ref name="SDU-T"/> == ឯកសារយោង == 0kmesluargeapcqjvq5rlbkpyy5mpr4 0 52812 341722 325944 2026-10-10T00:58:23Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341722 wikitext text/x-wiki <!-----------Strapline immediately below banner----------> <templatestyles src="Main Page/minerva.css" /> {|style="width:100%; background:none; margin:-.8em 0 -.7em 0;" |style="font-size:110%; padding:5px 0; margin:0px; text-align:left; white-space:nowrap; color:#000;"| [[វិគីភីឌា:ស្នើសុំ|ស្នើសុំ]]&nbsp;'''·''' [[វិគីភីឌា:កែប្រែអត្ថបទ|របៀបកែប្រែទំព័រ]]&nbsp;'''·''' [[វិគីភីឌា:សំណួរ|សំណួរ]]&nbsp;'''·''' [[ជំនួយ:មាតិកា|ជំនួយ]]&nbsp;'''·''' [[សទ្ទានុក្រមកុំព្យូទ័រអង់គ្លេស-ខ្មែរ|សទ្ទានុក្រមកុំព្យូទ័រ]] |style="font-size:110%; padding:5px 0; margin:0px; text-align:right; white-space:nowrap; color:#000;"| [[ជំនួយ:របារឧបករណ៍កែប្រែ|របារឧបករណ៍កែប្រែ]]&nbsp;'''·''' [[វិគីភីឌា:អត្ថបទពិសេស|អត្ថបទពិសេស]]&nbsp;'''·''' [[វិគីភីឌា:FAQ|FAQ]]&nbsp;'''·''' '''[[វិគីភីឌា:ChatKhmer for Non-Khmer Speakers|For Non-Khmer Speakers]]''' |} {| style="width:100%; margin-top:1.2em; border:1.5px solid #ccc; padding-left:10px; padding-right:10px;" |style="width:56%; color:#000"| <!-------------"សូមស្វាគមន៏វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ---------> <div id="mp_header" class="mp_outerbox" style="border:2px solid #a7d7f9; margin: 0.5em; overflow: hidden; padding: 0.5em; font-size: medium; -moz-border-radius: 0.8em; -webkit-border-radius: 0.8em; border-radius:0.8em;"> {| width="100%" | <div style="float: left; width: 0em; height: 0em; margin: -0.5em 0em 0em -2.5em; overflow: visiable;">[[File:Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|140px|링크=]]</div> <div style="float: left; margin-left:120px"><div style="font-size:160%; font-weight: bold">'''[[វិគីភីឌា]][[ភាសាខ្មែរ]] សូមស្វាគមន៍!'''</div><br/> <div style="font-size:120%> នេះជាសព្វវចនាធិប្បាយសេរីដែលអ្នកប្រើប្រាស់គ្រប់រូបមានសិទ្ធិអាន សរសេរអត្ថបទថ្មី ឬកែប្រែអត្ថបទដែលមានស្រាប់។<br/>នៅក្នុងវិគីភីឌាភាសាខ្មែរឥឡូវនេះមាន [[Special:Imagelist|{{NUMBEROFFILES}}]]រូបភាព សមាជិក[[Special:Listusers|{{NUMBEROFUSERS}}]]នាក់ និងមាន'''[[Special:Statistics|<span style="color: green;">{{NUMBEROFARTICLES}}</span>]]'''អត្ថបទ។</div>{{-}} |} |- | colspan="4" style="border-top: solid 1.5px #aaa; font-size: small; padding: 8px; text-align: center;" |វិគីភីឌាភាសាខ្មែរត្រូវបានស្ថាបនានិងទ្រទ្រង់ដោយអ្នកស្ម័គ្រចិត្តពីគ្រប់មជ្ឍដ្ឋាន។ លោកអ្នកក៏អាចក្លាយជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្តម្នាក់ដែរ។ លោកអ្នក​អាច​ជួយ​លើក​ស្ទួយ​[[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]​នេះ​ឲមាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើរ​ឡើង​បាន តាម​រយៈ​ការ​ជួយ​សរសេរអត្ថបទថ្មីៗ កែប្រែ​អត្ថបទដែល​មិនទាន់មាន​ខ្លឹម​សារ​​គ្រប់​គ្រាន់​និង​[[វិគីភីឌា:ផ្ទុកឯកសារឡើង|បញ្ចូលរូបភាព]]។ រួម​កម្លាំង​គ្នា​​ដើម្បី​​ស្ថាបនា​សព្វវចនាធិប្បាយ​ជា​[[ភាសាខ្មែរ]]​តែ​មួយ​គត់​នៅ​លើ​អ៊ីនធើណិត​នេះ​ឱ្យ​​មាន​​គុណ​ភាព​គ្រប់​គ្រាន់​​ជា​ប្រភព​សិក្សា​សម្រាប់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​គ្រប់ៗ​រូប។ |} {{បដាប្រើនៅទំព័រដើម}}<!-- <!--------------------------------------ក្បាលខាងលើនៃទំព័រដើម----------------------------------------> {| width="100%" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0" style="margin:1em 0 1em 0;background:transparent" |- |width="50%" valign="top" style="border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed"| <!-----------------------------------រូបភាពប្រចាំថ្ងៃ-------------------------------------> <div id="mf-newpictitle" style="background:#faecc8;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.2em 0.5em;font-size:125%;font-weight:bold">រូបភាពថ្មីៗ</div> <div id="mf-newpicbody" style="border-bottom:0px solid #fad67d;padding:0.4em 1em 1.4em"> {|class="toccolours" style="width: 300px;text-align:center; margin: 0 auto;" ![[File:ChoeungEk-Darter-7.jpg|រូបភាពតូច|កណ្តាល]] [[ខណ្ឌដង្កោ]] |- {{រូបភាពថ្មីៗ}} |} </div> <!-------------------------ខណ្ឌដង្កោ----------------------------------> <div style="background:#d0e5f5;border-bottom:1px solid #abd5f5;padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em;font-size:125%;font-weight:bold">ខណ្ឌថ្មី</div> យកអត្ថបទ: [[ខណ្ឌដង្កោ]] {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = | official_name = ខណ្ឌដង្កោ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = [[ខណ្ឌនៃរាជធានីភ្នំពេញ|ខណ្ឌ]] | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang2 = | image_skyline = ChoeungEk-Darter-7.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = រូបភាព: ដើមច័ន្ទគីរី | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | nickname = | motto = | anthem = | image_map = Dangkao locator.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = ខណ្ឌមានពណ៌ ក្រហម | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ខណ្ឌទី ៥ | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_outside = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_overlay = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = | subdivision_name = | subdivision_type1 = ប្រទេស | subdivision_type2 = រាជធានី | subdivision_type3 = ទំព័រទី | subdivision_type4 = [[បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជា|រាជធានី]] | subdivision_type5 = | subdivision_type6 = | subdivision_name1 = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_name2 = [[ភ្នំពេញ]] | subdivision_name3 = [[ប្រាំ]] | subdivision_name4 = | subdivision_name5 = | subdivision_name6 = | established_title = | established_date = 2006-05-17 | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | extinct_title = | extinct_date = | founder = [[កែប ជុតិមា|កែប-ជុតិមា]] | named_for = | seat_type = | seat = | parts_type = | parts_style = | parts = | p1 = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | leader_title = លោកស្រី | leader_name = [[គឹម ញឹប]] | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_footnotes = | dunam_link = | area_total_km2 = 117.758500 | area_total_sq_mi = | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_dunam = | area_land_acre = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_dunam = | area_water_acre = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_dunam = | area_urban_acre = | area_urban_footnotes = | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_dunam = | area_rural_acre = | area_rural_footnotes = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_dunam = | area_metro_acre = | area_metro_footnotes = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_dunam = | area_blank1_acre = | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_dunam = | area_blank2_acre = | area_note = | dimensions_footnotes = | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_footnotes = | elevation_min_point = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | elevation_min_rank = | elevation_min_footnotes = | elevation_max_point = | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_max_rank = | elevation_max_footnotes = | population_total = 257.9995 | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref>{{cite web|url = http://www.stat.go.jp/english/info/meetings/cambodia/pdf/pre_rep1.pdf|title = General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals|publisher = National Institute of Statistics, Ministry of Planning|date = 3 September 2008|format = PDF}}</ref> | population_density_km2 = 589 | population_density_sq_mi = | population_est = | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_urban = | population_urban_footnotes = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural = | population_rural_footnotes = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro = | population_metro_footnotes = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_rank = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi = | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | timezone1 = | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | utc_offset1 = | timezone1_DST = កម្ពុជា | utc_offset1_DST = ៧ ម៉ាង | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = | postal_code_type = | postal_code = | postal2_code_type = | postal2_code = | area_code = | area_code_type = | geocode = | iso_code = | registration_plate = | blank_name_sec1 = [[ក្រមប្រៃសណីយ៍]] | blank_info_sec1 = ១២៤០០ | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = https://www.facebook.com/dangkordistrict/ | footnotes = ស័ព្ទ: (៨៥៥) ០៨៩ ៩៧៨ ៨៨៨ | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info2 = | translit_lang1_type2 = | demographics1_info1 = }} ខណ្ឌ'''ដង្កោ''' (សរសេរជាឡាតាំង Dangkao)គឺជាខណ្ឌមួយនៅភាគខាងលិចនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]] ប្រទេស[[កម្ពុជា]]។ ខណ្ឌនេះត្រូវបានចែកទៅជា ១៣[[សង្កាត់]] និង [[ភូមិ]]។ ខណ្ឌនេះមានផ្ទៃក្រឡា១១១,៧៥៨៥  គម^២។ តាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ១៩៩៨កម្ពុជា វាមានប្រជាជន៩២ ៤៦១នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://www.nis.gov.kh/nis/uploadFile/pdf/CensusResult98.pdf}} </ref></span> =រដ្ឋបាល= '''ខណ្ឌដង្កោ'''ជាលេខកូដប្រៃសណីយ៍ ១២៤០០ ។ {| class="wikitable" !ល.រ. !សង្កាត់ !ក្រមប្រៃសណីយ៍ |- |១ |[[សង្កាត់ដង្កោ|ដង្កោ]] |១២៤០១ |- |២ |[[សង្កាត់ពងទឹក|ពងទឹក]] |១២៤០២ |- |៣ |[[សង្កាត់ព្រែកកំពឹស|ព្រែកកំពឹស]] |១២៤០៣ |- |៤ |[[សង្កាត់ស្ពានថ្ម|ស្ពានថ្ម]] |១២៤០៤ |- |៥ |[[សង្កាត់រលួស|រលួស]] |១២៤០៥ |- |៦ |[[សង្កាត់ទៀន|ទៀន]] |១២៤០៦ |- |៧ |[[សង្កាត់គងនយ|គងនយ]] |១២៤០៧ |- |៨ |[[សង្កាត់ព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] |១២៤០៨ |- |៩ |[[សង្កាត់ព្រៃសរ|ព្រៃសរ]] |១២៣១០ |- |១០ |[[សង្កាត់ក្រាំងពង្រ|ក្រាំងពង្រ]] |១២៤១២ |- |១១ |[[សង្កាត់សាក់សំពៅ|សាក់សំពៅ]] |១២៤១៤ |- |១២ |[[សង្កាត់ជើងឯក|ជើងឯក]] |១២៤១៥ |} [[សកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម]]ស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌដង្កោ។ ==រដ្ឋបាលចាស់== {| class="wikitable" !ល.រ. !សង្កាត់ !ក្រមប្រៃសណីយ៍ |- |១ |[[សង្កាត់ដង្កោ|ដង្កោ]] |១២៤០១ |- |២ |[[សង្កាត់ពងទឹក|ពងទឹក]] |១២៤០២ |- |៣ |[[សង្កាត់ព្រែកកំពឹស|ព្រែកកំពឹស]] |១២៤០៣ |- |៤ |[[សង្កាត់ស្ពានថ្ម|ស្ពានថ្ម]] |១២៤០៤ |- |៥ |[[សង្កាត់រលួស|រលួស]] |១២៤០៥ |- |៦ |[[សង្កាត់ទៀន|ទៀន]] |១២៤០៦ |- |៧ |[[សង្កាត់គងនយ|គងនយ]] |១២៤០៧ |- |៨ |[[សង្កាត់ព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] |១២៤០៨ |- |៩ |[[សង្កាត់ព្រៃសរ|ព្រៃសរ]] |១២៣១០ |- |១០ |[[សង្កាត់ក្រាំងពង្រ|ក្រាំងពង្រ]] |១២៤១២ |- |១១ |[[សង្កាត់ប្រទះឡាង|ប្រទះឡាង]] |១២៤១៣ |- |១២ |[[សង្កាត់សាក់សំពៅ|សាក់សំពៅ]] |១២៤១៤ |- |១៣ |[[សង្កាត់ជើងឯក|ជើងឯក]] |១២៤១៥ |} ==មុខរបរ== *លក់ដូរ ប្រហែល ៧៩ នាក់ *ពេទ្យ ប្រហែល ១៥៦ នាក់ *លាង ឡាន ប្រហែល ២៣៤ នាក់ *ធ្វើ ឡាន ប្រហែល ៣៤៥ នាក់ ។ ==មន្រ្តី នគបាល កងរាជអាវុធហត្ថ== === ជីម ស៊ីថា === ជា អធិការដ្ឋាននគរបាលខណ្ឌដង្កោ<ref>{{Cite web |url=https://phnompenhpolice.com/inspection-de-la-police/inspection-de-la-police-khan-dangkor |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2025-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823092820/https://phnompenhpolice.com/inspection-de-la-police/inspection-de-la-police-khan-dangkor |archive-date=2025-08-23 |url-status=dead }}</ref></span> === [[គឹម ញឹប]] === ជា អភិបាលខណ្ឌដង្កោ === ស សុភ័ណ្ឌ === ជា កងរាជអាវុធហត្ថខណ្ឌដង្កោ === តារាង === {| class="wikitable" |+មេ និង រង !ល.រ. !នគបាល !កងរាជអាវុធហត្ថ |- |១ |ជីម ស៊ីថា<ref>{{Cite web |url=https://phnompenhpolice.com/inspection-de-la-police/inspection-de-la-police-khan-dangkor |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2025-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823092820/https://phnompenhpolice.com/inspection-de-la-police/inspection-de-la-police-khan-dangkor |archive-date=2025-08-23 |url-status=dead }}</ref></span> |ស សុភ័ណ្ឌ |- |២ |មាន |មាន |} ==ប្រវត្តិ== '''ដើមបីដងជាព្រៃមួយប្រភេទ ដើមធំមានផ្លែអាចបរិភោគបាន សណ្ឋានដីមានសម្បទាខ្មៅ ដើមទ្រវែង តែខុសឆ្ងាញពីព្រៃចាស់ លោក ចាន់ ឡា ប្រជាសហគមន៍ការពារព្រៃប្រាំបីមុម ក្នុងខណ្ឌ ផ្តល់អំណោយដើមប្រភេទនេះ តិចតួច រដ្ឋ ពលរដ្ឋគួរថែរក្សាការពារទុកសម្រាប់ក្មេងជំនាន់ក្រោយបានដឹង។''' « ដង្កោ» ជា​ឈ្មោះ​ឈើ​មួយ​ប្រភេទ​ផ្លែ​ផ្កា​មាន​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​ជ្រលក់ ឬ​យក​មក​កែ​ផ្សំ​ធ្វើ​ជា​អាហារ​ផង​ដែរ ចាន់ ឡាឡា ប្រជាសហគមន៍ការពារព្រៃប្រាំបីក្រុមក្នុងក្រុមប្រឹក្សាយោបល់លោកចុះបន្តិចថា ព្រៃដើមដង្កោ ជាឈើព្រៃមួយប្រភេទ ដុះតិចបំផុតក្នុងសហគមន៍ប្រាំបីក្រុម។ ចាន់ ឡា មិនដឹងពីមូលហេតុដើមឆ្នាំសកលនេះ តិចនោះទេ។ សាធារណៈប្រជាជាតិ​ប្រជាជាតិ​ជា​ដើម​មាន​ផ្លែ​ឈើ​ហូប​បាន តាមផ្នែកជំនាញ ចាន់ ឡា អាចនិយាយដើមបីដងបានដោយងាយស្រួយបុរសសម្អាងលោកខ្មៅនិយាយមិនច្បាស់នឹងរុក្ខជាតិក្រៅពីដើមទ្រុង។ « ព្រៃព្រៃដែលខ្ញុំធ្លាប់ស្គាល់ពីដើមបីដង និងទ្រយឹងទេ មានសម្បុរខ្ម។ ក្រៅពីនេះមិនធ្លាប់មានរុក្ខជាតិដែលមានសម្បុរខ្មៅពីធម្មជាតិទេ អាចបែងចែកដើមបីដងរបស់គេ និងដើមទ្រយងបានដោយស្លឹកទ្រយងធំជាងស្លឹកមួយពាន់»។ របៀបចំណាំ ដើមទ្រយង និងដើមបីលោក ចាន់ ឡា។ ចាន់ឡា ផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់ប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមជួយ និងការពារព្រៃទុកជាជំនួយសម្រាប់ក្មេងជំនាន់ក្រោយបានស្គាល់ និងតូចតាច និងជាអាហាររស់នៅរបស់សត្វព្រៃ<ref>{{Cite web |url=https://thmeythmey25.com/detail/91022 }} </ref></span> ==ស្ថានសិក្សា== ===រដ្ឋ=== * សាលាបឋមសិក្សាដង្កោ * សាលាបឋមសិក្សាព្រៃវែង * សាលាបឋមសិក្សាពងទឹក * សាលាបឋមសិក្សាព្រៃស * អនុវិទ្យាល័យទួលអំពិល * អនុវិទ្យាល័យពងទឹក ===ឯកជន=== * សាលា ប៊ែលធី អន្តជាតិ *​ សាលា​ អេ អាយ អេ​ ==វត្តអារាម== {{វត្តនៅក្នុងខណ្ឌដង្កោ}} ==មន្ទីរពេទ្យ== * មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​ដង្កោ * [[មន្ទីរពេទ្យហ្លូងម៉ែ]] ==ផ្សារ== ===បុរី=== *​ ផ្សារបុរីពិភពថ្មី ===រដ្ឋ=== * ផ្សារថ្នលបត់ * ផ្សារចំការដូង * ផ្សារសារឿន-យ៉ារឿន =តំបន់ទេសចរណ៍= ==ទីកន្លែង== '''ជើងឯក:''' ជាទីកន្លែង [[របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រជាធិបតេយ្យ]] ទីកន្លែងដែលស្គាល់ដូចជា: វាលពីឃាត ដើមជ្រៃ ជាច្រើន៕ '''វត្តព្រះធាតុ:''' ជាទីកន្លែង វត្តអារាម វត្តព្រះធាតុ ស្ថិតនៅ [[សង្កាត់រលួស]] ខណ្ឌដង្កោ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] == វិចិត្រសាល== [[ជើងឯក]]ស្ថិតនៅខណ្ឌដង្កោ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការរាតត្បាត Covid-19 រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសកម្ពុជាបានទិញមន្ទីរពេទ្យស្ត្រីនគរទេព ដែលមានទីតាំងនៅខណ្ឌដង្កោ ហើយប្តូរឈ្មោះជា[[មន្ទីរពេទ្យហ្លូងម៉ែ]]ដើម្បីឧទ្ទិសដល់សម្តេចព្រះមហាក្សត្រី [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ]] ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២១។<ref>{{Cite web |url=http://www.information.gov.kh/articles/140785 }}</ref><gallery> ឯកសារ:Dangkao Refferal Hospital.jpg|មន្ទីរពេទ្យ ឯកសារ:Luong Me Hospital.jpg ឯកសារ:Samdech Techo Hun Sen Dangkor Primary and Secondary School.jpg|សាលារៀន ឯកសារ:Tuol Ampil High School.jpg ឯកសារ:Prey Sor Primary School.jpg ឯកសារ:Royal University of Agriculture.jpg ឯកសារ:Prek Chrey Market.jpg|ផ្សារ ឯកសារ:Cambodia choeung ek mass graves.JPG|[[ជើងឯក]] ឯកសារ:Choeung Ek the Killing Fields (11958185233).jpg ឯកសារ:Choeung Ek- one of the mass graves (14064614789).jpg ឯកសារ:Cambodia 2011 monuments 20.jpg ឯកសារ:Choeungek1.jpg ឯកសារ:Buddhist Stupa at Choeung Ek killing fields, Cambodia.JPG ឯកសារ:Human skulls in the skulls stupa (14064584179).jpg ឯកសារ:Wat Preah Theati 1.jpg|វត្តអារាម ឯកសារ:Wat Preah Thorm Trai (Wat Prey Sor).jpg ឯកសារ:Wat Preah Thorm Trai (Gate).jpg ឯកសារ:Wat Thu Dong Chamkar Doung.jpg ឯកសារ:Wat Ang Meitrey.jpg ឯកសារ:Wat Banchak Keo Mony Russey Sanh.jpg ឯកសារ:Dangkao Commune Hall.jpg|សាលាសង្កាត់ ឯកសារ:Prey Sor Commune Hall.jpg ឯកសារ:Pong Tuek Commune Office.jpg ឯកសារ:Prey Veng Commune Office (Sangkat Prey Veng).jpg ឯកសារ:Krang Pongro Commune Hall (Sala Sangkat Krang Pongro).jpg </gallery> ==អាស័យដ្ឋាន ទំនាក់ទំនង== ===ផ្លូវលេខ ២១៧=== # [[សាលាខណ្ឌដង្កោ]] ផ្លូវ២១៧ ភូមិខ្វា [[សង្កាត់ដង្កោ]] ខណ្ឌដង្កោ [[Phnom Penh]] [[Cambodia]] # [[សាលាសង្កាត់ដង្កោ]] ផ្លូវ២១៧ ភូមិខ្វា [[សង្កាត់ដង្កោ]] ខណ្ឌដង្កោ [[Phnom Penh]] [[Cambodia]] ===ផ្លូវជាតិលេខ៣=== #[[សាលាសង្កាត់ក្រាំងពង្រ]] ផ្លូវជាតិលេខ៣ ភូមិក្រាំងពង្រ សង្កាត់ក្រាំងពង្រ ខណ្ឌដង្កោ [[Phnom Penh]] [[Cambodia]] ===ផ្លូវព្រៃស=== #[[សាលាសង្កាត់ពងទឹក]] ផ្លូវព្រៃស ភូមិពងទឹក សង្កាត់ពងទឹក ខណ្ឌដង្កោ [[Phnom Penh]] [[Cambodia]] #[[សាលាសង្កាត់ព្រៃវែង]] ផ្លូវព្រៃស ភូមិព្រៃវែងខាងលិច សង្កាត់ព្រៃវែង ខណ្ឌដង្កោ [[Phnom Penh]] [[Cambodia]] ===ផ្លូវបេតុង=== #[[សាលាសង្កាត់ព្រៃស]] ផ្លូវបេតុងខាងឆ្វេង ភូមិធម្មត្រៃ សង្កាត់ព្រៃស ខណ្ឌដង្កោ [[Phnom Penh]] [[Cambodia]] ម៉ោង ៨:០៦ ថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ == ឯកសារយោង == https://web.archive.org/web/20090226132221/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/phnom_penh.html <references />{{ស្រុកនៃកម្ពុជា}}{{ខណ្ឌ-សង្កាត់ ឃុំ-ភូមិ}} <!-------------------------លិបិក្រម----------------------------------> <div style="background:#d0e5f5;border-bottom:1px solid #abd5f5;padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em;font-size:125%;font-weight:bold">លិបិក្រម</div> {{វិគីភីឌាតាមអក្សរ}} <!------------------------វិគីផ្សេងទៀតជាភាសាខ្មែរ----------------------------------> <div style="background:#d0e5f5;border-bottom:1px solid #abd5f5;padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em;font-size:125%;font-weight:bold">វិគីផ្សេងទៀតជាភាសាខ្មែរ</div> បច្ចុប្បន្ននេះវិគីភាសាខ្មែរមានតែបីប៉ុណ្ណោះ មួយគឺ[[វិគីភីឌា]] និង៣ ទៀតគឺ៖ *<span class="plainlinks">'''[http://km.wiktionary.org/wiki/ទំព័រដើម វិគីនានុក្រម]'''</span>៖ គម្រោងនេះ ​មាន​ទំព័រ​ល្មមគួរសម ប៉ុន្តែមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ និងមានសកម្មភាពតិចតួច ហើយត្រូវការ​អ្នក​ចូលរួម​ចំណែក​ដើម្បី​កែលំអ​។ <br /> *<span class="plainlinks">'''[http://km.wikibooks.org/wiki/ទំព័រដើម វិគីសៀវភៅ]'''</span>៖ គម្រោង​នេះ​ បច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានសកម្មភាពទេ ដូច្នេះ កំពុងត្រូវការអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត ចូលរួមជា​សកម្ម​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រងគម្រោង ។<br /> *<span class="plainlinks">'''[http://wikisource.org/wiki/Main_Page:ភាសាខ្មែរ វិគីបណ្ណាល័យ]'''</span> គម្រោង​នេះ ក៏ដូចជាគម្រោង វិគីសៀវភៅដែរ មិនមានសកម្មភាពនៅឡើយទេ​។ |} <!------------------------------------គម្រោងវិគីជាបងប្អូន---------------------------------------> <div id="mp_sisterProjects" class="mp_outerbox" style="border:1px solid #a7d7f9; margin: 0.5em; vertical-align:top; padding: 1em; -moz-border-radius: 0.8em; -webkit-border-radius: 0.8em; border-radius: 0.8em;"> <div style="background-color: #bbddff; margin-bottom: 0.7em; padding: 0.2em 0.5em; font-size: 1.2em; line-height: 1.2em; overflow: visible; font-weight: bold; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em; border-radius: 0.5em;"><div style="float: left; margin: -8px 8px -8px 0px;">[[File:Wikimedia-logo-circle.svg|35px|middle|링크=]]</div>[[វិគីភីឌា:គម្រោងវិគីជាបងប្អូន|គម្រោងវិគីជាបងប្អូន]]</div> <div style="font-size: small;">{{គម្រោងវិគីជាបងប្អូន}}</div></div> __NOTOC____NOEDITSECTION__ <div class="hiddenStructure"> {{InterProject| *{{InterProject/វចនានុក្រមវិគី|ទំព័រដើម}} *{{InterProject/សៀវភៅវិគី|ទំព័រដើម}} }} </div> <!------------------------------------វិគីភីឌាជាភាសាដទៃទៀត---------------------------------------> <div id="mp_otherLanguages" class="mp_outerbox" style="border:1px solid #a7d7f9; margin: 0.6em; vertical-align:top; padding: 1em; -moz-border-radius: 0.8em; -webkit-border-radius: 0.8em; border-radius: 0.8em;"> <div style="background-color: #bbddff; margin-bottom: 0.7em; padding: 0.2em 0.5em; font-size: 1.2em; line-height: 1.2em; overflow: visible; font-weight: bold; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em; border-radius: 0.5em;"><div style="float: left; margin: -8px 8px -8px 0px;">[[File:HSEarth.svg|35px|middle|링크=]]</div>វិគីភីឌាជាភាសាដទៃទៀត</div> <div style="font-size: small;">{{Wikipedia_languages}}</div> <!------------------------------- សម្រាប់ហ្គូហ្គលស្វែងរក ----------------------------------> <div style="display:none"> *[[km]] *[[Khmer]] *[[Khmer Wikipedia]] *[[Km Wikipedia]] *[[Wikipedia]] *[[Khmer Wiki]] *[[Cambodia Wiki]] *[[Cambodian Wiki]] *[[Cambodia Wikipedia]] *[[kmwiki]] *[[km wiki]] *[[km]] *[[kmwp]] *[[វិគីភីឌា]] *[[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] *[[វិគីភីឌាខ្មែរ]] *[[ភាសាខ្មែរ]] *[[វិគីខ្មែរ]] *[[វិគីភាសាខ្មែរ]] *[[ខ្មែរ]] *[[ខ្មែរវិគី]] *[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] *[[សព្វវចនាធិប្បាយសេរី]] *[[ទំព័រដើម]] *[[Main Page]]</div> [[Category:វិគីភីឌា]] dbnxqrebq4rqb2gu0ad6t3zky4d5r14 0 52896 341745 336243 2026-10-10T09:06:42Z PJ Geest 53380 Replace raster graph with SVG reconstruction: Timeline of Israel-Palestine fatalities 2008-2023.svg 341745 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន សង្គ្រាមហ្កាហ្សា}} '''សង្គ្រាមហ្កាហ្សា'''{{refn|អាចហៅបានថា "'''សង្រ្គាមហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែល'''", "'''សង្រ្គាមនៅហ្កាហ្សា'''", "'''ប្រតិបត្តិការដាវដែក'''" ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מלחמת חרבות ברזל), "'''សមរភូមិរលកអាល់អាក់សា'''" ([[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ معركة طوفان الأقصى), "'''សង្គ្រាម ៧ តុលា'''" និងតាមឈ្មោះជាច្រើនទៀត។ សូមមើលផ្នែក "[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា#ឈ្មោះ|ឈ្មោះ]]" សម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិត។|group=ស}} គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅក្នុង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]របស់ប្រទេស[[ប៉ាឡេស្ទីន]] និងនៅប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣​។ សង្គ្រាមមួយនេះគឺជាលទ្ធផលនៃ[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]] និង[[ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកើតឡើងដំបូងតាំងពីសតវត្សរ៍ទី២០ មកម៉្លេះ ហើយមកទល់បច្ចុប្បន្នគឺនៅតែមិនទាន់បានដោះស្រាយរួច។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ នោះ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]] និងក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនផ្សេងទៀតបានបើក[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយជាលទ្ធផល ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលនិងជនបរទេសសរុបចំនួន ១,១៩៥ នាក់ (ក្នុងនោះមានជនស៊ីវិលចំនួន ៨១៥ នាក់) ត្រូវបានហាម៉ាស់សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិត ហើយមនុស្សចំនួន ២៥១ នាក់ទៀតត្រូវបាន[[វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|ចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង]] ខណៈហាម៉ាស់បានបញ្ជាក់ទាមទារឱ្យអ៊ីស្រាអែលដោះលែងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនជាថ្នូរនឹងសេរីភាពចំណាប់ខ្មាំងដែលពួកគេបានចាប់។ ចាប់តាំងពីអ៊ីស្រាអែលបានបើក[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ការវាយលុកតបត]]វិញមក ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅហ្កាហ្សាជាង ៦៤,០០០ នាក់ត្រូវបាន[[វិនាសកម្មនៃសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|បាត់បង់ជីវិត]]{{refn|ក្នុងនោះមាន ៥៨,៣៨០ នាក់ត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណពេញលេញរួច បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។|group=ស}} ដោយស្ទើរជាងពាក់កណ្ដាលនៃប្រជាជនស្លាប់ទាំងនោះគឺជាស្ត្រីនិងកុមារ ហើយប្រជាជនបន្ថែមជាង ១៦៤,០០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite news|date=29 July 2025 |title=How many Palestinians has Israel's Gaza offensive killed|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/how-many-palestinians-has-israels-gaza-offensive-killed-2025-03-24/|access-date=15 September 2025|work=Reuters }}</ref><ref name="ap-deaths"/> យោងតាមការសិក្សាពី ''The Lancet'' បានបង្ហាញថា អ្នកស្លាប់ចំនួន ៦៤,២៦០ នាក់គឺបណ្ដាលមកពីការរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរគិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា តួលេខអ្នកស្លាប់អាចមានចំនួនខ្ពស់ជាងនេះច្រើនដងប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំងករណីស្លាប់ដោយ "ប្រយោល"។<ref name="Lancet2025">{{Cite journal|last1=Jamaluddine |first1=Zeina |last2=Abukmail |first2=Hanan |last3=Aly |first3=Sarah |last4=Campbell|first4=Oona M. R. |last5=Checchi |first5=Francesco |date=9 January 2025 |doi=10.1016/S0140-6736(24)02678-3 |journal=The Lancet |publisher=Elsevier |title=Traumatic injury mortality in the Gaza Strip from Oct 7, 2023, to June 30, 2024: a capture–recapture analysis}}</ref> <ref>{{multiref2 |1 = {{Cite journal|last=Bloxham |first=Donald |date=2025 |title=The 7 October Atrocities and the Annihilation of Gaza: Causes and Responsibilities |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2483546 |journal=Journal of Genocide Research |volume=0 |pages=1–26 |doi=10.1080/14623528.2025.2483546 |issn=1462-3528 }} |2 = {{Cite news|date=10 January 2025 |title=Gaza death toll 40% higher than official number, Lancet study finds |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/10/gaza-death-toll-40-higher-than-official-number-lancet-study-finds |access-date=15 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}} |3 = {{Cite web|last=Tanno |first=Sophie |date=9 January 2025 |title=Gaza death toll has been significantly underreported, study finds |url=https://edition.cnn.com/2025/01/09/middleeast/gaza-death-toll-underreported-study-intl |access-date=15 September 2025 |website=CNN }}}}</ref> គិតមកត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ តួលេខចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយរបួសធ្ងន់ធ្ងរអាចឈានដល់ ៩៣,០០០​ នាក់។<ref name="economist20250508"/> សង្គ្រាមហ្កាហ្សានេះគឺជាជម្លោះបន្តពីការប៉ះទង្គិចគ្នាកាល[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា (២០០៨–២០០៩)|ឆ្នាំ២០០៨–២០០៩]] [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១២|ឆ្នាំ២០១២]] [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៤|ឆ្នាំ២០១៤]] និងចុងក្រោយបង្អស់ក្នុង[[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល|ឆ្នាំ២០២១]]។ បន្ទាប់ពីវាយបណ្ដេញពួកក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនចេញពីទឹកដីរបស់ខ្លួនអស់ អ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបើក[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអ៊ីស្រាអែលលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែក]] រួចបាន[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|វាយចូលឈ្លានពានតំបន់ហ្កាហ្សា]]តែម្តងនៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ក្នុងគោលបំណងកម្ទេចក្រុមហាម៉ាស់ និងរំដោះចំណាប់ខ្មាំង។ ក្នុងដំណើរឈ្លានពាននេះ [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល]]បានបើកយុទ្ធនាការជាច្រើនបន្ថែមដូចជា [[ការវាយលុកទីក្រុងរ៉ាហ្វា]]ដែលបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ មក ក៏ដូចជាការបន្ទុះនូវសមរភូមិបីធំៗនៅជុំវិញទីក្រុង[[ខាន់យូនីស]] និង[[ការឡោមព័ទ្ធហ្កាហ្សាខាងជើង]]ចាប់ពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលក៏ថែមទាំងបានធ្វើឃាតក្រុមមេដឹកនាំហាម៉ាស់ទាំងក្នុង និងនៅក្រៅតំបន់ហ្កាហ្សាផងដែរ។ [[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៣|បទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្នដំបូង]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ ប៉ុន្តែត្រូវបានដួលរលំភ្លាមៗ ហើយចំណែកឯ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥|បទឈប់បាញ់លើកទីពីរ]]ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ត្រូវបានបញ្ចប់មុនកាលកំណត់ដោយការប្រទូសរ៉ាយថ្មីគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលពីសំណាក់ភាគីអ៊ីស្រាអែលនៅខែក្នុងមីនា ឆ្នាំ២០២៥។ នៅកំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើម[[ការវាយលុកទីក្រុងហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥|ប្រតិបត្តិការវាយដណ្តើមកាន់កាប់]][[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]]នៅឯភាគខាងជើងតំបន់។ សង្គ្រាម​នេះបានបង្កឱ្យ​មាន[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅ​ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ការបិទផ្លូវគមនាគមន៍ចេញចូលហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែលបានកាត់ផ្តាច់នូវប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មនិងជំនួញផ្សេងៗ បង្កបង្កើត[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|វិបត្តិអត់ឃ្លានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ក៏ដូចជាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ និងខ្វះតែមួយជំហានតូចទៀតប៉ុណ្ណោះមុនឈានដល់កើតគ្រោះទុរ្ភិក្ស]] បើគិតត្រឹមនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite web|date=18 December 2023 |title=Israel: Starvation Used as Weapon of War in Gaza |work=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស|Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2023/12/18/israel-starvation-used-weapon-war-gaza |access-date=17 September 2025 |archive-date=19 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219204134/https://www.hrw.org/news/2023/12/18/israel-starvation-used-weapon-war-gaza |url-status=live}}</ref><ref name="RIFGS"/><ref>{{Cite web |date=28 April 2025 |title=Gazans face hunger crisis as aid blockade nears two months |url=https://news.un.org/en/story/2025/04/1162666 |access-date=17 September 2025 |website=UN News |archivedate=27 កញ្ញា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927221235/https://news.un.org/en/story/2025/04/1162666 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|date=22 August 2025 |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand |url=https://www.ipcinfo.org/ipcinfo-website/countries-in-focus-archive/issue-134/en/ |website=IPC |access-date=17 September 2025}}</ref> មកដល់ដើមឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងចាស់ដៃមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយក្នុងនោះ មួយផ្នែកធំនៃតំបន់នេះបានក្លាយជាទីកន្លែងមិនអាចរស់នៅបាន<ref name="amnesty20241205"/> ទីក្រុងទាំងមូលត្រូវអន្តរាយ<ref name="Palumbo-2024">{{Cite news|last1=Palumbo |first1=Daniele |last2=Abutaleb |first2=Abdelrahman |last3=Cusiac |first3=Paul |last4=Rivault |first4=Erwan |date=30 January 2024 |title=At least half of Gaza's buildings damaged or destroyed, new analysis shows |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68006607 |work=BBC News |access-date=17 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20240131003228/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68006607 |archive-date=31 January 2024 |url-status=live}}</ref> ហើយមន្ទីរពេទ្យជាច្រើនបានរងការខូចខាតខ្ទេចខ្ទីជាបន្តបន្ទាប់ (រួមទាំងមន្ទីរពេទ្យកុមារផងដែរ) និងរួមទាំងទីកន្លែងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតដូចជា ទីគោរពសាសនានិងវប្បធម៌<ref name="Ahmed-2024">{{Cite news|last=Ahmed |first=Kaamil |date=4 February 2024 |title='Everything beautiful has been destroyed': Palestinians mourn a city in tatters |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/04/everything-beautiful-has-been-destroyed-palestinians-mourn-a-city-in-tatters |access-date=17 September 2025 |work=The Observer |issn=0029-7712 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234205/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/04/everything-beautiful-has-been-destroyed-palestinians-mourn-a-city-in-tatters |url-status=live}}</ref> កន្លែងអប់រំដូចសាលារៀន<ref>[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/04/un-experts-deeply-concerned-over-scholasticide-gaza UN experts deeply concerned over 'scholasticide' in Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240418145510/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/04/un-experts-deeply-concerned-over-scholasticide-gaza |date=18 April 2024}} [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] 18 April 2024</ref><ref>{{Cite news|date=24 January 2024 |title=How Israel has destroyed Gaza's schools and universities |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/24/how-israel-has-destroyed-gazas-schools-and-universities |access-date=17 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-date=24 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124211224/https://www.aljazeera.com/news/2024/1/24/how-israel-has-destroyed-gazas-schools-and-universities |url-status=live}}</ref> ដីកសិកម្មធ្វើស្រែចម្ការ<ref>{{Cite web|date=29 March 2024 |title=No Traces of Life, Israel's Ecocide in Gaza 2023 – 2024 |url=https://forensic-architecture.org/investigation/ecocide-in-gaza |access-date=17 September 2025 |website=Forensic Architecture |archive-date=8 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408103854/https://forensic-architecture.org/investigation/ecocide-in-gaza |url-status=live}}</ref> និងទីបញ្ចុះសពជាដើម។<ref name="Diamond-2024">{{Cite news|date=20 January 2024 |title=At least 16 cemeteries in Gaza have been desecrated by Israeli forces, satellite imagery and videos reveal |url=https://edition.cnn.com/2024/01/20/middleeast/israel-gaza-cemeteries-desecrated-investigation-intl-cmd/index.html |last=Diamond |first=Jeremy |access-date=17 September 2025 |work=CNN}}</ref> អ្នកសារព័ត៌មាន<ref>{{Cite web|date=4 February 2025 |title=Journalist casualties in the Israel-Gaza war |url=https://cpj.org/2025/02/journalist-casualties-in-the-israel-gaza-conflict/ |access-date=17 September 2025 |website=Committee to Protect Journalists}}</ref> បុគ្គលិកសុខាភិបាល<ref name="Human Rights Watch-2024" /> អ្នកសម្រួលជំនួយមនុស្សធម៌ និងសមាជិកដទៃនៃអង្គការសង្គមស៊ីវិលផ្សេងៗនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលចាប់ឃុំខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម ឬត្រូវសម្លាប់ចោលតែម្តង។<ref>{{Cite web|date=3 April 2024 |title=Civil society and civilians must be protected in "harrowing" Gaza conflict |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/04/civil-society-and-civilians-must-be-protected-harrowing-gaza |access-date=17 September 2025 |website=OHCHR}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ២.៣ លាននាក់ស្ទើរតែទាំងអស់នៅហ្កាហ្សាត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ចេញពីទីលំនៅរបស់ពួកគេដោយភាគច្រើនបានធ្លាក់ខ្លួនមករស់នៅតាមជំរុំភៀសខ្លួននៅទូទាំងទឹកដីហ្កាហ្សា។<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/05/mass-forced-displacement-in-gaza-highlights-urgent-need-for-israel-to-uphold-palestinians-right-to-return/ |title=Mass forced displacement in Gaza highlights urgent need for Israel to uphold Palestinians' right to return |date=14 May 2024 |website=[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ|Amnesty International]] |access-date=17 September 2025 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234205/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/05/mass-forced-displacement-in-gaza-highlights-urgent-need-for-israel-to-uphold-palestinians-right-to-return/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=29 December 2023 |title=Israel Widens Attack on Hamas; Palestinians Pour Into Southern Gaza |agency=Voice of America |url=https://www.voanews.com/a/palestinians-pour-into-southern-gaza-israel-widens-attacks-on-hamas-/7417882.html}}</ref> ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលជាង ១០០,០០០ នាក់ក៏ត្រូវផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅដោយបង្ខំផងដែរ ពិសេសអ្នករស់នៅតាមទឹកដីជុំវិញ ឬក្បែរតំបន់ហ្កាហ្សានោះឯង។<ref>{{Cite news|last1=Lev |first1=Gid'on |title=The tragedy of Israel's 135,000 displaced citizens |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-02-27/ty-article-magazine/.premium/what-makes-the-plight-of-israels-displaced-citizens-different/0000018d-ea95-d1e0-a1dd-fbf529ed0000 |access-date=17 September 2025 |work=Haaretz |date=27 February 2024 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234207/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-02-27/ty-article-magazine/.premium/what-makes-the-plight-of-israels-displaced-citizens-different/0000018d-ea95-d1e0-a1dd-fbf529ed0000 |url-status=live}}</ref> ថ្ងៃដំបូងនៃជម្លោះនេះបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលអស់ច្រើនបំផុតចាប់តាំងពីរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើតឡើងមក ហើយជម្លោះសង្រ្គាមនេះទាំងមូលបានសម្លាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាច្រើននាក់ផងដែរបើប្រៀបទៅនឹងជម្លោះមុនៗ។<ref>{{Cite news|last=Krauss |first=Joseph |date=14 May 2024 |title=Palestinians mark 76 years of dispossession as a potentially even larger catastrophe unfolds in Gaza |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613150349/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |archive-date=13 June 2024 |access-date=17 September 2025 |work=AP News}}</ref> អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស និងបណ្ឌិតបញ្ញវន្តជាច្រើនរូបដែលមានជំនាញសិក្សាអំពី[[ប្រល័យពូជសាសន៍វិទ្យា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]និង[[ច្បាប់អន្តរជាតិ]] រួមទាំងគណៈកម្មាការឯករាជ្យផ្សេងៗនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សុទ្ធតែបានបោះសម្ដីគ្នាថ្លែងថា អ៊ីស្រាអែលកំពុងតែប្រព្រឹត្ត[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា]] ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណានៅតែមានភាគីខ្លះបានច្រានចោលរឿងប្រល័យពូជសាសន៍នេះ។<ref>{{multiref2 |1 = {{Cite book|chapter=Introduction |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Badran |first2=Amneh |doi=10.4324/9781003031994 |title=Routledge Handbook on Palestine |date=2024 |editor-last1=Dumper |editor-first1=Michael |editor-last2=Badran |editor-first2=Amneh |isbn=9781003031994 |edition=1st |publisher=Routledge |page=2 }} |2 = {{Cite news|last=Speri |first=Alice |date=20 December 2024 |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |title=Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars |work=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221004249/https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |archive-date=21 December 2024 |url-status=live}} |3 = {{Cite news|last1=Narea |first1=Nicole |date=25 October 2024 |title=Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. |url=https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |work=Vox |access-date=17 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20241027004251/https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-date=27 October 2024 |url-status=live}} |4 = {{Cite report|last1=Albanese |first1=Francesca |title=Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |date=25 March 2024 |publisher=[[អ្នករាយការណ៍ពិសេសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនកាន់កាប់]] |author1-link=Francesca Albanese |page=1 }} |5 = {{Cite report|work=Amnesty International |author-link=Amnesty International |year=2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live |page=13}} |6 = {{Cite book|last1=Traverso |first1=Enzo |author-link=Enzo Traverso |year=2024 |title=Gaza Faces History |url=https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |isbn=978-1-63542-555-0 |publisher=Other Press |page=8 }} |7 = {{Cite web |date=12 December 2024 |title=One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |website=[[សហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ]] |access-date=17 September 2025}} |8 = {{cite news |last1=Mao |first1=Frances |last2=Preskey |first2=Natasha |date=27 May 2025 |title=Hundreds of lawyers call for UK sanctions on Israel over Gaza war |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx274gj54xpo |work=BBC |access-date=17 September 2025}} |9 = {{cite news |last1=Wintour |first1=Patrick |author1-link=Patrick Wintour |date=13 May 2025 |title=No evidence of genocide in Gaza, UK lawyers say in arms export case |url=https://www.theguardian.com/world/2025/may/13/no-evidence-of-genocide-in-gaza-uk-lawyers-say-in-arms-export-case |work=The Guardian |access-date=17 September 2025}} |10 = {{cite news |last1=Deutsch |first1=Anthony |last2=Sterling |first2=Toby |last3=van den Berg |first3=Stephanie |date=12 January 2024 |title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/ |work=Reuters |access-date=17 September 2025}} |11 = {{Cite report|work=B'Tselem |date=July 2025 |title=Our Genocide |url=https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |page=86}} }}</ref><ref name="genocide_int_law_scholars">{{multiref2 |1 = {{Cite news |last1=Mohyeldin |first1=Ayman |last2=Hamdan |first2=Basel |date=10 December 2024 |url=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |title=Why Amnesty International and other experts say Israel is committing genocide in Gaza |work=MSNBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703062158/https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |archive-date=3 July 2025 |url-status=live }} |2 = {{Cite journal |last1=De Vogli |first1=Roberto |last2=Montomoli |first2=Jonathan |last3=Abu-Sittah |first3=Ghassan |last4=Pappé |first4=Ilan |author4-link=Ilan Pappé |date=2025 |title=Break the selective silence on the genocide in Gaza |journal=The Lancet |volume=406 |issue=10504 |doi=10.1016/S0140-6736(25)01541-7 |at=[https://www.thelancet.com/cms/10.1016/S0140-6736(25)01541-7/attachment/e415fdee-02dc-4495-8515-f587976a5bb3/mmc1.pdf Supplementary appendix pp. 3–4] |pmid=40752501 }} |3 = {{cite news|last1=van Laarhoven |first1=Kasper |last2=Peek |first2=Eva |last3=Walters |first3=Derk |date=14 May 2025 |title=(ជាភាសាហុល្លង់) Zeven gerenommeerde wetenschappers vrijwel eensgezind: Israël pleegt in Gaza genocide |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |access-date=17 September 2025 |newspaper=NRC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515114020/https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |archive-date=15 May 2025 |url-status=live }} |4 = {{Cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |date=30 July 2025 |title=Leading genocide scholars see a genocide happening in Gaza |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians |newspaper=The Washington Post |access-date=17 September 2025}} }}</ref><ref name="Brookings">{{cite web|url=https://www.brookings.edu/articles/gloom-about-the-day-after-the-gaza-war-pervasive-among-mideast-scholars/|title=Gloom about the 'day after' the Gaza war pervasive among Mideast scholars|last1=Lynch|first1=Marc|last2=Telhami|first2=Shibley|date=20 June 2024|publisher=Brookings|access-date=17 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240626215734/https://www.brookings.edu/articles/gloom-about-the-day-after-the-gaza-war-pervasive-among-mideast-scholars/|archive-date=26 June 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://criticalissues.umd.edu/middle-east-scholar-barometer|title=2021 Middle East Scholar Barometer #7 (May 23 – June 6, 2024)|publisher=University of Maryland|access-date=17 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240626215735/https://criticalissues.umd.edu/middle-east-scholar-barometer|archive-date=26 June 2024|url-status=live}}</ref><ref name="un_coi_genocide" /> អ្នក​ជំនាញ​ និង​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ទាំងនោះក៏​បាន​បញ្ជាក់បន្ថែម​ដែរ​ថា ទាំងអ៊ីស្រាអែលនិង​​ហាម៉ាស់​សុទ្ធតែបាន​ប្រព្រឹត្ត​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្រ្គាមរៀងៗខ្លួន។ ករណីចោទប្រកាន់អ៊ីស្រាអែលពីបទប្រល័យពូជសាសន៍នៅតំបន់ហ្កាហ្សាកំពុងតែត្រូវបានពិនិត្យដោយ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] ខណៈ[[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]បានចេញដីកាចាប់ខ្លួនលោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]], [[យ៉ូអាហ្វ ហ្កាឡង់ត៍]] និង[[ម៉ូហាម៉េដ ដេហ្វ]] ប៉ុន្តែដេហ្វត្រូវបានដកឈ្មោះចេញវិញបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាតសម្លាប់ចោល។<ref name="Al Jazeera-2024">{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/24/icj-orders-israel-to-halt-its-offensive-on-rafah-gaza-in-new-ruling |title=ICJ orders Israel to halt its offensive on Rafah, Gaza in new ruling |date=24 May 2024 |work=Al Jazeera |access-date=17 September 2025 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610165558/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/24/icj-orders-israel-to-halt-its-offensive-on-rafah-gaza-in-new-ruling |url-status=live}}</ref> ករណីធ្វើទារុណកម្ម និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាបានអនុវត្តជារឿយៗដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីន និងដោយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite journal|doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964}}</ref> ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សាបានផ្ទុះឡើងមក ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានទទួលការគាំទ្រទាំងផ្នែកយោធា និងការទូតពី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ហើយមហាអំណាចមួយនេះហើយដែលជារដ្ឋតែងបោះឆ្នោតវេតូប្រឆាំងនឹងដំណោះស្រាយគាំទ្របទឈប់បាញ់ជាច្រើនលើករបស់[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite news|title=Germany, a Loyal Israel Ally, Begins to Shift Tone as Gaza Toll Mounts |url=https://www.nytimes.com/2024/03/29/world/europe/germany-israel-gaza.html |work=The New York Times |date=29 March 2024 |access-date=17 September 2025 |archive-date=29 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329144021/https://www.nytimes.com/2024/03/29/world/europe/germany-israel-gaza.html |url-status=live}}</ref> សង្រ្គាមមួយនេះក៏បានបំផុសនូវវិបត្តិ និងបង្កើនអស្ថិរភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]ផងដែរ ដោយក្រុមសម្ព័ន្ធ[[អ័ក្សធន់តស៊ូ]]នៅតាមបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់មួយចំនួននិងរួមទាំង[[អ៊ីរ៉ង់]]បានប្រឈមមុខប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែល បង្កឱ្យផ្ទុះ[[សង្រ្គាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]]ឡើងដែលបានអូសបន្លាយរយៈពេល ១២ ថ្ងៃ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ការបាញ់ប្រហារតបតគ្នាអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ]]រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងក្រុម[[ហេស្បុលឡា]] អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្ត[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើលីបង់|វាយចូលឈ្លានពានប្រទេសលីបង់]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយជាបន្តបន្ទាប់ក៏បានផ្ដើម[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើស៊ីរី (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ប្រតិបត្តិការយោធាចូលក្នុងប្រទេសស៊ីរី]] ដែលជាកត្តាមួយរួមចំណែកដល់[[ការដួលរលំនៃរបបអាសាដ]]។ ក្រៅពីនេះ សង្រ្គាមហ្កាហ្សាបានជះឥទ្ធិពល និងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធំសម្បើមទាំងក្នុងនិងក្រៅតំបន់ ពោលបានបង្កឱ្យផ្ទុះបាតុកម្មតវ៉ាមហាជននៅទូទាំងពិភពលោកដែលអំពាវនាវឱ្យមានបទឈប់បាញ់ ក៏ដូចជាកំណើននៃ[[ការប្រឆាំងសាសន៍យូដា]] និង[[ការប្រឆាំងប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|ប៉ាឡេស្ទីន]]។ ==ឈ្មោះ== សង្គ្រាមហ្កាហ្សាត្រូវគេបានហៅទៅតាមឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា។ នៅអ៊ីស្រាអែល គេនិយមហៅសង្គ្រាមនេះថា "សង្រ្គាមដាវដែក" ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מלחמת הרבות ברזל)។<ref>{{Cite web|title=Swords of Iron |url=https://main.knesset.gov.il/EN/About/Lexicon/Pages/SwordsIron.aspx |website=knesset.gov.il}}</ref> ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលខ្លះទៀតបានហៅវាថា "សង្គ្រាមស៊ីមហាត់តូរ៉ា" ព្រោះវាបានផ្ទុះឡើងនៅចំថ្ងៃពិធីបុណ្យជ្វីហ្វ[[ស៊ីមហាត់តូរ៉ា]]។<ref>{{Cite news|first=Moshe |last=Taragin |date=23 October 2024 |url=https://www.jpost.com/opinion/article-825825 |title=Is Israel fighting the October 7 War or the Simchat Torah War? – opinion |work=The Jerusalem Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511224607/https://www.jpost.com/opinion/article-825825 |archive-date=11 May 2025 |url-status=live}}</ref> ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនបានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សមរភូមិរលកអាល់អាក់សា" ([[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ معركة طوفان الأقصى) ដោយយោងទៅតាម[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ប្រតិបត្តិការរលកអាល់អាក់សា]]។<ref>{{Cite web|date=7 October 2024 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) معركة طوفان الأقصى نقطة تَحوّل استراتيجية في نضالنا والمقاومة لن تنكسر |url=https://pflp-lb.org/?p=4548 |access-date=16 September 2025 |website=[[រណសិរ្សប្រជាជនដើម្បីរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] សាខាលីបង់ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514175504/https://pflp-lb.org/?p=4548 |archive-date=14 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) طوفان الأقصى .. عام من المقاومة والصمود والبسالة |url=https://hamasinfo.info/2024/10/08/4107/ |access-date=15 September 2025 |website=[[ហាម៉ាស់]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110080730/https://hamasinfo.info/2024/10/08/4107/ |archive-date=10 November 2024 |url-status=dead |archivedate=22 មករា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250122030206/https://hamasinfo.info/2024/10/08/4107 }}</ref> ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសារព័ត៌មានលោកខាងលិចក៏បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះខុសៗគ្នាដែរដោយខ្លះបានហៅវាថា "សង្រ្គាមហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែល"<ref>{{Cite news|title=The Israel Hamas War |url=https://www.nytimes.com/news-event/israel-hamas-gaza |access-date=15 September 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ហើយខ្លះទៀតបានប្រើ "សង្រ្គាមលើហ្កាហ្សា"។<ref>{{Cite web|title=Israel–Palestine conflict |url=https://www.aljazeera.com/tag/israel-palestine-conflict/ |access-date=16 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211074119/https://www.aljazeera.com/tag/israel-palestine-conflict/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> សារព័ត៌មានមួយចំនួនផ្សេងទៀតបានប្រើពាក្យ "សង្គ្រាម ៧ តុលា",<ref>{{Cite web |title=Hamas' View of the October 7 War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/hamas%E2%80%99-view-october-7-war |website=[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម|Institute for the Study of War]] |date=7 October 2024 |access-date=16 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203232726/https://www.understandingwar.org/backgrounder/hamas%E2%80%99-view-october-7-war |archive-date=3 February 2025 |url-status=dead |archivedate=25 សីហា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250825160638/https://www.understandingwar.org/backgrounder/hamas%E2%80%99-view-october-7-war }}</ref><ref>{{Cite news|title='The October 7 War': A powerful firsthand account of Israel's war against Hamas – review |url=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-816814 |first=Eric R. |last=Mandel |work=The Jerusalem Post |date=2 September 2024 |access-date=16 September 2025 }}</ref> "[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|ការប្រល័យពូជសាសន៍ហ្កាហ្សា]]",<ref name="amnesty20241205"/><ref>{{Cite news|date=10 November 2023 |title=How the term "genocide" is misused in the Israel–Hamas war |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2023/11/10/how-the-term-genocide-is-misused-in-the-israel-hamas-war |access-date=16 September 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613 |archive-url=https://archive.today/20250214041014/https://www.economist.com/the-economist-explains/2023/11/10/how-the-term-genocide-is-misused-in-the-israel-hamas-war |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref> [[ណាក់បា]]លើកទីពីរ<ref>{{Cite magazine|last=Iraqi |first=Amjad |date=2 January 2024 |title=The 'second Nakba' government seizes its moment |url=https://www.972mag.com/second-nakba-government-gaza/ |access-date=16 September 2025 |magazine=+972 Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515231500/https://www.972mag.com/second-nakba-government-gaza/ |archive-date=15 May 2025 |url-status=live }}</ref> ឬណាក់បាឆ្នាំ២០២៣។<ref>{{Cite news |last=Tov |first=Michael Hauser |date=12 November 2023 |title='We're rolling out Nakba 2023,' Israeli minister says on northern Gaza Strip evacuation |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-11-12/ty-article/israeli-security-cabinet-member-calls-north-gaza-evacuation-nakba-2023/0000018b-c2be-dea2-a9bf-d2be7b670000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211215152/https://www.haaretz.com/israel-news/2023-11-12/ty-article/israeli-security-cabinet-member-calls-north-gaza-evacuation-nakba-2023/0000018b-c2be-dea2-a9bf-d2be7b670000 |archive-date=11 ធ្នូ 2024 |access-date=16 September 2025 |work=Haaretz }}</ref><ref>{{Cite news|last=Khalidi |first=Rashid |author-link=Rashid Khalidi |date=22 November 2023 |title=It's Time to Confront Israel's Version of "From the River to the Sea" |url=https://www.thenation.com/article/world/its-time-to-confront-israels-version-of-from-the-river-to-the-sea/ |access-date=16 September 2025 |work=The Nation |issn=0027-8378 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516042700/https://www.thenation.com/article/world/its-time-to-confront-israels-version-of-from-the-river-to-the-sea/ |archive-date=16 May 2025 |url-status=live}}</ref> ==ផ្ទៃរឿង== {{Main|ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល|ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:Timeline of Israel-Palestine fatalities 2008-2023.svg|thumb|upright=1.15|ចំនួនប្រៀបធៀបមរណភាពជនជាតិអ៊ីស្រាអែល (ខៀវ) និងប៉ាឡេស្ទីន (ទឹកក្រូច) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ មុនហាម៉ាស់ផ្ដើមការវាយលុកចូលអ៊ីស្រាអែលបន្តិច<ref name="OCHAoPt">{{Cite web|title=Data on casualties |url=https://www.ochaopt.org/data/casualties |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113105453/https://www.ochaopt.org/data/casualties |archive-date=13 November 2023 |access-date=15 September 2025 |work=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs – occupied Palestinian territory (OCHAoPt)}}</ref><ref name="Alfonseca-2023">{{Cite news|last1=Alfonseca |first1=Kiara |date=11 October 2023 |title=Palestinian civilians suffer in Israel–Gaza crossfire as death toll rises |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/International/palestinian-civilians-suffer-israel-hamas-crossfire-death-toll/story?id=103828889 |url-status=live |access-date=17 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012150320/https://abcnews.go.com/International/palestinian-civilians-suffer-israel-hamas-crossfire-death-toll/story?id=103828889 |archive-date=12 October 2023}}</ref>]] សង្គ្រាមហ្កាហ្សាមួយនេះគឺគ្រាន់តែជាផ្នែកតូចមួយនៃ[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ប៉ុណ្ណោះ ដែលមានឬសគល់ដើមកំណើតកើតចេញពីកំណើននៃលទ្ធិ[[ហ្ស៊ីយ៉ងនិយម]]នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ (លទ្ធិគាំទ្រការបង្កើតរដ្ឋ​និងសិទ្ធិអត្ថិភាពនៃរដ្ឋសាសន៍យូដា) និងការធ្វើចំណាកស្រុកដោយជនជាតិជ្វីហ្វរាប់ពាន់រាប់លាននាក់មកតាំងទីលំនៅបង្កើតរដ្ឋរបស់ពួកគេនៅ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{Cite book|last=Khalidi |first=Rashid |url=https://books.google.com/books?id=xXlwDwAAQBAJ |title=The Hundred Years' War on Palestine: A History of Settler Colonialism and Resistance, 1917–2017 |publisher=Henry Holt and Company |year=2020 |isbn=978-1-62779-854-9 |pages=7–8}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shafir |first=Gershon |year=1996 |title=Land, Labor and the Origins of the Israeli-Palestinian Conflict, 1882–1914 |url=https://books.google.com/books?id=OBzoJJGUAvUC |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-91741-5 |page=xiii }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសចេញនូវ[[ផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីនរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ|ផែនការបំបែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ទៅជាបីផ្នែកដោយមានក្រុងយេរូសាឡឹមស្ថិតក្រោមអង្គអន្តរជាតិ។ នៅក្នុង[[សង្រ្គាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់បានបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្តេញចេញពីទឹកដីកំណើតរបស់ពួកគេ ហើយជាលទ្ធផល [[អ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]ក៏ត្រូវបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅលើទឹកដីនោះ (ពេលនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថា [[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]) លើកលែងតែទឹកដីចំនួនពីរដាច់ដោយឡែកផ្សេងទៀតដែលគេស្គាល់ថា [[វ៉េសប៊ែង]]និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ដែលកាលនុះកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់ហ្សកដានី និងអេហ្ស៊ីបរៀងគ្នា។<ref>{{Cite book|last=Morris |first=Benny |url=https://doi.org/10.12987/9780300145243 |title=1948 |date=2017-12-31 |publisher=Yale University Press |doi=10.12987/9780300145243 |isbn=978-0-300-14524-3}}</ref> បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៃឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ អ៊ីស្រាអែលក៏បានកាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននៃវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាជាផ្លូវការ។<ref name="El Deeb-2023">{{Cite news|last=El Deeb |first=Sarah |date=9 October 2023 |title=What is Hamas? The group that rules the Gaza Strip has fought several rounds of war with Israel |url=https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |access-date=17 September 2025 |work=AP News |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023140259/https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |url-status=live}}</ref> បន្ទាប់មក ចលនាបាតុកម្មបះបោរចំនួនពីរធំៗប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលនៅប៉ាឡេស្ទីនក៏បានផ្ទុះឡើង ពោលគឺ[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ និង[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០០០<ref>{{Cite encyclopedia|chapter=Intifada |title=Encyclopedia Britannica |title-link=Encyclopædia Britannica |chapter-url=https://www.britannica.com/topic/intifada |access-date=17 September 2025 |date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114071751/https://www.britannica.com/topic/intifada |archive-date=14 November 2023 |url-status=live}}</ref> ហើយអ៊ីនធីហ្វាដចុងក្រោយនេះហើយដែលបានជំរុញឱ្យអ៊ីស្រាអែលដកខ្លួនដោយឯកតោភាគីចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សានៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{Cite journal|date=13 October 2023 |title=Frequently asked questions on ICRC's work in Israel and the occupied territories |url=https://www.icrc.org/en/document/frequently-asked-questions-icrcs-work-israel-and-occupied-territories |url-status=live |journal=[[គណៈកម្មាធិការអន្តរជាតិនៃកាកបាទក្រហម]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029201111/https://www.icrc.org/en/document/frequently-asked-questions-icrcs-work-israel-and-occupied-territories|archive-date=29 October 2023 |access-date=17 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=9 October 2023 |title=Gaza Strip explained: Who controls it and what to know |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/gaza-strip-controls-s-know-rcna119405 |url-status=live |access-date=17 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031095143/https://www.nbcnews.com/news/gaza-strip-controls-s-know-rcna119405 |archive-date=31 October 2023}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ មក​ តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាគឺត្រូវស្ថិតនៅក្រោមគ្រប់គ្រងដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] ដែលជាក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធឥស្លាមនិយមមួយ ខណៈតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញនៅបន្តស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]]ដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]]ដដែរ។ បន្ទាប់​ពីហាម៉ាស់បានកាន់កាប់​ហ្កាហ្សាហើយ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល​ក៏បានប្រកាសបិទ​ច្រកចេញចូលផ្សេងៗទៅ​ក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា<ref>{{Cite news|last1=Perry |first1=Tom |last2=McDowall |first2=Angus |date=7 October 2023|title=Timeline of conflict between Israel and Palestinians in Gaza |work=Reuters |editor-last=Harvey |editor-first=Jan |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/conflict-between-israel-palestinians-gaza-2023-10-07/ |access-date=18 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007105909/https://www.reuters.com/world/middle-east/conflict-between-israel-palestinians-gaza-2023-10-07/ |url-status=live}}</ref><ref name="Kane-2023">{{Cite magazine|last1=Kane |first1=Alex |last2=Cohen |first2=Mari |last3=Shamir |first3=Jonathan |last4=Scher |first4=Isaac |date=10 October 2023 |title=The Hamas Attacks and Israeli Response: An Explainer |url=https://jewishcurrents.org/the-hamas-attacks-and-israeli-response-an-explainer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014223844/https://jewishcurrents.org/the-hamas-attacks-and-israeli-response-an-explainer |archive-date=14 October 2023 |access-date=18 September 2025 |magazine=Jewish Currents}}</ref> ដែលជាហេតុបង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សេដ្ឋកិច្ចនៃកូនតំបន់មួយនេះ។<ref name="WBEUUN">{{Cite report|url=https://thedocs.worldbank.org/en/doc/14e309cd34e04e40b90eb19afa7b5d15-0280012024/original/Gaza-Interim-Damage-Assessment-032924-Final.pdf |title=Gaza Strip: Interim Damage Assessment |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501171634/https://thedocs.worldbank.org/en/doc/14e309cd34e04e40b90eb19afa7b5d15-0280012024/original/Gaza-Interim-Damage-Assessment-032924-Final.pdf |archive-date=1 May 2024 |url-status=live |publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]]/[[សហភាពអឺរ៉ុប]]/[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] |date=29 March 2024 |page=5}}</ref> អ៊ីស្រាអែល​បាន​ការពារទង្វើរបស់ខ្លួនដោយ​លើក​ឡើង​ពី​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ផ្នែក​សន្តិសុខ<ref name="Meakem-2023">{{Cite​ news|last=Meakem |first=Allison |date=10 October 2023 |title=The Geopolitics of Palestine, Explained |work=Foreign Policy |url=https://foreignpolicy.com/2023/10/10/israel-palestine-conflict-gaza-hamas-war-geography-history/ |access-date=18 September 2025 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015213033/https://foreignpolicy.com/2023/10/10/israel-palestine-conflict-gaza-hamas-war-geography-history/ |url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែ​ក្រុមសម្ព័ន្ធ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិផ្សេងៗ​បាន​ចាត់​ទុក​វាថា​ជា​ទម្រង់​​[[ទណ្ឌកម្ម​សមូហភាព]] ពោលគឺជាទង្វើដែលប៉ះពាល់ដល់ជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់មិនដឹងអ្វី។<ref>{{multiref2 |1 = {{Cite news|last=Nebehay |first=Stephanie |date=13 September 2011|title=U.N. experts say Israel's blockade of Gaza illegal |work=Reuters |editor-last=Graff |editor-first=Peter |url=https://www.reuters.com/article/us-un-gaza-rights-idUSTRE78C59R20110913 |access-date=18 September 2025 |archive-date=15 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615210724/http://www.reuters.com/article/us-un-gaza-rights-idUSTRE78C59R20110913 |url-status=live }} |2 = {{Cite book|url=https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/5670/2023/en/ |title=Amnesty International Report 2022/23: The State of the World's Human Rights |publisher=[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ|Amnesty International]] |year=2023 |isbn=978-0-86210-502-0 |location=London |pages=206–211|chapter=Israel and the Occupied Palestinian Territories |access-date=18 September 2025 |quote=This compounded the impact of a 15-year ongoing Israeli blockade that amounts to illegal collective punishment |archive-date=16 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016210727/https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/5670/2023/en/ |url-status=live}} |3 = {{Cite​ news|date=13 January 2009 |title=Deprived and Endangered: Humanitarian Crisis in the Gaza Strip |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |url=https://www.hrw.org/news/2009/01/13/deprived-and-endangered-humanitarian-crisis-gaza-strip |access-date=18 September 2025 |archive-date=4 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404041422/http://www.hrw.org/news/2009/01/12/deprived-and-endangered-humanitarian-crisis-gaza-strip |url-status=live}} |4 = {{Cite news|date=13 February 2017 |title=Hamas hardliner Yahya Sinwar elected as Gaza leader |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-38955499 |access-date=18 September 2025 |archive-date=22 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022080210/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-38955499 |url-status=live}} }}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Ackerman |first=Seth |date=4 January 2024 |title=There was an Iron Wall in Gaza |url=https://jacobin.com/2024/01/IRON-WALL-GAZA-ISRAEL-DEFENSE-FORCES-REALPOLITIK-PALESTINE-HISTORY?MC_CID=3B53D49205&MC_EID=B7EDF81030 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105010623/https://jacobin.com/2024/01/IRON-WALL-GAZA-ISRAEL-DEFENSE-FORCES-REALPOLITIK-PALESTINE-HISTORY?MC_CID=3B53D49205&MC_EID=B7EDF81030 |archive-date=5 January 2024 |access-date=18 September 2025 |magazine=Jacobin}}</ref><ref name="Abdulrahim-2023">{{Cite news|last=Abdulrahim |first=Raja |date=7 October 2023 |title=Gaza Has Suffered Under 16-Year Blockade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/10/07/world/middleeast/gaza-blockade-israel.html|access-date=18 September 2025 |archive-date=24 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024053734/https://www.nytimes.com/2023/10/07/world/middleeast/gaza-blockade-israel.html |url-status=live}}</ref> នៅឆ្នាំ២០២៣ [[ទីភ្នាក់ងារជំនួយ និងការងារនៃអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីននៅដើមបូព៌ា]] (UNRWA) បានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនហ្កាហ្សាប្រមាណ ៨១% កំពុងតែរស់នៅក្រោម[[កម្រិតនៃភាពក្រីក្រ]] ដោយ ៦៣% ខ្វះសន្តិសុខស្បៀងអាហារ និងពឹងផ្អែកលើជំនួយអន្តរជាតិស្ទើរទាំងស្រុង។<ref name="Alfonseca-2023"/><ref>{{Cite web|date=June 2022 |title=The Gaza Strip: The humanitarian impact of 15 years of blockade |url=https://www.unicef.org/mena/documents/gaza-strip-humanitarian-impact-15-years-blockade-june-2022 |access-date=18 September 2025 |website=[[យូនីសេហ្វ|UNICEF]] |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115160019/https://www.unicef.org/mena/documents/gaza-strip-humanitarian-impact-15-years-blockade-june-2022 |url-status=live}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ មក អ៊ីស្រាអែលនិងក្រុមហាម៉ាស់ក៏ដូចជាក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនផ្សេងៗទៀតដែលមានមូលដ្ឋាននៅហ្កាហ្សា បានរួមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះប្រឆាំងគ្នាឥតឈប់ឈរ<ref name="Meakem-2023" /><ref name="Kane-2023" /><ref name="Beauchamp-2023">{{Cite web|last=Beauchamp |first=Zack |title=Why did Hamas invade Israel?|url=https://www.vox.com/2023/10/7/23907323/israel-war-hamas-attack-explained-southern-israel-gaza |access-date=18 September 2025 |website=Vox |date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007185123/https://www.vox.com/2023/10/7/23907323/israel-war-hamas-attack-explained-southern-israel-gaza |url-status=live}}</ref> ដោយក្នុងនោះរួមមានសង្រ្គាមចំនួនបួនគឺ [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០០៨–២០០៩]], [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១២|២០១២]], [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៤|២០១៤]] និង [[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២១|ឆ្នាំ២០២១]]។<ref>{{Cite news|date=19 November 2023 |title=These six charts show the scale of human loss in the Israel–Gaza war |url=https://www.abc.net.au/news/2023-11-20/six-charts-that-show-the-scale-of-human-loss-in-israel-gaza-war/103074196 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202135746/https://www.abc.net.au/news/2023-11-20/six-charts-that-show-the-scale-of-human-loss-in-israel-gaza-war/103074196 |archive-date=2 February 2024 |access-date=18 September 2025 |work=ABC News |publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tan |first=Joanna |date=12 November 2023 |title=Charts show a stark difference in the human cost of Israeli-Palestinian conflicts over the years |url=https://www.cnbc.com/2023/11/12/israel-hamas-war-data-shows-human-cost-of-conflict-through-the-years.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114213622/https://www.cnbc.com/2023/11/12/israel-hamas-war-data-shows-human-cost-of-conflict-through-the-years.html |archive-date=14 January 2024 |access-date=18 September 2025 |work=CNBC}}</ref><ref>{{multiref2 |1 = {{Cite news|last1=Filiu |first1=Jean-Pierre |title=Israel's 15 wars against Gaza |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/03/18/israel-s-15-wars-on-gaza_6630789_4.html |work=Le Monde |date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126053406/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/03/18/israel-s-15-wars-on-gaza_6630789_4.html |archive-date=26 November 2024 |url-status=live}} |2 = {{Cite web|last1=Marlowe |first1=Jay |title=NZ can help people fleeing Gaza with emergency family reunification – will the government act? |url=https://theconversation.com/nz-can-help-people-fleeing-gaza-with-emergency-family-reunification-will-the-government-act-224957 |website=The Conversation |date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122190717/https://theconversation.com/nz-can-help-people-fleeing-gaza-with-emergency-family-reunification-will-the-government-act-224957 |archive-date=22 January 2025 |url-status=live}} |3 = {{Cite news|date=11 January 2024 |title=French historian: Israel destroyed 4,000-year-old culture in Gaza |url=https://www.aljazeera.com/program/the-bottom-line/2024/1/11/french-historian-israel-destroyed-4000-year-old-culture-in-gaza |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212223744/https://www.aljazeera.com/program/the-bottom-line/2024/1/11/french-historian-israel-destroyed-4000-year-old-culture-in-gaza |archive-date=12 February 2025 |url-status=live}} |4 = {{Cite journal|last1=Filiu |first1=Jean-Pierre |title=The Twelve Wars on Gaza |url=https://hal-sciencespo.archives-ouvertes.fr/hal-03473736/file/2014-10-filiu-12-wars-on-gaza-jps-44-1.pdf |journal=Journal of Palestine Studies |date=1 November 2014 |volume=44 |issue=1 |pages=52–60 |doi=10.1525/jps.2014.44.1.52}} }}</ref> បើបូកបញ្ចូលគ្នា ជម្លោះធំៗទាំងបួននោះបានសម្លាប់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៦,៤០០ នាក់ និងជនជាតិអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៣០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=Where We Work. Gaza Strip |work=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA) |url=https://www.unrwa.org/where-we-work/gaza-strip |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012075032/https://www.unrwa.org/where-we-work/gaza-strip |archive-date=12 October 2023 |access-date=18 September 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="OCHAoPt"/><ref name="Alfonseca-2023" /> នៅរវាងឆ្នាំ២០១៨ និងឆ្នាំ២០១៩ [[បាតុកម្មព្រំដែនហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៨–២០១៨|បាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ]]បានកើតឡើងជារៀងរាល់សប្តាហ៍នៅក្បែរព្រំដែនហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល ដែលក្នុងនោះ បាតុករបានទាមទារសិទ្ធិវិលត្រឡប់ចូលមាតុភូមិគេវិញ តែយ៉ាងណា [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]]បានបង្ក្រាបបាតុកម្មតវ៉ាទាំងនោះដោយប្រើអំពើហិង្សាគ្មានប្រណី ហើយជាលទ្ធផល ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនរាប់រយនាក់បានស្លាប់ និងរបួសរាប់ពាន់នាក់ទៀតក្រោមថ្វីដៃកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite web|date=6 April 2020 |title=Two Years On: People Injured and Traumatized During the "Great March of Return" are Still Struggling |url=https://www.un.org/unispal/document/two-years-on-people-injured-and-traumatized-during-the-great-march-of-return-are-still-struggling/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304172542/https://www.un.org/unispal/document/two-years-on-people-injured-and-traumatized-during-the-great-march-of-return-are-still-struggling/ |archive-date=4 March 2024 |access-date=18 September 2025 |website=un.org |publisher=[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Fayyad |first1=Huthifa |date=30 March 2019 |title=Gaza's Great March of Return protests explained |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/3/30/gazas-great-march-of-return-protests-explained |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217174220/https://www.aljazeera.com/news/2019/3/30/gazas-great-march-of-return-protests-explained |archive-date=17 February 2024 |access-date=18 September 2025 |work=Al Jazeera}}</ref> ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីផ្ទុះ[[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២១|ជម្លោះដ៏ខ្លីមួយ]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២១ ស្លាបយោធារបស់ក្រុមហាម៉ាស់គឺ [[កងពលតូចអាល់កាសាំ]] បានចាប់ផ្តើមរៀបចំផែនការប្រតិបត្តិការយោធាប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល ពោលជាផែនការវាយប្រហារថ្ងៃទី៧ ខែតុលា នោះឯង។<ref name="Klein-2023">{{Cite magazine|last=Klein |first=Menachem |date=28 November 2023 |title=Israeli arrogance thwarted a Palestinian political path. October 7 revealed the cost |url=https://www.972mag.com/hamas-fatah-elections-israel-arrogance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129173047/https://www.972mag.com/hamas-fatah-elections-israel-arrogance/ |archive-date=29 November 2023 |magazine=+972 magazine}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hamas Says Its Attack on Israel Was Planned for Two Years |url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-gaza-strip/card/hamas-says-its-attack-on-israel-was-planned-for-two-years-1VCaFNgV3H2e4bGsBUAm |access-date=18 September 2025 |work=The Wall Street Journal |date=14 October 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113232117/https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-gaza-strip/card/hamas-says-its-attack-on-israel-was-planned-for-two-years-1VCaFNgV3H2e4bGsBUAm |url-status=live}}</ref> យោងទៅតាមមន្ត្រីក្រុមហាម៉ាស់ មូលហេតុដែលពួកគេបានផ្ដើមការវាយប្រហារនោះគឺដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]] ការបិទច្រកចេញចូលតំបន់ហ្កាហ្សា អំពើប្រមាថមហាវិហារឥស្លាម[[អាល់អាក់សា]] អំពើហិង្សារបស់អ្នកតាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលចំពោះម្ចាស់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន ការរឹតបន្តឹងដំណើរចេញចូលរបស់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន និងការចាប់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនរាប់ពាន់នាក់ដាក់ពន្ធនាគារ ហើយដោយចាប់ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនេះហើយ ក្រុមហាម៉ាស់សង្ឃឹមថានឹងអាចយកជាថ្នូរដោះដូរនឹងសេរីភាពអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនទាំងនោះ។<ref name="aj7oct-invasion">{{Cite news|date=7 October 2023 |title=Fears of a ground invasion of Gaza grow as Israel vows 'mighty vengeance' |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/world-is-watching-fears-grow-of-a-massive-gaza-invasion-by-israel |work=Al Jazeera |access-date=18 September 2025 |archive-date=8 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008024318/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/world-is-watching-fears-grow-of-a-massive-gaza-invasion-by-israel |url-status=live}}</ref><ref name="McKernan-20231014">{{Cite news|last1=McKernan |first1=Bethan |last2=Michaelson |first2=Ruth |last3=Graham-Harrison |first3=Emma |last4=Kierszenbaum |first4=Quique |last5=Balousha |first5=Hazem |last6=Taha |first6=Sufian |last7=Sherwood |first7=Harriet |last8=Beaumont |first8=Peter |date=14 October 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/14/seven-days-of-terror-that-shook-the-world-and-changed-the-middle-east |title=Seven days of terror that shook the world and changed the Middle East |work=The Observer |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228074533/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/14/seven-days-of-terror-that-shook-the-world-and-changed-the-middle-east |archive-date=28 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="Pacchiani-2023">{{Cite news|last=Pacchiani |first=Luca |date=7 October 2023 |url=https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-chief-anticipates-hostages-will-be-swapped-for-palestinian-prisoners/ |title=Hamas deputy chief anticipates hostages will be swapped for Palestinian prisoners |work=The Times of Israel |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306152821/https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-chief-anticipates-hostages-will-be-swapped-for-palestinian-prisoners/ |archive-date=6 March 2025 |url-status=live}}</ref> អ្នកជំនាញវិភាគ និងអត្ថាធិប្បាយជាច្រើនបានកំណត់ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលថាជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យសង្រ្គាមនេះផ្ទុះឡើង។<ref name="Matar-2023">{{Cite magazine|last1=Matar |first1=Haggai |date=7 October 2023 |title=Gaza's shock attack has terrified Israelis. It should also unveil the context |url=https://www.972mag.com/gaza-attack-context-israelis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231181619/https://www.972mag.com/gaza-attack-context-israelis/ |archive-date=31 December 2023 |access-date=18 September 2025 |magazine=+972 Magazine}}</ref><ref>{{Cite magazine|last1=Schenker |first1=Hillel |date=12 October 2023 |title=The Catastrophe of October 7. Why Did It Happen? |url=https://www.thenation.com/article/world/israel-gaza-hamas-war-netanyahu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231181618/https://www.thenation.com/article/world/israel-gaza-hamas-war-netanyahu/ |archive-date=31 December 2023 |access-date=18 September 2025 |magazine=The Nation}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Barghouti |first1=Mariam |date=14 October 2023 |title=On October 7, Gaza broke out of prison |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2023/10/14/on-october-7-gaza-broke-out-of-prison |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102085402/https://www.aljazeera.com/opinions/2023/10/14/on-october-7-gaza-broke-out-of-prison |archive-date=2 January 2024 |url-status=live}}</ref> សារព័ត៌មាន ''Associated Press'' បានសរសេរថា ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែ "ស្ថិតក្នុងសភាពអស់សង្ឃឹម ចំពោះការកាន់កាប់មិនចេះចប់មិនចេះហើយនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយអ៊ីស្រាអែល និងការបិទច្រកផ្លូវផ្សេងៗពីហ្កាហ្សា"។<ref name="Federman-20231007"/> អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិមួយចំនួនដូចជា [[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]<ref>{{Cite report|url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2022/02/MDE1551412022ENGLISH.pdf |title=Israel's Apartheid Against Palestinians: Cruel System of Domination and Crime Against Humanity |date=January 2022 |publisher=[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ|Amnesty International]] |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201215719/https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2022/02/MDE1551412022ENGLISH.pdf |archive-date=1 February 2022 |url-status=live}}</ref> [[បេត្សាលែម]]<ref>{{Cite web|date=12 January 2021 |title=A regime of Jewish supremacy from the Jordan River to the Mediterranean Sea: This is apartheid |url=https://www.btselem.org/publications/fulltext/202101_this_is_apartheid|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508165214/https://www.btselem.org/publications/fulltext/202101_this_is_apartheid |archive-date=8 May 2021 |access-date=18 September 2025 |website=B'Tselem}}</ref> និង[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]<ref>{{Cite news|last=Holmes |first=Oliver |date=27 April 2021 |title=Israel is committing the crime of apartheid, rights group says |work=The Guardian |url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/27/israel-committing-crime-apartheid-human-rights-watch |url-status=live |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202210105/https://www.theguardian.com/world/2021/apr/27/israel-committing-crime-apartheid-human-rights-watch |archive-date=2 February 2022}}</ref> បាន​ប្រដូច​ការ​កាន់កាប់​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ទៅ​នឹង​ការ​ប្រកាន់​វែកញែកពូជសាសន៍ ថ្វីបើមានការជំទាស់ពីអ្នក​គាំទ្រ​អ៊ីស្រាអែល​ក្ដី។<ref>{{Cite news|date=4 May 2023 |title=(ជាភាសាបារាំង) Israël: l'Assemblée nationale rejette une résolution communiste dénonçant un "régime d'apartheid" |work=Le Figaro |url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/israel-l-assemblee-nationale-rejette-une-resolution-communiste-denoncant-un-regime-d-apartheid-20230504 |url-status=live |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614002231/https://www.lefigaro.fr/flash-actu/israel-l-assemblee-nationale-rejette-une-resolution-communiste-denoncant-un-regime-d-apartheid-20230504 |archive-date=14 June 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Hutzler |first1=Alexandra |last2=Peller |first2=Lauren |date=19 July 2023 |title=House passes resolution saying Israel isn't a 'racist or apartheid state' |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-vote-resolution-israel-racist-apartheid-state/story?id=101410569|url-status=live |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030033122/https://abcnews.go.com/Politics/house-vote-resolution-israel-racist-apartheid-state/story?id=101410569 |archive-date=30 October 2023}}</ref> ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា មតិយោបល់របស់[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]ដែលបានផ្សព្វផ្សាយកាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បានអះអាងថា ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាទង្វើខុសនឹងច្បាប់ ហើយបានបន្ថែមទៀតថា វាបានរំលោភលើមាត្រា ៣ នៃ[[អនុសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីការលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងពូជសាសន៍]] ដែលហាមប្រាមការរើសអើងពូជសាសន៍ និងការប្រកាន់ពូជសាសន៍។<ref>{{Cite news|last=Siddique |first=Haroon |date=19 July 2024 |title=UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds|access-date=18 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds |url-status=live}}</ref> ==ដំណើរសង្គ្រាម== ===ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ ៧ តុលា=== {{Main|ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣}} {{Multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 300 | image1 = Palestinian invasion of Israel (Operation Al-Aqsa Flood, map, Oct 7, 2023).svg | image2 = October 2023 Gaza−Israel conflict (7– 8 October).svg | image3 = | image4 = Gaza envelope after coordinated surprise offensive on Israel, October 2023 (KBG GPO09).jpg | image5 = Fires in Israel and the Gaza strip - 7 October 2023 (53245908850).jpg | image6 = نمایی از راهروی ساختمان بیمارستان اشکلون در جنوب اسرائیل که هدف راکت گروه حماس قرار گرفته.png | footer_align = center | footer = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមទ្រនិចនាឡិកា'''៖ {{flatlist| * ស្ថានការណ៍ទឹកដីនៅជុំវិញដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅថ្ងៃទី៧–៨ ខែតុលា * ឥដ្ឋប្រឡាក់ឈាមក្រោយ[[ការវាយប្រហារណាហាល់អូហ្ស]]ដោយហាម៉ាស់ * បន្ទប់សម្ភពនៃ[[មជ្ឈមណ្ឌលវេជ្ជសាស្ត្របាហ្ស៊ីឡៃ]]ក្រោយរងគ្រាប់រ៉ុក្កែតពីក្រុមហាម៉ាស់ * ទិដ្ឋភាព​ផ្កាយរណប​បង្ហាញពីភ្លើង​ឆេះ​រាលដាល​ក្នុង​ទឹកដីអ៊ីស្រាអែល​ជុំវិញ​ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា * វីដេអូ​ឃ្លីបពីទាហាន​អ៊ីស្រាអែលកំពុងធ្វើសកម្មភាពរំដោះ​ទីតាំងនៃមហោស្រពប្រគំតន្ត្រីណូវ៉ាបន្ទាប់​ពីទាហានហាម៉ាស់បានចូលទៅ[[ការសម្លាប់រង្គាលក្នុងមហោស្រពប្រគំតន្ត្រីណូវ៉ា|​បាញ់សម្លាប់​រង្គាល]]អ្នកចូលរួមកម្សាន្តក្នុងកម្មវិធីនោះ }} }} នៅព្រឹកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣<ref name="aj7oct-retaliation">{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/sirens-warn-of-rockets-launched-towards-israel-from-gaza-news-reports |title=Israel retaliation kills 230 Palestinians after Hamas operation |date=7 October 2023 |work=Al Jazeera |access-date=18 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007053106/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/sirens-warn-of-rockets-launched-towards-israel-from-gaza-news-reports |url-status=live}}</ref> ដែលត្រូវនឹងថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[ឆាបាត់]]នៃស៊ីមហាត់តូរ៉ា និង[[ឆ្មីនីអាត់ហ្សឺរ៉ែត]]<ref>{{Cite news|last=Estrin |first=Daniel |date=7 October 2023 |work=NPR |title=In surprise deadly attacks, Israel says Palestinian militants infiltrated from Gaza |url=https://www.npr.org/2023/10/07/1204436940/palestinian-militants-launch-rockets-into-israel |access-date=18 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007090901/https://www.npr.org/2023/10/07/1204436940/palestinian-militants-launch-rockets-into-israel |url-status=live}}</ref> ហាម៉ាស់បានប្រកាសពីដំណើរចាប់ផ្តើមនៃ "ប្រតិបត្តិការរលកអាល់អាក់សា" ដោយបានបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតប្រមាណពី ៣,០០០ ទៅ ៥,០០០ គ្រាប់ចេញពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាសម្ដៅចូលទៅក្នុងទឹកដីនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែលដោយប្រើរយៈពេលតែ ២០ នាទីប៉ុណ្ណោះ ហើយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួ​ន ៥ នាក់។<ref name="aj7oct-escalation">{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/7/israel-palestine-escalation-live-news-barrage-of-rockets-fired-from-gaza |title=Israel–Palestine escalation live news: Hamas starts Operation Al-Aqsa Flood |date=7 October 2023 |work=Al Jazeera |access-date=18 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007062723/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/7/israel-palestine-escalation-live-news-barrage-of-rockets-fired-from-gaza |url-status=live}}</ref><ref name="McKernan-20231007">{{Cite news|last=McKernan |first=Bethan |date=7 October 2023 |title=Hamas launches surprise attack on Israel as Palestinian gunmen reported in south |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/07/hamas-launches-surprise-attack-on-israel-as-palestinian-gunmen-reported-in-south |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007101214/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/07/hamas-launches-surprise-attack-on-israel-as-palestinian-gunmen-reported-in-south |url-status=live}}</ref> នៅ​ពេល​ល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរនោះ ក្រុម​ហាម៉ាស់​បាន​បាញ់​រ៉ុក្កែតបន្ថែមចំនួន ​១៥០ ​គ្រាប់​ទៀតចូល​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល។<ref name="aj7oct-escalation" /> ដំណាលគ្នានោះដែរ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធហាម៉ាស់ប្រមាណ ៣,០០០ នាក់<ref name="strength1"/> បានឆ្លងចូលក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលពីតំបន់ហ្កាហ្សាដោយប្រើរថយន្ត ម៉ូតូ គ្រឿងចក្រឈូសឆាយ ទូកល្បឿនលឿន និងឆ័ត្រយោងជាដើម។<ref name="Federman-20231007" /><ref name="aj7oct-retaliation" /><ref name="Kingsley-2023">{{Cite news|last1=Kingsley|first1=Patrick|last2=Kershner|first2=Isabel|date=7 October 2023|title=Israel–Gaza Conflict: Gaza and Israel on War Footing After Militants Launch Surprise Assaults|url=https://www.nytimes.com/live/2023/10/07/world/israel-gaza-attack|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007075901/https://www.nytimes.com/live/2023/10/07/world/israel-gaza-attack|archive-date=7 October 2023|access-date=18 September 2025|work=The New York Times}}</ref> ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធទាំងនោះបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលនៅក្នុងភូមិនិងក្រុងតូចៗនៅក្បែរព្រំដែនហ្កាហ្សា<ref>{{multiref2 |1 = {{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2023/10/07/middleeast/sirens-israel-rocket-attack-gaza-intl-hnk/index.html |title=Netanyahu says Israel is 'at war' after Hamas launches surprise air and ground attack from Gaza |date=7 October 2023 |work=CNN |access-date=18 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007094105/https://edition.cnn.com/2023/10/07/middleeast/sirens-israel-rocket-attack-gaza-intl-hnk/index.html |url-status=live}} |2 = {{Cite news|date=7 October 2023 |title=Border town identifies at least 15 of its residents killed in Hamas attack |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/border-town-identifies-at-least-15-of-its-residents-killed-in-hamas-attack/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007234157/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/border-town-identifies-at-least-15-of-its-residents-killed-in-hamas-attack/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=18 September 2025 |work=The Times of Israel}} |3 = {{Cite news|date=7 October 2023 |title=In pictures: Scenes of war and chaos after Hamas launch surprise attack on Israel |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20231007-in-pictures-hamas-israel-palestine-gaza-attack-netanyahu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007163706/https://www.france24.com/en/middle-east/20231007-in-pictures-hamas-israel-palestine-gaza-attack-netanyahu |archive-date=7 October 2023 |access-date=18 September 2025 |work=France 24}} }}</ref><ref name="The Economist-20231012">{{Cite news|date=12 October 2023 |title=Hamas's attack was the bloodiest in Israel's history |url=https://www.economist.com/briefing/2023/10/12/hamass-attack-was-the-bloodiest-in-israels-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014231955/https://www.economist.com/briefing/2023/10/12/hamass-attack-was-the-bloodiest-in-israels-history |archive-date=14 October 2023 |access-date=18 September 2025 |newspaper=The Economist}}</ref> ហើយជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់ទៀតត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង។<ref>{{Cite news|date=7 October 2023 |title=Militants infiltrate Israel from Gaza as Hamas claims major rocket attack |url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/al-aqsa-storm-militants-infiltrate-israel-after-gaza-rockets-10-07-intl-hnk/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007075445/https://www.cnn.com/middleeast/live-news/al-aqsa-storm-militants-infiltrate-israel-after-gaza-rockets-10-07-intl-hnk/index.html |archive-date=7 October 2023 |access-date=18 September 2025 |work=CNN}}</ref> ហាម៉ាស់ក៏បានវាតទីចូលទៅទីតាំងមហោស្រពតន្ត្រីមួយនៅក្បែរនោះផងដែរ ដោយបានបើក[[ការសម្លាប់រង្គាលក្នុងមហោស្រពប្រគំតន្ត្រីណូវ៉ា|ការបាញ់ប្រហារសម្លាប់មនុស្សមិនរើសមុខ]] ដោយនាំឱ្យមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចចំនួន ៣២៥ នាក់ និងមនុស្សជាច្រើននាក់ទៀតត្រូវរងរបួសធ្ងន់ស្រាល ឬត្រូវហាម៉ាស់ចាប់ជាចំណាប់ខ្មាំង។<ref name="Zitun-2023">{{Cite​ news|last=Zitun |first=Yoav |date=15 October 2023 |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) הטעיה של חמאס למסוקי צה"ל והכוונת טייסים בוואטסאפ |work=Ynet |url=https://www.ynet.co.il/news/article/b111niukzt |url-status=live |access-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113050601/https://www.ynet.co.il/news/article/b111niukzt |archive-date=13 November 2023}}</ref><ref>{{multiref2 |1 = {{Cite news|last=Breiner |first=Josh |title=Israeli Security Establishment: Hamas Likely Didn't Have Advance Knowledge of Nova Festival |work=Haaretz |date=18 November 2023 |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-11-18/ty-article/.premium/israeli-security-establishment-hamas-likely-didnt-have-prior-knowledge-of-nova-festival/0000018b-e2ee-d168-a3ef-f7fe8ca20000 |access-date=18 September 2025 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119001351/https://www.haaretz.com/israel-news/2023-11-18/ty-article/.premium/israeli-security-establishment-hamas-likely-didnt-have-prior-knowledge-of-nova-festival/0000018b-e2ee-d168-a3ef-f7fe8ca20000 |url-status=live}} |2 = {{Cite news|date=19 October 2023 |title=Israel's Dead: The Names of Those Killed in Hamas Attacks, Massacres and the Israel–Hamas War |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-19/ty-article-magazine/israels-dead-the-names-of-those-killed-in-hamas-massacres-and-the-israel-hamas-war/0000018b-325c-d450-a3af-7b5cf0210000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115142350/https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-19/ty-article-magazine/israels-dead-the-names-of-those-killed-in-hamas-massacres-and-the-israel-hamas-war/0000018b-325c-d450-a3af-7b5cf0210000 |archive-date=15 November 2023 |access-date=18 September 2025 |work=Haaretz}} |3 = {{Cite news|date=22 October 2023 |title=Hostages Held by Hamas: The Names of Those Abducted From Israel |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-22/ty-article-magazine/hostages-held-by-hamas-the-names-of-those-abducted-from-israel/0000018b-55f8-d5d2-afef-d5fdd04e0000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115193110/https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-22/ty-article-magazine/hostages-held-by-hamas-the-names-of-those-abducted-from-israel/0000018b-55f8-d5d2-afef-d5fdd04e0000 |archive-date=15 November 2023 |access-date=18 September 2025 |work=Haaretz}} }}</ref> សរុបមកមានមនុស្សចំនួន ២៥១ នាក់ដែលហាម៉ាស់បានចាប់ជំរិតជាចំណាប់ខ្មាំង<ref name="Vinograd-2023">{{Cite news|last1=Vinograd |first1=Cassandra |last2=Kershner |first2=Isabel |date=9 October 2023 |title=Hamas Took Scores of Hostages From Israel. Here's What We Know About Them. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/09/world/middleeast/israel-hostages-hamas-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009195144/https://www.nytimes.com/2023/10/09/world/middleeast/israel-hostages-hamas-explained.html |archive-date=9 October 2023 |access-date=18 September 2025 |work=The New York Times}}</ref> ដោយក្នុងនោះមានទាំងកុមារ​ មនុស្សចាស់ជរា និងទាហានអ៊ីស្រាអែលមួយចំនួនទៀតផង។<ref>{{Cite news|last1=Jones |first1=Sam |last2=Fidler |first2=Matt |date=18 October 2023 |title=Who are the hostages taken by Hamas from southern Israel? |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/18/who-are-hostages-taken-by-hamas-from-southern-israel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018104401/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/18/who-are-hostages-taken-by-hamas-from-southern-israel |archive-date=18 October 2023 |access-date=18 September 2025 |work=The Guardian}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ មានគេរាយការណ៍ផងដែរថា ពួកសកម្មប្រយុទ្ធហាម៉ាសបានប្រព្រឹត្តិអំពើកាយវិកលកម្ម ធ្វើទារុណកម្ម និងប្រព្រឹត្តិអំពើហិង្សាផ្លូវភេទផ្សេងៗជាច្រើនទៀត។<ref name="washingtonpost20231125">{{Cite news|last=Rubin |first=Shira |date=25 November 2023 |title=Israel investigates an elusive, horrific enemy: Rape as a weapon of war |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/25/israel-hamas-rape-sexual-violence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128081253/https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/25/israel-hamas-rape-sexual-violence/ |archive-date=28 November 2023 |access-date=18 September 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref> សេចក្ដីសង្ខេបរបស់សារព័ត៌មាន ''The Economist'' បានកត់សម្គាល់ថា "ប្រតិបត្តិការវាយប្រហារដោយហាម៉ាស់នេះគឺបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលអស់ច្រើនជាងព្រឹត្តិការណ៍ជម្លោះមុនៗទៅទៀត" ហើយបានបន្ថែមទៀតថា "មុនព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី៧ ខែតុលានេះ ថ្ងៃចុងក្រោយបង្អស់ដែលជនជាតិជ្វីហ្វជាច្រើននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងថ្ងៃតែមួយបែបនេះគឺកាលនៅកំឡុង[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាហាយនភាព]]ក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]"។<ref name="The Economist-20231012" /> យោងតាមទាំងមន្ត្រីក្រុមហាម៉ាស់ និងអ្នកសង្កេតការណ៍ខាងក្រៅ ប្រតិបត្តិការវាយប្រហារនេះគឺជាកិច្ចប្រឹងប្រែងដែលបានគណនាមុនដើម្បីបង្កើតស្ថានការណ៍សង្គ្រាម "អចិន្ត្រៃយ៍" ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល និងបំផុសបុព្វហេតុជាតិប៉ាឡេស្ទីនឡើងវិញ។<ref name="gambit" /><ref>{{Cite news|last1=Rubin |first1=Shira |last2=Warrick |first2=Joby |date=13 November 2023 |title=Hamas envisioned deeper attacks, aiming to provoke an Israeli war |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/11/12/hamas-planning-terror-gaza-israel/ |newspaper=The Washington Post |access-date=19 September 2025 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113024604/http://www.washingtonpost.com/national-security/2023/11/12/hamas-planning-terror-gaza-israel/ |url-status=live}}</ref> ===ប្រតិបត្តិការវាយបកដំបូងរបស់អ៊ីស្រាអែល (តុលា ២០២៣)=== {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | total_width = 300 | image1 = Palestinians injured by an Israeli airstrike in Deir el-Balah, Gaza Strip.jpg | image2 = Injured Palestinians including children receive treatment at Al-Aqsa Martyrs Hospital after Israeli airstrike of the Nuseirat refugee camp, Gaza Strip.jpg | image3 = A Palestinian refugee carries his injured grandchildren from the Israeli bombing of Nuseirat Camp, Gaza Strip.jpg | image4 = Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 29.jpg | image5 = Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm | footer_align = center | footer = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមទ្រនិចនាឡិកា'''៖ {{flatlist| * កូនទារក​ប៉ាឡេស្ទីនកំពុង​ទទួល​ការ​ព្យាបាល​បន្ទាប់​ពី​រងការវាយ​ប្រហារ​តាម​អាកាស​ពី​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ក្នុង​ក្រុង[[ឌែរអែលបាឡា]]នៃដែនជ្រោយហ្កាហ្សា * បុរសប៉ាឡេស្ទីនចំណាស់ម្នាក់កំពុងលើកចៅរបស់គាត់ដែលបានរងរបួសពេលអ៊ីស្រាអែលបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើ[[ជំរុំជនភៀសខ្លួននូសីរ៉ាត]] * វីដេអូឃ្លីបបង្ហាញពីសំណង់អគារនៅហ្កាហ្សាកំពុងត្រូវរងគ្រាប់មីស៊ីលពីអ៊ីស្រាអែល * លទ្ធផលខូចខាតនៅក្នុងតំបន់អែលរ៉េម៉ាលក្រោយត្រូវរងគ្រាប់អ៊ីស្រាអែលកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ * កុមារប៉ាឡេស្ទីនទទួលការព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យអាល់អាក់សាបន្ទាប់ពីបានរងរបួសកំឡុងអ៊ីស្រាអែលទម្លាក់គ្រាប់បែកលើជំរុំនូសីរ៉ាត }} }} អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកវិញនៅប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះក្រោយការវាយលុកដំបូងរបស់ហាម៉ាស់។<ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/many-israelis-accuse-governments-of-inept-chaotic-response-to-october-7-massacre/ |title=Many Israelis accuse government's of inept, chaotic response to October 7 massacre |date=26 October 2023 |work=Times of Israel |access-date=19 September 2025 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113074458/https://www.timesofisrael.com/many-israelis-accuse-governments-of-inept-chaotic-response-to-october-7-massacre/ |url-status=live}}</ref> ឧទ្ធម្ភាគចក្រ​ដំបូង​ដែលត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ជួយ​យោធា​បានហោះឆ្លងចូលតំបន់​អ៊ីស្រាអែលនៅ​ជុំវិញ​ដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅមួយម៉ោង​ក្រោយបានផ្ទុះអាវុធ។<ref name="Zitun-2023"/> ក្រុមយានិកនៅលើឧទ្ធម្ភាគចក្រនោះបានបញ្ជាក់ថាពួកគេបានជួបបញ្ហាក្នុងការកំណត់ទីកន្លែងដែលកំពុងកាន់កាប់ដោយពួកសកម្មប្រយុទ្ធឈ្លានពាន និងការបែងចែករវាងជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល ទាហានអ៊ីស្រាអែល និងពួកសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីននៅលើផ្ទៃដី។<ref name="Zitun-2023"/> របាយការណ៍ អសប ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤<ref>{{Cite news|author1=Nicola Smith |title=Israel killed own citizens on October 7 in 'Hannibal Directive', UN claims |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/06/13/israel-killed-dozen-own-citizens-on-october-7-un-claims/ |access-date=19 September 2025 |work=The Daily Telegraph |date=13 June 2024 |archive-url=https://archive.today/20240615152306/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/06/13/israel-killed-dozen-own-citizens-on-october-7-un-claims/ |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 June 2024 |title=UN finds at least 14 Israelis likely intentionally killed by own army on 7 October |url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-un-killed-own-soldiers-army-7-october |access-date=19 September 2025 |work=Middle East Eye }}</ref> និងការស៊ើបអង្កេតដោយសារព័ត៌មាន ''Haaretz'' ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បានបង្ហាញថា កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល (ក.ក.អ.) បានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនអនុវត្ត[[ក្រមបង្គាប់ហាន្នីបាល]] ពោលបានបើកផ្លូវឱ្យមានការបាញ់សម្លាប់មនុស្សមិនរើសមុខនៅតំបន់សង្ស័យមានវត្តមានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ មិនថាជាជនស៊ីវិល ឬទាហានគ្នាឯង។<ref name="Yaniv-2024">{{Cite news|last=Yaniv |first=Kubovich |date=7 July 2024 |title=IDF Ordered Hannibal Directive on October 7 to Prevent Hamas Taking Soldiers Captive |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-07/ty-article-magazine/.premium/idf-ordered-hannibal-directive-on-october-7-to-prevent-hamas-taking-soldiers-captive/00000190-89a2-d776-a3b1-fdbe45520000 |access-date=19 September 2025 |work=Haaretz |archive-date=9 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123853/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-07/ty-article-magazine/.premium/idf-ordered-hannibal-directive-on-october-7-to-prevent-hamas-taking-soldiers-captive/00000190-89a2-d776-a3b1-fdbe45520000 |url-status=live}}</ref> នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍អ៊ីស្រាអែល [[នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​អ៊ីស្រាអែល]] លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]​បានចេញសេចក្ដី​ប្រកាស​ថា នាពេលនេះប្រទេស​ជាតិ​កំពុង​តែប្រឈមនឹង​សង្រ្គាម។<ref name="Kingsley-2023" /> លោក​បាន​គំរាមថា "កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនឹងបំលែងកន្លែង​ប្រតិបត្តិការនិងកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់​​ហាម៉ាស់ទាំងអស់ឱ្យក្លាយជា​ផេះ" និងបានហៅ​ហ្កាហ្សា​ថាជា "ទីក្រុង​អាក្រក់" ហើយ​បាន​ជំរុញ​ឱ្យអ្នក​រស់នៅក្នុងហ្កាហ្សាទាំងអស់ចាកចេញពីទីនោះ។<ref>{{Cite news|title=Netanyahu: We will turn places where Hamas is hiding into 'cities of ruins' |url=https://www.ynetnews.com/article/skforn1za |work=Ynetnews |date=7 October 2023 |access-date=19 September 2025 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015164027/https://www.ynetnews.com/article/skforn1za |url-status=live}}</ref><ref name="aj7oct-invasion"/> នៅយប់ក្រោយថ្ងៃវាយប្រហារនោះ [[សាជីវកម្មអគ្គិសនីអ៊ីស្រាអែល]]ដែលជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីប្រមាណ ៨០% ទៅឱ្យដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បានសម្រេចកាត់ផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនីទៅដល់តំបន់នោះ។<ref name="Gritten-2023">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67036625 |title=Strikes on Gaza after Palestinian militants enter Israel |date=7 October 2023 |work=BBC News |first=David |last=Gritten |access-date=19 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007045410/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67036625 |url-status=live}}</ref> កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសថាខ្លួនកំពុងស្ថិតក្នុង "សភាពការណ៍ត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាម"<ref name="aj7oct-escalation" /> ហើយក៏បានចាប់ផ្ដើមកោះហៅទាហានបម្រុងរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែម<ref name="aj7oct-retaliation" /><ref name="Gritten-2023" /> និងបានប្រកាសភាពអាសន្នចំពោះតំបន់ទឹកដីដែលស្ថិតក្នុងចម្ងាយ ៨០ គីឡូម៉ែត្រពីហ្កាហ្សា។<ref name="Bayer-2023">{{Cite news|last1=Bayer |first1=Lili |last2=Ho |first2=Vivian |last3=Fulton |first3=Adam |last4=Yang |first4=Maya |date=7 October 2023 |title=Israel declares state of war after Hamas fires thousands of rockets and 'militants cross border' – live |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/oct/07/hamas-launches-attack-on-israel-with-5000-rockets-live |access-date=19 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007071116/https://www.theguardian.com/world/live/2023/oct/07/hamas-launches-attack-on-israel-with-5000-rockets-live |url-status=live}}</ref> អង្គភាពប្រឆាំងភេរវកម្ម [[យ៉ាម៉ាំ]] ត្រូវបានបញ្ជូនចូលក្នុងតំបន់គ្រោះថ្នាក់នៅក្បែរហ្កាហ្សានោះ<ref name="jordan12">{{Cite news|date=7 October 2023 |title=Missiles strike southern & central Israel; police declare state of war |url=https://www.jordannews.jo/Section-20/Middle-East/Missiles-strike-southern-central-Israel-police-declare-state-of-war-31321 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007094646/https://www.jordannews.jo/Section-20/Middle-East/Missiles-strike-southern-central-Israel-police-declare-state-of-war-31321 |archive-date=7 October 2023 |access-date=19 September 2025 |work=Jordan News}}</ref> រួមជាមួយកងពលថ្មីៗចំនួនបួនទៀត ដែលនាំឱ្យកងវរសេនាតូចប្រចាំការកើនឡើងដល់ ៣១ ពល។<ref name="Federman-20231007" /> ចំណែកឯកម្លាំងបម្រុងវិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានត្រូវបញ្ជូនទៅហ្កាហ្សា តំបន់វ៉េសប៊ែង និងតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសលីបង់ និងស៊ីរី។<ref>{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/07/Army-says-it-is-fighting-Gaza-militants-who-entered-Israel-by-land-sea-and-air- |title=Army says it is fighting Gaza militants who entered Israel by land, sea and air |date=7 October 2023 |work=Al Arabiya |access-date=19 September 2025 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007112343/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/07/Army-says-it-is-fighting-Gaza-militants-who-entered-Israel-by-land-sea-and-air- |url-status=live}}</ref> ប្រជាជនដែលមានវត្តមាននៅជិតតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលស្នើឱ្យសម្ងំក្នុងអគារឬគេហដ្ឋាន ខណៈដែលជនស៊ីវិលនៅភាគខាងត្បូង និងតំបន់កណ្តាលអ៊ីស្រាអែលបានត្រូវ "តម្រូវឱ្យស្ថិតនៅក្បែរជម្រកជ្រកកោនណាមួយ"។<ref name="Gritten-2023" /> នៅថ្ងៃទី៩ ឬទី១០ ខែតុលា ក្រុមហាម៉ាស់បានស្នើថាខ្លួននឹងដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងស៊ីវិលទាំងអស់នៅហ្កាហ្សា ប្រសិនបើអ៊ីស្រាអែលលុបចោលគម្រោងឈ្លានពានហ្កាហ្សារបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែសំណើនោះត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបដិសេដច្រានចោល។<ref>{{Cite web|last=Allon |first=Gideon |date=26 April 2024 |title='No doubt' Netanyahu preventing hostage deal, charges ex-spokesman of Families Forum |url=https://www.timesofisrael.com/no-doubt-netanyahu-preventing-hostage-deal-charges-ex-spokesman-of-families-forum/ |work=The Times of Israel |access-date=19 September 2025 |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925230750/https://www.timesofisrael.com/no-doubt-netanyahu-preventing-hostage-deal-charges-ex-spokesman-of-families-forum/ |url-status=live}}</ref> ====ការបិទផ្លូវ ការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការជម្លៀសប្រជាជនចេញពីហ្កាហ្សាភាគខាងជើង==== {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | total_width = 300 | image1 = Palestinians injured by an Israeli airstrike in Deir el-Balah, Gaza Strip 2.jpg | image2 = Tasnim News Agency - Report from child casualties in Gaza.webm | image3 = Palestinian injured including children as a result of an Israeli bombing of Gaza Strip.jpg | image4 = Injured Palestinian by an Israeli airstrike of a house in Deir el-Balah, Gaza Strip.jpg | image5 = A newborn baby was killed as a result of the Israeli airstrike of Nuseirat camp, Gaza Strip.jpg | footer_align = center | footer = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមទ្រនិចនាឡិកា'''៖ {{flatlist| * ក្រុមគ្រូពេទ្យកំពុង​ព្យាបាល​ជនជាតិ​ប៉ាឡេស្ទីន​ម្នាក់​ដែល​រង​របួស​ពី​ការ​វាយ​ប្រហារ​តាម​អាកាស​របស់​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ក្រុងឌែរអែលបាឡាក្នុងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា * កុមារប៉ាឡេស្ទីនដែលរងរបួសកំពុងទទួលការព្យាបាល * ទារកទើបនឹងកើតបានស្លាប់ ដោយសារការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល * មនុស្ស​ម្នា​កំពុងរត់​គេច​ខ្លួន​បន្ទាប់​ពី​មានការ​វាយ​ប្រហារ​ពី​អាកាស​ដោយអ៊ីស្រាអែលមក​លើ​ផ្ទះ​មួយ​ខ្នងនៅ​ក្នុង​ក្រុងឌែរអែលបាឡានៃដែនជ្រោយហ្កាហ្សា * បទសម្ភាសន៍ជាវីដេអូធ្វើឡើងជាមួយអ្នកដែលបានរស់រានមានជីវិតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ }} }} បន្ទាប់​ពី​ព្រឹត្តិការណ៍ ៧ តុលា [[កង​ទ័ព​អាកាស​អ៊ីស្រាអែល​]]បាន​ចាប់ផ្ដើមធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​តាមអាកាសទៅលើ​គោល​ដៅ​ដែលគេអះអាងថាមានវត្តមាន​ហាម៉ាស់។<ref name="aj7oct-escalation" /><ref name="Bayer-2023" /> សកម្មភាពវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលនោះបានសម្លាប់មនុស្សជាមធ្យម ៣៥០ នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយបានប្រើពេល ២០ ថ្ងៃ ដោយសរុបបានបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ជាង ៧,០០០ នាក់។<ref>{{Cite|news|first=Rania R.a. |last=Abushamala |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/palestinian-death-toll-from-israeli-attacks-on-gaza-surges-to-7-028/3033512 |title=Palestinian death toll from Israeli attacks on Gaza surges to 7,028 |work=Anadolu Agency |date=26 October 2023}}</ref> ក្រោយបានជួយរំដោះចំណាប់ខ្មាំងខ្លួនចំនួនពីរនាក់ អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសសង្រ្គាមជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលជាងប្រាំទសវត្សរ៍ពោលគឺចាប់តាំងពី[[សង្រ្គាមយមគីបពួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣​ មក។<ref>{{Cite news|last1=Goldenberg |first1=Tia |last2=Shurafa |first2=Wafaa |date=8 October 2023 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71 |title=Hamas fighters storm Israeli towns in surprise attack; Israel responds with deadly strikes on Gaza |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008051308/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71 |archive-date=8 October 2023 |work=Associated Press |access-date=19 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/israel-officially-declares-war-for-1st-time-since-1973-as-death-toll-mounts-to-600/articleshow/104261182.cms |title=Israel officially declares war for 1st time since 1973 as death toll mounts to 600 |work=The Times of India |date=8 October 2023 |access-date=19 September 2025 |archive-date=8 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008131015/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/israel-officially-declares-war-for-1st-time-since-1973-as-death-toll-mounts-to-600/articleshow/104261182.cms?from=mdr |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកហ្កាឡង់ត៍បានប្រកាសថា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានឡោមព័ទ្ធដែនជ្រោយហ្កាហ្សាបានទាំងស្រុង ដោយបានកាត់ផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនី និងបានបិទលំហូរនាំចូលស្បៀងអាហារនិងប្រេងឥន្ធនៈ។<ref>{{Cite news|last=Fabian |first=Emanuel |date=9 October 2023 |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/defense-minister-announces-complete-siege-of-gaza-no-power-food-or-fuel/ |title=Defense minister announces 'complete siege' of Gaza: No power, food or fuel |work=The Times of Israel |access-date=19 September 2025 |archive-date=9 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009105739/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/defense-minister-announces-complete-siege-of-gaza-no-power-food-or-fuel/ |url-status=live}}</ref> សកម្មភាពឡោមព័ទ្ធហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែលបានទាក់ទាញការរិះគន់ជាគំហុក ពិសេសពី[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] ដែលបានចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម" និងជា "ការអំពាវនាវឱ្យមានឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម"។<ref>{{Cite web|title=Israel: White Phosphorus Used in Gaza, Lebanon |url=https://www.hrw.org/news/2023/10/12/israel-white-phosphorus-used-gaza-lebanon |website=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |access-date=19 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012210108/https://www.hrw.org/news/2023/10/12/israel-white-phosphorus-used-gaza-lebanon |archive-date=12 October 2023 |location=Beirut |date=12 October 2023 |url-status=live}}</ref> ហ្កាឡង់ត៍បានបន្ថយប្រតិបត្តិការឡោមព័ទ្ធរបស់អ៊ីស្រាអែលវិញបន្ទាប់ពីត្រូវរង​សម្ពាធ​ពី​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក លោក[[ចូ បៃដិន]] ហើយ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​មួយ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅដប់​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ដើម្បី​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​មាន​ជំនួយ​ចូល​ក្នុង​ហ្កាហ្សា។<ref name="Fergal Keane-2024">{{Cite news|date=2 March 2024 |title=Fergal Keane: Aid convoy tragedy shows fear of starvation haunts Gaza |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68456718 |access-date=19 September 2025 |work=BBC News |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315042049/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68456718 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ក.ក.អ. បានបញ្ជាឱ្យជនស៊ីវិលទាំងអស់នៅក្នុង[[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]]ជម្លៀសខ្លួនទៅកាន់តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃ[[វ៉ាឌីហ្កាហ្សា]] ក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។<ref>{{Cite news|date=13 October 2023 |title=Israel orders 1.1 million people in Gaza to move south: What to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/13/israel-orders-1-1-million-people-in-gaza-to-move-south-what-to-know |access-date=19 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-date=18 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718213634/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/13/israel-orders-1-1-million-people-in-gaza-to-move-south-what-to-know |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ក.ក.អ. បានប្រកាសផ្សព្វផ្សាយពីច្រកផ្លូវនានាដែលប្រជាជនហ្កាហ្សាភាគខាងជើងអាចធ្វើដំណើរតាមបានដើម្បីទៅរកទីទួលសុវត្ថិភាពនៅភាគខាងត្បូង<ref>{{Cite news|date=14 October 2023 |title=Israel announces 6-hour window for Gazans fleeing south, as troops gather near border |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2023/10/14/middleeast/gaza-israel-evacuation-saturday-intl-hnk/index.html |access-date=19 September 2025 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014115624/https://edition.cnn.com/2023/10/14/middleeast/gaza-israel-evacuation-saturday-intl-hnk/index.html |url-status=live}}</ref> ហើយនៅថ្ងៃដដែរមានករណីផ្ទុះ​មួយបានកើតឡើង​នៅ​លើកំណាត់​ផ្លូវ​សុវត្ថិភាព​មួយដែលណែនាំដោយអ៊ីស្រាអែលនោះ ជាហេតុបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ប្រមាណ ៧០ នាក់​។ អ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាស់បានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះករណីផ្ទុះលើផ្លូវមួយនោះ។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/14/gaza-civilians-afraid-to-leave-home-after-bombing-of-safe-routes |title=Gaza civilians afraid to leave home after bombing of 'safe routes' |first1=Bethan |last1=McKernan |first2=Sufian |last2=Taha |work=The Guardian |date=15 October 2023 |access-date=19 September 2025 |archive-date=20 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020000224/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/14/gaza-civilians-afraid-to-leave-home-after-bombing-of-safe-routes |url-status=live}}</ref> មន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល រដ្ឋាភិបាលបរទេស និងអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបានថ្កោលទោសក្រុមហាម៉ាស់ជុំវិញការប្រើប្រាស់មន្ទីរពេទ្យ និងជនស៊ីវិលជាខែលការពារពីការវាយប្រហារផ្សេងៗ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ទាំងនេះត្រូវបានជំទាស់ដោយ[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]<ref>{{Cite web|title=Q&A on Gaza |url=https://www.amnesty.org.uk/gaza-questions |access-date=19 September 2025 |website=Amnesty International }}</ref> ក៏ដូចជាហាម៉ាស់ខ្លួនឯងផ្ទាល់។<ref>{{Cite news|last1=Al-Mughrabi |first1=Nidal |date=15 October 2023 |title=Palestinians fleeing to the south find no escape from danger |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/palestinians-fleeing-fighting-south-find-no-escape-danger-2023-10-15/ |access-date=19 September 2025 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113135535/https://www.reuters.com/world/middle-east/palestinians-fleeing-fighting-south-find-no-escape-danger-2023-10-15/ |url-status=live}}</ref> ទាំងទាហាន​អ៊ីស្រាអែលនិង​ប៉ាឡេស្ទីន ព្រម​ទាំង​ក្រុម​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដទៃទៀតក៏​បាន​ចោទ​ប្រកាន់ ក.ក.អ. ថា​បាន​ប្រើ​ប្រាស់ជនស៊ីវិលធ្វើជាខែលការពារ​ដូច​គ្នា​។<ref>{{Cite web|last1=Mednick |first1=Sam |last2=Magdy |first2=Samy |date=2025-05-24 |title=Israeli use of human shields in Gaza was systematic, soldiers and former detainees tell the AP |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-army-human-shields-80f358dd2c87a1123f26ffada159701c |access-date=2025-09-19 |website=AP News }}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-03-26 |title=Israeli soldier tells CBS News he was ordered to use Palestinians as human shields in Gaza |url=https://www.cbsnews.com/news/israeli-soldier-palestinians-human-shields-gaza/ |access-date=2025-09-19 |website=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tondo |first=Lorenzo |date=2025-05-24 |title=Israel investigates use of Palestinians as human shields by its forces in Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2025/may/24/israel-investigates-use-of-palestinians-as-human-shields-by-its-forces-in-gaza |access-date=2025-09-19 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែតុលា អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្ដើមទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅភាគខាងត្បូងតំបន់ហ្កាហ្សា​<ref>{{Cite news|last1=Jobain |first1=Najib |last2=Kullab |first2=Samya |last3=Nessman |first3=Ravi |date=17 October 2023 |title=Israel bombs Gaza region where civilians were told to seek refuge, as mediators try to unlock aid |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-biden-rafah-e062825a375d9eb62e95509cab95b80c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017144838/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-biden-rafah-e062825a375d9eb62e95509cab95b80c |archive-date=17 October 2023 |access-date=19 September 2025 |work=Associated Press}}</ref> ហើយនៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរនោះ ចំណតរថយន្តនៅ[[មន្ទីរពេទ្យអារ៉ាប់អាល់អាលី]]នៃកណ្ដាលក្រុងហ្កាហ្សា បានរងគ្រាប់ផ្ទុះឆាបឆេះស្លាប់មនុស្សអស់រាប់រយនាក់។<ref>{{Cite news|date=26 October 2023 |title=Gaza hospital blast: What does new analysis tell us? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67216929 |access-date=19 September 2025 |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026192242/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67216929 |url-status=live}}</ref> សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលថាវាជាលទ្ធផលនៃការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបដិសេធដោយ ក.ក.អ. ដែលសាមីខ្លួនបានបញ្ជាក់ថាហេតុការណ៍ផ្ទុះនោះគឺបណ្តាលមកពីគ្រាប់រ៉ុក្កែតបាញ់ខុសបច្ចេកទេសដោយក្រុម[[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{Cite news|last1=Fabian |first1=Emanuel |last2=Bachner |first2=Michael |date=18 October 2023 |title=IDF presents evidence misfired Gazan rocket caused hospital blast, slams Hamas 'lies' |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/idf-presents-evidence-misfired-gazan-rocket-caused-hospital-blast-slams-hamas-lies/ |access-date=19 September 2025 |archive-date=18 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018140437/https://www.timesofisrael.com/idf-presents-evidence-misfired-gazan-rocket-caused-hospital-blast-slams-hamas-lies/ |url-status=live}}</ref> ខណៈក្រុមនេះបានបដិសេធការប្រឡូកចូលពាក់ព័ន្ធក្នុងការវាយប្រហារនោះ។<ref>{{Cite news|date=17 October 2023 |title=Israel and Palestinian militants blame each other after hospital blast kills hundreds in Gaza |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2023-10-18/gaza-hospital-blast-kills-hundreds-israel-hamas-war/102989448 |access-date=19 September 2025 |archive-date=24 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024201724/https://www.abc.net.au/news/2023-10-18/gaza-hospital-blast-kills-hundreds-israel-hamas-war/102989448 |url-status=live}}</ref> ===ការឈ្លានពានដំបូង និងបទឈប់បាញ់ដំបូង (តុលា–វិច្ឆិកា ២០២៣)=== {{Main|ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សា}} {{Multiple image | perrow = 1/2 | total_width = 300 | image1 = SoI-War 23-10-29 IDF 01-11.jpg | image2 = SoI-War 23-11-01 IDF 13-08.jpg | image3 = Merkava Mk IV in Gazan street during Operation Swords of Iron.jpg | footer_align = center | footer = កងយោធា​អ៊ីស្រាអែលកំឡុង​ប្រតិបត្តិការ​ថ្មើរជើង​នៅ​ហ្កាហ្សា }} នៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា បន្ទាប់ពីប្រមូលផ្ដុំកម្លាំងទាហានបានជាង ១០០,០០០ នាក់ កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើកការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយធំចូលទៅក្នុងទឹកដីហ្កាហ្សាភាគខាងជើង។<ref>{{Cite news|last1=Ravid |first1=Barak |title=Israeli military launches major ground incursion in Gaza |url=https://www.axios.com/2023/10/27/israel-hamas-ground-invasion-gaza |access-date=20 September 2025 |work=Axios |date=28 October 2023 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028002239/https://www.axios.com/2023/10/27/israel-hamas-ground-invasion-gaza |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|first=Gal |last=Perl |url=https://www.idf.il/en/mini-sites/dado-center/research/the-idf-s-unique-advantage-the-commanders-are-the-secret-to-its-strength-lessons-learned-from-1982-to-2023-cpt-res-gal-perl/ |title="The IDF's unique advantage, the commanders are the secret to its strength": Lessons learned from 1982 to 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510025800/https://www.idf.il/en/mini-sites/dado-center/research/the-idf-s-unique-advantage-the-commanders-are-the-secret-to-its-strength-lessons-learned-from-1982-to-2023-cpt-res-gal-perl/ |archive-date=10 May 2024 |url-status=live |publisher=The Dado Center for Interdisciplinary Military Studies |date=30 April 2024}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ អ៊ីស្រាអែលបានបាញ់មីស៊ីលចូលក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួនចាបាលីយ៉ាដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៥០ នាក់ និងរបួស ១៥០ នាក់។ អ៊ីស្រាអែលបានអះអាងថាការវាយប្រហារលើជំរុំនោះគឺមានគោលដៅលើអគ្គមេបញ្ជាការហាម៉ាស់ម្នាក់ និងក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ុន្មានទៀត ខណៈហាម៉ាស់វិញបានច្រានចោលពីវត្តមានសមាជិកខ្លួននៅក្នុងជំរុំនោះ។<ref>{{Cite news|title=Dozens reported killed in Gaza refugee camp blast |url=https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-67258466 |access-date=20 September 2025 |work=BBC News |date=30 October 2023 |archive-date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101025004/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-67258466 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Al-Mughrabi |first1=Nidal |last2=Rose |first2=Emily |last3=Al-Mughrabi |first3=Nidal |date=31 October 2023 |title=Israel strikes dense Gaza camp, says it kills Hamas commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-says-it-fires-israeli-troops-pressing-gaza-ground-assault-2023-10-31/ |access-date=20 September 2025 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103134432/https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-says-it-fires-israeli-troops-pressing-gaza-ground-assault-2023-10-31/ |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើអគារប្រាំមួយជាន់មួយកន្លែង ដែលជាហេតុនាំឱ្យជនស៊ីវិលយ៉ាងតិច ១០៦ នាក់បាត់បង់ជីវិត ដោយក្នុងនោះមានកុមារចំនួន ៥៤ នាក់។ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារនោះថាជា "ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមស្ដែងៗ"។<ref>{{Cite web|date=4 April 2024 |title=Gaza: Israeli Strike Killing 106 Civilians an Apparent War Crime |work=Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/04/04/gaza-israeli-strike-killing-106-civilians-apparent-war-crime |access-date=20 September 2025 |archive-date=4 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404112114/https://www.hrw.org/news/2024/04/04/gaza-israeli-strike-killing-106-civilians-apparent-war-crime |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ក្រុមមនុស្សដែលត្រូវជម្លៀសដំបូងបានឆ្លងចេញពីហ្កាហ្សាចូលក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ ប្រជាជនដែលត្រូវជម្លៀសចំនួនប្រាំរយនាក់ទៀត រួមមានអ្នករងរបួសធ្ងន់ធ្ងរនិងជនបរទេស ត្រូវបានជម្លៀសតាមព្រំដែនប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite news|last1=Al-Mughrabi |first1=Nidal |last2=Williams |first2=Dan |date=1 November 2023 |title=First evacuees leave Gaza after another night of Israeli bombardments |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-jets-strike-gaza-camp-says-hamas-commander-killed-2023-11-01/ |work=Reuters |access-date=20 September 2025 |archive-date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101233626/https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-jets-strike-gaza-camp-says-hamas-commander-killed-2023-11-01/ |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែវិច្ឆិកា អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការវាយប្រហារលើក្បួនរថយន្តរបស់អង្គការ[[គ្រូពេទ្យគ្មានព្រំដែន]] ដោយបានសម្លាប់បុគ្គលិកអង្គការនោះចំនួនពីរនាក់។<ref name="responsiblestatecraft20240912">{{Cite web|date=12 September 2024 |title=Is Israel intentionally attacking aid workers? |url=https://responsiblestatecraft.org/israel-hamas-war-gaza/ |access-date=20 September 2025 |website=Responsible Statecraft |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913233306/https://responsiblestatecraft.org/israel-hamas-war-gaza/ |url-status=live}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា អ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាស់ក៏បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្នមួយ ដោយមានការផ្អាកអរិភាពរយៈពេល ៤ ថ្ងៃ<ref name="Al Jazeera-20231122">{{Cite news|date=22 November 2023 |title=Israel agrees to ceasefire deal, paving way for some captives' release |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/israel-agrees-to-ceasefire-deal-paving-way-for-some-captives-release |access-date=20 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129084524/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/israel-agrees-to-ceasefire-deal-paving-way-for-some-captives-release |url-status=live}}</ref> ដើម្បីបើកផ្លូវឱ្យមានដំណើរដោះលែងចំណាប់ខ្មាំង ៥០ នាក់ដែលត្រូវបានឃុំខ្លួននៅហ្កាហ្សា។<ref name="Al Jazeera-20231122" /><ref name="Burke-2023">{{Cite news|last1=Burke |first1=Jason |last2=Michaelson |first2=Ruth |last3=Borger |first3=Julian |date=22 November 2023 |title=Israel and Hamas agree deal for release of some hostages and four-day ceasefire |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/22/israel-hamas-war-hostages-freed-deal-ceasefire |access-date=20 September 2025 |issn=0261-3077 |archive-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129100956/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/22/israel-hamas-war-hostages-freed-deal-ceasefire |url-status=live}}</ref> កិច្ច​ព្រម​ព្រៀងនោះក៏បានតម្រូវឱ្យអ៊ីស្រាអែល​ដោះ​លែង​ស្ត្រី​និង​កុមារ​ប៉ាឡេស្ទីន​ប្រមាណ​ ១៥០ ​នាក់​ដែល​ខ្លួនបានកំពុង​ឃុំ​ឃាំងដែរ។<ref name="Burke-2023" /> {{Main|បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៣}} [[File:Release of hostages during Iron Swords war, November 2023. IV.jpg|thumb|ចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែលអាយុ ១៣ ឆ្នាំម្នាក់ក្រោយហាម៉ាស់បានដោះលែងកំឡុង[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៣|បទឈប់បាញ់]], ២៦ វិច្ឆិកា ២០២៣]] បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ដែលមានប្រទេសកាតាជាអ្នកសម្របសម្រួលបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ សកម្មភាពវាយប្រយុទ្ធគ្នាទាំងឡាយនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក៏បានឈប់ផ្អាកទាំងស្រុង។ កំឡុងបទឈប់បាញ់នោះ ក្រុមហាម៉ាស់បានដោះដូរចំណាប់ខ្មាំងមួយចំនួនរបស់ខ្លួនជាមួយនឹងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនដែលអ៊ីស្រាអែលចាប់ឃុំ<ref>{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/temporary-cease-fire-begins-israel-hamas-war/ |title=Group of hostages released as temporary cease-fire in Israel–Hamas war takes effect |work=CBS News|date=24 November 2023 |access-date=20 September 2025 |last1=Tanyos |first1=Faris |last2=Reals |first2=Tucker |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126065457/https://www.cbsnews.com/news/temporary-cease-fire-begins-israel-hamas-war/ |url-status=live}}</ref> រីឯអ៊ីស្រាអែល​វិញនៅតែបន្ត​ចាប់​ខ្លួន​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន​ផ្សេងទៀតដែលស្ទើរ​តែ​មានចំនួនស្មើនឹងអ្នកទោសដែលសាមីខ្លួន​បាន​ដោះលែងនោះទៅហើយ។<ref>{{Cite news|last=Al Tahhan |first=Zena |date=28 November 2023 |title=Israel arrests almost as many Palestinians as it has released during truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/28/arrests|access-date=20 September 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> ដំណើរការដោះដូរអ្នកទោសនោះបានអូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា នៅពេលដែលភាគីទាំងសងខាងបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកអំពីការរំលោភលើបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite news|date=27 November 2023 |title=Israel–Hamas truce extends by two days, Qatar says: Live updates |url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-11-27-23/index.html |access-date=20 September 2025 |work=CNN |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127082316/https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-11-27-23/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kingsley |first=Patrick |date=28 November 2023 |title=A Gaza Truce Aids Both Sides. Until the Calculus Changes. |url=https://www.nytimes.com/2023/11/28/world/middleeast/israel-gaza-truce-analysis.html |access-date=20 September 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128211215/https://www.nytimes.com/2023/11/28/world/middleeast/israel-gaza-truce-analysis.html |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា នៅក្នុង "កិច្ចព្រមព្រៀងនាទីចុងក្រោយ" ហាម៉ាស់បានដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងចំនួនប្រាំបីនាក់ជាថ្នូរនឹងសេរីភាពជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនចំនួន ៣០ នាក់ដែលកំពុងជាប់ក្នុងពន្ធនាគារអ៊ីស្រាអែល និងរួមទាំងការពន្យារបទឈប់បាញ់បន្ថែមមួយថ្ងៃទៀត។<ref>{{Cite news|date=30 November 2023 |title=Israel–Hamas war live updates: Gaza cease-fire extended a day; Jerusalem shooting kills 3 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/israel-hamas-war-live-updates-rcna127335 |access-date=20 September 2025 |work=NBC News |archive-date=30 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130091759/https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/israel-hamas-war-live-updates-rcna127335 |url-status=live}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា បទឈប់បាញ់នៅតែផុតកំណត់នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលនិងហាម៉ាស់បានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបដិសេដលើការពន្យារបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite news|last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Hubbard |first2=Ben |last3=Fuller |first3=Thomas |title=Israel Resumes Offensive in Gaza Strip After Truce With Hamas Ends |url=https://www.nytimes.com/2023/12/01/world/middleeast/01gaza-israel-fighting-resumes.html |access-date=20 September 2025 |work=The New York Times |date=1 December 2023 |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207232110/https://www.nytimes.com/2023/12/01/world/middleeast/01gaza-israel-fighting-resumes.html |url-status=live}}</ref> ===ការបន្តប្រយុទ្ធគ្នា (ធ្នូ ២០២៣ – មេសា ២០២៤)=== ក្រោយពីសង្គ្រាមបានរើបន្តឡើងវិញ អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសនូវផែនទីជម្លៀសជនស៊ីវិលនៅហ្កាហ្សា ប៉ុន្តែផែនទីនោះបានទទួលការរិះគន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះថាអ៊ីស្រាអែលទើបតែបានកាត់ផ្ដាច់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតនិងអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ថ្មីៗនៅហ្កាហ្សា ជាហេតុបណ្ដាលឱ្យប្រជាជនហ្កាហ្សាមិនអាចមើលឬភ្ជាប់នឹងផែនទីជម្លៀសនោះបាន។ ម្យ៉ាងទៀត លំណែនាំក្នុងផែនទីនោះគឺខ្វះសេចក្ដីពន្យល់លម្អិត<ref>{{Cite news|date=30 November 2023 |title=Israel–Gaza live news: IDF resumes strikes as ceasefire with Hamas ends |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-67584895 |access-date=25 September 2025 |work=BBC News |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201043259/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-67584895 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Smith |first1=Alexander |last2=Talmazan |first2=Yuliya |title=Israel's new grid maps add to confusion and anger in Gaza |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-gaza-grid-maps-hamas-khan-younis-rcna128057 |access-date=25 September 2025 |work=NBC News |date=5 December 2023 |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207011459/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-gaza-grid-maps-hamas-khan-younis-rcna128057 |url-status=live}}</ref> ហើយជួនកាល ផ្លូវជម្លៀសក្នុងផែនទីនោះត្រូវទទួលរងការវាយប្រហារផ្សេងៗពីអ៊ីស្រាអែលដោយគ្មានហេតុផលភស្តុតាងច្បាស់លាស់។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/02/israeli-grid-system-makes-life-in-gaza-macabre-game-of-battleships-say-aid-workers |title=Israel has started using its new grid system for evacuation warnings |first1=Emma |last1=Graham-Harrison |first2=Jason |last2=Burke |work=The Guardian |date=2 December 2023 |access-date=25 September 2025 |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216170026/https://www.theguardian.com/world/2023/dec/02/israeli-grid-system-makes-life-in-gaza-macabre-game-of-battleships-say-aid-workers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Barbakh |first1=Arafat |last2=Salem |first2=Mohammed |title=Israel presses ground offensive in southern Gaza, air strikes intensify |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-ground-forces-operating-across-gaza-strip-offensive-builds-2023-12-04/ |access-date=25 September 2025 |work=Reuters |date=4 December 2023 |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208004927/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-ground-forces-operating-across-gaza-strip-offensive-builds-2023-12-04/ |url-status=live}}</ref> អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិមិនបានរកឃើញភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីវត្តមានសមាជិកក្រុមហាម៉ាស់នៅតាមទីកន្លែងមួយចំនួនដែលអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារនោះទេ ហើយបានស្នើឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតពីសក្តានុភាពនៃឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។<ref>{{Cite magazine|last1=Hammer |first1=Mathias |title=U.S. Military Equipment Traced to Possible War Crimes in Gaza, Report Finds |url=https://time.com/6342821/israel-airstrike-us-military-war-crimes/ |magazine=Time |date=5 December 2023 |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212141927/https://time.com/6342821/israel-airstrike-us-military-war-crimes/ |url-status=live}}</ref> [[File:An aerial photo of displaced Palestinians waiting in northern Nuseirat to return to their homes in Gaza.jpg|left|thumb|រូបថតពីអាកាសបង្ហាញពីហ្វូងប្រជាជនស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីននៅនូសីរ៉ាតខាងជើង កំពុងរង់ចាំការត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេវិញ]] គិតមកត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ ក.ក.អ. បានវាយចូលដល់ទីកណ្ដាលទីក្រុង[[ខាន់យូនីស]] [[ចាបាលីយ៉ា]] និង[[ឈូចាអ៊ីយ៉ា]]<ref>{{Cite news|date=5 December 2023 |title=IDF: Troops fighting in the heart of Khan Younis in most intensive battles since ground op began |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/troops-fighting-in-heart-of-khan-younis-as-battles-intensify-idf/ |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212153759/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/troops-fighting-in-heart-of-khan-younis-as-battles-intensify-idf/ |url-status=live}}</ref> ខណៈកំណើនចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអ៊ីស្រាអែលក្នុងតំបន់ទាំងនោះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលរត់ទៅភាគខាងត្បូងតំបន់ហ្កាហ្សាសម្ដៅទៅទីក្រុងរ៉ាហ្វា។<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/5/israeli-army-surrounds-khan-younis-as-southern-gaza-attacks-intensify |title=Israeli army surrounds Khan Younis as southern Gaza attacks intensify |work=Al Jazeera |date=5 December 2023 |access-date=25 September 2025 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205191402/http://www.aljazeera.com/news/2023/12/5/israeli-army-surrounds-khan-younis-as-southern-gaza-attacks-intensify |url-status=live}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកយ៉ូអាហ្វ ហ្កាឡង់ត៍បានមានប្រសាសន៍ថា ប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធកម្រិតខ្លាំងនៅភាគខាងជើងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាបានបិទបញ្ចប់ហើយ ចំណែកឯដំណាក់កាលថ្មីនៃប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធក្នុងកម្រិតទាបកំពុងតែនឹងត្រៀមចាប់ផ្តើម។<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/palestinian-attack-in-central-israel-kills-one-woman-injures-16-israeli-police-say-c39f4e10?siteid=yhoof2&yptr=yahoo |title=Israeli Military Near End of Most Intense Phase of Gaza Fighting, Defense Minister Says |date=15 January 2024 |newspaper=The Wall Street Journal |access-date=25 September 2025 |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119173841/https://www.wsj.com/world/middle-east/palestinian-attack-in-central-israel-kills-one-woman-injures-16-israeli-police-say-c39f4e10?siteid=yhoof2&yptr=yahoo |url-status=live}}</ref> ថ្វីបើសាមីខ្លួនធ្លាប់បានអះអាងបញ្ជាក់ថាកម្លាំងហាម៉ាស់នៅភាគខាងជើងហ្កាហ្សាត្រូវបានវិនាសអស់ក្ដី ប៉ុន្តែមកដល់ថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ក.ក.អ. បានចេញសេចក្ដីរាយការណ៍មួយទៀតថា ហាម៉ាស់បានកំពុងរៀបចំកម្លាំងប្រយុទ្ធឡើងវិញនៅតំបន់ហ្កាហ្សាខាងជើង។<ref>{{Cite news|url=https://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/3247544/israel-army-says-hamas-command-structure-dismantled-north-gaza |title=Israel army says Hamas command structure 'dismantled' in north Gaza |work=South China Morning Post |agency=Agence France-Presse |date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112010543/https://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/3247544/israel-army-says-hamas-command-structure-dismantled-north-gaza |archive-date=12 January 2024 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ទាហាន ក.ក.អ. ចំនួន ២៤ រូបបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ដោយនេះត្រូវជាចំនួនស្លាប់ទាហានអ៊ីស្រាអែលច្រើនបំផុតក្នុងមួយថ្ងៃចាប់តាំងពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សាមក។ នៅក្នុងនោះ ទាហានចំនួន ២១ នាក់បានក្ស័យជីវិត នៅពេលដែលពួកសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនបានបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតដៃសម្ដៅទៅលើរថក្រោះអ៊ីស្រាអែល និងបានបង្កឱ្យអគារដែលនៅជុំវិញដួលរលំពីលើ។<ref>{{Cite news|last1=Kubovich |first1=Yaniv |date=23 January 2024 |title=IDF spokesperson: 21 soldiers killed from building collapsing due to RPG fire by Hamas in southern Gaza |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-01-23/ty-article-live/three-israeli-officers-killed-in-southern-gaza-strip-combat/0000018d-345d-d6df-adcf-35dd49d60000 |newspaper=Haaretz |access-date=25 September 2025 |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123034846/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-01-23/ty-article-live/three-israeli-officers-killed-in-southern-gaza-strip-combat/0000018d-345d-d6df-adcf-35dd49d60000 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=The Israeli military says 21 of the soldiers were killed in a single explosion. |work=The New York Times |date=23 January 2024 |url=https://www.nytimes.com/live/2024/01/23/world/israel-hamas-gaza-news#israeli-military-says-21-soldiers-were-killed-in-a-single-explosion |access-date=25 September 2025 |last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Bergman |first2=Ronen |last3=Odenheimer |first3=Natan |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123074131/https://www.nytimes.com/live/2024/01/23/world/israel-hamas-gaza-news#israeli-military-says-21-soldiers-were-killed-in-a-single-explosion |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមករា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់[[ហ៊ីន រ៉ាចាប]] ដែលជាក្មេងស្រីប៉ាឡេស្ទីនអាយុ ៥ ឆ្នាំម្នាក់ រួមជាមួយសមាជិកគ្រួសាររបស់នាងចំនួន ៦ នាក់ទៀត នៅពេលដែលរថយន្តពួកគេកំពុងបើកបរត្រូវបានរងគ្រាប់ប្រហារដោយរថក្រោះ និងកាំភ្លើងយន្តរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite web|date=29 January 2024 |title=The Killing of Hind Rajab |url=https://forensic-architecture.org/investigation/the-killing-of-hind-rajab |access-date=25 September 2025 |website=forensic-architecture.org |publisher=Forensic Architecture |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112024447/https://forensic-architecture.org/investigation/the-killing-of-hind-rajab |archive-date=12 January 2025 |url-status=live}}</ref> បុគ្គលិក​សង្គ្រោះ​បន្ទាន់ចំនួនពីរ​នាក់​ទៀតដែលព្យាយាមទៅជួយរ៉ាចាបក៏​ត្រូវ​បាន​អ៊ីស្រាអែលបាញ់សម្លាប់​ដែរ។ ក្រោយមក [[អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ|អង្គការអឌ្ឍចន្ទក្រហម]]បានបញ្ចេញសំឡេងហៅទូរស័ព្ទដ៏អភព្វពន់ពេករបស់រ៉ាចាបជាមួយនឹងអ្នកសង្គ្រោះបន្ទាន់ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិមានប្រតិកម្មខឹងកម្រើកយ៉ាងខ្លាំងចំពោះមរណភាពរបស់នាង និងសកម្មភាពសម្លាប់មនុស្សដោយគ្មានប្រណីរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite news|date=10 February 2024|first=Sara|last= Boboltz |title=Hind Rajab, Gaza 6-Year-Old Who Spoke Of Fear On Phone To Rescuers, Found Dead |url=https://nz.news.yahoo.com/hind-rajab-gaza-6-old-173554894.html |access-date=25 September 2025 |via=Yahoo! News |work=HuffPost |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229002323/https://nz.news.yahoo.com/hind-rajab-gaza-6-old-173554894.html |url-status=live}}</ref> [[File:An aerial view showing destruction in Rafah after Israeli forces withdrawal and as the ceasefire took hold, Gaza Strip.jpg|thumb|រូបថតពីអាកាសបង្ហាញពីវិនាសកម្មទីក្រុងរ៉ាហ្វា ក្រោយពីអ៊ីស្រាអែលបានដកកម្លាំងចេញ]] [[File:Palestinians during the Flour massacre.png|thumb|រូបភាពពីដ្រូនអ៊ីស្រាអែលថតជាប់[[ការសម្លាប់រង្គាលម្សៅ|ការសម្លាប់រង្គាល]]ជនស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីនខណៈពួកគេកំពុងទទួលជំនួយមនុស្សធម៌, កុម្ភៈ ២០២៤]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីក្រុងរ៉ាហ្វានៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ។<ref>{{Cite news|title=Israeli strikes hit Rafah after Biden warns Netanyahu to have 'credible' plan to protect civilians |url=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-02-11-2014-785309c668e15728c6aac9905f290b4d |date=11 February 2024 |work=Associated Press |access-date=25 September 2025 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219064752/https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-02-11-2014-785309c668e15728c6aac9905f290b4d |url-status=live}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារបានក្លាយជាបញ្ហាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ពិសេសនៅក្នុងថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ នៅពេលដែលកូននាវាចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលមួយគ្រឿងបានបើកការបាញ់ផ្លោងទៅលើក្បួនរថយន្តជំនួយ UNRWA ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យ UNRWA ផ្អាកប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនរយៈពេលជិត ៣ សប្តាហ៍ និងជាលទ្ធផលបានប៉ះពាល់ដល់មនុស្សត្រូវការស្បៀងប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់។<ref name="responsiblestatecraft20240912" /> មកដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែកុម្ភៈ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានបើកការបាញ់ប្រហារទៅលើប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដែលកំពុងរង់ចាំជំនួយស្បៀងអាហារនៅភាគនិរតីនៃទីក្រុងហ្កាហ្សា ដោយបានសម្លាប់មនុស្ស ១០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៧៥០ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite news|last1=Salman |first1=Abeer |last2=Diamond |first2=Jeremy |date=29 February 2024 |title=More than 100 killed as Israeli forces open fire in chaos at Gaza food lines, Palestinian health ministry says |url=https://www.cnn.com/2024/02/29/middleeast/gaza-city-deaths-food-israel-intl |work=CNN |access-date=25 September 2025 |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229163544/https://www.cnn.com/2024/02/29/middleeast/gaza-city-deaths-food-israel-intl |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ថ្វីបើអាមេរិកបានប្រកាសថាចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការទម្លាក់ជំនួយស្បៀងអាហារពីលើអាកាសចូលក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សាក្ដី ប៉ុន្តែអ្នក​ជំនាញ​មួយចំនួន​បាន​សម្ដៅលើ​កិច្ច​ផ្ដួចផ្ដើម​របស់អាមេរិកនោះ​ថា​គ្រាន់តែជា​ឆាកល្ខោនសម្ដែងកិច្ចការមនុស្សធម៌ប៉ុណ្ណោះ ដោយបាន​និយាយ​បញ្ជាក់ទៀតថា​វា​នឹង​មិន​បានជួយ​សម្រាលអ្វីដល់​ស្ថានភាព​ស្បៀងនៅហ្កាហ្សា​នោះ​ទេ។<ref>{{Cite news|date=2 March 2024 |title=U.S. Begins Airdrops of Humanitarian Aid in Gaza |url=https://www.nytimes.com/2024/03/02/world/middleeast/us-airdrop-gaza-aid.html |work=The New York Times |access-date=25 September 2025 |archive-date=2 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233631/https://www.nytimes.com/2024/03/02/world/middleeast/us-airdrop-gaza-aid.html |url-status=live}}</ref> [[មន្ទីរពេទ្យអាល់ឈីហ្វា]]ដែលធ្លាប់ត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលឡោមព័ទ្ធកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលបញ្ជូនទាហានវាយលុកចូលនៅចន្លោះថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា រហូតដល់ថ្ងៃទី១ ខែមេសា។<ref>{{Cite news|title=Fighting Rages Around Two Gaza Hospitals as Pressure on Israel Rises |url=https://www.nytimes.com/2024/03/28/world/middleeast/gaza-shifa-hospital-israel-hostages.html |access-date=25 September 2025 |work=The New York Times |date=28 March 2024 |archive-date=2 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402064654/https://www.nytimes.com/2024/03/28/world/middleeast/gaza-shifa-hospital-israel-hostages.html |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងយុទ្ធនាការនេះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់មន្ត្រីហាម៉ាស់មួយចំនួន និងរួមទាំងមនុស្សប្រមាណ​ ២០០​ នាក់បន្ថែមទៀត។<ref>{{Cite news|title=IDF, Shin Bet name senior Hamas terrorists killed at Shifa |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-shin-bet-name-senior-hamas-terrorists-killed-at-shifa/ |access-date=25 September 2025 |work=The Times of Israel |date=30 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330145129/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-shin-bet-name-senior-hamas-terrorists-killed-at-shifa/ |url-status=live}}</ref> អ្នកដែលបានរួចផុតជីវិតចេញពីយុទ្ធនាការនោះបានបដិសេធថាគ្មានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធណាបានរៀបចំមូលដ្ឋានពួកគេនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យនោះទេ។<ref>{{Cite news|url=https://www.newarab.com/news/al-shifa-hospital-witnesses-reveal-bloodshed-israeli-raid |title=Al-Shifa Hospital witnesses reveal bloodshed of Israeli raid |date=12 April 2024 |work=The New Arab |access-date=25 September 2025 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234313/https://www.newarab.com/news/al-shifa-hospital-witnesses-reveal-bloodshed-israeli-raid |url-status=live}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាបានបំផ្លាញមន្ទីរពេទ្យនោះនៅសល់ត្រឹម "ផេះ" ហើយបានសម្លាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជ្រកកោននៅទីនោះចំនួន ៤០០ នាក់។<ref>{{Cite news|date=1 April 2024 |title=As Israel withdraws from raid on Shifa Hospital, accounts from military and witnesses differ wildly |url=https://apnews.com/article/shifa-hamas-israel-gaza-military-war-hospitals-1842f3cc81744526c72bff727882e956 |access-date=25 September 2025 |work=AP News |archive-date=15 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615113338/https://apnews.com/article/shifa-hamas-israel-gaza-military-war-hospitals-1842f3cc81744526c72bff727882e956 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Edwards |first1=Christian |last2=Yeung |first2=Jessie |date=1 April 2024 |title=Israeli troops end Al-Shifa hospital raid, leaving behind bodies and trail of destruction |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/israel-idf-withdraws-al-shifa-hospital-intl-hnk/index.html |access-date=25 September 2025 |work=CNN |archive-date=25 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425090643/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/israel-idf-withdraws-al-shifa-hospital-intl-hnk/index.html |url-status=live}}</ref> សេចក្តីសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ដែលអំពាវនាវឱ្យមានបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់នៅហ្កាហ្សាសម្រាប់ខែ[[រ៉ាម៉ាដាន]]<ref name="aljazeera20240325"/> ត្រូវបាន ក.ក.អ. មិនអើពើអនុវត្តតាមឡើយ។<ref>{{Cite news|first1=Federica |last1=Marsi |first2=Usaid |last2=Siddiqui |date=27 March 2024 |title=Gaza ceasefire hopes 'drowned out' by Israel's non-stop bombing |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/27/israels-war-on-gaza-live-rafah-bombing-intensifies-despite-un-truce-call?update=2802740 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328014032/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/27/israels-war-on-gaza-live-rafah-bombing-intensifies-despite-un-truce-call?update=2802740 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា បុគ្គលិកជំនួយអន្តរជាតិចំនួន ៧ នាក់របស់អង្គការ[[ផ្ទះបាយមជ្ឈិមសកល]] (WCK) ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងត្បូងនៃក្រុង[[ឌែរអែលបាឡា]]។<ref>{{Cite web|title=7 WCK team members killed in Gaza |url=https://wck.org/news/gaza-team-update |date=2 April 2024 |access-date=26 September 2025 |website=[[ផ្ទះបាយមជ្ឈិមសកល|World Central Kitchen]] |archive-date=3 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403111639/https://wck.org/news/gaza-team-update |url-status=live}}</ref><ref name="Magdy-2024">{{Cite news|title=With famine looming, aid group halts food delivery in Gaza after Israeli strike kills 7 workers |url=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-04-02-2024-9bdf66771b62af37d85a2800f71c0e6c |access-date=26 September 2025 |last1=Shurafa |first1=Wafaa |last2=Magdy |first2=Samy |work=Associated Press |date=3 April 2024 |archive-date=12 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512131611/https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-04-02-2024-9bdf66771b62af37d85a2800f71c0e6c |url-status=live}}</ref> WCK បានរាយការណ៍ថារថយន្តរបស់ខ្លួនគឺមានស្លាកសញ្ញាសម្គាល់អង្គការជំនួយច្បាស់លាស់ ហើយថែមទាំងបានប្រាប់បង្ហាញទីតាំងរបស់ពួកគេទៅអ៊ីស្រាអែលទៀតផង។ ក្រោយមក WCK ក៏បានសម្រេចចិត្តដកខ្លួនចេញពីប្រតិបត្តិការផ្ដល់ជំនួយនៅហ្កាហ្សារួមជាមួយអង្គការមួយចំនួនផ្សេងទៀតដូចជា [[ជំនួយជនភៀសខ្លួនដើមបូព៌ាអាមេរិកាំង|អាណេរ៉ា]] និង[[ប្រូជិចត៍ហូប្ប៍]]។<ref name="Magdy-2024" /><ref>{{Cite news|title=World Central Kitchen halts operations in Gaza after strike kills staff |url=https://www.bbc.com/news/world-68710515 |work=BBC News |date=2 April 2024 |access-date=26 September 2025 |archive-date= 2 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402023745/https://www.bbc.com/news/world-68710515 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៦ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ផ្លូវថ្មីពីភាគខាងកើតទៅលិចក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សាដើម្បីសម្រួលដល់ប្រព័ន្ធភស្តុភារតភ្ជាប់ទីតាំងឈរជើងនានារបស់ ក.ក.អ. នៅលើវិថីអាល់រ៉ាឈីដ និងសាឡាអាល់ឌីន ហើយជាខ្សែរារាំងប្រជាជននៅភាគខាងត្បូងហ្កាហ្សាមិនឱ្យត្រឡប់ទៅប៉ែកខាងជើងវិញ។<ref>{{Cite news|last1=Beaule |first1=Victoria |last2=Savir |first2=Dana |date=11 March 2024 |title=Israel extends road to now traverse Gaza, satellite imagery shows |url=https://abcnews.go.com/International/israel-extends-road-traverse-gaza-satellite-imagery/story?id=107973368 |work=ABC News |access-date=26 September 2025 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320135009/https://abcnews.go.com/International/israel-extends-road-traverse-gaza-satellite-imagery/story?id=107973368 |url-status=live}}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន អ៊ីស្រាអែលក៏បានចាប់ផ្ដើមរៀបចំគម្រោងវាយលុកចូលទីក្រុង[[រ៉ាហ្វា]]ដោយជ្រើសរើសយកពាក់កណ្តាលខែមេសាជាពេលបរិច្ឆេទចាប់ផ្ដើម ប៉ុន្តែអ៊ីស្រាអែលត្រូវបង្ខំពន្យារគម្រោងនោះវិញបន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់បានធ្វើការ[[ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់លើអ៊ីស្រាអែលនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤|បាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់]]ចូលក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news|first1=Kathleen |last1=Magramo |first2=Antoinette |last2=Radford |date=15 April 2024 |title=Live updates: Israel intercepts Iran drone attacks and weighs response, Gaza crisis continues |url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-04-15-24/index.html |access-date=26 September 2025 |work=CNN |archive-date=15 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415042103/https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-04-15-24/index.html |url-status=live}}</ref> ចូលមកដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា អ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនការបាញ់ប្រហារផ្សេងៗលើក្រុងរ៉ាហ្វាមុនពេលចាប់ផ្ដើមដំណើរលុកលុថ្មើរជើង។<ref>{{Cite news|date=25 April 2024 |title=Israel intensifies strikes on Rafah ahead of threatened invasion |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-intensifies-strikes-gazas-rafah-ahead-threatened-invasion-2024-04-25/ |access-date=26 September 2025 |work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite news|date=25 April 2024 |title=Israel says Rafah assault looms; massive Gaza airstrikes end weeks of relative calm |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/some-palestinians-forced-flee-homes-israel-pounds-northern-gaza-2024-04-24/ |access-date=26 September 2025 |work=Reuters |archive-date=27 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240427194629/https://www.reuters.com/world/middle-east/some-palestinians-forced-flee-homes-israel-pounds-northern-gaza-2024-04-24/ |url-status=live}}</ref> ===ប្រតិបត្តិការវាយក្រុងរ៉ាហ្វា (ឧសភា–កញ្ញា ២០២៤)=== {{Main|ការវាយលុកទីក្រុងរ៉ាហ្វា}} [[File:An aerial view of Al-Mawasi area where displaced Palestinians live in tents, Gaza Strip.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពនៅតំបន់[[អាល់ម៉ាវ៉ាស៊ី]]ដែលកំពុងផ្ទុកជនភៀសសឹកប៉ាឡេស្ទីនរាប់ពាន់រាប់ម៉ឹននាក់, ហ្កាហ្សាខាងត្បូង]] នៅថ្ងៃទី៦​ ខែឧសភា ក.ក.អ. បានបញ្ជាឱ្យប្រជាជស៊ីវិលប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅរ៉ាហ្វាភាគខាងលិចជម្លៀសខ្លួនទៅតំបន់[[អាល់ម៉ាវ៉ាស៊ី]]នៅភាគខាងលិចនៃក្រុងខាន់យូនីស។<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/6/israeli-forces-call-on-palestinians-in-gazas-eastern-rafah-to-evacuate |title=Israel orders Rafah evacuation as Gaza truce talks stall |date=6 May 2024 |work=Al Jazeera |access-date=26 September 2025 |archive-date=14 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514171856/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/6/israeli-forces-call-on-palestinians-in-gazas-eastern-rafah-to-evacuate |url-status=live}}</ref> នៅចុងថ្ងៃដដែរនោះ ហាម៉ាស់បានប្រកាសថាខ្លួនបានយល់ស្របទទួលយកលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់ដែលមានការសម្របសម្រួលពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប និងកាតា<ref name="Ni-2024">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2024/05/06/1249360882/israel-hamas-cease-fire |work=NPR |date=6 May 2024 |access-date=26 September 2025 |first1=Vincent |last1=Ni |first2=Lauren |last2=Frayer |department=Middle East crisis – explained |title=Hamas has accepted a cease-fire deal proposed by Egypt and Qatar |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527212417/https://www.npr.org/2024/05/06/1249360882/israel-hamas-cease-fire |url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែទោះយ៉ាងណា អ៊ីស្រាអែលបានបដិសេដមិនយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់នោះទេ<ref name=rejected>{{multiref2 |1 = {{Cite news|title=Hamas says no budging from already-rejected hostage deal offer as Cairo talks break up |url=https://www.timesofisrael.com/hamas-says-no-budging-from-already-rejected-hostage-deal-offer-as-cairo-talks-break-up/ |access-date=26 September 2025 |work=The Times of Israel |date=10 May 2024 |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://archive.today/20240510180852/https://www.timesofisrael.com/hamas-says-no-budging-from-already-rejected-hostage-deal-offer-as-cairo-talks-break-up/ |url-status=live}} |2 = {{Cite news|last1=Alghoul |first1=Fares |first2=Dana |last2=Khraiche |first3=Galit |last3=Altstein |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508033814/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-05-06/hamas-says-accepts-proposal-for-cease-fire-with-israel |url-status=live |title=Israel Says a Cease-Fire Plan Backed by Hamas Falls Short |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-05-06/hamas-says-accepts-proposal-for-cease-fire-with-israel |access-date=26 September 2025 |work=Bloomberg News |date=7 May 2024 }} |3 = {{Cite news|last1=Osborne |first1=Samuel |title=Israel claims control of key Rafah crossing after rejecting ceasefire deal with Hamas |url=https://news.sky.com/story/israel-rejects-ceasefire-proposal-and-presses-ahead-with-targeted-strikes-on-rafah-13130835 |access-date=26 September 2025 |work=Sky News |date=7 May 2024 |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://archive.today/20240510034709/https://news.sky.com/story/israel-rejects-ceasefire-proposal-and-presses-ahead-with-targeted-strikes-on-rafah-13130835 |url-status=live}} }}</ref> ដោយបានអះអាងថាសាមីខ្លួននឹងនៅបន្តកិច្ចចរចា ខណៈដែលប្រតិបត្តិការយោធានៅរ៉ាហ្វានៅដំណើរការឡើងដដែរដើម្បីបន្ត "ដាក់សម្ពាធយោធាលើក្រុមហាម៉ាស់"។<ref name="Burke-2024">{{Cite news|last1=Burke |first1=Jason |last2=Tantesh |first2=Malak A. |last3=Borger |first3=Julian |date=6 May 2024 |title=Israeli airstrikes on Rafah begin despite mounting ceasefire pressure |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/06/gaza-ceasefire-hangs-in-balance-as-israel-carries-out-night-airstrikes-on-rafah |access-date=26 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234207/https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/06/gaza-ceasefire-hangs-in-balance-as-israel-carries-out-night-airstrikes-on-rafah |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភាដដែរ ក.ក.អ. បានវាយចូលតំបន់ជាងក្រុងរ៉ាហ្វា<ref name=Guardian20240506>{{Cite news|date=6 May 2024 |title=Israel–Gaza war live: Israel 'plans to proceed with Rafah invasion plans' after Hamas ceasefire announcement |url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/may/06/israel-gaza-hamas-ceasefire-updates |work=The Guardian |access-date=26 September 2025 |archive-date=6 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506171944/https://amp.theguardian.com/world/live/2024/may/06/israel-gaza-hamas-ceasefire-updates |url-status=live}}</ref> ហើយបានគ្រប់គ្រងលើ[[ច្រកឆ្លងដែនរ៉ាហ្វា]]ទល់នឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/7/israel-seizes-gazas-vital-rafah-border-crossing |title=Israel seizes key Gaza border crossing as it launches assault on Rafah |date=7 May 2024 |work=Al Jazeera |access-date=26 September 2025 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513184849/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/7/israel-seizes-gazas-vital-rafah-border-crossing |url-status=live}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា មនុស្សប្រមាណ ៦០០,០០០ នាក់បានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីទីក្រុងរ៉ាហ្វា និង ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតពីតំបន់ភាគខាងជើង នេះបើយោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/israel-iran-hamas-latest-05-15-2024-b3f003838e374122f0547896fabae39b |title=Palestinians mark 76 years of their dispossession as more catastrophe unfolds in Gaza |date=16 May 2024 |work=AP News |access-date=26 September 2025 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609012624/https://apnews.com/article/israel-iran-hamas-latest-05-15-2024-b3f003838e374122f0547896fabae39b |url-status=live}}</ref> [[File:IDF Rafah May 2024 (1).png|thumb|រថក្រោះអ៊ីស្រាអែលនៅ[[ច្រកឆ្លងដែនរ៉ាហ្វា]]]] នៅថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា អង្គការសហប្រជាជាតិបាននិយាយថា រថយន្តដឹកជំនួយតែចំនួន ៩០៦ ប៉ុណ្ណោះដែលបានចូលក្នុងហ្កាហ្សាចាប់តាំងពីប្រតិបត្តិការវាយទីក្រុងរ៉ាហ្វាដោយអ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមមក។<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-says-only-906-aid-truckloads-reached-gaza-since-israels-rafah-operation-began-2024-05-24/|title=UN says only 906 aid truckloads reached Gaza since Israel's Rafah operation began |date=24 May 2024 |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]] |access-date=26 September 2025}}</ref> នៅពីរថ្ងៃក្រោយគឺនៅថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការវាយប្រហារជំរុំតែលអាល់ស៊ុលតាន|ទម្លាក់គ្រាប់បែកលើជំរុំភៀសខ្លួនតែលអាល់ស៊ុលតាន]]នៅក្នុងទីក្រុងរ៉ាហ្វា ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៤៥ នាក់ ខណៈខាងភាគីអ៊ីស្រាអែលបានអះអាងថាខ្លួនបានផ្ដាច់ជីវិតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ហាម៉ាស់ចំនួនពីរនាក់នៅក្នុងការវាយប្រហារនោះ។<ref name="Amnesty International-2024">{{Cite web|date=26 August 2024 |title=Israel/OPT: Israeli attacks targeting Hamas and other armed group fighters that killed scores of displaced civilians in Rafah should be investigated as war crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/08/israel-opt-israeli-attacks-targeting-hamas-and-other-armed-group-fighters-that-killed-scores-of-displaced-civilians-in-rafah-should-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=26 September 2025 |website=[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ|Amnesty International]] |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234708/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/08/israel-opt-israeli-attacks-targeting-hamas-and-other-armed-group-fighters-that-killed-scores-of-displaced-civilians-in-rafah-should-be-investigated-as-war-crimes/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=At least 45 killed in Israeli airstrike on displaced persons camp in Rafah, health ministry says, hours after Hamas fired rockets into Israel |url=https://www.cbsnews.com/news/hamas-rockets-central-israel-gaza-strip-sirens/ |work=CBS News |date=28 May 2024 |orig-date=26 May 2024 |access-date=26 September 2025 |archive-date=15 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615040306/https://www.cbsnews.com/news/hamas-rockets-central-israel-gaza-strip-sirens/ |url-status=live}}</ref> ក្រោម ៤៨ ម៉ោងក្រោយមក តំបន់ជម្លៀសមួយទៀតគឺ ជំរុំជនភៀសខ្លួនអាល់ម៉ាវ៉ាស៊ីត្រូវបានរងគ្រាប់រថក្រោះពីចម្ងាយ ដែលបណ្ដាលឱ្យមនុស្សយ៉ាងតិច ២១ នាក់បានស្លាប់<ref name="Amnesty International-2024" /><ref>{{Cite news|url=https://www.huffpost.com/entry/international-outrage-israel-rafah-tent-massacre-gaza_n_66565947e4b022987c320189 |title=International Outrage Over Israel's Rafah Tent Massacre Has Not Slowed IDF Offensive |work=HuffPost |access-date=26 September 2025 |date=28 May 2024 |archive-date=29 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529002125/https://www.huffpost.com/entry/international-outrage-israel-rafah-tent-massacre-gaza_n_66565947e4b022987c320189 |url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែលើកនេះ ក.ក.អ. បានបដិសេធការជាប់ពាក់ព័ន្ធរបស់ខ្លួនក្នុងឧប្បត្តិហេតុវាយប្រហារមួយនេះ។<ref>{{Cite news|date=28 May 2024 |title=Israel did not strike humanitarian area, says IDF spokesperson |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-804058 |access-date=26 September 2025 |work=The Jerusalem Post |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528164256/https://www.jpost.com/breaking-news/article-804058 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា អ៊ីស្រាអែលបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើសាលារៀនមួយកន្លែងក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួននូសីរ៉ាត ដោយបានសម្លាប់មនុស្សជាច្រើនរាប់សិបនាក់។ រយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការវាយប្រហារលើជំរុំជនភៀសខ្លួននូសីរ៉ាតផ្ទាល់ ដោយបានជួយរំដោះចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែលបួននាក់<ref>{{Cite web|last=Ravid |first=Barak |date=8 June 2024 |title=Israel rescues four hostages held by Hamas in Gaza |url=https://www.axios.com/2024/06/08/israel-hostage-rescue-gaza-music-festival |website=Axios |access-date=26 September 2025 |archive-date=8 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608210927/https://www.axios.com/2024/06/08/israel-hostage-rescue-gaza-music-festival |url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនចំនួន ២៧៤ នាក់ត្រូវស្លាប់ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការរំដោះចំណាប់ខ្មាំងនោះ។<ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-hostages-casualties-1458f5a1dfe7bd4d908231bb7090a559 |title=How an Israeli raid freed 4 hostages and killed at least 274 Palestinians in Gaza |last1=Jahjouh |first1=Mohammad |last2=Jeffery |first2=Jack |last3=Chehayeb |first3=Kareem |date=10 June 2024 |work=AP News |access-date=26 September 2025 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610211341/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-hostages-casualties-1458f5a1dfe7bd4d908231bb7090a559 |url-status=live}}</ref> យោងតាម​[[អ្នកឃ្លាំមើលមជ្ឈិមបូព៌ា]] និងអង្គការ ''ReliefWeb'' នៅរវាងពីថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា ដល់ថ្ងៃទី១០ ខែសីហា អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការវាយប្រហារលើសាលារៀនចំនួន ២១ កន្លែងនៅហ្កាហ្សា ដោយបានសម្លាប់មនុស្សសរុប ២៧៤ នាក់។<ref>{{Cite news|date=14 August 2024 |title=UN: 274 people killed in attacks on 21 schools in Gaza |url=https://www.middleeastmonitor.com/20240814-un-274-people-killed-in-attacks-on-21-schools-in-gaza/ |work=[[អ្នកឃ្លាំមើលមជ្ឈិមបូព៌ា|Middle East Monitor]]}}</ref> {{Pie chart | thumb = right | caption = ទិន្នន័យវិភាគរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលើប្រជាជនស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីនដែលត្រូវបានសម្លាប់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ ដល់ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite news|date=8 November 2024 |title=Nearly 70% of Gaza war dead women and children – UN |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn5wel11pgdo |access-date=26 September 2025 |work=BBC News }}</ref><ref name="axios20241108"/> | value1 = 44 | label1 = កុមារ | value2 = 26 | label2 = ស្ត្រី | value3 = 30 | label3 = បុរស }} នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ក.ក.អ. បានចាប់ផ្តើមបើក[[ការលុកលុយទីក្រុងខាន់យូនីសនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤|ការលុកលុយជាលើកទីពីរ]]ទៅលើទីក្រុង[[ខាន់យូនីស]]។<ref name="Al-Mughrabi-2024">{{Cite news|last1=Al-Mughrabi |first1=Nidal |last2=Rabinovitch |first2=Ari |last3=Khaled |first3=Hatem |date=22 July 2024 |title=Israel sends tanks back into Khan Younis area, 70 killed after new evacuation order |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-orders-evacuation-part-gazas-khan-younis-after-renewed-rocket-fire-2024-07-22/ |work=Reuters}}</ref> ក្នុងនោះ អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជម្លៀសខ្លួនចេញពីតំបន់ប៉ែកខាងកើតនៃទីក្រុងខាន់យូនីស<ref>{{Cite news|date=24 July 2024 |title=Gaza war: 150,000 have fled Khan Younis since Monday, UN says |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80ejjdk4r7o |access-date=26 September 2025 |work=BBC News}}</ref> ខណៈមនុស្សចំនួន ៧៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងថ្ងៃដំបូងនៃការលុកលុយរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref name="Al-Mughrabi-2024" /><ref>{{Cite news|date=23 July 2024 |title=At least 39,090 Palestinians killed in Gaza since Oct. 7: Ministry |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/23/at-least-39-090-palestinians-killed-in-gaza-since-oct-7-ministry |access-date=26 September 2025 |work=Al Arabiya |agency=Agence France-Presse}}</ref> [[ការលុកលុយទីក្រុងខាន់យូនីសនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤|ការលុកលុយលើកទីបី]]ដែលមានយៈពេលមួយខែបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា នៅពេលដែល ក.ក.អ​​​​​​​. បានដកកងវរសេនាតូចទី ៩៨ របស់ខ្លួនចេញពីក្រុងខាន់យូនីស និងឌែរអែលបាឡា ដោយអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ពួកសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនជាង ២៥០ នាក់។<ref>{{Cite news|last=Clinton |first=Jane |date=30 August 2024 |title=The Israeli military said on Friday it had wrapped up a month-long operation in southern and central Gaza that it said killed more than 250 Palestinian fighters |url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/aug/30/middle-east-crisis-live-israel-hamas-gaza-polio-latest-news?CMP=share_btn_url&page=with:block-66d1b5c28f08eed33c6408e8#block-66d1b5c28f08eed33c6408e8 |access-date=26 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ត្រឡប់មកថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដាវិញ មនុស្សប្រមាណ​ ៩០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣០០ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលទៅលើជំរុំក្នុងតំបន់អាល់ម៉ាវ៉ាស៊ី ហើយមនុស្ស ២២ នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានសម្លាប់ដោយអ៊ីស្រាអែលខណៈពេលដែលពួកគេកំពុងប្រមូលផ្តុំគ្នាបួងសួងនៅក្នុង[[ជំរុំជនភៀសខ្លួនអាល់ឆាទី]]។<ref>{{Cite news|author1=Abeer Salman |author2=Lauren Kent |author3=Ibrahim Dahman |date=14 July 2024 |title=At least 22 killed in strike on makeshift mosque in Gaza City camp, hospital official says |url=https://www.cnn.com/2024/07/14/middleeast/israel-strike-mosque-gaza-city-camp-intl-latam/index.html |access-date=26 September 2025 |work=CNN }}</ref><ref>{{Cite news|last=Gadzo |first=Mersiha |date=13 July 2024 |title=Israel's war on Gaza updates: Israeli strikes on al-Mawasi kill at least 90 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/13/israel-war-on-gaza-live-dozens-of-bodies-recovered-after-massacre |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> រំលងមកដល់ថ្ងៃទី១០ ខែសីហា ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៨០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់តាមរយៈការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែលសម្ដៅទៅលើសាលារៀនតាបាអ៊ីន។<ref>{{multiref2 |1 = {{Cite news|date=10 August 2024 |title=Israeli airstrike on a Gaza school used as a shelter kills at least 80, Palestinian officials say |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-10-august-2024-f33867d7596ebb70c1cb3a77fd4437cc |access-date=26 September 2025 |work=AP News }} |2 = {{Cite news|date=10 August 2024 |title=Israeli strike on Gaza school kills more than 100: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/10/israel-strike-on-gaza-school-kills-more-than-100 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera }} |3 = {{Cite news|last=Fabian |first=Emanuel |date=10 August 2024 |title=IDF doubts Hamas claim of over 100 dead after strike on terror operatives at Gaza school |url=https://www.timesofisrael.com/idf-hits-hamas-post-in-gaza-school-used-as-civilian-shelter-group-claims-over-100-dead/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810090447/https://www.timesofisrael.com/idf-hits-hamas-post-in-gaza-school-used-as-civilian-shelter-group-claims-over-100-dead/amp/ |archive-date=10 August 2024 |access-date=26 September 2025 |work=The Times of Israel }} |4 = {{Cite news|title=Israel Strikes School Complex Turned Shelter in Gaza, Killing Dozens, Local Health Officials Say |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/10/world/israel-iran-hamas-gaza-war |access-date=26 September 2025 |work=The New York Times |date=10 August 2024}} }}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា អ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើជំរុំក្នុងតំបន់អាល់ម៉ាវ៉ាស៊ីម្តងទៀតដោយប្រើប្រាស់គ្រាប់មីស៊ីល ហើយបានសម្លាប់មនុស្សពី ១៩ ទៅ ៤០ នាក់។<ref>{{Cite news|first1=Mohammed |last1=Tawfeeq |first2=Irene |last2=Nasser |date=10 September 2024 |title=Dozens killed as Israeli strikes on Gaza humanitarian zone spark desperate search for buried victims |url=https://edition.cnn.com/2024/09/09/middleeast/gaza-khan-younis-israel-strike-intl-latam/index.html |access-date=26 September 2025 |work=CNN }}</ref><ref>{{Cite news|last1=Mccready |first1=Alastair |last2=Rasheed |first2=Zaheena |last3=Marsi |first3=Federica |last4=Gostoli |first4=Ylenia |last5=Uras |first5=Umut |last6=Najjar |first6=Farah |date=13 September 2024 |title=Survivors recount horror of collecting body parts after Israeli air strikes on al-Mawasi |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/9/13/israels-war-on-gaza-live-dozens-more-killed-amid-anger-over-school-attack |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> ===ប្រតិបត្តិការជាបន្តបន្ទាប់នៅជុំវិញហ្កាហ្សា (តុលា–ធ្នូ ២០២៤)=== នៅក្នុងខែតុលា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសទៅលើវិហារឥស្លាមឈូហាដាអាល់អាក់សានៅឯទីក្រុងឌែរអែលបាឡា និងសាលារៀនមួយកន្លែងនៅភាគកណ្តាលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ដែលនាំឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ ២៦ នាក់ និងរបួសជាង ៩៣ នាក់។<ref>{{Cite news|last=Davidson |first=Helen |date=6 October 2024 |title=Middle East crisis live: heavy Israeli airstrikes hit Beirut as up to 18 reported killed in attack on Gaza mosque |url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/oct/06/middle-east-crisis-live-heavy-israeli-airstrikes-hit-beirut-as-up-to-18-reported-killed-in-attack-on-gaza-mosque?CMP=share_btn_url&page=with:block-6701f5088f0818b7c81cd78e#block-6701f5088f0818b7c81cd78e |access-date=26 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223021615/https://www.theguardian.com/world/live/2024/oct/06/middle-east-crisis-live-heavy-israeli-airstrikes-hit-beirut-as-up-to-18-reported-killed-in-attack-on-gaza-mosque?CMP=share_btn_url&page=with:block-6701f5088f0818b7c81cd78e#block-6701f5088f0818b7c81cd78e |archive-date=23 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Mccready |first1=Alastair |last2=Rasheed |first2=Zaheena |date=6 October 2024 |title=At least 24 Palestinians killed, 93 wounded in Israeli attacks on Gaza mosque, school |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/6/live-israel-carries-out-very-violent-bombing-campaign-on-beirut?update=3224608 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008093359/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/6/live-israel-carries-out-very-violent-bombing-campaign-on-beirut?update=3224608 |archive-date=8 October 2024 |url-status=live}}</ref> រំលងប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការវាយប្រហារមួយទៀតទៅលើសាលារៀនរូហ្វៃដា ដែលកាលនុះបានកំពុងបម្រើជាជម្រកជ្រកកោនដល់ជនភៀសសឹកនៅក្រុងឌែរអែលបាឡា ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២៨ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៥៤ នាក់បន្ថែមទៀត។<ref>{{Cite news|date=11 October 2024 |title=Israeli strike on Gaza school-turned-shelter kills 28, medics say |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce9jm4ggjgyo |access-date=26 September 2025 |work=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211224024/https://www.bbc.com/news/articles/ce9jm4ggjgyo |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Motamedi |first1=Maziar |last2=Gostoli |first2=Ylenia |date=10 October 2024 |title=PRCS says death toll from shelter attack has risen to 27 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/10/live-israel-kills-medics-in-lebanon-as-siege-on-north-gaza-enters-6th-day?update=3236193 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109032900/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/10/live-israel-kills-medics-in-lebanon-as-siege-on-north-gaza-enters-6th-day?update=3236193 |archive-date=9 January 2025 |url-status=live}}</ref> ប្រតិបត្តិការយោធាថ្មើរជើងនិងអាកាសនៅក្នុងក្រុងចាបាលីយ៉ាបានបន្តរហូតពេញមួយខែតុលា<ref>{{Cite news|last1=Uras |first1=Umut |last2=Milisic |first2=Alma |date=28 October 2024 |title=Israel's army says operations continue across Gaza |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/28/live-medics-among-seven-killed-in-israeli-attack-on-south-lebanon?update=3279425 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> ហើយនៅចន្លោះពីខែតុលានោះរហូតដល់ខែវិច្ឆិកា សកម្មភាពទម្លាក់គ្រាប់បែកនិងបាញ់ប្រហារផ្សេងៗរបស់អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនរាប់រយនាក់។<ref>{{multiref2 |1 = {{Cite web|first=Nidal |last=al-Mughrabi |date=19 October 2024 |title=Israeli strikes kill 33 people in Jabalia refugee camp in Gaza, medics say |url=https://www.afr.com/world/middle-east/israeli-strikes-kill-33-people-in-jabalia-refugee-camp-in-gaza-medics-say-20241019-p5kjm0 |access-date=26 September 2025 |agency=Reuters |website=Australian Financial Review |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203002038/https://www.afr.com/world/middle-east/israeli-strikes-kill-33-people-in-jabalia-refugee-camp-in-gaza-medics-say-20241019-p5kjm0 |archive-date=3 December 2024 |url-status=live}} |2 = {{Cite news|date=10 November 2024 |title=Israeli attack on northern Gaza kills 32 Palestinians |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/11/10/live-israeli-warships-kill-3-palestinians-released-from-detention-in-gaza?update=3314040 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera}} |3 = {{Cite news|date=10 November 2024 |title=Death toll in Jabalia rises, includes 13 children |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/11/10/live-israeli-warships-kill-3-palestinians-released-from-detention-in-gaza?update=3314088 |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera}} |4 = {{Cite news|date=13 November 2024 |title=Israeli attack on house kills 10 in northern Gaza's Jabalia |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/11/13/live-israeli-attacks-kill-dozens-us-finds-israel-is-not-impeding-gaza-aid |access-date=26 September 2025 |work=Al Jazeera}} }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា កងកម្លាំងថ្មើរជើងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់មេដឹកនាំហាម៉ាស់នាពេលនោះគឺលោក[[យ៉ាយ៉ា ស៊ីនវ៉ា]]នៅក្នុងការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងជំរុំ[[ជំរុំជនភៀសខ្លួនតែលអាសស៊ុលតាន|តែលអាសស៊ុលតាន]]។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/oct/17/middle-east-crisis-live-updates-israel-iran-lebanon-gaza-war |title=Middle East crisis live: Israeli army says it is 'checking possibility' it killed Hamas chief Yahya Sinwar |work=The Guardian |date=17 October 2024 |last1=Livingstone |first1=Helen |last2=Chao-Fong |first2=Léonie |last3=Sedghi |first3=Amy |last4=Clinton |first4=Jane |last5=Wen |first5=Philip |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219070013/https://www.theguardian.com/world/live/2024/oct/17/middle-east-crisis-live-updates-israel-iran-lebanon-gaza-war |archive-date=19 February 2025 |url-status=live}}</ref> កំឡុងពេលបាញ់ប្រយុទ្ធជាមួយស៊ីនវ៉ានោះដែរ ទាហានអ៊ីស្រាអែលមិនបានរកឃើញចំណាប់ខ្មាំងណានៅក្បែរនោះទេ<ref>{{Cite news|last=Borger |first=Julian |date=17 October 2024|title=Israel kills its prime target – but Sinwar's death seems down to chance, not precise planning |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/17/israel-idf-prime-target-yahya-sinwar-death-hamas |access-date=27 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228034516/https://www.theguardian.com/world/2024/oct/17/israel-idf-prime-target-yahya-sinwar-death-hamas |archive-date=28 February 2025 |url-status=live}}</ref> ហើយក៏គ្មានរបាយការណ៍អំពីការស្លាប់របួសជនស៊ីវិលផងដែរ។<ref>{{Cite news|date=17 October 2024 |title=IDF investigates if Hamas leader Yahya Sinwar was eliminated in Gaza |url=https://www.israelhayom.com/2024/10/17/idf-investigates-if-hamas-leader-yahya-sinwar-was-eliminated-in-gaza/ |access-date=27 September 2025 |work=Israel Hayom |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219130137/https://www.israelhayom.com/2024/10/17/idf-investigates-if-hamas-leader-yahya-sinwar-was-eliminated-in-gaza/ |archive-date=19 February 2025 |url-status=live}}</ref> ====ការឡោមព័ទ្ធហ្កាហ្សាខាងជើង==== {{Main|ការឡោមព័ទ្ធហ្កាហ្សាខាងជើង}} [[File:Images of war 23-25 from Gaza, by Jaber Badwen, IMG 5670.jpg|thumb|300x300px|ដងផ្លូវមួយនៅហ្កាហ្សាខាងជើងក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ពោលក្រោយប្រតិបត្តិការឡោមព័ទ្ធរបស់អ៊ីស្រាអែល]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ក.ក.អ. បានប្រាប់សារព័ត៌មាន''[[ហាអារ៉េតស៍]]''ថា រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលមិនមានបំណងចង់ចរចារំដោះចំណាប់ខ្មាំងទៀតឡើយ ហើយថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយកំពុងរកមធ្យោបាយកាត់យកដែនហ្កាហ្សាមួយផ្នែកបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite news|last=Kubovich |first=Yaniv |date=13 October 2024 |title=Israeli Defense Officials: Gov't Pushing Aside Hostage Deal, Eyeing Gaza Annexation |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-13/ty-article/.premium/israeli-defense-officials-govt-pushing-aside-hostage-deal-eyeing-gaza-annexation/00000192-8585-d988-a3ba-dde59a470000 |work=Haaretz |archive-url=https://archive.today/20241203123900/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-13/ty-article/.premium/israeli-defense-officials-govt-pushing-aside-hostage-deal-eyeing-gaza-annexation/00000192-8585-d988-a3ba-dde59a470000 |archive-date=3 December 2024 |url-status=live}}</ref> នៅសប្ដាហ៍ក្រោយៗនៃខែតុលា អ៊ីស្រាអែលបានបង្កើននិងរឹតបន្តឹងការឡោមព័ទ្ធរបស់ខ្លួននៅហ្កាហ្សាខាងជើង ហើយជំនួយមនុស្សធម៌ប្រចាំថ្ងៃក្នុងតំបន់នោះត្រូវបានកាត់បន្ថយស្ទើរគ្មានសល់អ្វី។ សកម្មភាពបាញ់គ្រាប់ផ្លោងទៅលើមន្ទីរពេទ្យ ការបំផ្លាញកម្ទេចជម្រកជ្រកកោននានា និងការចាប់ជំរឹតបុរសនិងក្មេងប្រុសដោយយោធាអ៊ីស្រាអែល បាននាំឱ្យមានការសន្មតថា អ៊ីស្រាអែលបានកំពុងបំផ្លែងតំបន់ហ្កាហ្សាខាងជើងទៅជាតំបន់យោធាបិទជិត និងប្រកាសរាល់បុគ្គលដែលបដិសេធមិនព្រមចាកចេញពីហ្កាហ្សាខាងជើងថាជាខ្មាំងសត្រូវប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite news|last=McKernan |first=Bethan |date=26 October 2024 |title='Israel is trying to erase our presence': Palestinians say 'generals' plan' to clear north Gaza is under way |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/26/israel-generals-plan-clear-north-gaza-palestinians |access-date=27 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218144849/https://www.theguardian.com/world/2024/oct/26/israel-generals-plan-clear-north-gaza-palestinians |archive-date=18 February 2025 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា ឧត្តមសេនីយឯករបស់អ៊ីស្រាអែលម្នាក់គឺលោកកូហិន អ៊ីតហ្ស៊ីកបានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា "ក.ក.អ. គ្មានគោលបំណងអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនដែលធ្លាប់រស់នៅក្នុងហ្កាហ្សាខាងជើងត្រឡប់មកវិញទេ" ហើយបានបន្តប្រាប់ថា ជំនួយស្បៀងអាហារផ្សេងៗគឺមិនមានទៀតឡើយ ព្រោះតំបន់នេះ "អស់វត្តមានជនស៊ីវិល" ហើយ។<ref >{{Cite news|last=McKernan |first=Bethan |date=7 November 2024 |title=IDF distances itself from 'no return' remarks about north Gaza evacuees |url=https://www.theguardian.com/world/2024/nov/07/idf-israel-military-no-return-remarks-north-gaza |access-date=27 September 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228100158/https://www.theguardian.com/world/2024/nov/07/idf-israel-military-no-return-remarks-north-gaza |archive-date=28 February 2025 |url-status=live}}</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះ ក.ក.អ. បានបន្តប្រតិបត្តិការឡោមព័ទ្ធរបស់គេនៅជុំវិញទីក្រុងចាបាលីយ៉ាដោយបានបញ្ជូនរថក្រោះបន្ថែមចូលទៅកាន់តំបន់ជុំវិញ ហើយបានចេញបញ្ជាឱ្យប្រជាជនក្នុងតំបន់ជម្លៀសខ្លួនចេញឱ្យអស់។<ref>{{Cite news|date=20 October 2024 |title=Senior Israeli officer killed during fighting in northern Gaza |url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-commander-killed-fighting-northern-gaza-jabalia-ehsan-daqsa |access-date=27 September 2025 |work=Middle East Eye |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209210850/https://www.middleeasteye.net/news/israel-commander-killed-fighting-northern-gaza-jabalia-ehsan-daqsa |archive-date=9 February 2025 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា អង្គការសុខភាពពិភពលោកបាននិយាយថា ខ្លួនបានបាត់ទំនាក់ទំនងជាមួយមន្ទីរពេទ្យកាម៉ាលអាដវ៉ាន ខណៈប្រធានសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក[[វ៉ុលគើ ធួក]]បានសម្ដៅលើស្ថានការណ៍វិវត្តថ្មីៗនៅហ្កាហ្សាខាងជើងថាជា "ពេលវេលាដ៏ខ្មៅងងឹតបំផុត" ចាប់តាំងពីសង្រ្គាមបានកើតឡើងមក។<ref>{{Cite news|last=Gritten |first=David |date=26 October 2024 |title=Gaza war's 'darkest moment' unfolding in north, United Nations says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cz0m4xlg093o |access-date=27 September 2025 |work=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211190917/https://www.bbc.com/news/articles/cz0m4xlg093o |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref> អង្គការសហប្រជាជាតិបានព្រមានថាស្ថានការណ៍បច្ចុប្បន្នអាចនាំឱ្យហ្កាហ្សាខាងជើងធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្ដៅ "អន្តរាយ" ហើយថា "ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូលនៅហ្កាហ្សាខាងជើងកំពុងប្រឈមនឹងហានិភ័យអាចបាត់បង់ជីវិតដោយសាររោគជំងឺ គ្រោះទុរ្ភិក្ស និងអំពើហិង្សាផ្សេងៗ"។<ref>{{Cite news|last=Nichols |first=Michelle |date=1 November 2024 |title=North Gaza 'apocalyptic,' everyone at 'imminent risk' of death, warns UN |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/north-gaza-apocalyptic-everyone-imminent-risk-death-warns-un-2024-11-01/ |work=Reuters |archive-url=https://archive.today/20241101232733/https://www.reuters.com/world/middle-east/north-gaza-apocalyptic-everyone-imminent-risk-death-warns-un-2024-11-01/ |archive-date=1 November 2024 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា អង្គការ[[យូនីសេហ្វ]]បាននិយាយថា កុមារជាង ៥០ នាក់នៅទីក្រុងចាបាលីយ៉ាត្រូវបានសម្លាប់ក្រោមថ្វីដៃអ៊ីស្រាអែលក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃកន្លងមក។<ref>{{Cite news|date=2 November 2024 |title=Statement by UNICEF Executive Director Catherine Russell on a deadly weekend of attacks in North Gaza |url=https://www.unicef.org/press-releases/statement-unicef-executive-director-catherine-russell-deadly-weekend-attacks-north |access-date=27 September 2025 |work=[[យូនីសេហ្វ]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305223546/https://www.unicef.org/press-releases/statement-unicef-executive-director-catherine-russell-deadly-weekend-attacks-north |archive-date=5 March 2025 |url-status=live}}</ref> UNRWA បាននិយាយថា អ៊ីស្រាអែលបានច្រានចោលកិច្វខិតខំផ្ដល់ជំនួយចំនួនប្រាំបួនលើកទៅកាន់ហ្កាហ្សាខាងជើងនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ហើយបានរារាំងកិច្ចប្រឹងប្រែងបន្ថែមចំនួន ៨២​ លើកទៀត ចំណែកឯស្ថានការណ៍រស់នៅបើយោងតាមអង្គការដដែរនោះបានឱ្យដឹងថាកំពុងថយចុះ ពិសេសចំពោះជនស៊ីវិលពីប្រមាណ ៦០,០០០ ទៅ ៧០,០០០ នាក់ដែលកំពុងនៅមានវត្តមានក្នុងហ្កាហ្សាភាគខាងជើងនៅឡើយ។<ref>{{Cite news|date=28 November 2024 |title=Israel's Genocide Day 419: UNRWA warns conditions for survival are 'diminishing' for Palestinians in north Gaza |url=https://mondoweiss.net/2024/11/israels-genocide-day-419-unrwa-warns-conditions-for-survival-are-diminishing-for-palestinians-in-north-gaza/ |access-date=27 September 2025 |work=Mondoweiss |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203161508/https://mondoweiss.net/2024/11/israels-genocide-day-419-unrwa-warns-conditions-for-survival-are-diminishing-for-palestinians-in-north-gaza/ |archive-date=3 December 2024 |url-status=live}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីពីរ និងការបន្តប្រយុទ្ធគ្នា (មករា–មេសា ២០២៥)=== {{Main|បទឈប់បាញ់ហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥}} [[File:Return of displaced people via Al-Rasheed Street after ceasefire, January 2025, Gaza Strip.jpg|thumb|ប្រជាជនជម្លៀសកំពុងធ្វើដំណើរតាមវិថីអាល់រ៉ាស៊ីដទៅកាន់ទីកន្លែងដែលពួកគេធ្លាប់បានរស់នៅវិញបន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ថ្មីត្រូវបានចុះ, មករា ២០២៥]] នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយត្រូវបានប្រកាសរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងក្រុមហាម៉ាស់តាមរយៈការសម្រុះសម្រួលពីប្រទេសកាតា ដែលក្នុងនោះក្រុមហាម៉ាស់បានយល់ព្រមដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែលមួយចំនួនដែលត្រូវបានជាប់ឃុំខ្លួននៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងពួកសកម្មប្រយុទ្ធហាម៉ាស់ និងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនផ្សេងទៀតដែលបានកំពុងជាប់ឃុំនៅក្នុងពន្ធនាគារអ៊ីស្រាអែល។ ភាគីទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមលើបទឈប់បាញ់ថ្មីផងដែរដោយវាបានចូលជាធរមាននៅព្រឹកថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news|last1=Lilieholm |first1=Lucas |last2=Regan |first2=Helen |last3=Haq |first3=Sana Noor |date=15 January 2025 |title=Live updates: Israel and Hamas agree to Gaza ceasefire and hostage deal, source says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-hamas-gaza-ceasefire-hostages-01-15-24/index.html |access-date=27 September 2025 |work=CNN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304002921/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-hamas-gaza-ceasefire-hostages-01-15-24/index.html |archive-date=4 March 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=19 January 2025 |title=Israel–Hamas ceasefire takes effect in Gaza |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/19/israel-hamas-ceasefire-takes-effect-in-gaza |work=Al Jazeera |access-date=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306111653/https://www.aljazeera.com/news/2025/1/19/israel-hamas-ceasefire-takes-effect-in-gaza |archive-date=6 March 2025 |url-status=live}}</ref> ក្រុមហាម៉ាស់បានចោទប្រកាន់អ៊ីស្រាអែលពីការរំលោភលើលក្ខខណ្ឌនៃបទឈប់បាញ់ ហើយបានប្រកាសផ្អាកការដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ។<ref>{{Cite news|first=Yuval |last=Barnea |date=10 February 2025 |title=Hamas suspends Gaza hostage releases until further notice, citing Israeli violations |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-841505 |access-date=27 September 2025 |work=The Jerusalem Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306091843/https://www.jpost.com/breaking-news/article-841505 |archive-date=6 March 2025 |url-status=live}}</ref> បន្ទាប់ពីលោកណេតាន់យ៉ាហ៊ូ និងត្រាំបានគំរាមបំផ្ទុះសង្គ្រាមឡើងវិញនៅហ្កាហ្សា<ref>{{Cite news|last=Kent |first=Lauren |date=11 February 2025 |title=Ceasefire 'will end' if Hamas does not return hostages by Saturday, Netanyahu says |url=https://www.cnn.com/2025/02/11/middleeast/israel-hamas-ceasefire-deal-intl/index.html |access-date=27 September 2025 |work=CNN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228005405/https://www.cnn.com/2025/02/11/middleeast/israel-hamas-ceasefire-deal-intl/index.html |archive-date=28 February 2025 |url-status=live}}</ref> ក្រុមហាម៉ាស់ក៏បានផ្លាស់ប្ដូរជំហររបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ដោយបានប្រកាសដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃខាងមុខ។<ref>{{Cite news|first1=Kareem |last1=Khadder |first2=Ibrahim |last2=Dahman |first3=Eugenia |last3=Yosef |first4=Lucas |last4=Lilieholm |first5=Mostafa |last5=Salem |first6=Tareq |last6=El-Helou |date=15 February 2025 |title=Three Israeli hostages in Gaza handed over to Red Cross |url=https://edition.cnn.com/2025/02/15/middleeast/israel-hamas-hostage-release-feb15-intl-hnk/index.html |access-date=27 September 2025 |work=CNN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305234842/https://edition.cnn.com/2025/02/15/middleeast/israel-hamas-hostage-release-feb15-intl-hnk/index.html |archive-date=5 March 2025 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ដែលត្រូវជាថ្ងៃបទឈប់បាញ់ដំណាក់កាលទីមួយបិទបញ្ចប់ ក្រុមចលនាហាម៉ាស់បានបដិសេដចំពោះសំណើរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងការពន្យារដំណាក់កាលទីមួយបន្តដើម្បីដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងបន្ថែម ដោយផ្ទុយមកវិញ ហាម៉ាស់បានអំពាវនាវឱ្យចាប់ផ្ដើមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដំណាក់កាលទីពីរភ្លាមៗ។<ref>{{Cite news|date=1 March 2025 |title=Hamas rejects Israel's 'formulation' to extend phase one of Gaza ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/1/hamas-rejects-israels-formulation-to-extend-phase-one-of-gaza-ceasefire |access-date=28 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303175721/https://www.aljazeera.com/news/2025/3/1/hamas-rejects-israels-formulation-to-extend-phase-one-of-gaza-ceasefire |archive-date=3 March 2025 |url-status=live}}</ref> លក្ខខណ្ឌសំខាន់ៗនៅក្នុងដំណាក់កាលទីពីរនៃកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នោះរួមមាន ការដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងដែលនៅមានជីវិតទាំងប៉ុន្មាន និងការដកកងកម្លាំងយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលទាំងអស់ចេញពីហ្កាហ្សាដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយកិច្ចចរចាដើម្បីបានអនុវត្តវាត្រូវបានកំណត់ចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ពោលគឺ ១៦ ថ្ងៃក្រោយបទឈប់បាញ់បានចូលជាធរមានដំបូង ប៉ុន្តែកិច្ចចរចាដូចដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាទុកមុននោះមិនដែលត្រូវបានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តទេ។<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-gaza-ceasefire-palestine-hamas-netanyahu-what-know-rcna197012 |title=Why Israel broke its fragile truce in Gaza and is promising more strikes |date=19 March 2025 |access-date=28 September 2025 |work=NBC News |last=Da Silva |first=Chantal |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426023840/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-gaza-ceasefire-palestine-hamas-netanyahu-what-know-rcna197012 |archive-date=26 April 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy5klgv5zv0o |title=Is the war starting again in Gaza? |work=BBC News |last=Berg |first=Raffi |date=18 March 2025 |access-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422032355/https://www.bbc.com/news/articles/cy5klgv5zv0o |archive-date=22 April 2025 |url-status=live }}</ref> ការិយាល័យលោកណេតាន់យ៉ាហ៊ូបានថ្លែងថា អ៊ីស្រាអែលបានគាំទ្រនូវផែនការរបស់អាមេរិកក្នុងការពន្យារបទឈប់បាញ់ដំណាក់កាលទីមួយ ពិសេសសម្រាប់រដូវកាលរ៉ាម៉ាដាន និង[[បុណ្យរំលង]]នាពេលខាងមុខ។ ក្រោមផែនការនេះ ប្រមាណពាក់កណ្ដាលនៃចំណាប់ខ្មាំងទាំងនៅរស់និងស្លាប់នឹងត្រូវរំដោះលែងនៅថ្ងៃដំបូងនៃដំណាក់កាលពន្យារថ្មី ហើយចំណាប់ខ្មាំងដែលនៅសល់ទាំងប៉ុន្មាននឹងត្រូវដោះលែងនៅចុងដំណាក់កាលពន្យារនោះ ប្រសិនបើបទឈប់បាញ់អចិន្ត្រៃយ៍អាចត្រូវបានសម្រេចព្រមពៀង។ យោងតាមអំណះអំណាងពីប្រភពមួយចំនួនបានឱ្យដឹងថា កិច្ចព្រមព្រៀងគ្នាដំបូងៗនោះបានបើកដៃឱ្យអ៊ីស្រាអែលបន្តសង្គ្រាមឡើងវិញនៅពេលណាដែលគេចង់នៅក្រោយថ្ងៃទី១ ខែមីនា ប្រសិនបើកិច្ចចរចាជាប់គាំងមិនអាចទៅមុខរួច។ បន្ទាប់ពីហាម៉ាស់បានបដិសេដមិនយល់ស្របលើសំណើរបស់អាមេរិក<ref>{{Cite news|last=Berman |first=Lazar |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-endorses-us-plan-to-extend-ceasefire-claims-hamas-refusing-warns-war-can-restart/ |title=Israel endorses US plan to extend ceasefire, claims Hamas refusing, warns war can restart |date=1 March 2025 |work=The Times of Israel |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306141403/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-endorses-us-plan-to-extend-ceasefire-claims-hamas-refusing-warns-war-can-restart/ |archive-date=6 March 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/03/02/hamas-demands-implementation-of-second-ceasefire-phase- |title=Hamas demands implementation of second ceasefire phase |date=2 March 2025 |work=Al Arabiya |agency=Agence France Presse |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302101744/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/03/02/hamas-demands-implementation-of-second-ceasefire-phase- |archive-date=2 March 2025 |url-status=live}}</ref> លោកណេតាន់យ៉ាហ៊ូក៏បានបញ្ជាឱ្យបិទផ្លូវបញ្ជូនជំនួយចូលហ្កាហ្សាភ្លាមៗ។<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/3/2/live-israel-us-propose-terms-to-extend-gaza-ceasefire-hamas-yet-to-reply?update=3547305 |title=Israel blocks entry of all goods, supplies into Gaza |date=2 March 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724101813/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/3/2/live-israel-us-propose-terms-to-extend-gaza-ceasefire-hamas-yet-to-reply?update=3547305 |archive-date=24 July 2025 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|last=Berman |first=Lazar |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-says-its-stopping-entry-of-aid-into-gaza-over-hamass-refusal-to-extend-ceasefire/ |title=Israel says it's stopping entry of aid into Gaza over Hamas's refusal to extend ceasefire |date=2 March 2025 |work=The Times of Israel |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302101301/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-says-its-stopping-entry-of-aid-into-gaza-over-hamass-refusal-to-extend-ceasefire/ |archive-date=2 March 2025 |url-status=live}}</ref> ឈានមកដល់ថ្ងៃទី៩ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីថាមពលអ៊ីស្រាអែល លោក[[អេលី កូហេន]]បានបញ្ជាឱ្យផ្អាកការផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីចូលទៅហ្កាហ្សា។<ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/gaza-israel-palestinians-war-news-ba90f0de3d4f64a1762d1a39f787817f |title=Israel says it is cutting off its electricity supply to Gaza |date=9 March 2025 |work=Associated Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425164028/https://apnews.com/article/gaza-israel-palestinians-war-news-ba90f0de3d4f64a1762d1a39f787817f |archive-date=25 April 2025 |url-status=live }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែមីនា ក្រុមហាម៉ាស់បានប្រកាសយល់ស្របលើសំណើដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែល-អាមេរិកាំងម្នាក់ និងរួមទាំងសាកសពនៃចំណាប់ខ្មាំងពីរសញ្ជាតិចំនួនបួនរូបទៀត<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/3/14/live-israel-kills-2-in-gaza-un-decries-genocidal-attacks-on-healthcare?update=3578629 |title=Hamas agrees to release Israeli-American captive, 4 bodies |date=14 March 2025 |work=Al Jazeera |archive-url= |archive-date=}}</ref> ប៉ុន្តែអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានបដិសេដ ព្រោះវាខុសមិនដូចការអំពាវនាវឱ្យដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងនៅរស់ចំនួនបួននាក់របស់ពួកគេនៅថ្ងៃដំបូងនៃដំណាក់កាលពន្យារ។<ref>{{Cite web|url=https://www.axios.com/2025/03/14/hamas-edan-alexander-hosrtages-ceasefire |title=U.S. disputes Hamas claim that it agreed to release American hostage |date=14 March 2025 |website=Axios |last=Ravid |first=Barak |access-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250315194141/https://www.axios.com/2025/03/14/hamas-edan-alexander-hosrtages-ceasefire |archive-date=15 March 2025 |url-status=live}}</ref> [[File:Displaced Palestinians receive food from charitable Tekiya during Ramadan in Deir el-Balah, Gaza Strip.jpg|thumb|ជនស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីនកំពុងទទួលយកចំណីអាហារក្នុងកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាននៅទីក្រុងឌែរអែលបាឡា]] នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយ ដោយរួមមានការបាញ់មីស៊ីលនិងគ្រាប់ផ្លោងផ្សេងៗចូលទៅទូទាំងតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលបានបណ្ដាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ជាង ៤០០ នាក់ (យោងតាមមន្ត្រីហ្កាហ្សា) និងនាំឱ្យបទឈប់បាញ់បាត់សុពលភាពទាំងស្រុង។<ref>{{cite news|last1=Baba |first1=Anas |last2=Estrin |first2=Daniel |last3=Lonsdorf |first3=Kat |date=18 March 2025 |title=Israel declares ceasefire 'over' as it launches airstrikes in Gaza killing hundreds '|url=https://www.npr.org/2025/03/17/g-s1-54401/israel-launches-deadly-series-of-attack-on-gaza |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318044008/https://www.npr.org/2025/03/17/g-s1-54401/israel-launches-deadly-series-of-attack-on-gaza |archive-date=18 March 2025 |access-date=28 September 2025 |work=NPR }}</ref><ref>{{cite news|date=18 March 2025 |title=Netanyahu's testimony in graft trial canceled for the day amid shock Gaza offensive |url=https://www.timesofisrael.com/netanyahus-testimony-in-graft-trial-canceled-for-the-day-amid-shock-gaza-offensive/ |access-date=28 September 2025 |work=The Times of Israel |archive-date=21 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321104052/https://www.timesofisrael.com/netanyahus-testimony-in-graft-trial-canceled-for-the-day-amid-shock-gaza-offensive/ |url-status=live }}</ref> ភាគីអ៊ីស្រាអែលបានអះអាងថា មូលហេតុដែលខ្លួនបានផ្ដើមការវាយប្រហារដូច្នោះគឺដោយសារតែក្រុមហាម៉ាស់បានបដិសេធពន្យារបទឈប់បាញ់ដំណាក់កាលទីមួយបន្តដើម្បីដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងបន្ថែម និងការនៅបន្តរៀបចំពង្រីកនិងពង្រឹងកម្លាំងរបស់ពួកគេចាប់តាំងពីបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន។<ref>{{Cite news|date=18 March 2025 |title=Israel launches 'extensive strikes' on Gaza with at least 220 reportedly killed |url=https://www.bbc.com/news/live/czje23jd779t |access-date=28 September 2025 |work=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426012259/https://www.bbc.com/news/live/czje23jd779t |archive-date=26 April 2025 |url-status=live}}</ref> ចំពោះក្រុមហាម៉ាស់វិញ គេបាននិយាយអះអាងថាខ្លួនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់និងជាក់លាក់ ហើយអ៊ីស្រាអែលគឺជាអ្នកបង្កអរិភាពឈ្លានពានឡើងវិញ។ ក្នុងកែវភ្នែកអន្តរជាតិ ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាទង្វើបង្ខាំងកុំឱ្យមានបទឈប់បាញ់ដ៏យូរអង្វែង។<ref name="telegraph20250318" /> សមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាលហ្កាហ្សាជាច្រើននាក់ និងរួមទាំងសមាជិកនៃការិយាល័យនយោបាយហាម៉ាស់ផងដែរត្រូវបានសម្លាប់អស់ជីវិតនៅកំឡុងយុទ្ធនាការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលលើកនេះ ដែលក្នុងនោះរួមមាន៖ លោក[[អៃសំ អាល់ដាអាលីស]]ដែលត្រូវជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៅហ្កាហ្សា លោក[[សាឡា អាល់បារដាវី]]<ref>{{Cite news|date=23 March 2025 |title=Senior Hamas leader among 23 killed in Israeli strikes in southern Gaza |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/23/senior-hamas-leader-among-23-killed-in-israeli-strikes-in-southern-gaza |access-date=28 September 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410021552/https://www.aljazeera.com/news/2025/3/23/senior-hamas-leader-among-23-killed-in-israeli-strikes-in-southern-gaza |archive-date=10 April 2025 |url-status=live}}</ref>និងអ៊ីស្មាអ៊ីល បារហ៊ូម (សមាជិកនៃការិយាល័យនយោបាយ)<ref>{{Cite news|date=24 March 2025 |title=Israel kills Hamas official in Gaza hospital strike: reports |url=https://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/3303555/israel-kills-member-hamas-political-bureau-gaza-strike-hamas-media-reports |access-date=28 September 2025 |work=South China Morning Post |agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408131040/https://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/3303555/israel-kills-member-hamas-political-bureau-gaza-strike-hamas-media-reports |archive-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hamas confirms death of political leader in Israeli strike in Southern Gaza |url=https://www.khaleejtimes.com/world/mena/hamas-confirms-salah-al-bardawil-death |agency=Agence France-Presse |work=Khaleej Times |date=23 March 2025 |access-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506130542/https://www.khaleejtimes.com/world/mena/hamas-confirms-salah-al-bardawil-death |archive-date=6 May 2025 |url-status=live }}</ref> ម៉ះមូដ អាប៊ូវ៉ាត់ហ្វា (អនុរដ្ឋលេខាធិការ[[ក្រសួងមហាផ្ទៃនៃដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]) និងលោកបះចាត់ អាប៊ូស៊ុលតាន (ប្រធានសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង)។ នៅថ្ងៃទី១៩​ ខែមីនា ក.ក.អ. បានបាញ់បំផ្ទុះអគារ អសប មួយកន្លែងនៅក្រុងឌែរអែលបាឡា ដែលបានសម្លាប់បុគ្គលិក អសប ម្នាក់ និងបុគ្គលអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងទៀតចំនួនប្រាំមួយនាក់។<ref>{{Cite web|date=24 April 2025 |title=IDF admits responsibility for deadly attack on UN building last month |url=https://news.sky.com/story/idf-admits-responsibility-for-deadly-attack-on-un-building-last-month-13354985 |access-date=28 September 2025 |website=Sky News }}</ref> ពីរថ្ងៃក្រោយមក ក.ក.អ. បានបំផ្ទុះបំផ្លាញ[[មន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពតួកគី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{Cite news|last=Fabian |first=Emanuel |date=21 March 2025 |title=IDF confirms it blew up Turkish-Palestinian Friendship Hospital in Gaza, says it wasn't in use |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-it-blew-up-turkish-palestinian-friendship-hospital-in-gaza-says-it-wasnt-in-use/ |work=Times of Israel |access-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724102503/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-it-blew-up-turkish-palestinian-friendship-hospital-in-gaza-says-it-wasnt-in-use/ |archive-date=24 July 2025 |url-status=live }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ទាហាន ក.ក.អ. បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើរថយន្តដឹកជំនួយមនុស្សធម៌មួយហ្វូងដោយក្នុងនោះមានឡានពេទ្យចំនួនប្រាំគ្រឿង ឡានពន្លត់អគ្គិភ័យមួយគ្រឿង និងរថយន្ត អសប មួយគ្រឿងនៅភាគខាងត្បូងទីក្រុងរ៉ាហ្វា ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតបុគ្គលិកជាពេទ្យនិងអ្នកសង្គ្រោះបន្ទាន់សរុប ១៥ នាក់។ សាកសពរបស់ពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងថ្ងៃទី៣០​ ខែមីនា ស្ថិតក្នុងរណ្ដៅសាកសពមួយកន្លែង។<ref>{{Cite news|first1=Jaroslav |last1=Lukiv |first2=David |last2=Gritten |date=31 March 2025 |title=Gaza: Red Cross outraged over killing of medics by Israeli forces |url=https://www.bbc.com/news/articles/crkxm1rg6k1o |access-date=28 September 2025 |work=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503133314/https://www.bbc.com/news/articles/crkxm1rg6k1o |archive-date=3 May 2025 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|last1=El Damanhoury |first1=Kareem |last2=Dahman |first2=Ibrahim |last3=Tanno |first3=Sophie |date=31 March 2025 |title=Bodies of missing aid workers found in Gaza 'mass grave' following Israeli attacks |url=https://edition.cnn.com/2025/03/31/middleeast/aid-workers-found-gaza-mass-grave-intl-hnk/index.html |access-date=28 September 2025 |work=CNN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507125204/https://edition.cnn.com/2025/03/31/middleeast/aid-workers-found-gaza-mass-grave-intl-hnk/index.html |archive-date=7 May 2025 |url-status=live }}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ក.ក.អ. បានប្រកាសថាខ្លួនបានកំពុងឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរ៉ាហ្វា ហើយគ្រោងនឹងកាន់កាប់ទីក្រុងនេះមួយផ្នែក ខណៈបញ្ជាជម្លៀសប្រជាជនទ្រង់ទ្រាយធំកំពុងដំណើរការ។<ref>{{Cite web|date=22 April 2025 |title=Israeli forces have completed encirclement of Gaza's Rafah, military says |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-idf-encirclement-rafah-palestinians-rcna200982? |access-date=28 September 2025 |work=NBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ មីស៊ីលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរគ្រាប់បានហោះមកបំបុកមន្ទីរពេទ្យអាល់អាលី ដែលជាហេតុនាំឱ្យអ្នកជំងឺនិងអ្នករបួសបង្ខំជម្លៀសខ្លួនចេញពីអគារ ខណៈប៉ែកសង្គ្រោះបន្ទាន់នៃមន្ទីរពេទ្យនោះបានទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងដំណំ។<ref>{{Cite news|date=13 April 2025 |title=Israeli missiles strike Gaza hospital, patients evacuated |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-missiles-strike-gaza-hospital-patients-evacuated-2025-04-13/ |work=Reuters |archive-url= |archive-date=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា នៅចំកណ្ដាលប្រតិបត្តិការយោធាអ៊ីស្រាអែល<ref name="telegraph20250318">{{Cite news|last1=Bodkin |first1=Henry |last2=Zagon |first2=Chanel |last3=Kelly |first3=Kieran |last4=White |first4=Josh |last5=Luyken |first5=Jörg |last6=Hardaker |first6=Daniel |date=18 March 2025 |title=Israel–Hamas war live: Netanyahu to widen war after IDF strikes kill hundreds in Gaza |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/03/18/israel-hamas-gaza-war-hostages-latest-news/ |access-date=28 September 2025 |work=The Daily Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=20 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250320153254/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/03/18/israel-hamas-gaza-war-hostages-latest-news/ |url-status=live}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណរាប់រយទៅរាប់ពាន់នាក់<ref>{{Cite news|date=26 March 2025 |title=Hundreds stage Gaza protest against Hamas after conflict resumes |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ |work=Reuters |access-date=28 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250326081401/https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ |archive-date=26 March 2025 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|last1=Sharon |first1=Jeremy |last2=Sokol |first2=Sam |date=26 March 2025 |title=Demonstrations swell as thousands join second day of protests against Hamas in Gaza |url=https://www.timesofisrael.com/demonstrations-swell-as-thousands-join-second-day-of-protests-against-hamas-in-gaza/ |access-date=28 September 2025 |work=The Times of Israel |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429031403/https://www.timesofisrael.com/demonstrations-swell-as-thousands-join-second-day-of-protests-against-hamas-in-gaza/ |archive-date=29 April 2025 |url-status=live }}</ref>បានរួមគ្នាចេញ[[បាតុកម្មប្រឆាំងហាម៉ាស់នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្ម]]ប្រឆាំងនឹងហាម៉ាស់និងសង្គ្រាមដែលកំពុងឆាបឆេះ ដោយពួកគេបាននាំគ្នាអំពាវនាវឱ្យបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបញ្ចប់[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|របបគ្រប់គ្រងរបស់ហាម៉ាស់]]នៅហ្កាហ្សា។ បាតុកម្មតវ៉ានោះបានកើតឡើងដោយសារការអត់នឿយមិនអាចទ្រាំទ្ររបស់ប្រជាជនស៊ីវិលនឹងសង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃ និងការមិនពេញចិត្តនឹងរបបហាម៉ាស់ ពិសេសទាក់ទិននឹងការប្រើប្រាស់ជំនួយខុសគោលដៅមិនបានដល់ដៃជនស៊ីវិល<ref>{{Cite news|last1=Rothwell |first1=James |last2=Leather |first2=Jack |title=Elderly Gazan accuses Hamas of stealing aid in rare criticism, telling group 'shoot me if you want' |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/12/08/elderly-gazan-accuses-hamas-stealing-aid-rare-criticism/ |access-date=28 September 2025 |work=The Daily Telegraph |date=8 December 2023 |archive-url=https://archive.today/20231208185102/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/12/08/elderly-gazan-accuses-hamas-stealing-aid-rare-criticism/ |archive-date=8 December 2023 |url-status=live }}</ref> ការគាបសង្កត់លើសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងការរំលោភសិទ្ធិប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនផ្សេងៗទៀត។<ref>{{Cite news|last1=Abuheweila |first1=Iyad |last2=Bashir |first2=Abu Bakr |last3=Boxerman |first3=Aaron |last4=Browne |first4=Malachy |date=25 March 2025 |title=Gazans Voice Frustration With Hamas in Rare Protest |url=https://www.nytimes.com/2025/03/25/world/middleeast/gaza-protests-hamas.html |access-date=28 September 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |archive-url=https://archive.today/20250325205244/https://www.nytimes.com/2025/03/25/world/middleeast/gaza-protests-hamas.html |archive-date=25 March 2025 |url-status=live }}</ref> ===ប្រតិបត្តិការអ៊ីស្រាអែលថ្មី (ឧសភា–សីហា ២០២៥)=== នៅដើមខែឧសភា អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសពីផែនការពង្រីកប្រតិបត្តិការយោធានៅហ្កាហ្សា និងកំណែនកងទ័ពបម្រុងរាប់ពាន់នាក់បន្ថែមទៀត។<ref>{{Cite news|last1=Karni |first1=Dana |last2=Tawfeeq |first2=Mohammed |date=4 May 2025 |title=Israel calls up thousands of reservists, plans to expand Gaza offensive amid stalled hostage talks |url=https://www.cnn.com/2025/05/03/middleeast/israel-mobilizes-reservists-gaza-intl-latam |access-date=29 September 2025 |work=CNN |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fabian |first=Emanuel |date=3 May 2025 |title= IDF calls up tens of thousands of reservists ahead of expanded Gaza offensive |url=https://www.timesofisrael.com/idf-calls-up-tens-of-thousands-of-reservists-ahead-of-expanded-gaza-offensive |access-date=29 September 2024 |work=Times of Israel |archive-url= |archive-date=}}</ref> មនុស្សយ៉ាងតិច ១៤៣ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាថ្ងៃដែលមានមនុស្សស្លាប់ច្រើនបំផុតចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានបន្តឡើងវិញក្រោយបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web|date=16 May 2025 |title=Israel Kills 150 Palestinians in Gaza in Bloodiest Day Since It Shattered Ceasefire |url=https://www.democracynow.org/2025/5/16/headlines/israel_kills_150_palestininians_in_gaza_in_bloodiest_day_since_it_shattered_ceasefire |access-date=29 September 2025 |website=Democracy Now! }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមិថុនា ការវាយប្រហារពីលើអាកាសដោយអ៊ីស្រាអែលទៅលើបរិវេណមន្ទីរពេទ្យអឺរ៉ុបហ្កាហ្សានៅក្នុងទីក្រុងខាន់យូនីសនិងតំបន់ជុំវិញ បានសម្លាប់ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលហាម៉ាស់ចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ូហាម៉េដ ស៊ីនវ៉ា]] និង[[មូហាម៉ាដ ឆាបាណា]] ដែលអ្នកទាំងពីរកំពុងបានលាក់ខ្លួននៅក្នុងរូងសម្ងាត់ក្រោមដី។<ref>{{cite web|date=May 22, 2025|title=Sources: Mohammad al-Sinwar Killed in Gaza, Temporarily Buried in Tunnel |url=https://english.aawsat.com/arab-world/5146012-sources-mohammad-al-sinwar-killed-gaza-temporarily-buried-tunnel |access-date=2025-09-29 |website=Asharq Al-Awsat}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-05-18 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) مصادر الحدث: العثور على جثة محمد السنوار في نفق بخان يونس |url=https://www.alhadath.net/2025/05/18/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AB%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AC%D8%AB%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%86%D9%81%D9%82-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%BA%D8%B2%D8%A9 |access-date=2025-09-29 |website=Al Hadath }}</ref><ref>{{Cite news|last1=Yohanan |first1=Nurit |last2=Fabian |first2=Emanuel |date=May 18, 2025 |title=Hamas leader Muhammad Sinwar's body said found in Gaza tunnel hit by IDF last week |url=https://www.timesofisrael.com/hamas-leader-muhammad-sinwars-body-said-found-in-gaza-tunnel-hit-by-idf-last-week/ |access-date=2025-09-29 |work=The Times of Israel |archive-url= |archive-date=}}</ref> ក្នុងកំឡុងខែមិថុនាដដែរ ក.ក.អ. បានរាយការណ៍ថាខ្លួនបានរកឃើញ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសាកសពរបស់ស៊ីនវ៉ាបានហើយ។<ref>{{cite news|title=Israeli military says it has recovered body of elusive Hamas leader Mohammed Sinwar |url=https://edition.cnn.com/2025/06/08/middleeast/israel-recovers-mohammed-sinwar-body-latam-intl |access-date=29 September 2025 |work=CNN |date=9 June 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> អូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា ទើបក្រុមហាម៉ាស់បានប្រកាសបញ្ជាក់ពីមរណភាពរបស់ស៊ីនវ៉ា។<ref>{{Cite news|date=2025-08-30 |title=Hamas confirms death of its military leader Mohammed Sinwar |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-confirms-death-its-military-leader-mohammed-sinwar-2025-08-30/ |access-date=2025-09-29 |work=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសបើក[[ប្រតិបត្តិការវាយហ្កាហ្សាខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥|ប្រតិបត្តិការរថចម្បាំងហ្គីដអ៊ន]] ដែលត្រូវជាប្រតិបត្តិការយោធាវាយសម្ដៅយកដែនជ្រោយហ្កាហ្សាទាំងមូលមកគ្រប់គ្រង។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានថ្កោលទោសយ៉ាងទូលំទូលាយដោយសម្ព័ន្ធមិត្តអ៊ីស្រាអែលជាច្រើន ដោយខ្លះថែមទាំងបានគំរាមដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ៊ីស្រាអែលទៀតផង។<ref>{{Cite news|author1=Mohammed Tawfeeq |author2=Jeremy Diamond |author3=Ibrahim Dahman |author4=Eyad Kourdi |date=16 May 2025 |title=Israeli military says it has launched major new offensive in Gaza, same day Trump leaves region with no deal |url=https://edition.cnn.com/2025/05/16/middleeast/gideons-chariots-israel-new-gaza-offensive-latam-intl |access-date=29 September 2025 |work=CNN |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Ebrahim |first1=Nadeen |last2=Fox |first2=Kara |date=19 May 2025 |title=UK, France, Canada threaten sanctions if Israel continues new offensive into Gaza. Here's what we know |url=https://edition.cnn.com/2025/05/19/middleeast/israel-pushes-deeper-into-gaza-what-we-know-intl |access-date=29 September 2025 |work=CNN |archive-url= |archive-date=}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា អ៊ីស្រាអែលបានបាញ់ប្រហារលើសាលារៀនមួយកន្លែងក្នុង[[សង្កាត់ដារ៉ាជ]]ក្នុងទីក្រុងហ្កាហ្សា ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ៣៦ នាក់ (ក្នុងនោះមាន ១៨ នាក់ជាកុមារ និងប្រាំមួយនាក់ជាស្ត្រី) និងបង្ករបួសដល់មនុស្សជាង ៥៥ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite news|date=26 May 2025 |title=Israeli Strikes Kill 52 in Gaza, Including 36 in a School-turned-shelter, Medics Say |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-26/ty-article/israeli-strikes-kill-52-in-gaza-including-36-in-a-school-turned-shelter-medics-say/00000197-0beb-dc94-ab97-0fef5e4e0000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526184050/https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-26/ty-article/israeli-strikes-kill-52-in-gaza-including-36-in-a-school-turned-shelter-medics-say/00000197-0beb-dc94-ab97-0fef5e4e0000 |archive-date=26 May 2025 |access-date=29 September 2025 |work=Haaretz}}</ref> កងជីវពលថ្មីនៅហ្កាហ្សាគឺ[[កងកម្លាំងប្រជាជន]]បានចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការបានលេចឡើងនៅចុងខែឧសភាដោយមានទំនោរប្រឆាំងនឹងហាម៉ាស់។ លោក[[អាវីកឌ័រ លីប៊ឺរម៉ាន]]បានចោទប្រកាន់លោកណេតាន់យ៉ាហ៊ូនិងរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលថាជាអ្នកគាំទ្រផ្ដល់ហិរញ្ញប្បទាន និងបំពាក់អាវុធដល់កងជីវពលមួយនោះ។<ref name="haaretz20250605">{{Cite news |last1=Jonathan |first1=Lis |last2=Hasson |first2=Nir |date=5 June 2025 |title=Netanyahu Says Israel Fighting Hamas 'In Various Ways' Amid Claims It Armed ISIS-affiliated Gaza Militia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-06-05/ty-article/israel-arming-isis-affiliated-anti-hamas-gaza-militia-ex-defense-chief-claims/00000197-3f88-d079-ab97-7fcdd7120000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605220535/https://www.haaretz.com/israel-news/2025-06-05/ty-article/israel-arming-isis-affiliated-anti-hamas-gaza-militia-ex-defense-chief-claims/00000197-3f88-d079-ab97-7fcdd7120000 |archive-date=2025-06-05 |work=Haaretz |access-date=2025-09-29 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែឧសភា មូលនិធិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមធ្វើប្រតិបត្តិការនៅក្រុងតែលអាល់ស៊ុលតាន។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដែលកំពុងស្រេកឃ្លានបានទៅប្រជ្រៀតគ្នានៅជុំវិញមជ្ឈមណ្ឌលចែកចាយជំនួយនោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើកការបាញ់ប្រហារទៅលើហ្វូងប្រជាជនស្រេកឃ្លានទាំងនោះ បណ្ដាលឱ្យមនុស្សចំនួន ១០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងរបួសប្រមាណ ៦២ នាក់ទៀត។<ref>{{Cite news|last1=Cheeseman |first1=Abbie |last2=Rubin |first2=Shira |last3=DeYoung |first3=Karen |last4=Wiener |first4=Aaron |last5=Bisset |first5=Victoria |date=2025-05-28 |title=Dozens injured by gunshots amid chaos at Gaza aid hub, U.N. says. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/28/israel-gaza-aid-distribution-ghf-gunshots/ |access-date=2025-09-29 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |archive-url= |archive-date=}}</ref> ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ប្រជាជនដែលរត់ទៅរកជំនួយហើយត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលបាញ់សម្លាប់ មានចំនួនរហូតដល់ទៅជាង ១,៣០០ នាក់។<ref>{{Cite web|date=2025-08-01 |title=Gaza: Nearly 1,400 Palestinians killed while seeking food, as UN warns airdrops are no solution |url=https://news.un.org/en/story/2025/08/1165552 |access-date=2025-09-29 |website=UN News }}</ref> នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ក.ក.អ. បានចេញបញ្ជាជម្លៀសសម្រាប់ប្រជាជននៅក្នុងទីក្រុងឌែរអែលបាឡា ដែលជាទីប្រជុំជនមួយមិនដែលធ្លាប់ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលលើកទ័ពវាយលុកនោះឡើយចាប់តាំងពីសង្រ្គាមបានចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{Cite news|date=2025-07-20 |title=Israel issues new evacuation orders in central Gaza |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8rp62480r3o |access-date=2025-09-29 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ប្រតិបត្តិការវាយលុកឌែរអែលបាឡា|ចល័តទ័ពចូលទៅដល់តំបន់នៃជាយក្រុង]]នោះ ខណៈគ្រាប់ផ្លោងនិងមីស៊ីលជាច្រើនត្រូវបានបាញ់បង្ហោះចូល។<ref>{{Cite news|date=2025-07-21 |title=Israeli air strikes hit Gaza's Deir al-Balah as tanks launch ground assault |url=https://www.bbc.com/news/live/cvg9ky87dpdt?post=asset%3Abdc26394-b473-4e6e-929a-36898989ce1d#post |access-date=2025-09-29 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> ===ប្រតិបត្តិការវាយលុកទីក្រុងហ្កាហ្សា (សីហា–កញ្ញា ២០២៥)=== {{Main|ប្រតិបត្តិការវាយលុកទីក្រុងហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥}} នៅដើមខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីសន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលបានអនុម័ត[[ប្រតិបត្តិការវាយលុកទីក្រុងហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥|ផែនការដើម្បីកាន់កាប់ទីក្រុងហ្កាហ្សា]]។ ផែនការអ៊ីស្រាអែលនេះបានប្រទាញការថ្កោលទោសជាច្រើនពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និងបណ្ដាប្រទេសបរទេសមួយចំនួន។<ref>{{Cite news|last1=Ambrose |first1=Tom |last2=Sedghi |first2=Amy |last3=Graham |first3=Vicky |last4=Fulton |first4=Adam |date=2025-08-08 |title=Israel's Gaza City plan sparks global condemnation with warnings of more destruction and suffering – latest updates |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/aug/08/israel-gaza-city-take-over-netanyahu-plan-approved-live-updates-latest-news |access-date=2025-09-30 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Shalev |first1=Tal |last2=Karni |first2=Dana |last3=Edwards |first3=Christian |last4=Kottasová |first4=Ivana |date=2025-08-07 |title=Israel security cabinet approves Netanyahu plan to occupy Gaza City despite rising alarm at home and abroad |url=https://www.cnn.com/2025/08/07/middleeast/israel-full-conquest-gaza-key-meeting-thursday-intl |access-date=2025-09-30 |work=CNN |archive-url= |archive-date=}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែសីហា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតង់អ្នកសារព័ត៌មានមួយនៅខាងក្រៅមន្ទីរពេទ្យអាល់ឆាហ្វា ដោយបានសម្លាប់អ្នកសារព័ត៌មាន[[អាល់ចាហ្ស៊ីរ៉ា]]ចំនួនប្រាំមួយនាក់<ref>{{Cite web|date=2025-08-10 |title=Anas al-Sharif among five Al Jazeera staff killed by Israel in Gaza |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city |access-date=2025-09-30 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-08-10 |title=VIDEO – 'Israel' kills prominent Gaza journalists including Anas Sharif |url=https://en.royanews.tv/news/62045 |access-date=2025-09-30 |website=Roya News |archive-url= |archive-date=}}</ref> ដែលនាំឱ្យចំនួនអ្នកសារព័ត៌មានដែលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលសម្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះកើនឡើងដល់ ១៩២ នាក់។<ref>{{Cite web|date=2025-08-10 |title=Israel kills Al Jazeera journalists in targeted Gaza City airstrike |url=https://cpj.org/2025/08/israel-kills-al-jazeera-journalists-in-targeted-gaza-city-airstrike/ |access-date=2025-09-30 |website=Committee to Protect Journalists |archive-url= |archive-date=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហា អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមដំណាក់កាលដំបូងនៃការវាយលុកដណ្ដើមកាន់កាប់ទីក្រុងហ្កាហ្សា ហើយបានប្រមូលកម្លាំងបម្រុងចំនួន ៦០,០០០ នាក់នៅដើមខែកញ្ញា។<ref>{{Cite web|date=21 August 2025 |title=Israel says it has taken first steps of military operation in Gaza City |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-calls-up-tens-thousands-reservists-before-new-gaza-offensive-2025-08-20/ |access-date=30 September 2025 |website=Reuters |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 August 2025 |title=Palestinians flee Gaza City districts as Israel says first stages of assault have begun |url=https://www.bbc.com/news/articles/clyr7l0z9edo |access-date=30 September 2025 |website=BBC |archive-url= |archive-date=}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានបាញ់ប្រហារលើមន្ទីរពេទ្យណាស៊ែរចំនួនពីរលើកផ្ទួនៗគ្នានៅភាគខាងត្បូងហ្កាហ្សា ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ២២ នាក់ ដោយក្នុងនោះមានអ្នកសារព័ត៌មានចំនួនប្រាំនាក់។<ref>{{Cite web|last1=Fisher |first1=Megan |last2=Nader |first2=Emir |date=25 August 2025 |title=Israeli double strike on Gaza hospital – what we know |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80d2zrdj7vo |access-date=30 September 2025 |website=BBC |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite web|last=Beaumont |first=Peter |date=25 August 2025 |title=Israel's attack on hospital in Gaza may constitute a war crime on many fronts |url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/25/israel-attack-gaza-hospital-may-constitute-war-on-many-fronts |access-date=30 September 2025 |website=The Guardian |archive-url= |archive-date=}}</ref> ក.ក.អ. បានបញ្ជាក់នៅលើបណ្ដាញសង្គម[[ធ្វិតថឺរ|អ៊ីច]]ថា កាមេរ៉ានៅលើដំបូលអគារមន្ទីរពេទ្យនោះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បី "នាំមុខសកម្មភាពភេរវកម្ម" ប្រឆាំងនឹងទាហានរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែអ្នកកាសែតសារព៌ត៌មានវិញបាននិយាយតបថា កាមេរ៉ានោះគ្រាន់តែជាកាមេរ៉ារបស់សារព័ត៌មាន[[រ៉យទ័រ]]ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="NBC27August2025">{{cite web |title=Israel faces new pressure over hospital strikes as Trump chairs Gaza meeting |website=NBC |date=August 27, 2025 |url=https://www.nbcnews.com/world/gaza/trump-meeting-gaza-israel-nasser-hospital-strikes-hamas-ceasefire-rcna227455}}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាឱ្យប្រជាជននៅទីក្រុងហ្កាហ្សាទាំងអស់ជម្លៀសខ្លួនចេញពីបរិវេណទីក្រុង ដោយលើកឡើងពីផែនការត្រៀមចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំ។<ref>{{Cite web |date=9 September 2025 |title=Israel orders full evacuation of Gaza City as Netanyahu warns 'this is only the beginning' |url=https://edition.cnn.com/2025/09/09/middleeast/israel-gaza-city-evacuation-netanyahu-warning-intl |access-date=30 September 2025 |website=CNN |archive-url= |archive-date=}}</ref> មកដល់ទី១៥ ខែកញ្ញា ក.ក.អ​. បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការថ្មើរជើងវាយចូលទីក្រុងហ្កាហ្សា ដោយាបានបញ្ជូននូវអង្គភាពពីកងពលរថពាសដែកចំនួនពីរ និងទ័ពថ្មើរជើងជាច្រើនពលទៀត។<ref>{{Cite web|last=Ravid |first=Barak |date=2025-09-16 |title=Israel launches ground offensive to occupy Gaza City |url=https://www.axios.com/2025/09/15/israel-gaza-city-occupation-ground-offensive |access-date=2025-09-30 |website=Axios }}</ref> ===ផែនការសន្តិភាព (កញ្ញា ២០២៥–បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|ផែនការសន្តិភាពសង្គ្រាមហ្កាហ្សា}} នៅថ្ងៃទី២៩ ខែកញ្ញា ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានស្នើ[[ផែនការសន្តិភាពសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|ផែនការសន្តិភាព]] ២០ ចំណុចដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំណុចសំខាន់ៗក្នុងផែនការនោះរួមមាន ការដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងនិងអ្នកទោសទាំងអស់ ការបញ្ចប់ជម្លោះ ការដកកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល និងការដកអាវុធពីហាម៉ាស់និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលនៅហ្កាហ្សា។<ref>{{cite web|date=30 September 2025 |title=Read Trump's 20-point proposal to end the war in Gaza |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/read-trumps-20-point-proposal-to-end-the-war-in-gaza |website=pbs.org |publisher=PBS |access-date=10 October 2025}}</ref> អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេចទទួល​យក​ផែនការសន្តិភាពត្រាំ ក៏ដូច​ជាបណ្ដា​រដ្ឋ​អារ៉ាប់និងឥស្លាមផ្សេងៗទៀត​​ដែល​បាន​ជំរុញ​​ក្រុម​ហាម៉ាស់ឱ្យទទួល​យកសំណើនោះដូចគ្នា។<ref>{{cite web|last1=Dagher |first1=Sam |date=1 October 2025 |title=Hamas Pressed by Arab, Muslim States to Accept Trump's Gaza Plan |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-10-01/arab-and-muslim-states-push-hamas-to-accept-trump-s-gaza-plan?embedded-checkout=true |website=bloomberg.com |publisher=Bloomberg |access-date=10 October 2025}}</ref> បន្ទាប់ពីបានចរចាគ្នាចប់ អ៊ីស្រាអែលនិងហាម៉ាស់ក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាជាផ្លូវការក្នុងការអនុវត្តដំណាក់កាលទីមួយនៃផែនការសន្តិភាពនៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលា។<ref name="theguardian20251009">{{cite web|title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas|website=The Guardian |access-date=10 October 2025 |date=8 October 2025}}</ref> ==ការរាលដាល== {{main|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} {{See also|ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|វិបត្តិសមុទ្រក្រហម|ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៣|ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើស៊ីរី (២០២៤–បច្ចុប្បន្ន)|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image| | perrow = 1/2 | total_width = 300 | image1 = Hezbollah Headquarter Airstrike 2024.jpg | image2 = Kiryat Shmona destruction.jpg | image3 = The USS Dwight D. Eisenhower and USS USS Gerald R. Ford carrier strike groups in November 2023.jpg | footer_align = center | footer = {{startflatlist}} * ផ្សែងហុយឡើងលើបន្ទាប់[[ការវាយប្រហារទីស្នាក់ការហេស្បុលឡាឆ្នាំ២០២៤|អ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារទៅលើទីស្នាក់ការហេស្បុលឡា]] * អគារខូចខាតនៅក្រុងគីរយ៉ាត់ឆ្មូណេ អ៊ីស្រាអែលភាគខាងជើង * ក្រុមនាវាចម្បាំងរបស់អាមេរិកនៅឯ[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]]។ {{endflatlist}} }} សង្គ្រាមមួយនេះបានរុញច្រានភាពតានតឹងរវាងប្រទេសមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់ឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងជម្លោះប្រឈមគ្នាផ្ទាល់ ជាពិសេសរវាងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែល ដែលជាហេតុបង្កឱ្យកើត[[វិបត្តិសមុទ្រក្រហម]] និង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]]ជាដើម។<ref>{{Cite news|title=Yemen's Houthis 'will not stop' Red Sea attacks until Israel ends Gaza war |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/19/yemens-houthis-will-not-stop-red-sea-attacks-until-israel-stops-gaza-war |work=Al Jazeera |date=19 December 2023|access-date=1 October 2025 |archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208211147/https://www.aljazeera.com/amp/news/2023/12/19/yemens-houthis-will-not-stop-red-sea-attacks-until-israel-stops-gaza-war |url-status=live}}</ref> មេដឹកនាំកំពូលហាម៉ាស់ លោកអ៊ីស្មែល ហានីយ៉េត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលលបធ្វើឃាតនៅឯរដ្ឋធានី[[តេហេរ៉ង់]]នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈលោកបានធ្វើដំណើរមកអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីចូលរួមពិធីសម្ពោធអាណត្តិប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោក[[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]]។ ការវាយប្រហារសម្លាប់ថ្នាក់ដឹកនាំយោធា និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ដោយអ៊ីស្រាអែលជាបន្តបន្ទាប់បានរំពុះភាពតានតឹងរហូតដល់ផ្ទុះចេញជា[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|សង្គ្រាម]] មុនពេលត្រូវរម្ងាប់ទៅវិញតាមរយៈ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|បទឈប់បាញ់]]។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-asks-gulf-arab-states-have-trump-press-israel-immediate-ceasefire-sources-2025-06-16/ |title=Iran sought US pressure on Israel for ceasefire via Gulf states, sources say |work=Reuters |date=16 June 2025}}</ref> នៅប្រទេស[[ស៊ីរី]]ក្បែរនោះវិញ អ៊ីស្រាអែលបានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ផ្លោងចូលរដ្ឋធានី[[ដាម៉ាស់]]នៃប្រទេសមួយនេះ ដូចជាការវាយប្រហារលើស្ថានទូតអ៊ីរ៉ង់នៅដាម៉ាស់នៅក្នុងថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ជាដើម។​<ref>{{Cite news|last1=Tanyos |first1=Faris |last2=Tabachnick |first2=Cara |last3=Reals |first3=Tucker |date=13 April 2024 |title=Iran launches drones toward Israel in retaliatory attack after consulate strike in Syria |url=https://www.cbsnews.com/news/iran-launches-drone-attack-toward-israel-idf-says/ |access-date=1 October 2025 |work=CBS News |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228074540/https://www.cbsnews.com/news/iran-launches-drone-attack-toward-israel-idf-says/ |archive-date=28 February 2025 |url-status=live}}</ref> រីឯនៅប្រទេស[[លីបង់]]ជិតនោះដូចគ្នា ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ហេស្បុលឡា]]នៃភាគខាងត្បូងលីបង់បានចំណាយពេលមួយឆ្នាំបាញ់ស្រោបគ្រាប់មីស៊ីលជាច្រើនចូលក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មុនពេលត្រូវអ៊ីស្រាអែលផ្ដើម[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើលីបង់|ការឈ្លានពានចូលប្រទេសលីបង់]]វិញ ហើយត្រូវបានបញ្ចប់ទៅវិញដោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បទឈប់បាញ់]]។<ref name="APIH">{{Cite news|first1=Abby |last1=Sewell |first2=Melanie |last2=Lidman |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-war-fires-fd1e044979fb5be66b36456d1285dacb |title=Fires have become the most visible sign of the conflict heating up on the Lebanon–Israel border |work=AP News |access-date=1 October 2025 |date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214115815/https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-war-fires-fd1e044979fb5be66b36456d1285dacb |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref> វិបត្តិមួយនេះក៏ជាកត្តាមួយនាំឱ្យ[[ការដួលរលំនៃរបបអាសាដ|របបផ្ដាច់ការត្រកូលអាសាដនៅស៊ីរីដួលរលំ]]ផងដែរ និងផ្ដល់ឱកាសឱ្យអ៊ីស្រាអែល[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើស៊ីរី|ចូលឈ្លានពាន]]និងកាន់កាប់កំពូលហ្កូឡានរបស់ស៊ីរីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។<ref>{{Cite news|last=Sabbour |first=Omar |date=15 January 2025 |title=Israel has declared war on the promise of a strong, democratic Syria |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/1/15/israel-has-declared-war-on-the-promise-of-a-strong-democratic-syria |access-date=1 October 2025 |work=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220023428/https://www.aljazeera.com/opinions/2025/1/15/israel-has-declared-war-on-the-promise-of-a-strong-democratic-syria |archive-date=20 February 2025 |url-status=live}}</ref> នៅមុនសង្រ្គាម ឆ្នាំ២០២៣ គឺជាឆ្នាំដ៏សាហាវបំផុតនៅក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងក្រោមការកាន់កាប់អ៊ីស្រាអែល។ អំពើហឹង្សានៅតំបន់វ៉េសប៊ែងបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សាបានផ្ទុះឡើង ដោយក្នុងនោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាង ៦០៧ នាក់ និងជនជាតិអ៊ីស្រាអែលជាង ២៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news|last=Solomon |first=Erika |date=28 August 2024 |title=Jenin, a Target of Israeli Raids, Is Symbol of Palestinian Opposition and Militancy |url=https://www.nytimes.com/2024/08/28/world/middleeast/jenin-west-bank-history-israel-palestinians.html |newspaper=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213010325/https://www.nytimes.com/2024/08/28/world/middleeast/jenin-west-bank-history-israel-palestinians.html |archive-date=13 February 2025 |url-status=live}}</ref> អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិបានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយនៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ ដោយបានបញ្ជាក់ថា អ៊ីស្រាអែលកំពុងអនុវត្តការសម្លាប់មនុស្សដោយខុសច្បាប់នៅវ៉េសប៊ែង និង "មិនប្រណីជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនឡើយ" ហើយថាកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលកំពុងប្រព្រឹត្តអំពើហឹង្សាខុសច្បាប់ជាច្រើនដែលជាការរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់។<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/shocking-spike-in-use-of-unlawful-lethal-force-by-israeli-forces-against-palestinians-in-the-occupied-west-bank/ |title=Spike in Israeli lethal force against Palestinians in Occupied West Bank |date=5 February 2024 |website=Amnesty International |access-date=2 October 2025 |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205145134/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/shocking-spike-in-use-of-unlawful-lethal-force-by-israeli-forces-against-palestinians-in-the-occupied-west-bank/ |url-status=live}}</ref> ==វិនាសកម្ម== {{Main|វិនាសកម្មក្នុងសង្គ្រាមហ្កាហ្សា}} {| class="wikitable sortable floatright" |+ ! rowspan="2" |ព្រឹត្តិការណ៍ ! rowspan="2" |សរុប ! colspan="2" |ជនស៊ីវិល ! colspan="2" |កុមារ |- !សរុប !% !សរុប !% |- |[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវយប្រហារ ៧​ តុលា]] |១,១៩៥<ref name="hrw20240717">{{Cite web|date=2024-07-17 |title=October 7 Crimes Against Humanity, War Crimes by Hamas-led Groups |work=Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/07/17/october-7-crimes-against-humanity-war-crimes-hamas-led-groups |access-date=2025-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924071649/https://www.hrw.org/news/2024/07/17/october-7-crimes-against-humanity-war-crimes-hamas-led-groups |archive-date=2024-09-24 |url-status=live}}</ref> |៨២៨<ref name="hrw20240717"/><ref name="timesofisrael20240806" /> |៦៨.២% |៣៦<ref name="social security data">{{cite web|date=15 December 2023 |title=Israel social security data reveals true picture of Oct 7 deaths |url=https://www.france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217222630/https://www.france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths |archive-date=17 December 2023 |access-date=2 October 2025 |website=France 24 }}</ref> |៣.២% |- |[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ការឈ្លានពានហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែល]] |65,419<ref name="OCHA-Report">{{cite web|title=<nowiki>Reported impact snapshot | Gaza Strip (24 September 2025)</nowiki>|url=https://www.ochaopt.org/content/reported-impact-snapshot-gaza-strip-24-september-2025|website=[[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់ការសម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌|UN OCHA]]|access-date=2 October 2025}}</ref> | |~៨០%{{refn|group=ស|ប្រភព៖<ref name="aoav20240802">{{Cite web|last=Overton |first=Iain |date=2024-08-02 |title=Netanyahu got it wrong before the US Congress: IDF's clean performance in Gaza is a lie |url=https://aoav.org.uk/2024/netanyahu-got-it-wrong-before-the-us-congress-idfs-clean-performance-in-gaza-is-a-lie/ |access-date=2025-10-02 |website=AOAV}}</ref><ref name="thenation20240530">{{cite news|last=Gaffney |first=Adam |date=2024-05-30 |title=Don't Believe the Conspiracies About the Gaza Death Toll |url=https://www.thenation.com/article/world/gaza-death-toll-evidence/ |access-date=2025-10-02 |work=The Nation |issn=0027-8378}}</ref><ref name="AyoubChemaitellyAbuRaddad2024">Ayoub, H. H., Chemaitelly, H., & Abu-Raddad, L. J. (2024). Comparative analysis and evolution of civilian versus combatant mortality ratios in Israel–Gaza conflicts, 2008–2023. ''Frontiers in public health'', ''12'', 1359189. <nowiki>https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1359189</nowiki></ref>}} | ១៨,៥០០<ref>{{Cite web|date=2025-07-30 |last1=Westfall|first1=Sammy |last2=Verde|first2= Amaya |last3=Ledur|first3=Júlia |last4=Balousha |first4=Hazem |title=60,000 Gazans have been killed. 18,500 were children. These are their names. |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/israel-gaza-war-children-death-toll/ |access-date=2025-10-02 |website=The Washington Post}}</ref> |៣១%<ref name="OCHA-Report"/> |- |[[ការលុកលុយវ៉េសប៊ែងដោយអ៊ីស្រាអែលកំឡុងសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|ការវាយប្រហារនៅវ៉េសប៊ែងដោយអ៊ីស្រាអែល]] |៩៩៥{{refn|ពីថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ រហូតដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥<ref name="UNRWA-Situation-Report">{{cite web|date= 22 September 2025 |title= UNRWA Situation Report #189 on the Humanitarian Crisis in the Gaza Strip and the West Bank, including East Jerusalem |url= https://www.unrwa.org/resources/reports/unrwa-situation-report-189-situation-gaza-strip-and-west-bank-including-east-jerusalem |website=UNRWA |access-date=2 October 2025 }}</ref>|group=ស}} | | |២១២<ref name="UNRWA-Situation-Report"/> |២១.៣២% |} ==វិបត្តិមនុស្សធម៌== {{Main|វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} ==ឥទ្ធិពល== {{Main|ឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមហ្កាហ្សា}} សង្រ្គាមនេះបានបង្កឱ្យកើតមានវិបត្តិការទូត ដោយប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកសុទ្ធតែមានប្រតិកម្មខ្ពស់ចំពោះជម្លោះមួយនេះ ដែលជាហេតុប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពនៃទំនាក់ទំនងក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{Cite web |last=Youssef |first=Hesham |url=https://www.usip.org/publications/2023/10/how-israel-hamas-war-impacts-regional-relations |title=How the Israel–Hamas War Impacts Regional Relations |date=23 October 2023 |website=[[វិទ្យាស្ថានសន្តិភាពនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|United States Institute of Peace]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102003837/https://www.usip.org/publications/2023/10/how-israel-hamas-war-impacts-regional-relations |archive-date=2 November 2023 |url-status=dead |access-date=3 តុលា 2025 |archivedate=14 មករា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114095622/https://www.usip.org/publications/2023/10/how-israel-hamas-war-impacts-regional-relations }}</ref> ជាលទ្ធផល​ ​ប្រទេសយ៉ាងតិច​ចំនួន​ប្រាំបួនបាន​ដក​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ ឬ​បានកាត់​ផ្តាច់​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​តែម្តងជាមួយនឹងប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite news|title=South Africa recalls diplomats from Israel over Gaza war |url=https://www.aljazeera.com/program/newsfeed/2023/11/7/south-africa-recalls-diplomats-from-israel-over-gaza-war |access-date=3 October 2025 |work=Al Jazeera |date=7 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201062600/https://www.aljazeera.com/program/newsfeed/2023/11/7/south-africa-recalls-diplomats-from-israel-over-gaza-war |archive-date=1 December 2023 |url-status=live }}</ref> សង្គ្រាម​នេះផងដែរក៏​បាននាំឱ្យ​សហគមន៍អន្តរជាតិចាប់ផ្ដើមមានចំណាប់អារម្មណ៍​ផ្តោតសារ​ជា​ថ្មីចំពោះដំណោះស្រាយ​រដ្ឋ​ពីរ​ ដែលនឹងបើកផ្លូវឱ្យរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនមានអត្ថិភាពស្របគ្នា។<ref>{{Cite news|last=Cook |first=Lorne |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-eu-europe-statehood-ee6db2a05e31038278ab5d702aaca8b9 |title=EU pushes for Palestinian statehood, rejecting Israeli leader's insistence it's off the table |date=22 January 2024 |work=AP News |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502052716/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-eu-europe-statehood-ee6db2a05e31038278ab5d702aaca8b9 |archive-date=2 May 2025 |url-status=live }}</ref> ===សេដ្ឋកិច្ច=== {{Main|ឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាមហ្កាហ្សា}} [[ធនាគារនៃអ៊ីស្រាអែល]]បានប៉ាន់ប្រមាណថានៅត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ សង្រ្គាមនេះនឹងធ្វើឱ្យប្រទេសអ៊ីស្រាអែលខាតបង់ទឹកប្រាក់ចំនួន ៦៧ ពាន់លានដុល្លារ ទោះបីជាមានជំនួយកញ្ចប់ថវិកាចំនួន ១៤.៥ ពាន់លានដុល្លារពីសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដោយ ដែលជាផ្នែកមួយនៃជំនួយយោធាអាមេរិកទៅដល់អ៊ីស្រាអែលដែលមានទឹកប្រាក់សរុប ២២.៧៦ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{Cite web|first1=Amr Saber |last1=Algarhi |first2=Konstantinos |last2=Lagos |url=https://theconversation.com/israel-11-months-of-war-have-battered-the-countrys-economy-237915 |title=Israel: 11 months of war have battered the country's economy |website=The Conversation |date=5 September 2024 }}</ref> នៅដើមថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ ធនាគារនៃអ៊ីស្រាអែលបានរាយការណ៍ថា ការធ្លាក់ចុះនៃកម្លាំងពលកម្មដែលបណ្តាលមកពីសង្រ្គាមកំពុងធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែលខាតបង់ជាទឹកប្រាក់ចំនួន ៦០០ លានដុល្លារក្នុងមួយសប្តាហ៍ឬ ៦% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបប្រចាំសប្តាហ៍។ ធនាគារ​នេះក៏​បាន​បញ្ជាក់​ផង​ដែរ​ថា ការ​ប៉ាន់​ស្មានរបស់ខ្លួនគឺ​មិនបានទាំង​រាប់​បញ្ចូល​ការ​ខូច​ខាត​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​អវត្តមាន​កម្មករ​ប៉ាឡេស្ទីន និង​បរទេសផ្សេងៗផង។<ref>{{Cite news|last=Wrobel |first=Sharon |url=https://www.timesofisrael.com/war-is-costing-economy-some-600m-a-week-due-to-work-absence-bank-of-israel/ |title=War is costing economy some $600m a week due to work absence – Bank of Israel |date=9 November 2023 |work=The Times of Israel }}</ref>​ នៅត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០២៣ សេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៥.២% ចាប់ពីមួយត្រីមាសទៅមួយត្រីមាសទៀត ដោយសារតែកង្វះកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងវិស័យសំណង់ និងបូករួមទាំងការកំណែនទាហានបម្រុងបន្ថែមចំនួន ៣០០,០០០ នាក់ទៀត។<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/763bb384-a974-4222-996f-8aecfbc32074 |url-access=subscription |title=Israel's economy shrank at 20% rate after outbreak of war |date=19 February 2024 |work=Financial Times |access-date=3 October 2025 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219175950/https://www.ft.com/content/763bb384-a974-4222-996f-8aecfbc32074 |url-status=live}}</ref> ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលនៅបន្តមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ២% ប៉ុន្តែភាគរយនេះជាការធ្លាក់ចុះពីកំណើន ៦.៥% នៅក្នុងឆ្នាំមុនសង្គ្រាម។ ការចំណាយរបស់ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលបានធ្លាក់ចុះ ២៧% រីឯការនាំចូលវិញបានធ្លាក់ចុះ ៤២% និងការនាំចេញបានធ្លាក់ចុះ ១៨%។ កម្មករថៃប្រមាណ ៩,៨៥៥ នាក់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម បូករួមទាំងកម្មករបរទេសឯទៀតប្រមាណ ៤,៣៣១ នាក់ក្នុងវិស័យសំណង់ និង ២,៩៩៧ នាក់ក្នុងវិស័យគិលានុបដ្ឋាយិកាបានចាកចេញពីអ៊ីស្រាអែលនៅក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ ៧ តុលា។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ការរារាំងកម្មករប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៨៥,០០០ នាក់មិនឱ្យចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនកង្វះខាតចំនួនកម្មករបន្ថែមសរុប ១០០,០០០ នាក់ទៀត។<ref>{{Cite news|url=https://www.middleeastmonitor.com/20231128-official-over-17000-foreign-workers-left-israel-since-7-october/ |title=Official: Over 17,000 foreign workers left Israel since 7 October |work=Middle East Monitor |date=28 November 2023 |access-date=3 October 2025 }}</ref> ==មើលផងដែរ== *[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]] *[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] *[[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមដែលមានប៉ាឡេស្ទីនជាប់ពាក់ព័ន្ធ]] *[[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមដែលមានអ៊ីស្រាអែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist|refs= <ref name="gambit">{{Cite news|title=Behind Hamas's Bloody Gambit to Create a 'Permanent' State of War |url=https://www.nytimes.com/2023/11/08/world/middleeast/hamas-israel-gaza-war.html |work=The New York Times |date=8 November 2023 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111105142/https://www.nytimes.com/2023/11/08/world/middleeast/hamas-israel-gaza-war.html |url-status=live |access-date=4 December 2023}}</ref> }} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' {{Sister project links|auto=yes|d=Q122962941|m=yes}} * {{Britannica|2235848|សង្គ្រាមហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែល}} * [https://news.google.com/topics/CAAqKAgKIiJDQkFTRXdvTkwyY3ZNVEZzTXpaclgyNDVaaElDWlc0b0FBUAE សង្គ្រាមហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែល] នៅឯ[[ហ្គូហ្គលព័ត៌មាន]] * ''[https://www.ochaopt.org/updates Hostilities in Gaza and Israel, Humanitarian Situation Updates]'', [[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់សម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌|OCHA]]. * ''[https://www.un.org/unispal/data-collection/monthly-bulletin/ Monthly Bulletin (Action by UN System and IGOs Relevant to Question of Palestine)]'', [[ទីភ្នាក់ងារជំនួយ និងការងាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីននៅដើមបូព៌ា|UNRWA]] * [https://www.gov.il/en/departments/topics/swords-of-iron/govil-landing-page Swords of Iron], [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]]។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាក្នុងឆ្នាំ២០២៣]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែលក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីនក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊ូទី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានអ៊ីរ៉ង់ជាប់ពាក់ព័ន្ធ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានអ៊ីស្រាអែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានប៉ាឡេស្ទីនជាប់ពាក់ព័ន្ធ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អំពើហិង្សានៅប៉ាឡេស្ទីន]] 85zqdk3syczxg0qwqnx2t4fgakrnwzf 0 52953 341720 334948 2026-10-09T23:53:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341720 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #778899;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS Battambang; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> Chhorn Sovanna Reach </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="2" |Cambodia Pop Singer​ <br> The Popular Artis of Romantic Song |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះ''' | [[ឆន សុវណ្ណារាជ]] |- style="vertical-align:center;" |'''ថ្ងៃ.ខែ.ឆ្នាំកំណើត''' |{{Birth date and age|1985|10|10|df=yes}} |- style="vertical-align:center;" |'''សញ្ជាតិ''' | {{KHM}} |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រភេទតន្ត្រី''' |​Classic, Rock , Folk, R&B, Hip hop. |- style="vertical-align:center;" |'''ឆ្នាំសកម្ម''' |2004-បច្ចុប្បន្ន |- style="vertical-align:center;" |'''អជីបសិល្បៈ''' | * អ្នកចម្រៀង * អ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង * តួសម្ដែងភាពយន្ត |- style="vertical-align:center;" |'''ស្លាកតន្ត្រី''' | * [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស]] <br> (RHM) 2007-បច្ចុប្បន្ន |} '''ឆន សុវណ្ណារាជ''' ({{lang-en|Chhorn Sovanna Reach}}) (កើតថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៨៥) លោកគឺជាតារាចម្រៀងកម្ពុជាមួយរូប ដែលទទួលបាននូវការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិជន ជាមួយនិងការបង្ហាញខ្លួនរបស់លោកក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ជាមួយនិង អាល់ប៊ុម (Album) បទចម្រៀងពេញនិយម ក្នុងបទ (ប្រាប់ត្រង់ខ្ញុំក្បត់) ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម U2 (U2 Entertantment Production) បទចម្រៀងមួយនេះ ធ្វើឱ្យលោកទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីទស្សនិជន និង ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាបន្តបន្ទាប់ ហើយលោកក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចៅក្រម និងជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ សវនាកម្មដែលជាអ្នកវាយតម្លៃ សម្រាប់ភាពពិតនៃសម្លេងដែលបង្ហាញក្នុងវគ្គ Blind audition ក្នុងកម្មវិធី [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Voice_Cambodia The Voice Cambodia] ហើយលោកក៏បានក្លាយជា Jugde Audition ក្នុងកម្មវិធីបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា៖ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Cambodian_Idol Cambodian Idol]) (The Voice Kid Cambodia) ផងដែរ ។<ref> Famous Birthday (2012) [https://www.famousbirthdays.com/people/chhorn-sovannareach.html Chhorn Sovannareach, WORLD MUSIC SINGER], Website: famousbirthdays.com, Publication: © FamousBirthdays.</ref> == ជីវិតចាប់ផ្ដើម == '''Early Life''' '''ឆន សុវណ្ណារាជ''' កេីតនៅថ្ងៃទី​១០ ខែ​ តុលា ឆ្នាំ​ ១៩៨៥ លោកមានទីកន្លែងកំណេីតនៅ [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] លោកមានឪពុកឈ្មោះ '''ឆាយ វ៉ាន់ឆន''' និង មានម្ដាយឈ្មោះ '''លី សុខា''' ។ លោកមានបងប្អូនទាំងអស់ប្រាំបីនាក់ ហើយលោកជាកូនទី៣ នៅក្នុងគ្រួសារ ក្រោយពីបានប្រលងបញ្ចប់បាក់ឌុបរួចមកលោកក៏បានបន្តការសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាលើមុខជំនាញផ្នែកគណនេយ្យ នៅសកលវិទ្យាល័យបៀល​ប្រាយផងដែរ ។ ឆន សុវណ្ណារាជ ដោយស្រលាញ់ផ្នែកសិល្បៈចម្រៀង លោកបានចូលច្រៀងនៅក្នុងក្លឹបកំសាន្តមួយ ដោយគេស្គាល់ថា ជាក្លឹបកម្សាន្តយូធូ (U2) ដែលបើកនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ទេពកោសល្យចម្រៀងមនោសញ្ចេតនាដ៏ពិរោះរបស់លោក ត្រូវបានម្ចាស់ក្លឹបណែនាំឱ្យចូលមកច្រៀងក្នុងផលិតកម្មយូធូ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៤ ។ លោក ឆន សុវណ្ណារាជ ដែលនៅក្នុងផលិតកម្មយូធូ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានចេញនូវបទចម្រៀងមួយចំនួនដូចជាបទ÷ "ប្រាប់ត្រង់ខ្ញុំក្បត់", "វេលាទឹកភ្នែក" និង បទមួយចំនួនទៀតផងដែរ ហើយនេះជាការចាប់ផ្តើមនូវរបត់ជីវិតថ្មីរបស់លោកក្នុងការបោះជំហ៊ានប្រឡូកនៅក្នុងវិស័យសិល្បៈចម្រៀង ហើយក៏ជាពេលវេលាដែលទស្សនិកជនបានស្គាល់លោកផងដែរ ។ លោក ឆន សុវណ្ណារាជ បានស្ថិតនៅក្នុងផលិតកម្មយូធូ បានតែមួយឆ្នាំ លោកក៏បានចាកចេញពីផលិតកម្មនេះ ដោយសារតែមានការប្រកួតប្រជែងជាមួយតារាចម្រៀងផ្សេងៗទៀតដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅក្នុងផលិតកម្មនេះ ដែលធ្វើឱ្យលោកចាកចេញហើយមកចូលរួមក្នុងផលិតកម្មថ្មីគឺ ផលិតកម្មចេនឡាប្រាឌើរ (Chenla Brother Production) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៥ ។<ref>Khmerload (2013) [https://old.khmerload.com/celebrity/profile/62 Chhorn Sovannareach Biography] {{Dead link|date=តុលា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Website: khmerload.com, Publication: © Khmerload. All rights reserved.</ref> == អាជីពតន្ត្រី == '''Music career''' ឆន សុវណ្ណារាជ ក្រោយពីបានចាកចេញពីផលិតកម្មយូធូ រួចមក ក្រោយមកលោកបានមកចូលរួមក្នុងផលិតកម្មចេនឡាប្រាឌើរ ហើយចេញនូវអាល់ប៊ុមជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ ហើយបទចម្រៀងរបស់លោកក្នុងអាល់ប៊ុមនេះសុទ្ធតែជាបទពិរោះៗដែលធ្វើឱ្យកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកចាប់ផ្ដើមល្បីកក្រើកវិស័យសិល្បៈចម្រៀង ហើយនេះគឺជាការចាប់ផ្ដើមនូវអជីបតន្ត្រីរបស់លោក ក្នុងការប្រកួតប្រជែងតារាចម្រៀងផ្សេងៗទៀតក្នុងការលក់បទចម្រៀង ។ បទចម្រៀងដែលល្បីល្បាញនៅក្នុងអាល់ប៊ុមនេះមានចំណងជើងថា "ចាំទាំងត្រដរ" (Cham Tang Trodor) ដែលត្រូវបានពេញនិយមចាក់ស្ដាប់ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ហើយបទនេះផងដែរបានឈរលើកំពូលតារាងតន្ត្រីនៅតាមបណ្ដាវិទ្យុ និង នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ក្នុងកម្មវិធីចាក់តន្ត្រី ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ។ លោក ឆន សុវណ្ណារាជ ក្រោយល្បី និង ស្ថិតក្រោមផលិតកម្មចេនឡាប្រាឌើរ បានរយៈពេល ២ឆ្នាំ ផលិតកម្មមួយនេះបានជួបវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបានប្រកាសបិទផលិតកម្មរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ពេលនោះហើយដែលលោកបានមកចូលរួមជាមួយ [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស]] ដែលជាផលិតកម្មយក្សក្នុងការផ្សព្វផ្សាយតន្ត្រីនៅកម្ពុជា ។<ref> Kampuchea Thmey Daily (2014) [https://www.kampucheathmey.com/entertainment/530066 Chhorn Sovannareach], Website: kampucheathmey.com, Publication: © kampucheathmey. All rights reserved.</ref> == សមិទ្ធិផល == '''Achievement''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | ឆ្នាំ ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ការដាក់ប្រកួត ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ប្រភេទពាន ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | លទ្ធផល ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយ |- | align="center" | 2005 | align="center" | ចាំទាំងត្រដរ | align="center" | Top1 Music Cool FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Radio 100.7 Cool FM Cambodia |- | align="center" | 2005 | align="center" | ចាំទាំងត្រដរ | align="center" | Top1 Music Show TV3 | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | TV3 Cambodia |- | align="center" | 2005 | align="center" | ចាំទាំងត្រដរ | align="center" | Top1 Music Show TV5 | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | TV5 Cambodia |- | align="center" | 2005 | align="center" | ចាំទាំងត្រដរ | align="center" | Top2 Music Apsara FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Apsara Radio FM.97 Cambodia |- | align="center" | 2007 | align="center" | ទីក្រុងគ្មានមេឃ | align="center" | Top1 Music TV3 | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | TV3 Cambodia |- | align="center" | 2007 | align="center" | ទីក្រុងគ្មានមេឃ | align="center" | Top1 Music CTN | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | [https://en.wikipedia.org/wiki/Cambodian_Television_Network CTN Cambodia] |- | align="center" | 2007 | align="center" | Right Here Waiting | align="center" | Top1 Music Last FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Radio 97.5 Las FM Cambodia |- | align="center" | 2007 | align="center" | Right Here Waiting | align="center" | Top1 Music TV9 | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | TV9 Cambodia |- | align="center" | 2007 | align="center" | Right Here Waiting | align="center" | Top1 Music Cool FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Radio 100.7 Cool FM Cambodia |- | align="center" | 2020 | align="center" | Best Male Song of The Year | align="center" | Cambodian Music Awards | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | WorldBridge Media |} == ឯកសារយោង == l2vdbcoovlwn4km4domj7xewxiaxbph 0 53246 341741 330256 2026-10-10T05:30:19Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341741 wikitext text/x-wiki '''ស៊ីសេរ៉ូ ម៉ូរ៉ែស''' ({{lang-pt|Cícero Moraes}}; កើតនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៨២ នៅ [[ឆាប៉េកូ]]) គឺជាអ្នករចនា និងអ្នកស្រាវជ្រាវ 3D ជនជាតិប្រេស៊ីល ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិដោយសារការងាររបស់គាត់ក្នុងវិស័យការធ្វើកោសល្យវិច្ច័យមុខតាមវិទ្យាសាស្ត្រ (forensic facial reconstruction) ការស្តារមុខមាត់ឌីជីថលនៃតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រ [https://khmernews.news/article/archives/131747] និងសាសនា [https://old.khmerload.com/news/58168] {{Dead link|date=តុលា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ព្រមទាំងការរចនាប្រដាប់បញ្ចូលសរីរាង្គបោះពុម្ព 3D សម្រាប់មនុស្ស និងសត្វ [https://www.mirror.co.uk/science/animal-avengers-saving-injured-creatures-8015912]។ == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.ciceromoraes.com.br គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ ស៊ីសេរ៉ូ ម៉ូរ៉ែស] q9i7sellw5efgytkj2l0bi62gg2aeke 0 53532 341723 337512 2026-10-10T01:14:51Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341723 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋនីការ៉ាក្វា | native_name = {{nobold|República de Nicaragua ([[ភាសាអេស្ប៉ាញ]])}} | common_name = បូលីវី | image_flag = Flag of Nicaragua.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិនីការ៉ាក្វា|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Nicaragua.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករបូលីវី|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = En Dios confiamos<br />{{raise|0.2em|{{small|"[[យើងជឿជាក់លើព្រះជាម្ចាស់]]"}}{{refn|group=ស|ដូចបានដាក់បង្ហាញនៅលើក្រដាស់ប្រាក់[[គ័រដូបានីការ៉ាក្វា|គ័រដូបា]]។<ref>[http://bcn.gob.ni/billetes_monedas/index.html?&val=1 Banco Central de Nicaragua] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924020620/http://bcn.gob.ni/billetes_monedas/index.html?&val=1 |date=24 September 2010 }}</ref>}}}} | national_anthem = [[សាទរគោរពចំពោះអ្នក នីការ៉ាក្វា|Salve a ti, Nicaragua]] (អេស្ប៉ាញ)<br/>("សាទរគោរពចំពោះអ្នក នីការ៉ាក្វា")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:National_Anthem_of_Nicaragua_by_US_Navy_Band.ogg|center]]}}</div> | image_map = Nicaragua on the globe (Americas centered).svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសនីការ៉ាក្វា (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ម៉ាណាក្វា]] | coordinates = {{Coord|12|6|N|86|14|W|type:city_region:NI-MN}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៦៩% [[មេស្ទីហ្សូ]] (ចម្រុះរវាង[[White Latin American#Nicaragua|ជនជាតិស្បែកស]] និង[[ជនជាតិដើមនៅអាមេរិក|ជនជាតិដើម]]) | ១៧% [[ជនជាតិអាមេរិកឡាទីនស្បែកស#នីការ៉ាក្វា|ស្បែកស]] | ៩% [[ជនជាតិនីការ៉ាក្វាអាហ្វ្រិក|ស្បែកខ្មៅ]] | ៥% [[ជនជាតិដើមនៅអាមេរិក|ជនជាតិដើម]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៣ | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title=Nicaragua |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nicaragua/#people-and-society |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=16 January 2025 |date=19 June 2023 |archive-date=20 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320071255/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nicaragua#people-and-society |url-status=dead |archivedate=20 មីនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210320071255/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nicaragua#people-and-society }}</ref> | religion = {{unbulleted list | {{Tree list}} *៨៤.៤% [[គ្រិស្តសាសនា]] **៥៥.ឥ% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅនីការ៉ាក្វា|កាតូលិក]] **២៧.២% [[ប្រតេស្តង់]] **២.២% និកាយ[[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|គ្រិស្តសាសនា]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} |១៤.៧% គ្មានជំនឿសាសនា|០.៩% សាសនាផ្សេងៗទៀត}} | religion_year = ២០១៥ | religion_ref = <ref>[http://www.prolades.com/ The Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112003048/http://www.prolades.com/ |date=12 January 2018 }} PROLADES Religion in America by country</ref><ref name="Census2015">{{cite web|title=CENSO DE POBLACIÓN 2005|url=http://www.inide.gob.ni/censos2015/ResumenCensal/Resumen2.pdf|access-date=16 January 2025|date=2015}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យប្រធានាធិបតី]]ក្រោមអំណាច[[អំណាចនិយម|ផ្ដាច់ការ]]<ref name="Awadalla 2023 pp. 701–723">{{cite journal | last=Awadalla | first=Cristina | title=Authoritarian Populism and Patriarchal Logics: Nicaragua's Engendered Politics | journal=Social Politics: International Studies in Gender, State & Society | publisher=Oxford University Press (OUP) | volume=30 | issue=2 | date=March 23, 2023 | issn=1072-4745 | doi=10.1093/sp/jxad006 | pages=701–723| doi-access=free }}</ref><ref name="Córdoba 2022 h955">{{cite web | last=Córdoba | first=José de | title=U.S. Imposes Sanctions on Nicaragua's Authoritarian Regime | website=WSJ | date=October 25, 2022 | url=https://www.wsj.com/articles/u-s-imposes-sanctions-on-nicaraguas-authoritarian-regime-11666657991 | access-date=16 January 2025 | archive-date=3 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155100/https://www.wsj.com/articles/u-s-imposes-sanctions-on-nicaraguas-authoritarian-regime-11666657991 | url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Freedom House 2019 j906">{{cite web | title=Nicaragua: Freedom in the World 2023 Country Report | website=Freedom House | date=May 30, 2019 | url=https://freedomhouse.org/country/nicaragua/freedom-world/2023 | access-date=16 January 2025 | archive-date=3 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155102/https://freedomhouse.org/country/nicaragua/freedom-world/2023 | url-status=live }}</ref> | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា]] | leader_title2 = [[អនុប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា|អនុប្រធានាធិបតី]] | leader_name2 = [[រ៉ូសារីយ៉ូ មូរីយ៉ូ]] | legislature = [[រដ្ឋសភា (នីការ៉ាក្វា)|រដ្ឋសភា]] | sovereignty_type = ទទួលឯករាជ្យពី[[អេស្ប៉ាញ]] [[ម៉ិកស៊ិក]] និង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាមេរិកកណ្ដាល]] | established_event2 = ប្រកាសឯករាជ្យភាព | established_date2 = ១៥ កញ្ញា ១៨២១ | established_event3 = ទទួលស្គាល់ | established_date3 = ២៥ កក្កដា ១៨៥០ | established_event4 = ឯករាជ្យពី[[ចក្រភពម៉ិកស៊ិកទីមួយ|ចក្រភពម៉ិកស៊ិក]] | established_date4 = ១ កក្កដា ១៨២៣ | established_event5 = ឯករាជ្យពី[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាមេរិកកណ្ដាល]] | established_date5 = ៣១ ឧសភា ១៨៣៨ | established_event6 = [[បដិវត្តន៍នីការ៉ាក្វា]] | established_date6 = ១៩ កក្កដា ១៩៧៩ | established_event7 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនីការ៉ាក្វា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] | established_date7 = ៩ មករា ១៩៨៧ | area_km2 = ១៣០,៣៧៥ | area_size = 1 E7 | area_footnote = | area_rank = ទី៩៦ | percent_water = ៧.១៤ | population_estimate = ៦,៣៥៩,៦៨៩<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Nicaragua|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១១០ | population_density_km2 = ៥១ | population_density_rank = ទី១១៥ | GDP_PPP = {{increase}} ៥៦.៦៩៧&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NI">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=278,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Nicaragua) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=IMF.org |date=10 October 2024 |access-date=16 January 2025 }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៤ | GDP_PPP_rank = ទី១១៥ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៨,៤៩២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NI" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១២៩ | GDP_nominal = {{increase}} ១៧.៨៤៣&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NI" /> | GDP_nominal_rank = ទី១២៧ | GDP_nominal_year = ២០២៤ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ២,៦៧៣ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NI" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣៤ | Gini = ៤៦.២ | Gini_year = ២០១៤ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NI |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]] |website=data.worldbank.org |access-date=16 January 2025 |archive-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522170529/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NI |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៦៦៩ | HDI_year = ២០២២ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref>{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=16 January 2025 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]] }}</ref> | HDI_rank = ទី១៣០ | currency = [[គ័រដូបានីការ៉ាក្វា|គ័រដូបា]] | currency_code = NIO | country_code = | time_zone = [[តំបន់ម៉ោងកណ្ដាល|CST]] | utc_offset = −៦ | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | date_format = | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅនីការ៉ាក្វា|+៥០៥]] | iso3166code = NI | cctld = [[.ni]] | today = | wikidata = Q811 }} '''ប្រទេសនីការ៉ាក្វា''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋនីការ៉ាក្វា'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ República de Nicaragua}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាមេរិកកណ្តាល]]។ ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ១៣០,៣៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នីការ៉ាក្វាគឺជាប្រទេសដែលធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងតំបន់។ គិតមកត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ប្រទេសនីការ៉ាក្វាមានប្រជាជនរស់នៅសរុបចំនួន ៦,៨៥០,៥៤០ នាក់<ref>{{cite web | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/NIC/nicaragua/population | title=Nicaragua Population 1950-2024 | access-date=2026-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240824035212/https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/NIC/nicaragua/population | archive-date=2024-08-24 | url-status=dead }}</ref> ដែលនាំឱ្យខ្លួនក្លាយជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទីបីនៅក្នុងតំបន់អាមេរិកកណ្តាលបន្ទាប់ពីប្រទេស[[ក្វាតេម៉ាឡា]] និង[[ហុងឌូរ៉ាស]]។ នីការ៉ាក្វាមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសហុងឌូរ៉ាសនៅភាគខាងជើង [[សមុទ្រការាអ៊ីប]]នៅប៉ែកខាងកើត ប្រទេស[[កូស្តារីកា]]នៅទិសខាងត្បូង ហើយចំពោះប៉ែកសមុទ្រវិញគឺមានជាប់ជាមួយប្រទេស[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]នៅ[[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]]ត្រង់ភាគខាងលិច និងជាមួយប្រទេស[[កូឡុំប៊ី]]នៅខាងកើត។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសគឺមានឈ្មោះថា [[ម៉ាណាក្វា]] ហើយក៏ត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតទីបួននៅប្រចាំតំបន់អាមេរិកកណ្តាលផងដែរជាមួយនឹងប្រជាជនរស់នៅសរុបចំនួន ១,០៥៥,២៤៧ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។ នីការ៉ាក្វាជាប្រទេសមានប្រជាជនចម្រុះជាតិសាសន៍ច្រើនដូចជា ក្រុមជនជាតិមេស្ទីហ្សូ ជនជាតិដើមម្ចាស់ស្រុក និងជនជាតិមានដើមកំណើតពីទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាហ្វ្រិក។ ភាសាគេនិយាយច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រទេសគឺ [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]] ខណៈក្រុមកុលសម្ព័ន្ធជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់[[ឆ្នេរសត្វមូស]]ច្រើននិយាយភាសាស្រុកដើមរបស់ពួកគេ បូករួមទាំង[[ភាសាអង់គ្លេស]]ខ្លះផងដែរ។ ដើមឡើយពីបុរាណ ទឹកដីនៃប្រទេសនីការ៉ាក្វាត្រូវបានជនជាតិដើមជាច្រើនក្រុមរស់នៅប្រកបដោយភាពសាមញ្ញ តែមកដល់សតវត្សរ៍ទី១៦ តំបន់មួយនេះក៏ត្រូវ[[ចក្រភពអេស្ប៉ាញ|អាណាចក្រអេស្ប៉ាញ]]ចូលមកកាន់កាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨២១ នីការ៉ាក្វាក៏បានទទួលឯករាជ្យពេញលេញពីប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ តំបន់ប៉ែកខាងកើតនៃប្រទេសដែលគេនិយមហៅថាឆ្នេរសត្វមូសនោះបានឆ្លងកាត់គន្លងប្រវត្តិសាស្ត្រខុសពីតំបន់ដទៃទៀត ព្រោះវាបានធ្លាក់ក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេសនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៧។ នៅឆ្នាំ១៨៦០ តំបន់ឆ្នេរសត្វមូសរបស់អង់គ្លេសក៏បានក្លាយជាដែនដីស្វយ័តរបស់នីការ៉ាក្វា ខណៈផ្នែកខាងជើងបំផុតត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យប្រទេសហុងឌូរ៉ាសនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០។ ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យមក នីការ៉ាក្វាបានប្រឈមនឹងវិបត្តិនយោបាយជាច្រើនដំណាក់កាល ដូចជា របបផ្តាច់ការ ការកាន់កាប់ដោយបរទេស និងវិបត្តិសារពើពន្ធជាដើម។ ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងសម័យកាលនោះរួមមាន [[បដិវត្តនីការ៉ាក្វា]]នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧០ និង[[បដិវត្តនីការ៉ាក្វា|សង្គ្រាមកុនត្រា]]នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ ទោះបីមានឈ្មោះជា[[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យប្រធានាធិបតី]]ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែក្នុងពេលថ្មីៗនេះ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេសបានកំពុងជួបនូវការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ពិសេសបន្ទាប់ពី[[បាតុកម្មនីការ៉ាក្វាឆ្នាំ២០១៨|បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល]]ឆ្នាំ២០១៨ បានរងនឹងការបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃពីកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអ័រតេហ្កា។ ក្រោយពី[[ការបោះឆ្នោតសកលនីការ៉ាក្វាឆ្នាំ២០២១|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២១]] ប្រទេសនេះក៏បានធ្លាក់ក្រោមរបបផ្ដាច់ការទាំងស្រុង។<ref>{{Cite news |last=Mendoza |first=Yubelka |last2=Kitroeff |first2=Natalie |date=2021-11-07 |title=Nicaragua Descends Into Autocratic Rule as Ortega Crushes Dissent |url=https://www.nytimes.com/2021/11/07/world/americas/nicaragua-election-ortega.html |access-date=2025-01-05 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Córdoba |first=José de |date=2021-11-06 |title=Nicaragua Veers to Dictatorship as President Holds Election the U.S. Calls ‘Sham’ |url=https://www.wsj.com/articles/nicaragua-veers-to-dictatorship-as-president-holds-election-the-u-s-calls-sham-11636201160 |access-date=2025-01-17 |work=Wall Street Journal |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=Naím |first=Moisés |date=2021-11-19 |title=Why dictators love elections |url=https://english.elpais.com/opinion/the-global-observer/2021-11-19/why-dictators-love-elections.html |access-date=2025-01-17 |website=EL PAÍS English }}</ref> បច្ចុប្បន្ន នីការ៉ាក្វាជា[[ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍]] ហើយបើប្រៀបក្នុងចំណោមបណ្ដាប្រទេសអាមេរិកឡាទីន និងការ៉ាអ៊ីប នីការ៉ាក្វាមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាមេរិកឡាទីន និងការ៉ាអ៊ីបតាម ផសស (មធ្យម)|ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបទាបបំផុតទីពីរក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ (ជាមធ្យម)]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាមេរិកឡាទីន និងការ៉ាអ៊ីបតាម ផសស (យអទ)|ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបទាបបំផុតទីបីសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ (ជា យអទ)]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ នីការ៉ាក្វាបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសពុករលួយបំផុតទីពីរនៅអាមេរិកឡាទីន បន្ទាប់ពីប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា។ នីការ៉ាក្វាជារដ្ឋសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]<ref>{{Cite web |last=Kurtas |first=Susan |title=Research Guides: UN Membership: Founding Members |url=https://research.un.org/en/unmembers/founders |access-date=2025-01-16 |website=research.un.org |archive-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704121608/https://research.un.org/en/unmembers/founders |url-status=live }}</ref> និងជាសមាជិកនៃ[[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]] [[សម្ព័ន្ធភាពបូលីវ៉ារីដើម្បីប្រជាជនអាមេរិកាំងយើង]] និង[[សហគមន៍រដ្ឋអាមេរិកឡាទីន និងការ៉ាអ៊ីប]]ជាដើម។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នីការ៉ាក្វា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកកណ្ដាល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងទឹកដីនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ]] rb9lhz0lcbs7200uz0zutfkmv9w4kgk 10 53613 341732 340809 2026-10-10T02:41:05Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341732 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | image = [[File:Royal arms of Cambodia.svg|100px]] | bodyclass = hlist | abovestyle = font-weight:bold; | above = [[មែកធាងគ្រួសាររបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវលីនៅព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] (ព្រះថោង) * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[កុលប្រភាវតី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = | list1 = * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} | group2 = [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | list2 = * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] * [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] * [[ត្សៀគី​វ]] * [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] * [[ភូមី]] | group3 = [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] | list3 = * [[ពាលាទិត្យ]] * [[វិស្វរូប]] * [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[បុស្ករាក្ស]] * [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[រាជបតិវម៌្ម]] * [[សម្ភុវម៌្ម]] * [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[ឥន្ទ្រលោក]] * [[មហីបតិវម៌្ម]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ស្រីសុគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៤) * [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៥) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(និមិត្តរូបនៃ រាជបល្ល័ង្គ និងរាជាធិបតេយ្យ)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរោត្តម សីហមុនី]] | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|*]] [[Category:Cambodia templates]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|Cambodia]] </noinclude> 8x7tm14x1fyl6c9e7iihbo6yge23jhy 0 53651 341739 339623 2026-10-10T04:39:25Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341739 wikitext text/x-wiki {{Redirect|សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥|សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | result = កំពុងសកម្ម | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} * {{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}}{{refn|group=ស|យោងទៅតាមរបាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន[[រ៉យទ័រ]] ដោយស្រង់ប្រភពចេញពីបស្ចិមលោកនិងអ៊ីរ៉ង់ បានបង្ហាញថា [[កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទសាអ៊ូឌីត|កងទ័ពអាកាសសាអ៊ូឌីត]]បានបាញ់មីស៊ីលសងសឹងចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់វិញនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦។<ref name="reuters12may">{{cite news |last1=Azhari |first1=Timour |last2=Hafezi |first2=Parisa |title=Exclusive: Saudi Arabia launched covert attacks on Iran as regional war widened, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/saudi-arabia-launched-covert-attacks-iran-regional-war-widened-sources-2026-05-12/ |access-date=17 July 2026 |publisher= |date=12 May 2026|work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]}}</ref>}} * {{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}}{{refn|group=ស|យោងតាមប្រភពជាច្រើនបានបង្ហាញថា អារ៉ាប់រួមបានបាញ់មីស៊ីលសងសឹកសម្ដៅទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយក្នុងនោះមានជាច្រើនគ្រាប់បានបាញ់សម្ដៅទៅសុទ្ធាគារប្រេងនៅលើកោះឡាវ៉ាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា។<ref name="WSJUAEStrikes"/>}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=12 May 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=12 May 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-05-12 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=May 12, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-05-12|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=12 May 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} | commander1 = {{plainlist}} * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន​ ខេន]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]] {{endplainlist}} | commander2 = {{plainlist}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-05-12 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]] * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]] * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]] {{endplainlist}} | casualties1 = {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាម ស.រ.អ.''' ** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ *** ទាហាន ១៧ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** បុគ្គលិកយោធា ៥៤៨ នាក់បានរងរបួស * '''ផ្អែកតាមអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖ *** ទាហាន ៤០ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** ប្រជាជនស៊ីវិល ៣០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** របួស ៩,២៤០ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ១,៤៦១ នាក់) * '''ផ្អែកតាមអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត''' ** {{flagu|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}}៖ ប្រជាជនស៊ីវិល ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref>{{cite news|title=Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/|access-date=12 May 2026|publisher=Reuters|date=8 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410010538/https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|archive-date=10 April 2026}}</ref>|group=ស}} * '''ផ្អែកតាមអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម''' ** {{flagu|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}}៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|<ref>{{cite news |title=Fatalities in the UAE |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c |access-date=12 May 2026 |work=Khaleej Times |date=17 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/03/24/uae-defense-ministry-says-civilian-contractor-killed-in-bahrain|title=UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain|date=March 24, 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/03/26/world/middleeast/iran-missile-strikes-abu-dhabi.html|title=Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks|first=Ismaeel|last=Naar|location=Dubai, United Arab Emirates|date=March 26, 2026|website=NYTimes.com}}</ref>}} និង ២៤៦ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409124738/https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|archive-date=April 9, 2026|website=Khaleej Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878|title=Three injured in drone attack at Fujairah oil zone}}</ref> {{endplainlist}} | casualties2 = {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ** ២៦,៥០០​ នាក់បានទទួលរងរបួស * '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក''' ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=12 May 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖ ** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=12 May 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=12 May 2026 |date=28 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖ ** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖ ** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង​ ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=12 May 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=12 May 2026}}</ref> ** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/> ** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-05-12}}</ref> ** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ២,៥០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-nearly-a-third-of-hezbllahs-forces-killed-during-years-long-multi-front-war/|title=IDF says ‘nearly a third’ of Hezbollah’s forces killed during years-long multi-front war}}</ref> {{endplainlist}} | casualties3 = <div style="text-align: centre;"> លីបង់៖ មនុស្ស ៣,៦១៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១១,០៧២ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/171302|title=Lebanon says death toll from Israeli war rises to 3,613, injuries reach 11,072}}</ref><br>អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស <br>ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite news |first1=Imad |last1=Isseid |first2=Melanie |last2=Lidman |date=8 March 2026 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960 |title=3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6 |work=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |url=https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4 |title=Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4 |work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=David D. |date=19 March 2026 |title=Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English |archive-date=19 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319152352/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |url-status=live}}</ref> <br>អូម៉ង់៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៨ នាក់បានរងរបួស<ref name=hindustan260302>{{Cite news|date=2 March 2026|title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html|access-date=12 May 2026|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301150802/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-date=1 March 2026 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref><ref>{{Cite web |title=Salvage Tug Reported Attacked Near Straits of Hormuz with Crew Feared Dead |url=https://maritime-executive.com/article/salvage-tug-reported-attacked-near-straits-of-hormuz-with-crew-feared-dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306170651/https://maritime-executive.com/article/salvage-tug-reported-attacked-near-straits-of-hormuz-with-crew-feared-dead |archive-date=2026-03-06 |access-date=2026-06-11 |website=The Maritime Executive }}</ref> <br>គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៨ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១០៤ នាក់បានរងរបួស <br>[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់]]៖ ៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ បារាំងចំនួន ២ នាក់ និងស៊ែប៊ីម្នាក់។<ref name="AP24042026">{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |last2=Gambrell |first2=Jon |last3=Keaten |first3=Jamey |date=24 April 2026 |title=Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister |url=https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026 }}</ref>|name="UNIFIL killed"}} និង ១៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,<ref name="BBC09032026">{{Cite news |last=Nunoo |first=Favour |date=9 March 2026 |title=Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo |work=BBC |access-date=12 May 2026}}</ref> ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,<ref name="UNNews">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon |url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222 |work=UN News}}</ref><ref name="AP24042026" />អេស្ប៉ាញ ២ នាក់ និងបារាំង ២ នាក់។<ref name="AP-18042026">{{Cite news |last1=Mroue |first1=Bassem |last2=Petrequin |first2=Samuel |date=18 April 2026 |title=French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026}}</ref><ref name="lot22april">{{Cite news |date=22 April 2026 |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |access-date=11 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215717/https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |archive-date=28 April 2026}}</ref>|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org">{{Cite news |date=14 March 2026 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted. |url= https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84 |website=tayyar.org }}</ref> <br>បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref name="Stepansky-2026">{{Cite web|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Zaid|last2=Sabah|title=US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers|date=2 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{cite web|date=2026-03-09|title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media|url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post|access-date=2026-05-12|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=bahraini-ministry-of-interior-says-four-injured-from-falling-debris-of-intercepted-iranian-drone&date=4/04/2026|title=Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone|date=April 4, 2026|website=Qatar news agency}}</ref>|group=ស}} <br>បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។|group=ស|name="France"}} និង ៧ នាក់បានរងរបួស{{refn|group=ស|name="France"}}<ref name="trt13march">{{Cite news |date=13 March 2026 |title=Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base |url=https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d |work=TRT World |access-date=12 May 2026}}</ref> <br>ស៊ីរី៖ ១​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407080953/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស<ref name="The Peninsula Newspaper-2026">{{cite web|date=1 March 2026|title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack|access-date=12 May 2026|website=The Peninsula Newspaper|agency=QNA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407230957/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite​ news|title=Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan|url=http://en.royanews.tv/news/68214|access-date=12 May 2026|work=Roya TV|date=7 March 2026}}</ref> <br>អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស<ref name=ynet260305>{{cite news|title=Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people|url=https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl|access-date=12 May 2026|publisher=Ynet|date=5 March 2026}}</ref> }} ចាប់ពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំង[[បញ្ជីរាយនាមមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ដេលបានស្លាប់កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់]]ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូល[[អាលី ហាមេនៃ]]ជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់]]។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំង[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|បិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនអស់រាប់ពាន់នាក់]]នៅក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ហ្វូងមហាជនបាតុកម្មតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត]]ដែលមិនធ្លាប់ក្នុងប្រទេសចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]]កាលពីឆ្នាំ១៩៧៩ មក។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានឆ្លើយតបដោយបញ្ជាឱ្យចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពី[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣|ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣]] មក។<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=12 May 2026 |work=Reuters}}</ref> នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហាររួមតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល​ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=12 May 2026 |website=BBC Verify |date=6 March 2026}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោង និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេស[[កាតា]] [[គុយវ៉ែត]] [[បារ៉ែន]] [[ហ្សកដានី]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[អូម៉ង់]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]។<ref>{{cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=12 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |url-access=subscription}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ និង​ក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន​ក៏បាន​បើក​ការបាញ់ប្រហារ​លើ​[[តំបន់​ឃឺឌីស្ថាន]]​ក្នុងប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែល]]បានវិវត្តកើតទៅជា[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមលីបង់]]មួយទៀត។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> [[អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាង[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] រឹបអូស[[ធនធានប្រេងបម្រុងអ៊ីរ៉ង់|ធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់]] ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពី[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12 May 2026 |work=The Wall Street Journal​ }}</ref> អគ្គលេខាធិការ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]វិញបានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចមួយ]]ថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News}}</ref> អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើ[[ចក្រពត្តិនិយម]]<ref>{{Cite web |last1=Martin|first1=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref> និង​ជាការរំលោភ​លើ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​អ៊ីរ៉ង់​ក្រោម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។<ref name="guardian2march">{{cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 March 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=12 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> [[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាម]]នេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទ[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។<ref name="uf">{{cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=13 May 2026 |website=Just Security }}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ៤០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក<ref name="guardianCost">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/19/us-iran-war-cost |title=The war on Iran cost the US $12.7bn by day six. Here's how it's been spent – in charts |date=19 March 2026 |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ហើយ[[មន្ទីរបញ្ចកោណ]]បានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត<ref name="i598">{{cite news |title=White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war |work=BBC News |date=19 March 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo |access-date=12 May 2026}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ហើយគិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។<ref name="arabCountriesCost">{{cite news |title=One month of war on Iran cost Arab countries up to $194bn: UNDP |work=Al Jazeera English |date=31 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/31/one-month-of-war-in-middle-east-cost-arab-states-up-to-194bn-undp |access-date=13 May 2026}}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-economy-war.html |title=Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It |newspaper=The New York Times |date=11 April 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]] ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពី[[កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ|កិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]បានបរាជ័យ លោកត្រាំបានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ<ref name="Talk1">{{cite news |title=Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |date=12 April 2026}}</ref> ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទ[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស]]។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសពីការចុះ[[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]] ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម និងការបើកចរាចរណ៍ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។<ref name="standard-democrat-14june"/> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា លោកត្រាំបានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនេះនៅឯ[[វិមានវែសៃ]] បន្ទាប់ពី[[កិច្ចប្រជុំកំពូលជី៧ លើកទី៥២|កិច្ចប្រជុំកំពូលជី៧]] ហើយប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោក[[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]]វិញបានចុះលើវាពីចម្ងាយនៅទីក្រុង[[តេហេរ៉ង់]]។<ref name="DeccanChronicleMoU"/><ref>{{cite web|url=https://shafaq.com/en/Middle-East/US-Iran-sign-remote-memorandum-to-end-war|title=US, Iran sign remote memorandum to end war|website=Shafaq News|date=17 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618094232/https://shafaq.com/en/Middle-East/US-Iran-sign-remote-memorandum-to-end-war|archive-date=18 June 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា យោធាសហរដ្ឋអាមេរិកបានលុបចោលការបិទផ្លូវចេញចូលទៅក្នុងកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់។<ref name="aljazeera18june"/> ==ផ្ទៃរឿង== {{Further|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} ===ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល}} ដោយសារតែគោលនយោបាយ[[ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងកាត]]ក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ម៉ូហាម៉ាដ ម៉ូសាដឌេក]] ដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង់គ្លេសក៏បានផ្តួចផ្ដើមគាំទ្រ[[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៥៣|រដ្ឋប្រហារ]]ទម្លាក់រូបលោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ហើយអំណាចត្រូវបានបង្វែរទៅ[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា​ ប៉ាហ្លាវី]] ដែលត្រូវជាព្រះរាជាពែរ្សនាពេលនោះ។ ដោយឃើញព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួនអត់ឱនលំទោនបំពេញផលប្រយោជន៍ឱ្យលោកខាងលិចដូច្នេះ ក៏ដូចជាត្រូវរស់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះអង្គទៀតនោះ មហាជនអ៊ីរ៉ង់ក៏បានរើបម្រះបះបោរបន្ទុះចេញជា[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩]] ដោយផ្ដួលរំលំរបបប៉ាហ្លាវី ហើយជំនួសមកវិញដោយរបប[[សាធារណរដ្ឋឥស្លាម]]។<ref>{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=13 May 2026 |website=Le Monde diplomatique }}</ref> ជាលទ្ធផល អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលចោល បង្កើតបានជា[[វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីរ៉ង់|វិបត្តិការទូត]]ដែលបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។<ref name="News1828">{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=13 May 2026 |work=News18}}</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់]] សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវទទួលរងការខូចខាតដោយសារមីនក្រោមសមុទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយធ្វើ[[ប្រតិបត្តិការផ្រេយីងមែនធីស|ការវាយប្រហារលើកងនាវា]]របស់អ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់ទម្លាក់នូវ[[ជើងហោះហើរអាកាសចរណ៍អ៊ីរ៉ង់លេខ ៦៥៥|យន្តហោះស៊ីវិលអ៊ីរ៉ង់]]មួយគ្រឿងដោយអចេតនា។<ref name="MacFarquhar1926">{{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |title=A Timeline of the Tensions Between the Islamic Republic of Iran and the U.S. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/middleeast/united-states-iran-history.html |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |date=15 March 2026}}</ref> ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើទីប្រជុំជនរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់ក៏បានប្ដេជ្ញាចាប់ផ្តើមកម្មវិធីផលិតមីស៊ីលបាលីស្ទិក។<ref name="Al-MarashiCon">{{cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=13 May 2026 |website=The Conversation }}</ref> ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះតំណាងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងនោះ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]នៅប្រទេសលីបង់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង និងក្រោយ[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់]] អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមកងជីវពលដែលជាគូបដិបក្ខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដោយគួបផ្សំជាមួយក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៅយេម៉ែន និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតនៅស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្ព័ន្ធមិត្តដែលប្តេជ្ញាប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនៅក្នុងតំបន់។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដំណើរពង្រីកកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានទម្លាយចេញជាសាធារណៈ។ ចូលមកដល់ឆ្នាំ២០០៦ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ទីបំផុតបានចេញប្រតិកម្មដោយប្រកាសអនុវត្ត[[ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]] ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាស[[ទណ្ឌកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មផ្ទាល់ខ្លួន]]ផងដែរប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ តាំងពីពេលនោះមក សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានខិតខំអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការអូឡាំពិកហ្គេម|យុទ្ធនាការសង្គ្រាមកិច្ចសាយប័រ]]ក្នុងគោលដៅបង្អាកប្រតិបត្តិការរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលវិញបានធ្វើ[[ឃាតកម្មលើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|ឃាតក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]កំពូលៗរបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើននាក់។<ref name="MacFarquhar1926"/><ref name="Le Monde Assassinations">{{cite web |last1=Imbert |last2=Golshiri |last3=Mas |first1=Louis |first2=Ghazal |first3=Liselotte |title=How Israel tracked down and assassinated scientists involved in Iran's nuclear program |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/07/08/how-israel-tracked-down-and-assassinated-scientists-involved-in-iran-s-nuclear-program_6743166_4.html |website=lemonde.fr |publisher=Le Monde |access-date=19 May 2026}}</ref> ជម្លោះ​នេះ​បានវិវត្តទៅមួយដំណាក់កាលទៀតនៅក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេល​ដែល​ប្រធានាធិបតីត្រាំបាន​បញ្ជាឱ្យមានការធ្វើឃាត​លើលោក[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] ដែលត្រូវជាមេបញ្ជាការនៃ​[[កងកម្លាំងឃូដស៍]]។<ref name="News1828"/><ref name="Al-MarashiCon"/> កំណើននៃភាពតានតឹងបានហក់ឡើងមួយកម្រិតទៀតបន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយលុកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] មកលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។ អ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សពួកប្រដាប់អាវុធជាច្រើនក្រុមនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រនៅពីក្រោយ ដោយនៅក្នុងនោះរួមមាន [[ហាម៉ាស់]] [[ហេស្បុលឡា]] និង[[ហ៊ូទី]]។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដើមប្រតិបត្តិការ[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]] ដោយបើកការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារតបតវិញ។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បាន[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]]ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃដែរ មុនពេលវាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|បទឈប់បាញ់]]។<ref>{{cite web |title=Iran's Conflict With Israel and the United States |url=https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/confrontation-between-united-states-and-iran |website=Council on Foreign Relations}}</ref> ===បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល=== អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាមានប្រដាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយមានស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរចន្លោះពី ៩០ ទៅ ៤០០ គ្រាប់។{{refn|ចំនួនស្មាននៃទំហំស្តុកគ្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺមានប្រភពខុសៗគ្នា។ តួលេខនៅក្នុងអត្ថបទនេះគឺអាស្រ័យតាមប្រភពចំនួនស្មានដូចតទៅ៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Norris |first2=Robert S. |year=2014 |title=Israeli nuclear weapons, 2014 |url=http://bos.sagepub.com/content/70/6/97.full.pdf+html |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=70 |number=6 |pages=97–115 |doi=10.1177/0096340214555409 |bibcode=2014BuAtS..70f..97K |doi-access=free}} |2= {{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/colin-powell-leaked-emails-nuclear-weapons-israel-iran-obama-deal-a7311626.html |title=Colin Powell leaked emails: Israel has '200 nukes all pointed at Iran', former US secretary of state says |last=Revesz |first=Rachael |newspaper=The Independent |date=16 September 2016 |access-date=19 May 2026}} |3= {{cite journal |last=Brower |first=Kenneth S |title=A Propensity for Conflict: Potential Scenarios and Outcomes of War in the Middle East |journal=Jane's Intelligence Review |type=special report |number=14 |date=February 1997 |pages=14–15}} |4= {{cite book |title=Israel and the Bomb |place=New York |publisher=Columbia University Press |last=Cohen |first=Avner |year=1998 |isbn=978-0-231-10482-1 |url=https://archive.org/details/israelbomb00cohe |page=349}} |5= {{cite web |first=Mohamed |last=ElBaradei |url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Transcripts/2004/alahram27072004.html |title=Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News |website=International Atomic Energy Agency |date=27 July 2004 |access-date=19 May 2026}} |6= {{cite web |url=https://fas.org/initiative/status-world-nuclear-forces/ |title=Status of World Nuclear Forces |website=Federation Of American Scientists}} }}</ref>}} ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយគត់ផងដែរ ដែលមិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref name="Kristensen-2022">{{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Korda |first2=Matt |date=2 January 2022 |title=Israeli nuclear weapons, 2021 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.2021.2014239 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=78 |issue=1 |pages=38–50 |doi=10.1080/00963402.2021.2014239 |bibcode=2022BuAtS..78a..38K |issn=0096-3402 |url-access=subscription}}</ref> អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តមួយចំនួនបានអះអាងថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាហេតុផលដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់អភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដោយបានបង្កឱ្យមានតុល្យភាពនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ឬការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់។<ref>{{cite web |date=July 2008 |title=An Israel-Iran Balance of Nuclear Deterrence: Seeds of Instability |url=https://www.inss.org.il/publication/israel-iran-balance-nuclear-deterrence-seeds-instability/ |access-date=19 May 2026 |website=INSS }}</ref> ដោយ​លើកហេតុផលពីហានិភ័យផ្នែក​សន្តិសុខ អ៊ីស្រាអែលបាន​បដិសេធ​មិនទទួលយកការអំពាវនាវពីសហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យខ្លួនចុះ​ចូលរួម​ក្នុង​[[សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី​ការមិនរីកសាយភាយ​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ឬ​ចូលរួម​ក្នុងកិច្ចចរចា​អំពី[[​តំបន់​គ្មាន​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា]]ឡើយ។<ref name="s316">{{cite news |date=29 May 2010 |title=Israel rejects call to join anti-nuclear treaty |url=https://www.reuters.com/article/world/israel-rejects-call-to-join-anti-nuclear-treaty-idUSTRE64S1ZN/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាម== {{Main|ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} [[File:President Donald J. Trump Welcomes Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu to the White House (cropped b).jpg|thumb|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានបញ្ចុះបញ្ចូលត្រាំដោយជោគជ័យក្នុងការចូលអន្តរាគមន៍យោធាប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់។]] ==អរិភាព== {{Main|ខ្សែកាលនៃសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} ===សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា)=== [[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|២៨ កុម្ភៈ៖​ ត្រាំកំពុងថ្លែងដំណឹងទៅកាន់ប្រជាជាតិរបស់លោកអំពីដំណើរការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក។]] នៅម៉ោង ៣:៣៨ រសៀល ([[តំបន់ម៉ោងខាងកើត|ម៉ោងនៅអាមេរិក]] ឬត្រូវនឹងម៉ោង ១១:០៨ យប់នៅអ៊ីរ៉ង់) នៃថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (''Epic Fury'')។<ref name="FT01">{{cite news |title=Inside the plan to kill Ali Khamenei |url=https://www.ft.com/content/bf998c69-ab46-4fa3-aae4-8f18f7387836 |work=Financial Times |access-date=21 May 2026 |date=2 March 2026}}</ref> គ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូនអាមេរិក និងយន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនគ្រឿង បានផ្តើមការវាយប្រហារមកលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាវេលាម៉ោងប្រមាណ ៩:៤៥ ព្រឹក ម៉ោងនៅអ៊ីរ៉ង់ (ឬម៉ោង ១:១៥ រំលងអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅអាមេរិក)។<ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/us-weapons-used-to-attack-iran-fend-off-retaliation-2026-2?IR=T |title=Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation |work=Business Insider |first=Jake |last=Epstein |date=28 February 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> វេលាផ្ដើមការវាយប្រហារនេះបានកើតឡើងនៅដំណាលស្របនឹងពេលកំពុងតែមានកិច្ចចរចាជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's foreign minister says he's unsure why U.S. attacked during nuclear talks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-attack-us-israel-regime-change-trump-netanyahu-araghchi-rcna261124 |access-date=21 May 2026 |work=NBC News }}</ref> ប្រតិបត្តិការនេះដែរត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលប្រសិទ្ធនាមថា ប្រតិបត្តិការតោគ្រហឹម។{{refn|group=ស|[[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי}}<ref>{{cite news |last=Munitz |first=Shmuel |date=6 March 2026 |title=From ancient Israel to modern Iran: the enduring symbolism of the lion |url=https://www.ynetnews.com/culture/article/sk0ujovk11l |access-date=21 May 2026 |work=Ynet }}</ref> [[កងទ័ពអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]បានថ្លែងថា កម្លាំងខ្លួនបានបើកវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាចំនួន ៥០០ កន្លែងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយនេះត្រូវជាសមយុទ្ធប្រយុទ្ធដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន<ref>{{cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=IDF says 200 jets involved in Air Force's largest-ever attack sortie |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-200-jets-involved-in-air-forces-largest-ever-attack-sortie/ |access-date=21 May 2026 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> ខណៈកងនាវាអ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news |title=Satellite images show Iranian warship burning after US Israel strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.businessinsider.com/satellite-images-show-iranian-warship-burning-after-us-israel-strikes-2026-2 |work=Business Insider |access-date=21 May 2026}}</ref> ក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួនបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកជាង ១,២០០ គ្រាប់នៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel claims to have dropped over 1,200 bombs on Iran in one day |url=https://aje.news/p4rw7y?update=4349719 |work=Al Jazeera English |access-date=21 May 2026 }}</ref> មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយថា ការវាយប្រហាររាប់សិបលើករបស់អាមេរិកត្រូវបានអនុវត្តដោយយន្តហោះចម្បាំងដែលចេញពីមូលដ្ឋានយោធានៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងពីនាវាដឹកយន្តហោះមួយ ឬច្រើនគ្រឿង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442 |access-date=21 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> យោងតាមសារព័ត៌មាន Iran International ដែលដកស្រង់សម្តីរបស់[[ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាននិស្សិតអ៊ីរ៉ង់]] បុគ្គលិកដែលបម្រើការក្នុង[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]ប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{cite web |date=28 February 2026 |title=Senior Revolutionary Guards commanders killed in US-Israel strikes – Reuters |url=https://www.iranintl.com/en/202602284254 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ត្រូវបានសម្លាប់ ឬត្រូវរងរបួស ខណៈដែលមូលដ្ឋានយោធាជាច្រើនកន្លែងបានរងការវាយប្រហារ។<ref name="Iran International-2026a">{{cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ទាំងត្រាំ​ និង[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានព្រមានអំពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមជាធ្លុងដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់គេ។<ref name="CBS Major-Combat-Operations">{{cite news |date=28 February 2026 |title=Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |work=CBS News |access-date=21 May 2026}}</ref> បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារដោយអាវុធ អ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងការវាយប្រហារតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតផងដែរទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន រួមជាមួយនឹងសារដែលអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ងើបឡើងរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួន។<ref name = "JPost hack">{{cite news |last=Gal |first=Itai |date=28 February 2026 |title=Israel plunges Iran into darkness with largest cyberattack in history during attack against Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888271 |access-date=21 May 2026 |work=The Jerusalem Post }}</ref> ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនោះថែមទាំងបានផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងទៀតផង ដោយវាបានអូសបន្លាយជាង ៦០ ម៉ោង បង្កជាការរំខានដល់ទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ និងសេវាកម្មសាធារណៈផ្សេងៗ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=The digital front: Iran's internet down for second day amid reports of U.S.-Israel cyberattacks |url=https://www.cnbc.com/2026/03/02/irans-internet-down-amid-reports-of-us-israel-cyberattacks.html |access-date=21 May 2026 |work=CNBC}}</ref><ref name = "JPost hack"/> ចាប់តាំងពីថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមនេះមក អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់បានរឹតបន្តឹងការចូលប្រើប្រាស់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនខ្លួន ដោយអនុញ្ញាតការប្រើប្រាស់ចំពោះតែអ្នកដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="bm">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran's 'chosen users' get 'privileged access' despite internet blackout for masses |url=https://www.theregister.com/2026/03/17/iran_internet_blackout/ |work=The Register}}</ref> [[File:US bases in the Middle East.svg|thumb|[[បញ្ជីរាយឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក|មូលដ្ឋាននិងឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក]]ធំៗនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រួមមានមូលដ្ឋានដែលបើកការវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ]] កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះដោយការបាញ់គ្រាប់មីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ ​​អ៊ីរ៉ង់បានដាក់រហស្សនាមប្រតិបត្តិការយោធាវាយតបតរបស់ខ្លួនថា [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន]]។{{refn|group=ស|អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់បានប្រកាសនិងអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីមួយ]] [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីពីរ|ពីរ]] និង[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន|បី]]រួចទៅហើយ តែប្រតិបត្តិការទាំងបីគឺស្ថិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចប៉ុណ្ណោះ។}}{{refn|group=ស|[[ភាសាពែរ្ស]]៖ عملیات وعده صادق ۴}} ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សង្គ្រាមរ៉ាម៉ាដាន" ក៏ព្រោះតែដំណើរវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកើតឡើងនៅកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាន។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran to mark Eid Al-Fitr on Saturday: state TV |url=https://www.arabnews.com/node/2636982/middle-east |access-date=22 May 2026 |work=Arab News |agency=Agence France-Presse}}</ref> គោលដៅវាយតបតរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាចម្បងសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ពិសេសចំពោះទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]និង[[ហៃហ្វា]]<ref name="BBC Tehran response">{{cite news |title=(ជាភាសាពែរ្ស)جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران این‌بار تنها چند ساعت طول کشید؟ |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce94dk4yy2eo |work=BBC News Persian |date=28 February 2026 |access-date=22 May 2026}}</ref> និងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងតំបន់ជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ គោលដៅសំខាន់ៗដែលអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហាររួមមាន រាជធានី[[ម៉ាណាណា]]របស់ប្រទេសបារ៉ែន<ref>{{cite news |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត]] រាជធានី[[អាប៊ូដាប៊ី]]របស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Explosions reported in Kuwait and UAE |url=https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=22 May 2026 |work=Armenia News }}</ref> និងរាជធានី[[រីយ៉ាដ]]និង[[ខេត្តខាងកើត (អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត)|ខេត្តខាងកើត]]របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាដើម។ល។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f |access-date=22 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីរ៉ង់ក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។<ref>{{cite news |url=https://france24.com/en/middle-east/20260228-what-we-know-about-us-military-bases-mideast-gulf-targeted-iran-retaliatory-strikes |title=Iran targets US military bases in the Middle East with retaliatory strikes |date=28 February 2026 |work=France 24 |access-date=22 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើអ៊ីរ៉ង់<ref name="Reuters-2026">{{cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=Reuters}}</ref> ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនតបតវិញទៅលើប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីស្រាអែល ហ្សកដានី គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref>{{cite news |last1=Gambrell |first1=Jon |last2=Lidman |first2=Melanie |last3=Boak |first3=Josh |first4=Eric |last4=Tucker |date=1 March 2026 |title=Iran fires missiles at Israel and Gulf states after US-Israeli strike kills Khamenei |url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-01-2026-693bc30bbbc98660d81f4a13f65ca10f |access-date=22 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ប្រទេសកាតាបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ស៊ូខយស៊ូ-២៤|ស៊ូ-២៤]] របស់អ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរគ្រឿង ដែលនាំឱ្យកាតាក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលបានបាញ់យន្តហោះអ៊ីរ៉ង់ទម្លាក់ដោយជោគជ័យនៅក្នុងជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |last1=Salem |first1=Mostafa |last2=Kent |first2=Lauren |date=2 March 2026 |title=Qatar says it shot down two Iranian bomber aircraft |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk?post-id=cmm9dkjpf00003b6ps4g5qwvo |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ខណៈយន្តហោះចម្បាំង F-15E ចំនួនបីគ្រឿងរបស់អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយការភាន់ច្រឡំដោយគ្នាឯង។<ref name="Reals">{{cite news |last=Reals |first=Tucker |date=2 March 2026 |title=Live updates: U.S. military confirms 4 troops killed in Iran war; Kuwait downs 3 U.S. jets in 'friendly fire' |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |access-date=22 May 2026 |work=CBS News }}</ref> ដំណាលគ្នានោះ ក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]បានចាប់ផ្តើមបាញ់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលទៅលើអ៊ីស្រាអែល ដោយអះអាងថាវាជា "សកម្មភាពការពារខ្លួន" បន្ទាប់ពីរង[[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ការវាយប្រហារ]]ពីអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅលីបង់ថ្វីបើ[[កិច្ចព្រមពៀងបទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បទឈប់បាញ់កាលឆ្នាំ២០២៤]] កំពុងចូលជាធរមានក្ដី។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims attack on Israel was 'defensive act' after year of Israeli strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-claims-attack-on-israel-was-defensive-act-after-year-of-israeli-strikes/ |access-date=22 May 2026 |agency=Agence France-Presse |work=The Times of Israel}}</ref> [[File:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|thumb|២ មីនា៖ ឃ្លីបវីដេអូខ្លីៗអំពីការវាយប្រហារដោយ[[បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក]]]] នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកអ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍បានអនុញ្ញាតបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេសលីបង់]]។<ref>{{cite news |last=McShane |first=Asher |date=3 March 2026 |title=Israel launches ground invasion of Lebanon and Trump warns 'hardest hits were yet to come' |url=https://www.lbc.co.uk/article/israel-launches-ground-invasion-of-lebanon-and-trump-issues-new-warning-5HjdTm8_2/ |access-date=22 May 2026 |work=LBC }}</ref>​ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីអាមេរិកបានថ្លែងថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានបំផ្លាញកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើន ពិសេសនៅក្នុង[[ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់]] ក៏ដូចជាមូលដ្ឋានជើងទឹកសំខាន់ៗផងដែរ។<ref>{{cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=22 May 2026 |website=Naval News }}</ref> ចូលមកថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អាមេរិកបានប្រកាសថានឹងបន្ថែមការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់កាន់តែខ្លាំងជាងមុន ហើយនៅក្នុងថ្ងៃដដែរនេះ អ៊ីស្រាអែលបានវាយចំទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់កងកម្លាំង[[បាស៊ីគ]]​ ខណៈលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]បានរួចផុតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=22 May 2026 |work=Reuters}}</ref> មីស៊ីលបាលីស្ទិកមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរួមរបស់ណាតូ ខណៈវាបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានព្រមានថាខ្លួនមានសិទ្ធិការពារអធិបតេយ្យភាពខ្លួន រីឯអង្គការណាតូវិញបានថ្លែងពីការប្តេជ្ញាចូលរួមការពារប្រទេសតួកគីដែលជាសមាជិក។<ref>{{cite web |date=5 March 2026 |title=Secretary General Mark Rutte condemns violation of Turkish airspace |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_2026_03_05.htm |website=NATO Official Website}}</ref> [[File:Indian Ocean Iranian vessel (998184).webm|thumb|៤ មីនា៖ វីដេអូបង្ហាញពីការបាញ់ពន្លិចនាវាអ៊ីរ៉ង់ ''ដេណា'' ពីនាវាមុជទឹកអាមេរិក ''ឆារលត្ត'']] នាវាចម្បាំង​មួយគ្រឿង​របស់​កងទ័ពជើងទឹក​អ៊ីរ៉ង់​ឈ្មោះ ''ដេណា'' ត្រូវបានបាញ់ពន្លិច​នៅក្នុង​មហាសមុទ្រឥណ្ឌា​ដោយ​នាវាមុជទឹកឈ្មោះឆារលត្តរបស់អាមេរិក ក្នុងចម្ងាយ​ប្រមាណ ៧៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូង​ទីក្រុង[[កាល្លេ]] ប្រទេស​ស្រីលង្កា បន្ទាប់ពីនាវាមួយ​នេះ​បានកំពុង​វិលត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់​វិញ​ក្រោយបានចូលរួម​សមយុទ្ធ​កងនាវា​អន្តរជាតិនៅទីក្រុង[[វិសាខបណម]]នៃប្រទេសឥណ្ឌា។<ref>{{cite web |last=Rana |first=Javaria |date=2 March 2026 |title=Sri Lanka responds to distress call from Iranian warship returning from Vizag Fleet Review |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2026/Mar/04/sri-lanka-responds-to-distress-call-from-iranian-warship-returning-from-vizag-fleet-review |access-date=22 May 2026 |website=The New Indian Express }}</ref> យោងតាមកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នាវិកអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ១០៤ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ និង ៣២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍លិចនាវានេះ។<ref>{{cite news |last1=Magee |first1=Caolán |last2=Kelliher |first2=Fiona |date=8 March 2026 |title='Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=22 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីពីរ (៧–១៣ មីនា)=== [[File:P20260307DT-1619 The Dignified Transfer of Remains of Six U.S. Soldiers.jpg|thumb|249x249px|សាកសពទាហានអាមេរិកចំនួនប្រាំពីរនាក់កំពុងត្រូវបញ្ជូនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ, ៧ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាដឹកយន្តហោះទីបីរបស់ខ្លួនមកមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |first=Ilgar |last=Khudiyev |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=23 May 2026 |website=Azerbaijani Press Agency}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា អ៊ីរ៉ង់នឹងឈប់វាយប្រហារប្រទេសជិតខាងចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅទៀត ប៉ុន្តែលុះត្រាតែការវាយប្រហារមកលើអ៊ីរ៉ង់លែងមានប្រភពចេញពីទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=7 March 2026 |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> យ៉ាងណាមិញ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃ]]ក្រោយមកបានរងការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=23 May 2026 |work=Euronews }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា កូនប្រុសទីពីររបស់លោកហាមេនៃគឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ|មោជតាបា]]ត្រូវបានតែងតាំងជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=9 March 2026 |title=What to know about Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader |url=https://www.npr.org/2026/03/09/nx-s1-5742375/mojtaba-khamenei-iran-supreme-leader |access-date=23 May 2026 |work=NPR }}</ref> ឃ្លាំងស្តុកប្រេងឥន្ធនៈនៅក្បែររដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារ ខណៈភ្លើងឆេះពីការវាយប្រហារនេះបានបង្កបង្កើតជាផ្សែងពពកខ្មៅក្រាស់គ្របដណ្ដប់ស្ទើរពេញទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យកើតមានភ្លៀងអាស៊ីតពុលខ្មៅធ្លាក់នៅតំបន់ជុំវិញនោះផងដែរ។<ref name="b673">{{cite magazine |last1=Schneid |first1=Rebecca |first2=Kay Armin |last2=Serjoie |last3=Jamalpour |first3=Fatemeh |title='The Air is Unbreathable': Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots |magazine=Time |date=8 March 2026 |url=https://time.com/7383099/iran-news-oil-strikes-tehran/ |access-date=23 May 2026 |archive-date=28 មីនា 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328133020/https://time.com/7383099/iran-news-oil-strikes-tehran/ |url-status=dead }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីមរណភាពរបស់សមាជិកយោធាអាមេរិកទីប្រាំពីរក្រោយត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=US troop dies from wounds sustained in Iran attack |url=https://aje.news/64yl8m?update=4379695 |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> យោងទៅតាម[[សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់]] សាលារៀនសរុបចំនួន ៦៥ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ៣២ (ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ និងឱសថស្ថាន) ត្រូវបានរងការវាយប្រហារចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង ហើយទីតាំងស៊ីវិលជាង ១០,០០០ កន្លែងត្រូវរងការខូចខាត។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=More on civilian sites attacked in Iran: Red Crescent |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue?update=4379534 |work=Al Jazeera English |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា អង្គការណាតូបានបញ្ជាក់ពីករណីស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិកទីពីរមកលើដែនអាកាសប្រទេសតួកគី<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=23 May 2026 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ខណៈតួកគីបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 ចំនួនប្រាំមួយគ្រឿង និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសទៅ[[ស៊ីបខាងជើង]]ក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=(ជាភាសាតួកគី) MSB: 6 Türk F-16'sı KKTC'ye konuşlandırıldı |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/msb-6-turk-f-16si-kktcye-konuslandirildi-937063.html |access-date=23 May 2026 |work=TRT Haber }}</ref> [[File:Strait of Hormuz Transits.webp|thumb|{{center|ដំណើរដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍បានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite web |url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1 |title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships |website=PortWatch |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |access-date=23 May 2026 |date=28 February 2026}}</ref>}}]] ការគាំងប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនាវាចរណ៍សកលដែលមិនមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់បានបង្កជាការរំខានដល់នាវាចរណ៍នៅក្បែរច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ហើយបង្កឱ្យកើតមានករណីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនដល់នាវាដឹកប្រេងនៅក្នុងតំបន់។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ewwlx9e1xo |title=GPS jamming: The invisible battle in the Middle East |last=Baraniuk |first=Chris |work=BBC News |date=10 March 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងប្រើប្រាស់បាញ់តែគ្រាប់មីស៊ីលខ្លួនដែលមានទម្ងន់ចាប់ពី ១០០០ គីឡូក្រាមឡើងទៅប៉ុណ្ណោះ។<ref name="ndtv10march">{{cite news |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972 |title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran |work=NDTV |date=10 March 2026 |access-date=25 May 2026 |last=Srinivasan |first=Chandrashekar}}</ref> ឧត្តមនាវីឯកអាមេរិក លោក[[ប្រាដ ឃូពើរ]]បានរាយការណ៍ថា អត្រាបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិករបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩០% បើប្រៀបនឹងថ្ងៃដំបូងៗនៃសង្គ្រាម ហើយអត្រាបាញ់បង្ហោះដ្រូនរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះ ៨៣%។<ref>{{cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=25 May 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham }}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា អង្គការ[[យូនីសេហ្វ]]បានរាយការណ៍ថា កុមារជាង ១,១០០ នាក់បានទទួលរងរបួស ឬត្រូវបាត់បង់ជីវិត (២០០ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅអ៊ីរ៉ង់, ៩១ នាក់នៅលីបង់, ៤ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល និង ១ នាក់នៅគុយវ៉ែត) ខណៈកុមាររាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ រីឯរាប់លាននាក់ទៀតមិនអាចចូលរៀនបានដោយភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងបានឆាបឆេះ។<ref>{{cite news |last1=Rowlands |first1=Lyndal |last2=Sabah |first2=Zaid |date=12 March 2026 |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Salalah Port Ablaze.jpg|thumb|រូបភាពផ្កាយរណបដែលបង្ហាញពីផ្សែងខ្មៅហុយឡើងចេញពី[[កំពង់ផែសាឡាឡោះ]]ក្នុងប្រទេសអូម៉ង់នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ក្រោយរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប្រេង សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកបម្រាមរឹតបន្តឹងលើការទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តម្លៃប្រេងមិនបានផ្លាស់ប្ដូរអ្វីច្រើននោះទេ។<ref name="Cooper">{{cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់រលកមីស៊ីល និងដ្រូនជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើប្រទេសនៃតំបន់ឈូងសមុទ្រ ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្លៃប្រេងកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។ ប្រទេសបារ៉ែនបានរាយការណ៍អំពីការវាយប្រហារលើទីតាំងស្តុកទុកប្រេងរបស់ខ្លួន។ អាជ្ញាធរគុយវ៉ែតវិញបានរាយការណ៍បញ្ជាក់ថា គ្រឿងឧបករណ៍ការពារមីស៊ីលនិងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសូរសំឡេងផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវបានឮរំពងនៅជាយទីក្រុងឌូបៃ ហើយទីប្រជុំជនស្ទើរទាំងអស់ក្នុងប្រទេសហ្សកដានីបានបន្លឺស៊ីរ៉ែនព្រមានពីការវាយប្រហារដោយអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាលើកទីបីនៅក្នុងសង្គ្រាម មីស៊ីលបាលីស្ទិកប៉ុន្មានគ្រាប់ទៀតបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី មុនពេលត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារ ដោយសំឡេងផ្ទុះពីវាអាចត្រូវបានស្ដាប់ឮបានដោយប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុង[[អាដាណា]]។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=25 May 2026 |work=The Independent }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបី (១៤–២០ មីនា)=== [[File:جزیره خارک- طبیعت و صنعت-10.jpg|thumb|[[កោះខាក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ភ្លើងដែលបាញ់ចេញពីបំពង់នៅក្នុងរូបភាពនេះគឺជាលទ្ធផលនៃដំណើរការធម្មតានៃការចម្រាញ់ប្រេងប៉ុណ្ណោះ]] គិតត្រឹមសប្តាហ៍ទីបី អ្នកជំនាញវិភាគមិនសូវជាបានរកឃើញពីភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តាច់ខ្លួន ឬការរត់ចោលជួរនៅក្នុងកងយោធាអ៊ីរ៉ង់នោះទេ{{refn|ដោយយោងតាមប្រភពជាច្រើនដូចជា៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |title=We attacked Iran with no clear plan for regime change, Israeli security sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/12/israel-iran-us-attack-no-plan-for-regime-change-security-sources |work=The Guardian |date=12 March 2026 }} |2= {{cite news |title=Iran war becomes contest of who can take most pain |url=https://dailypioneer.com/news/iran-war-becomes-contest-of-who-can-take-most-pain |work=The Pioneer |date=12 March 2026 |quote=So far, the Islamic Republic has been able to keep its leadership and military cohesive and in control}} |3= {{cite web |title=Is the stability of the Iranian regime in danger? |url=https://www.inss.org.il/social_media/is-the-stability-of-the-iranian-regime-in-danger/ |website=Institute for National Security Studies |date=12 March 2026 |quote=However, it seems that at this stage, these strikes are not sufficient to undermine the internal cohesion among the security forces, their ability to function}} |4= {{cite news |title=US intelligence says Iran government is not at risk of collapse, say sources |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/us-intelligence-says-iran-government-is-not-risk-collapse-say-sources-2026-03-11/ |work=Reuters |date=11 March 2026 |quote=The intelligence reporting underscores the cohesion of Iran's clerical leadership}} |5= {{cite web |last1=Karlin |first1=Mara |title=Can Iran's regime survive the war? |url=https://www.brookings.edu/articles/can-irans-regime-survive-the-war/ |website=Brookings Institution |date=11 March 2026 }} |6= {{cite news |title=A long road to the end: The death throes of Iran's regime could last for years |url=https://www.timesofisrael.com/a-long-road-to-the-end-the-death-throes-of-irans-regime-could-last-for-years/ |work=The Times of Israel |date=10 March 2026 |quote=for now, there have been no significant defections from the army or other security forces}} }}</ref>}} ខណៈដែលការផ្តាច់ខ្លួនផ្នែកយោធានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតជាចលនាប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite |news |last=Jansen |first=Michael |title=Regime change in Iran unlikely without mass defections from military |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2026/02/28/regime-change-in-iran-unlikely-without-mass-defections-from-military/ |newspaper=The Irish Times |date=28 February 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមួយមកលើ[[កោះខាក]] ដែលត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយ ៩០ ភាគរយនៃប្រេងអ៊ីរ៉ង់គឺត្រូវនាំចេញតាមរយៈកោះមួយនេះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើងជាង ៤០ ភាគរយចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite news |last1=Broadwater |first1=Luke |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Pérez-Peña |first4=Richard |date=13 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Military Attacks Kharg Island, Iran's Oil Export Hub, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/13/world/iran-war-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Missile interception fragments of an Iranian missile hit Haifa oil refineries in Haifa Bay, March, 19 2026.jpg|thumb|right|250px|មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រាប់បានធ្លាក់លើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងហៃហ្វានៅឆកហៃហ្វា, ១៩ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា ទាំងប្រទេសចិន និងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកណាតូនៅអឺរ៉ុបដែលស្និទនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក បានរួមគ្នាបដិសេធការអំពាវនាវរបស់ត្រាំក្នុងការផ្តល់ជំនួយគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីដាក់សម្ពាធបង្ខំអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite web |date=16 March 2026 |title=Trump demands NATO and China police the Strait of Hormuz. So far they aren't joining |work=NPR |url=https://www.npr.org/2026/03/16/nx-s1-5749109/trump-threatens-nato-strait-hormuz-iran-war |access-date=25 May 2026}}</ref> ជាលទ្ធផល ត្រាំបានស្តីបន្ទោសសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ ដោយហៅការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេថាជា "កំហុសដ៏ល្ងង់ខ្លៅមួយ"។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump says NATO's refusal to help on Iran is "very foolish mistake" |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ត្រាំបានសរសេរលើបណ្ដាញសង្គមថា លោកបានដកការសុំជំនួយពីណាតូវិញហើយ និងក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិកផងដែរដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និង[[អូស្ត្រាលី]]ជាដើម ដោយស្ថិតនៅក្រោមហេតុផលថាពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមការវាយប្រហាររួមជាមួយអាមេរិកប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=NATO countries don't want to get involved in Iran operation, Trump says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=17 March 2026 |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/116245182325726375 |access-date=25 May 2026 |website=Truth Social }}</ref> នៅក្នុងលិខិតសរសេរដដែរនោះ ត្រាំបានបញ្ជាក់ទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺ "[មិនត្រូវការ] ជំនួយពីនរណា" នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះឡើយ។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump: 'We do not need the help of anyone' |url=https://news.sky.com/video/trump-we-do-not-need-the-help-of-anyone-13520909 |access-date=25 May 2026 |work=Sky News }}</ref> នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុន្មានរូប រួមមានលោក[[អាលី ឡារីយ៉ានី]] និងប្រធានកងកម្លាំងបាស៊ីគ លោក[[ហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានី]]ត្រូវបាត់បង់ជីវិតក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែល។<ref name="sk">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran confirms security chief Larijani, Basij commander Soleimani killed |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ដែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់នៅទីក្រុង[[រ៉ាម៉ាត់ហ្កាន់]]។<ref>{{cite news |date=18 March 2026 |title=Elderly couple killed in Iranian revenge strike on Israel |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/18/iran-war-latest-news-ali-larijani-death-tel-aviv-strikes/ |work=The Daily Telegraph}}</ref> ក្នុងថ្ងៃដដែរនេះផងដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានដីគោកចូលទៅក្នុង[[លីបង់ខាងត្បូង|ទឹកដីភាគខាងត្បូង]]នៃប្រទេសលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Peled |first1=Anat |last2=Abdel-Baqui |first2=Omar |title=Israel Invades Lebanon, Opening New Front Against Iran |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-invades-lebanon-opening-new-front-against-iran-f5e29555 |access-date=26 May 2026 |work=Wall Street Journal |date=16 March 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា សង្គ្រាមនេះបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតំបន់ឧស្ម័នធម្មជាតិផារស៍ខាងត្បូងនៅក្នុងឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងព្រមទាំងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្បែរៗនោះរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name="oj">{{cite news |last1=Orr |first1=Robert |last2=Kelly |first2=Maxine |last3=Wells |first3=Peter |last4=Provan |first4=Sarah |last5=Cash |first5=Kieran |date=18 March 2026 |title=Middle East war live: Oil jumps after Iran says energy industry attacked |url=https://www.ft.com/content/6112e127-3ee2-4fce-acfc-f7644e5c6c30?syn-25a6b1a6=1 |work=Financial Times}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានវាយរោងចក្រផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិរាវដ៏ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកាតា។ ត្រាំបានអះអាងថា រូបលោកមិនបានដឹងអ្វីអំពីការវាយប្រហារនៅផារស៍ខាងត្បូងទេ ហើយលោកបានសន្យាថានឹងលែងមានការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលណាទៀតទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើយ និងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់កាតាទៀត។<ref name=blowup>{{cite news |last=Jones |first=Callum |date=19 March 2026 |title=Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/iran-war-trump-south-pars-threat-if-tehran-strikes-qatar |access-date=26 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់រដ្ឋមន្ត្រីចារកម្មអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អ៊ីស្មាអែល ខាធីប]] តាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាសទាំងយប់។<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> [[File:F-35 Lightning II fighter jet hit over Iran 2026.webm|thumb|right|250x250px|thumbtime=00:06||វីដេអូដែលបញ្ចេញដោយ[[ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានតាស្នីម]]នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបង្ហាញពីការវាយប្រហារដោយសង្ស័យពីអ៊ីរ៉ង់លើយន្តហោះចម្បាំង F-៣៥ របស់អាមេរិក ដោយនេះបានចាត់ទុកជាករណីដំបូងនៃយន្តហោះចម្បាំងបំបាំងកាយដែលត្រូវរងការខូចខាតនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។]] នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-៣៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងបានធ្វើការចុះចតជាបន្ទាន់ ក្រោយសង្ស័យថាត្រូវរងគ្រាប់ទង្គិចដែលបាញ់ដោយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់។<ref name="cnn19march">{{cite news |date=19 March 2026 |url=https://edition.cnn.com/2026/03/19/politics/f-35-damage-iran-war |title=US F-35 damaged by suspected Iranian fire makes emergency landing, sources say |work=CNN }}</ref> ដំណាលគ្នានេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងនាវានិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឯច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកដំណើរការផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិឡើងវិញ។<ref>{{cite news |last1=Cloud |first1=David S. |last2=Seligman |first2=Lara |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=20 March 2026 |title=U.S. War Planes and Helicopters Kick Off Battle to Reopen Hormuz |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-war-planes-and-helicopters-kick-off-battle-to-reopen-hormuz-530cdb78 |access-date=26 May 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបួន (២១–២៧ មីនា)=== {{Further|យុទ្ធនាការច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦}} នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ដោយប្រើគ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋាន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះដោយហៅវាថាជា "ការរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់ជាក់ស្ដែង" ខណៈដែល[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់ផ្នែកយោធា "ដើម្បីជៀសវាងហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ"។<ref name="iaea.em">{{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran says US and Israel attacked Natanz nuclear facility |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/21/iran-says-us-and-israel-attacked-natanz-nuclear-facility |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុង[[ឌីម៉ូណា]]នៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ដោយបង្ករបួសដល់មនុស្សយ៉ាងតិច ៧៨ នាក់។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran war: Missiles injure 160 in towns near Israeli nuclear site |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9qdvnv13qdo |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ដោយដកស្រង់សម្តីមន្ត្រីអាមេរិកដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ សារព័ត៌មាន CNN និង ''The Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមវាយប្រហារមូលដ្ឋានយោធារួមសហរដ្ឋអាមេរិក–ចក្រភពអង់គ្លេស ពោលគឺមូលដ្ឋាន[[ឌីអេហ្គោ​ ហ្គាស៊ីយ៉ា]]នៅលើ[[ប្រជុំកោះឆាហ្គោស]]ក្នុង[[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានបែកផ្ទុះក្នុងកំឡុងពេលហោះហើរ និងមួយទៀតត្រូវចាប់ស្ទាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស SM-៣ ដែលមានប្រភពចេញពីនាវាចម្បាំងអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran targeted but did not hit Diego Garcia base with missiles, WSJ reports |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-targeted-did-not-hit-diego-garcia-base-with-missiles-wsj-reports-2026-03-21/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran fires 2 ballistic missiles towards US, UK military bases in Diego Garcia |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/iran-fires-2-ballistic-missiles-towards-us-uk-military-bases-in-diego-garcia/articleshow/129711819.cms |access-date=26 May 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធពីការបាញ់មីស៊ីលសម្ដៅទៅមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ខណៈគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលបញ្ជាក់ថាមានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅជិតឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ឬមានការហោះស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់នោះឡើយ។<ref>{{cite web |last1=Vine |first1=David |title=Did Iran Attack Diego Garcia? |url=https://fpif.org/did-iran-attack-diego-garcia/ |website=fpif.org |publisher=Foreign Policy in Focus |access-date=26 May 2026 |date=25 March 2026}}</ref> ក្រៅពីនេះ ក្រុមចលនា[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានព្រមានថា ខ្លួននឹងចូលដៃនៅក្នុងសង្គ្រាមជួយគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើមានការបន្តវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Magdy |first=Samy |date=21 March 2026 |title=Houthi rebels say they will respond to any escalation against Iran |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-21-2026#0000019d-1258-dbe1-abff-3bfb86300000 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> [[File:Operation-Roaring-Lion-0065.jpg|thumb|កងទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅក្បែរព្រំដែនប្រទេសលីបង់, ២១ មីនា ២០២៦]] ត្រាំបានចេញឱសានវាទមួយដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមថាអាមេរិកនឹងវាយប្រហាររោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ លុះត្រាតែសាមីខ្លួនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដច្រានចោលឱសានវាទនោះ ដោយគំរាមវិញថា ខ្លួនឹងបិទច្រកហ័រមូហ្ស៍ "ទាំងស្រុង" និងបើកការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅទូទាំងតំបន់ដូចជារោងចក្រផលិតថាមពលនិងរោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃជាដើម។<ref>{{cite news |date=22 March 2026 |title=Iran threatens to 'completely' close Strait of Hormuz and hit power plants after Trump's ultimatum |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-22-2026-16cc60862529b873666ce4c1f6529d78 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> ចូល ២៤ ម៉ោងនៃឱសានវាទនោះ ត្រាំបានប្រកាសថារូបលោកបានពន្យារពេលវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ទៅដល់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃ ហើយបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីរកផ្លូវបញ្ចប់សង្គ្រាម។<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=Iran war: Trump claims US has held talks with Iran |url=https://www.dw.com/en/iran-war-trump-claims-us-has-held-talks-with-iran/live-76478747 |access-date=26 May 2026 |website=dw.com }}</ref> អ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធពីអត្ថិភាពនៃកាចរចានោះ ដោយបានហៅត្រាំថាជាប្រធានាធិបតី "បោកប្រាស់"<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=No talks are underway between Tehran and Washington, Iran says |url=https://www.iranintl.com/en/202603237530 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនទទួលផែនការសន្តិភាព ១៥ ចំណុចរបស់អាមេរិកទៀតផង។ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថាដើម្បីឱ្យការចរចាអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន លុះត្រាតែមានការរាប់បញ្ចូល[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះលីបង់]]ចូលជាលក្ខខណ្ឌមួយនៅក្នុងសំណើបទឈប់បាញ់។<ref>{{cite news |last1=Nakhoul |first1=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់លោក[[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]] ដែលជាមេបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយចោទថាលោកនេះហើយគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដោយចម្បងចំពោះការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រហ័រហូម្ស៍។<ref>{{cite news |date=26 March 2026 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គ្រាប់មីស៊ីលនិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅបំបុក[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់]]របស់អាមេរិក បង្កឱ្យទាហានអាមេរិកយ៉ាងតិច​ ១៥ នាក់រងរបួស និងនាំឱ្យមានការខូចខាតដល់យន្តហោះប្រភេទ[[បូអ៊ីង អ៊ី-៣ សិនទ្រី|អ៊ី-៣ សិនទ្រី]]មួយគ្រឿង។<ref name="apnews27march">{{cite news |date=27 March 2026 |title=Yemen's Houthis claim responsibility for missile attack on Israel, their first since war started |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-27-2026-195444c54cbb7545d0a77f8ffbc0e4c0 |access-date=26 March 2026 |work=Associated Press }}</ref> អ្នកវិភាគយោធា លោកសេឌ្រីក លៃតុនបានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះថាជា "ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ឃ្លាំមើលតាមអាកាសរបស់ [សហរដ្ឋអាមេរិក]"។<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/30/middleeast/us-air-force-awacs-jet-destroyed-saudi-arabia-intl-hnk-ml |title=Destruction of vital US radar aircraft could hamper ability to spot Iran threats, analysts say |first1=Brad |last1=Lendon |first2=Isaac |last2=Yee |first3=Thomas |last3=Bordeaux |date=30 March 2026 |work=[[CNN]]}}</ref> ចំណែកឯអ៊ីរ៉ង់វិញគឺមិនបានបង្ហាញពីសញ្ញាដកថយការត្រួតត្រាលើច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញនោះឡើយ។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel |title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz |work=The New York Times |date=27 March 2026 |access-date=26 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំ (២៨ មីនា – ៣ មេសា)=== ក្រុមហ៊ូទីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលបាលីស្ទិកជាច្រើនគ្រាប់ចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាហ៊ូទីនេះបាននិយាយថាខ្លួនឹងបន្តបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិកសម្ដៅចូលទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយនឹងមិនឈប់ឡើយលុះត្រាតែអរិភាពនៅគ្រប់ជួរប្រយុទ្ធបានបញ្ឈប់។ ជាប្រតិកម្ម [[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំប្រធានាធិបតី|រដ្ឋាភិបាលយេម៉ែន]] ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ បានថ្កោលទោស ​​"សកម្មភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ដែលប៉ុនប៉ងអូសទាញយេម៉ែន" ឱ្យចូលក្នុងជម្លោះ "តាមរយៈសម្ព័ន្ធក្រុមភេរវកររបស់ខ្លួន"។<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |last2=Sampson |first2=Eve |date=28 March 2026 |title=Yemen's Houthis Fire at Israel and Vow Further Attacks |url=https://www.nytimes.com/2026/03/28/world/middleeast/yemen-houthis-attack-israel-war.html |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ២,៥០០ នាក់មកពីអង្គភាពបេសកកម្មម៉ារីនទី៣១ បានធ្វើដំណើរចូលមកដល់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយពួកគេត្រូវបានបម្រុងទុកជាកម្លាំងចលករជួយជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូស្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{cite news |date=28 March 2026 |title=Update from Helene Cooper |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil/06cca092-ddd6-5d3a-a460-2e70367fefe2?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាននិងអគារស៊ីវិលជាច្រើន ដោយក្នុងនោះរួមមាន [[សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីរ៉ង់]]ផងដែរ។<ref>{{cite news |last1=Baskar |first1=Pranav |last2=Hakim |first2=Shirin |date=28 March 2026 |title=Airstrikes batter a university and residential zones in Tehran. |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយការគំរាមវាយប្រហារលើមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិកនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite news |date=29 March 2026 |title=Update from Sanam Mahoozi |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/29/world/iran-war-trump-israel-oil/9b3c6f7c-33ca-5d8e-aab0-912c41dc5b1c?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ត្រាំបានថ្លែងពីបំណង "វាយយករ៉ែប្រេងនៅអ៊ីរ៉ង់" ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងនៅ[[កោះខាក]] ដោយអះអាងថា វាគឺអាចដណ្ដើមបាន "យ៉ាងងាយស្រួល" ហើយបញ្ជាក់ទៀតថា អាមេរិកអាចបន្តកាន់កាប់វាមួយរយៈធំប្រសិនបើធ្វើមែន។<ref name="ft30march">{{cite news |date=30 March 2026 |title=Donald Trump says US could 'take the oil in Iran' |url=https://www.ft.com/content/3bd9fb6c-2985-4d24-b86b-23b7884031f5?syn-25a6b1a6=1 |access-date=26 May 2026 |work=Financial Times }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ត្រាំបានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមថា ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងនិងការបើកច្រកហ័រមូហ្ស៍ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ នុះអាមេរិកនឹងវាយបំផ្លាញរោងចក្រថាមពល អណ្តូងប្រេង កោះខាក និងអាចគ្រប់រោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last1=Bohner |first1=Athina |last2=Berry |first2=Alex |last3=Oelofse |first3=Louise |agency=AP, AFP, dpa, Reuters, EFE |date=30 March 2026 |title=Trump again threatens to 'obliterate' Iranian power plants, oil wells and Kharg Island |url=https://p.dw.com/p/5BNQw |work=Deutsche Welle |access-date=26 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ ប្រទេសតួកគីនិងសម្ព័ន្ធណាតូបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលលើកទីបួន ដែលបានតម្រង់ចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសតួកគី ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការបាញ់មីស៊ីលនោះដោយអះអាងថាមានការបន្លំអត្តសញ្ញាណ។<ref>{{cite |news |date=31 March 2026 |title=Reports of Iranian Missile Launch Toward Turkey Are Completely Baseless |url=https://wanaen.com/reports-of-iranian-missile-launch-toward-turkey-are-completely-baseless/ |access-date=26 May 2026 |work=WANA News Agency}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារចំនួនពីរលើកទៅលើ[[ស្ពានការ៉ាជ ប៊ី-១|ស្ពានប៊ី ១]] នៅរវាងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងទីក្រុង[[ការ៉ាជ]] ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ពានដ៏ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៩៥ នាក់ ខណៈស្ពាននោះត្រូវបាក់រលំមួយផ្នែក។<ref>{{cite web |date=2 April 2026 |title=Trump announces destruction of Iran's tallest bridge |url=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/trump-announces-destruction-irans-tallest-bridge |access-date=27 May 2026 |agency=Agence France Presse |website=Al-Monito }}</ref> ជាបន្ទាប់ ត្រាំបានអួតអាងចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារនោះ ដែលអ្នកជំនាញបានវាយតម្លៃថាអាចជាប់ជា[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]។<ref name="france24-2april">{{cite news |title=Trump gloats on possible war crimes in Iran, but punishment distant |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260402-trump-gloats-on-possible-war-crimes-in-iran-but-punishment-distant |work=France 24 |date=2 April 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំង F-១៥E របស់អាមេរិកមួយគ្រឿង ដោយវាបានធ្លាក់ទៅក្នុង[[ខេត្តកុះហ្គីលូយេហ៍ និងបូយែរ-អះម៉ាដ]]នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកបានផ្ដើមបេសកកម្មស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះអ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងនោះ ដោយបានសង្គ្រោះពួកគេដោយជោគជ័យក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។<ref name="ap-f515e-rescue">{{cite news |last=Kim |first=Seung Min |date=5 April 2026 |title=A mountain hideout and aircraft under fire: US carries out daring rescue of service member in Iran |url=https://apnews.com/article/iran-us-pilot-military-rescue-fde473d07fb59e871a71cd2ad2ffe4fe |access-date=27 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ [[សាកលវិទ្យាល័យឆាហ៊ីដ បាហេស្ថី]]នៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវរងវាយប្រហារពីអាកាស ដែលនាំឱ្យចំនួនសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ដែលរងការវាយប្រហារសរុបកើនដល់ជាង ៣០ នេះបើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Iranian Minister of Science: U.S.-Israeli strikes targeted 30 Universities since start of war |url=https://hawarnews.com/en/iranian-minister-of-science-us-israeli-strikes-targeted-30-universities-since-start-of-war |work=Hawar News |date=4 April 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំមួយ (៤–៧ មេសា)=== [[File:2026-04-07 Trump – A whole civilization will die tonight 2026-04-07 192815.png|thumb|សារសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គម ''Truth Social'' របស់ត្រាំនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ដែលបានគំរាមថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសបាត់នៅយប់នេះ ហើយនឹងគ្មានថ្ងៃអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញបានទៀតឡើយ"។]] នៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា មានករណីផ្ទុះជាច្រើនដងនៅអគារបម្រុងនៃ[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរប៊ូឈែហរ៍]] ក៏ដូចជាតំបន់ប្រេងគីមីពិសេសម៉ះឆាហរ៍ក្នុងទីក្រុងម៉ះឆាហរ៍ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news |title=U.S. Rescues Downed Air Force Officer Deep Inside Iran, Trump Says |first1=Greg |last1=Jaffe |first2=Eric |last2=Schmitt |first3=Helene |last3=Cooper |date=4 April 2026 |work=The New York Times}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅម៉ះឆាហរ៍ បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួនប្រាំនាក់ និងបង្ករបួសបន្ថែមដល់មនុស្ស ១៧០ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite news |date=4 April 2026 |title=Update from Shirin Hakim |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news/f8c31573-78bc-5053-a5a0-99ce0bf46017?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា កងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានប្រកាសថា ប្រធានអង្គការចារកម្មរបស់ខ្លួនគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមី]]បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។<ref name="ii-khademi">{{cite web |date=6 April 2026 |title=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |url=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |access-date=27 May 2026 |website=Iran International}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ មនុស្សយ៉ាងតិច ៣៤ នាក់ រួមទាំងកុមារ ៦ នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការវាយប្រហារលើ[[សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាឆារីហ្វ]] និងតំបន់លំនៅដ្ឋានប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនទៀតផង។ អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ និងជាអ្នកនយោបាយកំណែទម្រង់និយម លោក[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ]] និងត្រូវជាអតីតនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យនោះ បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានក្នុងការវាយប្រហារនោះថាជា "និមិត្តរូបនៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។<ref name="aljazeera6april">{{cite news |date=6 April 2026 |title=Iran's top university, oil facility bombed as US, Israel intensify attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/6/irans-top-university-bombed-as-us-israel-intensify-attacks-34-killed |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|thumb|right|200px|វីដេអូខ្លីបង្ហាញពីសមាជិក​សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​នៃទីក្រុង​តេហេរ៉ង់​កំពុង​ដើរប្រមើលទីតាំងវិហារ​សាសនា​រ៉ាហ្វី នីយ៉ា ក្រោងត្រូវ​រងការបំផ្លិច​បំផ្លាញ។]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា វិហារសាសនាយូដារ៉ាហ្វីនីយ៉ានៅកណ្តាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។ អ៊ីស្រាអែលបាននិយាយថា អគារសាសនានេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារតែត្រូវប៉ះទង្គិចនឹងការវាយប្រហារដែលសម្ដៅលើទីតាំងផ្សេងក្បែរនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនដែលជាគោលដៅវាយប្រហារតាមអាកាសផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ។<ref>{{Cite news |last1=Ben Ari |first1=Lior |last2=Eichner |first2=Itamar |date=7 April 2026 |title=IDF confirms Tehran strike targeted Iranian commander, synagogue hit was 'collateral damage' |url=https://www.ynetnews.com/jewish-world/article/sjouxfz211g |access-date=28 May 2026 |work=Ynet }}</ref> សារសរសេររបស់ត្រាំនៅលើបណ្ដាញសង្គមដែលថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងវិនាសនៅយប់នេះ ហើយមិនអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញទៀត" នោះបានបង្កការព្រួយបារម្ភជាអន្តរជាតិ ដោយមានគេសង្ស័យថាត្រាំប៉ងចង់ប្រើគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ អគ្គលេខាធិការនៃ[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]]បានមានប្រសាសន៍ថា សាររបស់ត្រាំ "អាចជាការគំរាមប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍"។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran: President Trump's apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/ |access-date=28 May 2026 |work=[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ|Amnesty International​]] }}</ref> យ៉ាងណាមិញ សេតវិមានបានចេញបដិសេធអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran war latest: We'll destroy Iran — but we won't use nuclear weapons, US says |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-war-latest-news-tehran-rejects-peace-deadline-trump-gz662zx0h |work=The Times |access-date=28 May 2026}}</ref> ===បទឈប់បាញ់ (៨ មេសា – ១៨ មិថុនា)=== {{Main|បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា នាវេលាម៉ោង ៦:៣២ ល្ងាចនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ម៉ោង ១:៣២ ព្រឹកនៅអ៊ីស្រាអែល និងម៉ោង ២:០២ ព្រឹកនៅអ៊ីរ៉ង់) លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយផ្អែកលើសំណើ ១០ ចំណុច ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថានគឺលោក[[ស្ហេបាហ៍ ស្ហារីហ្វ]] និងលោកសេនាប្រមុខ[[អាស៊ីម មូនារ]]។<ref>{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=NBC News |date=7 April 2026 |access-date=28 May 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមគ្នាលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=28 May 2026 |work=BBC News }}</ref> បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅលើ[[កោះឡាវ៉ាន]] និងរោងចក្រនាំចេញប្រេងឆៅនៅ[[កោះស៊ីរី]]របស់អ៊ីរ៉ង់ បានរងការវាយប្រហារ ដោយគ្មានភាគីណាមួយចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=28 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបន្តបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនចូលទៅក្នុងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ក្រោយមកទើបគេបានបង្ហាញថាការវាយប្រហារលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នោះគឺបានធ្វើឡើងជាសម្ងាត់ដោយអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref name="WSJUAEStrikes">{{Cite news |last1=Holliday |first1=Shelby |last2=Said |first2=Summer |date=11 May 2026 |title=The U.A.E. Has Been Secretly Carrying Out Attacks on Iran |url=https://www.wsj.com/articles/the-u-a-e-has-been-secretly-carrying-out-attacks-on-iran-f1745a0d |access-date=28 May 2026 |work=Wall Street Journal |issn=0099-9660}}</ref> លក្ខខណ្ឌដាក់បញ្ចូលលីបង់ទៅក្នុងឈប់បាញ់ត្រូវជួបនឹងការខ្វែងគំនិតគ្នា<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំមួយមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតមកលើប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចទីតាំងឈរជើងក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |date=8 April 2026 |access-date=28 May 2026 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/}}</ref> មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជាង ១,២០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Israeli attacks across Lebanon kill at least 254 after Iran-US ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/hundreds-of-casualties-across-lebanon-after-israel-says-it-hit-100-sites |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:8 April 2026 Isreali attacks on Beirut (2).jpg|thumb|right|ទិដ្ឋភាពអគារមួយកន្លែងនៅបៃរូត ប្រទេសលីបង់ ក្រោយត្រូវអ៊ីស្រាអែលវាយប្រហារ, ៨ មេសា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ត្រាំបាននិយាយថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម "បោសសម្អាត" ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ កាសែត ''Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា នាវាចម្បាំងពិឃាតជាច្រើនគ្រឿងរបស់អាមេរិកបានចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះមក។<ref>{{Cite news |date=11 April 2026 |title=U.S. Warships Transit Hormuz as U.S.-Iran Meet Face-to-Face for Peace Talks |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-latest-news-israel-us-lebanon-2026?mod=lc_navigation |work=The Wall Street Journal }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> រីឯរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់វិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានគំរាមវាយប្រហារនាវាចម្បាំងទាំងនោះ ដោយចោទអាមេរិកថាកំពុងរំលោភបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរនោះ កិច្ចចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាមនៃឆ្នាំ១៩៧៩]] មក បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានរយៈពេល ២១ ម៉ោង ប៉ុន្តែគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីត្រូវបានសម្រេចឡើយ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=No Deal: U.S.-Iran peace talks in Islamabad collapse |url=https://www.npr.org/2026/04/12/nx-s1-5782538/u-s-iran-peace-talks-islamabad-collapse |access-date=28 May 2026 |work=NPR News }}</ref> ====ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក==== ត្រាំបានប្រកាសថា កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមបិទផ្លូវហាមឃាត់ "នាវាទាំងអស់ដែលព្យាយាមចូល ឬចាកចេញពីច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍" ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ។ យ៉ាងណា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ក្រោយថា ការបិទផ្លូវមួយនេះនឹងត្រូវអនុវត្តតែលើនាវាដែលធ្វើដំណើរទៅ ឬមកពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=29 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> [[កងឆ្មាំជើងទឹកបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា នាវាយោធាណាមួយដែលចូលមកជិតច្រកសមុទ្រនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ហើយនឹងត្រូវប្រឈមនឹង "ការឆ្លើយតបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" ពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Update by Parin Behrooz |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan/d43e91d7-9511-5fb7-b3de-26e6da723f33?smid=url-share |access-date=19 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាន​ ខេន]]បានប្រកាសថា នាវាដឹកប្រេងចំនួន ១៣ គ្រឿង ដែលបានធ្វើដំណើរចូលនិងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកស្ទាក់ចាប់ ហើយនាវាទាំងអស់បានគោរពតាមបញ្ជារបស់នាវាអាមេរិកនិងបានប្ដូរគោលដៅរបស់គេ។<ref name="DOD-16042026">{{Cite web |title=Secretary of War Pete Hegseth and Chairman of the Joint Chiefs of Staff Gen. Dan Caine Hold a Press Briefing |date=16 April 2026 |access-date=29 May 2026 |work=U.S. Department of Defense |url=https://www.war.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/4462029/secretary-of-war-pete-hegseth-and-chairman-of-the-joint-chiefs-of-staff-gen-dan/ |archivedate=9 ឧសភា 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260509225915/https://www.war.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/4462029/secretary-of-war-pete-hegseth-and-chairman-of-the-joint-chiefs-of-staff-gen-dan/ |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសថា អ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ]]។<ref name="aljazeera16april">{{Cite news |date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់នៅលីបង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា បានប្រកាសអនុញ្ញាតឱ្យមានចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=29 April 2026 |work=Reuters}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបាននិយាយថា ការបិទផ្លូវនាវាដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងនៅតែបន្ត ខណអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសឆ្លើយតបវិញថា ខ្លួននឹងរឹតបន្តឹងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/ |title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump |first1=Michael |last1=Loria |first2=Christopher |last2=Cann |first3=Andrea |last3=Riquier |work=USA Today |date=17 April 2026 |access-date=29 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពោលគឺប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវផុតកំណត់ ត្រាំបានសម្រេចចិត្តបន្តពន្យាបទឈប់បាញ់ ដោយលើកឡើងថាលោកបានធ្វើដូច្នេះទៅតាមការស្នើសុំរបស់ប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីទុកពេលវេលាឱ្យអ៊ីរ៉ង់រៀបចំបញ្ជូនសំណើរបស់ពួកគេ។<ref name="aljazeera21april">{{Cite news |date=21 April 2026 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនិងអូម៉ង់បាននិយាយថា ពួកគេបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិក មីស៊ីលល្បឿនមធ្យម និងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Strikes in U.A.E., Oman and at Sea Strain Iran Truce to the Breaking Point |url=https://www.nytimes.com/2026/05/04/world/middleeast/iran-trump-ships-hormuz-strait.html |work=The New York Times |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយទៀតថា អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់បង្ហោះដ្រូនមកវាយប្រហាររោងចក្រកែច្នៃប្រេងមួយកន្លែងនៅទីក្រុង[[ហ្វូចៃរ៉ា]] ដោយបង្កជាអគ្គីភ័យឆាបឆេះ និងបណ្តាលឱ្យពលករឋឥណ្ឌាបីនាក់ទទួលរងរបួស។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានចេញមកនិយាយបន្ថែមទៀតថា ខ្លួនបានត្រូវរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនបន្ថែមពីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ខណៈអ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធដោយថាខ្លួនមិនបានវាយប្រហារទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនោះទេនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗកន្លងមក។<ref>{{cite web |title=UAE air defences engage missiles, drones; Tehran denies attacking UAE |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/05/uae-air-defences-engage-missiles-drones-tehran-denies-attacking-uae |agency=Reuters |website=Internazionale |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែមិថុនា ជាប្រតិកម្មនឹងសកម្មភាពបន្តឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅលីបង់ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទីកជាច្រើនគ្រាប់ចូលអ៊ីស្រាអែលដោយចាត់ទុកវាជាការព្រមាន ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានឆ្លើយតបវិញភ្លាមៗដោយបាញ់ប្រហារតបវិញចូលទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដោយការផ្ដោះប្ដូរបាញ់មីស៊ីលមួយនេះបានធ្វើឱ្យបទឈប់បាញ់កាន់តែស្ដួចស្តើងជាងមុន។<ref>{{Cite news |date=2026-06-08 |title=IDF says it struck military targets in western and central Iran following missile attacks |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-struck-military-targets-in-western-and-central-iran-following-missile-attacks/ |access-date=2026-06-08 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> នៅថ្ងៃ១៣ ខែមិថុនា ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានប្រកាសថា [[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]នឹងត្រូវចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃបន្ទាប់។ ការត្រៀមចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនេះគឺជាលទ្ធផលនៃការចរចាគ្នាអស់ជិតបីខែកន្លងមករវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការចូលរួមសម្របសម្រួលពីប៉ាគីស្ថាន កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងតួកគី។<ref>{{Cite web|url=https://m.economictimes.com/news/international/world-news/breakthrough-peace-deal-iran-and-us-reach-agreement-ahead-of-historic-signing-in-switzerland-on-june-19/articleshow/131733059.cms|title=Peace deal between Iran, US reached; to be signed officially on Jun 19 in Switzerland: Pakistan's PM Shehbaz Sharif|agency=Press Trust of India|publisher=The Economic Times|date=14 June 2026|access-date=16 June 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា អ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា យោងតាមសេចក្តីព្រាងកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនោះ ទីក្រុងតេហេរ៉ង់នឹងយល់ព្រមមិនផលិតឬក្ដោបក្ដាប់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរនោះទេ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកក៏យល់ព្រមអនុញ្ញាតឱ្យទីក្រុងតេហេរ៉ង់ពង្រាវ ឬកម្ទេចសារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមកម្រិតខ្ពស់របស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានផងដែរ។<ref>{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-says-draft-us-deal-includes-oil-sanctions-waiver-nuclear-limits-and-asset-release|title=Iran says draft US deal includes oil sanctions waiver, nuclear limits and asset release|agency=Reuters|website=The Straits Times|date=14 June 2026}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ លោកត្រាំនិងអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសថា ពួកគេបានសម្រេចឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញហើយ។ លោកត្រាំក៏បាននិយាយដែរថា លោកបានបើកភ្លើងខៀវអនុញ្ញាតឱ្យត្រៀមបើកផ្លូវទឹកចេញចូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើងវិញ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងត្រូវចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា នៅក្នុងប្រទេស[[ស្វីស]]។<ref name="standard-democrat-14june">{{cite web|url=https://www.standard-democrat.com/world/qatari-mediators-travel-to-tehran-for-final-touches-on-a-possible-deal-to-end-war-8507ea74|title=Deal is reached to end Iran war and Trump orders stop to US naval blockade|agency=Associated Press|date=14 June 2026|website=Standard Democrat}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា អនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ជេឌី វ៉ែនស៍]]បានប្រកាសថា អនុស្សរណៈនោះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយប្រើប្រព័ន្ធឌីជីថលរួចហើយកាលថ្ងៃម្សិល។<ref>{{Cite web|url=https://www.wionews.com/world/vance-says-us-iran-mou-was-signed-digitally-before-planned-switzerland-meeting-1781541865091|title=Vance says US-Iran MoU was signed digitally before planned Switzerland meeting|date=15 June 2026|website=Wion|access-date=16 June 2026}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ត្រាំនិងប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់លោក[[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម ដោយត្រាំបានចុះហត្ថលេខាក្នុងកំឡុងពេលទទួលទានអាហារពេលល្ងាចជាមួយលោកប្រធានាធិបតីបារាំង[[​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង]]នៅឯ[[វិមានវែសៃ]] ក្រោយពីចប់[[កិច្ចប្រជុំកំពូលជី៧ លើកទី៥២|កិច្ចប្រជុំកំពូលជី៧]]។<ref name="DeccanChronicleMoU">{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/world/iran-mou-signed-on-wednesday-by-trump-iran-president-us-official-1964365|title=Trump, Iran's President Sign Deal To End West Asia War|agency=Agence France Presse|website=Deccan Chronicle|date=17 June 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបញ្ជាក់ថា ការចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់បិទបញ្ចប់សង្គ្រាមនោះ មានន័យថា ទីក្រុងតេហេរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ "ភ្លាមៗ" ហើយការបិទផ្លូវចេញចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិកក៏នឹងបញ្ចប់ "ភ្លាមៗ" ដែរ។<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-to-instantly-reopen-hormuz-us-to-immediately-lift-blockade-pak-pm-shehbaz-sharif-11652070|title=Iran To "Instantly" Reopen Hormuz, US To "Immediately" Lift Blockade: Pak PM|agency=Agence France Presse|website=NDTV|date=18 June 2026}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានប្រកាសបើកផ្លូវចេញចូលទៅកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់វិញ។<ref name="aljazeera18june">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/6/18/us-military-says-it-has-lifted-naval-blockade-of-iranian-ports|title=US military says it has lifted naval blockade of Iranian ports|website=Al Jazeera English|date=18 June 2026}}</ref> ==សហេតុភាព== {{Main|សហេតុភាពសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់}} ===អ៊ីរ៉ង់=== សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកម្ចាត់មេបញ្ជាការនិងមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើនរូបនៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម តាមរយៈការបន្លំឱ្យអ៊ីរ៉ង់ជឿថាមិនការវាយប្រហារកើតឡើងភ្លាមៗពីសត្រូវរបស់គេ។ ដោយហេតុនេះ ក្រុមមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូបបាននៅបន្តជួបប្រជុំជាមួយនឹងគ្នាដោយផ្ទាល់ ខណៈទីកន្លែងនៃកិច្ចប្រជុំទាំងនោះបានក្លាយជាគោលដៅវាយប្រហារក្ដៅៗរបស់អាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។<ref name="Estrin-2026">{{Cite news |last=Estrin |first=Daniel |date=11 March 2026 |title=Old-school tricks and AI tech are weapons in the Iran war |url=https://www.npr.org/2026/03/10/nx-s1-5741726/israel-iran-war-cyber-ai |access-date=29 May 2026 |work=NPR }}</ref> [[File:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg|thumb|upright|រូបលោកអាលី ហាមេនៃ ដែលបានថតនៅថ្ងៃទី១២​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ពោលគឺ ១៦ ថ្ងៃមុនឃាតកម្មលើរូបលោក។]] នៅថ្ងៃទ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]] ដែលជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់|មេដឹកនាំកំពូលនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់]] ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមេនៃ|ធ្វើឃាតតាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាស]] ហើយដល់ថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទើបប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសពីមរណភាពរបស់លោក។<ref>{{cite press release |url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |title=(ជាភាសាពែរ្ស)اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی |work=[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូល|Supreme National Security Council]] |via=KHAMENEI.ir |date=1 March 2026 |access-date=29 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |archive-date=1 March 2026 |url-status=live |archivedate=1 មីនា 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 }}</ref> [[ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានហ្វារស៍]] ដែលគ្រប់គ្រងដោយកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម បានប្រកាសបន្ថែមថា កូនស្រី កូនប្រុសប្រសារ ចៅ និងកូនស្រីប្រសាររបស់លោកហាមេនៃក៏បានបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Magdy |first=Sam |date=1 March 2026 |title=Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports |url=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000 |access-date=29 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសកាន់ទុក្ខរយៈពេល ៤០ ថ្ងៃ។<ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post |access-date=29 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ====មន្ត្រី និងយោធា==== {{multiple image| | image1 = Aziz Nasirzadeh (February 2026).jpg | caption1 = រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ [[អាហ្ស៊ីស ណាសៀហ្សាដេហ៍]] | image2 = محمد پاکپور1.jpg | caption2 = បញ្ជាការ ឆ.ប.ឥ.អ. [[ម៉ូហាំម៉ាដ ប៉ាក់ពួរ]] | image3 = Shamkhani.jpg | caption3 = លេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ [[អាលី ស្យាមខានី]] | image4 = The new head of the Basij Organization 29 (portrait crop).jpg | caption4 = ប្រមុខការិយាល័យយោធានៃមេដឹកនាំកំពូល [[ម៉ូហាំម៉ាដ​ ស្យីរ៉ាហ្ស៊ី]] | image5 = Iranian drone exercise in 2022 - Day 2 (50).jpg | caption5 = ប្រធានអគ្គសេនាធិការកម្លាំងប្រដាប់ [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]] | direction = horizontal | width = 60 | footer = | width4 = | total_width = 290 | perrow = 3 / 3 / 3 | image_gap = 3 | image6 = Ali Larijani, 2021-01-12 (cropped).jpg | caption6 = លេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូល [[អាលី ឡារីយ៉ានី]] | image7 = Gholamreza Soleimani 01 (1).jpg | caption7 = ប្រធានកងកម្លាំងយោធាប្រតិព័ន្ធបាស៊ីគ [[ហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានី]] | image8 = Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg | caption8 = រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងចារកិច្ច [[អ៊ីស្មាអែល ខាធីប]] | image9 = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption9 = មេបញ្ជាការឆ្មាំជើងទឹក ប.ឥ.អ. [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]] }} មរណភាពមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ដំបូងៗគេគឺរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អាហ្ស៊ីស​ ណាសៀហ្សាដេហ៍]] និងរួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់[[ក្រសួងចារកិច្ច (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងចារកិច្ច]]ចំនួនបួនរូបទៀត។<ref>{{cite web |title=Four senior intelligence ministry officials killed in airstrikes on Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202602284598 |website=Iran International |date=28 February 2026 |publisher=Volant Media UK Ltd |access-date=31 May 2026}}</ref> មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បន្ថែមទៀតដូចជា លោក[[សាឡាហ៍ អាសាឌី]] ប្រធានចារកម្មនៃបញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រោះបន្ទាន់អ៊ីរ៉ង់ លោក[[ម៉ូហាំម៉ាដ ស្យីរ៉ាហ្ស៊ី]] ប្រធានការិយាល័យយោធារបស់មេដឹកនាំកំពូល<ref name="Iran International-2026a"/> លោក[[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]] ប្រធានអគ្គសេនាធិការយោធាអ៊ីរ៉ង់ និងរួមទាំងមន្ត្រីប្រមាណ ៤០ នាក់ទៀតសុទ្ធតែត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតក្រោមការវាយប្រហារតាមអាកាស បើយោងតាមបណ្ដាប្រភពការសម្ងាត់និងយោធា។<ref>{{cite news |last=LaPorta |first=James |date=28 February 2026 |title=About 40 Iranian officials killed in strikes, sources say |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/israel-us-attack-iran-trump-says-major-combat-operations/ |access-date=31 May 2026 |work=CBS News }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]]បានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហាននិងមេបញ្ជាការអ៊ីរ៉ង់ចន្លោះពី ៣,០០០ ទៅ ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់។<ref>{{cite web |date=13 March 2026 |title=Israeli military says 4,000–5,000 Iranian forces killed in strikes so far |url=https://www.iranintl.com/en/202603135117 |access-date=31 May 2026 |website=Iran International }}</ref> រំលងមកដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើឃាតលោក[[អាលី ឡារីយ៉ានី]] ដែលជាលេខាធិការ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូល]]របស់អ៊ីរ៉ង់។<ref name="sk"/> មេបញ្ជាការនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ូហាំម៉ាដ ប៉ាក់ពួរ]] និងលេខាធិការ[[ក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិអ៊ីរ៉ង់|ក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ]] លោក[[អាលី ស្យាំខានី]]ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅចុងខែមីនានោះ។<ref>{{cite news |title='Decimated'? The Iranian leaders killed in Israeli-US war |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260320-decimated-the-iranian-leaders-killed-in-israeli-us-war |access-date=31 May 2026 |agency=Agence France-Presse |work=France 24 |date=20 March 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ទូរទស្សន៍សារព័ត៌មាន ''Iran International'' បានរាយការណ៍ថា កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់យ៉ាងហោចចំនួន ៤,៧០០ នាក់ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{cite web |date=31 March 2026 |title=Over 4,700 security forces killed in US-Israeli strikes on Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202603313227 |access-date=31 May 2026 |website=Iran International }}</ref> នៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ប្រធានចារកម្មនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមី]]ត្រូវបានធ្វើឃាតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។<ref name="ii-khademi" /> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែមេសា [[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]] (HRANA) ដែលជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់ខាងភាគីអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងសង្គ្រាមថាមានចំនួន ៣,៦៣៦ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានជនស៊ីវិលចំនួន ១,៧០១ នាក់ បុគ្គលិកយោធាចំនួន ១,២២១ នាក់ និង ៧១៤ នាក់ទៀតនៅមិនទាន់កំណត់អត្តសញ្ញាណ ឬហេតុផលស្លាប់ច្បាស់លាស់។ យោងទៅតាមអង្គការដដែរនេះ "សាមីខ្លួនជឿថា ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសខាងយោធាជាក់ស្ដែងគឺខ្ពស់ជាងតួលេខនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួន" ដោយសារការបញ្ជាក់នៃចំនួនតួលេខក្នុងរបាយការណ៍នោះគឺអាស្រ័យទៅលើទិន្នន័យរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់។ ណាមួយ ចំនួនដែលរដ្ឋាភិបាលបានបញ្ចេញនោះភាគច្រើនគ្របដណ្ដប់តែលើបុគ្គលិកយោធាដែលបានពលីនៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជនប៉ុណ្ណោះ។<ref name="HRANA">{{cite web |date=7 April 2026 |title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads |url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/ |access-date=31 May 2026 |website=HRANA }}</ref> ====ប្រជាជនស៊ីវិល==== [[File:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|thumb|ក្រុមអ្នកជួយសង្គ្រោះ និងជនស៊ីវិលកំពុងជីកកកាយគំនរបាក់បែកនៃសាលាបឋមសិក្សាកុមារីនៅមីណាប ក្រោយត្រូវវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក]] យោងតាមអ៊ីរ៉ង់ នៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម សាលាបឋមសិក្សាកុមារីមួយកន្លែងក្នុងទីក្រុងមីណាប ត្រូវរង[[ការវាយប្រហារលើសាលារៀនមីណាប|ការវាយប្រហារ]]ដោយអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran |access-date=2 June 2026 |work=Al Jazeera English |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228192239/https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran |archive-date=28 February 2026}}</ref> សាលារៀនមួយនេះដែរមានទីតាំងនៅជិតបរិវេណយោធាអ៊ីរ៉ង់មួយកន្លែង ហើយក៏ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃបរិវេណយោធានោះផងដែរ។<ref name="Browne-2026">{{cite news |last1=Browne |first1=Malachy |last2=Livni |first2=Ephrat |last3=Mahoozi |first3=Sanam |date=1 March 2026 |title=Strike on Girls' School Kills at Least 175, Iranian State Media Says |url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html |access-date=2 June 2026 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite news |last1=Angelovski |first1=Ivan |last2=Szeto |first2=Eric |last3=Bilhete |first3=Britnei |date=4 March 2026 |title=Who bombed a girls' school in Iran? A visual investigation |url=https://www.cbc.ca/news/world/iran-school-bombing-investigation-9.7114994 |access-date=2 June 2026 |work=CBC News }}</ref> ខណៈពេលដែលចំនួនអ្នកស្លាប់មិនត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយឯករាជ្យ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថា មនុស្សជាង ១៧៥ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាកុមារ ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈដែលមនុស្ស ៩៥ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{cite news |last1=Copp |first1=Tara |last2=Mekhennet |first2=Souad |author-link2=Souad Mekhennet |last3=Kelly |first3=Meg |last4=Horton |first4=Alex |last5=Geroge |first5=Susannah |date=11 March 2026 |title=Iranian school was on U.S. target list, may have been mistaken as military site |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/03/11/us-strike-iran-elementary-school-ai-target-list/ |access-date=2 June 2026 |newspaper=The Washington Post }}</ref> ការស៊ើបអង្កេតដោយយោធាអាមេរិកបានរកឃើញជាបឋមថា ការវាយប្រហារចំសាលារៀននេះគឺកើតឡើងចេញពីលំយោងលើទិន្នន័យចាស់ហួសសម័យ។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=United States was "likely" responsible for bombing of girls' school in Iran, per early U.S. assessment |url=https://www.cbsnews.com/news/us-iran-war-bombing-girls-school-assessment/ |access-date=2 June 2026 |work=CBS News }}</ref> [[File:Damages caused by attacks on Tehran 22 Avash 25 esfand 1404.webp|thumb|ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលរងការខូចខាតនៅតេហេរ៉ង់ក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា ប្រជាជនស៊ីវិលជាង ៦០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-death-toll-reaches-555-as-us-israel-escalate-attacks |title=Iran death toll reaches 555 as US, Israel escalate attacks |date=2 March 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ខណៈ HRANA បានរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់ជនស៊ីវិលរហូតដល់ទៅ ១,០៩៧ នាក់។<ref>{{Cite news |url=https://www.en-hrana.org/the-fourth-day-of-the-u-s-israel-war-on-iran-strikes-continue-in-western-regions-of-the-country/ |title=The Fourth Day of the U.S.–Israel War on Iran: Strikes Continue in Western Regions of the Country |work=HRANA |date=4 March 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា អឌ្ឍចន្ទក្រហមបានរាយការណ៍បន្ថែមទៀតថា "អង្គភាព" ស៊ីវិលជាង ៦,៦៦៨ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះរួមមានទីលំនៅដ្ឋានចំនួន ៥,៥៣៥ កន្លែង អង្គភាពពាណិជ្ជកម្មចំនួន ១,០៤១ កន្លែង មជ្ឈមណ្ឌលវេជ្ជសាស្ត្រចំនួន ១៤ ទីតាំង សាលារៀនចំនួន ៦៥ កន្លែង និងមជ្ឈមណ្ឌលជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអឌ្ឍចន្ទក្រហមចំនួន ១៣ កន្លែង។<ref>{{cite news |date=7 March 2026 |title=US-Israeli strikes targeted at least 6,668 civilian units: Red Crescent |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374430 |work=Al Jazeera English}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា HRANA បានប៉ាន់ប្រមាណថាជនរងគ្រោះពីសង្គ្រាមយ៉ាងហោចណាស់ ១៥% មានអាយុស្ថិតនៅក្រោម ១៨ ឆ្នាំ។<ref>{{cite web |date=22 March 2026 |title=Day 23 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: More Than 15% of the Total Fatalities Are Children |url=https://www.en-hrana.org/day-23-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-more-than-15-of-the-total-fatalities-are-children/ |website=Human Rights Activists News Agency}}</ref> គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថាសង្គ្រាមបានបង្កការខូចខាតដល់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់|ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ]]យ៉ាងតិច ១២០ កន្លែង។<ref>{{cite news |date=27 March 2026 |title=Iran Says US, Israeli Strikes Damage 120 Museums, Historic Buildings |url=https://english.aawsat.com/node/5255868 |access-date=2 June 2026 |work=Asharq Al-Awsat​ }}</ref> ===សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល=== ការវិភាគលើរូបភាពផ្កាយរណបដោយកាសែត ''The Washington Post'' បានបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធ ឬឧបករណ៍យោធាជាតួលេខយ៉ាងហោចណាស់ ២២៨ នៅតាមមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងឈូងសមុទ្រពែរ្សដែលត្រូវបានរងការខូចខាត ដោយតួលេខនេះគឺច្រើនជាងអ្វីដែលរដ្ឋបាលត្រាំធ្លាប់បានអះអាង។<ref>{{cite news |last1=Hill |first1=Evan |last2=Ley |first2=Jarrett |last3=Horton |first3=Alex |last4=Copp |first4=Tara |last5=Lamothe |first5=Dan |author5-link=Dan Lamothe |title=Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/05/06/iran-us-bases-satellite-images/ |newspaper=The Washington Post |date=6 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទាហានអាមេរិកចំនួន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងចំណោមអ្នករងរបួសជាង ៣០ នាក់ដោយការវាយប្រហារពីដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅក្បែរជំរុំយោធា[[ជំរុំអារីហ្វយ៉ាន|អារីហ្វយ៉ាន]]ក្នុងកំពង់ផែស៊ូអាយបា ប្រទេស[[គុយវ៉ែត]]។<ref>{{cite news |last1=Kelly |first1=Meg |last2=Horton |first2=Alex |last3=Ley |first3=Jarrett |date=4 March 2026 |title=U.S. troops had little protection from drone strike that killed 6, imagery shows |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/us-troops-had-little-protection-from-drone-strike-that-killed-six-imagery-shows/ar-AA1Xug33?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=2 June 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260325132717/https://www.msn.com/en-us/news/world/us-troops-had-little-protection-from-drone-strike-that-killed-six-imagery-shows/ar-AA1Xug33?apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |archive-date=25 March 2026 |url-status=live |via=MSN}}</ref> នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់ឋានៈពលបាលឯក បានស្លាប់នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ក្នុងឧប្បត្តិហេតុដែលមិនជាប់ទាក់ទងនឹងអរិភាពដែលកំពុងកើតមាននៅមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref name="RC1">{{cite news |url=https://www.reutersconnect.com/item/a-dignified-transfer-of-the-remains-of-us-marine-corps-lance-corporal-kevin-melendez-in-dover/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1JDMldYSkFaNVNORw?previouslyViewed=dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1JDMldYSkFBMUJJSA&position=2 |title=A dignified transfer of the remains of U.S. Marine Corps Lance Corporal Kevin Melendez, in Dover |work=Reuters Connect |date=4 March 2026 }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានរាយការណ៍ថា ទាហាននៃកងឆ្មាំជាតិម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងកំឡុងពេលមានអាសន្នបញ្ហាសុខភាព។<ref>{{cite news |last=Mitchell |first=Ellen |date=9 March 2026 |title=US military reviewing National Guard member's death in Kuwait in health-related incident |url=https://thehill.com/policy/defense/5774793-nypd-officer-kuwait-incident |work=The Hill}}</ref> ទាហានអាមេរិកម្នាក់ទៀតនៃ[[កងពលតូចអវកាសទីមួយ]] ដែលបានរងរបួសនៅក្នុងការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតក្នុងថ្ងៃទី១ ខែមីនា បានស្លាប់ដោយសាររបួសនៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា។<ref>{{cite web |url=https://www.spacecom.mil/Newsroom/News/Article-Display/Article/4428548/statement-by-commander-of-united-states-space-command-on-loss-of-usasmdc-soldie/ |title=Statement by Commander of United States Space Command on Loss of USASMDC Soldier in Support of Operation Epic Fury |date=9 March 2026 |website=United States Space Command}}</ref> ទាហានអាកាសអាមេរិកចំនួនប្រាំមួយនាក់បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា នៅពេលដែលយន្តហោះចាក់សាំងលើអាកាសប្រភេទ [[បូអ៊ីង ខេស៊ី-១៣៥ ស្ត្រាតូធែងខឺរ|ខេស៊ី-១៣៥]] របស់ពួកគេបានធ្លាក់នៅភាគខាងលិចប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ បញ្ជាការកណ្តាលបាននិយាយថា ការធ្លាក់យន្តហោះមួយគ្រឿងនេះគឺមិនមែនជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពវាយប្រហារអរិភាពណាទេ ប៉ុន្តែបានកើតឡើងក្នុងកំឡុងឧប្បត្តិហេតុដែលពាក់ព័ន្ធនឹងយន្តហោះអាមេរិកមួយគ្រឿងទៀត។ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា យោធាអាមេរិកបានប្រកាសជាសាធារណៈថា ទាហានអាមេរិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានទទួលរងរបួស។<ref name="AP1">{{cite news |url=https://apnews.com/article/us-iran-tanker-aircraft-crash-iraq-kc135-c337359a58be6280dc96fdbf1cb48a5b |title=All 6 crew members on a US refueling plane that crashed in Iraq are dead, US military says |first1=Konstantin |last1=Toropin |first2=Ben |last2=Finley |first3=Kim |last3=Tong-Hyung |work=Associated Press |date=13 March 2026 |access-date=2 June 2026}}</ref> [[ម៉ាហ្កេន ដាវីដ​ អាដុំ]]បានរាយការណ៍ថា ការវាយប្រហារដំបូងៗរបស់អ៊ីរ៉ង់បានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ៨៩ នាក់រងរបួស ដោយក្នុងនោះមានមនុស្សបីនាក់បានរងរបួសដោយផ្ទាល់នឹងការវាយប្រហារនោះ រីឯប៉ុន្មាននាក់ទៀតបានរងរបួសដោយប្រយោល ហើយភាគច្រើនជាប្រជាជនស៊ីវិល។<ref>{{cite news |last=Fabian |first=Emanuel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medics-treat-89-people-during-iranian-strikes-most-lightly-hurt-running-for-shelter/ |title=Medics treat 89 people during Iranian strikes, most lightly hurt running for shelter |work=The Times of Israel |date=28 February 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ការបាញ់មីស៊ីលចូលទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]ដោយអ៊ីរ៉ង់បានសម្លាប់ស្ត្រីម្នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ២២ នាក់ផ្សេងទៀត ដោយក្នុងនោះមានម្នាក់បានរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite news |url=https://www.ynetnews.com/article/bj3sy0gt11l |title=Woman killed, 22 injured in direct strike in Tel Aviv after siren sounded late |work=Ynet |date=28 February 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា វិហារសាសនាមួយ និងអគារលំនៅដ្ឋានមួយក្នុងទីក្រុង[[ប៊ីតឆេម៉ែស]]ត្រូវបានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ធ្លាក់ពីលើ ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល ៩ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៤៩ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite news |last1=Levine |first1=Heidi |last2=Soroka |first2=Lior |last3=Chason |first3=Rachel |date=2 March 2026 |title=From the scene where nine people were killed in central Israel |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/01/trump-iran-israel-khamenei-strikes-live-updates/#link-CEXNRF6AGRFYLF2OSFT4GSVMEA |access-date=3 June 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា កម្មករពីរនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតនៅទីក្រុង[[យ៉េហ៊ូដ]] នៅខាងក្រៅទីក្រុងតែលអាវីហ្វ បន្ទាប់ពីពួកគេបានប៉ះនឹងគ្រាប់តូចៗពីមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ដែលបំពាក់ដោយក្បាលគ្រាប់បែកចង្កោម។<ref>{{cite news |last=Fabian |first=Emanuel |url=https://www.timesofisrael.com/second-victim-dies-after-mondays-iranian-cluster-missile-strike-in-central-israel/ |title=Second victim dies after Monday's Iranian cluster missile strike in central Israel |work=The Times of Israel |date=10 March 2026 |access-date=3 June 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា គ្រាប់បែកចង្កោមមួយគ្រាប់ពីក្បាលមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយបានហោះមកបំបុកចូលអគារអាផាតមិនមួយកន្លែងនៅទីក្រុង[[រ៉ាម៉ាត់ហ្កាំន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សពីរនាក់។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយពីកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារនេះថាជា "ការសងសឹកឱ្យលោកអាលី ឡារីយ៉ានីនិងសហការីលោក" ដែលត្រូវបានសម្លាប់កាលពីមួយថ្ងៃមុនដោយអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite news |date=18 March 2026 |title=Iran launches 'revenge' missile attack on Israel after assassinations |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/iran-launches-revenge-missile-attack-on-israel-after-assassinations |access-date=3 June 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> យោងតាមសារព័ត៌មាន ​​CNN ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមគឺជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ លោក N.R. Jenzen-Jones មកពី ''Armament Research Services'' បាននិយាយថា គ្រាប់ប្រភេទនេះកំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ "ជាចម្បងដើម្បីបង្កភាពភ័យខ្លាចដល់ប្រជាជនស៊ីវិល"។<ref>{{cite news |first1=Jeremy |last1=Diamond |first2=Gianluca |last2=Mezzofiore |first3=Zeena |last3=Saifi |date=12 March 2026 |title=How Iran's use of cluster munitions is challenging Israel's air defenses |url=https://www.cnn.com/2026/03/12/middleeast/iran-cluster-munition-israel-defenses-intl-cmd |access-date=3 June 2026 |work=CNN }}</ref> ===ប្រទេសដទៃ=== នៅប្រទេស[[លីបង់]] មនុស្សជាង ២,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងជាង ៤,០០០ នាក់ទៀតបានរងរបួសក្រោមការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែល<ref name="AnadoluDeaths">{{Cite news |url=https://www.aa.com.tr/en/world/death-toll-from-israeli-attacks-on-lebanon-since-march-2-exceeds-2-000/3902329 |title=Death toll from Israeli attacks on Lebanon since March 2 exceeds 2,000 |first=Rania |last=Abushamala |date=11 April 2026 |work=Anadolu Agency }}</ref> ហើយអាជ្ញាធររដ្ឋលីបង់បានរាយការណ៍ថា មនុស្សជាងមួយលាននាក់ ដែលស្មើនឹង ១/៦ នៃចំនួនប្រជាជនសរុប បានបង្ខំផ្លាស់ទីលំនៅ។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=Live updates: Iran's president says nation 'will not bow' to pressure from US and Israel |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-08-2026 |access-date=3 June 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅក្នុងសង្គ្រាម [[កងកម្លាំងបណ្តោះអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិនៅលីបង់]]ចំនួន ៦ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|name="UNIFIL killed"}} និង ១១ នាក់ទៀតបានរងរបួស។{{refn|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org"/> នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់វិញ សមាជិកពីររូបនៃ[[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]] ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបាត់បង់ជីវិត និងបីនាក់ទៀតបានរងរបួស នៅក្នុងការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ ខណៈរបាយការណ៍ក្រោយៗបានអះអាងថាមានអ្នកស្លាប់ចំនួនបីនាក់។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/2f9b79e6-a28e-5d7b-b67c-5b95621d953b |first=Erika |last=Solomon |work=The New York Times |title=U.S. Attacks Iran as Trump Calls for Overthrow of Government |date=28 February 2026}}</ref> [[File:EAS warning sent to phones during the Iranian stikes.png|thumb|250x250px|សារជូនដំណឹងបន្ទាន់ដែលបានផ្ញើទៅកាន់ប្រជាជននៃអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ភ្លាមៗក្រោយអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃត្រូវរងការវាយប្រហារនៅវេលាម៉ោងប្រហែល ១២:៣០ ព្រឹក, ២៨ កុម្ភៈ]] ក្រៅពីអ៊ីស្រាអែល អ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជាច្រើនទៀតដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើប្រទេសបារ៉ែនបានសម្លាប់មនុស្សបីនាក់<ref>{{cite news |first1=Abbas |last1=Al Lawati |first2=Laura |last2=Sharman |date=1 March 2026 |title=Passengers flee smoke-filled Dubai airport as Iran attacks major Gulf travel hubs |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/dubai-airport-uae-iran-attacks-intl-hnk |access-date=4 June 2026 |work=CNN }}</ref> ការវាយប្រហារសម្ដៅលើប្រទេសគុយវ៉ែតវិញបានសម្លាប់ទាហានបួននាក់និងប្រជាជនស៊ីវិលបួននាក់<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Drone Attack Causes Damage, Panic at Kuwait Airport |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-strikes-2026/card/drone-attack-causes-damage-panic-at-kuwait-airport-GjmmBnex7j6G69nMUfSR |access-date=4 June 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> ការវាយប្រហារនៅអូម៉ង់បានសម្លាប់មនុស្សបីនាក់<ref>{{cite web |date=1 March 2026 |title=Oman port and tanker hit as US-Israeli attacks on Iran widen regional war |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/563181/World/Region/Oman-port-and-tanker-hit-as-USIsraeli-attacks-on-I.aspx |access-date=4 June 2026 |website=Ahram Online}}</ref> ហើយនៅអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតមានពីរនាក់បានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{cite news |last=Dwivedi |first=Vinay |date=3 March 2026 |title=Iran war live updates: U.S. embassy in Riyadh hit by drones, Trump promises response 'soon' |url=https://www.cnbc.com/2026/03/03/us-iran-war-live-updates.html |access-date=4 June 2026 |work=CNBC }}</ref> ចំពោះអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមវិញ សាមីខ្លួនបានបាត់បង់ទាហានចំនួនពីរនាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិលចំនួនប្រាំមួយនាក់។<ref>{{cite web |date=17 March 2026 |title=Day 18 of war: One dead as shrapnel falls in UAE; distance learning to continue for 2 weeks |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates |access-date=4 June 2026 |website=Khaleej Times }}</ref> ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់រួមបានរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនអ៊ីរ៉ង់ច្រើនធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ បើប្រៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់ នេះក៏ព្រោះតែអារ៉ាប់រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធបំផុតជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងចំណោមរដ្ឋអារ៉ាប់ទាំងអស់។​​ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមក៏ជាប្រទេសអារ៉ាប់តែមួយផងដែរ ដែលបានធ្វើការវាយប្រហារតបតលើអ៊ីរ៉ង់វិញជាសម្ងាត់ បន្ថែមពីលើយុទ្ធនាការអ៊ីស្រាអែល-អាមេរិក។<ref>{{cite news |last=Wintour |first=Patrick|date=17 May 2026 |title=UAE's secret attack on Iran risks drawing Gulf states into the war |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/12/uae-secret-attack-iran-risks-gulf-states-regional-conflict |access-date=4 June 2026 |work=The Guardian }}</ref> គ្រាប់មីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ង់ក៏បានហោះទៅនឹងប៉ះនឹងប្រទេស[[កាតា]] [[អាស៊ែបៃសង់]]<ref name=ynet260305/> និងទឹកដី[[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]]របស់អង់គ្លេសក្នុងប្រទេស[[ស៊ីប]]ផងដែរ។<ref name=attoncyprus>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ===សហេតុភាពតាមសញ្ជាតិ=== {| class="wikitable col1left" |+សហេតុភាពតាមសញ្ជាតិ !ប្រទេស !ចំនួនស្លាប់ !ចំនួនរបួស |- !សរុប !៧,១៤៤–៩,៦៧៦+ !៤៦,៩៦៥ |- |អ៊ីរ៉ង់ | data-sort-value="3636" |៣,៤៦៨–៦,០០០+<br />៣,៤៦៨ (អ៊ីរ៉ង់)<ref name="aje3468">{{Cite web |date=19 April 2026|title=Over 1,000 apartments in Tel Aviv left uninhabitable by Iranian strikes|url=https://aje.news/w7b54q?update=4503817|website=Al Jazeera English}}</ref><br />៣,៦៣៦ (HRANA)<ref name="HRANA"/><br />៦,០០០+ (អាមេរិក/អ៊ីស្រាអែល)<ref name="Bohbot150326"/> |​១៥,០០០-២៦,៥០០<br />២៦,៥០០ ([[ក្រសួងសុខាភិបាលអ៊ីរ៉ង់]])<ref name="aj260329">{{Cite web |date=29 March 2026|title=Iran's death toll reaches 2,076|url=https://aje.news/zgevw1?update=4444031|website=Al Jazeera English}}</ref><br />១៥,០០០ (អាមេរិក/អ៊ីស្រាអែល)<ref name="Bohbot150326" /> |- |លីបង់ |៣,៤៣៣ ([[ក្រសួងសុខភាពសាធារណៈ (លីបង់)|ក្រសួងសុខភាពសាធារណៈលីបង់]])<ref name="Lebanon">{{Cite web |date=1 July 2026 |title=Lebanon death toll since March 2 reaches 3,433 |url=https://aje.news/xhk3kr?update=4617978 |website=Al Jazeera}}</ref><ref name="Lebanon21April">{{Cite news|date=21 April 2026|title=Lebanon Raises Israel-Hezbollah War Death Toll to 2,454|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5265042-lebanon-raises-israel-hezbollah-war-death-toll-2454|work=Asharq Al-Awsat|access-date=4 June 2026}}</ref><br />១,០០០ ([[ហេស្បុលឡា]])<ref name="Hezbollah1">{{Cite news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsa|access-date=4 June 2026}}</ref><br />១,៧០០ ([[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]])<ref name="Hezbollah2">{{Cite news|last1=Horovitz|first1=Michael|last2=Levaton|first2=Stav|date=16 April 2026|title=Opposition, northern mayors decry imposed ceasefires as Lebanon truce declared|url=https://www.timesofisrael.com/opposition-northern-mayors-decry-imposed-ceasefires-as-lebanon-truce-declared/|work=The Times of Israel |issn=0040-7909|access-date=4 June 2026}}</ref> |១០,៣៩៥ (ក្រសួងសុខាភិបាលលីបង់)<ref name="Lebanon21April" /><ref name="Hezbollah1" /><ref name="Hezbollah2" /><ref name="Lebanon" /> |- |អ៊ីរ៉ាក់ |១១៩+<ref>{{Cite web |date=2026-04-09|title=US-Iran war: Thousands killed and billions spent as fragile ceasefire takes effect|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-israel-us-war-death-toll-b2953551.html|access-date=2026-04-24|website=The Independent}}</ref> |៣៧០<ref name="pmfiraq">{{cite news|url=https://shafaq.com/en/Security/PMF-reports-80-killed-270-wounded-since-start-of-US-Iran-war|title=PMF reports 80 killed, 270 wounded since start of US-Iran war}}</ref> |- |អ៊ីស្រាអែល |៥៧<ref name="Israeli military personnel 1">{{Cite news|date=19 April 2026|title=16 Israeli soldiers killed, 690 wounded since Feb. 28: Army|url=https://www.middleeastmonitor.com/20260419-16-israeli-soldiers-killed-690-wounded-since-feb-28-army/|work=Middle East Monitor|access-date=4 June 2026}}</ref><ref name="Fabian01">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |last2=Agencies |date=2026-04-26 |title=IDF soldier killed in south Lebanon drone attack as Israel, Hezbollah trade fire and blame |url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-killed-in-south-lebanon-drone-attack-as-israel-hezbollah-trade-blame/ |access-date=2026-06-04 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name="Fabian02">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-04-28 |title=Israeli Defense Ministry contractor killed in Hezbollah drone attack in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-defense-ministry-contractor-killed-in-hezbollah-drone-attack-in-southern-lebanon/ |access-date=2026-06-04 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> |៨,៩៧០<ref name="Israeli military personnel 2">{{Cite news|date=19 April 2026|title=Israel reports nearly 700 soldiers wounded in Lebanon operations|url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Israel-reports-nearly-700-soldiers-wounded-in-Lebanon-operations|work=Shafaq News|access-date=4 June 2026}}</ref> |- |សហរដ្ឋអាមេរិក |១៥<ref name="United States killed in combat">{{Cite news|last1=Berger|first1=Ava|title=These are the casualties and cost of the war in Iran 2 weeks into the conflict|url=https://www.npr.org/2026/03/14/nx-s1-5746623/iran-war-cost-deaths|access-date=6 June 2026|agency=NPR|date=14 March 2026}}</ref> |៥៤៣<ref name="AP1"/> |- |វ៉េសប៊ែង |១៤<ref name="Palestine killed 2">{{Cite news|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/168435|title=Death toll from missile strike on Hebron town rises to four|work=Wafa}}</ref> |1១៥<ref name="Palestine killed 2" /> |- |អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម |១៣<ref name="United Arab Emirates">{{Cite news |title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|date=8 April 2026|access-date=4 June 2026|website=Khaleej Times }}</ref> |២២៧<ref name="United Arab Emirates" /> |- |គុយវ៉ែត |១១<ref name="Kuwait 3">{{Cite web |title=Six injured after debris from Iranian attack falls in northern Kuwait|url=https://www.iranintl.com/en/202604062863|date=6 April 2026|access-date=4 June 2026|website=Iran International}}</ref> |១៨២<ref name="Kuwait 3" /> |- |ឥណ្ឌូណេស៊ី |៦<ref name=":0">{{Cite news |title=Peacekeeper dies of wounds suffered in Lebanon last month, UNIFIL says |url=https://www.euronews.com/2026/04/24/indonesian-peacekeeper-dies-of-wounds-suffered-in-lebanon-last-month-unifil-says |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425033809/https://www.euronews.com/2026/04/24/indonesian-peacekeeper-dies-of-wounds-suffered-in-lebanon-last-month-unifil-says |archive-date=2026-04-25 |access-date=2026-06-04 |work=euronews |url-status=live }}</ref> |១<ref name=":0" /> |- |បារ៉ែន |៣<ref name="Sabah">{{Cite news |last=Sabah|first=Zaid|date=9 March 2026|title=Iran's president, military and police pledge allegiance to Mojtaba Khamenei|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/9/iran-war-live-mojtaba-khamenei-named-supreme-leader-israel-bombs-tehran|access-date=4 June 2026|work=Al Jazeera English }}</ref> |៤២<ref name="Sabah" /> |- |អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត |៣<ref name="Saudi Arabia">{{Cite news |title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|date=9 April 2026|access-date=4 June 2026|work=Al Jazeera English}}</ref> |២៩<ref name="Saudi Arabia" /> |- |អូម៉ង់ |៣<ref name="Oman">{{Cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) سقوط طائرتيْن مُسيرتين في ولاية صُحار |url=https://omannews.gov.om/topics/ar/3/show/464802/ona |date=13 March 2026 |website=Oman News Agency}}</ref> |១៧<ref name="Oman" /> |- |បារាំង |៣<ref name="lot22april"/> |៩<ref name="lot22april" /> |- |ស៊ីរី |២<ref name="syr">{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country's south|date=4 April 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=12 May 2026 |title=Syrian man killed, wife injured in Israeli attack on Lebanon’s Tyre |url=https://aje.news/p6a948?update=4565270 |website=Al Jazeera}}</ref> |១<ref name=":1" /> |- |ហ្វីលីពីន |២<ref name="phil">{{Cite web |last=Cupin|first=Bea|date=7 April 2026|title=Filipina dies in missile strike on Israel|url=https://www.rappler.com/philippines/filipina-dies-missile-strike-haifa-israel/|access-date=4 June 2026|website=RAPPLER }}</ref> |០<ref name="phil" /> |- |ស៊ែប៊ី |១<ref name=":2">{{Cite journal |date=2026-06-04 |title=Serbian UN peacekeeper killed in south Lebanon |url=https://www.rte.ie/news/middle-east/2026/0604/1576721-unifil-troops-shooting-lebanon/ }}</ref> |០<ref name=":2" /> |- |ហ្សកដានី |០<ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker|access-date=4 June 2026|work=Al Jazeera English}}</ref> |២៩<ref name="aj260305" /> |- |កាតា |០<ref name="qat">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|first=Huda|last=Ata|first2=Lekshmy|last2=Pavithran|first3=Jay|last3=Hilotin|date=8 April 2026|website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema}}</ref> |២០<ref name="qat" /> |- |អាស៊ែបៃសង់ |០<ref name="azer">{{Cite news |last=Sauer|first=Pjotr|date=5 March 2026|title=Azerbaijan accuses Iran of 'terrorist' drone attack on airport that injured four people|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/05/azerbaijan-accuses-iran-drone-attack-airport-injured-people|access-date=4 June 2026|work=The Guardian|issn=0261-3077}}</ref> |៤<ref name="azer" /> |- |អេស្ប៉ាញ |០<ref name=":3">{{Cite web |date=4 June 2026 |title=Spain denounces attacks in Lebanon after UN peacekeepers injured |url=https://aje.news/dud2nk?update=4626497 |website=Al Jazeera}}</ref> |២<ref name=":3" /> |} ==ផលប៉ះពាល់== ===អ៊ីរ៉ង់=== {{multiple image| | image1 = Masoud Pezeshkian 2025 (cropped).jpg | image2 = Gholam Hossein Mohseni-Eje'i 2023 (Cropped).jpg | image3 = Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg | perrow = 3 | footer = សមាជិកទាំងបីនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំបណ្ដោះអាសន្ន]] – លោកប្រធានាធិបតី[[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]] លោកប្រធានតុលាការកំពូល[[ហ្កូឡាំហូសេន ម៉ូសេនីអេជេអ៊ី]] និងអាយ៉ាតុល្លា[[អាលីរ៉េហ្សា អារ៉ាហ្វី]] | total_width = 350}} មរណភាពរបស់អាលី ហាមេនៃបានបើកផ្លូវជំរុញឱ្យមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំកំពូលថ្មី។ យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ [[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំបណ្តោះអាសន្ន]] ដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា គឺត្រូវកាន់មុខងារដើរតួជាប្រមុខរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់រហូតដល់មេដឹកនាំកំពូលថ្មីត្រូវបានជ្រើសតាំង។<ref name="Reuters-2026"/> លោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងនៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីជំនួសឱ្យឪពុករបស់លោក។<ref>{{cite news |last=Tondo |first=Lorenzo |date=8 March 2026 |title=Ali Khamenei's son Mojtaba chosen as Iran's new supreme leader |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/ali-khameneis-son-mojtaba-chosen-as-irans-new-supreme-leader |access-date=5 June 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា លោកហាមេនៃនៅកំពុងសម្ងំលាក់ខ្លួននៅឡើយ ខណៈមេដឹកនាំប្រទេសជាក់ស្តែងនៅគេមិនទាន់ប្រាកដប្រជានៅឡើយ។ បច្ចុប្បន្ន លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អះម៉ាដ វ៉ាហ៊ីឌី]] ដែលជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកកំពុងដឹកនាំប្រទេសដោយផ្ទាល់ ក៏ដូចជាអ្នកបញ្ជាប្រតិបត្តិការយោធាអ៊ីរ៉ង់ និងកំណត់គោលជំហរចរចារបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=U.S. Think Tank: Ahmad Vahidi, Key Figure Behind Iran's Hardline Stance in Negotiations |url=https://iranwire.com/en/news/152695-us-think-tank-ahmad-vahidi-key-figure-behind-irans-hardline-stance-in-negotiations/ |work=IranWire |date=21 May 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Associated Press: This hard-line Iranian general is a major player in talks with US over war |url=https://understandingwar.org/newsroom/associated-press-this-hard-line-iranian-general-is-a-major-player-in-talks-with-us-over-war/ |work=Institute for the Study of War |date=21 May 2026}}</ref> [[File:Tehran - The Fourth Day of War 4 Avash.webp|thumb|ផ្សែងហុយចេញពីតំបន់ស៊ីវិលនៅក្នុងរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ក្រោយត្រូវមីស៊ីលអ៊ីស្រាអែលធ្លាក់ចំ, ៣ មីនា ២០២៦]] ក្រោយការផ្ដោះប្ដូរបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលទៅគ្នាទៅវិញទៅមក ទីក្រុង[[តេហេរ៉ង់]] រដ្ឋធានីរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានក្លាយជាទីស្ងាត់ជ្រងំ ដោយមនុស្សជាច្រើនមិនហ៊ានចេញក្រៅទៅប្រកបរបររបស់ខ្លួន<ref>{{cite news |date=3 March 2026 |title=Bombardment unleashes terror in Tehran with no sign of protests |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/bombardment-unleashes-terror-tehran-with-no-sign-protests-2026-03-03 |work=Reuters}}</ref> ខណៈគ្រប់សាលារៀនត្រូវបិទទ្វារ រីឯស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលនិងធនាគារបានកាត់បន្ថយសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Streets empty and shops close as US strikes confirm Iranian fears |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260228-streets-empty-and-shops-close-as-us-strikes-confirm-iranian-fears |access-date=5 June 2026 |work=France 24 }}</ref> យោងទៅតាម ''NetBlocks'' បានឱ្យដឹងថា​ សកម្មភាពអ៊ីនធឺណិតនៅអ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៤% បើប្រៀបធៀបទៅរាល់ដង ក្រោយពីត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ដោយរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{cite web |url=https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657 |title=NetBlocks (@netblocks@mastodon.social) |date=28 February 2026 |website=Mastodon}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឃ្លីបវីដេអូបានបង្ហាញពី[[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]អ៊ីរ៉ាក់ ត្រូវបានបញ្ជូនចូលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite web |url=https://www.iranintl.com/en/202603299955 |title=Video: Iraq's Popular Mobilization Forces in Abadan |date=29 March 2026 |website=Iran International}}</ref> យោងតាមកាសែត ''The Wall Street Journal'' ត្រាំធ្លាប់បានបើកចំហចំពោះការផ្ដល់ជំនួយគាំទ្រដល់កងជីវពលប្រដាប់អាវុធ[[ជនជាតិឃឺដនៅអ៊ីរ៉ង់|ឃឺដនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់]] ដែលកំពុងមាន[[ជម្លោះឃឺដ–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះជាមួយទីក្រុងតេហេរ៉ង់]]អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ហើយក៏ជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយក្នុងតំបន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែរ។<ref>{{cite news |date=3 March 2026 |title=CIA working to arm Kurdish forces to spark uprising in Iran, sources say |url=https://www.cnn.com/2026/03/03/politics/cia-arming-kurds-iran |access-date=5 June 2026 |work=CNN }}</ref> យ៉ាងណាមិញ លោកត្រាំក្រោយមកបាននិយាយវិញថា លោកគ្មានបំណងចង់បញ្ជូនជនជាតិឃឺដចូលប្រយុទ្ធក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=7 March 2026 |title=Trump rules out sending Kurds into Iran |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/07/iran-war-latest-news-tehran-israel-donald-trump-us-invasion/?msockid=27188584bb6c64923cfa9292ba0c6563 |work=The Daily Telegraph}}</ref> ===សេដ្ឋកិច្ច=== សង្គ្រាមនេះបានបង្កបង្កើតជាផលវិបាកជាច្រើនដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដូចជានាំឱ្យតម្លៃប្រេងនិងឧស្ម័នកើនឡើង ប៉ះពាល់វិស័យអាកាសចរណ៍និងទេសចរណ៍ ក៏ដូចជាបានរង្គោះរង្គើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-conflict-poses-new-risk-us-economic-resilience-2026-03-02 |title=Iran conflict poses new risk to US economic resilience |work=Reuters |date=2 March 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> [[File:2020- Price of oil.svg|thumb|តារាងបង្ហាញពីកំណើននៃតម្លៃប្រេងសកលបង្កឡើងដោយព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកសំខាន់ៗដូចជា [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]] [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២]] និងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ក្នុងឆ្នាំ២០២៦<ref name=EIA_OilPriceData>{{cite web |title=Petroleum & Other Liquids / Data ▼ / Download series history |url=https://www.eia.gov/dnav/pet/pet_pri_spt_s1_w.htm |publisher=U.S. Energy Information Administration (EIA) |archive-url=https://web.archive.org/web/20260605153644/https://www.eia.gov/dnav/pet/pet_pri_spt_s1_w.htm |archive-date=5 June 2026 |url-status=live}}</ref>]] តម្លៃប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិបានកើនឡើងភ្លាមៗក្រោយពីអ៊ីរ៉ង់បានគំរាមវាយប្រហារលើនាវាដឹកប្រេងនិងកប៉ាល់ដទៃទៀត ហើយនិងការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរោងចក្រប្រេងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសផលិតប្រេងក្នុងតំបន់។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/02/middle-east-crisis-oil-prices-inflation-us-iran-interest-rates-growth |title=Middle East crisis pushes up oil prices – and could drive inflation rises too |work=The Guardian |date=2 March 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> ២០% នៃការដឹកជញ្ជូនផលិតកម្មប្រេង និងឧស្ម័នសកលគឺជារឿយៗត្រូវឆ្លងកាត់តាម[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]។<ref name="Buchanan-2026">{{cite news |last1=Buchanan |first1=Naomi |title=There's a major inflation risk lurking for the economy as the Iran war drags on, and it's not oil |url=https://www.businessinsider.com/food-inflation-oil-prices-fertilizer-farmers-iran-war-shipping-hormuz-2026-3 |work=Business Insider |date=11 March 2026}}</ref> ខណៈភ្លើងសង្គ្រាមនៅបន្តឆាបឆេះ តម្លៃប្រេងនិងឧស្ម័នបានធ្លាក់និងកើនទៅតាមស្ថានភាព ខណៈទីផ្សារបានព្យាយាមវាស់វែងតម្លៃទៅតាមលទ្ធភាពដែលជម្លោះអាចបញ្ចប់។ តម្លៃប្រេងនៅមុនសង្គ្រាមគឺស្ថិតនៅក្រោម ៧០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល<ref>{{Cite web |title=Brent Crude Oil Prices (1987-2026) |url=https://www.macrotrends.net/2480/brent-crude-oil-prices-10-year-daily-chart |access-date=6 June 2026 |website=Macrotrends |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724200853/https://www.macrotrends.net/2480/brent-crude-oil-prices-10-year-daily-chart |archive-date=24 កក្កដា 2026 |url-status=dead}}</ref> តែបើគិតមកត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែមីនាវិញ តម្លៃវាបានហក់ឡើងរហូតដល់ ១៣៩ ដុល្លារឯណោះ<ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |volume=11 |issue=1 |pages=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> រីឯតម្លៃឧស្ម័នក៏បានស្ទុះឡើងខ្ពស់ដូចគ្នា។<ref name="bloomberg4march">{{cite web |last1=Stapczynski |first1=Stephen |last2=Liao |first2=Ruth |last3=El Wardany |first3=Salma |date=4 March 2026 |title=Qatar's Hard-Won Reputation as Safest Gas Supplier Lost in Days |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-04/iran-war-dents-qatar-s-reputation-as-lng-s-safest-bet |website=Bloomberg News}}</ref> មកដល់ចុងខែមីនា កង្វះផលិតផលប្រេងឥន្ធនៈនៅតាមបណ្ដាប្រទេស[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]បានកំពុងកើនឡើង ខណៈដែលស្តុកបម្រុងកំពុងធ្លាក់ចុះ។<ref name=bbc-20260324>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1450zj6n48o |title=Everyday life in Asia is being upended by Iran war fuel crisis |last1=Ewe |first1=ByKoh |last2=Drury |first2=Flora |work=BBC News |date=24 March 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> [[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក]]របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងក្រុមអ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗបានព្រមានថា សង្គ្រាមនេះកំពុងជំរុញឱ្យតម្លៃស្បៀងអាហារសកលកើនឡើង ហើយអាចក្នុងរយៈពេលយូរ។<ref>{{cite web |title=WFP warns rising food and fuel prices risk pushing global hunger higher as humanitarian needs grow |url=https://www.wfp.org/news/wfp-warns-rising-food-and-fuel-prices-risk-pushing-global-hunger-higher-humanitarian-needs |website=[[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក|World Food Programme]] |date=8 March 2026}}</ref> ===អាកាសចរណ៍=== [[File:Grounded airliners at Manchester Airport Feb 2026.jpg|thumb|យន្តហោះនៃ[[កាតាអ៊ែរវ៉េ|ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍កាតា]] [[គុយវ៉ែតអ៊ែរវ៉េ|គុយវ៉ែត]] និង[[អេមីរ៉ាតស៍ (អាកាសចរណ៍)|អេមីរ៉ាត]]កំពុងជាប់គាំងក្នុង[[អាកាសយានដ្ឋានមែនឈេស្ទ័រ]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦]] ដែនអាកាសរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហាមឃាត់រាល់ដំណើរហោះហើររបស់យន្តហោះស៊ីវិលក្នុងកំឡុងពេលជម្លោះ<ref>{{cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's skies empty after strikes as regional states close airspace |url=https://www.iranintl.com/en/202602284853 |access-date=7 June 2026 |website=Iran International}}</ref> ខណៈដែលប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីស្រាអែល គុយវ៉ែត កាតា ស៊ីរី និងអារ៉ាប់រួមបានបិទដែនអាកាសរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន។<ref>{{cite news |last=Yosef |first=Eugenia |date=28 February 2026 |title=Israel closes airspace after strikes on Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yjlf6000v3b6parlqyd31 |access-date=7 June 2026 |work=CNN }}</ref><ref>{{cite news |title=Iraq shuttering airspace after US, Israel strike Iran |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iraq-shuttering-airspace-after-us-israel-strike-iran/ |first=Noam |last=Lehmann |date=28 February 2026 |work=The Times of Israel}}</ref>ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍មួយចំនួនវិញបានផ្អាកសេវាកម្មហោះហើរចូលតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាតែម្តង។<ref>{{cite news |first1=Frederico |last1=Maccioni |first2=Joanna |last2=Plucinska |title=Travel in chaos as airlines cancel flights after US, Israel strikes on Iran |url=https://www.reuters.com/world/europe/airlines-suspend-middle-east-flights-after-us-israel-strikes-iran-2026-02-28/ |work=Reuters |date=28 February 2026}}</ref> ការរំខានដល់ប្រព័ន្ធវិស័យផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈសកល ដែលបណ្តាលមកពីការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍នោះ ក៏បាននាំឱ្យតម្លៃប្រេងសាំងយន្តហោះហក់ឡើងថ្លៃផងដែរ ខណៈតម្លៃសំបុត្រយន្តហោះវិញបានកើនទៅតាមគ្នាទាំងសម្រាប់ជើងហោះហើរក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍បានប្រតិកម្មដោយតម្លើងថ្លៃសំបុត្រ និងកែសម្រួលកាលវិភាគហោះហើរមួយចំនួន ដើម្បីទប់ទល់នឹងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈកើនឡើងខ្ពស់។<ref>{{Cite web |last=Iacurci |first=Greg |date=2 May 2026 |title=Airfare amid Iran war: Buy now or wait out the conflict? Experts weigh the risks |url=https://www.cnbc.com/2026/05/02/iran-war-airfare-travel-airlines-plane-tickets-when-to-buy.html |access-date=7 June 2026 |website=CNBC }}</ref><ref>{{Cite web |date=29 April 2026 |title=Iran war, jet fuel concerns cloud airlines' summer holiday plans |url=https://www.reuters.com/business/iran-war-jet-fuel-concerns-cloud-airlines-summer-holiday-plans-2026-04-29/ |website=Reuters}}</ref> ===ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍=== ចរាចរណ៍ដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]] ដែលជាចំណុចផ្លូវសមុទ្រដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មថាមពលពិភពលោក ត្រូវបានអ៊ីរ៉ង់ប្រើប្រាស់កម្លាំងបិទចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ មកម៉្លេះ ក្រោយពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានបើកសង្គ្រាមផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ និងបានធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលរបស់ខ្លួនគឺលោក[[អាលី ហាមេនៃ]]។ ដើម្បីជាការសងសឹក អ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារដោយមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដារដ្ឋដទៃក្នុងតំបន់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ [[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម|កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] បានប្រកាសចេញនូវសារព្រមានហាមឃាត់រាល់ដំណើរឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រខាងលើ ហើយខ្លួនមានសិទ្ធិឡើងពិនិត្យ​ ឬវាយប្រហារនាវាពាណិជ្ជកម្មណាមិនស្ដាប់បង្គាប់ ហើយខ្លួនបានដាក់ពង្រាយមីនក្រោមសមុទ្រនៅក្នុងបរិវេណនៃច្រកសមុទ្រនោះផងដែរ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបិទច្រកនិងផ្លូវសមុទ្រចូលទៅអ៊ីរ៉ង់ក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ នៅមុនពេលសង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់នេះផ្ទុះឡើង ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ត្រូវបានបើកចំហដោយសេរី ហើយប្រមាណ ២៥% នៃពាណិជ្ជកម្មប្រេងពិភពលោកតាមផ្លូវសមុទ្រនិង ២០% នៃឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ ពិភពលោកបានឆ្លងកាត់ចេញចូលតាមច្រកមួយនេះឯង។ ==ប្រតិកម្ម== ===ភាគីសង្គ្រាម=== ====អ៊ីរ៉ង់==== ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់បានសន្យាថានឹងមានការឆ្លើយតបទៅវិញ ខណៈដែលកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានមមាញឹកវាយប្រហារមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស]]។<ref>{{Cite web |date=28 February 2026|title=Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says|url=https://www.iranintl.com/en/202602282948|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304145112/https://www.iranintl.com/en/202602282948|archive-date=4 March 2026|access-date=8 June 2026|website=Iran International}}</ref> [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូល]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា អ៊ីរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារដោយ "ប្រតិបត្តិការផ្លូវអាកាសដ៏ឃោរឃៅមួយ" ក្រោមថ្វីដៃសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែល និងបានបន្ថែមទៀតថា "រឿងនេះបានកើតឡើងជាថ្មីទៀតហើយខណៈពេលកិច្ចចរចាកំពុងដំណើរការ ហើយសត្រូវយើងពួកគេដេកស្រមៃថា ប្រជាជាតិអ៊ីរ៉ង់ដ៏រឹងមាំមួយនេះនឹងចុះចូលយល់ព្រមទទួលសំណើរបស់ពួកគេតាមរយៈសកម្មភាពវាយគំរាមដ៏ថោកទាបបែបនេះ"។<ref>{{Cite news|last1=Marsi|first1=Federica|last2=Mohamed|first2=Edna|title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=8 June 2026|publisher=Al Jazeera|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228070906/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អ៊ីស្មាអែល បាហ្កាយី]]បានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលពី "សកម្មភាពភេរវកម្ម" ជុំវិញការស្លាប់របស់ឥស្សរជនអ៊ីរ៉ង់កំពូលៗ ដោយហៅការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "សង្គ្រាមខុសច្បាប់"។<ref>{{cite news|last=Johnson |first=Paul |title=Iranian deputy foreign minister labels US 'terrorists' and issues warning to Australia |work=ABC News |date=19 March 2026 |url=https://www.abc.net.au/news/2026-03-19/iran-deputy-foreign-minister-esmaeil-baghaei-accuses-australia/106466122 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260320060049/https://www.abc.net.au/news/2026-03-19/iran-deputy-foreign-minister-esmaeil-baghaei-accuses-australia/106466122 |archive-date=20 March 2026 |url-status=live |access-date=10 June 2026 }}</ref> អ៊ីរ៉ង់​ផងដែរបាន​បដិសេធថាខ្លួនបានកំណត់គោលដៅវាយប្រហារ​លើប្រទេសអាស៊ែបៃសង់ តួកគី និង​អូម៉ង់ទេ ដោយចាត់ទុកវាជាការបោកបញ្ឆោតរបស់អ៊ីស្រាអែលទម្លាក់កំហុសមកអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite web |date=21 March 2026 |title=Khamenei Denies Iran Role in Turkey, Oman Attacks, Calls Them "False Flag" Operations |url=https://www.paturkey.com/news/2026/khamenei-denies-iran-role-in-turkey-oman-attacks-calls-them-false-flag-operations-28983/ |access-date=10 June 2026 |website=PA Turkey }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោក[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ]]បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានមកលើសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ថាជា "និមិត្តសញ្ញានៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។<ref name="aljazeera6april"/> អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[កាសឹម ហ្ការីបាបាឌី]]បានថ្កោលទោសចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារម្តងហើយម្តងទៀតមកលើទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ថាជា "ការវាយប្រហារលើផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណអរិយធម៌ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់"។<ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |title=Update from Sanam Mahoozi |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/15/world/iran-war-trump-oil-israel/9ea71226-dc34-5ca7-b79e-bd630e37319b?smid=url-share |access-date=15 March 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ====អ៊ីស្រាអែល==== [[File:Tel Aviv 120326 Dizengoff 02.jpg|thumb|ស្ថានរំឭកគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធកងទ័ពអាមេរិកដោយប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅទីលាន[[ឌីហ្សានហ្កូហ្វ]]ក្នុងទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]] បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារដោយដ្រូននៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា នៅឯប្រទេសគុយវ៉ែត។]] លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានមានប្រសាសន៍ថា គោលដៅនៃការវាយប្រហារនេះគឺដើម្បី "លុបបំបាត់ការគំរាមកំហែងអត្ថិភាពដែលបង្កដោយរបបភេរវកម្មនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់" និងបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា "សកម្មភាពរួមរបស់យើងនឹងបង្កើតលក្ខខណ្ឌថ្មីសម្រាប់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ដ៏អង់អាចក្លាហានក្នុងការក្ដោបក្ដាប់ជោគវាសនារបស់ពួកគេ​"។<ref>{{Cite news|last=Estrin|first=Daniel|date=28 February 2026|title=U.S. and Israel strike Iran in operation 'Epic Fury.' Trump calls for regime overthrow|url=https://www.npr.org/2026/02/28/nx-s1-5730158/israel-iran-strikes-trump-us|access-date=10 June 2026|publisher=NPR|archive-date=4 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304112605/https://www.npr.org/2026/02/28/nx-s1-5730158/israel-iran-strikes-trump-us|url-status=live}}</ref> លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីផងដែរគឺជាបុគ្គលដំបូងបង្អស់ដែលបានរាយការណ៍ និងអបអរចំពោះឃាតកម្មមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ ដោយនិយាយថា "អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំកន្លែងមកហើយដែលរបបអាយ៉ាតុល្លាបានស្រែកបន់ឱ្យ 'អ៊ីស្រាអែលវិនាស' និង 'អាមេរិកវិនាស'។ វា​បាន​បង្ហូរ​ឈាមជនជាតិយើង ក៏ដូចជា​ជនជាតិ​អាមេរិក​ និងជនជាតិខ្លួនឯងអស់ជាច្រើន"។<ref>{{Cite web|date=28 February 2026|title=World leaders react to Ayatollah Khamenei's death|url=https://www.newsweek.com/world-leaders-react-to-ayatollah-khameneis-death-11599703|access-date=10 June 2026|website=Newsweek|archive-date=2 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260302065220/https://www.newsweek.com/world-leaders-react-to-ayatollah-khameneis-death-11599703|url-status=live}}</ref> ការសិក្សាស្ទង់មតិមួយនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយ[[វិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យអ៊ីស្រាអែល]]បានរកឃើញថា សាធារណជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៨២% គឺគាំទ្រប្រតិបត្តិការយោធានៅអ៊ីរ៉ង់ ដោយក្នុងនោះមាន ជនជាតិ[[ជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល]] ៩៣% និង[[ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលអារ៉ាប់]] ២៦%។<ref name="timesofisrael-poll">{{cite news |last1=Levaton |first1=Stav |title=Poll: Most Jewish Israelis support Iran war, toppling regime; Arab backing far lower |url=https://www.timesofisrael.com/poll-most-jewish-israelis-support-iran-war-toppling-regime-arab-backing-far-lower/ |work=The Times of Israel |date=4 March 2026 |archive-date=7 March 2026 |access-date=10 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307221800/https://www.timesofisrael.com/poll-most-jewish-israelis-support-iran-war-toppling-regime-arab-backing-far-lower/ |url-status=live }}</ref> ====សហរដ្ឋអាមេរិក==== [[File:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago, Palm Beach, FL, Feb. 28, 2026. (White House photo by Daniel Torok) (55121599389).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីត្រាំកំពុងអង្គុយចាំតាមដានដំណើរការនៃប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (''Epic Fury'')]] លោកប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំបាននិយាយថា ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទៅលើអ៊ីរ៉ង់នេះគឺធ្វើឡើងដើម្បី "ទប់ស្កាត់របបផ្តាច់ការដ៏អាក្រក់និងមូលវិវដ្តនិយមកុំឱ្យបន្តគំរាមកំហែងដល់អាមេរិកតទៀត" និងដើម្បីបំបាត់ "អច្ចាសន្ន" ពីអ៊ីរ៉ង់ ដោយពោលបន្ថែមទៀតថា "អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំមកនេះ របបអ៊ីរ៉ង់បានស្រែកឱ្យ "អាមេរិកវិនាស" ហើយបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្លាប់បង្ហូរឈាមនិងសម្លាប់រង្គាលឥតឈប់ឈរ ដោយកំណត់គោលដៅសម្លាប់របស់ពួកគេមកលើសហរដ្ឋអាមេរិក កងទ័ពរបស់យើង និងប្រជាជនស្លូតត្រង់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន"។<ref>{{Cite news |last=Liptak|first=Kevin|date=28 February 2026|title=Trump confirms in video message that military campaign in Iran has begun|url=https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60a8dw00083b6r26l4utb8|access-date=10 June 2026|publisher=CNN }}</ref> លោក​បាន​បន្តលើកឡើងទៀតថា ការផ្លាស់ប្តូរ​របប​គឺជា​គោលដៅ​មួយរបស់អាមេរិក ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឱ្យប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ចូលរួមសាមគ្គីគ្នា​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ពួកគេ។<ref>{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: ‘When we’re finished, take over your government’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=10 June 2026 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909 |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228190440/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |url-status=live }}</ref> នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានប្រើកម្លាំងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ និងបើកការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធមិត្តអារ៉ាប់របស់អាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ លោកត្រាំបាននិយាយថា គ្មាននរណាម្នាក់បានប្រាប់គាត់ពីលទ្ធភាពនៃរឿងនេះទេ ហើយក៏ "គ្មាននរណាម្នាក់រំពឹងទុកមុនដែរ គឺយើងបានភ្ញាក់ផ្អើលដូចគ្នា"។ ប៉ុន្តែក្រោយមក គេបានបង្ហាញថា ប្រធានាធិបតីត្រាំគឺមិនមែនមិនដឹងសោះអំពីរឿងនេះទេ ពោលគឺមានអ្នកដែលបានប្រាប់លោកពីសក្ដានុភាពសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Trump was warned of likely Iranian retaliation on Gulf allies, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-was-warned-likely-iranian-retaliation-gulf-allies-sources-say-2026-03-17/ |work=Reuters |date=17 March 2026}}</ref> នៅចុងខែមីនានិងដើមខែមេសា ត្រាំបានចេញឱសានវាទម្តងហើយម្តងទៀតដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលរបស់អ៊ីរ៉ង់ និងទម្លាក់គ្រាប់បែកឱ្យអ៊ីរ៉ង់ "រលាយទៅយុគសម័យថ្ម" វិញ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់មិនយល់ព្រមទទួលកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite news |first=Joseph|last=Gedeon|title=Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |work=The Guardian |date=4 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260404125135/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |archive-date=4 April 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា លោកប្រធានាធិបតីបានគំរាមទៀតថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសក្នុងយប់នេះ"។<ref>{{Cite news |date=7 April 2026 |title=Trump says 'a whole civilization will die tonight' if Iran does not make a deal |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-a-whole-civilization-will-die-tonight-if-iran-does-not-make-deal-2026-04-07/ |access-date=10 June 2026 |work=Reuters}}</ref> បន្ទាប់ពី[[កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ|កិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]បានបរាជ័យ ត្រាំបាននិយាយថា លោកគឺ "ឈប់ខ្វល់" អំពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ និងបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកផ្ទាល់នឹងអនុវត្តការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា។<ref name="Talk1"/> ប្រតិកម្មនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកគឺអវិជ្ជមានជារួម ប៉ុន្តែនៅលើឆាកនយោបាយថ្នាក់ជាតិវិញ គេឃើញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាជាពីរ ពោលសមាជិកភាគច្រើននៃបក្សសាធារណរដ្ឋបានគាំទ្របន្តសង្គ្រាម ខណៈសមាជិកបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងអ្នកនយោបាយឯករាជ្យភាគច្រើនបានប្រឆាំងនឹងវា។<ref>{{cite web |last1=de Guzman |first1=Chad |title=How Americans Feel About the War With Iran, One Month In |url=https://time.com/article/2026/03/26/us-iran-war-poll-americans-public-opinion-approve-democrats-republicans/ |website=time.com |publisher=Time Magazine |access-date=10 June 2026 |date=26 March 2026 }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===អន្តរជាតិ=== ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃ[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ តាមការស្នើសុំរបស់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីនៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា។<ref name="iaea.em"/> ប្រមុខ[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះ ខណៈអគ្គលេខាធិការនៃ[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]]បានសម្ដៅលើសកម្មភាពវាយប្រហារនោះថាអាចជាប់ជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/cm29zmpdj3vt |title=Trump issues expletive-laden threat to Iran demanding Strait of Hormuz be opened |website=BBC News}}</ref> យោងតាម​អគ្គរដ្ឋអាជ្ញា​ស្ថាបនិក​នៃ​[[តុលាការ​ព្រហ្មទណ្ឌ​អន្តរជាតិ]]លោក[[ល្វីស ម៉ូរ៉េណូ អូកាំប៉ូ]] សង្គ្រាម​នេះ​គឺ​អាច​ប្រៀបបានទៅ​នឹង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|​សង្គ្រាម​រុស្ស៊ី​នៅ​អ៊ុយក្រែន]] ដោយ​បន្ថែមទៀត​ថា ពិភពលោក​កំពុង​ផ្លាស់ប្តូរ​ពី "ប្រព័ន្ធ​ផ្អែកលើ​ច្បាប់" ទៅ​ជា "ការគ្រប់គ្រង​តាមមាត់​មនុស្ស" និង "មិនមែន​ជា​ពិភពលោក​ដែល​អាចស្ថិតស្ថេរបានយូរនោះទេ"។<ref>{{cite news |title=Iran war shows norms of international conflicts have been upended |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gjv02g54ko |work=www.bbc.com |date=24 March 2026 |archive-date=13 April 2026 |access-date=11 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413162219/https://www.bbc.com/news/articles/c4gjv02g54ko |url-status=live }}</ref> ប្រធានគណៈកម្មការអឺរ៉ុប លោកស្រី[[អួរស៊ូឡា វ៉ន ឌែរ ឡេយ៉េន]] និងប្រធានក្រុមប្រឹក្សា លោក[[អាន់តូនីញ៉ូ កូស្តា]]បានសម្ដៅលើជម្លោះនេះថា "គួរឱ្យព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង" ហើយបានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់បំផុតរវាងភាគីទាំងសងខាង។<ref name="Al Jazeera English-2026a">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=World reacts to US, Israel attack on Iran, Tehran retaliation |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/world-reacts-to-us-israel-attack-on-iran-tehran-retaliation |access-date=11 June 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301110321/https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/world-reacts-to-us-israel-attack-on-iran-tehran-retaliation |url-status=live }}</ref> អ្នកនាំពាក្យអង្គការណាតូម្នាក់បាននិយាយថា ណាតូបានកំពុងនឹងតាមដានស្ថានការណ៍យ៉ាងដិតដល់ ខណៈដែលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់បាននិយាយថា អង្គការណាតូបានបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ខ្លួន។<ref name="Bayer">{{Cite web |last=Bayer |first=Lily |date=28 February 2026 |title=NATO closely following developments in Iran, spokesperson says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-closely-following-developments-iran-region-spokesperson-says-2026-02-28/ |access-date=11 June 2026 |website=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចលេខ ២៨១៧]] ដែលឧបត្ថម្ភដោយប្រទេស[[បារ៉ែន]] ដោយបានអំពាវនាវឱ្យអ៊ីរ៉ង់បញ្ឈប់ការវាយប្រហាររបស់ខ្លួនលើបណ្ដារដ្ឋឈូងសមុទ្រ និងថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ សេចក្តីសម្រេចនេះមិនបានរៀបរាប់អំពីការវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលទៅលើអ៊ីរ៉ង់និងលីបង់ទេ។<ref>{{cite news |last=Blackburn |first=Gavin |date=11 March 2026 |title=UN Security Council demands Iran halt attacks on Gulf states |url=https://www.euronews.com/2026/03/11/israel-carries-out-strikes-in-lebanon-and-tehran-fires-at-gulf-states-as-iran-war-enters-d |work=Euronews}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|auto=yes|d=Q138503695|m=yes}} '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' * {{cite news |date=28 February 2026 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |work=CNN}} * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B/ អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា] * [https://www.c-span.org/liveEvent/?Iran U.S. and Israeli Strikes on Iran], [[C-SPAN]] * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ]] pygfeq30wgtesqyn4h85w9v73bc2lkg 0 53670 341734 335309 2026-10-10T02:44:56Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341734 wikitext text/x-wiki '''ផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK D''' គឺជាប្លុកយូនីកូដដែលមានអក្សរសញ្ញា CJK មិនធម្មតាសម្រាប់ភាសាចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ដែលខ្លះកំពុងប្រើប្រាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ផ្នែកបន្ថែម D តូចជាងប្លុកយូនីកូដភាគច្រើនសម្រាប់អក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK មានតួអក្សរដែលត្រូវបានដាក់ជូនក្រុមស្រាវជ្រាវអក្សរសញ្ញាជា "តួអក្សរដែលត្រូវការជាបន្ទាន់" រវាងឆ្នាំ 2006 និង 2009។ តួអក្សរដែលបានដាក់ជូនក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាដែលមិនត្រូវការជាបន្ទាន់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK E ជំនួសវិញ។ ប្លុកនេះមានលំដាប់បំរែបំរួលអក្សរសញ្ញារាប់រយដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យបំរែបំរួលអក្សរសញ្ញាយូនីកូដ (IVD)។ លំដាប់ទាំងនេះបញ្ជាក់ពីបំរែបំរួលអក្សរដែលចង់បានសម្រាប់តួអក្សរយូនីកូដដែលបានផ្តល់ឱ្យ។ {| class="wikitable" !ជួរ |U+2B740..U+2B81F (224 ចំណុចកូដ) |- !យន្តហោះ |SIP |- !ស្គ្រីប |Han |- !បានចាត់តាំង |ចំណុចកូដចំនួន ២២២ |- !មិនទាន់ប្រើ |ចំណុចកូដដែលបានកក់ទុកចំនួន 2 |- ! colspan="2" |ប្រវត្តិកំណែយូនីកូដ |- !6.0 (2010) |២២២ (+២២២) |- ! colspan="2" |ឯកសារយូនីកូដ |- | colspan="2" |[https://unicode.org/charts/PDF/U2B740.pdf តារាង​កូដ] ∣ [https://web.archive.org/web/20260225132518/https://unicode.org/charts/nameslist/n_2B740.html ទំព័របណ្ដាញ] |} == ប្លុក == បញ្ជីនេះគឺជាប្លុកយូនីកូដតែមួយ។ សម្រាប់ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃប្លុកសញ្ញាសម្គាល់ CJK ទាំងអស់នៅក្នុងយូនីកូដ សូមមើលសញ្ញាសម្គាល់រួម CJK។ {| class="wikitable" | colspan="17" |'''CJK Unified Ideographs Extension D''' |- | |'''0''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''4''' |'''5''' |'''6''' |'''7''' |'''8''' |'''9''' |'''A''' |'''B''' |'''C''' |'''D''' |'''E''' |'''F''' |- |'''U+2B74x''' |𫝀 |𫝁 |𫝂 |𫝃 |𫝄 |𫝅 |𫝆 |𫝇 |𫝈 |𫝉 |𫝊 |𫝋 |𫝌 |𫝍 |𫝎 |𫝏 |- |'''U+2B75x''' |𫝐 |𫝑 |𫝒 |𫝓 |𫝔 |𫝕 |𫝖 |𫝗 |𫝘 |𫝙 |𫝚 |𫝛 |𫝜 |𫝝 |𫝞 |𫝟 |- |'''U+2B76x''' |𫝠 |𫝡 |𫝢 |𫝣 |𫝤 |𫝥 |𫝦 |𫝧 |𫝨 |𫝩 |𫝪 |𫝫 |𫝬 |𫝭 |𫝮 |𫝯 |- |'''U+2B77x''' |𫝰 |𫝱 |𫝲 |𫝳 |𫝴 |𫝵 |𫝶 |𫝷 |𫝸 |𫝹 |𫝺 |𫝻 |𫝼 |𫝽 |𫝾 |𫝿 |- |'''U+2B78x''' |𫞀 |𫞁 |𫞂 |𫞃 |𫞄 |𫞅 |𫞆 |𫞇 |𫞈 |𫞉 |𫞊 |𫞋 |𫞌 |𫞍 |𫞎 |𫞏 |- |'''U+2B79x''' |𫞐 |𫞑 |𫞒 |𫞓 |𫞔 |𫞕 |𫞖 |𫞗 |𫞘 |𫞙 |𫞚 |𫞛 |𫞜 |𫞝 |𫞞 |𫞟 |- |'''U+2B7Ax''' |𫞠 |𫞡 |𫞢 |𫞣 |𫞤 |𫞥 |𫞦 |𫞧 |𫞨 |𫞩 |𫞪 |𫞫 |𫞬 |𫞭 |𫞮 |𫞯 |- |'''U+2B7Bx''' |𫞰 |𫞱 |𫞲 |𫞳 |𫞴 |𫞵 |𫞶 |𫞷 |𫞸 |𫞹 |𫞺 |𫞻 |𫞼 |𫞽 |𫞾 |𫞿 |- |'''U+2B7Cx''' |𫟀 |𫟁 |𫟂 |𫟃 |𫟄 |𫟅 |𫟆 |𫟇 |𫟈 |𫟉 |𫟊 |𫟋 |𫟌 |𫟍 |𫟎 |𫟏 |- |'''U+2B7Dx''' |𫟐 |𫟑 |𫟒 |𫟓 |𫟔 |𫟕 |𫟖 |𫟗 |𫟘 |𫟙 |𫟚 |𫟛 |𫟜 |𫟝 |𫟞 |𫟟 |- |'''U+2B7Ex''' |𫟠 |𫟡 |𫟢 |𫟣 |𫟤 |𫟥 |𫟦 |𫟧 |𫟨 |𫟩 |𫟪 |𫟫 |𫟬 |𫟭 |𫟮 |𫟯 |- |'''U+2B7Fx''' |𫟰 |𫟱 |𫟲 |𫟳 |𫟴 |𫟵 |𫟶 |𫟷 |𫟸 |𫟹 |𫟺 |𫟻 |𫟼 |𫟽 |𫟾 |𫟿 |- |'''U+2B80x''' |𫠀 |𫠁 |𫠂 |𫠃 |𫠄 |𫠅 |𫠆 |𫠇 |𫠈 |𫠉 |𫠊 |𫠋 |𫠌 |𫠍 |𫠎 |𫠏 |- |'''U+2B81x''' |𫠐 |𫠑 |𫠒 |𫠓 |𫠔 |𫠕 |𫠖 |𫠗 |𫠘 |𫠙 |𫠚 |𫠛 |𫠜 |𫠝 | | |} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​យូនីកូដ​ខាងក្រោម​កត់ត្រា​គោលបំណង និង​ដំណើរការ​នៃ​ការកំណត់​តួអក្សរ​ជាក់លាក់​នៅក្នុង​ប្លុក CJK Unified Ideographs Extension D៖ {{sticky header}} {| class="wikitable sticky-header" !កំណែ !{{nobr|ចំណុចកូដចុងក្រោយ<ref group=lower-alpha name=final/>}} !រាប់ ![[International Committee for Information Technology Standards|L2]]&nbsp;ID ![[ISO/IEC JTC 1/SC 2|WG2]]&nbsp;ID ![[Ideographic Research Group|IRG]]&nbsp;ID !ឯកសារ |- | rowspan="14" |6.0 | rowspan="14" |U+2B740..2B81D | rowspan="14" |222 |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2007/07333-lunde-cjk.pdf L2/07-333]}} | | |{{Citation|title=Proposal to add twenty-one CJK Unified Ideographs to the UCS|date=2007-10-02|first=Ken|last=Lunde|author-link=Ken Lunde|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09214-n3560.pdf L2/09-214]}} |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560.pdf N3560] | |{{Citation|title=IRG URGENT Version4.0(M Set) [Macao set]|date=2008-12-24|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_c.pdf N3560_C]}} |[https://www.unicode.org/irg/docs/n1532r-GSourceEvidenceUNC.pdf N1532R] |{{Citation|title=Evidences of Urgently Needed Characters (China set)|date=2008-12-31|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_u.pdf N3560_U]}} | |{{Citation|title=UNC source information for U-source characters|date=2009-04-14|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_j.pdf N3560_J]}} | |{{Citation|title=Additional references for IRG N1367|date=2007-11-11|first=Ken|last=Lunde|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_t.pdf N3560_T]}} |N1305 |{{Citation|title=Request to add 24 new characters to CJK D|date=2007-05-30|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09234-n3603-wg2-54-min.pdf L2/09-234]}} |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.pdf N3603 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting 54|date=2009-07-08|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M54.08}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09177-wg2consent.txt L2/09-177]}} | | |{{Citation|title=WG2 Consent Docket|date=2009-05-01|first=Ken|last=Whistler|ref=none|section=L}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09220-irg-sources.pdf L2/09-220]}} | | |{{Citation|title=Requirement for Additional Source Information in the Extension D Documentation|date=2009-05-15|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09104.htm L2/09-104]}} | | |{{Citation|title=UTC #119 / L2 #216 Minutes|date=2009-05-20|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=CJK — IRG Urgently Needed Characters}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09239-irgn1573-ext-d-src-info.pdf L2/09-239]}} | | |{{Citation|title=Source information for CJK Extension D on ISO/IEC 10646|date=2009-07-10|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.pdf N3703 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting no. 55, Tokyo 2009-10-26/30|date=2010-04-13|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M55.9l}} |- | |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3831.xls N3831] | |{{Citation|title=Input from China on G sources CJK Extension D|date=2010-04-21|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2010/10108.htm L2/10-108]}} | | |{{Citation|title=UTC #123 / L2 #220 Minutes|date=2010-05-19|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=Consensus 123-C4}} |- class="sortbottom" | colspan="7" |{{reflist|group=lower-alpha|refs=<ref name=final>ចំណុចកូដ និងឈ្មោះតួអក្សរដែលបានស្នើឡើងអាចខុសពីចំណុចកូដ និងឈ្មោះចុងក្រោយ</ref>}} |} i7la487f07kuvh9ulpwj0r9dyjh49rr 0 54280 341740 338858 2026-10-10T04:59:20Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341740 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ សាបាគ''' ( {{langx|ms|Kelab Bolasepak Sabah}} ) គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពម៉ាឡេស៊ី ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ''Sabah Football Club Sdn Bhd'' ។ ក្លឹបនេះតំណាងឱ្យរដ្ឋ [[សាបះ|សាបាគ]] ក្នុង [[កោះបរណេអូ|តំបន់ Borneo]] និងប្រកួតប្រជែងនៅក្នុង Malaysia Super League ដែលជាក្របខ័ណ្ឌកំពូលនៃ បាល់ទាត់ម៉ាឡេស៊ី ។ ការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេត្រូវបានលេងនៅឯ ពហុកីឡដ្ឋាន Likas ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកមនុស្ស ៣៥,០០០ នាក់ ក្នុងទីក្រុង Kota Kinabalu ដែលជារដ្ឋធានីនៃរដ្ឋ សាបាគ។ ក្លឹប Sabah FA (នៅពេលនោះ) បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ Malaysia FA Cup ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ពានរង្វាន់ Malaysian Premier League (លីគកំពូល) ក្នុង ឆ្នាំ ១៩៩៦ ពានរង្វាន់ Malaysian Premier League (លីគទីពីរ) ក្នុង ឆ្នាំ ២០១៩ និងបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ MFL Challenge Cup ក្នុង ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុងនាមជាក្លឹប សាបាគ អេហ្វសុី។ <ref>{{Cite web |title=SABAH FOOTBALL CLUB SDN BHD CTOS |url=https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |access-date=9 September 2020 |website=CTOS |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419154803/https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |archive-date=19 មេសា 2023 |url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៥ ក្លឹប សាបាគ អេហ្វសុី ក៏បានឡើងដល់ជុំទីពីរនៃពានរង្វាន់ Asian Cup Winners' Cup បន្ទាប់ពីយកឈ្នះ ក្លឹប An Giang នៃ [[វ.លីក ១|លីគកំពូលវៀតណាម]] ដោយ លទ្ធផលសរុប ៣-១។ ពួកគេបានចាញ់ក្រុម Bellmare Hiratsuka (ឥឡូវ Shonan Bellmare ) នៃ លីគ J1 ដោយលទ្ធផលសរុប 1-7។ <ref>{{Cite web |title=SABAH FOOTBALL CLUB SDN BHD CTOS |url=https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |access-date=9 September 2020 |website=CTOS |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419154803/https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |archive-date=19 មេសា 2023 |url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. "SABAH FOOTBALL CLUB SDN BHD CTOS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419154803/https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |date=2023-04-19 }}. </cite></ref> រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២១ ក្លឹប សាបាគ អេហ្វសុី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាក្រុមបាល់ទាត់រដ្ឋ សាបាគ អេហ្វសុី គឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមរដ្ឋទាំង ១៤ នៅក្នុងប្រព័ន្ធបាល់ទាត់ម៉ាឡេស៊ី។ វាត្រូវបានផ្តល់មូលនិធិ និងគ្រប់គ្រងដោយ SAFA។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លីគបាល់ទាត់ម៉ាឡេស៊ីបានកំណត់ថា លីគកំពូលទាំងពីរទាំងអស់ត្រូវតែជាលីគអាជីព ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មរបស់ SAFA ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការដោយក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយឈ្មោះ Sabah Football Club Sdn Bhd ហើយបានបន្តប្តូរឈ្មោះក្លឹបទៅជា "Sabah Football Club"។ <ref>{{Cite web |title=SABAH FOOTBALL CLUB SDN BHD CTOS |url=https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |access-date=9 September 2020 |website=CTOS |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419154803/https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |archive-date=19 មេសា 2023 |url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. "SABAH FOOTBALL CLUB SDN BHD CTOS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419154803/https://businessreport.ctoscredit.com.my/oneoffreport/single-report/malaysia-company/1383683U/SABAH-FOOTBALL-CLUB-SDN.-BHD. |date=2023-04-19 }}. </cite></ref> 5m56evmskveclsby5bci0iq2fwht7ux 10 54365 341733 340808 2026-10-10T02:43:07Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341733 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Royal_arms_of_Cambodia.svg|80px]]<br> |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន (៥០-៥៥០)]]''' * [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ---- '''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ (៥៥០-៧១៦)]]''' * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} '''[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២)]]''' * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] ** [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] ** [[ត្សៀគី​វ]] ** [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] ** [[ភូមី]] '''[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក (៧១៦-៨០២)]]''' ** [[ពាលាទិត្យ]] *** [[វិស្វរូប]] *** [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** [[បុស្ករាក្ស]] *** [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] *** [[រាជបតិវម៌្ម]] *** [[សម្ភុវម៌្ម]] *** [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** [[ឥន្ទ្រលោក]] *** [[មហីបតិវម៌្ម]] ---- '''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ (៨០២-១៤៣១)]]'''<br>'''ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ''' * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] '''ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]]''' * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ---- '''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ (១៤១៦-១៤៧៦)]]''' * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ស្រីសុគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] ---- '''[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣)]]''' * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ---- '''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ (១៥៩៦-១៦២០)]]''' * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] ---- '''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣)]]''' * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ធម្មរាជាទី៣]] * [[ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]] ---- '''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣)]]''' * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ---- '''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)]]''' * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សីហមុនី]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|mini=1}} |}<noinclude> 2wcmm8fpf420alzst9j1w4qrjk9ttl7 2 54919 341737 341704 2026-10-10T04:23:40Z Tong-service 53351 បាបកែ 341737 wikitext text/x-wiki ស្តង់ដា សូចនាករ និងសកម្មភាពអនុវត្ត <p style="text-align: center;">ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់ដំណើរការសាលារៀន<br>គោលការណ៍ស្តង់ដាសាលាបឋមសិក្សាគំរូ</p> <table border="1" cellpadding="1" cellspacing="1"> <tr> <td style="width:26px"> <p>'''ល.រ'''</p> </td> <td style="text-align: center; width:214px"> <p>'''លទ្ធផលរំពឹងទុក'''</p> <p>'''(តាមស្តង់ដា និងសកម្មភាពគន្លឹះ)'''</p> </td> <td style="text-align: center; width:200px"> <p>'''សកម្មភាព'''</p> </td><td>'''អ្នកទទួលខុសត្រូវ'''</td><td colspan="3">'''ពេលវេលា'''</td><td>តម្រូវការថវិកា</td><td>ផ្សេងៗ</td></tr><tr><td></td><td style="text-align: center;"></td><td style="text-align: center;"></td><td></td><td>'''Q1'''</td><td>'''Q2'''</td><td>'''Q3'''</td><td></td><td></td></tr><tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>ស្តង់ដាទី១៖ លទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>១. ការប្រមូលកុមារចូលរៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សថ្នាក់ទី១ចូលរៀនបានត្រឹមត្រូវតាមអាយុ ១០០%</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំ ការចុះបញ្ជីសិស្សថ្មី</p> <p>&bull; ផ្សព្វផ្សាយអំពី អត្ថប្រយោជន៍នៃការចូលរៀន តាមសហគមន៍</p> <p>&bull; សហការជាមួយ មាតាបិតា និងអាជ្ញាធរ ដើម្បីធានាថាកុមារទាំងអស់ចូលរៀនតាមអាយុ</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>២. សិស្សរៀនបានគង់វង្សក្នុងសាលារៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សបោះបង់ការសិក្សាបានថយចុះមកត្រឹម ៣%</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ធ្វើ សម្ភាសន៍សិស្ស និងមាតាបិតា ដើម្បីរកមូលហេតុបោះបង់</p> <p>&bull; ផ្តល់ជំនួយ សម្ភារៈសិក្សា ឬអាហារូបករណ៍</p> <p>&bull; បង្កើត ក្រុមគាំទ្រសិស្សក្នុងសាលា ដើម្បីជួយពង្រឹងចិត្តស្មោះត្រង់ក្នុងការរៀន</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សរៀនត្រួតថ្នាក់បានថយចុះមកត្រឹម ២%</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំ ថ្នាក់បង្រៀនបន្ថែម (Remedial Class) សម្រាប់សិស្សដែលមានលទ្ធផលទាប</p> <p>&bull; តាមដាន លទ្ធផលសិក្សា និងពិន្ទុ ជាប្រចាំ</p> <p>&bull; ប្រើ វិធីសាស្រ្តបង្រៀនចម្រុះ ដើម្បីឲ្យសិស្សយល់បានងាយ</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៣. លទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សមាននិទ្ទេស A B និង C មុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ មានការកើនឡើង</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ពង្រឹងការបង្រៀនលើការសរសេរអត្ថបទ (រៀបរាប់ ពិពណ៌នា និងរបាយការណ៍) វេយ្យាករណ៍ និងការអានយល់ន័យស៊ីជម្រៅ។</p> <p>&bull; រៀបចំថ្នាក់បង្រៀនបំប៉ន (Remedial Teaching) ដល់សិស្សទទួលបាននិទ្ទេស D និង E និងផ្តល់លំហាត់ប្រឈមបន្ថែម (Advanced Tasks) សម្រាប់រក្សាការពារនិទ្ទេស A B C។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សមាននិទ្ទេស A B និង C មុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា មានការកើនឡើង</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ពង្រឹងការបង្រៀនគំនិតវិភាគ ការដោះស្រាយលំហាត់ស្មុគស្មាញ និងការអនុវត្តរូបមន្តជាក់ស្តែងតាមរយៈការប្រើប្រាស់សម្ភារឧបទេស។</p> <p>&bull; បង្កើតក្រុមសិក្សារួមគ្នា (Peer Tutoring) និងរៀបចំម៉ោងដោះស្រាយលំហាត់កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់សិស្សពូកែ ព្រមទាំងជួយសង្គ្រោះសិស្សខ្សោយ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សថ្នាក់ទី៣ មានសមត្ថភាពអានតាមស្តង់ដា (៤៥ ទៅ ៦០ពាក្យក្នុង១នាទី) មានការកើនឡើង</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; អនុវត្តវិធីសាស្ត្រអំណានថ្នាក់ដំបូង ដោយផ្តោតលើការផ្សំសំឡេង (ព្យញ្ជនៈ ស្រៈ ជើងពាក្យ និងសញ្ញា) និងការអានអត្ថបទខ្លីៗដដែលៗ (Repeated Reading)។</p> <p>&bull; ប្រើប្រាស់បណ្ណអក្សរ (Flashcards) និងសកម្មភាពល្បែងអានអក្សរក្នុងថ្នាក់រៀនដើម្បីជំរុញចំណាប់អារម្មណ៍សិស្ស។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សថ្នាក់ទី៦ មានសមត្ថភាពអានតាមស្តង់ដា (១០០ ទៅ ១២០ពាក្យក្នុង១នាទី) មានការកើនឡើង</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជំរុញទម្លាប់អានសៀវភៅបណ្ណាល័យ រឿងខ្លី ឬអត្ថបទផ្សេងៗ និងបង្រៀនបច្ចេកទេសអានចាប់យកអត្ថន័យលឿន (Skimming and Scanning)។</p> <p>&bull; រៀបចំការប្រកួតប្រជែងអានល្បឿន និងការយល់ន័យក្នុងកម្រិតថ្នាក់រៀន ឬកម្រិតសាលារៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៤. ស្ថានភាពអាហារូបត្ថម្ភ (ការគាំទ្រ ផ្នែក សុខភាពនិងសុវត្ថិភាពសិក្សា)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សមានស្ថានភាពអាហារូបត្ថម្ភធម្មតា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; សហការជាមួយមណ្ឌលសុខភាព ឬអង្គការដៃគូដើម្បីពិនិត្យសុខភាព និងវាស់កម្ពស់-ទម្ងន់សិស្សជាប្រចាំ។</p> <p>&bull; រៀបចំកម្មវិធីអប់រំសុខភាព និងអាហារូបត្ថម្ភដល់សិស្ស និងមាតាបិតា ព្រមទាំងត្រួតពិនិត្យ និងហាមឃាត់ការលក់ចំណីអាហារគ្មានគុណភាព ឬខូចគុណភាពនៅក្បែរ និងក្នុងបរិវេណសាលារៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សដែលមានបញ្ហាអាហារូបត្ថម្ភ ទទួលបានកិច្ចអន្តរាគមន៍</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតបញ្ជីឈ្មោះសិស្សដែលមានបញ្ហាអាហារូបត្ថម្ភ (ក្រិន ស្គមស្គាំង ឬធាត់ជ្រុល) និងផ្តល់អាហារបំប៉ន (ប្រសិនបើមានកម្មវិធីអាហារូបត្ថម្ភរបស់សាលា ឬកាកបាទក្រហម) ព្រមទាំងបញ្ជូនករណីធ្ងន់ធ្ងរទៅមណ្ឌលសុខភាព។</p> <p>&bull; ណែនាំដល់អាណាព្យាបាលអំពីរបបអាហារដែលមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កុមារ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សក្រីក្រទទួលបានអាហារូបករណ៍ ឬការឧបត្ថម្ភនានា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតគណៈកម្មការពិនិត្យ និងជ្រើសរើសសិស្សក្រីក្រ ឬងាយរងគ្រោះតាមលក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់ និងត្រឹមត្រូវ។</p> <p>&bull; រៀបចំកៀរគររកសប្បុរសជន ឬសហការជាមួយក្រសួង-ស្ថាប័ន និងអង្គការដៃគូដើម្បីផ្តល់ថវិកាឧបត្ថម្ភ សម្ភារសិក្សា ឬអង្ករដល់គ្រួសារសិស្សក្រីក្រ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៥. សីលធម៌ និងឥរិយាបថរបស់សិស្ស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយកុមារទទួលបានការប្រឹក្សាយោបល់</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតបន្ទប់ប្រឹក្សាយោបល់ ឬចាត់តាំងគ្រូបន្ទុកបន្ទប់ និងគ្រូប្រឹក្សាសុខភាពផ្លូវចិត្ត/អប្សរាសាលារៀន ដើម្បីផ្តល់ការណែនាំដល់សិស្សដែលមានបញ្ហាអាកប្បកិរិយា បញ្ហាគ្រួសារ ឬបញ្ហាស្ត្រេសក្នុងការសិក្សា។</p> <p>&bull; អនុវត្តកម្មវិធីអប់រំសីលធម៌ និងការលើកទឹកចិត្តតាមរយៈការប្រជុំគោរពទង់ជាតិ ឬម៉ោងសីលធម៌។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយថ្នាក់រៀនដាក់ពិន្ទុ បំណិនសម្បទា និងចរិយាសម្បទាដល់សិស្សប្រចាំឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជំរុញ និងណែនាំដល់គ្រូបង្រៀនគ្រប់ថ្នាក់ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃលើផ្នែកចរិយាសម្បទា (សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ការគោរពវិន័យ ការរួសរាយរាក់ទាក់) និងបំណិនសម្បទា (ការងារក្រុម ការដោះស្រាយបញ្ហា) ក្នុងកាតរបាយការណ៍លទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស។</p> <p>&bull; ត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃការកត់ត្រាពិន្ទុទាំងនេះដោយនាយកសាលា ឬនាយករងបច្ចេកទេស។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>ស្តង់ដាទី២៖ ដំណើរការបង្រៀន និងរៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>១. ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនថ្នាក់ទី១ និង/ឬ ទី២ និង/ឬ ទី៣ អនុវត្តកញ្ចប់សម្ភារៈអំណាន ថ្នាក់ដំបូងកម្រិត២ និងកម្រិត៣</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកិច្ចប្រជុំបណ្តុះបណ្តាលផ្ទៃក្នុងសាលា (School-based Training) អំពីរបៀបប្រើប្រាស់កញ្ចប់សម្ភារៈអំណានថ្នាក់ដំបូង (សៀវភៅគោល សៀវភៅរឿង ប័ណ្ណអក្សរ និងសម្ភារឧបទេស)។</p> <p>&bull; នាយកសាលា ឬគ្រូឧទ្ទេសប្រចាំសាលា ត្រូវចុះអមថែទាំ (Mentoring) និងជួយគាំទ្រដល់គ្រូក្នុងការអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងថ្នាក់រៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនថ្នាក់ទី១ និង/ឬ ទី២ និង/ឬ ទី៣ អនុវត្តកញ្ចប់សម្ភារៈគណិតវិទ្យា ថ្នាក់ដំបូងកម្រិត២ និងកម្រិត៣</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជំរុញឱ្យគ្រូប្រើប្រាស់សម្ភារឧបទេសរូបវន្ត (គ្រាប់គំនិត គ្រាប់ឡុកឡាក់ ក្តារបន្ទះ និងឧបករណ៍រាប់) ដែលមានក្នុងកញ្ចប់សម្ភារៈគណិតវិទ្យា ដើម្បីឱ្យសិស្សបានស្គាល់ចំនួន និងគណនាបែបបដិបត្តិ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនចូលរៀនវគ្គអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពប្រចាំឆ្នាំ (កញ្ចប់សម្ភារៈអំណាននិងគណិតវិទ្យាថ្នាក់ដំបូង ការប្រឹក្សាគរុកោសល្យ វិធីសាស្ត្របង្រៀននានា ការអប់រំវិន័យបែបវិជ្ជមាន វិធីសាស្ត្រអំណានក្នុងបណ្ណាល័យ...)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិជ្ជាជីវៈបន្ត (CPD) ប្រចាំឆ្នាំរបស់សាលា រួមមានការបណ្តុះបណ្តាលលើវិន័យបែបវិជ្ជមាន វិធីសាស្ត្រអំណានក្នុងបណ្ណាល័យ និងការប្រឹក្សាគរុកោសល្យ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនកិច្ចការជាគម្រោងដែលគ្រូថ្នាក់ទី៤-៦ បានដាក់ឱ្យសិស្សអនុវត្ត ក្នុង១ឆ្នាំ (គិតជាមធ្យម ក្នុងថ្នាក់/សាលា)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ណែនាំគ្រូឱ្យរៀបចំកិច្ចការគម្រោងតូចៗ (Project-based Learning) ស្របតាមកម្មវិធីសិក្សា ដូចជាការធ្វើរបាយការណ៍ស្ដីពីបរិស្ថាន ការចងក្រងអត្ថបទរឿងខ្លី ឬគម្រោងគណិតវិទ្យាជាក់ស្តែង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.៥</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សបានធ្វើកិច្ចការតាមផ្ទះ មេរៀនភាសាខ្មែរ គណិត និងមានការកែពីគ្រូ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ដាក់កិច្ចការផ្ទះសមស្រប (មិនច្រើនជ្រុលពេក) លើមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ និងគណិតវិទ្យា និងបង្កើតវិន័យក្នុងការប្រមូលសៀវភៅមកកែតម្រូវ និងផ្តល់មតិយោបល់ (Feedback) ដល់សិស្សវិញ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>២. ការអនុវត្តកម្មវិធីសិក្សានិងការរៀបចំផែនការបង្រៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយថ្នាក់រៀនដែលមានបំណែងចែកកម្មវិធីសិក្សា គ្រប់មុខវិជ្ជាសិក្សាគោល</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ផ្តល់គំរូ និងតម្រូវឱ្យគ្រូបង្រៀនគ្រប់រូបកសាងបំណែងចែកកម្មវិធីសិក្សា (Curriculum Distribution) ឱ្យបានច្បាស់លាស់តាមសប្តាហ៍ និងត្រីមាស មុនពេលបើកបវេសនកាល។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូដែលបានរៀបចំកិច្ចតែងការបង្រៀនថ្មី ឬបានធ្វើបច្ចុប្បន្នកម្ម គ្រប់មេរៀន និងគ្រប់មុខវិជ្ជា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជំរុញឱ្យគ្រូរៀបចំកិច្ចតែងការបង្រៀន (Lesson Plan) ឱ្យបានទៀងទាត់មុនពេលចូលបង្រៀនក្នុងថ្នាក់ ដោយផ្អែកលើវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងថ្នាក់រៀនបិទទ្វារ (សរុបថ្នាក់ទាំងអស់គិតជាមធ្យម)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ពង្រឹងអភិបាលកិច្ចសាលារៀន ត្រួតពិនិត្យវត្តមានគ្រូនិងសិស្សឱ្យបានតឹងរ៉ឹង និងទប់ស្កាត់ការបិទទ្វារសាលា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនថ្ងៃសាលាបិទទ្វារមិនស្របតាមប្រតិទិនសិក្សាប្រចាំឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ពង្រឹងអភិបាលកិច្ចសាលារៀន ត្រួតពិនិត្យវត្តមានគ្រូនិងសិស្សឱ្យបានតឹងរ៉ឹង និងទប់ស្កាត់ការបិទទ្វារសាលាខុសពីច្បាប់។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.៥</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយថ្នាក់ទី ៤-៦ បានបង្រៀនភាសាបរទេស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកាលវិភាគសិក្សាបន្ថែមសម្រាប់មុខវិជ្ជាភាសាបរទេស (អង់គ្លេស/បារាំង) ទៅក្នុងម៉ោងសិក្សា ឬសកម្មភាពក្រៅម៉ោង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.៦</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយថ្នាក់ទី ៤-៦ បានបង្រៀនមេរៀន បំណិនជីវិតមូលដ្ឋាន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកាលវិភាគសិក្សាបន្ថែមសម្រាប់បញ្ចូលមេរៀនបំណិនជីវិត (កសិកម្ម សិប្បកម្ម អនាម័យ សុវត្ថិភាព) ទៅក្នុងម៉ោងសិក្សា ឬសកម្មភាពក្រៅម៉ោង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.៧</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សអវត្តមាន លើសពី៤ដង ក្នុង១ឆ្នាំសិក្សា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានវត្តមានសិស្សប្រចាំថ្ងៃដោយគ្រូបន្ទុកបន្ទប់ និងទាក់ទងទៅអាណាព្យាបាលភ្លាមៗនៅពេលសិស្សអវត្តមានខុសប្រក្រតី ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបោះបង់ការសិក្សា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៣. សម្ភារៈរៀននិងបង្រៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សមានសៀវភៅសិក្សាគោលតាមនិយាម</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ស្នើសុំការបែងចែកសៀវភៅសិក្សាគោលពីមន្ទីរ/ការិយាល័យអប់រំ និងរៀបចំការខ្ចី-ឱ្យខ្ចីសៀវភៅបណ្ណាល័យសាលា ដើម្បីបំពេញបន្ថែមដល់សិស្សដែលខ្វះខាត។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សថ្នាក់ទី១ និង/ឬ ទី២ និង/ឬ ទី៣ មានកញ្ចប់សម្ភារៈអំណាន និងគណិតវិទ្យា ថ្នាក់ដំបូង ដែលមាតាបិតាទិញឱ្យ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជួបប្រជុំជាមួយមាតាបិតា/អាណាព្យាបាលសិស្សនៅដើមឆ្នាំ ដើម្បីពន្យល់ពីសារៈសំខាន់នៃកញ្ចប់សម្ភារៈអំណាននិងគណិតវិទ្យាថ្នាក់ដំបូង និងណែនាំពីទីកន្លែង ឬវិធីសាកសមក្នុងការទទួលបានសម្ភារៈទាំងនោះសម្រាប់កូនៗ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនផលិត និងប្រើប្រាស់សម្ភារៈឧបទេសជាប្រចាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជំរុញ និងផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តដល់គ្រូឱ្យច្នៃប្រឌិតសម្ភារៈឧបទេសពីវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក (ក្រដាសកាតុង គម្របដប ឈើ&hellip;) សម្រាប់យកមកប្រើប្រាស់ក្នុងការបង្រៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាបម្រើឱ្យការរៀន និងបង្រៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បណ្តុះបណ្តាលគ្រូឱ្យចេះប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យា (ថេប្លេត កុំព្យូទ័រ កំពង់ផែវីដេអូអប់រំ ឬប្រព័ន្ធអេនឌ័រ) និងទាញយកវីដេអូបង្រៀនគំរូមកបញ្ចាំងជូនសិស្សមើលក្នុងថ្នាក់រៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៤. ការជួយគាំទ្រសិស្ស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្ស និងមាតាបិតា បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង រៀនសូត្រប្រចាំឆ្នាំជាមួយគ្រូ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំទម្រង់កិច្ចព្រមព្រៀងរៀនសូត្រ (Learning Agreement) ដែលចែងពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់សិស្ស អាណាព្យាបាល និងគ្រូបង្រៀន រួចអញ្ជើញមាតាបិតាមកផ្ដិតមេដៃ ឬចុះហត្ថលេខារួមគ្នា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយថ្នាក់រៀនមានការប្រជុំជាមួយ មាតាបិតា ពិនិត្យតាមដានការរៀនសូត្រ ទៀងទាត់</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; កំណត់កាលវិភាគប្រជុំអាណាព្យាបាលសិស្សប្រចាំត្រីមាស ដើម្បីរាយការណ៍ពីវឌ្ឍនភាពសិក្សា បញ្ហាអវត្តមាន និងបញ្ហាប្រឈមផ្សេងៗ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សរៀនយឺតបានទទួលការជួយប្រចាំខែ ផ្អែកតាមលទ្ធផល តេស្តស្តង់ដាប្រចាំខែ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; វិភាគលទ្ធផលតេស្តប្រចាំខែ ដើម្បីកំណត់មុខសញ្ញាសិស្សរៀនយឺត និងរៀបចំម៉ោងបង្រៀនបំប៉នពិសេស (Remedial Teaching)។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៥. ដំណើរការបណ្ណាល័យ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនសៀវភៅដែលសិស្សម្នាក់ៗ ខ្ចី-សង ក្នុង១ឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបណ្ណាល័យងាយស្រួល (មានកាតខ្ចីសៀវភៅ) និងជំរុញសិស្សឱ្យជ្រើសរើសសៀវភៅរឿង ឬសៀវភៅអានក្រៅថ្នាក់យកទៅអាននៅផ្ទះ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដង គ្រូបង្រៀនម្នាក់ៗក្នុង១ឆ្នាំ នាំសិស្សចូលបណ្ណាល័យអនុវត្តសកម្មភាពអាន ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអំណាន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បញ្ចូលម៉ោងអំណានក្នុងបណ្ណាល័យទៅក្នុងកាលវិភាគបង្រៀនផ្លូវការ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអំណានជាគូ ឬអំណានស្ងាត់។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៦. ការធ្វើអធិការកិច្ចផ្ទៃក្នុង</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៦.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនទទួលបានការផ្តល់ប្រឹក្សាគរុកោសល្យ/អធិការកិច្ចថ្នាក់រៀន យ៉ាងតិចម្តង/ខែ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; នាយកសាលា នាយករង ឬគ្រូឧទ្ទេសផ្ទៃក្នុង រៀបចំតារាងចុះអងើកការបង្រៀនក្នុងថ្នាក់រៀន (Classroom Observation) និងផ្តល់មតិកែលម្អ (Feedback) បែបស្ថាបនាដល់គ្រូ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៧. ការប្រជុំ បច្ចេកទេស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៧.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងសាលារៀនបានរៀបចំការប្រជុំបច្ចេកទេស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកិច្ចប្រជុំបណ្តុំវិជ្ជាជីវៈគ្រូបង្រៀន (TLC) ដើម្បីពិភាក្សាពីបញ្ហាគរុកោសល្យ ការដោះស្រាយលំហាត់ពិបាក និងការរៀបចំកិច្ចតែងការបង្រៀនរួមគ្នា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៨. ការអនុវត្តកម្មវិធីក្រៅម៉ោងសិក្សា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៨.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងការប្រកួតប្រជែងអំណាន និងធ្វើលំហាត់គណិតវិទ្យាក្នុងមួយឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកម្មវិធីប្រកួតប្រជែងថ្នាក់រៀន និងថ្នាក់សាលា (ឧ. ការប្រកួតអានលឿន-យល់ន័យ និងប្រកួតដោះស្រាយលំហាត់គណិតវិទ្យាឆ្នើម)។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៨.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនក្លឹបសិក្សាបានបង្កើតដើម្បីជួយសិស្សរៀនយឺត និងជួយការងារផ្សេងៗរបស់សាលា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតក្លឹបសិក្សា (ក្លឹបអំណាន គណិតវិទ្យា និងក្លឹបបរិស្ថាន) ដោយមានការចាត់តាំងសិស្សពូកែជួយសិស្សខ្សោយ (Peer-to-Peer Support)។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៨.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងសិស្សានុសិស្សបានចុះទស្សនៈកិច្ចសិក្សានៅតាមទីកន្លែងនានា ក្នុងមួយឆ្នាំសិក្សា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំផែនការទស្សនកិច្ចសិក្សាទៅកាន់កសិដ្ឋាន វត្តអារាម មជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬរោងចក្រក្នុងមូលដ្ឋាន ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទ្រឹស្តីទៅនឹងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៩. ការអនុវត្តការអប់រំសីលធម៌ ចរិយាធម៌</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៩.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានកម្មវិធីលើកកម្ពស់ការអប់រំសីលធម៌ និងចរិយាធម៌ (ស្អាត សុភាព របៀប ទៀងពេល និងសមាធិ)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; អនុវត្តសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដូចជា ការគោរពទង់ជាតិ ការពិនិត្យអនាម័យផ្ទាល់ខ្លួន ការធ្វើសមាធិ ៥ នាទីមុនចូលរៀន និងការអប់រំវិន័យបែបវិជ្ជមាន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៩.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងព្រះសង្ឃនិមន្តមកផ្តល់ធម៌ទេសនាអប់រំ ក្នុង១ឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; សហការជាមួយវត្តអារាមក្នុងមូលដ្ឋាន ដើម្បីនិមន្តព្រះសង្ឃមកទេសនាអប់រំពីសីលធម៌ កតញ្ញូតាធម៌ និងការប្រព្រឹត្តខ្លួនជាកូនល្អ សិស្សល្អ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>ស្តង់ដាទី៣៖ ការចូលរួមរបស់សហគមន៍</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>១. ការបង្កើតនិងដំណើរការគណៈកម្មការគ្រប់គ្រង សាលារៀន(គ.គ.ស)និងគណៈកម្មការគ្រប់គ្រងថ្នាក់រៀន(គ.គ.ថ)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងគណៈកម្មការគ្រប់គ្រងសាលារៀន (គ.គ.ស.) ប្រជុំក្នុងមួយឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកាលវិភាគប្រជុំទៀងទាត់របស់ គ.គ.ស. និងកំណត់របៀបវារៈច្បាស់លាស់ (ពិភាក្សាពីផែនការយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍសាលារៀន ការតាមដានការរីកចម្រើនរបស់សិស្ស និងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនានា)។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយថ្នាក់រៀនបង្កើត និងដំណើរការគណៈកម្មការគ្រប់គ្រងថ្នាក់រៀន (គ.គ.ថ)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ណែនាំដល់គ្រូបន្ទុកបន្ទប់នីមួយៗឱ្យបង្កើត គ.គ.ថ. (តំណាងមាតាបិតាប្រចាំថ្នាក់) និងផ្តល់តួនាទីភារកិច្ចច្បាស់លាស់ក្នុងការជួយគាំទ្រសកម្មភាពអប់រំក្នុងថ្នាក់រៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>២. ការចូលរួមរបស់សហគមន៍</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការភាពជាដៃគូវិនិយោគជាមួយវិស័យសាធារណៈ វិស័យឯកជន និងដៃគូអភិវឌ្ឍ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំសំណើគម្រោងអភិវឌ្ឍសាលារៀន (សាងសង់អគារ បង្គន់អនាម័យ បណ្ណាល័យ ឬបំពាក់សម្ភារបច្ចេកវិទ្យា) និងធ្វើបណ្តាញទំនាក់ទំនងជាមួយអាជ្ញាធរដែនដី សប្បុរសជន និងអង្គការដៃគូ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយសិស្សត្រៀមនឹងបោះបង់ ឬបោះបង់ការសិក្សាបានត្រឡប់មករៀនវិញ ក្រោមការគាំទ្រពីសហគមន៍</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតក្រុមការងារចុះអន្តរាគមន៍បន្ទាន់ (នាយកសាលា លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ និងអាជ្ញាធរ/គ.គ.ស.) ដើម្បីចុះសួរសុខទុក្ខ និងស្វែងរកមូលហេតុនៅពេលសិស្សអវត្តមានយូរ ឬបោះបង់ការសិក្សា ព្រមទាំងផ្តល់ការឧបត្ថម្ភគាំទ្រដើម្បីទាក់ទាញពួកគាត់ឱ្យចូលរៀនវិញ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៣. ការគាំទ្ររបស់សហគមន៍</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>បរិមាណចំណូលមូលនិធិបង់ចូលសាលារៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំយុទ្ធនាការកៀរគរមូលនិធិសហគមន៍ (Community Fundraising) ប្រកបដោយតម្លាភាព ដោយមានការចូលរួមពីអាណាព្យាបាល សប្បុរសជន និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីយកមកទ្រទ្រង់សកម្មភាពអភិវឌ្ឍសាលារៀន និងជួយសិស្សក្រីក្រ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>ស្តង់ដាទី៤៖ ដំណើរការប្រតិបត្តិ និងរដ្ឋបាលសាលារៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>១. ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលទូទៅ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការរៀបចំទីចាត់ការ ទុកដាក់ឯកសារ មានសណ្តាប់ធ្នាប់ និងមានរបៀបរៀបរយ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំទូដាក់ឯកសារតាមប្រភេទ (ឯកសាររដ្ឋបាល បុគ្គលិក បរទេស និងគណនេយ្យ) បិទស្លាកចំណាំច្បាស់លាស់ និងប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធរក្សាទុកឯកសារឌីជីថល (Soft Copy)។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនប្រើប្រាស់ App សម្រាប់គ្រប់គ្រងទិន្នន័យសាលារៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ជំរុញ និងបណ្តុះបណ្តាលនាយកសាលា និងបុគ្គលិករដ្ឋបាលឱ្យប្រើប្រាស់កម្មវិធីគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ (Database App) ឬប្រព័ន្ធព័ត៌មានអប់រំផ្សេងៗសម្រាប់កត់ត្រាវត្តមាន ពិន្ទុ និងស្ថិតិសិស្ស។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូលើស-ខ្វះ ត្រូវបានថយចុះ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; វើបច្ចុប្បន្នភាពតារាងបែងចែកម៉ោងបង្រៀនឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងស្នើសុំការអន្តរាគមន៍ ឬការបំពេញបន្ថែមគ្រូបង្រៀនពីការិយាល័យអប់រំស្រុក/ខណ្ឌ ឬមន្ទីរអប់រំ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានកម្មវិធីប្រជុំប្រចាំខែ ត្រីមាស និងឆមាសត្រឹមត្រូវ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំប្រតិទិនការងារប្រចាំឆ្នាំ ដោយកំណត់ថ្ងៃប្រជុំអធិការកិច្ចផ្ទៃក្នុង ប្រជុំបច្ចេកទេស និងប្រជុំគរុកោសល្យឱ្យបានច្បាស់លាស់។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>២. ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍសាលារៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ផែនការយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍សាលារៀន ៥ឆ្នាំ ផែនការយុទ្ធសាស្ត្រថវិកា ៣ឆ្នាំ ផែនការថវិកាប្រចាំឆ្នាំ និងផែនការប្រតិបត្តិប្រចាំឆ្នាំ បានរៀបចំតាមការណែនាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតក្រុមការងារកសាងផែនការអភិវឌ្ឍសាលារៀន (ដោយមានការចូលរួមពី គ.គ.ស. និងសហគមន៍) ដើម្បីកំណត់គោលដៅ វិភាគតម្រូវការ និងបែងចែកថវិកាឱ្យស្របតាមស្តង់ដាគុណភាពអប់រំ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៣. ការវាយតម្លៃការបំពេញការងាររបស់បុគ្គលិក</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនគ្រូបង្រៀន និងបុគ្គលិកអប់រំ បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលទ្ធផលការងារប្រចាំឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកិច្ចព្រមព្រៀងការងារ (Performance Agreement) ដែលកំណត់សូចនាករគោលដៅច្បាស់លាស់សម្រាប់បុគ្គលិកអប់រំ និងថ្នាក់ដឹកនាំសាលា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួននាយកសាលានិងនាយករង បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលទ្ធផលការងារប្រចាំឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងនៅ ដើមឆ្នាំសិក្សា (ខែតុលា) និងធ្វើការវាយតម្លៃលទ្ធផលនៅ ចុងឆ្នាំសិក្សា (ខែឧសភា)។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៤. រង្វាយតម្លៃលទ្ធផលសិក្សា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៤.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការរៀបចំធ្វើតេស្តស្តង់ដាដើមឆ្នាំ ឬចុងឆ្នាំ ប្រចាំខែ ឆមាស និងតេស្តស្តង់ដា ថ្នាក់ទី៣ និងទី៦ បានរៀបចំទៀងទាត់</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកាលវិវត្តនៃការធ្វើតេស្ត ការត្រួតពិនិត្យគុណភាពសំណួរ និងការកែសន្លឹកកិច្ចការប្រកបដោយភាពយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាព។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៥. ការលើកកម្ពស់សុខភាពសិក្សា និងអាហារូបត្ថម្ភរបស់សិស្ស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការលើកកម្ពស់សេវាថែទាំសុខភាពបឋម</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; មានសៀវភៅសុខភាពសិស្ស និងសហការជាមួយមណ្ឌលសុខភាពដើម្បីពិនិត្យសុខភាពសិស្ស និងចាក់វ៉ាក់សាំង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនបានរៀបចំកម្មវិធីពិនិត្យសុខភាពសិស្ស</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; សហការជាមួយមណ្ឌលសុខភាពដើម្បីពិនិត្យសុខភាពសិស្ស និងចាក់វ៉ាក់សាំង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការលើកកម្ពស់ទឹកស្អាត និងអនាម័យ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; មានវេនសម្អាត និងការអនុវត្តអនាម័យជាប្រចាំដោយក្រុមប្រឹក្សាកុមារ</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងអាហារប្រកបដោយសុខភាព</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; មានកិច្ចសន្យា និងការលក់ដូរចំណីអាហារមានសុវត្តិភាព</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.៥</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការអនុវត្តមុខវិជ្ជាអប់រំសុខភាព</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; មានកម្មវិធីបង្រៀន និងបានបញ្ចូលទៅក្នុងកាលវិភាគ</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.៦</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការលើកកម្ពស់បរិស្ថានស្អាត បៃតង សុវត្ថិភាព អនាម័យ និងមេត្រីភាព</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកន្លែងលាងដៃ ធុងទឹកស្អាត បន្ទប់ទឹកស្អាត និងហាមឃាត់ការលក់ចំណីអាហារគ្មានស្លាកសញ្ញា ឬខូចគុណភាពក្នុងសាលា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.៧</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ការរក្សាសន្តិសុខ សណ្ដាប់ធ្នាប់ ការការពារកុមារ ការបង្ការគ្រោះមហន្តរាយនានា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកន្លែងលាងដៃ ធុងទឹកស្អាត បន្ទប់ទឹកស្អាត និងហាមឃាត់ការលក់ចំណីអាហារគ្មានស្លាកសញ្ញា ឬខូចគុណភាពក្នុងសាលា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៥.៨</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនបានអនុវត្តសកម្មភាពអប់រំកាយនិងកីឡា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំសកម្មភាពអនាម័យថ្ងៃសុក្រ បៃតង និងសកម្មភាពកីឡាពេលព្រឹក ឬក្រៅម៉ោង។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៦. ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអប់រំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៦.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានបណ្តាញអគ្គិសនី បំពាក់អ៊ីនធើណិត</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; កៀរគររកជំនួយពីសប្បុរសជន អាជ្ញាធរ និងអង្គការដៃគូ ដើម្បីបំពាក់សម្ភារៈបច្ចេកវិទ្យា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៦.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយបន្ទប់រៀនបំពាក់ឧបករណ៍សិក្សាទំនើប (LCD, Smart TV, Smart Board)</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; កៀរគររកជំនួយពីសប្បុរសជន អាជ្ញាធរ និងអង្គការដៃគូ ដើម្បីបំពាក់សម្ភារៈបច្ចេកវិទ្យា (Smart TV, Internet) និងជួសជុលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាលារៀន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៦.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានបណ្ណាល័យ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកាលវិភាគប្រើប្រាស់បន្ទប់បណ្ណាល័យ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៦.៤</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានបន្ទប់កុំព្យូទ័រសម្រាប់សិស្សរៀន</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំកាលវិភាគប្រើប្រាស់បន្ទប់កុំព្យូទ័រ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៦.៥</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនមានទីលានកីឡារួមមាន៖ តារាបាល់ទះ បាល់ទាត់ បាល់បោះ វាយសី...</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំទីលានបាល់ទាត់ និងមានសកម្មភាពជាប្រចាំ។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>ស្តង់ដាទី៥៖ គណនេយ្យភាព</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>១. វេទិកាសាធារណៈ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>១.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>សាលារៀនរៀបចំកម្មវិធីជួបប្រជុំជាមួយមាតាបិតា អ្នកអាណាព្យាបាលសិស្ស និងសហគមន៍</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំវេទិកាសាធារណៈប្រចាំឆ្នាំ ឬប្រចាំឆមាស ដើម្បីរបាយការណ៍ពីសមិទ្ធផលការងារ ថវិកា និងបញ្ហាប្រឈមរបស់សាលារៀន ព្រមទាំងបើកទូលាយឱ្យមាតាបិតា និងសហគមន៍ផ្តល់មតិយោបល់ និងសំណូមពរនានា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>២. ការផ្សាយព័ត៌មានជាសាធារណៈ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>២.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>លទ្ធផលតេស្តវាយតម្លៃស្តង់ដា និងព័ត៌មាននានាត្រូវបានអនុម័តដោយ គ.គ.ស និង/ឬ បិទផ្សាយជាសាធារណៈ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; បង្កើតក្តារខៀន ឬកន្លែងបិទផ្សាយព័ត៌មាន (Notice Board) នៅមុខទីចាត់ការសាលា ដើម្បីបង្ហាញពីរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ ស្ថិតិសិស្ស និងលទ្ធផលតេស្តវាយតម្លៃស្តង់ដា ដោយមានការពិនិត្យ និងអនុម័តពីគណៈកម្មការគ្រប់គ្រងសាលារៀន (គ.គ.ស.) ជាមុន។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td colspan="2" style="width:248px"> <p>៣. ការទទួលបានការគាំទ្រពីថ្នាក់ជាតិ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&nbsp;</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.១</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ចំនួនដងនាយកសាលា និងនាយករង បានទទួលការហ្វឹកហាត់អនុវត្តស្តង់ដាសាលារៀនគំរូពីនាយកសាលាផ្សេងៗឬមកពីថ្នាក់លើ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; ស្នើសុំ ឬចូលរួមវគ្គបណ្តុះបណ្តាល និងសិក្ខាសាលាស្ដីពីការអនុវត្តស្តង់ដាសាលារៀនគំរូដែលរៀបចំដោយការិយាល័យអប់រំ មន្ទីរអប់រំ ឬចូលរួមក្នុងកម្មវិធីទស្សនកិច្ចសិក្សាស្វែងយល់ពីបទពិសោធន៍នៅសាលារៀនគំរូផ្សេងទៀត។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.២</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនបានទទួលការហ្វឹកហាត់ការអនុវត្តកញ្ចប់សម្ភារៈអំណាន និងគណិតវិទ្យាថ្នាក់ដំបូង ឬវិធីសាស្ត្របង្រៀនភាសាខ្មែរ ឬគណិតវិទ្យា</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំវគ្គបណ្តុះបណ្តាលផ្ទៃក្នុងសាលា (School-based Training) ដោយចាត់តាំងគ្រូស្នូលដែលធ្លាប់បានtrainingពីថ្នាក់លើ មកចែករំលែកចំណេះដឹង និងបច្ចេកទេសបង្រៀនថ្មីៗដល់គ្រូបង្រៀនទូទាំងសាលា។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> <tr> <td style="width:26px"> <p>៣.៣</p> </td> <td style="width:214px"> <p>ភាគរយគ្រូបង្រៀនបំពេញទស្សនៈកិច្ចសិក្សា ទៅសាលាផ្សេងៗក្នុងមួយឆ្នាំ</p> </td> <td style="width:200px"> <p>&bull; រៀបចំផែនការទស្សនកិច្ចសិក្សាសហការគ្នារវាងសាលារៀនក្នុងបណ្តុំសាលាគោលដៅ (Cluster uSchools) ដើម្បីឱ្យគ្រូអាចចូលរួមសង្កេតការណ៍បង្រៀនជាក់ស្តែង និងផ្លាស់ប្តរបទពិសោធន៍គរុកោសល្យល្អៗពីគ្នាទៅវិញទៅមក។</p> </td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr> </table> tbthe5ztvedf0ex3zyir3zj9e3cvoz5 4 54921 341712 2026-10-09T15:23:32Z Vothmakara 53364 សួរស្តី 341712 wikitext text/x-wiki សួរស្តី s5pso29ggs28i78o9hvapwnwbpxmx0j 3 54922 341717 2026-10-09T21:11:26Z Tong-service 53351 /* Build */ ផ្នែកថ្មី 341717 wikitext text/x-wiki == Build == Tong [[អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service|Tong-service]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២១:១១ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) r6n88z22v31vusfgnhh2966oj5fy4ia 0 54923 341728 2026-10-10T02:34:35Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រចនាបថភ្នំដា (ចម្លាក់)]] ទៅ [[ឥន្ទ្រលក្ម្សី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341728 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឥន្ទ្រលក្ម្សី]] h3lwrplxq0ccubifbjf48g1s9467p0r 341748 341728 2026-10-10T09:48:33Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]] 341748 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]] hy6zcxhnt205qqljj872pmsuok81gf3 0 54924 341730 2026-10-10T02:35:02Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឥន្ទ្រលក្ម្សី]] ទៅ [[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341730 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]] hy6zcxhnt205qqljj872pmsuok81gf3 0 54925 341750 2026-10-10T09:59:05Z Dokedoka 53382 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1378313982|Human penis]]" 341750 wikitext text/x-wiki {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> 6ap8nvk24rv5u8q613v2ltcrasfzf0f 341751 341750 2026-10-10T09:59:36Z Dokedoka 53382 Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1378313982|Human penis]]" 341751 wikitext text/x-wiki {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> == __LEAD_SECTION__ == {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> aj8u9fa9jxy7kyv53kgy14a2rf1gsqu 341757 341751 2026-10-10T11:16:30Z Dokedoka 53382 Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1378313982|Human penis]]" 341757 wikitext text/x-wiki {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> == __LEAD_SECTION__ == {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> == __LEAD_SECTION__ == {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> etbdelj2rprvzsk3rcvvpmbs48zj5va 341758 341757 2026-10-10T11:30:45Z Dokedoka 53382 Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1378313982|Human penis]]" 341758 wikitext text/x-wiki {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> == __LEAD_SECTION__ == {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> == __LEAD_SECTION__ == {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> == __LEAD_SECTION__ == {{For|penises in animals in general|Penis}}នៅក្នុង កាយវិភាគសាស្ត្រមនុស្ស '''លិង្គ''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|n|ɪ|s}} ; {{plural form}} : '''penises''' or '''penes''' ; មកពី [[ភាសាឡាតាំង|ពាក្យឡាតាំង]] {{Lang|la|pēnis}} ដំបូងឡើយ 'កន្ទុយ' ) គឺជា សរីរាង្គផ្លូវភេទ ខាងក្រៅ ( សរីរាង្គដែលរួមភេទក្នុងផ្លូវផ្ទុយ ) ដែលតាមរយៈនោះ បុរស បញ្ចេញទឹកកាម និង បត់ជើងតូច ។ រួមជាមួយនឹង ពងស្វាស និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ លិង្គដំណើរការជាផ្នែកមួយនៃ ប្រព័ន្ធបន្តពូជបុរស ។ ផ្នែកសំខាន់ៗនៃលិង្គគឺ គល់លិង្គ តួលិង្គ ភ្នាសអេពីតេល្យ៉ូម រួមទាំងស្បែកដើមលិង្គ និង ស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ ដែលគ្របលើ ក្បាលលិង្គ ។ តួ​លិង្គ​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ ​ជាលិកា ​បី​ជួរឈរ៖ corpora cavernosa ពីរ​នៅ ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ និង corpus spongiosum នៅ​ចន្លោះ​ពួកវា​នៅ ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ។ បង្ហួរនោម ឆ្លងកាត់ ក្រពេញប្រូស្តាត ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានភ្ជាប់ដោយ បំពង់ទឹកកាម ហើយបន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ corpus spongiosum។ ច្រកចូលខាងក្រៅនៃបង្ហួរនោមនៅចុងក្បាលលិង្គគឺជា សាច់ផ្លូវទឹកនោម ។ ការឡើងរឹង របស់លិង្គគឺជាការពង្រីកខ្លួនរឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅត្រង់របស់លិង្គ ដែលកើតឡើងក្នុងពេល មានការសម្រើបផ្លូវភេទ ។ ការឡើងរឹងរបស់លិង្គអាចកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពមិនមែន ផ្លូវភេទ ; ការឡើងរឹងដោយឯកឯងមិនមែនផ្លូវភេទច្រើនតែកើតឡើងក្នុងវ័យជំទង់ និងការគេង។ ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ លិង្គមានទំហំតូចជាងមុន ទទួលរងសម្ពាធ ហើយក្បាលលិង្គត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែកគ្របចុងលិង្គ។ ក្នុងសភាពរឹងពេញលេញរបស់វា គល់លិង្គក្លាយទៅជារឹង ហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជាទ្រមែងហើយក្បាលលិង្គក្លាយទៅជា ប៉ុន្តែមិនរឹងទេ។ លិង្គ​ដែល​ឡើង​រឹង​អាច​ត្រង់ ឬ​កោង ហើយ​អាច​ចង្អុល​ទៅ​មុំ​ឡើង​លើ មុំ​ចុះ​ក្រោម ឬ​ត្រង់​ទៅ​មុខ។ {{កាលពី|2015}} លិង្គ​មនុស្ស​ដែល​ឡើង​រឹង​ជា​មធ្យម​គឺប្រវែង {{Convert|13.12|cm|in}} និងមានបរិមាត្រ {{Convert|11.66|cm|in}} ។ <ref name="realclearscience.com">{{Cite web |last=Berezow |first=Alex B. |date=March 2, 2015 |title=Is Your Penis Normal? There's a Chart for That |url=https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524102452/https://www.realclearscience.com/journal_club/2015/03/03/is_your_penis_normal_theres_a_chart_for_that_109106.html |archive-date=May 24, 2020 |access-date=July 7, 2018 |website=RealClearScience}}</ref> <ref name="veale2015">{{Cite journal|last=Veale|first=D.|last2=Miles|first2=S.|last3=Bramley|first3=S.|last4=Muir|first4=G.|last5=Hodsoll|first5=J.|year=2015|title=Am I normal? A systematic review and construction of nomograms for flaccid and erect penis length and circumference in up to 15 521 men|journal=[[BJU International]]|volume=115|issue=6|pages=978–986|doi=10.1111/bju.13010|pmid=25487360}}</ref> ទាំងអាយុ ឬទំហំលិង្គដែលទន់ខ្សោយ មិនអាចទស្សន៍ទាយបានត្រឹមត្រូវអំពីរយៈពេលនៃការឡើងរឹងរបស់លិង្គនោះទេ។ មានការកែប្រែរាងកាយ ទូទៅជាច្រើនចំពោះលិង្គ រួមទាំង ការកាត់ស្បែកចុងលិង្គ ផងដែរ។ លិង្គ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គ្លីតូរីស ​របស់​ស្ត្រី។ <ref>{{Cite book|last1=Bruess|first1=Clint E|last2=Greenberg|first2=Jerrold S|title=Sexuality Education: Theory and Practice|date=2004|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-0-76-374759-6|page=72|url=https://books.google.com/books?id=0MIIGcytuU4C&pg=PA72&dq=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D+%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj7-7T41dWUAxXDg2oFHXlDFVc4ChDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%E2%80%9Chomologous%E2%80%9D%20%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D%20%E2%80%9Cpenis%E2%80%9D&f=false}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Netter|first1=Frank|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2022|title=Netter Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach - Ebook|page=194|isbn=978-0-32379-375-9|url=https://books.google.com/books?id=-ydgEAAAQBAJ&dq=%E2%80%9Cgenital+tubercle%E2%80%9D+%E2%80%9Cshaft%E2%80%9D+%E2%80%9Cglans%E2%80%9D+%E2%80%9Cclitoris%E2%80%9D&pg=RA1-PA194}}</ref> onvn624l4363up5z295ldwwlod17b1h 0 54926 341754 2026-10-10T10:34:08Z Dokedoka 53382 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377904512|Pubic hair]]" 341754 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ពត៌មាន កាយវិភាគសាស្ត្រ|Name=មមីស|Latin=pubes|Image=Male and Female Pubic Hair.jpg|Caption={{longitem|class=nowrap|រោមប្រដាប់ភេទបុរស និងស្ត្រី}}}}'''មមីស''' (ឬ '''pubes''' {{IPAc-en|m|ɔ|m|iː|s}}) គឺជា ​រោម ​ចុងក្រោយ ​នៃ​រាងកាយ ដែល​មាន​នៅ ​តំបន់​ប្រដាប់ភេទ និង ​តំបន់​ថ្ងាស ​របស់​មនុស្ស [[វ័យជំទង់|​វ័យជំទង់]] និង​មនុស្សពេញវ័យ។ រោម​ស្ថិតនៅ​លើ និង​ជុំវិញ ​សរីរាង្គ​ភេទ ហើយ​ពេលខ្លះ​នៅ​ផ្នែកខាងលើ​នៃ​ផ្នែក​ខាងក្នុង​នៃ ​ភ្លៅ ថែមទាំង​លាតសន្ធឹង​ចុះ​តាម ​ប្រហោង​ពោះ និង​ដល់ ​តំបន់​រន្ធគូថ​ទៀតផង ។ មមីស​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​លើ ​ពងស្វាស និង​គល់ ​លិង្គ (ចំពោះ​បុរស) និង​នៅ​លើ ​ទ្វារមាស (ចំពោះ​ស្ត្រី)។ នៅជុំវិញ ឆ្អឹងថ្ងាស និង ឆ្អឹង mons pubis ដែលគ្របដណ្តប់វា វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''pubic patch'' ដែលអាចត្រូវបានរចនា។ ទោះបីជា រោមត្រឡាច ល្អិតៗមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់នេះក្នុងវ័យកុមារភាពក៏ដោយ មមីសត្រូវបានចាត់ទុកថាជារោមក្រាស់ វែង និងគ្រើមនិង ដែលវិវត្តន៍ក្នុង វ័យពេញវ័យ ជាផលប៉ះពាល់នៃកម្រិតអរម៉ូនកើនឡើង៖ អង់ដ្រូសែន ចំពោះបុរស និង អឺស្ត្រូសែន ចំពោះស្ត្រី។ វប្បធម៌ជាច្រើនចាត់ទុកមមីសថាជា របស់ផ្លូវភេទ ហើយវប្បធម៌ភាគច្រើនភ្ជាប់វាទៅនឹងប្រដាប់ភេទ ដែលមនុស្សត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងបិទបាំងគ្រប់ពេលវេលា។ នៅក្នុងវប្បធម៌មួយចំនួន វាជារឿងធម្មតាសម្រាប់ ការដកមមីសចេញ ជាពិសេសមមីសកណ្ដួយរបស់ស្ត្រី ។ ការអនុវត្តនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃ អនាម័យផ្ទាល់ខ្លួន ។ នៅក្នុងវប្បធម៌មួយចំនួន ការចេញមមីស (ឧទាហរណ៍ នៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់ស្លៀកឈុតហែលទឹក) ជាពិសេសនៅទីសាធារណៈ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការមិនសមរម្យ និងអាចជារឿងអាម៉ាស់ ដូច្នេះរោមអាចត្រូវបានកាត់ (ឬធ្វើម៉ូតសក់តាមវិធីផ្សេងទៀត) ដើម្បីការពារកុំឱ្យវាអាចមើលឃើញ។ <ref>{{Cite book|last1=Ramsey|first1=Sara|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Pubic hair|date=2015|pages=861–1042|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs389|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> 0hhdycz7545p60r1hkslrs976i6xub1