វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 341900 341709 2026-10-12T10:54:32Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341900 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាទីក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយនៅទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]](ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចនៃនគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​នោះទេក៏ប៉ុន្តែខេត្តនេះក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])និងចុងក្រោយបង្អស់ព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]]([[រលួស (ប្រាសាទ)|តំបន់រលួស]])ដែលជារាជធានីដើមនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយក៏ជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](សម័យមុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេសម្អាងទៅលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីខេត្តសៀមរាប។កំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបង្អស់នៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខែ្មរ]]ដែលបានសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]មានព្រះនាមថា[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](សម័យមុនអង្គរ)នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ សេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តសៀមរាបយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់ៗមិនលិចទឹកនៅក្នុងរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់ៗសម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]សម្បូរទៅដោយដីដ៏មានជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅក្នុងតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទីនៃ[[ចក្រភពខ្មែរ]](៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាគឺជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្ដៅគគុកពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរ។បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះហើយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់គឺបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់នគររបស់ខ្លួន។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ជាការពិតទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺព្រះរាជាអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួននៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាទទួលបាននូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តនោះឡើយហើយទង្វើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុងទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយនឹង[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានចំណុចខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយទង្វើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] ខេត្តសៀមរាបធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៧៩៥ ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានចុះ[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤|សន្ធិសញ្ញា]]ជាមួយនឹង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្តីពីការផ្លាស់ប្តូរ[[ខេត្តត្រាច]]និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ជាមួយនឹង[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលរួមមាន[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ខេត្តសៀមរាប និង [[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]ត្រូវបានបែងចែកជា[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និងខេត្តសៀមរាបតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ។តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃដែនដីដែលមានវិវាទរវាង[[បារាំង]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលនាំឲ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១]]។សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះនិងបានគ្រប់គ្រងទៅលើទឹកដីមួយចំនួនឡើងវិញដោយលើកលែងខេត្តសៀមរាបនិង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ខេត្តសៀមរាបបានត្រឡប់មកស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] បានបិទបញ្ចប់និងក្រោមសម្ពាធអន្តរជាតិពី[[បារាំង]]និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅខេត្តសៀមរាប(ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020}}</ref> |label1 = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = [[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអ៊ីស្លាម]] |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = ជំនឿលើវិញ្ញាណនិងសាសនាផ្សេងៗទៀត |value4 = 0.1 |color4 = Black }} [[ថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]គឺជា[[សាសនារដ្ឋ|សាសនារបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ប្រជាជននៅខេត្តសៀមរាប ៩៩.៣% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] ០.៤% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] និង ០.២% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនគឺជា[[ជនជាតិចាម|ជនជាតិចាម]]។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]និងព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះនោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ព្រះអង្គម្ល៉េះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយនឹង[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់នៅក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅ[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបាននោះឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]នៃខេត្តសៀមរាបដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌អរូបីខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបី|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។នៅក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅ[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅ[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅក្នុងរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះគឺជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]នោះទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Angkor War-meow.jpg|thumb|ភ្នំបាខែង]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅក្នុងរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:20171129 Mangrove forest Tonle Sap 6016 DxO.jpg|thumb|ព្រៃលិចទឹក]] [[File:Sunset at Tonle Sap Lake.jpg|thumb|បឹងទន្លេសាប]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ស្រុក/ក្រុង ១០០ ឃុំ/សង្កាត់ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |- |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==ឯកសារយោង== 1aiwz0bg48k31e1l9bnk5eohgcj2l6x 1 2493 341892 341696 2026-10-12T05:55:07Z ~2026-54876-59 53414 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ '{{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|autoconfirmed|{{pp|small=yes}}}} {{Pp-move|small=yes}} {{ការពិភាក្សា:ទំព័រដើម/ប្រអប់ជំនួយ}} {{Archive box}} __TOC__ {{clear}}' 341892 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|autoconfirmed|{{pp|small=yes}}}} {{Pp-move|small=yes}} {{ការពិភាក្សា:ទំព័រដើម/ប្រអប់ជំនួយ}} {{Archive box}} __TOC__ {{clear}} ndv7bzxftyuoalc76uhb3gcrgzjrkke 0 2896 341918 341171 2026-10-12T11:20:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341918 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[បញ្ជីរាយឈ្មោះស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌនៅកម្ពុជា|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ០២ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Ta Veaeng District, Ratanak Kiri Province Postal Codes |url=https://www.cambodiapostalcode.com/ratanak-kiri-provine/ta-veaeng-district |access-date=2026-09-27 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៦០៨០២០០ | [[ឃុំតាវែងក្រោម]] | Ta Veaeng Kroam | ទំពួនរឺនធំ, ទុន, កេាះប៉ុង, សៀងសាយ, ផ្យ៉ាង, កិគួង, តាង៉ាច, ផាវ, ទំពួនរឺនតូច, វៀងចាន់ |- | ១៦០៨០១០០ | [[ឃុំតាវែងលើ]] | Ta Veaeng Leu | ចាន់, ជួយ, តាបូក, ប៉ាងគិត, សញ, កិគួង, រៀងវិញ, ភ្លឺធំ, ភ្លឺតូច, តាវែង |- |} ==ឯកសារយោង== dei6uhbtgrdsrv05axv5g3ejj9b12l8 0 10067 341860 341345 2026-10-11T23:50:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341860 wikitext text/x-wiki '''ឃុំស្នួល''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកក្រឡាញ់]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៦០៨០១ | ភូមិស្នួល | Snuol |- | ១៧០៦០៨០២ | ភូមិតាឡឹង | Ta Loeng |- | ១៧០៦០៨០៣ | ភូមិសំរោង | Samraong |- | ១៧០៦០៨០៤ | ភូមិតាពេជ | Ta Pech |- | ១៧០៦០៨០៥ | ភូមិសង្កែ | Sangkae |- | ១៧០៦០៨០៦ | ភូមិព្រៃល្ងៀង | Prey Lngieng |- | ១៧០៦០៨០៧ | ភូមិតាសែង | Ta Saeng |- | ១៧០៦០៨០៨ | ភូមិធាស្នា | Thea Sna |- | ១៧០៦០៨០៩ | ភូមិតាយិន | Ta Yin |- |} lx9nj4gd0t2mbp0i4ahr27nj6h1cn79 0 20370 341884 341274 2026-10-12T01:30:24Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341884 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១២០៥០១ | ភូមិប្រីយ៍ ០១ | Prei Muoy |- | ១៧១២០៥០២ | ភូមិប្រីយ៍ ០២ | Prei Pir |- | ១៧១២០៥០៣ | ភូមិត្រាំសសរ | Tram Sasar |- | ១៧១២០៥០៤ | ភូមិក្របៅ | Krabau |- | ១៧១២០៥០៥ | ភូមិក្រូចចារ | Krouch Char |- |} nvmp10m7qdm6113mjoj5pn8z50rmxaf 0 21125 341885 341275 2026-10-12T01:31:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341885 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១២០៦០១ | ភូមិស្លែងស្ពាន | Slaeng Spean |- | ១៧១២០៦០២ | ច្រនៀង | Chranieng |- | ១៧១២០៦០៣ | ភូមិភ្នំដី | Phnum Dei |- | ១៧១២០៦០៤ | ភូមិដំណាក់ដំរី | Damnak Damrei |- | ១៧១២០៦០៥ | ភូមិចំការចេក | Chamkar Chek |- | ១៧១២០៦០៦ | ភូមិព្រះខ្សែត | Preah Khsaet |- | ១៧១២០៦០៧ | ភូមិធ្លក | Thlok |- | ១៧១២០៦០៨ | ភូមិត្រាំកង់ | Tram Kang |- |} pt4gqad9msz0s3zircimx8odztffgvq 0 25771 341909 341449 2026-10-12T11:03:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341909 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០៩០១ | ភូមិពោធិ៍បន្ទាយជ័យ | Pou Banteay Chey |- | ១៧១០០៩០២ | ភូមិភ្នំក្រោម | Phnom Kraom |- | ១៧១០០៩០៣ | ភូមិប្រឡាយ | Pralay |- | ១៧១០០៩០៤ | ភូមិកក្រាញ់ | Kakranh |- | ១៧១០០៩០៥ | ភូមិក្រសាំងរលើង | Krasang Roleung |- | ១៧១០០៩០៦ | ភូមិស្ពានជ្រាវ | Spean Chreav |- | ១៧១០០៩០៧ | ភូមិអារញ្ញ | Aranh |- | ១៧១០០៩០៨ | ភូមិត្រៀក | Triek |- |} lnsirnzg7npluh6on4i57i52gexcdbe 0 35796 341889 285931 2026-10-12T03:47:15Z Phan Pan 43379 /* ផ្សារ */ 341889 wikitext text/x-wiki =រដ្ឋបាល= {{pagename}} ({{lang-en|$ Commune}}) ស្ថិតនៅក្នុង [[ស្រុកពញាក្រែក]] [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]] មាន ភូមិ÷ {| class="wikitable" ! colspan="4" align="center" |'''{{pagename}}''' |- ! align="center"| លេខកូដភូមិ !! align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរខ្មែរ !!align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរអង់គ្លេស |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |} '''ព្រំប្រទល់នៃ{{pagename}}''' {|class="wikitable" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|{{pagename}} !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |ខាងកើត (E) ! |ខាងត្បូង (S) ! |ខាងលិច (W) ! |ខាងជើង (N) |- | | | | |} ឃុំក្រែក មាន ២៤ភូមិគឺ÷ * កូវ * [[ភូមិជីមាន់ |ជីមាន់កណ្ដាល]] * [[ភូមិជីមាន់ជើង |ជីមាន់ជើង ]] * [[ភូមិជីមាន់ត្បូង |ជីមាន់ត្បូង ]] * [[ភូមិជីមាន់លិច |ជីមាន់លិច ]] * [[ភូមិជីមាន់កើត |នាងនយ]] * [[ភូមិល្អក់ |ល្អក់ ]] * [[ភូមិស្អំ |ស្អំ]] * [[ភូមិអណ្ដូងជ័យ |អណ្ដូងជ័យ]] * [[ភូមិទួលអង្គ្រង |ទួលអង្គ្រង]] * [[ភូមិកណ្ដាល |កណ្ដាល ]] * [[ភូមិក្រែកជើង |ក្រែកជើង ]] * [[ភូមិក្រែកត្បូង |ក្រែកត្បូង ]] * [[ភូមិអំពុក |អំពុក ]] * [[ភូមិហួច |ហួច]] * [[ភូមិហួចលិច |ហួចលិច ]] * [[ភូមិហួចកើត |ហួចកើត ]] * [[ភូមិបុសទី |បុសទី]] * [[ភូមិព្រឹត |ព្រឹត ]] * [[ភូមិគរ |គរ ]] * [[ភូមិជីពាំង |ជីពាំង ]] * [[ភូមិសមាធិ |សមាធិ ]] * [[ភូមិត្រសិត |ត្រសិត]] * [[ភូមិវាលម្លូរ |វាលម្លូរ]] ==ព្រំប្រទល់== {|class="wikitable" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|ឃុំ !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |[[ជើង]](N) ! |[[កើត]](E) ! |[[លិច]](W) ! |[[ត្បូង]](S) |- ! [[ឃុំវាលម្លូរ ]] និង [[ឃុំទឹកជ្រៅ]] ! [[ឃុំទឹកជ្រៅ]] និង [[ឃុំដារ ]] ! [[ឃុំវាលម្លូរ ]] និង [[ឃុំកោងកាង ]] ! [[ឃុំត្រពាំងផ្លុង ]] |} =អប់រំ= ==បឋមសិក្សា== ==អនុវិទ្យាល័យ== =សាសនា= === វត្ត === •វត្តសមាធិ • វត្តព្រឹត === វិហារឥស្លាម === === វិហារគ្រិស្ត === ព្រះវិហារក្រែក ព្រះវិហាររស្មីវិជ្ជា == ផ្សារ == =រមណីដ្ឋាន= ==ឯកសារពិគ្រោះ== *[http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911034133/http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm |date=2010-09-11 }} {{ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា}} {{ខេត្តត្បូងឃ្មុំ}} 5eois5i4j3mwbhbjgzh6ffqtb493t90 0 36020 341894 286366 2026-10-12T09:20:21Z IAMZINVA Moment 44406 341894 wikitext text/x-wiki {{pagename}} ({{lang-en|$ Commune}}) ស្ថិតនៅក្នុង [[ស្រុកសំរោងទង ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] មាន ភូមិ÷ {| class="wikitable" ! colspan="4" align="center" |'''{{pagename}}''' ! |- ! align="center"| លេខកូដភូមិ !! align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរខ្មែរ !!align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរអង់គ្លេស |'''រយៈបណ្ដោយ''' |'''រយៈទទឹង''' |- |05071001 |[[ភូមិ បិល]] | Bel Village |447719 |1263078 |- |05071002 |[[ភូមិ បិល|ភូមិ ក្រាំង]] | Krang Village |448102 |1263078 |- |05071003 |[[ភូមិ |ភូមិ ]]គោករងៀង | Kouk Rongieng Village |448964 |1262782 |- |05071004 |[[ភូមិ |ភូមិ ក្រាំងមេត្រី]] | Krang Metrei Village |450424 |1261915 |- |05071005 |[[ភូមិ |ភូមិ អូរស្នោ]] | Ou Snao Village |452374 |1261216 |- |05071006 |[[ភូមិ |ភូមិ ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum Village |451799 |1259880 |- |05071007 |[[ភូមិ |ភូមិ ដូនអាត់]] | Doun At Village |450611 |1259716 |- |05071008 |[[ភូមិ |ភូមិ ក្រាំងក្រូច]] | Krang Kruoch Village |449467 |1260467 |- |05071009 |[[ភូមិ |ភូមិ ក្រាំងត្រឡាច]] | Krang Tralach Village |448941 |1260376 |- |05071010 |[[ភូមិ |ភូមិ ព្រៃពង្រ]] | Prey Pongro Village |448261 |1259662 |- |05071011 |[[ភូមិ]] [[ត្រពាំងអង្គ]] |Trapeang Angk Village |447962 |1258957 |- |05071012 |[[ភូមិ]]​ [[អន្លង់ស្នោ]] |Anlong Snao Village |447667 |1258595 |- |05071013 |[[ភូមិ]] [[រើងពើង]] |Reung Peung Village |446184 |1259146 |- |05071014 |[[ភូមិ]] [[ក្រាំងអំពិល]] |Krang Ampil Village |448015 |1260820 |- |05071015 |[[ភូមិ]]​ [[ត្រពាំងស្រង់]] |Trapeang Srang Village |447479 |1261074 |- |05071016 |[[ភូមិ]] [[ទឹកលិច]] |Tuek Lich Village |448134 |1261622 |- |05071017 |[[ភូមិ]] [[ព្រៃបេង]] |Prey Beng Village |447837 |1261813 |- |05071018 |[[ភូមិ]] [[ព្រៃត្រាច]] |Prey Trach Village |447171 |1261214 |- |05071019 |[[ភូមិ]] [[ត្រពាំងតាលួង]] |Trapeang Ta Luong Village |445130 |1261509 |- |05071020 |[[ភូមិ]] [[ព្រៃរងៀង]] |Prey Rongieng Village |445868 |1263003 |- |05071021 |[[ភូមិ]] [[ទន្លាប់]] |Tonloab Village |447327 |1262957 |} =រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷ * បិល[[ភូមិ | ]] * [[ភូមិ | ]]ក្រាំង * [[ភូមិ | ]]គោករងៀង * [[ភូមិ | ]]ក្រាំងមេត្រី * [[ភូមិ | ]]អូរស្នោ * [[ភូមិ | ]]ស្វាយដង្គំ * [[ភូមិ | ]]ដូនអាត់ * [[ភូមិ | ]]ក្រាំងក្រូច * [[ភូមិ | ]]ក្រាំងត្រឡាច * ព្រៃពង្រ * ត្រពាំងអង្គ * អន្លង់ស្នោ * រើងពើង * ក្រាំងអំពិល * ត្រពាំងស្រង់ * ទឹកលិច * ព្រៃបេង * ព្រៃត្រាច * ត្រពាំងតាលួង * ព្រៃរងៀង * ទន្លាប់ ==ព្រំប្រទល់== {|class="wikitable" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|ឃុំ !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |[[ជើង]](N) ! |[[កើត]](E) ! |[[លិច]](W) ! |[[ត្បូង]](S) |- ! [[សង្កាត់ស្វាយក្រវ៉ាន់​ ]] និង [[ឃុំរលាំងចក​ ]] ! [[ឃុំសែនដី​ ]] ![[ឃុំកាហែង ]] និង [[ធម្មតាអរ]] ![[ឃុំក្រាំងអំពិល ]] |} =អប់រំ= ==បឋមសិក្សា== ==អនុវិទ្យាល័យ== =សាសនា= ==ព្រះពុទ្ធសាសនា== ===វត្ត=== =ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= ==ឯកសារពិគ្រោះ== *[http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911034133/http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm |date=2010-09-11 }} {{ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា}} {{ខេត្តកំពង់ស្ពឺ}} h49y8gvbn2p56hnhj9pz4hzgw91618f 0 36339 341917 341520 2026-10-12T11:19:09Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341917 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកតាវែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៦០៨០១០២ | ភូមិចាន់ | Chan |- | ១៦០៨០១០៣ | ភូមិជួយ | Choy |- | ១៦០៨០១០៤ | ភូមិតាបូក | Ta Bouk |- | ១៦០៨០១០៥ | ភូមិប៉ាងគិត | Pangkit |- | ១៦០៨០១០៦ | ភូមិសញ | Sanh |- | ១៦០៨០១០៧ | ភូមិកិគួង | Ke Kuong |- | ១៦០៨០១០៨ | ភូមិរៀងវិញ | Rieng Vinh |- | ១៦០៨០១០៩ | ភូមិភ្លឺធំ | Phlueu Thum |- | ១៦០៨០១១០ | ភូមិភ្លឺតូច | Phlueu Touch |- | ១៦០៨០១១១ | ភូមិតាវែង | Ta Veaeng |- |} 7zpctxg5tdf0cnro1whrswinftbbq26 0 36340 341916 341463 2026-10-12T11:18:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341916 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកតាវែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៦០៨០២០១ | ភូមិទំពួនរឺនធំ | Tumpuon Rueung Thum |- | ១៦០៨០២០២ |​ ភូមិទុន | Tum |- | ១៦០៨០២០៣ | ភូមិកោះប៉ុង | Kaoh Pong |- | ១៦០៨០២០៤ | ភូមិសៀងសាយ | Sieng Say |- | ១៦០៨០២០៥ | ភូមិផ្ស៉ាង | Phyang |- | ១៦០៨០២០៦ | ភូមិកិគួង | Ke Kuong |- | ១៦០៨០២០៧ | ភូមិតាង៉ាច | Ta Ngach |- | ១៦០៨០២០៨ | ភូមិផាវ | Phav |- | ១៦០៨០២០៩ | ភូមិទំពួនរឺនតូច | Tumpuon Rueung Touch |- | ១៦០៨០២១០ | ភូមិវៀងចាន់ | Vieng Chan |- |} 4ejy9lztby6z1x73yybt3kg4vwob8hf 0 36813 341857 341342 2026-10-11T23:49:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341857 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកក្រឡាញ់]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៦០២០១ | ភូមិកំពង់ថ្កូវ ០១ | Kampong Thkov Muoy |- | ១៧០៦០២០២ | ភូមិកំពង់ថ្កូវ ០២ | Kampong Thkov Pir |- | ១៧០៦០២០៣ | ភូមិខ្សាច់ | Khsach |- | ១៧០៦០២០៤ | ភូមិអូរថ្កូវ | Ou Thkov |- | ១៧០៦០២០៥ | ភូមិគោកដូង | Kouk Doung |- | ១៧០៦០២០៦ | ភូមិដូរ្យតន្រ្តី | Dour Dantrei |- | ១៧០៦០២០៧ | ភូមិចំបក់ហែរ | Chambak Haer |- | ១៧០៦០២០៨ | ភូមិភ្នំទ្រង់បាត | Phnum Trong Bat |- |} duhkdgy1n2gdz3qbxktmet5kzfl8txc 0 37826 341859 341344 2026-10-11T23:50:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341859 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកក្រឡាញ់]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៦០៧០១ | ភូមិច្រនៀង | Chranieng |- | ១៧០៦០៧០២ | ភូមិព្រៃក្រឡាញ់ | Prey Kralanh |- | ១៧០៦០៧០៣ | ភូមិគោកកី | Kouk Kei |- | ១៧០៦០៧០៤ | ភូមិគោកភ្ងាស | Kouk Phngeas |- | ១៧០៦០៧០៥ | ភូមិគោកយាង | Kouk Yeang |- | ១៧០៦០៧០៦ | ភូមិស្មាច់ | Smach |- | ១៧០៦០៧០៧ | ភូមិអង្កោល | Angkaol |- | ១៧០៦០៧០៨ | ភូមិដំរីស្លាប់ | Damrei Slab |- | ១៧០៦០៧០៩ | ភូមិតាសុខ | Ta Sokh |- | ១៧០៦០៧១០ | ភូមិតាស្រី | Ta Srei |- | ១៧០៦០៧១១ | ភូមិខ្សី | Khsei |- | ១៧០៦០៧១២ | ភូមិស្វាយ | Svay |- | ១៧០៦០៧១៣ | ភូមិទ្រាស | Treas |- | ១៧០៦០៧១៤ | ភូមិក្រូច | Krouch |- | ១៧០៦០៧១៥ | ព្រៃថ្កូវ | Prey Thkov |- | ១៧០៦០៧១៦ | តាប៉ាង | Ta Pang |- |} re73vt6t0pyk7ypuq0pdovu4834kumd 0 37907 341890 216147 2026-10-12T04:01:18Z Phan Pan 43379 341890 wikitext text/x-wiki =រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷ * ឃ្សឹមក្នុង[[ភូមិ | ]] * [[ភូមិ |ឃ្សឹមក្រៅ]] * [[ភូមិ | ]]មិល * [[ភូមិ | ]]ចឹង * [[ភូមិ | ]]ដងរែក * [[ភូមិ | ]]ដូង * [[ភូមិ | ]]សំរ៉ង * [[ភូមិ | ]]ស្រែរនាម * [[ភូមិ | ]]ស្រែថ្មី * [[ភូមិ | ]]ត្រពាំងឈូក * [[ភូមិ | ]] * [[ភូមិ | ]] * [[ភូមិ | ]] ==ព្រំប្រទល់== {|class="wikitable" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|ឃុំ !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |[[ជើង]](N) ! |[[កើត]](E) ! |[[លិច]](W) ! |[[ត្បូង]](S) |- ! [[ឃុំ]] និង [[ឃុំ ]] ! [[ឃុំ ]] ! [[ឃុំ]] ! [[ឃុ]] |} =អប់រំ= ==បឋមសិក្សា== សាលាបឋមសិក្សាឃ្សឹម • សាលាបឋមសិក្សាត្រពាំងឈូក ==អនុវិទ្យាល័យ== អនុវិទ្យាល័យឃ្សឹម =សាសនា= ==ព្រះពុទ្ធសាសនា== ===វត្ត=== វត្តឃ្សឹម វត្ត​ត្រពាំងឈូក =ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= ==ឯកសារពិគ្រោះ== {{ខេត្តក្រុងខ្មែរ}} [[Category:ខេត្តក្រចេះ]] ==មើលផងដែរ== {{Navbox |name = ខេត្តក្រចេះ |titlestyle= background: #DAA520; |title =[[Image:Flag of Cambodia.svg|30px]] [[ខេត្តក្រចេះ]] |image = [[រូបភាព:Cambodia-Kratie.png|90px]] |above = '''ទីរួខេត្ត: [[ក្រុងក្រចេះ]]''' {{spaces|3}} [[ខេត្តក្រចេះ]]មានស្រុក'''៥''' និង ឃុំ-សង្កាត់ '''៤៦''' មានផ្ទៃដី'''១១០៩៤''' គម^២ |groupstyle = text-align:left; background: #FADFAD; color:#DAA520; |group1 =​[[ក្រុងក្រចេះ|ក្រចេះ]] |list1 = [[សង្កាត់កោះទ្រង់|កោះទ្រង់]] {{spaces|2}} [[សង្កាត់ក្រគរ|ក្រគរ]] {{spaces|2}} [[សង្កាត់ក្រចេះ|ក្រចេះ]] {{spaces|2}} [[រកាកណ្តាល]]{{spaces|2}} [[សង្កាត់អូរឫស្សី|អូរឫស្សី]] |group2 =[[ស្រុកចិត្របុរី|ចិត្របុរី]] |list2 = [[ឃុំកន្ទួត(ស្រុកចិត្របុរី)|កន្ទួត]] {{spaces|2}} [[កោះច្រែង]] {{spaces|2}}[[ឃុំគោលាប់|គោលាប់]] {{spaces|2}} [[ឃុំចង្ក្រង់|ចង្ក្រង់]] {{spaces|2}}[[ឃុំដារ(ស្រុកចិត្របុរី)|ដារ]] {{spaces|2}} [[ថ្មគ្រែ]] {{spaces|2}}[[ថ្មអណ្តើក]] {{spaces|2}} [[ឃុំថ្មី(ស្រុកចិត្របុរី)|ថ្មី]] {{spaces|2}} [[បុសលាវ]] {{spaces|2}} [[ឃុំសំបុក|សំបុក]] |group3 =[[ស្រុកឆ្លូង|ឆ្លូង]] |list3 = [[ឃុំកញ្ជរ(ស្រុកឆ្លូង)|កញ្ជរ]] {{spaces|2}} [[ឃុំកំពង់ដំរី|កំពង់ដំរី]] {{spaces|2}} [[ខ្សាច់អណ្តែត]] {{spaces|2}} [[ឃុំឆ្លូង|ឆ្លូង]] {{spaces|2}} [[ឃុំដំរីផុង|ដំរីផុង]] {{spaces|2}} [[ឃុំពង្រ(ស្រុកឆ្លូង)|ពង្រ]] {{spaces|2}} [[ឃុំព្រែកសាម៉ាន់|ព្រែកសាម៉ាន់]] {{spaces|2}} [[ឃុំហាន់ជ័យ(ស្រុកឆ្លូង)|ហាន់ជ័យ]] |group4 =[[ស្រុកព្រែកប្រសព្វ|ព្រែកប្រសព្វ]] |list4 = [[ឃុំកំពង់គរ|កំពង់គរ]]{{spaces|2}} [[កោះតាស៊ុយ]]{{spaces|2}} [[ឃុំចំបក់(ស្រុកព្រែកប្រសព្វ)|ចំបក់]] {{spaces|2}} [[ឃុំជ្រោយបន្ទាយ|ជ្រោយបន្ទាយ]] {{spaces|2}} [[ឃុំតាម៉ៅ|តាម៉ៅ]] {{spaces|2}} [[ឃុំព្រែកប្រសព្វ|ព្រែកប្រសព្វ]] {{spaces|2}} [[ឃុំឫស្សីកែវ|ឫស្សីកែវ]] {{spaces|2}} [[សោប]] |group5 =[[ស្រុកសំបូរ|សំបូរ]] |list5 = [[ឃុំកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] {{spaces|2}} [[ឃុំកោះខ្ញែរ|កោះខ្ញែរ]] {{spaces|2}} [[ឃុំក្បាលដំរី|ក្បាលដំរី]] {{spaces|2}} [[បឹងចារ]] {{spaces|2}} [[រលួសមានជ័យ]] {{spaces|2}} [[ឃុំវឌ្ឍនៈ|វឌ្ឍនៈ]] {{spaces|2}} [[ឃុំសណ្ដាន់(ស្រុកសំបូរ)|សណ្តាន់]] {{spaces|2}} [[ឃុំសំបូរ(ស្រុកសំបូរ)|សំបូរ]] {{spaces|2}} [[ឃុំស្រែជិះ|ស្រែជិះ]] {{spaces|2}} [[ឃុំអូរគ្រៀង|អូរគ្រៀង]] |group6 =[[ស្រុកស្នួល|ស្នួល]] |list6 = [[ឃុំ២ធ្នូ|២ធ្នូ]] {{spaces|2}} [[ឃ្សឹម]] {{spaces|2}} [[ឃុំស្នួល|ស្នួល]] {{spaces|2}} [[ឃុំស្រែចារ|ស្រែចារ]] {{spaces|2}} [[ស្វាយជ្រះ]] }} {{ខេត្តក្រុងខ្មែរ}} [[Category:ខេត្តក្រចេះ]] 7wc4el88e1a5pb1c9jywml53bcexhj8 0 37944 341854 294028 2026-10-11T14:51:00Z VEASN 53402 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 341854 wikitext text/x-wiki ពេលដំបូងព្រះអង្គបានយាងទៅគង់នៅឥន្ទ្របុរៈ(បន្ទាយព្រៃនគរ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ)ព្រះអង្គបានជួបជាមួយព្រាហ្មណ៍ សិវកៃវល្យចូលធ្វើជារាជបុរោហិតរបស់ព្រះអង្គ។ មុននិងសោយរាជ្យព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យព្រះអង្គបានធ្វើការបង្រួបបង្រួមទឹកដីឱ្យបានមួយភាគសិន ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីជាញឹកញាប់ណាស់។ បន្ទាប់ពីឥន្ទ្របុរៈព្រះអង្គបានទៅគង់នៅមុំខាងជើងបឹងទន្លេសាបនៅត្រង់កុតិ([[ប្រាសាទបន្ទាយក្តី]])រួចទៅហរិហរាល័យក្នុងស្រុករលួសប្រមាណជា ១៥គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងសៀមរាប។ បន្ទាប់មកទៅអមរេន្ទ្របុរៈ ដែលទំនងជានៅត្រង់ទំនប់ខាងលិចនៃបារាយណ៍ទឹកថ្លា។ ចុងក្រោយបង្អស់ព្រះអង្គគង់នៅ[[មហេន្ទ្របវ៌ត]]គឺភ្នំគូលែន ហើយព្រាហ្មណ៍សិវកៃវល្យក៏និមន្តទៅជាមួយព្រះអង្គទៀត។ គឺនៅលើកំពូលភ្នំគូលែន ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ទ្រង់ប្រារព្ធពិធីធំមួយហៅថា «ពិធីលេហ» និងប្រតិស្ថានព្រះគម្ដែងជគតដ៏រាជ​ បួងសួងឱ្យប្រទេសខ្មែរ(កម្វុជទេស)កុំស្ថិតក្រោមចំណុះជ្វា និងឱ្យមានតែស្ដេចផែនដី(គឺព្រះអង្គ)មួយអង្គគត់ជាស្ដេចចក្រពត្តិ។ គ្រានោះព្រះអង្គបានបញ្ជាឱ្យគេនិមន្តព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ហរិណ្យទាមដែលមានចំណេះវិជ្ជាយ៉ាងច្រើនខាងមន្តអាគមន៍នៅស្រុកជនបទ។ ព្រាហ្មណ៍នោះបានធ្វើពិធីមួយតាមគម្ពីវិនាសិខ ហើយអភិសេកព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នៅគ.ស៨០២ ឱ្យមានឋានៈជាទេវរាជ(ស្តេចអាទិទេព) ពាក្យបុរាណហៅថា កម្រងតេងជគតតរាជ្យ(ស្តេចដែលជាម្ចាស់នៃចក្រវាល)។ ព្រាហ្មណ៍សិវតៃវល្យក៏បានរៀនពីព្រាហ្មណ៍ ហរិណ្យទាមនូវគម្ពីបួនគឺ វិនាសិខ នយោត្តរសម្មោហ និងសិរច្ឆេទព្រមទាំងរបៀបប្រារព្ធពិធីទេវរាជទៀតផង។ ព្រះរាជាព្រមទាំងព្រាហ្មណ៍ហរិណ្យទាមបាបធ្វើសច្ចាថាអំណើះតទៅមានតែសមាជិកគ្រួសារនៃព្រាហ្មណ៍សិវកៃវល្យទេ ដែលអាចប្រារព្ធទេវរាជ្យនេះបាន<ref>សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដោយ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៨៧៣ ទំព័រទី៧៨</ref>។ i5vr2j6d602riwznbe9izx3tv6wa5t1 0 38040 341858 341343 2026-10-11T23:49:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341858 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកក្រឡាញ់]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៦០៣០១ | ភូមិតាច្រែង | Ta Chraeng |- | ១៧០៦០៣០២ | ភូមិត្រពាំងច្រាំង | Trapeang Chrang |- | ១៧០៦០៣០៣ | ភូមិអូរក្រឡាញ់ | Ou Kralanh |- | ១៧០៦០៣០៤ | ភូមិកោះក្របៅ | Kaoh Krabau |- | ១៧០៦០៣០៥ | ភូមិក្រឡាញ់ | Kralanh |- | ១៧០៦០៣០៦ | ភូមិពេជ្ជោរ | Pechchour |- | ១៧០៦០៣០៧ | ភូមិសំពៅលូន | Sampov Lun |- |} 81uwik225d9a5f6g9a3esuxjeyqeiom 0 38108 341847 261333 2026-10-11T14:26:49Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 341847 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី<br/>(Bhupatindralakshmi tevi) | title = សម្តេចព្រះរាជបុត្រី[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = | caption = | reign = គ.ស ១១១៣-១១៥០ | spouse = | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) | successor = ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) | issue = ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ | royal house = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = | father = ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[វៃស្ណវៈនិកាយ|ព្រះវិស្ណុនិយម]]) {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី''' (Bhupatindralakshmi tevi) តាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]][[ប្រាសាទភ្នំរុង]] ព្រះនាងទ្រង់ជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]និងព្រះនាង[[សូយ៌្យទេវី|សូរ្យទេវី]] ព្រះនាងមានរាជបុត្រាមួយអង្គគឺ ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ មេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ របស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ព្រះរាជ​កិច្ច== ប្រាសាទភ្នំរុង ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរសាងសង់ឡើងរវាងចន្លោះ សតវត្សទី១០ និងទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២(១១១៣-១១៥០) តាមរចនាបថខ្មែរ (រចនាបថបាខែង និងរចនាបថឃ្លាំង )។ ប្រាសាទនេះច្រើនដំណាក់កាល នៅក្នុងសិលាចារឹករកឃើញនៅភ្នំរុងមួយទៀត បានបង្ហាញថា សាង ដោយនរេន្ទ្រាទិត្យ ដែលជារាជបុត្ររបស់ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី និងមេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានបង្រាបការបះបោក្នុងសឹកសង្គ្រាម ហើទទួលបានការសព្វព្រះរាជហ្ឬទ័យរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្លាំង។ នរេន្ទ្រាទិត្យ ស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category|ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី}} {{s-start}} {{s-reg}} {{S-bef|before= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]​|years=គ.ស ០១-៥២}} {{S-aft|after= ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃមហិធរបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជបុត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} tmgeswdn0zn46mueursenly1dhajx39 341848 341847 2026-10-11T14:27:30Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ចក្រភពអង្គរ គ.ស (៨០២-១៤៣១)]] ទៅ [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341847 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី<br/>(Bhupatindralakshmi tevi) | title = សម្តេចព្រះរាជបុត្រី[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = | caption = | reign = គ.ស ១១១៣-១១៥០ | spouse = | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) | successor = ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) | issue = ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ | royal house = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = | father = ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[វៃស្ណវៈនិកាយ|ព្រះវិស្ណុនិយម]]) {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី''' (Bhupatindralakshmi tevi) តាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]][[ប្រាសាទភ្នំរុង]] ព្រះនាងទ្រង់ជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]និងព្រះនាង[[សូយ៌្យទេវី|សូរ្យទេវី]] ព្រះនាងមានរាជបុត្រាមួយអង្គគឺ ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ មេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ របស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ព្រះរាជ​កិច្ច== ប្រាសាទភ្នំរុង ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរសាងសង់ឡើងរវាងចន្លោះ សតវត្សទី១០ និងទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២(១១១៣-១១៥០) តាមរចនាបថខ្មែរ (រចនាបថបាខែង និងរចនាបថឃ្លាំង )។ ប្រាសាទនេះច្រើនដំណាក់កាល នៅក្នុងសិលាចារឹករកឃើញនៅភ្នំរុងមួយទៀត បានបង្ហាញថា សាង ដោយនរេន្ទ្រាទិត្យ ដែលជារាជបុត្ររបស់ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី និងមេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានបង្រាបការបះបោក្នុងសឹកសង្គ្រាម ហើទទួលបានការសព្វព្រះរាជហ្ឬទ័យរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្លាំង។ នរេន្ទ្រាទិត្យ ស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category|ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី}} {{s-start}} {{s-reg}} {{S-bef|before= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]​|years=គ.ស ០១-៥២}} {{S-aft|after= ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃមហិធរបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជបុត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} tmgeswdn0zn46mueursenly1dhajx39 341850 341848 2026-10-11T14:27:47Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី]] ទៅ [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341847 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី<br/>(Bhupatindralakshmi tevi) | title = សម្តេចព្រះរាជបុត្រី[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = | caption = | reign = គ.ស ១១១៣-១១៥០ | spouse = | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) | successor = ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) | issue = ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ | royal house = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = | father = ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[វៃស្ណវៈនិកាយ|ព្រះវិស្ណុនិយម]]) {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី''' (Bhupatindralakshmi tevi) តាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]][[ប្រាសាទភ្នំរុង]] ព្រះនាងទ្រង់ជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]និងព្រះនាង[[សូយ៌្យទេវី|សូរ្យទេវី]] ព្រះនាងមានរាជបុត្រាមួយអង្គគឺ ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ មេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ របស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ព្រះរាជ​កិច្ច== ប្រាសាទភ្នំរុង ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរសាងសង់ឡើងរវាងចន្លោះ សតវត្សទី១០ និងទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២(១១១៣-១១៥០) តាមរចនាបថខ្មែរ (រចនាបថបាខែង និងរចនាបថឃ្លាំង )។ ប្រាសាទនេះច្រើនដំណាក់កាល នៅក្នុងសិលាចារឹករកឃើញនៅភ្នំរុងមួយទៀត បានបង្ហាញថា សាង ដោយនរេន្ទ្រាទិត្យ ដែលជារាជបុត្ររបស់ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី និងមេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានបង្រាបការបះបោក្នុងសឹកសង្គ្រាម ហើទទួលបានការសព្វព្រះរាជហ្ឬទ័យរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្លាំង។ នរេន្ទ្រាទិត្យ ស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category|ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី}} {{s-start}} {{s-reg}} {{S-bef|before= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]​|years=គ.ស ០១-៥២}} {{S-aft|after= ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃមហិធរបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជបុត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} tmgeswdn0zn46mueursenly1dhajx39 341852 341850 2026-10-11T14:29:49Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 341852 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី<br/>(Bhupatindralakshmi tevi) | title = សម្តេចព្រះរាជបុត្រី[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = | caption = | reign = គ.ស ១១១៣-១១៥០ | spouse = | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) | successor = ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) | issue = ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ | royal house = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = | father = ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[វៃស្ណវៈនិកាយ|ព្រះវិស្ណុនិយម]]) {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី''' (Bhupatindralakshmi tevi) តាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]][[ប្រាសាទភ្នំរុង]] ព្រះនាងទ្រង់ជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]និងព្រះនាង[[សូយ៌្យទេវី|សូរ្យទេវី]] ព្រះនាងមានរាជបុត្រាមួយអង្គគឺ ព្រះនរេន្ទ្រាទិត្យ មេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ របស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ព្រះរាជ​កិច្ច== ប្រាសាទភ្នំរុង ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរសាងសង់ឡើងរវាងចន្លោះ សតវត្សទី១០ និងទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២(១១១៣-១១៥០) តាមរចនាបថខ្មែរ (រចនាបថបាខែង និងរចនាបថឃ្លាំង )។ ប្រាសាទនេះច្រើនដំណាក់កាល នៅក្នុងសិលាចារឹករកឃើញនៅភ្នំរុងមួយទៀត បានបង្ហាញថា សាង ដោយនរេន្ទ្រាទិត្យ ដែលជារាជបុត្ររបស់ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី និងមេទ័ពក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានបង្រាបការបះបោក្នុងសឹកសង្គ្រាម ហើទទួលបានការសព្វព្រះរាជហ្ឬទ័យរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្លាំង។ នរេន្ទ្រាទិត្យ ស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់រាជវង្ស មហីធរបុរ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category|ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី}} {{s-start}} {{s-reg}} {{S-bef|before= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី៣]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]​|years= គ.ស ១១១៣-១១៥០}} {{S-aft|after= ព្រះនាង[[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|សុខរៈមហាទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃមហិធរបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជបុត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} gb6hu4648rx0lh7b6fpa9kmmieio6w9 0 38282 341865 341432 2026-10-12T00:27:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341865 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង​ |-​ | ១៧០៩០២០១ | ភូមិថ្នល់ត្រង់ | Thnal Trang |- | ១៧០៩០២០២ | ភូមិឱឡោក | Aolaok |- | ១៧០៩០២០៣ | ភូមិលលៃ | Loley |- | ១៧០៩០២០៤ | ភូមិស្ទឹង | Stueng |- | ១៧០៩០២០៥ | ភូមិគោកត្រាច | Kouk Trach |- | ១៧០៩០២០៦ | ភូមិតាភោគ | Ta Phouk |- |} h6xa5rq3h832ti48f5zibxcl8t7y5vm 0 38283 341872 341439 2026-10-12T00:32:23Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341872 wikitext text/x-wiki '''ឃុំអំពិល''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០១១០១ | ភូមិគោកចាន់ | Kouk Chan |- | ១៧១០១១០២ | ភូមិថ្នល់បាក់ | Thnal Bak |- | ១៧១០១១០៣ | ភូមិត្នោត | Tnaot |- | ១៧១០១១០៤ | ភូមិត្រពាំងរុន | Trapeang Run |- | ១៧១០១១០៥ | ភូមិតាប៉ាង | Ta Pang |- | ១៧១០១១០៦ | ភូមិព្រៃគុយ | Prey Kuy |- | ១៧១០១១០៧ | ភូមិបង្កោង | Bangkaong |- | ១៧១០១១០៨ | ភូមិគីរីមានន្ទ | Kiri Meanon |- | ១៧១០១១០៩ | ភូមិបុស្សធំ | Bos Thum |- | ១៧១០១១១០ | ភូមិត្រាចជ្រុំ | Trach Chrum |- |} pwx4wngbs7usothml694u7hm7inmy7j 0 38284 341915 341279 2026-10-12T11:14:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341915 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង​ |- | ១៧១៥០២០១ | ភូមិធ្លកកំបុត | Thlok Kambot |- | ១៧១៥០២០២ | ភូមិគោកឫស្សី | Kouk Ruessei |- | ១៧១៥០២០៣ | ភូមិស្នារសង្គ្រាម | Snar Sangkream |- | ១៧១៥០២០៤ | ភូមិក្រពើ | Krapeu |- | ១៧១៥០២០៥ | ភូមិតាកុយ | Ta Koy |- | ១៧១៥០២០៦ | ភូមិព្រំកុដ្ឋ | Prum Kod |- | ១៧១៥០២០៧ | ភូមិត្រាច | Trach |- | ១៧១៥០២០៨ | ភូមិពពេល | Popel |- | ១៧១៥០២០៩ | ភូមិស្នារតេជោ ៣១៧ | Snar Dechou 317 |- |} pjzve8foa9tuqkhs1uscx68ia3qcs8t 0 38285 341866 341433 2026-10-12T00:27:50Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341866 wikitext text/x-wiki '''ឃុំកំពង់ភ្លុក''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៩០៤០១ | ភូមិគោកក្ដុល | Kouk Kdol |- | ១៧០៩០៤០២ | ភូមិត្នោតកំបុត | Tnaot Kambot |- | ១៧០៩០៤០៣ | ភូមិដីក្រហម | Dei Krahom |- |} rqnagb25py38uqntadidqu68l5hx8ej 0 38286 341867 341434 2026-10-12T00:28:20Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341867 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០៩០៥០១ | ភូមិអង្ក្រង | Angkrong |- | ១៧០៩០៥០២ | ភូមិកន្ទ្រាំង | Kantreang |- | ១៧០៩០៥០៣ | ភូមិស្រិតខាងលិច | Sret Khang Lech |- | ១៧០៩០៥០៤ | ភូមិស្រិតខាងកើត | Sret Khang Kaeut |- | ១៧០៩០៥០៥ | ភូមិសូភី | Souphi |- | ១៧០៩០៥០៦ | ភូមិត្រពាំងថ្នល់ | Trapeang Thnal |- | ១៧០៩០៥០៧ | ភូមិតាត្រាវ | Ta Trav |- | ១៧០៩០៥០៨ | ភូមិពង្រ | Pongro |- |} ny5k70hj6dc068vc0yz21p57vynoske 0 38287 341868 341435 2026-10-12T00:28:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341868 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៩០៦០១ | ភូមិគោកធ្លក | Kouk Thlok |- | ១៧០៩០៦០២ | ភូមិត្រពាំងទឹម | Trapeang Tuem |- | ១៧០៩០៦០៣ | ភូមិឃុនមោឃ​ | Khun Moukh |- | ១៧០៩០៦០៤ | ភូមិច្រេស | Chres |- | ១៧០៩០៦០៥ | ភូមិអូរ | Ou |- | ១៧០៩០៦០៦ | ភូមិស្ពានក្អែក | Spean K'aek |- | ១៧០៩០៦០៧ | ភូមិត្រាង | Trang |- | ១៧០៩០៦០៨ | ភូមិជ្រៃ | Chrey |- | ១៧០៩០៦០៩ | ភូមិគោកត្នោត | Kouk Tnaot |- | ១៧០៩០៦១០ | ភូមិល្អក់ | L'ak |- |} ib8ai56egath1e5tie5y41d02fv3d1g 0 38288 341869 341436 2026-10-12T00:29:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341869 wikitext text/x-wiki '''ឃុំមានជ័យ''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៩០៧០១ | ភូមិត្រពាំងធំ | Trapeang Thum |- | ១៧០៩០៧០២ | ភូមិតាប្រាក់ | Ta Prak |- | ១៧០៩០៧០៣ | ភូមិដូននំ | Doun Num |- | ១៧០៩០៧០៤ | ភូមិជាស្មន់ | Chea Sman |- | ១៧០៩០៧០៥ | ភូមិបន្ទាយឫស្សី | Banteay Ruessei |- | ១៧០៩០៧០៦ | ភូមិកំពង់ថ្កូវ | Kampong Thkov |- |} qlvjuapsiyywlw38w5x99q4mmn3w52x 0 38289 341870 341437 2026-10-12T00:30:23Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341870 wikitext text/x-wiki '''ឃុំរលួស''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៩០៨០១ | ភូមិមមាញ | Momeanh |- | ១៧០៩០៨០២ | ភូមិគោកស្រុក | Kouk Srok |- | ១៧០៩០៨០៣ | ភូមិកញ្ជរ | Kanhchor |- | ១៧០៩០៨០៤ | ភូមិរលួសខាងកើត | Roluos Khang Kaeut |- | ១៧០៩០៨០៥ | ភូមិចំបក់ | Chambak |- | ១៧០៩០៨០៦ | ភូមិដូនទាវ | Doun Teav |- | ១៧០៩០៨០៧ | ភូមិរលួសខាងលិច | Roluos Khang Lech |- |} guthbwrqes6lqr82if5rkn04pzxthc6 0 38349 341823 341260 2026-10-11T12:50:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341823 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០១០១ | ភូមិបន្ទាយស្រី | Banteay Srei |- | ១៧០៣០១០២ | ភូមិខ្នារ | Khnar |- | ១៧០៣០១០៣ | ភូមិប្រីយ៍ | Prei |- | ១៧០៣០១០៤ | ភូមិសណ្ដាយ | Sanday |- | ១៧០៣០១០៥ | ភូមិកកោះជ្រុំ | Karkoh Chrum |- | ១៧០៣០១០៦ | ភូមិទួលក្រឡាញ់ | Tuol Kralanh |- |} jp69dzk320njjvsnew5amz5y56iw7up 0 38350 341824 341261 2026-10-11T12:51:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341824 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០២០១ | ភូមិខ្នាររង្វាស | Khnar Rongveas |- | ១៧០៣០២០២ | ភូមិកំព្រហ្ម | Kom Prum |- | ១៧០៣០២០៣ | ភូមិឃុនរាម | Khun Ream |- | ១៧០៣០២០៤ | ភូមិឈូកស | Chhuk Sa |- | ១៧០៣០២០៥ | ភូមិទួលគ្រួស | Toul Kruos |- | ១៧០៣០២០៦ | ភូមិត្រពាំងថ្ម | Trapeang Thma |- | ១៧០៣០២០៧ | ភូមិពើងឆ័ត្រ | Peung Chhat |- |} 34yt8n91gx21fww6cihka387qjuiiyl 0 38351 341825 341262 2026-10-11T12:52:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341825 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០៣០១ | ភូមិព្រះដាក់ | Preah Dak |- | ១៧០៣០៣០២ | ភូមិថ្នល់បណ្ដោយ | Thnal Bandaoy |- | ១៧០៣០៣០៣ | ភូមិតាត្រៃ | Ta Trai |- | ១៧០៣០៣០៤ | ភូមិថ្នល់ទទឹង | Thnal Totueng |- | ១៧០៣០៣០៥ | ភូមិតាកុះ | Ta Koh |- | ១៧០៣០៣០៦ | ភូមិអូរទទឹង | Ou Totueng |- |} rpo1kpwqlcgeo6htzyy2r60nex2yxyv 0 38353 341826 341264 2026-10-11T12:52:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341826 wikitext text/x-wiki '''ឃុំរំចេក''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០៤០១ | ភូមិរំចេក | Rumchek |- | ១៧០៣០៤០២ | ភូមិសាលាក្រវ៉ាន់ | Sala Kravan |- | ១៧០៣០៤០៣ | ភូមិរវៀងតាទុំ | Rovieng Ta Tum |- |} h6eyn9ixjn4hcg1ta2szx643p7yqhkx 0 38354 341914 341278 2026-10-12T11:14:10Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341914 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៥០១០១ | ភូមិតាឯក | Ta Aek |- | ១៧១៥០១០២ | ភូមិត្មាតពង | Tmat Pong |- | ១៧១៥០១០៣ | ភូមិតានី | Ta Ni |- | ១៧១៥០១០៤ | ភូមិរុន | Run |- | ១៧១៥០១០៥ | ភូមិជ័យ | Chey |- | ១៧១៥០១០៦ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧១៥០១០៧ | ភូមិស្រែចង្ហូត | Srae Changhout |- |} 1qseqnzxfn5wng5l9zh68er830na5lg 0 38355 341827 341265 2026-10-11T12:53:14Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341827 wikitext text/x-wiki '''ឃុំត្បែង''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ០៧០៣០៦០១ | ភូមិត្បែងកើត | Tbaeng Kaeut |- | ០៧០៣០៦០២ | ភូមិត្បែងលិច | Tbaeng Lech |- | ០៧០៣០៦០៣ | ភូមិវត្ដ | Voat |- | ០៧០៣០៦០៤ | ភូមិស្រះខ្វាវ | Srah Khvav |- | ០៧០៣០៦០៥ | ភូមិគូលែនថ្មី | Kuleaen Thmei |- | ០៧០៣០៦០៦ | ភូមិស្គន់ | Skun |- | ០៧០៣០៦០៧ | ភូមិថ្មជល់ | Thmar Chul |- |} 9y8l6cm88pxerz4rj631u6399hg84w3 0 38371 341901 341441 2026-10-12T10:58:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341901 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០១០១ | ភូមិស្លក្រាម | Sla Kram |- | ១៧១០០១០២ | ភូមិបឹងដូនប៉ា | Boeng Doun Pa |- | ១៧១០០១០៣ | ភូមិចុងកៅស៊ូ | Chong Kausu |- | ១៧១០០១០៤ | ភូមិដកពោធិ៍ | Dak Pou |- | ១៧១០០១០៥ | ភូមិបន្ទាយចាស់ | Banteay Chas |- | ១៧១០០១០៦ | ភូមិទ្រាំង | Treang |- | ១៧១០០១០៧ | ភូមិមណ្ឌល ០៣ | Mondol Bei |- | ១៧១០០១០៨ | ភូមិធ្លកអណ្ដូង | Thlok Andung |- |} omde7r0xy724iyorbzgc47mdkpzb7u8 0 38792 341902 341442 2026-10-12T10:59:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341902 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៤ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០២០១ | ភូមិភ្ញាជ័យ | Phnhea Chey |- | ១៧១០០២០២ | ភូមិកន្ដ្រក | Kantrak |- | ១៧១០០២០៣ | ភូមិគោកក្រសាំង | Kouk Krasang |- | ១៧១០០២០៤ | ភូមិស្វាយព្រៃ | Svay Prey |- | ១៧១០០២០៥ | ភូមិពោធិ៍បុស្ស | Pou Bos |- | ១៧១០០២០៦ | ភូមិថ្មី | Thmei |- | ១៧១០០២០៧ | ភូមិស្វាយដង្គំ | Svay Dangkum |- | ១៧១០០២០៨ | ភូមិសាលាកន្សែង | Sala Kansaeng |- | ១៧១០០២០៩ | ភូមិគ្រួស | Kruos |- | ១៧១០០២១០ | ភូមិវិហារចិន | Vihear Chen |- | ១៧១០០២១១ | ភូមិស្ទឹងថ្មី | Stueng Thmei |- | ១៧១០០២១២ | ភូមិមណ្ឌល ០១ | Mondol Muoy |- | ១៧១០០២១៣ | ភូមិមណ្ឌល ០២ | Mondol Pir |- | ១៧១០០២១៤ | ភូមិតាភុល | Ta Phul |- |} kn5m9ngiy1dkuwzhmkvblr7jm1hv2ft 0 38841 341886 341214 2026-10-12T01:37:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341886 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៣០១០១ | ភូមិបឹងមាលា | Boeng Mealea |- | ១៧១៣០១០២ | ភូមិត្រពាំងឫស្សី | Trapeang Ruessei |- | ១៧១៣០១០៣ | ភូមិទឹកលិច | Tuek Lich |- | ១៧១៣០១០៤ | ភូមិសក្ដា | Sakda |- | ១៧១៣០១០៥ | ភូមិចាន់ហៀរ | Chan Hier |- | ១៧១៣០១០៦ | ភូមិទ័ពជ័យ | Taop Chey |- | ១៧១៣០១០៧ | ភូមិស្រែរបង | Srae Robang |- |} loqn49kkeahjoxvu5sdijiety1a508x 0 38929 341891 330927 2026-10-12T04:16:54Z Phan Pan 43379 341891 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:2em;" |- style="text-align:center;" | colspan="3" |'''​​ពុទ្ធសាសនា​​និកាយវជ្រយាន <br>(ពុទ្ធសាសនា​​និកាយពេជ្រយាន)''' |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Ghanta_et_Vajra_(British_Museum)_(8697431158).jpg|250px|]] |- style="vertical-align:center;" |'''[[សាសនា​សកល|សាសនា]] ''' | [[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ]]<br>/ និកាយតន្រ្តៈ |- style="vertical-align:top;" |'''''' | |- style="vertical-align:top;" |'''''' | |- style="text-align:center;" | |} ​​ ​​វជ្រយាន ឬ ពេជ្រយាន ([[អង់គ្លេស]]: vajrayāna , ភាសាសំស្រ្កឹត: वज्रयान, )ប្រែថា"យាន​ ដែលដូចជាដុំពេជ្រ​​​" គឺជាទស្សនវិជ្ជាព្រះ​ពុទ្ធសាសនាដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នា​សម័យកាល​ក្រោយព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតមបាន[[ព្រះនិព្វាន|បរិនិព្វាន]]​​ ​​ហើយ​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​​ទៅ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាងជើងនៃប្រទេស​ឥណ្ឌា​ ។ ទស្សនវិជ្ជា​របស់​[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|​ពុទ្ធសាសនា]] [[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|និកាយ]]​​​វជ្រយាន​ មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​ទស្សនវិជ្ជា​របស់[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនា]] ​[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|និកាយ]][[ថេរវាទ]]និង[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា| និកាយ]][[មហាយាន]] ទី​យ៉ាង​ច្រើន​អន្លើ ក៏​ប៉ុន្តែ​​គេ​​ឃើញ​មាន​​សេចក្តី​ជំនឿ​រួម​គ្នា​មួយ​ចំនួន​​ ដែល​​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​លទ្ធិ​ទាំងបី​អាច​យក​មក​ជជែក​គ្នា​បាន ។ គោលការណ៍​សាមញ្ញ​នៃ​[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|​ពុទ្ធសាសនា]] ​[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|និកាយ]][[មហាយាន]]គឺ​ទាក់​ទង​​នឹង​​កម្រិត​​នៃ​​ការ​​យល់​​ពី​​ហេតុផល​ និង​ ការ​ប្រតិបត្តិ​​ ដូច​ជា​ពោធិសត្វ​យាន ឬ យាន​ជំនិះ​​​នៃព្រះ​ពោធិសត្វ។ [[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|​ពុទ្ធសាសនា]] វជ្រយាន មាន​​ទស្សនៈ​​របស់​​[[និកាយត័នត្រៈ|និកាយតន្ត្រៈ]] (Tanra) ដែល​​គ្រប់​​ដណ្តប់​​ទាំង​​ស្រុង​​ ហើយ​​បាន​​បែក​​ជា​​និកាយ​ផ្សេងៗ​ទៀត​តាម​តំបន់​ និង ​ប្រជាជន​ដែល​កាន់ ព្រះពុទ្ធសាសនា ​​​វជ្រយាន ។ហើយប្រទេសដែលនិយម​[[និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា|​ពុទ្ធសាសនា]] ​​​វជ្រយាន​ រួមមាន [[ភូតាន]] [[ម៉ុងហ្គោលី]] [[ទីបេ]] [[ជប៉ុន]]​ ឥណ្ឌូណេស៊ី​ [[វៀតណាម]] [[ចិន]]​​​​ ជាដើម ។.{{sfn|Macmillan Publishing|2004|pp=875–876}} == ប្រាសាទ == ​​•[[ប្រាសាទភ្នំកំបុត]] ​​•[[ប្រាសាទភ្នំត្រប់]] ​​•[[ប្រាសាទបាតជុំ]] ​​•ប្រាសាតពិមាយ ==កំណត់== {{commons category|Vajrayana|ព្រះពុទ្ធសាសនា​​និកាយវិជ្រយាន }} {{Reflist}} 19dcn90gf9ij9h3zyc9tdlhvzkkp1vq 0 39200 341903 341443 2026-10-12T11:00:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341903 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០៣០១ | ភូមិត្រពាំងសេះ | Trapeang Seh |- | ១៧១០០៣០២ | ភូមិវាល | Veal |- | ១៧១០០៣០៣ | ភូមិទក្សិណខាងត្បូង | Teaksen Khang Tboung |- | ១៧១០០៣០៤ | ភូមិគោកតាចាន់ | Kouk Ta Chan |- | ១៧១០០៣០៥ | ភូមិខ្វៀន | Khvien |- | ១៧១០០៣០៦ | ភូមិគោកបេង | Kouk Beng |- | ១៧១០០៣០៧ | ភូមិគោកត្នោត | Kouk Tnaot |- | ១៧១០០៣០៨ | ភូមិនគរក្រៅ | Nokor Krau |- |} hpc6wi6e77qwbn9qzgggtxragykqczq 0 39201 341904 341444 2026-10-12T11:00:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341904 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៦១០០៤០១ | ភូមិវត្ដបូព៌ | Voat Bour |- | ១៦១០០៤០២ | ភូមិវត្ដស្វាយ | Voat Svay |- | ១៦១០០៤០៣ | ភូមិវត្ដដំណាក់ | Voat Damnak |- | ១៦១០០៤០៤ | ភូមិសាលាកំរើក | Sala Kamraeuk |- | ១៦១០០៤០៥ | ភូមិជន្លង់ | Chonlong |- | ១៦១០០៤០៦ | ភូមិតាវៀន | Ta Vien |- | ១៦១០០៤០៧ | ភូមិត្រពាំងត្រែង | Trapeang Traeng |- |} 0g04x2hd7tbl2iqbarzbcqh8mon44h3 0 39202 341905 341445 2026-10-12T11:01:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341905 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០៥០១ | ភូមិរហាល | Rohal |- | ១៧១០០៥០២ | ភូមិស្រះស្រង់ខាងជើង | Srah Srang Khang Cheung |- | ១៧១០០៥០៣ | ភូមិស្រះស្រង់ខាងត្បូង | Srah Srang khang Tboung |- | ១៧១០០៥០៤ | ភូមិក្រវ៉ាន់ | Kravan |- | ១៧១០០៥០៥ | ភូមិអារក្សស្វាយ | Areaks Svay |- | ១៧១០០៥០៦ | ភូមិអញ្ចាញ | Anhchanh |- |} l68un9zc4hv7jrhd18szzskb9ahiuai 0 39203 341906 341446 2026-10-12T11:01:53Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341906 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០៦០១ | ភូមិជ្រាវ | Chreav |- | ១៧១០០៦០២ | ភូមិខ្នារ | Khnar |- | ១៧១០០៦០៣ | ភូមិបុស្សក្រឡាញ់ | Bos Kralanh |- | ១៧១០០៦០៤ | ភូមិតាចេក | Ta Chek |- | ១៧១០០៦០៥ | ភូមិវាល | Veal |- | ១៧១០០៦០៦ | ភូមិក្រសាំង | Krasang |- | ១៧១០០៦០៧ | ភូមិបឹង | Boeng |- |} m2pkf9gh5f2nspbe2wer57bma4gwa33 0 39204 341907 341447 2026-10-12T11:02:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341907 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ !ឈ្មោះភូមិជាអក្សរខ្មែរ !ឈ្មោះភូមិជាអក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០៧០១ | ភូមិទី ០១ | Phum Ti Muoy |- | ១៧១០០៧០២ | ភូមិទី ០២ | Phum Ti Pir |- | ១៧១០០៧០៣ | ភូមិទី ០៣ | Phum Ti Bei |- | ១៧១០០៧០៤ | ភូមិទី ០៤ | Phum Ti Buon |- | ១៧១០០៧០៥ | ភូមិទី ០៥ | Phum Ti Pram |- | ១៧១០០៧០៦ | ភូមិទី ០៦ | Phum Ti Prammuoy |- | ១៧១០០៧០៧ | ភូមិទី ០៧ | Phum Ti Prampir |- |} chriqam7ilakji8mf01cdchpg9isltt 0 39205 341908 341448 2026-10-12T11:02:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341908 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០៨០១ | ភូមិព្នៅ | Pnov |- | ១៧១០០៨០២ | ភូមិសំបួរ | Sambuor |- | ១៧១០០៨០៣ | ភូមិវាល | Veal |- | ១៧១០០៨០៤ | ភូមិជ្រៃ | Chrey |- | ១៧១០០៨០៥ | ភូមិតាគង់ | Ta Kong |- |} 6j8u0d0duhfhdw0fulx925wl0j43561 0 39206 341910 341450 2026-10-12T11:04:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341910 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០១០០១ | ភូមិកសិកម្ម | Kaksekam |- | ១៧១០១០០២ | ភូមិ​ថ្នល់ | Thnal |- | ១៧១០១០០៣ | ភូមិរការធំ | Roka Thum |- | ១៧១០១០០៤ | ភូមិព្រៃធំ | Prey Thum |- | ១៧១០១០០៥ | ភូមិស្រង៉ែ | Srangae |- | ១៧១០១០០៦ | ភូមិចន្លោង | Chanlaong |- | ១៧១០១០០៧ | ភូមិតាចក | Ta Chak |- |} fzc666gtpx32tuk5ioqu7ay8eqiyiwv 0 39207 341913 341440 2026-10-12T11:07:11Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341913 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]បច្ចុប្បន្នត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅឲ្យ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]វិញមាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០១១០១ | ភូមិគោកចាន់ | Kouk Chan |- | ១៧១០១១០២ | ភូមិថ្នល់បាក់ | Thnal Bak |- | ១៧១០១១០៣ | ភូមិត្នោត | Tnaot |- | ១៧១០១១០៤ | ភូមិត្រពាំងរុន | Trapeang Run |- | ១៧១០១១០៥ | ភូមិតាប៉ាង | Ta Pang |- | ១៧១០១១០៦ | ភូមិព្រៃគុយ | Prey Kuy |- | ១៧១០១១០៧ | ភូមិបង្កោង | Bangkaong |- | ១៧១០១១០៨ | ភូមិគីរីមានន្ទ | Kiri Meanon |- | ១៧១០១១០៩ | ភូមិបុស្សធំ | Bos Thum |- | ១៧១០១១១០ | ភូមិត្រាចជ្រុំ | Trach Chrum |- |} 3roesw3ta3xvrf8ov7zs0euus0n3u6u 0 39208 341911 341451 2026-10-12T11:04:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341911 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០១២០១ | ភូមិតារស់ | Ta Ros |- | ១៧១០១២០២ | ភូមិរកា | Roka |- | ១៧១០១២០៣ | ភូមិព្រៃពោធិ៍ | Prey Pou |- | ១៧១០១២០៤ | ភូមិទទា | Totea |- | ១៧១០១២០៥ | ភូមិក្រសាំង | Krasang |- | ១៧១០១២០៦ | ភូមិពពិស | Popis |- | ១៧១០១២០៧ | ភូមិត្រពាំងវែង | Trapeang Veaeng |- | ១៧១០១២០៨ | ភូមិគោកដូង | Kouk Doung |- | ១៧១០១២០៩ | ភូមិបឹង | Boeng |- | ១៧១០១២១០ | ភូមិប្រម៉ា | Prama |- | ១៧១០១២១១ | ភូមិខ្នារ | Khnar |- | ១៧១០១២១២ | ភូមិព្រៃក្រូច | Prey Krouch |- |} 4qxdhrppamxlvjrpdy5nm45vh4wlhky 0 39209 341912 341452 2026-10-12T11:05:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341912 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០១៣០១ | ភូមិគោកដូង | Kouk Doung |- | ១៧១០១៣០២ | ភូមិសណ្ដាន់ | Sandan |- | ១៧១០១៣០៣ | ភូមិជ្រៃ | Chrey |- | ១៧១០១៣០៤ | ភូមិប្រយុទ្ធ | Prayut |- | ១៧១០១៣០៥ | ភូមិបន្ទាយឈើ | Banteay Chheu |- | ១៧១០១៣០៦ | ភូមិទឹកវិល | Tuek Vil |- | ១៧១០១៣០៧ | ភូមិប្រីយ៍ចាស់ | Prei Chas |- | ១៧១០១៣០៨ | ភូមិទឹកថ្លា | Tuek Thla |- | ១៧១០១៣០៩ | ភូមិប្រីយ៍ថ្មី | Prei Thmei |- | ១៧១០១៣១០ | ភូមិជ័យ | Chey |- |} mwge877mkr3j373jnmi7k6jijlgn3rr 0 39213 341873 341422 2026-10-12T01:16:23Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341873 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០១០១ | ភូមិជាំ | Choam |- | ១៧១១០១០២ | ភូមិគោកតឺង | Kouk Toeng |- | ១៧១១០១០៣ | ភូមិស្រែប្រីយ៍ | Srae Prei |- | ១៧១១០១០៤ | ភូមិត្រពាំងទូក | Trapeang Tuk |- | ១៧១១០១០៥ | ភូមិជប់ | Chub |- | ១៧១១០១០៦ | ភូមិតាតោកខាងកើត | Ta Taok Khang Kaeut |- | ១៧១១០១០៧ | ភូមិកន្សែងក្រោម | Kansaeng Kraom |- | ១៧១១០១០៨ | ភូមិកន្សែងលើ | Kansaeng Leu |- | ១៧១១០១០៩ | ភូមិតាតោកខាងលិច | Ta Taok Khang Lech |- | ១៧១១០១១០ | ភូមិតាតោកកណ្ដាល | Ta Taok Kandal |- | ១៧១១០១១១ | ភូមិសន្លោង | Sanlaong |- | ១៧១១០១១២ | ភូមិស្វាយស | Svay Sa |- | ១៧១១០១១៣ | ភូមិដូនដៀវ | Doun Diev |- | ១៧១១០១១៤ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧១១០១១៥ | ភូមិបែកកាំភ្លើង | Baek Kamphleung |- | ១៧១១០១១៦ | ភូមិគោកចិន | Kouk Chen |- | ១៧១១០១១៧ | ភូមិចាន់សខាងជើង | Chan Sa Khang Cheung |- | ១៧១១០១១៨ | ភូមិចាន់សខាងត្បូង | Chan Sa Khang Tboung |- | ១៧១១០១១៩ | ភូមិច្បារលើ | Chbar Leu |- |} nti9d6dlbrqa86c0pkfajj84e9i9iuw 0 39214 341874 341423 2026-10-12T01:16:57Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341874 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០២០១ | ភូមិដូនហុង | Doun Hong |- | ១៧១១០២០២ | ភូមិដំដែកលើ | Dam Daek Leu |- | ១៧១១០២០៣ | ភូមិត្របែក | Trabaek |- | ១៧១១០២០៤ | ភូមិព្រះត្រពាំង | Preah Trapeang |- | ១៧១១០២០៥ | ភូមិអូររលុះ | Ou Roluh |- | ១៧១១០២០៦ | ភូមិគោករលួស | Kouk Roluos |- | ១៧១១០២០៧ | ភូមិក្រសាទុំ | Krasar Tum |- | ១៧១១០២០៨ | ភូមិគោកមន | Kouk Mon |- | ១៧១១០២០៩ | ភូមិដំដែកថ្មី | Dam Daek Thmei |- | ១៧១១០២១០ | ភូមិបន្ទាយស្រី | Banteay Srei |- | ១៧១១០២១១ | ភូមិស្រែធ្នង់ | Srae Thnong |- | ១៧១១០២១២ | ភូមិដំដែកផ្សារ | Dam Daek Phsar |- | ១៧១១០២១៣ | ភូមិបុស្ស | Bos |- |} ab9s5zkc65oxpo90j784bdm63y9lql3 0 39215 341880 341429 2026-10-12T01:21:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341880 wikitext text/x-wiki '''ឃុំពពេល''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០៨០១ | ភូមិព្រៃលាន | Prey Lean |- | ១៧១១០៨០២ | ភូមិត្រពាំងត្រាវ | Trapeang Trav |- | ១៧១១០៨០៣ | ភូមិគោល | Koul |- | ១៧១១០៨០៤ | ភូមិថ្នល់ត្រង់ | Thnal Trang |- | ១៧១១០៨០៥ | ភូមិត្រពាំងត្រុំ | Trapeang Trom |- | ១៧១១០៨០៦ | ភូមិត្រាចពក | Trach Pok |- | ១៧១១០៨០៧ | ភូមិពពេលកណ្ដាល | Popel Kandal |- | ១៧១១០៨០៨ | ភូមិពពេលលិច | Popel Lech |- | ១៧១១០៨០៩ | ភូមិក្រៀលពង | Kriel Pong |- | ១៧១១០៨១០ | ភូមិដំរីកូន | Damrei Koun |- | ១៧១១០៨១១ | ភូមិត្រពាំងផុង | Trapeang Phong |- | ១៧១១០៨១២ | ភូមិត្រពាំងប្រីយ៍ | Trapeang Prei |- | ១៧១១០៨១៣ | ភូមិគោលថ្មី | Koul Thmei |- |} p35ee0c43a2hp4iq14ebzyemt2shiae 0 39216 341881 341430 2026-10-12T01:22:09Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341881 wikitext text/x-wiki '''ឃុំសំរោង''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០៩០១ | ភូមិសំរោងជើង | Samraong Cheung |- | ១៧១១០៩០២ | ភូមិថ្នល់ចែក | Thnal Chaek |- | ១៧១១០៩០៣ | ភូមិបិតមាស | Bet Meas |- | ១៧១១០៩០៤ | ភូមិស្ទឹង | Stueng |- | ១៧១១០៩០៥ | ភូមិអង្គុញ | Angkunh |- | ១៧១១០៩០៦ | ភូមិបត់ដង្កោ | Bat Dangkao |- | ១៧១១០៩០៧ | ភូមិស្វាយជ្រុំ | Svay Chrum |- | ១៧១១០៩០៨ | ភូមិក្រាំងខ្ជាយ | Krang Khcheay |- | ១៧១១០៩០៩ | ភូមិសំរោងត្បូង | Samraong Tboung |- |} eolboj1hgdnq07903j806qlaf1wnm0j 0 39217 341831 341411 2026-10-11T12:57:04Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341831 wikitext text/x-wiki '''ឃុំខ្វាវ''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០៤០៤០១ | ភូមិអូរ | Ou |- | ១៧០៤០៤០២ | ភូមិខ្វាវ | Khvav |- | ១៧០៤០៤០៣ | ភូមិព្រះធាតុ | Preah Theat |- | ១៧០៤០៤០៤ | ភូមិស្រោង | Sraong |- | ១៧០៤០៤០៥ | ភូមិក្រាំង | Krang |- | ១៧០៤០៤០៦ | ភូមិពោធិ៍រីង | Pou Ring |- | ១៧០៤០៤០៧ | ភូមិរវៀង | Rovieng |- | ១៧០៤០៤០៨ | ភូមិចុងស្ពាន | Chong Spean |- | ១៧០៤០៤០៩ | ភូមិកំបោអរ | Kambor Ar |- | ១៧០៤០៤១០ | ភូមិជ្រៃ | Chrey |- |} 41eeb2kaqvi3pzsdj2oktlyyxy6wiou 0 39218 341841 341420 2026-10-11T13:06:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341841 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន​​ ១៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០៤១២០១ | ភូមិស្ពានត្នោត ០១ | Spean Tnaot Muoy |- | ១៧០៤១២០២ | ភូមិស្ពានត្នោត ០២ | Spean Tnaot Pir |- | ១៧០៤១២០៣ | ភូមិចំរេះ | Chamreh |- | ១៧០៤១២០៤ | ភូមិថ្នល់កែង | Thnal Kaeng |- | ១៧០៤១២០៥ | ភូមិថ្នល់លោក | Thnal Louk |- | ១៧០៤១២០៦ | ភូមិក្ងានពង | Kngan Pong |- | ១៧០៤១២០៧ | ភូមិរំដេង | Rumdeng |- | ១៧០៤១២០៨ | ភូមិត្រពាំងវែង | Trapeang Veaeng |- | ១៧០៤១២០៩ | ភូមិតាយ៉ុន | Ta Yon |- | ១៧០៤១២១០ | ភូមិទទា | Totea |- | ១៧០៤១២១១ | ភូមិល្វា | Lvea |- | ១៧០៤១២១២ | ភូមិសំរោង | Samraong |- | ១៧០៤១២១៣ | ភូមិអូរត្រាច | Ou Trach |- | ១៧០៤១២១៤ | ភូមិអូរក្រោម | Ou Kraom |- | ១៧០៤១២១៥ | ភូមិអូរលើ | Ou Leu |- |} lr868xacocx7sx8fyc7brodxrncv1ai 0 39219 341828 341408 2026-10-11T12:54:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341828 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៦ ភូមិ ៖​ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤០១០១ | ភូមិស្តៅ | Sdau |- | ១៧០៤០១០២ | ភូមិអន្លង់ព្រីងក្រោម | Anlong Pring Kraom |- | ១៧០៤០១០៣ | ភូមិអន្លង់ព្រីងលើ | Anlong Pring Leu |- | ១៧០៤០១០៤ | ភូមិតាគឹមក្រោម | Ta Kuem Kraom |- | ១៧០៤០១០៥ | ភូមិតាគឹមលើ | Ta Kuem Leu |- | ១៧០៤០១០៦ | ភូមិត្រពាំងត្រស់ | Trapeang Tras |- | ១៧០៤០១០៧ | ភូមិអន្លង់សំណរ | Anlong Samna |- | ១៧០៤០១០៨ | ភូមិអន្លង់ឫស្សី | Anlong Ruessei |- | ១៧០៤០១០៩ | ភូមិស្វាយតាដោក | Svay Ta Daok |- | ១៧០៤០១១០ | ភូមិសំរោងធំ | Samraong Thum |- | ១៧០៤០១១១ | ភូមិចែកខ្សាច់លើ | Chaek Khsach Leu |- | ១៧០៤០១១២ | ភូមិចែកខ្សាច់ក្រោម | Chaek Khsach Kraom |- | ១៧០៤០១១៣ | ភូមិល្បើក | Lbaeuk |- | ១៧០៤០១១៤ | ភូមិព្រែកអង្គរថ្មី | Preaek Angkor Thmei |- | ១៧០៤០១១៥ | ភូមិមាត់ខ្លា | Moat Khla |- | ១៧០៤០១១៦ | ភូមិស្ទឹងជ្រៅ | Stung Chrov |- |} opb4pqek4thjcwygkn3twezgs4d97hl 0 39220 341829 341409 2026-10-11T12:55:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341829 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៤ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤០២០១ | ភូមិកំពង់ស្នោលិច | Kampong Snao Lech |- | ១៧០៤០២០២ | ភូមិសណ្ដាន់ | Sandan |- | ១៧០៤០២០៣ | ភូមិជីក្រែង | Chi Kraeng |- | ១៧០៤០២០៤ | ភូមិព្រីង | Pring |- | ១៧០៤០២០៥ | ភូមិស្រម៉ | Srama |- | ១៧០៤០២០៦ | ភូមិកំពង់ | Kampong |- | ១៧០៤០២០៧ | ភូមិអន្លង់ត្នោត | Anlong Tnaot |- | ១៧០៤០២០៨ | ភូមិអន្លង់ចំបក់ | Anlong Chambak |- | ១៧០៤០២០៩ | ភូមិបេង | Beng |- | ១៧០៤០២១០ | ភូមិគរ | Kor |- | ១៧០៤០២១១ | ភូមិតារៀម | Ta Ream |- | ១៧០៤០២១២ | ភូមិភ្នៀត | Phniet |- | ១៧០៤០២១៣ | ភូមិបុស្សពក | Bos Pok |- | ១៧០៤០២១៤ | ភូមិកំពង់ស្នោកើត​ | Kampong Snao Kaeut |- |} f4n5f0w45rkme8z5wmw6zesk2orncsh 0 39221 341830 341410 2026-10-11T12:56:24Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341830 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤០៣០១ | ភូមិរកា | Roka |- | ១៧០៤០៣០២ | ភូមិសាលា | Sala |- | ១៧០៤០៣០៣ | ភូមិស្លែង | Sleang |- | ១៧០៤០៣០៤ | ភូមិចំបក់ធំ | Chambak Thum |- | ១៧០៤០៣០៥ | ភូមិច្រាំងខ្ពស់ | Chrang Khpos |- | ១៧០៤០៣០៦ | ភូមិអន្សងពង | Ansang Pong |- | ១៧០៤០៣០៧ | ភូមិត្រាចថ្មី | Trach Thmei |- | ១៧០៤០៣០៨ | ភូមិប្រាសាទ | Prasat |- | ១៧០៤០៣០៩ | ភូមិរំលង | Rumloung |- | ១៧០៤០៣១០ | ភូមិកំពង់ក្ដី ០១ | Kampong Kdei Mouy |- | ១៧០៤០៣១១ | ភូមិកំពង់ក្ដី ០២ | Kampong Kdei Pir |- | ១៧០៤០៣១២ | ភូមិពោធិ៍សេរី | Pou Serei |- | ១៧០៤០៣១៣ | ភូមិពន្លឺព្រះផុស | Ponlueu Preah Phos |- | ១៧០៤០៣១៤ | ភូមិសង្កែមានជ័យ | Sangkae Mean Chey |- | ១៧០៤០៣១៥ | ភូមិតាពាម | Ta Piem |- | ១៧០៤០៣១៦ | ភូមិត្រពាំងជ្រៃ | Trapeang Chrey |- |} 8sidumo5pb0fc68hb6eg9qx5nn6uaku 0 39222 341832 341412 2026-10-11T12:57:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341832 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០៤០៥០១ | ភូមិថ្មី | Thmei |- | ១៧០៤០៥០២ | ភូមិក្របីរៀល | Krabei Riel |- | ១៧០៤០៥០៣ | ភូមិប៉ាតត | Patat |- | ១៧០៤០៥០៤ | ភូមិកកោះ | Kakaoh |- | ១៧០៤០៥០៥ | ភូមិអន្លង់វិល | Anlong Vil |- | ១៧០៤០៥០៦ | ភូមិកំពង់ម្កាក់ | Kampong Mkak |- | ១៧០៤០៥០៧ | ភូមិត្រពាំងត្រាវ | Trapeang Trav |- | ១៧០៤០៥០៨ | ភូមិដូនរាជ្យ | Doun Reach |- | ១៧០៤០៥០៩ | ភូមិតាទរ | Ta Tor |- | ១៧០៤០៥១០ | ភូមិថ្នល់តាសិត | Thnal Ta Set |- | ១៧០៤០៥១១ | ភូមិដូនសុខ | Doun Sokh |- | ១៧០៤០៥១២ | ភូមិគីឡូតាឈឹម | Kilou Ta Chhuem |- | ១៧០៤០៥១៣ | ភូមិបេង | Beng |- | ១៧០៤០៥១៤ | ភូមិបាក់អង្រុត | Bak Angrut |- | ១៧០៤០៥១៥ | ភូមិបុស្សគរ | Bos Kor |- | ១៧០៤០៥១៦ | ភូមិគោករមាស | Kouk Romeas |- | ១៧០៤០៥១៧ | ភូមិបឹងធំ | Boeng Thum |- | ១៧០៤០៥១៨ | ភូមិទ័ពសៀម | Toap Siem |- |} clhky9qgz6ty5cuj36krl935vq4pvbk 0 39223 341834 341413 2026-10-11T12:58:53Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341834 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០៤០៦០១ | ភូមិខ្លាឃ្មុំ | Khla Khmum |- | ១៧០៤០៦០២ | ភូមិសាលា | Sala |- | ១៧០៤០៦០៣ | ភូមិត្រពាំងវែង | Trapeang Veaeng |- | ១៧០៤០៦០៤ | ភូមិសង្កែ | Sangkae |- | ១៧០៤០៦០៥ | ភូមិគោកធ្លក | Kouk Thlok |- | ១៧០៤០៦០៦ | ភូមិព្រៃធំ | Prey Thum |- | ១៧០៤០៦០៧ | ភូមិថ្លុកស្មាច់ | Thlok Smach |- | ១៧០៤០៦០៨ | ភូមិស្លែងកោង | Slaeng Kaong |- | ១៧០៤០៦០៩ | ភូមិស្វាយពក | Svay Pok |- | ១៧០៤០៦១០ | ភូមិតាភ្ញា | Ta Phnhea |- | ១៧០៤០៦១១ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧០៤០៦១២ | ភូមិតាលៀន | Ta Lien |- | ១៧០៤០៦១៣ | ភូមិម្កាក់ | Mkak |- |} btm33jn3pu04v24vunykpyd1dda0dxy 0 39224 341835 341414 2026-10-11T13:00:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341835 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន​ ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០៤០៧០១ | ភូមិតាអុង | Ta Ong |- | ១៧០៤០៧០២ | ភូមិគោកអំពិល | Kouk Ampil |- | ១៧០៤០៧០៣ | ភូមិរំជៃច្រុះ | Rumchey Chroh |- | ១៧០៤០៧០៤ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧០៤០៧០៥ | ភូមិក្នុង | Knong |- | ១៧០៤០៧០៦ | ភូមិព្រៃទទឹង | Prey Totueng |- | ១៧០៤០៧០៧ | ភូមិក្បាលក្ដួច | Kbal Kduoch |- | ១៧០៤០៧០៨ | ភូមិបាឡាំង | Balang |- | ១៧០៤០៧០៩ | ភូមិចំបក់ខ្ពស់ | Chambak Khpos |- | ១៧០៤០៧១០ | ភូមិរូងថ្មី | Rung Thmei |- | ១៧០៤០៧១១ | ភូមិល្វែងឫស្សី | Lveaeng Ruessei |- | ១៧០៤០៧១២ | ភូមិតាងួន | Ta Nguon |- | ១៧០៤០៧១៣ | ភូមិកកោះ | Kakaoh |- |} 05t5tp2zv9c5m3tnpdq5thsnn38ppde 0 39225 341836 341416 2026-10-11T13:01:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341836 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤០៨០១ | ភូមិពពេល | Popel |- | ១៧០៤០៨០២ | ភូមិពង្រ ០១ | Pongro Muoy |- | ១៧០៤០៨០៣ | ភូមិពង្រ ០២ | Pongro Pir |- | ១៧០៤០៨០៤ | ភូមិថ្មី | Thmei |- | ១៧០៤០៨០៥ | ភូមិសំបូរ | Sambour |- | ១៧០៤០៨០៦ | ភូមិអូររូង | Ou Rung |- | ១៧០៤០៨០៧ | ភូមិពោធិ៍ | Pou |- | ១៧០៤០៨០៨ | ភូមិជ័យបូរ | Chey Bour |- | ១៧០៤០៨០៩ | ភូមិផ្លុង | Phlong |- | ១៧០៤០៨១០ | ភូមិតាព័រ ០១ | Ta Poar Muoy |- | ១៧០៤០៨១១ | ភូមិតាព័រ ០២ | Ta Poar Pir |- | ១៧០៤០៨១២ | ភូមិអូរខ្លុង | Ou Khlong |- | ១៧០៤០៨១៣ | ភូមិដងផ្អាវ | Dang Ph'av |- |} 4076mydvu4uli1ut1buoytpc9cqk4ft 0 39226 341838 341417 2026-10-11T13:02:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341838 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤០៩០១ | ភូមិត្រពាំងភ្លោះ | Trapeang Phluoh |- | ១៧០៤០៩០២ | ភូមិចេក | Chek |- | ១៧០៤០៩០៣ | ភូមិគ្រាំង | Kreang |- | ១៧០៤០៩០៤ | ភូមិក្បាលដំរី | Kbal Damrei |- | ១៧០៤០៩០៥ | ភូមិគំរូ | Kumru |- | ១៧០៤០៩០៦ | ភូមិស្វាយចេក | Svay Chek |- | ១៧០៤០៩០៧ | ភូមិដុបត្នោត | Dob Tnaot |- | ១៧០៤០៩០៨ | ភូមិស្រឡៅស្រោង | Sralau Sraong |- | ១៧០៤០៩០៩ | ភូមិព្រៃឆ្ការ | Prey Chhkar |- | ១៧០៤០៩១០ | ភូមិល្អក់ | L'ak |- |} 6xnae4xwvhoz0is4s0ii7ux01b0a4nj 0 39227 341839 341418 2026-10-11T13:03:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341839 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤១០០១ | ភូមិសំរោងកញ្ចោច | Samraong Kanhchaoch |- | ១៧០៤១០០២ | ភូមិបឹង | Boeng |- | ១៧០៤១០០៣ | ភូមិស្ពានតូច | Spean Touch |- | ១៧០៤១០០៤ | ភូមិយាង | Yeang |- | ១៧០៤១០០៥ | ភូមិឫស្សីលក | Ruessei Lok |- | ១៧០៤១០០៦ | ភូមិទទឹងថ្ងៃ | Totueng Thngai |- | ១៧០៤១០០៧ | ភូមិក្រូច | Krouch |- | ១៧០៤១០០៨ | ភូមិត្រពាំងរុន | Trapeang Run |- |} l6ow7k6hen31cd7e3paewct59f4wxat 0 39228 341840 341419 2026-10-11T13:05:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341840 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៤១១០១ | ភូមិពាក់ស្ពា | Peak Spea |- | ១៧០៤១១០២ | ភូមិអូរ | Ou |- | ១៧០៤១១០៣ | ភូមិចក | Chak |- | ១៧០៤១១០៤ | ភូមិតាព្រហ្ម | Ta Prum |- | ១៧០៤១១០៥ | ភូមិថ្នល់ដាច់ | Thnal Dach |- | ១៧០៤១១០៦ | ភូមិដំរីឆ្លង | Damrei Chhlang |- | ១៧០៤១១០៧ | ភូមិកន្សែង | Kansaeng |- | ១៧០៤១១០៨ | ភូមិព្រៃប្រស់ | Prey Pros |- | ១៧០៤១១០៩ | ភូមិក្របៅ | Krabau |- |} n8p7atthigmiuqsop8bmbo917bxjeul 0 39232 341878 341427 2026-10-12T01:20:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341878 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- |១៧១១០៦០១ |ភូមិថ្លាត |Thlat |- |១៧១១០៦០២ |ភូមិថ្មី |Thmei |- | ១៧១១០៦០៣ | ភូមិក្បូន | Kboun |- | ១៧១១០៦០៤ | ភូមិគោកសង្កែ | Kouk Sangkae |- | ១៧១១០៦០៥ | ភូមិជ្រៃ | Chrey |- | ១៧១១០៦០៦ | ភូមិយាងទេស | Yeang Tes |- | ១៧១១០៦០៧ | ភូមិខ្ចាស់ | Khchas |- |} 1xccb5sf6znt9181ziwrz19hnh1glx9 0 39235 341876 341425 2026-10-12T01:18:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341876 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០៤០១ | ភូមិព្រែកស្រមោច | Preaek Sramaoch |- | ១៧១១០៤០២ | ភូមិស្ពានវែង | Spean Veaeng |- | ១៧១១០៤០៣ | ភូមិតាអួរស | Ta Uor Sa |- | ១៧១១០៤០៤ | ភូមិផ្សារឃ្លាំង | Phsar Khleang |- | ១៧១១០៤០៥ | ភូមិចំការយួន | Chamkar Yuon |- | ១៧១១០៤០៦ | ភូមិតាច្រនៀង | Ta Chranieng |- | ១៧១១០៤០៧ | ភូមិអូរតាពុក | Ou Ta Puk |- | ១៧១១០៤០៨ | ភូមិជ័យជេត | Chey Chet |- | ១៧១១០៤០៩ | ភូមិមុខវត្ដ | Mukh Voat |- | ១៧១១០៤១០ | ភូមិរទាំង | Roteang |- |} 3hj1tkrvsp375nfi0ixj5dj7k8ckih0 0 39236 341882 341431 2026-10-12T01:22:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341882 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]] ០៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១១០០១ | ភូមិបឹងង៉ត | Boeng Ngat |- | ១៧១១១០០២ | ភូមិដាក់ផ្កា | Dak Phka |- | ១៧១១១០០៣ | ភូមិត្រាវបាក់ | Trav Bak |- | ១៧១១១០០៤ | ភូមិផ្ការំចេក | Phka Rumchek |- | ១៧១១១០០៥ | ភូមិចំប៉ី | Champei |- | ១៧១១១០០៦ | ភូមិប៉ោយស្មាច់ | Paoy Smach |- | ១៧១១១០០៧ | ភូមិប្រវ៉ាល | Braval |- | ១៧១១១០០៨ | ភូមិបឹងវៀន | Boeng Vien |- | ១៧១១១០០៩ | ភូមិតាយ៉ែក | Ta Yaek |- |} 21dba6k04nxo6oa7vsvmd7yl33z8l0p 0 39237 341877 341426 2026-10-12T01:19:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341877 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០៥០១ | ភូមិកំពង់គ ០២ | Kampong Ko Pir |- | ១៧១១០៥០២ | ភូមិកំពង់គ ០១ | Kampong Ko Muoy |- | ១៧១១០៥០៣ | ភូមិសាលាកកោះ | Sala Kakaoh |- | ១៧១១០៥០៤ | ភូមិគោកដឺ | Kouk Deu |- | ១៧១១០៥០៥ | ភូមិជ្រៃខាងជើង | Chrey Khang Cheung |- | ១៧១១០៥០៦ | ភូមិជ្រៃខាងត្បូង | Chrey Khang Tboung |- | ១៧១១០៥០៧ | ភូមិដូនឡី | Doun Lei |- | ១៧១១០៥០៨ | ភូមិត្រពាំងព្រៃ | Trapeang Prey |- | ១៧១១០៥០៩ | ភូមិថ្មី | Thmei |- | ១៧១១០៥១០ | ភូមិថ្នល់ដាច់ខាងកើត | Thnal Dach Khang Kaeut |- | ១៧១១០៥១១ | ភូមិថ្នល់ចែក | Thnal Chaek |- | ១៧១១០៥១២ | ភូមិជីគាក | Chikeak |- |} 02mp5dwfd91st0vape9d7xy37x9jy8v 0 39238 341875 341424 2026-10-12T01:17:23Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341875 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០៣០១ | ភូមិថ្នល់ដាច់ខាងលិច | Thnal Dach Khang Lech |- | ១៧១១០៣០២ | ភូមិត្រាវកៀត | Trav Kiet |- | ១៧១១០៣០៣ | ភូមិគោកឫស្សីខាងត្បូង | Kouk Ruessei Khang Tboung |- | ១៧១១០៣០៤ | ភូមិគោកឫស្សីខាងជើង | Kouk Ruessei Khang Cheung |- | ១៧១១០៣០៥ | ភូមិរុនខាងត្បូង | Run Khang Tboung |- | ១៧១១០៣០៦ | ភូមិរុនខាងជើង | Run Khang Cheung |- | ១៧១១០៣០៧ | ភូមិស្រម៉ធំ | Srama Thum |- | ១៧១១០៣០៨ | ភូមិវាល | Veal |- | ១៧១១០៣០៩ | ភូមិបន្ទាត់បោះ | Bantoat Baoh |- | ១៧១១០៣១០ | ភូមិសន្ទៃ | Santey |- | ១៧១១០៣១១ | ភូមិធ្នង់ | Thnong |- | ១៧១១០៣១២ | ភូមិគោកចាន់ | Kouk Chan |- | ១៧១១០៣១៣ | ភូមិបេង | Beng |- |} 31vizce6jtyhi4o36lzagwlmlkxq1m1 0 39239 341879 341428 2026-10-12T01:21:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341879 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១១០៧០១ | ភូមិឈូក | Chhuk |- | ១៧១១០៧០២ | ភូមិបុស្ស | Bos |- | ១៧១១០៧០៣ | ភូមិបុស្សធំ | Bos Thum |- | ១៧១១០៧០៤ | ភូមិដំរីឆ្លង | Damrei Chhlang |- | ១៧១១០៧០៥ | ភូមិសំបាត | Sambat |- | ១៧១១០៧០៦ | ភូមិសំរោង | Samraong |- | ១៧១១០៧០៧ | ភូមិរំដេង | Rumdeng |- | ១៧១១០៧០៨ | ភូមិជប់ | Chob |- |} qkd25s07bddiagclacg6t60r5cfqt7b 0 40201 341864 341395 2026-10-12T00:24:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341864 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកពួក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៧១៦០១ | ភូមិសួនសា | Suon Sa |- | ១៧០៧១៦០២ | ភូមិចុងថ្នល់ | Chong Thnal |- | ១៧០៧១៦០៣ | ភូមិយាង | Yeang |- | ១៧០៧១៦០៤ | ភូមិសុខសាន្ត | Sokh San |- | ១៧០៧១៦០៥ | ភូមិកញ្ចន់គុយ | Kanhchan Kuy |} 7w23gnkidf5dhz470d845b2vrptmcvt 0 41174 341863 341394 2026-10-12T00:23:53Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341863 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកពួក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៧១១០១ | ភូមិព្រៃជ្រូក | Prey Chruk |- | ១៧០៧១១០២ | ភូមិកិត្តិយស | Ketteyos |- | ១៧០៧១១០៣ | ភូមិដូនតុក | Doun Tok |- | ១៧០៧១១០៤ | ភូមិស្វាយចន្ទរ | Svay Chantor |- | ១៧០៧១១០៥ | ភូមិប្រាសាទ | Prasat |- | ១៧០៧១១០៦ | ភូមិផ្លាំង | Phlang |- | ១៧០៧១១០៧ | ភូមិប្របម៉ៃ | Prab Mai |- | ១៧០៧១១០៨ | ភូមិជ្រេស | Chres |- | ១៧០៧១១០៩ | ភូមិប្រដាក់ | Pradak |- | ១៧០៧១១១០ | ភូមិច្រនៀង | Chranieng |- | ១៧០៧១១១១ | ភូមិតាមោក | Ta Mouk |- | ១៧០៧១១១២ | ភូមិពង្រ | Pongro |- |} jcgq0wei91p1kk1z93ct2rv1ywg8a9m 0 41234 341871 341438 2026-10-12T00:31:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341871 wikitext text/x-wiki '''ឃុំត្រពាំងធំ''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៩ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! លេងកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៩០៩០១ | ភូមិកូនសត្វ | Koun Satv |- | ១៧០៩០៩០២ | ភូមិបឹងជុំ | Boeng Chum |- | ១៧០៩០៩០៣ | ភូមិតាអី | Ta Ei |- | ១៧០៩០៩០៤ | ភូមិរកាកំបុត | Roka Kambot |- | ១៧០៩០៩០៥ | ភូមិសួង | Suong |- | ១៧០៩០៩០៦ | ភូមិភ្នំដី | Phnum Dei |- | ១៧០៩០៩០៧ | ភូមិល្វា | Lvea |- | ១៧០៩០៩០៨ | ភូមិស្វាយជ័យ | Svay Chey |- | ១៧០៩០៩០៩ | ភូមិអន្លង់ពីរ | Anlong Pir |- |} p00ji54l8xjyt01liwasx77qcr0vu70 0 41479 341899 341271 2026-10-12T10:51:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341899 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៤០៥០១ | ភូមិនេល | Nel |- | ១៧១៤០៥០២ | ភូមិរំដួល | Rumdoul |- | ១៧១៤០៥០៣ | ភូមិវ៉ារិន | Varin |- | ១៧១៤០៥០៤ | ភូមិគោកភ្នំ | Kouk Phnum |- | ១៧១៤០៥០៥ | ភូមិគោកស្រុក | Kouk Srok |- |} rtox4wze5i9npmyz07khvhjgzu637lq 0 41480 341897 341269 2026-10-12T10:50:44Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341897 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៤០៣០១ | ភូមិស្រែណូយ | Srae Nouy |- | ១៧១៤០៣០២ | ភូមិស្រែពោធិ៍ | Srae Pou |- | ១៧១៤០៣០៣ | ភូមិល្វា | Lvea |- | ១៧១៤០៣០៤ | ភូមិគោកវត្ត | Kouk Voat |- | ១៧១៤០៣០៥ | ភូមិស្រែសមុទ្រ | Srae Sakmot |- | ១៧១៤០៣០៦ | ភូមិវត្ត | Voat |- |} 94r8x5je734pcf2se2flhcbrbdn3tzl 0 41481 341896 341268 2026-10-12T10:50:07Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341896 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៤០២០១ | ភូមិគោកចាន់ | Kouk Chan |- | ១៧១៤០២០២ | ភូមិឧទ័យ | Otey |- | ១៧១៤០២០៣ | ភូមិគោកកណ្ដាល | Kouk Kandal |- |} hv328600m0is6y6a15dhviwfhp0xqcx 0 42688 341861 341346 2026-10-11T23:51:11Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341861 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកក្រឡាញ់]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៦០៩០១ | ភូមិល្ហុង | Lhong |- | ១៧០៦០៩០២ | ភូមិស្រណាល | Sranal |- | ១៧០៦០៩០៣ | ភូមិគោកត្រុំ | Kouk Trom |- | ១៧០៦០៩០៤ | ភូមិរំដេង | Rumdeng |- | ១៧០៦០៩០៥ | ភូមិគំរូ | Kumru |- | ១៧០៦០៩០៦ | ភូមិតាំងយូ | Tang Yu |- | ១៧០៦០៩០៧ | ភូមិទម្លាប់ | Tonloab |- | ១៧០៦០៩០៨ | ភូមិស្លែង | Slaeng |- | ១៧០៦០៩០៩ | ភូមិគោកចាស់ | Kouk Chas |- | ១៧០៦០៩១០ | ភូមិផ្លាំង | Phlang |- | ១៧០៦០៩១១ | ភូមិមានជ័យ | Mean Chey |- | ១៧០៦០៩១២ | ភូមិគោកត្នោត | Kouk Tnaot |- | ១៧០៦០៩១៣ | ភូមិរវៀង | Rovieng |- |} nc00npcvh88xleciohqy1spi5fijli2 0 42689 341862 341348 2026-10-12T00:23:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341862 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកពួក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៧០២០១ | ភូមិគោកព្នៅ | Kouk Pnov |- | ១៧០៧០២០២ | ភូមិអន្តង្កន់ | Antangkon |- | ១៧០៧០២០៣ | ភូមិតាកាំ | Ta Kam |- | ១៧០៧០២០៤ | ភូមិដូនកែវ | Doun Kaev |- | ១៧០៧០២០៥ | ភូមិល្បើក | Lbaeuk |- | ១៧០៧០២០៦ | ភូមិត្នោតជ្រុំ | Tnaot Chrum |- | ១៧០៧០២០៧ | ភូមិប្រាសាទចារ្យ | Prasat Char |- | ១៧០៧០២០៨ | ភូមិគោកពោធិ៍ | Kouk Pou |- | ១៧០៧០២០៩ | ភូមិពាម | Peam |- | ១៧០៧០២១០ | ភូមិតាស្នេហ៍ | Ta Snae |- | ១៧០៧០២១១ | ភូមិគោកថ្មី | Kouk Thmei |- | ១៧០៧០២១២ | ភូមិរហាល | Rohal |- | ១៧០៧០២១៣ | ភូមិដូនអុន | Doun On |- |} 2p6rmj01iv13zmal5xbezidzr0bgdoa 10 45118 341833 270172 2026-10-11T12:58:34Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:State Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg]] → [[File:State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 341833 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា<!-- Piedmont-Sardinia --> | shortname alias = សាដេញ៉ា | flag alias = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1785-1802).svg | flag alias-1720 = State Flag of the Savoyard States (late 16th - late 18th century).svg | flag alias-1799 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (c.1799-1802).svg | flag alias-1785 = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1785-1802).svg | flag alias-1802 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1802-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1814 = Merchant Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1814-1816).svg | flag alias-1816 = Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg | flag alias-1816-State = State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg | flag alias-1848 = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | flag alias-army = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | link alias-army = Royal Sardinian Army | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1785 | var3 = 1799 | var4 = 1802 | var5 = 1802-War | var6 = 1814 | var7 = 1816 | var8 = 1816-State | var9 = 1816-War | var10 = 1848 | var11 = 1851 | var12 = savoyard | var13 = army | related1 = សាដេញ៉ា | related2 = ព្យេម៉ុងតេ | related3 = កស | related4 = ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី </noinclude> }} 3e3mleq1az4j0otocwidxu5712ikgvf 341842 341833 2026-10-11T13:08:15Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1785-1802).svg]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 341842 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា<!-- Piedmont-Sardinia --> | shortname alias = សាដេញ៉ា | flag alias = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1720 = State Flag of the Savoyard States (late 16th - late 18th century).svg | flag alias-1799 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (c.1799-1802).svg | flag alias-1785 = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1802 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1802-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1814 = Merchant Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1814-1816).svg | flag alias-1816 = Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg | flag alias-1816-State = State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg | flag alias-1848 = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | flag alias-army = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | link alias-army = Royal Sardinian Army | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1785 | var3 = 1799 | var4 = 1802 | var5 = 1802-War | var6 = 1814 | var7 = 1816 | var8 = 1816-State | var9 = 1816-War | var10 = 1848 | var11 = 1851 | var12 = savoyard | var13 = army | related1 = សាដេញ៉ា | related2 = ព្យេម៉ុងតេ | related3 = កស | related4 = ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី </noinclude> }} awctlt2qmpnzrdi2t5zi2s1edelk3y7 341843 341842 2026-10-11T13:11:39Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 341843 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា<!-- Piedmont-Sardinia --> | shortname alias = សាដេញ៉ា | flag alias = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1720 = State Flag of the Savoyard States (late 16th - late 18th century).svg | flag alias-1799 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (c.1799-1802).svg | flag alias-1785 = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1802 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1802-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1814 = Merchant Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1814-1816).svg | flag alias-1816 = Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg | flag alias-1816-State = State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-War = War Ensign of the Savoyard States (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg | flag alias-1848 = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | flag alias-army = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | link alias-army = Royal Sardinian Army | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1785 | var3 = 1799 | var4 = 1802 | var5 = 1802-War | var6 = 1814 | var7 = 1816 | var8 = 1816-State | var9 = 1816-War | var10 = 1848 | var11 = 1851 | var12 = savoyard | var13 = army | related1 = សាដេញ៉ា | related2 = ព្យេម៉ុងតេ | related3 = កស | related4 = ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី </noinclude> }} dj1i8ucmoxfeg0uvrmo4okovu5y522h 2 50026 341887 341692 2026-10-12T02:03:57Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341887 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៨''' [​១៥៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ស្ទឹង​នេះ​ ​មាន​ទឹក​ច្រើន​ ​មាន​ច្រាំង​មិន​ជ្រៅ​ ​មាន​កំពង់​ល្អ​ ​រាបទាប​ហូរ​ទៅ​ ​សត្វ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​តែង​ផឹក​ ​ស្រាប់តែ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ចុះ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​វិញ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូចម្តេច​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៩''' ​[​១៦០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​។​ ​ជន​ទាំងឡាយ​ណា​ ​អ្នកមាន​កិច្ចការ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​លាយ​នូវ​ស្រូវ​សុទ្ធ​ដោយ​អង្កាម​ ​ឲ្យ​ដល់​អ្នកទិញ​ ​បាន​ជា​ទឹកដែល​ជន​ទាំងឡាយ​នោះ​កំពុង​មាន​សេចក្តី​ក្តៅ​បៀតបៀន​ ​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​ ​ផឹក​ទៅ​ក្លាយជា​អង្កាម​វិញ​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ -''' '''ទំព័រទី ៨២''' [​១៦៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​អ្នក​ចូរ​មើល​នូវ​សត្វ​នរក​ ​មាន​អ​ណា្ត​ត​មុត​ដោយ​សន្ទូច​ ​បីដូច​ស្បែក​ដែលគេ​ខ្វារ​ដោយ​កង្វេរ​ ​ញាប់ញ័រ​ដូច​ត្រី​ ​ដែល​ជន​បោះ​ទៅលើគោក​ ​ព្រោះ​ហេតុអ្វី​ហ្ន៎​ ​បាន​ជា​សត្វ​នរក​ទាំងនេះ​ ​យំ​បង្ហៀរទឹក​មាត់​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៣'''​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ជន​ដែល​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​នីមួយ​ ​ឋិតនៅ​ក្នុង​ដំណែង​ជា​អ្នក​កាត់ថ្លៃ​ទំនិញ​ ​ញុំាង​ទំនិញ​ដែល​មាន​ថ្លៃ​ ​ឲ្យ​សាបសូន្យ​ចាក​ថ្លៃ​ ​(​បនោ្ថ​ក​ទំនិញ​គេ​)​ ​ប្រកបដោយ​អំពើ​កោង​ ​ធ្វើអំពើ​កោង​ ​ព្រោះ​ហេតុ​ចង់បាន​ទ្រព្យ​ ​បីដូច​ជា​សន្ទូច​ដែលគេ​បិទបាំង​ ​(​ដោយ​នុយ​)​ ​ដើម្បី​សម្លាប់​ត្រី​។​ ​ទីពឹង​របស់​អ្នកធ្វើ​នូវ​អំពើ​កោង​ ​ជា​បុគ្គល​ដែល​កម្ម​របស់​ខ្លួន​រួបរឹត​ហើយ​ ​មិន​មាន​ទេ​ ​ពួក​ជន​អ្នកមាន​អំពើលាមក​នោះ​ ​តែង​រង​បាប​ ​បាន​ជាពួក​ជន​ទាំងនោះ​ ​ជា​អ្នក​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​។ [​១៧១​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​ខេ្ទច​ខ្ទី​ ​មាន​ជាតិ​អាក្រក់​ ​មានខ្លួន​ប្រឡាក់​ពាសពេញ​ដោយ​ឈាម​ ​និង​ខ្ទុះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​រយះរយាយ​ ​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៤''' ​បីដូច​គោ​ទាំងឡាយ​ដែលគេ​ពន្លះ​ក្នុង​ទី​សម្លាប់​ ​ផ្គង​ដើមដៃ​ទាំងឡាយ​ ​យំ​កន្ទក់កន្ទេញ​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ៗ​កាល​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ជា​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ស្ត្រី​ដែល​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ ​ៗ​ ​កាល​ ​តើ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើបាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧២​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​ពួក​ស្រ្តី​មានត្រកូល​ក្នុង​ជីវ​លោក​នេះ​ ​មានអំពើ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​អំពើ​ជា​របស់​អសប្បុរស​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​មាន​សភាព​ជា​អ្នកលេង​ ​លះបង់​ស្វាមី​ ​ហើយ​ត្រាច់​ទៅ​រក​បុរស​ដទៃ​ ​ព្រោះហេតុតែ​កាមគុណ​ ​និង​លែ្បង​ពាល​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​ក្នុង​ជីវ​លោក​ ​លុះ​ញ៉ាំង​បុរស​ដទៃ​ឲ្យ​ត្រេកត្រអាល​ ​ទើប​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​ដូច្នេះ​។​ ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​​ អ្នកឈ្នះប្រទះនូវពៀរ អ្នកចាញ់គ្រាំគ្រាដេកជាទុក្ខ​ ​ បុគ្គលដែលលះ ការឈ្នះ និងចាញ់បាន រមែងបានសុខ៕ ​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} g77inb3jgvzev9ggm650cz44l0l634p 341888 341887 2026-10-12T02:06:16Z ~2026-54029-15 53326 /* អវសាន​កថា */ 341888 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} {{DISPLAYTITLE:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} = ក្បួនល្បិចទាំង ៣៦ (Thirty-six stratagems) = ក្បួននេះជាក្បួនល្បិចដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោកបញ្ឆោត បោកប្រាស់ បំផ្លាញ អ្នកដទៃ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយ។ ក្បួននេះត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម ការលេងនយោបាយ ការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់​ និងការបោកប្រាស់ក្នុងសង្គម​...។ ក្បួននេះប្រភពដេីមជាភាសាចិន​​ ហេីយក៏ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាម និងអង់គ្លេសជាដេីម​ ផងដែរ។ គួរនាំគ្នារៀនឲ្យដឹងពីក្បួននេះ ដើម្បីឲ្យដឹងពីអន្ទាក់ ល្បិច ឬវិធីបោកប្រាស់ផ្សេងៗ របស់អ្នកដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ ដើម្បីការពារអន្តរាយពីបុគ្គលទាំងនោះ។ បញ្ជាក់៖ សូមកុំមានចិត្តគុំកួន នឹងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រោះពួកគាត់បានទទួលការអប់រំខុស​ ឬមានហេតុផលណាមួយ។ === ១ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ === លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលប្រើល្បិចនេះចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan. === ២ ស្វែងរកចំណុចខ្សោយដើម្បីវាយ === ពេលដែលអ្នកប្រើក្បួនល្បិចនេះមិនអាចវាយប្រហារអ្នកដទៃបានដោយសារតែគេខ្លាំង។ ពួកគាត់នឹងស្វែងរកចំណុចខ្សោយរបស់គេ កន្លែងដែលគេប្រហែសធ្វេស ហើយឲ្យតម្លៃ។ ការវាយប្រហារបែបនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេដកថយហើយទៅជួយកន្លែងនោះ។ ក្នុងសង្គមទូទៅ បុគ្គលទាំងនោះ អាចទៅរំខាន ឬគម្រាម កូន ប្រពន្ធ ឬឪពុកម្ដាយគេ ដើម្បីគម្រាមជនរងគ្រោះ ហើយធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះទៅរវល់នឹងរឿងផ្សេង។ Besiege Wèi to rescue Zhào (圍魏救趙, Wéi Wèi jiù Zhào) Further information: Battle of Guiling When the enemy is too strong to be attacked directly, attack something they cherish. The idea is to avoid a head-on battle with a strong enemy, and instead strike at their weakness elsewhere. This will force the strong enemy to retreat in order to support their weakness. Battling against a tired and dispirited enemy will give a much higher chance of success. === ៣ ខ្ចីកាំបិតសម្លាប់មនុស្ស === ប្រើកម្លាំង ខ្ចីកម្លាំង ឬបញ្ឆោត អ្នកដទៃ ឬក្រុមទី៣ ឲ្យទៅវាយប្រហារជនរងគ្រោះ។ បញ្ឆោតដោយ ភាពលោភលន់ សេចក្ដីគុំកួន ច្រណែន ការបំភិតបំភ័យ ឬការយល់ខុស។ Kill with a borrowed knife (借刀殺人, Jiè dāo shā rén) Attack using the strength of another when in a situation where using one's own strength is not favourable. For example, trick an ally into attacking them or use the enemy's own strength against them. The idea is to cause damage to the enemy via a third party. === ៤ សម្រាកលំហែ ពេលដែលជនរងគ្រោះកំពុងប្រឹងប្រែង (រវល់ជាមួយនឹងការងារឥតប្រយោជន៍) === ជម្រុញឲ្យជនរងគ្រោះរវល់នឹងរឿងឥតប្រយោជន៍ ហើយខ្លួនសន្សំកម្លាំង ពេលដែលជនរងគ្រោះហត់ខ្សោយកម្លាំង ច្របូកច្របល់ ក៏វាយប្រហារ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ឆោតឲ្យជនរងគ្រោះទៅចម្លងរបាយការណ៍ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលឥតប្រយោជន៍ ឲ្យខាតពេល អស់កម្លាំង ហត់អត់ប្រយោជន៍។ Wait at leisure while the enemy labors (以逸待勞, Yǐ yì dài láo) It is advantageous to choose the time and place for battle while the enemy does not. Encourage the enemy to expend their energy in futile quests while one conserves their strength. When the enemy is exhausted and confused, attack with energy and purpose. === ៥ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ === ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ បើសង្គមកំពុងច្របូកច្របល់ នឹងធ្វើឲ្យរិតតែច្របូកច្របល់ឡើង។ Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles. === ៦ ធ្វើឲ្យមានសម្លេងនៅខាងកើត បន្ទាប់មកវាយខាងលិច (ជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) === ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។ Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”. === ៧ បង្កើតអ្វីមួយពីភាពទទេ (ធ្វើនំឥតម្សៅ) === កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។ Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa. === ៨ លបលួចឆ្លងឆឹកកាន (ជួសជុលផ្លូវធំខាងក្រៅ តែលបលួចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវតូចសម្ងាត់) === បញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយ ការធ្វើពុតឲ្យគេឃើញថាខ្លួនកំពុងជួសជុលផ្លូវធំមួយដែលត្រូវការពេលយូរ តែលបលួចរៀបចំធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសម្ងាត់មួយផ្សេងទៀត ហើយវាយឆ្មក់មិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួន ឬនឹកស្មានដល់។ សព្វថ្ងៃគេអាចប្រើពាក្យ “លបលួចឆ្លងឆឹងកាន” នៅពេលដែលគេធ្វើអ្វីមួយខុសច្បាប់ ឬលបលួចមានសាហាយ ឬផិតក្បត់ ប្ដីប្រពន្ធខ្លួន។ Openly repair the gallery roads, but sneak through the passage of Chencang (明修棧道，暗渡陳倉, Míng xiū zhàn dào, àn dù Chéncāng) Deceive the enemy with an obvious approach that will take a very long time, while ambushing them with another approach. It is an extension of the "Make a sound in the east, then strike in the west" tactic, but instead of merely spreading misinformation to draw the enemy's attention, physical decoys are used to further misdirect the enemy. The decoys must be easily seen by the enemy to draw their attention while acting as if they are meant to do what they are falsely doing to avoid suspicion. Today, "sneaking through the passage of Chencang" also has the meaning of having an affair or doing something that is illegal. === ៩ មើលភ្លើងឆេះពីត្រើយម្ខាង === រង់ចាំរហូតដល់គ្រប់ភាគីដែលកំពុងមានជម្លោះ ហត់ ខ្សោយ អស់កម្លាំង ដោយការវាយប្រហារគ្នា។ ទើបបើកការវាយប្រហារជាក្រោយ។ Watch the fires burning across the river (隔岸觀火, Gé àn guān huǒ) Delay entering the field of battle until all other parties become exhausted by fighting amongst each other. Go in at full strength and finish them off. === ១០ លាក់កាំបិត ពីក្រោយស្នាមញញឹមក្លែងក្លាយ === ព្យាយាមយកចិត្ត ផ្គាប់ចិត្ត ទ្រ លើកជើង កាន់ជើង ជនរងគ្រោះ ឲ្យជនរងគ្រោះទុកចិត្តថាខ្លួនមានបំណងល្អ។ នៅពេលដែលបានជនរងគ្រោះទុកចិត្តហើយ ក៏លបលួចចាក់គេពីក្រោយខ្នង ឬបំផ្លាញគេដោយសម្ងាត់ ទាំងគេមិនដឹងខ្លួន។ លក្ខណៈរបស់មនុស្សមុខពីរ ញញឹមនៅនឹងមុខ ក្រោយខ្នងលួចលាក់មានស្នៀត ពិសពុល។ មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ណែនាំឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ចុងខាងក្រៅភ្នែក “ជាទូទៅ” បើបុគ្គលញញឹមក្លែងក្លាយ ចុងភ្នែកខាងក្រៅមិនជ្រួញ បើញញឹញពិតប្រាកដចេញពីចិត្ត ចុងកន្ទុយភ្នែកខាងក្រៅមានផ្នត់ជ្រួញ។ ពេលប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សបែបនេះ ក្រៅពីប្រើភ្នែកមើល ត្រចៀកស្ដាប់ ក៏ត្រូវប្រើចិត្តដឹងចិត្ត ដោយសតិស្មារតី ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ (look, listen, and feel)។ Hide a knife behind a smile (笑裏藏刀, Xiào lǐ cáng dāo) Charm and ingratiate oneself with the enemy. When their trust is gained, move against them in secret. === ១១ លះបង់ផ្លែព្រូនជាសំណែន ដើម្បីរក្សាផ្លែប៉ែស === លះបង់អ្វីមួយ ឬនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមដើម្បីគោលដៅវែងឆ្ងាយ។ ឧទាហរណ៍ ពេលដែលមានគេដឹងថាក្រុមខ្លួនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើទុច្ចរិតណាមួយ ក៏នាំគ្នាទម្លាក់កំហុសទៅនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុមឲ្យទទួលទោសកំហុសទាំងអស់ ដើម្បីអ្នកផ្សេងបានរួចខ្លួន។ ឬ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ដោយការលួងកូនស្រីខ្លួនឯង ឲ្យលះបង់ខ្លួន ឬប្រគល់ខ្លួន ជាសំណែនឲ្យទៅនរណាម្នាក់ ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយ ឬដើម្បីសម្រេចគោលដៅខ្លួនឯង។ ហើយបន្តឲ្យកូននោះធ្វើជារនុកក្នុង ដើម្បីបន្តសម្រេចគោលដៅខ្លួនទៀត។ ល្បិចនេះអាចប្រើជាមួយល្បិចអន្ទាក់សម្រស់។ Sacrifice the plum tree to preserve the peach tree (李代桃僵, Lǐ dài táo jiāng) There are circumstances where short-term objectives must be sacrificed in order to gain the long-term goal. This is the scapegoat strategy where someone suffers the consequences so that the rest do not. === ១២ ចាប់យកឱកាសលួចបន្លំសត្វពពែ (លួចបន្លំសូម្បីតិចតួច) === ពេលដែលកំពុងអនុវត្តន៍ផែនការបោកប្រាស់ ចាប់យកគ្រប់ឱកាសដែលឃើញមាន ទោះជាលួចបន្លំបានតិចតួចក៏ដោយ។ សត្វពពែ មានន័យម្យ៉ាងទៀតគឺមនុស្សល្ងង់។ ស្វែងរកមនុស្សល្ងង់ ព្យាយាមលួចបន្លំ ទោះបានតិចតួចក៏ដោយ។ គួរដឹងពីក្បួនល្បិចនេះទាំងអស់គ្នា រៀនដើម្បីប្រយ័ត្នទាំងអស់គ្នា។ គួរកុំជាមនុស្សល្ងង់។ Take the opportunity to pilfer a goat (順手牽羊, Shùn shǒu qiān yáng) While carrying out one's plans, be flexible enough to take advantage of any opportunity that presents itself, however small, and avail oneself of any profit, however slight. === ១៣ វាយស្មៅបង្អើលពស់ === ធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យផ្អើលដល់ជនរងគ្រោះ គោលបំណងចង់ឲ្យជនរងគ្រោះឈប់ធ្វើអ្វីដែលខ្លួនកំពុងធ្វើ។ ឬធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត ហើយបោះបង់ ការងារ ឬអ្វីម្យ៉ាង។ ឧទាហរណ៍ របស់មួយល្អទេ តែព្យាយាមធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះ សង្ស័យ ច្របូកច្របល់ចិត្ត មិនច្បាស់ថា របស់នោះល្អ ឬអត់ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះបោះរបស់នោះចោល ព្រោះសង្ស័យ មិនច្បាស់ មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ពេលខ្លះ គេនិយាយជាសញ្ញាឲ្យប្រយ័ត្នថា “កុំវាយស្មៅបង្អើលពស់” ដើម្បីឲ្យប្រយ័ត្នកុំឲ្យជនរងគ្រោះដឹង ឬចាប់អារម្មណ៍ដឹង ពីចេតនាអាក្រក់របស់ខ្លួន។ Stomp the grass to scare the snake (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé) Do something unaimed, but spectacular ("hitting the grass") to provoke a response from the enemy ("startle the snake") to have them give away their plans or position. Do something unusual, strange, and unexpected to arouse the enemy's suspicion and disrupt their thinking. It is more widely used as a warning: "[Do not] startle the snake by hitting the grass". An imprudent act will give one's position or intentions away to the enemy. ~ និយាយដល់ត្រង់នេះ អ្នកអាចគិតថា បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះគួរឲ្យខ្លាច បើជួបបុគ្គលបែបនោះគួរធ្វើតាមអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ឲ្យធ្វើ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)។ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (អាចសិក្សាបន្តក្នុង[[ពុទ្ធជ័យមង្គល]])។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុង[https://www.youtube.com/watch?v=wmt2ViC94mo&t=2148s រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ] តាមតំណភ្ជាប់ដែលបានដាក់) === ១៤ ខ្ចីសាកសពចូលព្រលឹង === យកស្ថាប័នណាមួយ ឬអ្វីម្យ៉ាងដែលគេបានបោះបង់ចោល ឬបំភ្លេចចោល ទៅហើយ មកធ្វើឲ្យដើរ ឡើងវិញ ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់ ដើម្បីគោលដៅខ្លួន។ Borrow a corpse to resurrect the soul (借屍還魂, Jiè shī huán hún) Take an institution, a technology, a method, or even an ideology that has been forgotten or discarded and appropriate it for one's own purposes. === ១៥ បញ្ឆោតខ្លាចុះពីភ្នំ === បញ្ឆោតជនរងគ្រោះចេញពីទីតាំង ឬកន្លែងដែលផ្គត់ផ្គង់ គាំទ្រ ជនរងគ្រោះ។ ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះខ្សោយ។ Lure the tiger down the mountain (調虎離山, Diào hǔ lí shān) Never directly attack an opponent whose advantage is derived from their position. Instead, lure them away from their position to separate them from their source of strength. === ១៦ ដើម្បីចាប់ ត្រូវចេះលែង === “កុំធ្វើឲ្យគេទាល់ច្រក”។ ពេលដែលជនរងគ្រោះទាល់ច្រកអាចនឹងព្យាយាមវាយបកវិញ។ ធ្វើជាទុកផ្លូវមួយ ឲ្យជនរងគ្រោះមានសង្ឃឹមថានឹងអាចចេញទៅបាន ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះច្របូកច្របល់ចិត្ត គួរវាយបក ឬគួរថយ។ ពេលដែលច្របូកច្របល់ចិត្ត ទឹកចិត្តវាយបកវិញ នឹងចុះខ្សោយ។ In order to capture, one must let loose (欲擒故縱, Yù qín gù zòng) Cornered prey will often mount a final desperate attack. To prevent this, let the enemy believe they still have a chance for freedom. Their will to fight is hampered by their desire to escape. The enemy's morale will be depleted and they will surrender without a fight when the illusion of escape is revealed. === ១៧ ចោលថ្មដើម្បីទាក់យកត្បូង === ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះជឿថាខ្លួននឹងបានចំណេញអ្វីម្យ៉ាង (ចោលថ្ម) ដើម្បីបោកយករបស់មានតម្លៃអ្វីមួយមកវិញ (ទាក់យកត្បូង)។ Tossing out a brick to lure a jade gem (拋磚引玉, Pāo zhuān yǐn yù) Further information: Wiktionary:拋磚引玉 Bait someone by making them believe they gain something or to just make them react to it; "toss out a brick" to obtain something valuable from them in return ("get a jade gem”). === ១៨ ចាប់មេដើម្បីយកឈ្នះ === បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។ Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance. === ១៩ ដកឧសចេញពីក្រោមខ្ទះ (ល្បិចបន្ថយភ្លើង) === បំបាត់ហេតុផលដែលអាចឲ្យគេមកវាយប្រហារ។ បង្កក ឬដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលអាចឲ្យគេប្រើដើម្បីមកវាយប្រហារ។ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យគេមិនមានលទ្ធភាពអាចមកវាយប្រហារបាន។ Remove the firewood from under the pot (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn) Take out the leading argument or asset of someone; "steal someone's thunder". This is the essence of the indirect approach: instead of attacking enemy's fighting forces, direct attacks against their ability to wage war. Literally, take the fuel out of the fire. === ២០ ធ្វើឲ្យវឹកវរដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍ === ធ្វើឲ្យវឹកវរ ឲ្យគេទាល់ច្រកទាំងមិនដឹងខ្លួន ដើម្បីឲ្យគេមកពឹងខ្លួន នឹងអាលបានរំលើកគុណ ឲ្យគេទូលគុណខ្លួនមួយជីវិត។ ឧទាហរណ៍ដែលងាយយល់មួយទៀត គឺការដុតព្រៃដើម្បីចាប់សត្វ។ Disturb the water and catch a fish (渾水摸魚／混水摸魚, Hùn shuǐ mō yú) Create confusion and exploit it to further one's own goals. === ២១ រៃ សកសម្បកមាស (ឬល្បិចក្លែងខ្លួន ភៀសព្រះកាយ) === ក្លែងជានរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឲ្យគេស្គាល់។ ជាទូទៅ ល្បិចនេះ ប្រើដើម្បីគេចពីអ្នកដែលខ្លាំងជាងខ្លួន។ Slough off the cicada's golden shell (金蟬脱殼, Jīn chán tuō qiào) Mask oneself. Either leave one's distinctive traits behind and become inconspicuous or masquerade as something or someone else. This strategy is mainly used to escape from a stronger enemy. === ២២ បិទច្រក ឡោមព័ទ្ធ ឬបិទទ្វារចាប់ចោរ === ធ្វើកុំឲ្យគេមានផ្លូវរត់ ដកថយ ឬមានផ្លូវដែលផ្ដល់ជំនួយពីខាងក្រៅ សិន សឹមវាយប្រហារជាចុងក្រោយ តែម្ដង។ Shut the door to catch the thief (關門捉賊, Guān mén zhuō zéi) To capture one's enemy, or more generally in fighting wars, to deliver the final blow to the enemy, plan prudently for success; do not rush into action. Before "moving in for the kill", first cut off the enemy's escape routes and any routes from external aid. === ២៣ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ វាយប្រហារអ្នកជិតខាង === ពួកគាត់យល់ថា អ្នកជិតខាងងាយនឹងវាយប្រហារ យកឈ្នះ ជាងប្រទេស ឬតំបន់ដែលនៅឆ្ងាយ។ ព្រោះសមរភូមិនៅជិតតំបន់ខ្លួន។ បើវាយអ្នកឆ្ងាយ ត្រូវពិបាក ផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ ដឹកជញ្ជូនស្បៀងជាដើម។ ដូច្នេះ ត្រូវជាមួយនឹងអ្នកឆ្ងាយ ហើយវាយអ្នកជិត។ ពួកគាត់គិតថា មនុស្សល្ងង់ទើប ព្យាយាមវាយអ្នកឆ្ងាយ។ ព្រះពុទ្ធ ឲ្យចេះសង្គ្រោះញាតិមិត្ត យកញាតិមិត្តធ្វើជារបង ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ តែក្បួននេះណែនាំឲ្យប្រទូសមិត្តអ្នកជិតខាងខ្លួនឯង។ អ្នកណានៅក្បែរបុគ្គលបែបនេះ គឺត្រូវប្រយ័ត្ន។ Befriend a distant state and strike a neighbouring one (遠交近攻, Yuǎn jiāo jìn gōng) Invading nations close to oneself carries a higher chance of success. The battlefields are close to one's domain and as such is easier for one's troops to receive supplies and defend the conquered land. Make allies with nations far away from oneself, as it is unwise to invade them. === ២៤ ស៊ីបាយបោកឆ្នាំង === ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។ Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place. === ២៥ ដកធ្នឹមល្អចេញជំនួសវិញដោយឈើពុក (ដកមន្ត្រីល្អចេញ ជំនួសវិញដោយមន្រ្តីពុករលួយ) === នៅពេលដែលប្រទេស ឬស្ថាប័នគេ ដំណើរការទៅល្អ ព្យាយាមឆាឆៅ ធ្វើឲ្យខូចប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង របៀបគ្រប់គ្រងរបស់គេ។ កែប្រែវិន័យល្អៗ ដែលគេមាន។ ព្យាយាមធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ សំខាន់ៗ ត្រូវបានដកចេញ ហើយដាក់វិញដោយមនុស្សពុករលួយ។ Replace the beams with rotten timbers (偷梁換柱, Tōu liáng huàn zhù) Disrupt the enemy's formations, interfere with their methods of operations, and change the rules that they are used to following. In this way the supporting pillar, the common link that makes a group of men an effective fighting force, is removed. === ២៦ ចង្អុលផ្កា តែជេផ្លែ === ការនិយាយដោយមិនបញ្ចេញឈ្នោះជនរងគ្រោះ ដោយប្រើពាក្យប្រៀបធៀប ឬពាក្យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងដៀមដាម ដើម្បីដាក់គំនាប ឬគ្រប់គ្រង ឬព្រមានដល់អ្នកដែលខ្លួនមិនអាចនិយាយដោយផ្ទាល់បាន ឬខ្លួនមិនចង់ឲ្យគេចាប់ថ្នាក់បាន ថាខ្លួនកំពុងគម្រាម ឬដាក់គំនាប លើជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ បុគ្គលខ្លះ ចង់ជេអ្នកដទៃ តែបែជាជេកូនខ្លួនឯងដែលនៅក្បែរនោះខ្លាំងៗ ដើម្បីដៀមដាមអ្នកដែលខ្លួនចង់ជេ។ ករណីនេះ ខ្ញុំឃើញថា ព្រួញមួយនោះបាញ់ចាបពីរ មួយគឺ“កូនខ្លួនឯង” មួយទៀតគឺអ្នកក្បែរនោះ។ Point at the mulberry tree while cursing the locust tree (指桑罵槐, Zhǐ sāng mà huái) To discipline, control, or warn others whose status or position excludes them from direct confrontation; use analogy and innuendo. Without directly naming names, those accused cannot retaliate without revealing their complicity. === ២៧ ពើធ្វើឆ្កួត ឬពើធ្វើមិនដឹង === ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។ Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard. === ២៨ ដកជណ្ដើរចេញនៅពេលដែលគេឡើងដល់ដំបូល === ប្រើនុយ និងការបោកបញ្ឆោតផ្សេងៗ ធ្វើឲ្យគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ រួចកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងផ្លូវចេញ។ វាយប្រហារដោយប្រើកម្លាំងខ្លួន បូករួមនិងកម្លាំងភូមិសាស្រ្តដែលប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិនោះ។ Remove the ladder when the enemy has ascended to the roof (上屋抽梯, Shàng wū chōu tī) With baits and deceptions, lure the enemy into treacherous terrain and cut off their lines of communication and escape routes. To save themselves, they must fight both one's own forces and the elements of nature. === ២៩ តុបតែងដោយផ្កាក្លែងក្លាយ ឬល្បិចលាបពណ៌ === តុបតែងផ្កាក្រដាសក្លែងក្លាយ លើដើមឈើងាប់ ដើម្បីឲ្យគេឃើញនឹងភ្នែក ហើយយល់ថា ដើមឈើនោះមានជីវិត។ ប្រើរបស់ក្លែងក្លាយធ្វើឲ្យអ្វីមួយដែលគ្មានតម្លៃ មើលទៅគួរឲ្យផ្ដល់តម្លៃ។ ឬធ្វើផ្ទុយពីនោះ (ធ្វើឲ្យអ្វីដែលមានតម្លៃ មើលទៅដូចជា មិនគួរនឹងឲ្យតម្លៃ)។ ធ្វើឲ្យមនុស្សល្អ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សអាក្រក់ ឬមនុស្សអាក្រក់ ត្រូវបានគេជឿថា ជាមនុស្សល្អ ដោយការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមផ្សេងៗ។ Decorate the tree with false blossoms (樹上開花, Shù shàng kāi huā) Tying silk blossoms on a dead tree gives the illusion that the tree is healthy. Using artifice and disguise, make something worthless appear valuable and vice versa. === ៣០ ប្រែពីភ្ញៀវទៅជាម្ចាស់ === ផ្ដើមពីការធ្វើជាភ្ញៀវឲ្យគេទទួល បន្ទាប់មក ព្យាយាមក្ដោបក្ដាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយប្រែខ្លួនទៅជាម្ចាស់។ ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឲ្យចេះដឹងគុណ។ សូម្បីដើមពោធិព្រឹក្សដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្រោម ក៏ព្រះអង្គប្រាប់ឲ្យសិស្សរបស់ព្រះអង្គចាត់ជាទីគោរពបូជា។ ជ្រកក្រោមម្លប់ឈើណា ដឹងគុណដើមឈើនោះ។ ក្បួននេះវិញ ប្រាប់ឲ្យជ្រកក្រោមដំបូលផ្ទះគេ ហើយព្យាយាមយកផ្ទះរបស់គេមកជារបស់ខ្លួនទៅវិញ។ Make the host and the guest exchange roles (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ) Usurp leadership in a situation where one is normally subordinate. Infiltrate one's target. Initially, pretend to be a guest to be accepted, but develop from inside and become the owner later. === ៣១ អន្ទាក់សម្រស់ ឬល្បិចកែវទឹកឃ្មុំ === បញ្ជូនមនុស្សស្រីដែលមានសម្បកក្រៅជាស្រីស្អាត ទន់ភ្លន់ គួរឲ្យស្រលាញ់ ឲ្យទៅបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ ល្បិចនេះអាចមានបីកម្រិត។ មួយ មេស្ថាប័ន វក់នឹងសម្រស់នាងម្នាក់នោះរហូតដល់លែងគិតការងារ ហើយស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នថយចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ពីរ នាងម្នាក់នោះ ព្យាយាមទាក់មនុស្សប្រុសផ្សេងៗទៀតក្នុងស្ថាប័ន ដើម្បីបង្កើតជាជម្លោះដណ្ដើមនាង។ បី ស្រីៗនៅក្នុងស្ថាប័ន ប្រចណ្ឌ ច្រណែន ខឹងនឹងប្រុសៗ ដែលវក់នឹងនាងម្នាក់នោះ ធ្វើឲ្យការបែកបាក់កាន់តែខ្លាំង។ មានប្រភេទក្លិន​ ឬទឹកអប់ដែលធ្វេីឲ្យស្រេីបស្រាល​ ទាក់ទាញ​ បង្កេីនអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ (aphrodisiac scents or seductive perfumes)​ ដែលអាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សស្រីទាំងនោះ​ ដេីម្បីសម្រេចល្បិចមួយនេះ។ ក្នុងរឿងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសចិន សម័យនគរចិនបែកជាបី មានបង្ហាញពីល្បិចនេះ។ ទៀវឆាន់ ត្រូវបានគេឲ្យទៅប្រើល្បិចនេះ បំបែកបំបាក់ តុងជ័រ និងលីពូ។ តុងជ័រ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយលីពូ ដែលជាកូនធម៌ខ្លួន។ ក្រោយមក លីពូក៏ស្លាប់ដែរ ព្រោះវក់នឹងសម្រស់ ការរាំច្រៀង របស់ទៀវឆាន់ មិនសូវរវល់ការងារ។ បន្ទាប់ពីលីពូស្លាប់ មិនបានប៉ុន្មាន ចុងក្រោយ ទៀវឆាន់ក៏ស្លាប់ទាំងវ័យក្មេងដែរ។ ល្បិចអន្ទាក់សម្រស់ក៏​អាចត្រូវបានប្រេីដោយមនុស្សប្រុសផងដែរ​ (ល្បិចអន្ទាក់ប្រុសស្អាត​ Pretty boy stratagem)។ ក៏មានប្រភេទទឹកអប់ទាក់ទាញអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ​ សម្រាប់ប្រេីលេីមនុស្សប្រុស​ ដេីម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្សស្រី។ ក៏ធ្លាប់ឃេីញមានគេផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបសម្រាប់ដាក់ចូលក្នុងភេសជ្ជ:​ផងដែរ​ ([https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=610226674457520&id=100064105776657 មេីលក្នុង​តំណភ្ជាប់])។ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា វិធីដែលអាចការពារអន្តរាយពីល្បិចនេះបានគឺ ការរក្សាសីល ៥ ជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ និងរក្សាសីល ៨ តាមកាលកំណត់​ (ឧទាហរណ៍​ រាល់ថ្ងៃឧបោសថសីល រាល់ប្រហែល ៧ ឬ ៨ថ្ងៃម្ដង​ ជាដេីម)។ សីល ៨ គឺជាសីលដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងចំណង់ផ្លូវភេទ (ឬជួយកាត់ភ្លើងរាគៈ)។ សីល៥៖ > ការមិនសម្លាប់ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > ការមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺរួមសំវាសជាមួយនឹង ប្រពន្ធ កូន ឬប្ដី របស់អ្នកដទៃ។ (រួមសំវាសបានជាមួយតែនឹងប្ដីប្រពន្ធខ្លួន) > ការមិនកុហក > ការមិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីណាដែលធ្វើឲ្យបាត់សតិស្មារតី ឧបោសថសីល ឬសីល៨ មានដូចជា៖ > ការមិនសម្លាប់អ្នកដទៃ > ការវៀរចាកការលួចទ្រព្យគេ​ ដោយចិត្តលួច > មិនប្រព្រឹត្តការរួមភេទមួយថ្ងៃ > មិនកុហក > មិនផឹកទឹកស្រវឹង ឬអ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្សោយសតិស្មារតី > មិនហូបអាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ មួយល្ងាច (គឺ នៅថ្ងៃរក្សាសីលនោះ ពេលព្រឹកចាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ ដល់ថ្ងៃត្រង់ អាចហូបធម្មតា។ ចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃស្អែក មិនហូប អាហារដែលត្រូវការ ការទំពារ តែអាចផឹកទឹកភេសជ្ជៈបាន) > មិនមើលល្បែង របាំ ការរាំ និងការច្រៀង ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីប្រមាទ ធ្វេសប្រហែស មួយថ្ងៃ។ មិនប្រើគ្រឿងក្រអូប គ្រឿងអលង្ការ ក្នុងបំណងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ រយៈពេលមួយថ្ងៃ។ > មិនអង្គុយ ឬដេក លើកន្លែងដែលមិនសមរម្យ ដូចជា កៅអី​ដែលខ្ពស់ហួសពេក​ ឬគ្រែ ពូក ដែលមានរូបផ្កាមាស រូបខ្លា ជាដើម The beauty trap (Honeypot) (美人計, Měi rén jì) Send the enemy beautiful women to cause discord within his camp. This strategy can work on three levels. First, the ruler becomes so enamoured with the beauty that he neglects his duties and allows his vigilance to wane. Second, the group of men will begin to have issues if the desired women court another man, thus creating conflict and aggressive behavior. Third, other females at court, motivated by jealousy and envy, begin to plot subversions that further exacerbate the situation. === ៣២ ល្បិចបន្ទាយទទេ === ពេលដែលគេមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ហើយអាចវាយកាន់កាប់ពេលណាក៏បាន ធ្វើជាស្ងប់ ហើយធ្វើឲ្យភាគីម្ខាងទៀតគិតថាខ្លួនកំពុងដើរចូលអន្ទាក់។ ភាគច្រើន ល្បិចនេះអាចប្រើបានសម្រេច តែករណីដែលបុគ្គលមាន កម្លាំងដួងវិញ្ញាណខ្លាំង ឬអំណាចចិត្តខ្លាំង (powerful hidden force)។ ល្បិចនេះកម្រនឹងមានគេប្រើ។ The empty fort strategy (空城計, Kōng chéng jì) When the enemy has stronger forces and one expects to be overrun at any moment, act calmly and taunt the enemy, so that the enemy thinks they are walking into an ambush. This stratagem is only successful if in most cases one has a powerful hidden force and the stratagem is seldom used. === ៣៣ ចារកម្មបញ្ច្រាស === ធ្វើឲ្យស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយច្របូកច្របល់ដោយជម្លោះ ភាពមិនត្រូវគ្នា បែកបាក់សាមគ្គី ដោយផ្ដល់ពត៌មានខុស ឬពត៌មានមិនល្អ ដល់ចារបុរស (អ្នកលបយកការណ៍) របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសនោះ។ ឬព្យាយាមដោយសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គី ឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសមិនត្រូវគ្នា រវាងមនុស្សក្នុងក្រុម មិត្ត ទីប្រឹក្សា គ្រួសារ មេទ័ព ទាហាន និងប្រជាជនទូទៅ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយនោះ។ ពេលដែលពួកគាត់រវល់តែនឹងដោះស្រាយជម្លោះផ្ទៃក្នុង លទ្ធភាពវាយប្រហារ ឬការពាររបស់ពួកគាត់នឹងថយចុះ។ Let the enemy's own spy sow discord in the enemy camp (反間計, Fǎn jiàn jì) Undermine the enemy's ability to fight by secretly causing discord between them and their friends, allies, advisors, family, commanders, soldiers, and population. While they are preoccupied with settling internal disputes, their ability to attack or defend is compromised. === ៣៤ ល្បិចឈឺសាច់ (ល្បិចធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត) === គឺចេតនាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬធ្វើពុតជារងរបួស ដើម្បីទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ ការអាណិត ឬដើម្បីឲ្យគេទុកចិត្ត។ មួយ គឺអាចឲ្យគេបន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះខ្លួន ព្រោះគិតថាខ្លួនកំពុងរបួស ឬខ្សោយ។ មួយទៀត គឺបញ្ឆោតគេឲ្យជឿថារបួសត្រូវបានបង្ករឡើងដោយ សត្រូវរួម ដើម្បីឲ្យក្រុមទាំងពីរវាយប្រហារគ្នា។ ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានជំងឺផ្លូវចិត្តពីរប្រភេទហៅថា ជំងឺមាយា (Munchausen’s syndrome) និងជំងឺមាយាបែបប្រយោល (Munchausen’s syndrome by proxy)។ ជំងឺមាយាគឺអ្នកជំងឺ ធ្វើពុតជាឈឺ ឬរំអួយពន្លើសរោគសញ្ញា (ឈឺតិច ថាឈឺខ្លាំង អស់កម្លាំង ថាវិលមុខ) ឬធ្វើឲ្យខ្លួនឯងឈឺដោយចេតនា ដើម្បីចង់បានការចាប់អារម្មណ៍ ឬបំណងអ្វីមួយ។ ជំងឺមាយាដោយប្រយោល គឺអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺ ឬអ្នកដែលនៅជាមួយផ្ទាល់ អាចជាម្ដាយរបស់ក្មេងតូចៗ ឬកូនដែលថែទាំម្ដាយចាស់ជរា ដេកនៅលើគ្រែ ជាដើម ធ្វើឲ្យអ្នកដែលនៅក្នុងការថែទាំរបស់ខ្លួន ឈឺដោយចេតនា ឬប្រឌិតរោគសញ្ញា ឬនិយាយពន្លើសពីរោគសញ្ញា ប្រាប់ដល់គ្រូពេទ្រ ក្នុងបំណងទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍នរណាម្នាក់ ឬក្នុងបំណងអ្វីមួយ។ ការព្យាបាលជំងឺនេះ សំខាន់គឺការព្យាបាលដោយកែការគិត (Cognitive behavioural therapy)។ ជាទូទៅ ចំពោះជំងឺផ្លូវចិត្ត ការព្យាបាលគឺ ព្យាយាមយល់ពីអ្នកជំងឺសិន គាត់គិតយ៉ាងម៉េចបានគាត់ធ្វើចឹង ហើយកែការគិតនោះ ឲ្យល្អវិញ ជំងឺនឹងជា។ គួររក្សាភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ (integrity) ទាំងអ្នកជំងឺខ្លួនឯង ទាំងគ្រូពេទ្យ ទាំងអ្នកដែលប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអ្នកជំងឺ។ Inflict injury on oneself to win the enemy's trust (苦肉計, Kǔ ròu jì) Pretending to be injured has two advantages: first, the enemy is lulled into lowering their guard since as they no longer consider one to be an immediate threat. Second, ingratiating oneself with the enemy by pretending the injury was caused by a mutual enemy conserves one's strength while one's enemies fight each other. === ៣៥ ល្បិចតជាប់គ្នា === ចំពោះកិច្ចការសំខាន់ គួរគិតល្បិចតជាប់គ្នាច្រើនដំណាក់។ ផែនការទី១ ទី២ ទី៣ ដំណើរការ ទៅតាមការព្រាងទុក។ បើល្បិចមួយបរាជ័យ ប្រើល្បិចបន្ទាប់មួយទៀត។ ឬបើល្បិចមួយបានសម្រេចហើយ ប្រើល្បិចមួយបន្តទៀត ទៅតាមការព្រាងទុក ដើម្បីគោលដៅចុងក្រោយ។ Chain stratagems (連環計, Lián huán jì) In important matters, one should use several stratagems applied simultaneously after another as in a chain of stratagems. Keep different plans operating in an overall scheme; if any one strategy fails, apply the next strategy. === ៣៦ ដកថយ === ពេលប្រើគ្រប់ល្បិចអស់ហើយនៅតែមិនបានសម្រេច ល្បិចចុងក្រោយគឺ ដកថយ។ បើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបង្ហាញថានឹងមានបរាជ័យនៅខាងមុខ គួរដកថយ ហើយផ្គុំកម្លាំងវិញ។ ពេលដែលចាញ់ នៅមានជម្រើសបីដូចជា សុំចុះចាញ់ ចរចាសម្រុះសម្រួល ឬគេចខ្លួន។ សុំចុះចាញ់ គឺបរាជ័យទាំងស្រុង។ ចរចាសម្រុះសម្រួល គឺបរាជ័យពាក់កណ្ដាល។ គេចខ្លួន គឺមិនមែនជាការបរាជ័យទេ។ ដរាបណាមិនទាន់បរាជ័យទាំងស្រុង គឺនៅតែមានឱកាស។ “ក្នុងចំណោមល្បិចទាំង ៣៦ រត់គឺល្អបំផុត”។ "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). If all else fails, retreat (走為上策, Zǒu wéi shàng cè) If it becomes obvious that one's current course of action will lead to defeat, retreat and regroup. When one's side is losing, three choices remain: surrender, compromise, or escape. Surrender is complete defeat, compromise is half defeat, but escape is not defeat. As long as one is not defeated, there is still a chance. This is the most famous of the stratagems and is immortalized in the form of a Chinese idiom: "Of the Thirty-Six Stratagems, fleeing is best" (三十六計，走為上計, Sānshíliù jì, zǒu wéi shàng jì). === ឈ្មោះល្បិចផ្សេងៗទៀត === > ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬឆ្លងស្ពានរួចរុះក្ដារចោល (ដំបូងជាការសហការគ្នាធ្វើអ្វីមួយ តែលួចមានគំនិតអាក្រក់ ពេលបានសម្រេចគោលដៅហើយ សម្លាប់អ្នកផ្សេងចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ គេជួយចម្លងឲ្យដល់ត្រើយហើយ មិនអរគុណថែមទាំងសម្លាប់គេចោល ដើម្បីប្រមូលយកប្រយោជន៍តែឯង។ មនុស្សដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ រួមទុក្ខបាន តែរួមសុខមិនបាន។ ពេលមានអាសន្នមកសុំរកយើងជួយ ឬសហការ ពេលដល់ត្រើយ មិនអរគុណ ថែមសម្លាប់អ្នកដែលធ្លាប់ជួយចោល ដើម្បីប្រមូលប្រយោជន៍តែឯង។ ព្រះពុទ្ធវិញបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះរលឹកនឹកគុណអ្នកដទៃ ដែលធ្លាប់បានជួយយើងហើយ។ ការរលឹកដល់អំពើល្អដែលអ្នកដទៃបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។) > សម្លាប់មាន់បំភ័យស្វា > សម្លាប់មួយគំរាមមួយរយ > ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។ មានពាក្យគេនិយាយថា "បើមិនប្រើវិធីឃោរឃៅម្តេចនឹងអាចសំដែងឲ្យឃើញចិត្តត្រាប្រណីរបស់ព្រះពោធិសត្វ"។ ករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺ សម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដើម្បីកុំឲ្យលំបាកទៅថ្ងៃក្រោយ គេអាចមកសងសឹកវិញ។ ពេលខ្លះគេអាចទុកកូនង៉ែតមួយឲ្យរស់ដែរ (ចិត្តសប្បុរស របស់ព្រះពោធិសត្វ?)។ > វាយមុនឈ្នះ (វាយគេមុន កុំឲ្យគេតដៃទាន់) > សន្សំកម្លាំងចាំឱកាស > ធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងទម្លាក់ថ្មបន្ថែម > រុញទូកបណ្ដោយទឹក (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ធ្វើឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម ដើម្បីចាំយកប្រយោជន៍) > រុញស៊ីក្លូបញ្ចូលឡាន (ព្យាយាមធ្វើឲ្យអ្នកដែលខ្លួនស្អប់ប្រហែស ដើរទៅផ្លូវដែលមិនគួរដើរ ផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ ពេលឃើញបុគ្គលនោះដើរបានបន្តិចហើយ រុញ បញ្ឆោតបន្ថែមឲ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវគ្រោះថ្នាក់នោះ) > ដុតឲ្យច្រឡោត បញ្ឆោតឲ្យខឹង (ប្រើ​ពាក្យ​សំដី​ ឬ​សកម្មភាព​ អុចអាលធ្វើ​ឲ​្យគេ​ខឹងច្រឡោត​ ដើម្បី​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​ខ្លួន។​ ល្បិច​នេះ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ឆេវ​ឆាវ​ តក់​ក្រហល់​ មនុស្ស​នឹង​ធឹង​ អត់​ធ្មត់​ គេ​ពិបាក​ដុត​ឲ​្យខឹង​ណាស់​) > ដុតឲ្យខ្លោច រោយឲ្យឆៅ (បើមានហាងអាហារមួយទៀត ដែលនៅក្បែរ ប្រើបក្សពួកដែលគេមិនស្គាល់លួចបន្លំទៅធ្វើជាភ្ញៀវនៅហាងអ្នកម្ខាងទៀត ហើយផ្ដល់ពត៌មានមិនពិតថា អាហាររបស់គាត់សាប ច្រើនលើកច្រើនសារ ច្រើនគ្នា។ ម្ចាស់ហាងដែលមិនដឹង ក៏គិតថាគួរថែមអំបិល អាហារពួកគាត់ក៏លែងមានរសជាតិល្អ។ ឬកកូរកកាយគេដោយវិធីផ្សេងៗ។) > ល្បិចបន្ថែមភ្លើង (ឃើញគេឈ្លោះគ្នា ដុតឲ្យគេរិតតែឈ្លោះគ្នាបន្ថែម) > លើកស្នាកម្លាក្អែក (បើខ្លួនមានកម្លាំងត្រឹម ១០០ បញ្ឆោតឲ្យគេជឿថា ខ្លួនមានកម្លាំង១០០០ ដើម្បីឲ្យគេខ្លាច។ គេអាចប្រើម្យ៉ាងទៀត ឧទាហរណ៍នៅក្នុង បណ្ដាញសង្គម Facebook ពេលដែលផូសអ្វីមួយ ធ្វើឲ្យមហាជនយល់ច្រឡំថាខ្លួនមានអ្នកគាំទ្រច្រើន ដោយជួលមនុស្សមួយក្រុមឲ្យ like និង share ផូសរបស់ខ្លួន) > លួចនាគប្ដូរហង្ស (យករបស់ក្លែងក្លាយទៅជំនួសរបស់ពិត យករបស់អន់ទៅជំនួសរបស់ល្អ) > រំកិលសពទម្លាក់កំហុស ឬស្វាស៊ីបាយលាបមាត់ពពែ (ទម្លាក់កំហុសលើអ្នកដែលមិនបានធ្វើ ឬអ្នកដែលខ្លួនស្អប់) (ន័យម្យ៉ាង ស្វាគឺមនុស្សដែលប្រើល្បិច ឯពពែ គឺមនុស្សប្រមាទធ្វេសប្រហែស ឬមិនដឹង) === អវសាន​កថា === ~ បើគិតតាមព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលដែលមិនគួររាប់អាន​ ជាបុគ្គលបាប លុបគុណគេ មានមាយា ពុតត្បុត ល្បិច ទម្លាប់ចិត្តចងគំនុំ មិនដឹងល្អអាក្រក់ មានការយល់ខុស​ ឬមិច្ឆាទិដ្ឋិ​ (យល់ថាធ្វេីបាបបានលុយ​ ទាំងមិនគិតពីផលនៃបាបកម្ម​។ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្ឋិ ឬការយល់ត្រូវ​ ប្រាសចាកការចិញ្ចឹមជីវិតបែបត្រឹមត្រូវ)​ គួរសម្គាល់បុគ្គលបែបនោះថា ជាបុគ្គលថោកទាប។ (ឯកសារយោង៖​ មានរឿងមួយនិយាយពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់តិះដៀលព្រះពុទ្ធថាជា​​ អ្នកថោកទាប​។ ព្រះពុទ្ធបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះវិញ​ អ្វីទៅជាបុគ្គលថោកទាប?​ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹង។ ព្រះអង្គបានសម្ដែងប្រាប់ពីបុគ្គលថោកទាប​ និងធម៌ ឬអ្វីដែលនាំឲ្យបុគ្គលជាបុគ្គលថោកទាប [http://ti-kh.org/books?book=54&page=43&language=khmer បិដកភាគ ៥៤ ទំព័រ ៤៣]) '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៨''' [​១៥៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ស្ទឹង​នេះ​ ​មាន​ទឹក​ច្រើន​ ​មាន​ច្រាំង​មិន​ជ្រៅ​ ​មាន​កំពង់​ល្អ​ ​រាបទាប​ហូរ​ទៅ​ ​សត្វ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​តែង​ផឹក​ ​ស្រាប់តែ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ចុះ​ទឹកដែល​សត្វ​ទាំងឡាយ​នោះ​ផឹក​ហើយ​ ​ក្លាយទៅជា​អង្កាម​វិញ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូចម្តេច​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៧៩''' ​[​១៦០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​។​ ​ជន​ទាំងឡាយ​ណា​ ​អ្នកមាន​កិច្ចការ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​លាយ​នូវ​ស្រូវ​សុទ្ធ​ដោយ​អង្កាម​ ​ឲ្យ​ដល់​អ្នកទិញ​ ​បាន​ជា​ទឹកដែល​ជន​ទាំងឡាយ​នោះ​កំពុង​មាន​សេចក្តី​ក្តៅ​បៀតបៀន​ ​មាន​សេចក្តី​ស្រេកឃ្លាន​គ្រប​សង្កត់​ហើយ​ ​ផឹក​ទៅ​ក្លាយជា​អង្កាម​វិញ​។​ '''បិដក ភាគ ៦២ -''' '''ទំព័រទី ៨២''' [​១៦៩​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​អ្នក​ចូរ​មើល​នូវ​សត្វ​នរក​ ​មាន​អ​ណា្ត​ត​មុត​ដោយ​សន្ទូច​ ​បីដូច​ស្បែក​ដែលគេ​ខ្វារ​ដោយ​កង្វេរ​ ​ញាប់ញ័រ​ដូច​ត្រី​ ​ដែល​ជន​បោះ​ទៅលើគោក​ ​ព្រោះ​ហេតុអ្វី​ហ្ន៎​ ​បាន​ជា​សត្វ​នរក​ទាំងនេះ​ ​យំ​បង្ហៀរទឹក​មាត់​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៣'''​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ជន​ដែល​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​ ​តើ​ពួក​សត្វ​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើ​នូវ​បាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧០​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​ណា​នីមួយ​ ​ឋិតនៅ​ក្នុង​ដំណែង​ជា​អ្នក​កាត់ថ្លៃ​ទំនិញ​ ​ញុំាង​ទំនិញ​ដែល​មាន​ថ្លៃ​ ​ឲ្យ​សាបសូន្យ​ចាក​ថ្លៃ​ ​(​បនោ្ថ​ក​ទំនិញ​គេ​)​ ​ប្រកបដោយ​អំពើ​កោង​ ​ធ្វើអំពើ​កោង​ ​ព្រោះ​ហេតុ​ចង់បាន​ទ្រព្យ​ ​បីដូច​ជា​សន្ទូច​ដែលគេ​បិទបាំង​ ​(​ដោយ​នុយ​)​ ​ដើម្បី​សម្លាប់​ត្រី​។​ ​ទីពឹង​របស់​អ្នកធ្វើ​នូវ​អំពើ​កោង​ ​ជា​បុគ្គល​ដែល​កម្ម​របស់​ខ្លួន​រួបរឹត​ហើយ​ ​មិន​មាន​ទេ​ ​ពួក​ជន​អ្នកមាន​អំពើលាមក​នោះ​ ​តែង​រង​បាប​ ​បាន​ជាពួក​ជន​ទាំងនោះ​ ​ជា​អ្នក​ស៊ី​សន្ទូច​ដេក​នៅ​។ [​១៧១​]​ ​(​ព្រះរាជា​.​.​.​)​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​ខេ្ទច​ខ្ទី​ ​មាន​ជាតិ​អាក្រក់​ ​មានខ្លួន​ប្រឡាក់​ពាសពេញ​ដោយ​ឈាម​ ​និង​ខ្ទុះ​ ​មានខ្លួន​ដាច់​រយះរយាយ​ ​ '''បិដក ភាគ ៦២ - ទំព័រទី ៨៤''' ​បីដូច​គោ​ទាំងឡាយ​ដែលគេ​ពន្លះ​ក្នុង​ទី​សម្លាប់​ ​ផ្គង​ដើមដៃ​ទាំងឡាយ​ ​យំ​កន្ទក់កន្ទេញ​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ៗ​កាល​ ​ម្នាល​ទេព​បម្រើ​ ​ភ័យ​មានដល់​ខ្ញុំ​ព្រោះ​ឃើញ​ ​ម្នាល​មាត​លិ​ជា​ទេវ​សារថី​ ​ខ្ញុំ​សួរ​អ្នក​ ​ពួក​ស្ត្រី​ដែល​ ​(​មានខ្លួន​ត្រឹម​ចង្កេះ​)​ ​លិច​ចុះ​ក្នុង​ផែនដី​ ​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​សព្វ​ ​ៗ​ ​កាល​ ​តើ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនេះ​ ​បាន​ធ្វើបាប​ដូ​ចមេ្តច​។​ ​ [​១៧២​]​ ​មាត​លិ​ទេវ​សារថី​ ​ដែល​ព្រះបាទ​នេមិ​សួរ​ហើយ​ ​ក៏​ព្យាករ​នូវ​ផល​នៃ​បាបកម្ម​ដែល​ខ្លួន​ដឹង​ហើយ​ ​ទូល​ព្រះរាជា​នោះ​ដែល​មិន​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​ ​ពួក​ស្រ្តី​មានត្រកូល​ក្នុង​ជីវ​លោក​នេះ​ ​មានអំពើ​មិន​បរិសុទ្ធ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​អំពើ​ជា​របស់​អសប្បុរស​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​មាន​សភាព​ជា​អ្នកលេង​ ​លះបង់​ស្វាមី​ ​ហើយ​ត្រាច់​ទៅ​រក​បុរស​ដទៃ​ ​ព្រោះហេតុតែ​កាមគុណ​ ​និង​លែ្បង​ពាល​ ​ពួក​ស្រ្តី​ទាំងនោះ​ ​ក្នុង​ជីវ​លោក​ ​លុះ​ញ៉ាំង​បុរស​ដទៃ​ឲ្យ​ត្រេកត្រអាល​ ​ទើប​មាន​ភ្លើង​ឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ ​មាន​ភ្នំ​រមៀល​កិន​ដូច្នេះ​។​ ~ ក្នុងលោកនេះ មានរបស់បីយ៉ាងដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន/មិនអាចលាក់បាំងបានយូរគឺ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងការពិត។ ~ អំពីរឿងនាងចិញ្ចា​៖​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មាននាងម្នាក់ឈ្មោះនាងចិញ្ចា។ នាងនោះមាយាពុតល្បិច យកឈើធ្វើជាកូនទ្រាប់ពោះខ្លួនទៅមួលបង្កាច់ព្រះពុទ្ធកណ្ដាលចំណោមថាធ្វើឲ្យនាងពោះធំ។ ក្រោយមកឈើនោះជ្រុះចុះមក។ គេគ្រប់គ្នាដឹងថានាងនោះមាយា ពុត ល្បិច។ ក្រោយមកនាងនោះក៏ត្រូវព្រះធរណីស្រូប (ស្លាប់អាក្រក់មើល)​។ នាងចិញ្ចាធ្វើបែបនេះដោយសារ ប្ដីនាងស្ដាប់ធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយទៅបួសចោលនាង រួមផ្សំនឹងការញុះញង់បន្ថែមរបស់ទេវទត្ត។ (មើលក្នុងនាទីទី ៦ ក្នុងរឿងពុទ្ធប្រវត្តិ នេះ)។ ក្នុង [[ពុទ្ធជ័យមង្គល]]ព្រះពុទ្ធបង្ហាញផ្លូវ ចង់ឈ្នះមនុស្សបែបនេះត្រូវរក្សាមារយាទ ឬរក្សា ទង្វើ ការនិយាយ ការគិត ឲ្យល្អ និងនិយាយតែពាក្យពិតពាក្យទៀងត្រង់។ (ករណីបែបនេះ ការចេញចាកផ្ទះទៅបួស តាមព្រះវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានការអនុញ្ញាតិពីឪពុកម្ដាយ។ បើនិយាយជាទូទៅ ក៏គួរមានការយល់ស្របពីប្រពន្ធកូន។ បើលែងលះគ្នាត្រូវសម្រេចដោយតុលាការតាមច្បាប់)​​ អ្នកឈ្នះប្រទះនូវពៀរ អ្នកចាញ់គ្រាំគ្រាដេកជាទុក្ខ​ ​ បុគ្គលដែលស្ងប់ លះ ការឈ្នះ និងចាញ់បាន រមែងបានសុខ៕ ​ === ឯកសារយោង === === 1. [[:en:Thirty-Six_Stratagems|Thirty-six stratagems]] === [https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes 2. Seductive perfumes https://www.maison21g.com/articles/the-art-of-attraction---explore-the-world-of-sexy-perfumes] 3. [https://www.facebook.com/share/p/18amuWNc7Q/ ការផ្សព្វផ្សាយលក់ថ្នាំសម្រេីបតាមបណ្ដាញសង្គម​ Facebook] {{DEFAULTSORT:ក្បួនល្បិចទាំង៣៦}} fzi4f6puhaoqqyxeg56xhz7gsuf5zv2 0 52189 341856 341341 2026-10-11T23:48:50Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341856 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកក្រឡាញ់]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៦០១០១ | ភូមិត្រាំកង់ | Tram Kang |- | ១៧០៦០១០២ | ភូមិឈូករ័ត្ន | Chhuk Roat |- | ១៧០៦០១០៣ | ភូមិរុន | Run |- | ១៧០៦០១០៤ | ភូមិគោកត្នោត | Kouk Tnaot |- | ១៧០៦០១០៥ | ភូមិខ្នាជោ | Khnar Chou |- | ១៧០៦០១០៦ | ភូមិដំរីស្លាប់ | Domrei Slab |- | ១៧០៦០១០៧ | ភូមិតាមាឃ | Ta Meakh |- | ១៧០៦០១០៨ | ភូមិចន្លាស់ដៃ | Chanlas Dai |- | ១៧០៦០១០៩ | ភូមិព្រះលាន | Preah Lean |- | ១៧០៦០១១០ | ភូមិរលំស្វាយ | Rolum Svay |- | ១៧០៦០១១១ | ភូមិកំបោរ | Kambaor |- | ១៧០៦០១១២ | ភូមិដូនកាយ | Daun Kay |- |} nri03mfmqbxsmaxq3rfcfkvvw6av8cj 0 53115 341883 341273 2026-10-12T01:29:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341883 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១២០១០១ | ភូមិត្រុំខាងជើង | Trom Khang Cheung |- | ១៧១២០១០២ | ភូមិឫស្សីសាញ់ | Ruessei Sanh |- | ១៧១២០១០៣ | ភូមិត្រុំខាងត្បូង | Trom Khang Tboung |- | ១៧១២០១០៤ | ភូមិយាយមុី | Yeah Mei |- | ១៧១២០១០៥ | ភូមិស្ដៅពក | Sdau Pok |- | ១៧១២០១០៦ | ភូមិអំពៅដៀប | Ampov Dieb |- | ១៧១២០១០៧ | ភូមិជ្រោយនាងងួន | Chrouy Neang Nguon |- |} tvl81qrcsig7w5zthypsge8u5knzjgy 0 53332 341895 341267 2026-10-12T10:49:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341895 wikitext text/x-wiki '''ឃុំប្រាសាទ''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៤០១០១ | ភូមិកញ្ចន់រុន | Kanhchan Run |- | ១៧១៤០១០២ | ភូមិទំនាបស្វាយ | Tumneab Svay |- | ១៧១៤០១០៣ | ភូមិកាប់ដៃ | Kab Dai |- | ១៧១៤០១០៤ | ភូមិប្រាសាទ | Prasat |- | ១៧១៤០១០៥ | ភូមិវៀន | Vien |- |} 2mvz15recymp7mwk2dui3vwdfsgwjp5 0 53334 341898 341270 2026-10-12T10:51:12Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341898 wikitext text/x-wiki '''ឃុំស្វាយស''' ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ[[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៤០៤០១ | ភូមិអូរ | Ou |- | ១៧១៤០៤០២ | ភូមិស្វាយស | Svay Sa |- | ១៧១៤០៤០៣ | ភូមិឫស្សីធំ | Ruessei Thum |- | ១៧១៤០៤០៤ | ភូមិឫស្សីតូច | Ruessei Touch |- | ១៧១៤០៤០៥ | ភូមិកំបោរ | Kambaor |- | ១៧១៤០៤០៦ | ភូមិចារ | Char |- |} jdjgs3ixa4sjrcn0am96kta4qmk9es2 0 54937 341819 2026-10-11T12:11:24Z Phan Pan 43379 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1377930671|Munda peoples]]" 341819 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="7" |ជនជាតិម៉ុនដា |- class="infobox-caption" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Munda-Sprachen.png|គ្មានស៊ុម]]<div class="infobox-caption"> ការចែកចាយអ្នកនិយាយភាសា Munda នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | តំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើន | colspan="2" class="infobox-full-data" | [[India|ឥណ្ឌា]], [[Bangladesh|បង់ក្លាដែស]] ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | ភាសា | colspan="2" class="infobox-full-data" | [[Munda languages|ភាសាម៉ុនដា]] |} '''ជនជាតិម៉ុនដា''' (Munda people) ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថា Kolarian គឺជាក្រុមនៃក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើនដែលមានដើមកំណើតនៅភាគខាងកើត និងកណ្តាលនៃ អនុទ្វីបឥណ្ឌា ។ ពួកគេនិយាយភាសាមកពី [[អំបូរភាសាមុនដា|សាខា ម៉ុនដា]] នៃ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|គ្រួសារភាសា មន-ខ្មែរ]] ។ សរុបមកពួកគេមានចំនួនប្រហែល ៩ ទៅ ១១ លាននាក់។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == យោងតាមអ្នកភាសាវិទ្យា Paul Sidwell [[អំបូរភាសាមុនដា|ភាសាមុនសម័យម៉ុនដា]] បានមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ Odisha ពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ប្រហែល ៤០០០-៣៥០០ ឆ្នាំមុន ( ប្រហែល ឆ្នាំ២០០០ – គ.ស- ១៥០០ មុនគ.ស), <ref>{{Cite journal|last=Rau|first=Felix|last2=Sidwell|first2=Paul|date=12 September 2019|title=The Munda Maritime Hypothesis|url=https://core.ac.uk/download/pdf/228160282.pdf|journal=Journal of the Southeast Asian Linguistics Society|volume=12|issue=2|pages=35–57|issn=1836-6821}}</ref> ក្នុងអំឡុងចុង យុគសំរិទ្ធ នៅពេលនៃការធ្លាក់ចុះនៃ អរិយធម៌ជ្រលងឥណ្ឌូស នៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ <ref>{{Cite news|date=11 February 2025|title=History of Munda Tribes|work=Prabhat Khabar|url=https://www.prabhatkhabar.com/topic/history-of-munda-tribes|access-date=11 February 2025}}</ref> ជនជាតិម៉ុនដា បានរីករាលដាលពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយលាយឡំយ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយប្រជាជនឥណ្ឌាក្នុងស្រុក។ <ref>{{Cite book|title=Origin of the Tai People 3: Genetic and Archaeological Approaches|date=2016|isbn=978-1-63323-962-3|page=71|url=https://books.google.com/books?id=766hDQAAQBAJ&dq=munda+people+came+from+south+east+asia&pg=PA71|language=en}}</ref> លោក Robert Parkin កត់សម្គាល់ថា ពាក្យ "ម៉ុនដា" មិនមែនជារបស់វចនានុក្រម [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] ទេ ហើយវាមានប្រភពដើមមកពីភាសាសំស្ក្រឹត។ <ref>{{Cite journal|last=Parkin|first=Robert|date=1993|title=Second reply to Pfeffer|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5931200d-0496-4b4c-bd5e-b78ce06012f3/files/rbc386k52q|journal=Journal of the Anthropological Society of Oxford|volume=24|issue=2|page=161|doi=10.5287/ora-9obpjxz9q|quote=The term 'Munda' is of Sanskritic origin and therefore not original in any sense to Austroasiatic speakers, although it has come to be used by one tribe as an alternative to their own term 'Horo' (Le. Roy's group; cf. Pfeffer above, p. 154; also Parkin 1990: 17, 23).}}</ref> ឈ្មោះ​ជនជាតិ​ភាគតិច​មួយ​ដ៏​ពេញ​និយម​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​មុនដា​ភាគ​ខាងជើង​គឺ ខេវ៉ារៀន (''Kherwarian)'' ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី ​ពាក្យ​ដើម​ម៉ុនដា ''*ខេរ (kher)'' ('បក្សី') ដែល​តាម​ពិត​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទេវកថា​ដើម​កំណើត​ម៉ុនដា​ភាគ​ខាងជើង។ យោងតាមប្រពៃណីសាន់តាល់ សាន់តាល់ដំបូងៗមានដើមកំណើតមកពីសត្វពពែ (ខេរ) ដែលផ្តល់អត្តសញ្ញាណ 'ខេវ៉ាល' ជាការកំណត់ខ្លួនឯងជំនួសរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះពាក្យ "ខេវ៉ារៀន" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកប្រាជ្ញដើម្បីកំណត់ភាសាម៉ុនដាខាងជើងដែលមិនមែនជាភាសា Korku ដែលរួមមាន សាន់តាលី ផងដែរ។ <ref>{{Cite book|title=A Guide to Austroasiatic Speakers and Their Languages|year=1991|page=14}}</ref> ឈ្មោះមួយទៀតដែលសំដៅទៅលើ''ម៉ុនដា'' ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីសម័យបុរាណគឺ ''សាវ៉ារ៉ា'' ប៉ុន្តែក្រោយមកវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយក្រុម ឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន, ឌ្រាវិឌៀន និង ជូង ផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងតំបន់ធំទូលាយជាងមុន ដែលចាប់ពីពេលនោះមកនាំឱ្យមានការភាន់ច្រឡំ។ សាវ៉ារ៉ាស ឬ ''សូរ៉ា'' ពិតប្រាកដមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងនៃរដ្ឋ Orissa។ <ref>{{Cite book|title=A Guide to Austroasiatic Speakers and Their Languages|year=1991|page=28}}</ref> ភស្តុតាង​ខាង​បុរាណវិទ្យា​ដែល​ដាក់​ចេញ​ដោយ Kingwell-Banham et al. (២០០៨) បាន​បង្ហាញ​ថា វប្បធម៌​ស្រូវ​មីល​សម័យ​យុគថ្មរំលីង​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​អូឌីសា​ប្រហែល ៣៥០០ ឆ្នាំមុន «ស្រដៀង​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​នឹង​កសិកម្ម​បុព្វកាល​មុនដា​ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​វិញ​ខាង​ភាសា»។ (Sidwell & Rau, 2019:46) ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ Kingwell-Banham et al. បានស្នើថា កសិករដាំស្រូវនៅរដ្ឋ Odisha អាចមានដើមកំណើតមកពី វាលទំនាបគង្គា ខាងកើតជំនួសឱ្យសមុទ្រ។ ការជីកកកាយនៅឆ្នេរសមុទ្រអូឌីសាដោយសាម៉ា (២០០០) បានកំណត់អត្តសញ្ញាណទម្រង់សេរ៉ាមិចដែលមានជាទូទៅនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាស៊ីខាងត្បូងនៃយុគថ្មរំលីង ដែលមានផលិតផលពណ៌ក្រហមស្រអាប់ និងរអិល ផលិតផលពណ៌ប្រផេះ និងផលិតផលដែលផលិតពីខ្សែ។ ការរកឃើញសំខាន់ៗជាងនេះទៀត ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងតំបន់យុគថ្មរំលីង-ឆាលកូលីទិកដ៏សំខាន់មួយនៅ Sankarjang (ប្រហែលសហវត្សរ៍ទីពីរមុនគ.ស) ដែលមានទីតាំងនៅជ្រលងភ្នំ ប្រាម៉ានី ជិត អង់ហ្គូល ។ ពួកវារួមមាន ឧបករណ៍ភ្លេងលីថូហ្វូន ដែលស្រដៀងនឹងប្រភេទឧបករណ៍ភ្លេងដែលត្រូវបានរកឃើញនៅ ភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ហើយត្រូវបានបកស្រាយថាជា "ភស្តុតាងសម្រាប់ទំនាក់ទំនងវប្បធម៌រវាងផ្នែកពីរផ្សេងគ្នានៃអាស៊ីក្នុងសម័យបុរេប្រវត្តិ" (Yule et al. 1990:584)។ <ref>{{Cite book|date=1990|title=South Asian Archaeology 1987|location=Rome|pages=581–584}}</ref> ជាងនេះទៅទៀត សំណល់មនុស្សដែលនៅទីបញ្ចុះសព Sankarjang ក៏បានបង្កើតធ្មេញផងដែរ "ដែល រូបរាងធ្មេញ របស់វាបង្ហាញថាបុគ្គលទាំងនេះមានដើមកំណើតអាស៊ី បូព៌ា ឬ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (" ម៉ុងហ្គោលីដ " [sic])" (Yule et al. 1989:127–30)។ <ref>{{Cite journal|last=Yule|first=Paul|last2=Rath|first2=B. K.|last3=Karen|first3=Højgaard|date=1989|title=Sankarjang – Ein Metallzeitlicher Bestattungsplatz Im Dhenkanal-Vorgebirge Des Östlichen Indiens|journal=Anthropos|volume=84|issue=1/3|pages=107–132}}</ref> Gupta (2005:22) បានអះអាងថា ស្ថានភាពយុគថ្មរំលីង-ឆាលកូលីទិក ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅ ហ្គោឡាបៃ ជិតមាត់ទន្លេម៉ាហាណាឌី «បង្ហាញពីការចុះចតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅលើក្តារសមុទ្រឥណ្ឌាខាងកើតក្នុងសហវត្សទី ២-១ មុនគ.ស» (ដកស្រង់នៅក្នុង Sidwell & Rau, 2019:47)។ <ref>{{Cite journal|last=Gupta|first=Sunil|date=2005|title=The Bay of Bengal Interaction Sphere (1000 BC - AD 500)|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=21|issue=|pages=21–30|doi=10.7152/bippa.v25i0.11911}}</ref> ផ្លីនី អែលឌើរ (ប្រហែលឆ្នាំ ៧៧ គ.ស.) និង ក្លូឌាស តូលេមី (ប្រហែលឆ្នាំ ១៣០ គ.ស.) រៀងៗខ្លួន សុទ្ធតែបានរៀបរាប់អំពី ''ជនជាតិ ស៊ូរី'' និង ''ជនជាតិ សាបារ៉េ'' ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភ្នំ អូរីសា-កាលីងហ្គា ដែលត្រូវបាន ហ្គីឌូហ្គូ វេនកាតា រ៉ាម៉ាមើធី បកស្រាយថាជាកុលសម្ព័ន្ធតែមួយ។ បន្ទាប់ពីការខ្ចាត់ខ្ចាយពី ដីសណ្ដទន្លេមហាណា ទី ក័រគូបានផ្លាស់ទៅទិសខាងលិច ៣៥០ ម៉ាយ ហើយបានបង្កើតការតាំងទីលំនៅនៅលើភ្នំសត្បុរៈ ខណៈពេលដែលកឺវ៉ារៀនបានតាំងទីលំនៅនៅលើខ្ពង់រាបឈូតាណាបួរ និងភ្នំរ៉ាជម៉ាហាល ហើយបានអនុវត្តការដាំដុះចម្រុះរវាងការដាំដុះវិលជុំ និងការធ្វើស្រែចម្ការ។ វាហាក់ដូចជាមានកុលសម្ព័ន្ធ ម៉ុនដា ពីរគឺ ប៊ីរហូ និង ជូង បានវិលត្រឡប់ទៅរករបៀបរស់នៅជាអ្នកប្រមាញ់សត្វព្រៃវិញ បន្ទាប់ពីបានផ្លាស់ទៅខ្ពង់រាបភាគខាងកើត ជាកន្លែងដែល "កសិកម្មទំនងជាពិបាក" (Peterson 2021:10)។ Peterson (2021) បានលើកឡើងថា កុលសម្ព័ន្ធដែលនិយាយភាសាម៉ុនដា មិនត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងភ្នំ Accretion ទេ ប៉ុន្តែទំនងជារស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងកើតនៃ វាលទំនាប Gangetic ជុំវិញតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើននៃ រដ្ឋ Uttar Pradesh និង Bihar ជាកន្លែងដែលក្រោយមកពួកគេត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងក្រុមជនជាតិ ឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន។ <ref name="Peterson2021">{{Cite journal|year=2021|title=The spread of Munda in prehistoric South Asia-the view from areal typology|journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute|volume=81|issue=|pages=109–130|jstor=48799854}}</ref> === ការធ្វើចំណាកស្រុកចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា === យោងតាម Chaubey និងក្រុមការងារ "អ្នកនិយាយភាសាអូស្ត្រូ-អាស៊ីនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពមកពីការរីករាលដាលពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បន្ទាប់មកដោយការលាយបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយតាមភេទជាមួយប្រជាជនឥណ្ឌាក្នុងស្រុក"។ <ref>{{Cite journal|last=Chaubey|first=G.|last2=Metspalu|first2=M.|last3=Choi|first3=Y.|last4=Magi|first4=R.|last5=Romero|first5=I. G.|last6=Soares|first6=P.|last7=van Oven|first7=M.|last8=Behar|first8=D. M.|last9=Rootsi|first9=S.|displayauthors=3|date=February 2011|title=Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic Speakers: The Role of Landscape Barriers and Sex-Specific Admixture|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=28|issue=2|pages=1013–1024|doi=10.1093/molbev/msq288|pmc=3355372|pmid=20978040|doi-access=free}}</ref> យោងតាមលោក Riccio និងក្រុមការងារ ជនជាតិម៉ុនដា ទំនងជាមានដើមកំណើតមកពីជនអន្តោប្រវេសន៍អូស្ត្រូអាស៊ីមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ <ref>{{Cite journal|last=Riccio|first=M. E.|displayauthors=etal|year=2011|title=The Austroasiatic Munda population from India and Its enigmatic origin: a HLA diversity study|journal=Human Biology|volume=83|issue=3|pages=405–435|doi=10.3378/027.083.0306|pmid=21740156}}</ref> យោងតាមលោក Zhang និងក្រុមការងារ ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិមន-ខ្មែរ ពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីកម្រិតអតិបរមានៃផ្ទាំងទឹកកកចុងក្រោយ ប្រហែល ១០.០០០ ឆ្នាំមុន។ <ref>{{Cite journal|last=Zhang|first=X.|last2=Liao|first2=S.|last3=Qi|first3=X.|last4=Liu|first4=J.|last5=Kampuansai|first5=J.|last6=Zhang|first6=H.|last7=Yang|first7=Z.|last8=Serey|first8=B.|last9=Sovannary|first9=T.|displayauthors=3|year=2015|title=Y-chromosome diversity suggests southern origin and Paleolithic backwave migration of Austro-Asiatic speakers from eastern Asia to the Indian subcontinent|journal=Scientific Reports|volume=5|bibcode=2015NatSR...515486Z|doi=10.1038/srep15486|pmc=4611482|pmid=26482917|doi-access=free}}</ref> Arunkumar និង​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​បាន​លើក​ឡើង​ថា ការ​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​របស់​ពួក​អូស្ត្រូអាស៊ី​ពី​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា 5.2 ± 0.6 គីយ៉ា និង​ចូល​ទៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា 4.3 ± 0.2 គីយ៉ា។ <ref>{{Cite journal|last=Arunkumar|first=G.|displayauthors=etal|year=2015|title=A late Neolithic expansion of Y chromosomal haplogroup O2a1-M95 from east to west|journal=Journal of Systematics and Evolution|volume=53|issue=6|pages=546–560|bibcode=2015JSyEv..53..546A|doi=10.1111/jse.12147|doi-access=free}}</ref> Tätte និង​ក្រុមការងារ​បាន​ប៉ាន់ប្រមាណ​ថា ប្រជាជន​ដែល​និយាយ​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ី​បាន​លាយឡំ​ជាមួយ​ប្រជាជន​ឥណ្ឌា​ប្រហែល​ឆ្នាំ ២០០០-៣៨០០ ឆ្នាំមុន ដែល​អាច​បង្ហាញ​ពី​ការមកដល់​នៃ​សមាសធាតុ​ហ្សែន​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នៅក្នុង​តំបន់​នេះ។ ប្រជាជនដែលនិយាយភាសាមុនដាមានពូជពង្សឪពុក [[Haplogroup O-M95 (Y-DNA)|O1b1a1a (M95)]] មកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ច្រើន ( [[អំបូរភាសាមុនដា|ម៉ុនដាខាងជើង]] មានប្រហែល ៦២% និង [[អំបូរភាសាមុនដា|ម៉ុនដាខាងត្បូង]] មានប្រហែល ៧៣%) ដែលភាគច្រើនអវត្តមានពីក្រុមឥណ្ឌាដទៃទៀត។ ពួកគេបានរកឃើញថា ប្រជាជនដែលនិយាយភាសាម៉ុនដា សម័យទំនើបមានដើមកំណើតអាស៊ីខាងកើត/អាគ្នេយ៍ប្រហែល ២៩% អាស៊ីខាងលិច ១៥.៥% និងអាស៊ីខាងត្បូង ៥៥.៥% ជាមធ្យម។ អ្នកនិពន្ធបានសន្និដ្ឋានថា មានការធ្វើចំណាកស្រុកភាគច្រើនជាបុរសចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនសម័យទំនើបនៅ [[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង [[ម៉ាឡេស៊ី]] ត្រូវបានគេរកឃើញថាតំណាងឱ្យក្រុមបុព្វបុរស ដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា និងបានផ្សព្វផ្សាយភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី។ <ref>{{Cite journal|last=Tätte|first=Kai|last2=Pagani|first2=Luca|last3=Pathak|first3=Ajai K.|last4=Kõks|first4=Sulev|last5=Ho Duy|first5=Binh|last6=Ho|first6=Xuan Dung|last7=Sultana|first7=Gazi Nurun Nahar|last8=Sharif|first8=Mohd Istiaq|last9=Asaduzzaman|first9=Md|date=2019-03-07|title=The genetic legacy of continental scale admixture in Indian Austroasiatic speakers|journal=Scientific Reports|language=en|volume=9|issue=1|page=3818|bibcode=2019NatSR...9.3818T|doi=10.1038/s41598-019-40399-8|issn=2045-2322|pmc=6405872|pmid=30846778|doi-access=free}}</ref>{{Multiple image|caption3=Munda man}} == វប្បធម៌ == ជនជាតិម៉ុនដា ជាប្រពៃណីគោរព និងអនុវត្តសាសនាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ដែលជាទម្រង់នៃ [[វិញ្ញាណនិយម]] និង សាសនាស្មៀននិយម ។ មនុស្សជាច្រើនក៏ដើរតាម <nowiki>[[សាសនាហិណ្ឌូ]]</nowiki> ដែរនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ដោយសារតែកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រឹស្ត និងកត្តានយោបាយមួយចំនួន គ្រិស្តសាសនាបានបង្កើតជាបន្ទាយមួយក្នុងចំណោមប្រជាជនម៉ុនដា ក្នុងរយៈពេលពីរសតវត្សចុងក្រោយនេះ។ បេសកកម្ម សាន់តាល់ របស់ប្រទេសន័រវេស បានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៅក្នុងសហគមន៍សាន់តាល ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៧។ គ្រិស្តបរិស័ទម៉ុនដា ភាគច្រើនសព្វថ្ងៃនេះ កាន់តាម [[ព្រេសប៊ីធេរាន|ព្រេសប៊ីធើរៀន]], [[បាទីស្ទ|បាប់ទីស្ទ]], [[លទ្ធិលូធើរ៉ាន|លូធើរៀន]], ទម្រង់មួយចំនួននៃ អង់គ្លីកង់ និង [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|កាតូលិក]] ។ == ក្រុមជនជាតិភាគតិច == * ជនជាតិអាស៊ើរ * ប្រជាជនភូមីជ * ជនជាតិប៊ីរហ័រ * ប្រជាជនបុនដា * ឌីដាយី (ឌីរ, ហ្គតា) * ជនជាតិហ្គាដាបា (មានតែជនជាតិហ្គាដាបាមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះដែលនិយាយ ភាសាហ្គូតូប ដែលទាក់ទងនឹងបុនដា។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយ ភាសាដ្រាវីឌាន )។ * ប្រជាជន ហ្គោរ៉ុម (ប៉ារេនហ្គា) * ប្រជាជនហូ * ជនជាតិជួង * ជនជាតិខារីយ៉ា * ប្រជាជនកូដាគុ * ជនជាតិកូរ៉ា * ជនជាតិកូគូ * ជនជាតិកូវ៉ា * ជនជាតិម៉ុនដា * ប្រជាជនសាបា * ប្រជាជនសាន់ថាល * ប្រជាជនសូរ៉ា * ជនជាតិទួរី == សាច់ញាតិដែលអាចកើតមានរបស់ជនជាតិម៉ុនដា == ក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនមិននិយាយភាសាម៉ុនដា ណាមួយដោយជនជាតិដើមទេ ប៉ុន្តែភស្តុតាងហ្សែនបង្ហាញពីលំហូរហ្សែននៃពូជពង្សម៉ុនដា មួយចំនួន។ <ref>{{Cite journal|last=Chaubey|first=Gyaneshwer|last2=Tamang|first2=Rakesh|last3=Pennarun|first3=Erwan|last4=Dubey|first4=Pavan|last5=Rai|first5=Niraj|last6=Upadhyay|first6=Rakesh Kumar|last7=Meena|first7=Rajendra Prasad|last8=Patel|first8=Jayanti R|last9=van Driem|first9=George|date=12 October 2017|title=Erratum: Reconstructing the population history of the largest tribe of India: the Dravidian speaking Gond|journal=European Journal of Human Genetics|volume=25|issue=11|page=1291|doi=10.1038/ejhg.2017.46|issn=1018-4813|pmc=5643977|pmid=29023439|doi-access=free}} "By considering the case of language shift we modelled the scenario considering Gond originally as an Austroasiatic population, which has recently changed its language to Dravidian. In this case, we should expect a largely similar amount of chunks donated by an outlier distant Austroasiatic population (Bonda) to Gonds and their present Austroasiatic (both North and South Munda) neighbours. However, this was not the case in our analysis, and we observed significantly higher Bonda chunks among North and South Munda neighbours than any Gond group."</ref> * ខនដ៍ * ហ្គនដ៍ * បៃហ្គា * នីហាលី * សាហារីយ៉ា * សមាជិកនៃជនជាតិ ថារូ <ref name="Peterson2021" /> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] 1b73j047476j9z9evhy1wuxcc0874df 0 54938 341820 2026-10-11T12:32:03Z Phan Pan 43379 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1377931264|Santal people]]" 341820 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="7" |Santal ! colspan="2" class="infobox-above nickname" style="font-size:115%; font-weight:normal;" |<div lang="Santali Language">ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Baha_parab_4.jpg|គ្មានស៊ុម]]<div class="infobox-caption">Santals in traditional dress celebrating ''[[Baha parab]]''</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Total population |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<abbr title="circa">c.</abbr><span style="white-space:nowrap;">&#x2009;7.5&nbsp;million</span> (2011) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Regions with significant populations |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|border|23x23ភីកសែល]] </span>[[India]]&nbsp;&#x2022;&#x20;<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|border|23x23ភីកសែល]] </span>[[Bangladesh]]&nbsp;&#x2022;&#x20;<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Nepal.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|20x20ភីកសែល| ]] &nbsp;&nbsp;</span>[[Nepal]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|border|23x23ភីកសែល]] </span>[[India]]:<br /><br /><span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>[[Jharkhand]] | class="infobox-data" |<br /><br />2,754,723<ref name="census"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="711">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="712">''censusindia.gov.in''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="713">Office of the Registrar General & Census Commissioner, India<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="714"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">18 November</span> 2017</span>.</span></cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>[[West Bengal]] | class="infobox-data" |2,512,331<ref name="census" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>[[Odisha]] | class="infobox-data" |894,764<ref name="census" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>[[Bihar]] | class="infobox-data" |406,076<ref name="census" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>[[Assam]] | class="infobox-data" |213,139<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX "C-16 Population By Mother Tongue"]. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="nowrap">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Tripura]] | class="infobox-data" |2,913<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43015/download/46683/ST-16-PCA-A11-APPENDIX.xlsx "A-11 Appendix: District wise scheduled tribe population (Appendix), Tripura - 2011"]. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|border|23x23ភីកសែល]] </span>[[Bangladesh]] | class="infobox-data" |129,049 (2021)<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2022-07-28-14-31-b21f81d1c15171f1770c661020381666.pdf "Table 1.4 Ethnic Population by Group and Sex"] <span class="cs1-format">(PDF)</span> (in Bengali). </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Nepal.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|20x20ភីកសែល| ]] &nbsp;&nbsp;</span>[[Nepal]] | class="infobox-data" |51,735<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation journal cs1">[https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf "National Population and Housing Census 2011: Social Characteristics Tables"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Languages |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Santali language|Santali]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Religion |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |''Per Indian census 2011''<br /><br />'''Majority'''<br /><br />[[File:Om.svg|16x16ភីកសែល]] [[Hinduism]]<ref name="censusindia.gov.in"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11908/download/15021/ST-20-00-014-DDW-2011.XLS "ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Jharkhand"]. </cite></ref><br /><br />'''Minority'''<br /><br />Folk religions ([[Sari Dharam]], [[Sarnaism|Sarna Dharam]])<br /><br />[[File:Star_and_Crescent.svg|15x15ភីកសែល]] [[Islam]]<br /><br /> [[File:Christian_cross.svg|17x17ភីកសែល]] [[Christianity]], [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|16x16ភីកសែល]] [[Buddhism]], Others<ref name="censusindia.gov.in" /> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Related ethnic groups |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Munda people|Mundas]]&nbsp;&#x2022;&#x20;[[Ho people|Hos]]&nbsp;&#x2022;&#x20;[[Juang people|Juangs]]&nbsp;&#x2022;&#x20;[[Kharia people|Kharias]]&nbsp;&#x2022;&#x20;[[Savara people|Savaras]]&nbsp;&#x2022;&#x20;[[Korku people|Korkus]]&nbsp;&#x2022;&#x20;[[Bhumij people|Bhumijs]] |} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''សាន់តាល់''' ឬ '''សាន់ថាល់''' (Santal) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិច ម៉ុនដា ដែលនិយាយភាសា មន-ខ្មែរ នៃ អនុទ្វីបឥណ្ឌា ។ <ref name="Bangladesh">{{Cite web |last=Cavallaro |first=Francesco |last2=Rahman |first2=Tania |title=The Santals of Bangladesh |url=http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109161200/http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf |archive-date=9 November 2016 |access-date=17 November 2017 |website=ntu.edu.sg |publisher=Nayang Technical University}}</ref> ពួកគេបង្កើតបានជាសហគមន៍កុលសម្ព័ន្ធធំជាងគេនៅក្នុងរដ្ឋ Jharkhand និង West Bengal របស់ឥណ្ឌា ហើយក៏មានវត្តមាននៅ Odisha, Bihar, Assam និង Tripura ផងដែរ។ ពួកគេគឺជា ជនជាតិភាគតិច ធំជាងគេនៅក្នុង ផ្នែក Rajshahi និង ផ្នែក Rangpur ភាគខាងជើងប្រទេសបង់ក្លាដែស។ ពួកគេមានប្រជាជនច្រើនគួរសមនៅក្នុង [[នេប៉ាល់|ប្រទេសនេប៉ាល់]] ។ កុលសម្ព័ន្ធសាន់តាល់ និយាយភាសា សាន់តាល់ ជាភាសាដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៃ [[អំបូរភាសាមុនដា|ក្រុមរង ម៉ុនដា]] នៃ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|ភាសា មន-ខ្មែរ]] ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == សាន់តាល់ ទំនងជាមកពី ពាក្យ exonym មួយ។ ប្រភពដើមនៃឈ្មោះ សាន់តាល ត្រូវបានគេគិតថាជាពាក្យសំស្ក្រឹត 'សមន្តពល' (អ្នកការពារព្រំដែន) ដែលបានក្លាយជាពាក្យ 'សមន្តអល' នៅយុគសម័យកណ្តាល។ ផ្នែកមួយនៃតំបន់មីដណាបុរីបុរាណត្រូវបានគេហៅថា សាវន្តតា ឬ សមន្ទភូមិ។ យូរៗទៅ ពាក្យទំនើប សាន់តាល់ បានមកប្រើប្រាស់ពី ''សមន្តពល'' > ''សវន្តអល'' > ''សវន្តល'' ។ <ref>{{Cite web |last=Sukumar Sen |title=Itihas |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.01172/page/n24/mode/1up |page=19}}</ref> ពាក្យនេះសំដៅទៅលើប្រជាជននៅ {{Lang|bn|Saont}} នៅ​ក្នុង​អតីត ​ស៊ីលដា ក្នុង​តំបន់ ​មីដណាប៉ូរ ក្នុង​រដ្ឋ​បេងហ្គាល់​ខាងលិច។ <ref>{{Cite book|title=Census 1961, west bengal-district handbook, Midnapore|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5131/1/22153_1961_MID.pdf|year=1966|pages=58|archive-date=2 September 2021}}</ref> ពាក្យសំស្ក្រឹត ''សមន្ត'' ឬ Bengali ''Saont'' មានន័យថា 'ដីទំនាប'។ <ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia of Scheduled Tribes in Jharkhand|url=https://books.google.com/books?id=W5dVaq4_cLoC&pg=PA213|year=2010|pages=213|isbn=9788178351216}}</ref> ឈ្មោះ​ជនជាតិ ​របស់​ពួកគេ​គឺ {{Lang|sat|Hor Hopon}} ("កូនមនុស្ស")។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == យោងតាមអ្នកភាសាវិទ្យា លោក Paul Sidwell អ្នកនិយាយ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|ភាសា មន-ខ្មែរ]] ប្រហែលជាបានមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ Odisha ពី [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឥណ្ឌូចិន]] ប្រហែល ៤០០០-៣៥០០ ឆ្នាំមុន ( ប្រហែលឆ្នាំ២០០០ – គ. ១៥០០ មុនគ.ស)។ <ref>{{Cite web |last=Sidwell |first=Paul |date=2018 |title=Austroasiatic Studies: state of the art in 2018. Presentation at the Graduate Institute of Linguistics, National Tsing Hua University, Taiwan, 22 May 2018. |url=https://www.academia.edu/36689736 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522203539/http://www.academia.edu/36689736/Austroasiatic_Studies_state_of_the_art_in_2018 |archive-date=22 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Rau|first=Felix|last2=Sidwell|first2=Paul|date=12 September 2019|title=The Munda Maritime Hypothesis|url=https://core.ac.uk/download/pdf/228160282.pdf|journal=Journal of the Southeast Asian Linguistics Society|volume=12|issue=2|pages=35–57|issn=1836-6821}}</ref> អ្នកនិយាយភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក បានរីករាលដាលពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយលាយឡំយ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយប្រជាជនឥណ្ឌាក្នុងស្រុក។ ដោយសារតែខ្វះកំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាសំខាន់ៗ ស្រុកកំណើតដើមរបស់សាន់តាល់ មិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់នោះទេ។ រឿងព្រេងនិទានរបស់សាន់តាល់ អះអាងថាពួកគេមកពី {{Lang|sat|Hihiri}} ដែលអ្នកប្រាជ្ញបានកំណត់ថាជា Ahuri នៅ ក្នុងស្រុក Hazaribagh ។ <ref name=":0">{{Cite journal|last=Karua|first=Subhash Chandra|date=2006|title=The Santals of Mayurbhanj — a Study on Their Original Homeland|url=https://www.jstor.org/stable/44147979|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=67|pages=592–599|issn=2249-1937|jstor=44147979}}</ref> ពួកគេអះអាងថា ពីទីនោះ ពួកគេត្រូវបានរុញច្រានទៅកាន់ ខ្ពង់រាប Chhota Nagpur បន្ទាប់មកទៅ Jhalda, Patkum និងចុងក្រោយ Saont ជាកន្លែងដែលពួកគេបានតាំងទីលំនៅជារៀងរហូត។ យោងតាមលោក Dalton ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា សាន់តាល់ ពីឈ្មោះចង្កោម ខារវ៉ារ។ <ref>{{Cite book|url=http://www.indianculture.gov.in/gazettes/bihar-and-orissa-district-gazetteers-hazaribagh-0|title=Bihar and Orissa District Gazetteers: Hazaribagh|year=1917|pages=54|language=en}}</ref> <ref name=":0" /> រឿងព្រេងនេះ ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើន ត្រូវបានគេប្រើជាភស្តុតាងដែលថា កុលសម្ព័ន្ធសាន់តាល់ ធ្លាប់មានវត្តមានយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុង Hazaribagh ។ អ្នកប្រាជ្ញអាណានិគម វរសេនីយ៍ឯក ដាល់តុន បានអះអាងថា នៅក្រុងឆៃ មានបន្ទាយមួយដែលធ្លាប់ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយរាជវង្សសាន់តាល់ ដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួននៅពេលដែល ស្តេចស៊ុលតង់ដេលី បានឈ្លានពានទឹកដីនេះ។ [[File:The_People_Of_India_1868_Sonthals.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|308x308ភីកសែល| ជនជាតសាន់ថាលនៅ ឥណ្ឌាអង់គ្លេស ឆ្នាំ១៨៦៨]] [[File:Numin_din_do̠_sohrai_'Northern_Santali_Sohrai_folk_song'.webm|រូបភាពតូច| ចម្រៀង Sohrai ប្រពៃណី ដែលច្រៀងដោយ Paulina Mardi, Donyson Mardi និង Pushtina Mardi ។]] [[File:Santali_Lungi_Panchi_Dance_West_Bengal.jpg|រូបភាពតូច| Lungi Panchi Dance of Santal នៅ Birbhum, West Bengal]] == សាសនា ==   កុលសម្ព័ន្ធ សាន់តាល់បត្រូវបានផ្តល់ឋានៈជា កុលសម្ព័ន្ធកំណត់ពេល នៅក្នុងរដ្ឋចំនួនប្រាំគឺ Bihar, West Bengal, Jharkhand, Odisha និង Tripura ដែលពួកគេមានប្រជាជនសរុបចំនួន ៦,៥៧០,៨០៧ នាក់យោងតាម ជំរឿនឆ្នាំ ២០១១ របស់ប្រទេសឥណ្ឌា ។ ក្នុងចំណោមប្រជាជននេះ ៦៣.១៥% ត្រូវបានរាយការណ៍ថាជា [[ហិណ្ឌូសាសនា|អ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូ]] ២៣% ជា សាណា ៧.២៨% ជា សារីធម្ម (ទាំងអស់នៅរដ្ឋបេងហ្គាល់ខាងលិច) និង ៥.៤៦% ជា គ្រិស្តសាសនា ។ ទំនាក់ទំនងសាសនាតូចៗផ្សេងទៀតរួមមាន Bidin (27,602), Muslim (13,014), Santal (4,771), Sumra Sandhi (2,059), Sarvdharm (1,625), [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនា]] (1,121), Adi Bassi (1,100), Sikh (987), Kharwar (3852), Sant (3852), Sant (3852), Achinthar (273), Sarin (185), Marangboro (167), Saranath (157), Seran (125), Adi (84), និង Alchichi (78) ។ លើសពីនេះ ១០២ នាក់ជា <nowiki><i id="mwAqM">អ្នកមិនជឿព្រះ</i></nowiki> ៣៣១ នាក់ជាអ្នកជឿលើ ''សាសនាកុលសម្ព័ន្ធ'' ១,១២៣ នាក់បានដើរតាមសាសនាដែលមិនបានចាត់ថ្នាក់ផ្សេងទៀត និង ១៦,៩៧៤ នាក់មិនបានបញ្ជាក់ថាខ្លួនជាសាសនាអ្វីឡើយ។ <ref name="ST-14" /> <ref name="ST-14A" /> == មនុស្ស​ល្បីៗ == === មន្ត្រីរដ្ឋបាល === * លោក GC Murmu ជា CAG ទី 14 នៃប្រទេសឥណ្ឌា និង ជាអនុអភិបាលរង ទីមួយនៃ រដ្ឋ Jammu និង Kashmir <ref>{{Cite news|last=Das|first=Anand ST|date=1 November 2019|title='A Tribal Boy Got a Big Opportunity': GC Murmu's Mother Elated over His Appointment as J&K's L-G|work=News18|url=https://www.news18.com/news/india/a-tribal-boy-got-a-big-opportunity-gc-murmus-mother-elated-on-his-appointment-as-jks-l-g-2370675.html|access-date=19 February 2020}}</ref> === ការកម្សាន្ត === * Rathin Kisku តារាចម្រៀង ប៊ូល ។ <ref>{{Cite news|date=18 November 2007|title=Baul international|language=en|work=The Telegraph|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/baul-international/cid/1006346|access-date=26 March 2020}}</ref> === អ្នកប្រយុទ្ធដើម្បីសេរីភាព === * Sidhu និង Kanhu Murmu មេដឹកនាំនៃ ការបះបោរ Santhal ។ <ref>{{Cite book|last=Sailendra Nath Sen|title=An Advanced History of Modern India|date=2010|isbn=9780230328853|page=120|url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C&pg=PA1876}}</ref> === អក្សរសាស្ត្រ === * អ្នកនិពន្ធ Turia Chand Baskey * Damayanti Beshra អ្នកនិពន្ធ <ref>{{Cite web |title=Damayanti Beshra |url=https://knowledge.tribal.gov.in/padma-awardees/damayanti-beshra/ |access-date=4 May 2026 |publisher=Ministry of Tribal Affairs of India}}</ref> * អ្នកនិពន្ធ Shyam Sundar Besra * រូបចាន់ ហាន់ស្តា អ្នកនិពន្ធ * អារជុន ឆារ៉ាន ហេមប្រាម អ្នកនិពន្ធ * Sarada Prasad Kisku អ្នកនិពន្ធមកពី Purulia * ចូបា មួរមូ អ្នកនិពន្ធ * Raghunath Murmu អ្នកបង្កើត អក្សរ Ol Chiki ។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ''Olguru'' ។ * Sadhu Ramchand Murmu កវី Santali ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''Kabiguru'' ។ * Hansda Sowvendra Shekhar អ្នកនិពន្ធ * Kherwal Soren អ្នកនិពន្ធ និងអ្នកនយោបាយ === អ្នកនយោបាយ === * ប៊ីរបាហា ហាន់ស្តា តារាសម្តែង និងជាអ្នកនយោបាយភាសាសាន់តាលី រដ្ឋមន្ត្រីព្រៃឈើ រដ្ឋាភិបាលរដ្ឋបេងហ្គាល់ខាងលិច <ref>{{Cite news|last=Das|first=Madhuparna|date=2 April 2016|title=Santhali actress Birbaha Hansda to fight West Bengal polls|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/santhali-actress-birbaha-hansda-to-fight-west-bengal-polls/articleshow/51654930.cms?from=mdr|access-date=8 January 2020}}</ref> * Mohan Charan Majhi នាយករដ្ឋមន្រ្ដី Odisha <ref>{{Cite news|last=Barik|first=Satyasundar|date=11 June 2024|title=Mohan Charan Majhi, BJP's vocal tribal leader who attends all village functions|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/odisha/mohan-charan-majhi-bjps-vocal-tribal-leader-who-attends-all-village-functions/article68278157.ece|access-date=4 May 2026|issn=0971-751X}}</ref> * Babulal Marandi នាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយនៃ Jharkhand <ref>{{Cite news|date=1 April 2019|title=जिस BJP को दिलाई थी करिश्माई जीत, बाबूलाल मरांडी का उसी से हुआ मोहभंग|work=aajtak.intoday|url=https://aajtak.intoday.in/story/babulal-marandi-jharkhand-lok-sabha-elections-2019-bjp-jharkhand-vikas-morcha-pm-narendra-modi-santhal-1-1072441.html}}</ref> * លោក ឌ្រូប៉ាឌី មួរមូ (Droupadi Murmu ) ប្រធានាធិបតីទី១៥ នៃប្រទេសឥណ្ឌា អតីត អភិបាលរដ្ឋ ចាខាន់ (Jharkhand) អតីតរដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋាភិបាលរដ្ឋ អូឌីសា (Odisha )។ <ref>{{Cite news|date=21 July 2022|title=Draupadi Murmu, to be the first president to be born after Independence|work=The Statesman|url=https://www.thestatesman.com/india/draupadi-murmu-first-president-india-born-independence-1503092340.html|access-date=22 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|date=22 July 2022|title=Draupadi Murmu: All you need to know about India's 15th President|work=TimesNow|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/draupadi-murmu-all-you-need-to-know-about-indias-15th-president-article-93037434|access-date=22 July 2022}}</ref> * លោក Khagen Murmu ជាអ្នកនយោបាយឥណ្ឌា និងជា សមាជិកសភា មកពី Maldaha Uttar (មណ្ឌល Lok Sabha) រដ្ឋ West Bengal។ <ref>{{Cite news|date=4 June 2019|title=40 Years In CPM And Now A BJP MP, This Man Embodies Left's Demise|language=en|work=HuffPost India|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/cpm-bjp-mamata-modi-west-bengal_in_5cf525b3e4b0e8085e3d7671|access-date=20 August 2020}}</ref> * Salkhan Murmu សកម្មជននយោបាយសង្គមឥណ្ឌា អតីតសមាជិកសភាមកពី Mayurbhanj{{Citation needed|date=July 2024}} * Uma Saren អ្នកនយោបាយ អតីតសមាជិកសភាមកពី Jhargram <ref name="ET">{{Cite news|last=Seetharaman|first=G.|last2=Balasubramanyam|first2=K. R.|date=25 May 2014|title=32 newly elected under-35 MPs & what they intend to do for their constituencies|work=[[The Economic Times]]|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/32-newly-elected-under-35-mps-what-they-intend-to-do-for-their-constituencies/articleshow/35569860.cms|access-date=14 March 2019}}</ref> * លោក ហេម៉ាន់ សូរិន (Hemant Soren ) អភិបាលរដ្ឋ ចាខាន់ <ref name="Sorenfamily" /> * លោក Shibu Soren អតីតអភិបាលរដ្ឋ Jharkhand និងជាស្ថាបនិកនៃ រដ្ឋ Jharkhand Mukti Morcha ។ លោក​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ''Disomguru'' ផង​ដែរ។ <ref name="Sorenfamily">{{Cite web |title=Shibu Soren |url=https://www.britannica.com/biography/Shibu-Soren |access-date=3 February 2020 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> === វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា === * លោក Naresh Chandra Murmu ប្រធានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងជានាយក វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវវិស្វកម្មមេកានិចកណ្តាល ទីក្រុង Durgapur រដ្ឋ West Bengal ប្រទេសឥណ្ឌា។{{Citation needed|date=July 2024}} === កីឡា === * Purnima Hembram អត្តពលិក​រត់​ប្រណាំង <ref>{{Cite web |date=20 September 2017 |title=Purnima Hembram of Santhal tribe bags pentathlon gold for India at Asian indoor meet – Adivasi Resurgence |url=http://www.adivasiresurgence.com/purnima-hembram-santhal-tribe-bags-pentathlon-gold-india-asian-indoor-meet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921192632/http://www.adivasiresurgence.com/purnima-hembram-santhal-tribe-bags-pentathlon-gold-india-asian-indoor-meet/ |archive-date=21 September 2017 |access-date=7 August 2022 |website=www.adivasiresurgence.com |language=en-US}}</ref> * រ៉ាហ្វាយ៉ែល ទូឌូ, កីឡាករបាល់ទាត់ <ref>{{Cite web |date=11 April 2024 |script-title=bn:রাফায়েল টুডু : গোলকিপার থেকে বিসিএলের শীর্ষ গোলদাতা! |trans-title=Rafael Tudu: BCL top scorer from goalkeeper! |url=https://www.offsidebangladesh.com/%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%87%E0%A6%B2-%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%A1%E0%A7%81-%E0%A6%97%E0%A7%8B%E0%A6%B2%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%A5/?fbclid=IwAR28f9btLTSfoMCHk8mjM5MSnzp_HiHnLw_PmF_oMEFrr-j2EAzpx7RdKbY_aem_AZq2i7F2D6Fn_bF6G-vezc1M-2P3_S9t7WyDaL156I8G-Cuvg5U4UHlUyJKZGSL-rIzBKTnlnKHZxlZXMbnt3ny1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412111207/https://www.offsidebangladesh.com/%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%87%E0%A6%B2-%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%A1%E0%A7%81-%E0%A6%97%E0%A7%8B%E0%A6%B2%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%A5/ |archive-date=12 April 2024 |access-date=12 April 2024 |website=OffsideBangladesh |language=bn}}</ref> * សាន់ទី ម៉ាឌី, កីឡាករបាល់ទាត់ <ref>{{Cite news|date=19 July 2025|title=গ্রামের মেয়ে থেকে জাতীয় তারকা শান্তি মার্ডি|language=bn|work=Dhaka Mail|url=https://dhakamail.com/country/242050|access-date=19 January 2026}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] ca8o2hn01u6ey56mx410udu46zh5oyx 3 54939 341821 2026-10-11T12:35:14Z Seyhaktit 50459 /* Seyhaktit */ ផ្នែកថ្មី 341821 wikitext text/x-wiki == Seyhaktit == **About me** Welcome! I am a Wikipedia contributor dedicated to preserving, valuing, promoting and transmitting global ~human heritage, art, languages, culture, and science~. Yes, science is considered human heritage but with progress~. **Map of interest** 1-Local but global art tradition and cultural promotion. 2-Regional heritage and heritage preservation. 3-Article translation and cross-cultural sharing. **My homework** I am working on mapping my digital heritage, improving our cultural history, and showing them all to you. **Mindset** Assume Good Faith : inspired from Wikipedia : Human heritage belongs to everyone, regardless of background, race, shape, and everyone deserves a second chance! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Seyhaktit|Seyhaktit]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Seyhaktit|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:៣៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) nlypu61wqaaz05ig1f6mw3uvilvp9n1 0 54940 341822 2026-10-11T12:45:20Z Phan Pan 43379 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1377936315|Pnar people]]" 341822 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="7" |ព្ណារ (ជៃញត្យា ឬ ស៊ីនតេង) ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | ចំនួនប្រជាជនសរុប |- href="./Pnar_people#cite_note-:2-1" | colspan="2" class="infobox-full-data" | ៣៩៥,១២៤ <ref name=":2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="110">[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/17/1707_PART_A_DCHB_JAINTIA%20HILLS.pdf "District Census Meghalaya - Jaintia Hills"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="111">''censusindia.gov.in''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="112">Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="113">2011.</span></cite></ref> (២០១១) |- class="cite-bracket" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | តំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើន |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" | [[Meghalaya|មេហ្គាឡាយ៉ា]] ប្រទេសឥណ្ឌា | class="infobox-data" | ៣៩៣,១២៤ <ref name=":2" /> (២០១១) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="font-weight:normal;" | [[Assam|អាសាម]] ប្រទេសឥណ្ឌា | class="infobox-data" | ២,១៦៩ (២០១១) |- class="cite-bracket" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | ភាសា |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | [[Pnar language|ផាណារ]] ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | សាសនា | colspan="2" class="infobox-full-data" | [[Christianity|គ្រិស្តសាសនា]] ( [[Catholic Church|កាតូលិក]] និង [[Protestantism|ប្រូតេស្តង់]] ) 60% និង [[Niamtre|នីអាមត្រេ]] 40% <ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFLaloo_Betty2016">Laloo Betty (20 July 2016). </cite></ref> ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" | ក្រុមជនជាតិពាក់ព័ន្ធ | colspan="2" class="infobox-full-data" | [[Khasi people|ជនជាតិខាស៊ី]] |} '''ជនជាតិភ្នារ''' (Pnar) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''ជេនធា''' (Jaintai) គឺជាក្រុមកុលសម្ព័ន្ធរងមួយនៃ ជនជាតិខាស៊ី នៅ Meghalaya [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] ។ <ref name="Souman_2004">{{Cite book|title=Khasi-Jaintia folklore: context, discourse, and history|url=https://books.google.com/books?id=r6p0GXek13cC&pg=PA56|year=2004|isbn=978-81-901481-3-9|pages=56}}</ref> ជនជាតិភ្នារ មាន ​ពូជពង្ស​ជា​ម្តាយ ។ ពួកគេនិយាយ ភាសាភ្នារ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់គ្រួសារភាសាមន-ខ្មែរ ហើយវាស្រដៀងគ្នាខ្លាំងណាស់ទៅនឹង ភាសាខាស៊ី ។ ជនជាតិភ្នារ មានដើមកំណើតនៅតំបន់ West Jaintia Hills និង East Jaintia Hills នៃរដ្ឋ Meghalaya ប្រទេសឥណ្ឌា។ ពួកគេហៅខ្លួនឯងថា "គីឃុនហ៊ីនញីវត្រប" (កុមារនៃខ្ទម ៧ ) ។ ពិធីបុណ្យសំខាន់ៗរបស់ពួកគេគឺ បេដឌិនខ្លាំ (Behdeinkhlam) ឆាដស៊ុកការ៉ា (Chad Suk-kara) ឆាដប៉ាស្ទី (Chad Pastieh) និងរបាំឡាហូ (Laho Dance)។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == ឈ្មោះ "ភ្នារ" គឺជានាម អរូបី ចំណែកឯ "ជៀនធា" និង "ស៊ីនតេង" គឺជា នាមរូបី ។ <ref name="Souman_2004" /> ពាក្យថា "ជានធា" មានប្រភពមកពីឈ្មោះនៃអតីតនគរមួយ គឺ នគរជានធា ដែលអ្នកគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេគឺ ស៊ីនតេង។ ទ្រឹស្តីមួយនិយាយថាពាក្យថា "ជានធា" ទីបំផុតបានមកពីឈ្មោះ ទីសក្ការៈរបស់ព្រះជយន្តីទេវី ឬ ជែនតេស្វារី ដែលជាអវតាររបស់ព្រះនាងហិណ្ឌូ [[ព្រះម៉ែទុគា|ទុរគ៌ា]] ។ ទ្រឹស្តីមួយទៀតនិយាយថា ឈ្មោះនេះមានប្រភពមកពី ស៊ីនតេង ពី ''សុតុង'' ដែលជាកន្លែងតាំងទីលំនៅពីមុន។ ទេវកថារបស់ ជយន្តិទេវី ប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការ ប្រែក្លាយសាសនាហិណ្ឌូ នៃនគរជានធា។ <ref name="Souman_2004" /> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ដូចគ្នានឹងកុលសម្ព័ន្ធរងទាំងអស់នៃ កុលសម្ព័ន្ធខាស៊ីដែរ ជនជាតិភ្នារមិនមានប្រវត្តិសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួនដែលបានកត់ត្រាទុកទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងពង្សាវតារ Buranji នៃរដ្ឋអាសាម និងកំណត់ត្រារបស់អង់គ្លេស។ <ref name="Bareh2001">{{Cite book|author=Hamlet Bareh|title=Encyclopaedia of North-East India: Meghalaya|year=2001|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-791-7|page=307}}</ref> ដូច​កុលសម្ព័ន្ធ​រង​ដទៃ​ទៀត​នៃ​កុលសម្ព័ន្ធ​ខាស៊ី​ដែរ ជនជាតិ​នេះ​ក៏​អះអាង​ថា​មាន​ដើមកំណើត​មក​ពី ''​គី ហ៊ីននីវ ត្រិប'' [ខ្ទម​ចំនួន​ប្រាំពីរ (ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី - ïing 'Trep') ឬ​គ្រួសារ​ចំនួន​ប្រាំពីរ]។ អ្នកគ្រប់គ្រងនៃ នគរជានធា មជ្ឈិមសម័យជាកម្មសិទ្ធិរបស់សហគមន៍ ស៊ីនតេង។ <ref name="Souman_2004" /> ព្រះរាជាណាចក្រនេះត្រូវបាន ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតរបស់អង់គ្លេស បញ្ចូលក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៥ ហើយបានបញ្ចូលគ្នាទៅជាខេត្ត អាសាម ។ ស្រុក Jaintia Hills ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងតំបន់នេះ បន្ទាប់ពីការបង្កើតឡើងនៃរដ្ឋ Meghalaya នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាឯករាជ្យក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២។ មាន​ជនជាតិ​ភ្នា​នៅ​ក្នុង ​ឃុំ​ជិនទីពួរ ស្រុក​ស៊ីលហេត [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេស​បង់ក្លាដែស]] ​ផង​ដែរ។ <ref>{{Cite journal|last=Pakyntein|first=Valentina|title=The Pnar Trilogy: Explicating Pnar Society and Culture through the Lahoo Dance|url=https://kongress-matriarchatspolitik.ch/upload/Valentina-Pakyntein2.pdf|journal=Kongress Matriarchatspolitik|pages=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20251110185539/https://kongress-matriarchatspolitik.ch/upload/Valentina-Pakyntein2.pdf|archive-date=10 November 2025}}</ref> == សាសនា == សាសនា​ដើម​របស់​កុលសម្ព័ន្ធ​​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា Niamtre ។ <ref name="Suresh_1994">{{Cite book|author1=Kumar Suresh Singh|author2=Anthropological Survey of India|title=People of India: Meghalaya|year=1994|publisher=[[Anthropological Survey of India]]|isbn=978-81-7046-123-4|page=12}}</ref> កុលសម្ព័ន្ធភ្នារ ជឿថាសាសនារបស់ពួកគេត្រូវបានប្រទានដោយព្រះ (មិនមែនបង្កើតឡើងដោយមនុស្សទេ) ហើយមកដល់ពិភពលោកនេះដោយក្រឹត្យរបស់ព្រះ។ គោលការណ៍សំខាន់ៗទាំងបីដែលព្រះបានបង្គាប់គឺ កាមៃយេហុក ទិបប្រ៊ូ ទិបប្លាយ និង ទិបគូរ ទិបខា។ ពួកវាតំណាងឱ្យការរស់នៅ និងការអនុវត្តត្រឹមត្រូវដោយផ្អែកលើការចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ ការបំពេញកាតព្វកិច្ចចំពោះមនុស្សដូចគ្នា ដើម្បីទៅដល់ព្រះជាម្ចាស់ និងការបង្ហាញការគោរពចំពោះសមាជិកនៃត្រកូលឪពុកម្តាយរបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះហើយ Niamtre សង្កត់ធ្ងន់លើទម្ងន់ស្មើគ្នាដែលត្រូវផ្តល់ឱ្យមនុស្សដទៃទៀត ដើម្បីសម្រេចបាននូវការត្រាស់ដឹងអំពីព្រះ។ ទាក់ទងនឹងសាសនា ក្នុងចំណោមអ្នកកាន់សាសនាជានធា ចំនួន ៤ លាននាក់ មានប្រមាណ ២.៤ លាននាក់ (៦០% នៃចំនួនប្រជាជនជនជាតិភាគតិច) ប្រកាស [[គ្រិស្តសាសនា|ជំនឿគ្រិស្តសាសនា]] នៃនិកាយផ្សេងៗគ្នា ជាពិសេស [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|កាតូលិក]] និង ប្រូតេស្តង់ ហើយមនុស្ស ១.៦ លាននាក់ដែលនៅសល់ (៤០% នៃចំនួនប្រជាជនជនជាតិភាគតិច) ប្រតិបត្តិសាសនាកុលសម្ព័ន្ធដើមរបស់ពួកគេដែលមានឈ្មោះថា "Ka Niamtre"។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] a68iuh6akinx09mgmfc1g29frwmhe2r 0 54941 341837 2026-10-11T13:01:54Z Phan Pan 43379 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1377960682|Khasi people]]" 341837 wikitext text/x-wiki '''ជនជាតិខាស៊ី''' (Khasi) គឺជា ក្រុមជនជាតិ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] នៃ តំបន់ Meghalaya នៅភាគឦសាននៃ [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] ដែលមានប្រជាជនច្រើននៅក្នុងរដ្ឋ Assam ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសបង់ក្លាដែស និងនៅតំបន់មួយចំនួននៃ [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ ជនជាតិខាស៊ីសមានប្រជាជនភាគច្រើននៅភាគខាងកើតនៃ Meghalaya ជាពិសេសនៅ តំបន់ភ្នំខាស៊ី ជាកន្លែងដែលពួកគេតំណាងឱ្យ ៧៨.៣% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្នុងតំបន់។ <ref name="Census2011">{{Cite web |last=ORGI |title=C-16: Population by Mother Tongue |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815035759/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |archive-date=15 August 2018 |access-date=10 July 2018 |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ពួកគេក៏មានចំនួនប្រហែល ៤៨% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់រដ្Meghalaya ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់រដ្ឋ។ ពួកគេ​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|​ដែល​និយាយ​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ី]] ​មួយ​ចំនួន​តូច​នៅ [[អាស៊ីខាងត្បូង|​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង]] ។ កុលសម្ព័ន្ធខាស៊ីមានកិត្តិយសជាកុលសម្ព័ន្ធមួយក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធមួយចំនួនតូចដែលនៅសេសសល់ដែលមានសង្គមម្តាយ។ <ref>{{Cite book|title=Garo and Khasi: A comparative study in matrilineal systems|date=18 March 2019|isbn=978-3-11-133016-7|url=https://books.google.com/books?id=viuLDwAAQBAJ&q=khasi+tribe+matrilineal|language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Langstieh|first=Mebarisuk|last2=Sahu|first2=Sudhansubala|date=25 February 2026|title=Patriarchal Constraints in Everyday Lives: Gender Roles, Matrilineality, and the Status of Contemporary Khasi Women|url=https://vc.bridgew.edu/jiws/vol28/iss1/14|journal=Journal of International Women's Studies|volume=28|issue=1|issn=1539-8706}}</ref> យោងតាម រដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា ជនជាតិខាស៊ីត្រូវបានផ្តល់ឋានៈជា កុលសម្ព័ន្ធតាមកាលវិភាគ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ទេវកថាខាស៊ី === [[File:G105706.jpg|រូបភាពតូច| ស្ត្រី​ជនជាតិ​ខាស៊ី និង​ថ្ម​ឈរ​នៅ​ជិត​ឡៃតលីងកូត រដ្ឋMeghalaya ប្រទេសឥណ្ឌា]] ទេវកថាខាស៊ីតាមដានទីលំនៅដើមរបស់កុលសម្ព័ន្ធទៅកាន់ {{Lang|kha|'Ki Hynñiewtrep}} ("ខ្ទមទាំងប្រាំពីរ")។ <ref name="Banaji2010">{{Cite book|title=South Asian media cultures|date=1 April 2010|isbn=978-1-84331-842-2|pages=48–}}</ref> នេះបើយោងតាមទេវកថាខាស៊ី, {{Lang|kha|U Blei Trai Kynrad}} (ព្រះជាម្ចាស់ ជាព្រះអម្ចាស់) ដើមឡើយបានចែកចាយពូជមនុស្សទៅជា ១៦ គ្រួសារនៅស្ថានសួគ៌ ( {{Lang|kha|Khadhynriew Trep}} ) <ref name="Nongkinrih2002">{{Cite book|title=Khasi society of Meghalaya: a sociological understanding|year=2002|isbn=978-81-7387-137-5|pages=130–131}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងចំណោមគ្រួសារទាំង ១៦ នេះ មានគ្រួសារចំនួនប្រាំពីរបានជាប់គាំងនៅលើផែនដី ខណៈដែលគ្រួសារចំនួន ៩ ផ្សេងទៀតរស់នៅស្ថានសួគ៌។ យោងទៅតាមទេវកថា ជណ្ដើរសួគ៌ាមួយដែលស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំ Lum Sohpetbneng ដ៏ពិសិដ្ឋ (ដែលមានទីតាំងនៅ ស្រុក Ri-Bhoi សព្វថ្ងៃនេះ) បានអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សទៅស្ថានសួគ៌ដោយសេរី និងញឹកញាប់នៅពេលណាដែលពួកគេចង់បាន រហូតដល់ថ្ងៃមួយពួកគេត្រូវបានគេបោកបញ្ឆោតឱ្យកាប់ដើមឈើដ៏ទេវភាពមួយ ដែលមានទីតាំងនៅកំពូលភ្នំ Lum Diengiei (ក៏ស្ថិតនៅ ក្នុងស្រុក East Khasi Hills សព្វថ្ងៃនេះដែរ) ដែលជាកំហុសធ្ងន់ធ្ងរដែលរារាំងពួកគេមិនឱ្យចូលទៅកាន់ស្ថានសួគ៌ជារៀងរហូត។ ទេវកថានេះត្រូវបានគេឃើញជាញឹកញាប់  ជាពាក្យប្រៀបធៀបអំពីរបៀបដែលធម្មជាតិ និងដើមឈើ ជាពិសេស គឺជាការបង្ហាញពីភាពទេវភាពនៅលើផែនដី ហើយការបំផ្លាញធម្មជាតិ និងដើមឈើមានន័យថា កាត់ផ្តាច់ចំណងរបស់យើងជាមួយភាពទេវភាព។ ដូចជនជាតិជប៉ុនដែរ ជនជាតិខាស៊ីប្រើមាន់ជល់ជានិមិត្តរូប ពីព្រោះពួកគេជឿថា វាគឺជាព្រះអង្គដែលបានដាស់តឿនព្រះ ហើយក៏បានត្រួសត្រាយផ្លូវដោយរាបសារសម្រាប់ព្រះដើម្បីបង្កើតសកលលោកនៅដើមដំបូងនៃពេលវេលា។ មាន់ជល់ គឺជានិមិត្តរូបនៃពេលព្រឹកព្រលឹម ដែលសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមថ្មី និងព្រះអាទិត្យរះថ្មី។ ភាសាខាស៊ីមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ភាសាប៉ាឡៅហ្គី នៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ពួកមុនសម័យខាស៊ីបានធ្វើចំណាកស្រុកឆ្លងកាត់ភូមាខាងលើទៅកាន់ជ្រលងភ្នំព្រហ្មបុត្រនៅតាមផ្លូវទៅកាន់Meghalaya ។ === ភាសា === ភាសាខាស៊ី ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្នែកមួយនៃ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|គ្រួសារភាសា មន-ខ្មែរ]] ។ យោងតាមលោក Peter Wilhelm Schmidt ជនជាតិ Khasi មានទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] នៅ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ។ ការស្រាវជ្រាវច្រើនប្រភេទបង្ហាញថា ប្រជាជនអូស្ត្រូអាស៊ីនៅ អនុទ្វីបឥណ្ឌា មានប្រភពមកពីការធ្វើចំណាកស្រុកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងសម័យ ហូឡូស៊ីន ។ ពាក្យជាច្រើនមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីដទៃទៀតដូចជាភាសា ប៉ាឡៅ និង [[ភាសាខ្មែរ]] ៖ {| class="wikitable sortable" |+Comparison between Khasi, Khmer, and Vietnamese !Meaning !Khasi !Khmer !Vietnamese !Notes |- |Tiger |{{Lang|kha|khla}} |{{Lang|km|khla}} |{{Lang|vi|hổ, cọp}} | |- |To fly |{{Lang|kha|her}} |{{Lang|km|haer}} |{{Lang|vi|bay}} | |- |Belly |{{Lang|kha|kpoh}} |{{Lang|km|poh}} |{{Lang|vi|bụng}} | |- |New |{{Lang|kha|thymme, thymmai}} |{{Lang|km|thmei, thmai}} |{{Lang|vi|mới}} | |- |Year |{{Lang|kha|snem}} |{{Lang|km|chnem}} |{{Lang|vi|năm}} | |- |Leaf |{{Lang|kha|sla, 'la}} |{{Lang|km|slaek}} |{{Lang|vi|lá}} | |- |Crab |{{Lang|kha|tham}} |{{Lang|km|ktam}} |{{Lang|vi|dam, đam}} | |- |Hand |{{Lang|kha|kti, 'ti}} |{{Lang|km|tai}} |{{Lang|vi|tay}} | |- |Finger or toe |{{Lang|kha|pream}} |{{Lang|km|mream}} |{{Lang|vi|ngón}} | |- |Children |{{Lang|kha|khun, khon, kon}} |{{Lang|km|kaun, kon}} |{{Lang|vi|con}} | |- |Birds |{{Lang|kha|sim}} |_ |{{Lang|vi|chim}} | |- |Eyes |{{Lang|kha|khmat, 'mat}} |{{Lang|km|phnek}} |{{Lang|vi|mắt}} | |- |Fish |{{Lang|kha|dohkha}} |{{Lang|km|kaa-}} (prefix) |{{Lang|vi|cá}} | |- |Mother |{{Lang|kha|mei}} |{{Lang|km|mae}} |{{Lang|vi|mẹ}} |{{Lang|th|mea}} in Thai |- |Rice |{{Lang|kha|khaw}} |{{Lang|km|sraw, angkhor}} |{{Lang|vi|gạo}} |{{Lang|th|khaw}} in Thai |- |Python |{{Lang|kha|thlen}} |{{Lang|km|thlan}} |{{Lang|vi|trăn}} | |} === សម័យទំនើប === [[File:Man_in_Khasia_Tribal_Village_-_Lawachara_National_Park_-_Outside_Srimangal_-_Sylhet_Division_-_Bangladesh_(12924388915).jpg|រូបភាពតូច| បុរសខាស៊ី នៅ Sreemangal ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ជនជាតិខាស៊ី បានទាក់ទងជាមួយ អង់គ្លេស ជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៨២៣ បន្ទាប់ពីជនជាតិខាស៊ី បានកាន់កាប់ រដ្ឋ Assam ។ តំបន់​ដែល​មាន​ជនជាតិ​ខាស៊ី​រស់នៅ​នោះ បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​ខេត្ត​អាសាម បន្ទាប់​ពី​រដ្ឋ​ភ្នំ​ខាស៊ី (ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រហែល ២៥ នគរ) បាន​ចូល​ជា​សម្ព័ន្ធភាព​រង​ជាមួយ ​អង់គ្លេស ។ ដំណាំសំខាន់ៗដែលផលិតដោយជនជាតិខាស៊ីគឺ ស្លឹកម្លូ គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ក្រូច ម្នាស់ ផ្លែព្រូន លីឈី អង្ករ និងបន្លែក្នុងស្រុក។ == ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ និងក្រុមរង == [[File:1947-Khasi_states.png|ស្តាំ|រូបភាពតូច| រដ្ឋខាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៤៧]] អ្នកសង្គមវិទូជនជាតិខាស៊ីជាច្រើនចាត់ថ្នាក់កុលសម្ព័ន្ធខាស៊ីនៅក្នុងកុលសម្ព័ន្ធរងទាំងប្រាំពីរខាងក្រោម ដែលត្រូវបានគេស្គាល់រួមគ្នាថា 'U Hynñiewtrep' ឬ 'ខាស៊ី'៖ * '''ឃីនរៀម''' (ឬណងផ្លាំង)៖ រស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃ ស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងកើត ។ * '''ជនជាតិភ្នា''' (ឬស៊ីនតេង) រស់នៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបនៃ ស្រុកជែនទីយ៉ាហ៊ីលស៍ ។ * '''ជនជាតិ​បូយ''' ​រស់នៅ​លើ​ភ្នំ​ខាងក្រោម​នៅ​ខាងជើង និង​ឦសាន​នៃ ​ភ្នំ​ខាស៊ី និង​ជែនទីយ៉ា ឆ្ពោះទៅ​ជ្រលង​ភ្នំ [[ទន្លេព្រហ្មបុត្រ|​ព្រហ្មបុត្រា]] ក្នុង​តំបន់​ដ៏​ធំ​មួយ​ក្នុង ​ស្រុក​រី-បូយ ។ * '''វ៉ា''' ត្រូវបានបែងចែកជា វ៉ា-ជែនទី និង វ៉ា-ឃីនរៀម រស់នៅលើជម្រាលភាគខាងត្បូងដ៏ចោតនៃ ភ្នំខាស៊ី ដែលនាំទៅដល់ [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ * '''ជនជាតិម៉ារ៉ាម''' រស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃផ្នែកកណ្តាលនៃ ស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងលិច ។ * '''ជនជាតិលីងហ្គាំ''' រស់នៅភាគខាងលិចនៃ ស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងលិច ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង ភ្នំហ្គារ៉ូ បង្ហាញលក្ខណៈភាសា និងវប្បធម៌ ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលពីជនជាតិខាស៊ីនៅភាគខាងកើត និង ប្រជាជនហ្គារ៉ូ នៅភាគខាងលិច។ * '''ឌីកូ''' គឺជាក្រុមសត្វដែលផុតពូជ ដែលធ្លាប់រស់នៅតំបន់ទំនាបនៃស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងលិច។ == សម្លៀកបំពាក់ == [[File:Khasi_tribe_para_dance.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កុមារ​ខាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៤៤]] [[File:Shad_Suk_Mysiem.JPG|រូបភាពតូច| អ្នករាំខាស៊ីក្នុងពិធីបុណ្យ Shad Suk Mynsiem ក្នុងទីក្រុង Shillong។]] សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិខាស៊ីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា 'i shongkun bad i Don burom' ដែលបកប្រែថា មានភាពថ្លៃថ្នូរ/គោរព និងសុភាពរាបសារ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់បុរស គឺ {{Lang|kha|Jymphong}} អាវ​វែង​គ្មាន​ដៃ​គ្មាន​កអាវ ចង​ដោយ​ខ្សែ​ពី​ខាង​មុខ។ សព្វថ្ងៃនេះ បុរស​ខាស៊ី​ភាគច្រើន​បាន​ស្លៀកពាក់​បែប​លោកខាងលិច។ នៅក្នុងឱកាសពិធីផ្សេងៗ ពួកគេបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងឈុត {{Lang|kha|Jymphong}} និង សារុង ដែលមានខ្សែក្រវាត់តុបតែងចង្កេះ ហើយពួកគេក៏អាចពាក់ឈ្នួតក្បាលផងដែរ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់នារី ត្រូវបានគេហៅថា {{Lang|kha|Jainsem}} ឬ {{Lang|kha|Dhara}} ដែលទាំងពីរនេះត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងប្រណិតជាមួយនឹងក្រណាត់ជាច្រើនដុំ ដែលផ្តល់ឱ្យរាងកាយនូវរាងស៊ីឡាំង។ នៅក្នុងពិធីផ្សេងៗ ពួកគេអាចពាក់មកុដប្រាក់ ឬមាស។ បន្លា ឬ ចុង​មួយ​ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ទៅ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ​នៃ​មកុដ ដែលត្រូវ​នឹង​រោម​ដែល​បុរស​ពាក់។ {{Lang|kha|Jainsem}} មាន​សម្ភារៈ​ពីរ​ដុំ​ដែល​តោង​នៅ​លើ​ស្មា​នីមួយៗ។ «ធារ៉ា» មាន​សម្ភារៈ​តែមួយ​ដុំ​ដែល​ចង​នៅ​លើ​ស្មា​នីមួយៗ​ផងដែរ។ ការត្បាញ​អំបោះ Ryndia គឺជាសិល្បៈមួយដែលត្រូវបានបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមុខរបរមួយ ដែលផ្តល់ជីវភាពដល់គ្រួសារនានានៅក្នុងតំបន់។ ជាប្រពៃណី ក្រណាត់​ដែល​ត្បាញ​ដោយ​ដៃ ដែល​ត្រូវ​បាន​ពាក់​ដោយ​មោទនភាព​ដោយ​បុរស​និង​ស្ត្រី​នៅ​មេហ្គាឡាយ៉ា ក្រណាត់​ដែល​មិន​ទាន់​ជ្រលក់​ពណ៌​ស​ ឬ​ការ​រចនា​ជា​បន្ទះ​ពណ៌​ត្នោត​ខ្ចី​ និង​ពណ៌​ស្វាយ គឺជា​និមិត្តរូប​វប្បធម៌​របស់​ជនជាតិ​ខាស៊ី។ សូត្រអេរី ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា «សូត្រសន្តិភាព» ដោយសារដំណើរការផលិតត្រូវបានចាត់ទុកថាគ្មានអំពើហិង្សា។ ការត្បាញត្រូវបានធ្វើឡើងជាចម្បងដោយស្ត្រី។ សូត្រអេរីនៅមេហ្គាឡាយ៉ាត្រូវបានផលិតឡើងពីដើមដល់ចប់ដោយស្ត្រីដែលធ្វើការពីផ្ទះ ឬជាចង្កោម។ == សាសនា == {| class="wikitable" |+'''សាសនាក្នុងចំណោមជនជាតិខាស៊ីស (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១១)''' <ref>{{Cite web |title=Religion Data of Census 2011: XXX ST Meghalaya |url=https://blog.cpsindia.org/2016/10/religion-data-of-census-2011-xxx-st.html?m=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025174848/https://blog.cpsindia.org/2016/10/religion-data-of-census-2011-xxx-st.html?m=1 |archive-date=25 October 2022 |access-date=27 January 2023}}</ref> <ref>{{Cite web |title=India - ST-14: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Tripura - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11904 |access-date=19 November 2025 |website=censusindia.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=India - ST-14: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Mizoram - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11903 |access-date=19 November 2025 |website=censusindia.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=India - ST-14 A: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Assam - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/12521 |access-date=19 November 2025 |website=censusindia.gov.in}}</ref> ! rowspan="2" | សាសនា ! colspan="2" |រដ្ឋមេឃល័យ (Meghalaya) |- ! ចំនួនប្រជាជន ! % |- | គ្រិស្តបរិស័ទ | ១,១៧៣,៦៩៣ | ៨៣.១៤% |- | នីម ខាស៊ី | ២១៧,៤៨៨ | ១៥.៤១% |- | ហិណ្ឌូ | ១០,៣០២ | ០,៧៣% |- | ពុទ្ធសាសនិកជន | ១,៨០៣ | ០,១២% |- | ប្រជាជនមូស្លីម | ១,៦៨៩ | ០,១១% |- | អ្នកមិនជឿព្រះ | ៦,៨០០ | ០,៤៩% |- | សរុប | ១,៤១១,៧៧៥ | ១០០% |} == មនុស្ស​ល្បីៗ == * លោក Sniawbhalang Dhar អនុប្រធានរដ្ឋ Meghalaya * អៃប៊័រឡាង ខុងជី (Aiborlang Khongjee ) កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * លោក Bonily Khongmen ជាអ្នកនយោបាយឥណ្ឌាមកពីគណបក្ស សមាជជាតិឥណ្ឌា និងជាអតីតសមាជិក Lok Sabha * លោក Paty Ripple Kyndiah អ្នកនយោបាយឥណ្ឌា * Rocus Lamare កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * លោក DD Lapang អតីតអភិបាលរដ្ឋ Meghalaya * អាំប៉ារីន លីនដូ អ្នកនយោបាយ * Eugeneson Lyngdoh កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * លោក James Michael Lyngdoh អតីតប្រធានស្នងការរៀបចំការបោះឆ្នោតនៃប្រទេសឥណ្ឌា * លោក Paul Lyngdoh អ្នកនយោបាយ * U Kiang Nangbah អ្នកប្រយុទ្ធសេរីភាព * លោក Neil Nongkynrih នាយកក្រុម ចម្រៀង Shillong Chamber Choir * Keishing Clifford Nongrum, MVC, Mahavir Chakra ទទួលបានពានរង្វាន់ (ក្រោយខ្នង) * Sayeedullah Nongrum សប្បុរសជន Khasi និង MLA បីដង * Donkupar Roy អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃ Meghalaya * លោក JJM Nichols Roy (លោកបូជាចារ្យ James Joy Mohan Nichols Roy) សមាជិកសភាធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា ដែលជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវនៃឧបសម្ព័ន្ធទីប្រាំមួយនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា "ដែលបានបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាស្រុកស្វយ័តនៅតំបន់កុលសម្ព័ន្ធនៅភាគឦសាន" <ref>{{Cite web |title=Constitution of India |url=https://www.constitutionofindia.net/constituent_assembly_members/j_j_m__nichols_roy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006141900/https://www.constitutionofindia.net/constituent_assembly_members/j_j_m__nichols_roy |archive-date=6 October 2021 |access-date=15 August 2022 |website=Constitutionofindia.net}}</ref> <ref>{{Cite web |title=J.J.M. Nichols Roy: Khasi Hills Autonomous District Council |url=https://khadc.nic.in/JJM_Nichols_Roy.html |access-date=15 August 2022 |website=khadc.nic.in}}</ref> * លោក JD Rymbai អតីតអភិបាលរដ្ឋ Meghalaya * Ricky Shabong កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * អ៊ូ ទីរ៉ុត ស៊ីង អ្នកតស៊ូដើម្បីសេរីភាព * លោក George Gilbert Swell អតីតអនុប្រធានសភា Lok Sabha និងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតប្រចាំប្រទេសន័រវេស និងភូមា * លោកស្រី Silverine Swer សកម្មជនសង្គម និងបរិស្ថានឥណ្ឌា អ្នកអប់រំ និងមន្ត្រីរាជការ។ * លោក David R. Syiemlieh អតីតប្រធានគណៈកម្មការសេវាសាធារណៈសហភាព (UPSC) * Skendrowell Syiemlieh អ្នកចំរៀងប្រជាប្រិយ Khasi និងជាអ្នកទទួលរង្វាន់ Padmashree ។ * លោក Prestone Tynsong អនុប្រធានរដ្ឋ Meghalaya == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] muw1yakt0b4cx3rlf79sczjv5bpzrgl 341844 341837 2026-10-11T13:24:34Z Phan Pan 43379 341844 wikitext text/x-wiki '''ជនជាតិខាស៊ី''' (Khasi) គឺជា ក្រុមជនជាតិ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] នៃ តំបន់ Meghalaya នៅភាគឦសាននៃ [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] ដែលមានប្រជាជនច្រើននៅក្នុងរដ្ឋ Assam ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសបង់ក្លាដែស និងនៅតំបន់មួយចំនួននៃ [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ ជនជាតិខាស៊ីសមានប្រជាជនភាគច្រើននៅភាគខាងកើតនៃ Meghalaya ជាពិសេសនៅ តំបន់ភ្នំខាស៊ី ជាកន្លែងដែលពួកគេតំណាងឱ្យ ៧៨.៣% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្នុងតំបន់។ <ref name="Census2011">{{Cite web |last=ORGI |title=C-16: Population by Mother Tongue |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815035759/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |archive-date=15 August 2018 |access-date=10 July 2018 |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ពួកគេក៏មានចំនួនប្រហែល ៤៨% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់រដ្Meghalaya ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់រដ្ឋ។ ពួកគេ​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|​ដែល​និយាយ​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ី]] ​មួយ​ចំនួន​តូច​នៅ [[អាស៊ីខាងត្បូង|​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង]] ។ កុលសម្ព័ន្ធខាស៊ីមានកិត្តិយសជាកុលសម្ព័ន្ធមួយក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធមួយចំនួនតូចដែលនៅសេសសល់ដែលមានសង្គមម្តាយ។ <ref>{{Cite book|title=Garo and Khasi: A comparative study in matrilineal systems|date=18 March 2019|isbn=978-3-11-133016-7|url=https://books.google.com/books?id=viuLDwAAQBAJ&q=khasi+tribe+matrilineal|language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Langstieh|first=Mebarisuk|last2=Sahu|first2=Sudhansubala|date=25 February 2026|title=Patriarchal Constraints in Everyday Lives: Gender Roles, Matrilineality, and the Status of Contemporary Khasi Women|url=https://vc.bridgew.edu/jiws/vol28/iss1/14|journal=Journal of International Women's Studies|volume=28|issue=1|issn=1539-8706}}</ref> យោងតាម រដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា ជនជាតិខាស៊ីត្រូវបានផ្តល់ឋានៈជា កុលសម្ព័ន្ធតាមកាលវិភាគ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ទេវកថាខាស៊ី === [[File:G105706.jpg|រូបភាពតូច| ស្ត្រី​ជនជាតិ​ខាស៊ី និង​ថ្ម​ឈរ​នៅ​ជិត​ឡៃតលីងកូត រដ្ឋMeghalaya ប្រទេសឥណ្ឌា]] ទេវកថាខាស៊ីតាមដានទីលំនៅដើមរបស់កុលសម្ព័ន្ធទៅកាន់ {{Lang|kha|'Ki Hynñiewtrep}} ("ខ្ទមទាំងប្រាំពីរ")។ <ref name="Banaji2010">{{Cite book|title=South Asian media cultures|date=1 April 2010|isbn=978-1-84331-842-2|pages=48–}}</ref> នេះបើយោងតាមទេវកថាខាស៊ី, {{Lang|kha|U Blei Trai Kynrad}} (ព្រះជាម្ចាស់ ជាព្រះអម្ចាស់) ដើមឡើយបានចែកចាយពូជមនុស្សទៅជា ១៦ គ្រួសារនៅស្ថានសួគ៌ ( {{Lang|kha|Khadhynriew Trep}} ) <ref name="Nongkinrih2002">{{Cite book|title=Khasi society of Meghalaya: a sociological understanding|year=2002|isbn=978-81-7387-137-5|pages=130–131}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងចំណោមគ្រួសារទាំង ១៦ នេះ មានគ្រួសារចំនួនប្រាំពីរបានជាប់គាំងនៅលើផែនដី ខណៈដែលគ្រួសារចំនួន ៩ ផ្សេងទៀតរស់នៅស្ថានសួគ៌។ យោងទៅតាមទេវកថា ជណ្ដើរសួគ៌ាមួយដែលស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំ Lum Sohpetbneng ដ៏ពិសិដ្ឋ (ដែលមានទីតាំងនៅ ស្រុក Ri-Bhoi សព្វថ្ងៃនេះ) បានអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សទៅស្ថានសួគ៌ដោយសេរី និងញឹកញាប់នៅពេលណាដែលពួកគេចង់បាន រហូតដល់ថ្ងៃមួយពួកគេត្រូវបានគេបោកបញ្ឆោតឱ្យកាប់ដើមឈើដ៏ទេវភាពមួយ ដែលមានទីតាំងនៅកំពូលភ្នំ Lum Diengiei (ក៏ស្ថិតនៅ ក្នុងស្រុក East Khasi Hills សព្វថ្ងៃនេះដែរ) ដែលជាកំហុសធ្ងន់ធ្ងរដែលរារាំងពួកគេមិនឱ្យចូលទៅកាន់ស្ថានសួគ៌ជារៀងរហូត។ ទេវកថានេះត្រូវបានគេឃើញជាញឹកញាប់  ជាពាក្យប្រៀបធៀបអំពីរបៀបដែលធម្មជាតិ និងដើមឈើ ជាពិសេស គឺជាការបង្ហាញពីភាពទេវភាពនៅលើផែនដី ហើយការបំផ្លាញធម្មជាតិ និងដើមឈើមានន័យថា កាត់ផ្តាច់ចំណងរបស់យើងជាមួយភាពទេវភាព។ ដូចជនជាតិជប៉ុនដែរ ជនជាតិខាស៊ីប្រើមាន់ជល់ជានិមិត្តរូប ពីព្រោះពួកគេជឿថា វាគឺជាព្រះអង្គដែលបានដាស់តឿនព្រះ ហើយក៏បានត្រួសត្រាយផ្លូវដោយរាបសារសម្រាប់ព្រះដើម្បីបង្កើតសកលលោកនៅដើមដំបូងនៃពេលវេលា។ មាន់ជល់ គឺជានិមិត្តរូបនៃពេលព្រឹកព្រលឹម ដែលសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមថ្មី និងព្រះអាទិត្យរះថ្មី។ ភាសាខាស៊ីមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ភាសាប៉ាឡៅហ្គី នៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ពួកមុនសម័យខាស៊ីបានធ្វើចំណាកស្រុកឆ្លងកាត់ភូមាខាងលើទៅកាន់ជ្រលងភ្នំព្រហ្មបុត្រនៅតាមផ្លូវទៅកាន់Meghalaya ។ === ភាសា === ភាសាខាស៊ី ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្នែកមួយនៃ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|គ្រួសារភាសា មន-ខ្មែរ]] ។ យោងតាមលោក Peter Wilhelm Schmidt ជនជាតិ Khasi មានទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] នៅ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ។ ការស្រាវជ្រាវច្រើនប្រភេទបង្ហាញថា ប្រជាជនអូស្ត្រូអាស៊ីនៅ អនុទ្វីបឥណ្ឌា មានប្រភពមកពីការធ្វើចំណាកស្រុកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងសម័យ ហូឡូស៊ីន ។ ពាក្យជាច្រើនមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីដទៃទៀតដូចជាភាសា ប៉ាឡៅ និង [[ភាសាខ្មែរ]] ៖ {| class="wikitable sortable" |+ការប្រៀបធៀបរវាងកាស៊ី ខ្មែរ និងយួន !ពាក្យ !ខាស៊ី !ខ្មែរ !វៀតណាម !Notes |- |ខ្លា |ខ្លា (khla) |{{Lang|km|ខ្លា}} |{{Lang|vi|ហូ (hổ), កូប (cọp)}} | |- |ហើរ |{{Lang|kha|ហេរ (her)}} |{{Lang|km|ហើរ}} |{{Lang|vi|បាយ (bay)}} | |- |ពោះ |{{Lang|kha|ក្ពោះ (kpoh)}} |{{Lang|km|ពោះ}} |{{Lang|vi|ប៉ុង (bụng)}} | |- |ថ្មី |{{Lang|kha|ថីមេ (thymme), ថីម៉ៃ (thymmai)}} |{{Lang|km|ថ្មី}} |{{Lang|vi|ម៉ើយ (mới)}} | |- |Year |{{Lang|kha|ស្នាំ (snem)}} |{{Lang|km|ឆ្នាំ}} |{{Lang|vi|ណាំ (năm)}} | |- |ស្លៀក |{{Lang|kha|ស្លា (sla), អ្លា ('la)}} |{{Lang|km|ស្លៀក}} |{{Lang|vi|ឡា (lá)}} | |- |ក្ដាម |{{Lang|kha|ថាម (tham)}} |{{Lang|km|ក្ដាម}} |{{Lang|vi|ដាម (dam), ដាម (đam)}} | |- |ដៃ |{{Lang|kha|ក្តី (kti), 'តី (ti)}} |{{Lang|km|ដៃ}} |{{Lang|vi|តៃ (tay)}} | |- |ម្រាម |{{Lang|kha|ប្រៀម}} |{{Lang|km|ម្រាម}} |{{Lang|vi|ង៉ោន (ngón)}} | |- |កូន |{{Lang|kha|ខុន, ខោន, កោន}} |{{Lang|km|កូន}} |{{Lang|vi|កន (con)}} | |- |បក្សី |{{Lang|kha|ស៊ីម}} |_ |{{Lang|vi|ឈីម}} | |- |ភ្នែក |{{Lang|kha|ខ្មាត់ (khmat), អ្មាត់}} |{{Lang|km|ភ្នែក}} |{{Lang|vi|ម៉ាត់ (mắt)}} | |- |ត្រី |{{Lang|kha|ដុះខា (dohkha)}} |{{Lang|km|kaa-}} (បុព្វបទ) |{{Lang|vi|កា (cá)}} | |- |ម្ដាយ |{{Lang|kha|ម៉ៃ (mai)}} |{{Lang|km|ម៉ែ}} |{{Lang|vi|មែ}} |{{Lang|th|ម៉ែ}} ក្នុង ភាសាថៃ |- |Rice |{{Lang|kha|ខាវ (khaw)}} |{{Lang|km|ស្រូវ, អង្ករ}} |{{Lang|vi|ហ្គាវ (gạo)}} |{{Lang|th|ខាវ}} ក្នុង ភាសាថៃ |- |ថ្លាន់ |{{Lang|kha|ថ្លេន (thlen)}} |{{Lang|km|ថ្លាន់}} |{{Lang|vi|ចាន់ (trăn)}} | |} === សម័យទំនើប === [[File:Man_in_Khasia_Tribal_Village_-_Lawachara_National_Park_-_Outside_Srimangal_-_Sylhet_Division_-_Bangladesh_(12924388915).jpg|រូបភាពតូច| បុរសខាស៊ី នៅ Sreemangal ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ជនជាតិខាស៊ី បានទាក់ទងជាមួយ អង់គ្លេស ជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៨២៣ បន្ទាប់ពីជនជាតិខាស៊ី បានកាន់កាប់ រដ្ឋ Assam ។ តំបន់​ដែល​មាន​ជនជាតិ​ខាស៊ី​រស់នៅ​នោះ បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​ខេត្ត​អាសាម បន្ទាប់​ពី​រដ្ឋ​ភ្នំ​ខាស៊ី (ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រហែល ២៥ នគរ) បាន​ចូល​ជា​សម្ព័ន្ធភាព​រង​ជាមួយ ​អង់គ្លេស ។ ដំណាំសំខាន់ៗដែលផលិតដោយជនជាតិខាស៊ីគឺ ស្លឹកម្លូ គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ក្រូច ម្នាស់ ផ្លែព្រូន លីឈី អង្ករ និងបន្លែក្នុងស្រុក។ == ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ និងក្រុមរង == [[File:1947-Khasi_states.png|ស្តាំ|រូបភាពតូច| រដ្ឋខាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៤៧]] អ្នកសង្គមវិទូជនជាតិខាស៊ីជាច្រើនចាត់ថ្នាក់កុលសម្ព័ន្ធខាស៊ីនៅក្នុងកុលសម្ព័ន្ធរងទាំងប្រាំពីរខាងក្រោម ដែលត្រូវបានគេស្គាល់រួមគ្នាថា 'U Hynñiewtrep' ឬ 'ខាស៊ី'៖ * '''ឃីនរៀម''' (ឬណងផ្លាំង)៖ រស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃ ស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងកើត ។ * '''ជនជាតិភ្នា''' (ឬស៊ីនតេង) រស់នៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបនៃ ស្រុកជែនទីយ៉ាហ៊ីលស៍ ។ * '''ជនជាតិ​បូយ''' ​រស់នៅ​លើ​ភ្នំ​ខាងក្រោម​នៅ​ខាងជើង និង​ឦសាន​នៃ ​ភ្នំ​ខាស៊ី និង​ជែនទីយ៉ា ឆ្ពោះទៅ​ជ្រលង​ភ្នំ [[ទន្លេព្រហ្មបុត្រ|​ព្រហ្មបុត្រា]] ក្នុង​តំបន់​ដ៏​ធំ​មួយ​ក្នុង ​ស្រុក​រី-បូយ ។ * '''វ៉ា''' ត្រូវបានបែងចែកជា វ៉ា-ជែនទី និង វ៉ា-ឃីនរៀម រស់នៅលើជម្រាលភាគខាងត្បូងដ៏ចោតនៃ ភ្នំខាស៊ី ដែលនាំទៅដល់ [[បង់ក្លាដែស|ប្រទេសបង់ក្លាដែស]] ។ * '''ជនជាតិម៉ារ៉ាម''' រស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃផ្នែកកណ្តាលនៃ ស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងលិច ។ * '''ជនជាតិលីងហ្គាំ''' រស់នៅភាគខាងលិចនៃ ស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងលិច ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង ភ្នំហ្គារ៉ូ បង្ហាញលក្ខណៈភាសា និងវប្បធម៌ ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលពីជនជាតិខាស៊ីនៅភាគខាងកើត និង ប្រជាជនហ្គារ៉ូ នៅភាគខាងលិច។ * '''ឌីកូ''' គឺជាក្រុមសត្វដែលផុតពូជ ដែលធ្លាប់រស់នៅតំបន់ទំនាបនៃស្រុកភ្នំខាស៊ីខាងលិច។ == សម្លៀកបំពាក់ == [[File:Khasi_tribe_para_dance.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កុមារ​ខាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៤៤]] [[File:Shad_Suk_Mysiem.JPG|រូបភាពតូច| អ្នករាំខាស៊ីក្នុងពិធីបុណ្យ Shad Suk Mynsiem ក្នុងទីក្រុង Shillong។]] សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិខាស៊ីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា 'i shongkun bad i Don burom' ដែលបកប្រែថា មានភាពថ្លៃថ្នូរ/គោរព និងសុភាពរាបសារ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់បុរស គឺ {{Lang|kha|Jymphong}} អាវ​វែង​គ្មាន​ដៃ​គ្មាន​កអាវ ចង​ដោយ​ខ្សែ​ពី​ខាង​មុខ។ សព្វថ្ងៃនេះ បុរស​ខាស៊ី​ភាគច្រើន​បាន​ស្លៀកពាក់​បែប​លោកខាងលិច។ នៅក្នុងឱកាសពិធីផ្សេងៗ ពួកគេបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងឈុត {{Lang|kha|Jymphong}} និង សារុង ដែលមានខ្សែក្រវាត់តុបតែងចង្កេះ ហើយពួកគេក៏អាចពាក់ឈ្នួតក្បាលផងដែរ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់នារី ត្រូវបានគេហៅថា {{Lang|kha|Jainsem}} ឬ {{Lang|kha|Dhara}} ដែលទាំងពីរនេះត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងប្រណិតជាមួយនឹងក្រណាត់ជាច្រើនដុំ ដែលផ្តល់ឱ្យរាងកាយនូវរាងស៊ីឡាំង។ នៅក្នុងពិធីផ្សេងៗ ពួកគេអាចពាក់មកុដប្រាក់ ឬមាស។ បន្លា ឬ ចុង​មួយ​ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ទៅ​ផ្នែក​ខាងក្រោយ​នៃ​មកុដ ដែលត្រូវ​នឹង​រោម​ដែល​បុរស​ពាក់។ {{Lang|kha|Jainsem}} មាន​សម្ភារៈ​ពីរ​ដុំ​ដែល​តោង​នៅ​លើ​ស្មា​នីមួយៗ។ «ធារ៉ា» មាន​សម្ភារៈ​តែមួយ​ដុំ​ដែល​ចង​នៅ​លើ​ស្មា​នីមួយៗ​ផងដែរ។ ការត្បាញ​អំបោះ Ryndia គឺជាសិល្បៈមួយដែលត្រូវបានបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមុខរបរមួយ ដែលផ្តល់ជីវភាពដល់គ្រួសារនានានៅក្នុងតំបន់។ ជាប្រពៃណី ក្រណាត់​ដែល​ត្បាញ​ដោយ​ដៃ ដែល​ត្រូវ​បាន​ពាក់​ដោយ​មោទនភាព​ដោយ​បុរស​និង​ស្ត្រី​នៅ​មេហ្គាឡាយ៉ា ក្រណាត់​ដែល​មិន​ទាន់​ជ្រលក់​ពណ៌​ស​ ឬ​ការ​រចនា​ជា​បន្ទះ​ពណ៌​ត្នោត​ខ្ចី​ និង​ពណ៌​ស្វាយ គឺជា​និមិត្តរូប​វប្បធម៌​របស់​ជនជាតិ​ខាស៊ី។ សូត្រអេរី ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា «សូត្រសន្តិភាព» ដោយសារដំណើរការផលិតត្រូវបានចាត់ទុកថាគ្មានអំពើហិង្សា។ ការត្បាញត្រូវបានធ្វើឡើងជាចម្បងដោយស្ត្រី។ សូត្រអេរីនៅមេហ្គាឡាយ៉ាត្រូវបានផលិតឡើងពីដើមដល់ចប់ដោយស្ត្រីដែលធ្វើការពីផ្ទះ ឬជាចង្កោម។ == សាសនា == {| class="wikitable" |+'''សាសនាក្នុងចំណោមជនជាតិខាស៊ីស (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១១)''' <ref>{{Cite web |title=Religion Data of Census 2011: XXX ST Meghalaya |url=https://blog.cpsindia.org/2016/10/religion-data-of-census-2011-xxx-st.html?m=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025174848/https://blog.cpsindia.org/2016/10/religion-data-of-census-2011-xxx-st.html?m=1 |archive-date=25 October 2022 |access-date=27 January 2023}}</ref> <ref>{{Cite web |title=India - ST-14: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Tripura - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11904 |access-date=19 November 2025 |website=censusindia.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=India - ST-14: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Mizoram - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11903 |access-date=19 November 2025 |website=censusindia.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=India - ST-14 A: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Assam - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/12521 |access-date=19 November 2025 |website=censusindia.gov.in}}</ref> ! rowspan="2" | សាសនា ! colspan="2" |រដ្ឋមេឃល័យ (Meghalaya) |- ! ចំនួនប្រជាជន ! % |- | គ្រិស្តបរិស័ទ | ១,១៧៣,៦៩៣ | ៨៣.១៤% |- | នីម ខាស៊ី | ២១៧,៤៨៨ | ១៥.៤១% |- | ហិណ្ឌូ | ១០,៣០២ | ០,៧៣% |- | ពុទ្ធសាសនិកជន | ១,៨០៣ | ០,១២% |- | ប្រជាជនមូស្លីម | ១,៦៨៩ | ០,១១% |- | អ្នកមិនជឿព្រះ | ៦,៨០០ | ០,៤៩% |- | សរុប | ១,៤១១,៧៧៥ | ១០០% |} == មនុស្ស​ល្បីៗ == * លោក Sniawbhalang Dhar អនុប្រធានរដ្ឋ Meghalaya * អៃប៊័រឡាង ខុងជី (Aiborlang Khongjee ) កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * លោក Bonily Khongmen ជាអ្នកនយោបាយឥណ្ឌាមកពីគណបក្ស សមាជជាតិឥណ្ឌា និងជាអតីតសមាជិក Lok Sabha * លោក Paty Ripple Kyndiah អ្នកនយោបាយឥណ្ឌា * Rocus Lamare កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * លោក DD Lapang អតីតអភិបាលរដ្ឋ Meghalaya * អាំប៉ារីន លីនដូ អ្នកនយោបាយ * Eugeneson Lyngdoh កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * លោក James Michael Lyngdoh អតីតប្រធានស្នងការរៀបចំការបោះឆ្នោតនៃប្រទេសឥណ្ឌា * លោក Paul Lyngdoh អ្នកនយោបាយ * U Kiang Nangbah អ្នកប្រយុទ្ធសេរីភាព * លោក Neil Nongkynrih នាយកក្រុម ចម្រៀង Shillong Chamber Choir * Keishing Clifford Nongrum, MVC, Mahavir Chakra ទទួលបានពានរង្វាន់ (ក្រោយខ្នង) * Sayeedullah Nongrum សប្បុរសជន Khasi និង MLA បីដង * Donkupar Roy អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃ Meghalaya * លោក JJM Nichols Roy (លោកបូជាចារ្យ James Joy Mohan Nichols Roy) សមាជិកសភាធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា ដែលជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវនៃឧបសម្ព័ន្ធទីប្រាំមួយនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា "ដែលបានបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាស្រុកស្វយ័តនៅតំបន់កុលសម្ព័ន្ធនៅភាគឦសាន" <ref>{{Cite web |title=Constitution of India |url=https://www.constitutionofindia.net/constituent_assembly_members/j_j_m__nichols_roy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006141900/https://www.constitutionofindia.net/constituent_assembly_members/j_j_m__nichols_roy |archive-date=6 October 2021 |access-date=15 August 2022 |website=Constitutionofindia.net}}</ref> <ref>{{Cite web |title=J.J.M. Nichols Roy: Khasi Hills Autonomous District Council |url=https://khadc.nic.in/JJM_Nichols_Roy.html |access-date=15 August 2022 |website=khadc.nic.in}}</ref> * លោក JD Rymbai អតីតអភិបាលរដ្ឋ Meghalaya * Ricky Shabong កីឡាករបាល់ទាត់ឥណ្ឌា * អ៊ូ ទីរ៉ុត ស៊ីង អ្នកតស៊ូដើម្បីសេរីភាព * លោក George Gilbert Swell អតីតអនុប្រធានសភា Lok Sabha និងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតប្រចាំប្រទេសន័រវេស និងភូមា * លោកស្រី Silverine Swer សកម្មជនសង្គម និងបរិស្ថានឥណ្ឌា អ្នកអប់រំ និងមន្ត្រីរាជការ។ * លោក David R. Syiemlieh អតីតប្រធានគណៈកម្មការសេវាសាធារណៈសហភាព (UPSC) * Skendrowell Syiemlieh អ្នកចំរៀងប្រជាប្រិយ Khasi និងជាអ្នកទទួលរង្វាន់ Padmashree ។ * លោក Prestone Tynsong អនុប្រធានរដ្ឋ Meghalaya == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] ahmryh67b746qb1zyf34i66bws3pnre 2 54942 341845 2026-10-11T13:31:40Z Seyhaktit 50459 Try to built-in my namespaces correctly 341845 wikitext text/x-wiki # User : -Seyhaktit • My adress: User:Seyhaktit •Purpose: This is my personal workspace and public identity on Wikipedia. •What goes here: I am trying to map my identity as an immigrant, preserve Canadian local heritage culture, and my passion for human heritage (Art, Culture, Education, and Science). fu643lo1slt39i6e947vj21eqa5uldv 0 54943 341846 2026-10-11T13:48:16Z Phan Pan 43379 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1373682649|Australo-Melanesian]]" 341846 wikitext text/x-wiki '''ជនជាតិ អូស្ត្រាឡូ-មេឡាណេស៊ី''' ( Australo-Melanesians) គឺជា ក្រុមប្រវត្តិសាស្ត្រ ហួសសម័យនៃមនុស្សផ្សេងៗគ្នាដែលមានដើមកំណើតនៅ មេឡាណេស៊ី និង [[អូស្ត្រាលី]] ។ ជា​រឿង​ចម្រូងចម្រាស ក្រុម​មួយ​ចំនួន​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ចំនួន​នៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|​អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] និង [[អាស៊ីខាងត្បូង|​អាស៊ី​ខាងត្បូង]] ក៏​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​ផង​ដែរ។ == ប្រវត្តិ​ពាក្យ​វិទ្យា == ពាក្យ "អូស្ត្រាឡយដ៍" ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងជនជាតិវិទ្យានៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដោយពិពណ៌នាអំពីកុលសម្ព័ន្ធ ឬប្រជាជន "នៃប្រភេទជនជាតិដើមអូស្ត្រាលី"។ ពាក្យថា "ពូជសាសន៍អូស្ត្រាលីអយ" ត្រូវបានណែនាំដោយ លោក Thomas Huxley ក្នុងឆ្នាំ 1870 ដើម្បីសំដៅទៅលើជនជាតិដើមភាគតិចមួយចំនួននៅ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ី]] [[អាស៊ីខាងត្បូង|ខាងត្បូង]] អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង [[អូសេអានី]] ។ <ref>{{Cite book|last1=Pearson|first1=Roger|title=Anthropological Glossary|date=1985|publisher=Krieger Publishing Company|pages=20, 128, 267|isbn=9780898745108|url=https://books.google.com/books?id=HjANAAAAYAAJ|access-date=2 February 2018}}</ref> នៅក្នុង ​មនុស្សសាស្ត្រ​រូបវន្ត ''ពាក្យថា Australoid'' ត្រូវបានប្រើសម្រាប់លក្ខណៈពិសេស​រូបវិទ្យា​របស់​ជនជាតិ​អូស្ត្រាលី​ដើមកំណើត​អូស្ត្រាលី ដោយ Daniel John Cunningham នៅក្នុង ''​សៀវភៅ​សិក្សា​អំពី​កាយវិភាគសាស្ត្រ'' (1902) របស់គាត់។ ក្រុម​ជាតិសាសន៍ ''Australioid'' ( ''sic'' ជាមួយនឹង​ការបន្ថែម ''-i-'' ) ត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងដោយ Thomas Huxley នៅក្នុងអត្ថបទមួយ ''ស្តីពីការចែកចាយភូមិសាស្ត្រនៃការកែប្រែសំខាន់ៗរបស់មនុស្សជាតិ'' (1870) ដែលក្នុងនោះគាត់បានបែងចែកមនុស្សជាតិជាបួនក្រុមសំខាន់ៗ (Xanthochroic, Mongoloid, Negroid និង Australioid)។ គំរូដើមរបស់គាត់រួមមានប្រជាជនដើមកំណើតនៃ តំបន់ Deccan ក្នុង [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] ក្រោមប្រភេទ Australoid ជាពិសេស "ក្នុងទម្រង់គួរឱ្យកត់សម្គាល់" ក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធភ្នំនៃខ្ពង់រាប Deccan។ Huxley បានចាត់ថ្នាក់បន្ថែមទៀតថា Melanochroi (ប្រជាជននៃ ពូជសាសន៍មេឌីទែរ៉ាណេ ) ជាល្បាយនៃ Xanthochroi (ជនជាតិអឺរ៉ុបខាងជើង) និង Australioids។ == ភាពចម្រូងចម្រាស == {{MeyersLexikonEthnographicMap}}ប្រជាជន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ជា​ក្រុម​ជា " Negrito " ដូចជា​ជនជាតិ Andamanese (មកពី​កោះ Andaman ក្នុង​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា) ជនជាតិ សេម៉ាង និង បាតេក (មកពី​ម៉ាឡេស៊ី) ជនជាតិ ម៉ានីក (មកពី​ថៃ) ជនជាតិ អេតា ជនជាតិ អតិ និង ​ក្រុម​ជនជាតិ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​នៅ​ហ្វីលីពីន ជនជាតិ វេទដា នៃ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា និង​កុលសម្ព័ន្ធ ​ស្បែក​ខ្មៅ ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ផ្នែក​ខាងក្នុង​នៃ ​អនុទ្វីប​ឥណ្ឌា (កុលសម្ព័ន្ធ ​និយាយ​ភាសា ឌ្រាវីឌ មួយចំនួន និង ​ជនជាតិ ម៉ុនដា [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|ដែល​និយាយ​ភាសា មន-ខ្មែរ]] ) ក៏​ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​បាន​ណែនាំ​ថា​ជា​របស់​ក្រុម អូស្ត្រាឡូ-មេឡាណេស៊ី <ref name="Coon 1939 425–431">{{Cite book|year=1939|location=[[New York City|New York]]|title=The Races of Europe|url=https://archive.org/details/racesofeurope031695mbp|author-link=Carleton S. Coon|pages=[https://archive.org/details/racesofeurope031695mbp/page/n554 425]–431}}</ref> ប៉ុន្តែ​មាន​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​អំពី​ការ​ដាក់​បញ្ចូល​នេះ។ <ref>{{Cite journal|last=Laubenfels|first=David J. de|date=1968|title=Australoids, Negroids, and Negroes: A Suggested Explanation for Their Disjunct Distributions|url=https://www.jstor.org/stable/2561818|journal=Annals of the Association of American Geographers|volume=58|issue=1|pages=42–50|jstor=2561818|quote=Australoids, Negroids (Negrito), and Negroes display perplexing disjunct distributions for which there is no historical explanation. Australoids and Negroids alternate with one another in areas from Africa to Australia but maintain their racial distinctions throughout. A careful examination of their distributions, plus examination of their cultures, shows a striking ecological correlation with Negroids always in the rainforests and Australoids clinging to the open country.}}</ref> ការដាក់បញ្ចូលកុលសម្ព័ន្ធឥណ្ឌានៅក្នុងក្រុមនេះមិនត្រូវបានកំណត់យ៉ាងច្បាស់លាស់ទេ ហើយវាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងសំណួរនៃ ប្រជាជនដើមនៃប្រទេសឥណ្ឌា និងដើមកំណើតរួមគ្នាដែលអាចកើតមានរវាងប្រជាជនឥណ្ឌា អាន់ដាម៉ាន និង សាហ៊ូល នៃសម័យថ្មប៉ប្រះទឹកខាងលើ។{{Citation needed|date=June 2024}} ដើមកំណើតអូស្ត្រាឡូ-មេឡាណេស៊ីដែលបានស្នើឡើងនៃប្រជាជនអាស៊ីខាងត្បូងដើម នៅតែជាសំណួរបើកចំហជាយូរមកហើយ។ វាត្រូវបានអ្នកជំនាញខាងនរវិទ្យាឥណ្ឌាឱបក្រសោបថា ជាការសង្កត់ធ្ងន់លើបុរាណភាពដ៏ជ្រៅនៃបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌា។ កុលសម្ព័ន្ធ​អ្នកប្រមាញ់-ប្រមូលផល និងអ្នកនេសាទ​អូស្ត្រាឡូ-មេឡាណេស៊ី​នៅ​ផ្នែកខាងក្នុង​នៃ​ប្រទេសឥណ្ឌា ត្រូវបាន​កំណត់អត្តសញ្ញាណ​ជាមួយ​នឹង ​នគរ​នីសាដា ដែល​បាន​ពិពណ៌នា​នៅក្នុង [[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|​មហាភារតៈ]] ។ Panchanan Mitra (1923) បន្ទាប់ពី Vincenzo Giuffrida-Ruggeri (1913) ទទួលស្គាល់ stratum Pre-Dravidian ''Australo-Veddaic'' នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ពួក ដ្រាវីឌាន ខ្លួនឯងត្រូវបានគេអះអាងថាដើមឡើយជាជនជាតិ អូស្ត្រាឡូ-មេឡាណេស៊ី <ref>{{Cite book|title=Man in India|date=2000|page=59|url=https://books.google.com/books?id=wPhEAQAAIAAJ}}</ref> ដែលជាទស្សនៈមួយដែលកាន់ដោយ Biraja Sankar Guha ក្នុងចំណោមអ្នកដទៃទៀត។ កុលសម្ព័ន្ធ​ឥណ្ឌា​ខាង​ត្បូង​ដែល​ត្រូវ​បាន​ពណ៌នា​យ៉ាង​ពិសេស​ថា​មាន​សម្ព័ន្ធភាព​របស់​អូស្ត្រាឡូ-មេឡាណេស៊ី រួមមាន អូរ៉ាអុង ម៉ុនដា សាន់តាល់ ប៊ីល ហ្គោនឌី កាដារ ​នៃ​ខេរ៉ាឡា គូ រ៉ុមបា និង អ៊ីរូឡា នៃ នីលហ្គីរី ផានីយ៉ាន ម៉ាឡា បា យូរ៉ា លីស កាន នីកា និង ឆេន ស៊ូរ៉ាន់ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៣ ពូជសាសន៍ Australoid ត្រូវបានគេជឿថាជាផ្នែកមួយនៃ "ពូជសាសន៍ Caucasoid បុរាណ" រួមជាមួយ Ainus, Dravidians និង Veddas ។ <ref>{{Cite book|last1=Beals|first1=Ralph L.|title=An Introduction to Anthropology|last2=Hoijer|first2=Harry|publisher=The Macmillan Company|year=1953|place=New York}}</ref> == ការរិះគន់ដោយផ្អែកលើពន្ធុវិទ្យាទំនើប == បន្ទាប់ពីពិភាក្សាអំពីលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្សេងៗដែលប្រើក្នុងជីវវិទ្យាដើម្បីកំណត់ប្រភេទរង ឬពូជសាសន៍ លោក Alan R. Templeton បានសន្និដ្ឋាននៅឆ្នាំ ២០១៦ ថា “[ចម្លើយ]ចំពោះសំណួរថាតើពូជសាសន៍មាននៅក្នុងមនុស្សឬអត់ គឺច្បាស់លាស់ និងមិនច្បាស់លាស់៖ ទេ។” <ref name="Templeton2016"> {{Cite book|last1=Templeton|first1=A.|title=How Evolution Shapes Our Lives: Essays on Biology and Society|date=2016|pages=346–361|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv7h0s6j.26|publisher=Princeton University Press|place=Princeton, Oxford|isbn=978-1-4008-8138-3}}</ref> {{Rp|360}}<ref>That this view reflects the consensus among American anthropologists is stated in: {{Cite journal|last=Wagner|first=Jennifer K.|last2=Yu|first2=Joon-Ho|last3=Ifekwunigwe|first3=Jayne O.|last4=Harrell|first4=Tanya M.|last5=Bamshad|first5=Michael J.|last6=Royal|first6=Charmaine D.|date=February 2017|title=Anthropologists' views on race, ancestry, and genetics|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=162|issue=2|pages=318–327|doi=10.1002/ajpa.23120|issn=0002-9483|pmc=5299519|pmid=27874171}} See also: {{Cite web |last=American Association of Physical Anthropologists |author-link=American Association of Physical Anthropologists |date=27 March 2019 |title=AAPA Statement on Race and Racism |url=https://physanth.org/about/position-statements/aapa-statement-race-and-racism-2019/ |access-date=19 June 2020 |website=American Association of Physical Anthropologists}}</ref> គម្រោង​ហ្សែន​ Pan-Asian បានសន្និដ្ឋានថា ប្រជាជន​ជនជាតិ​ស្បែក​ខ្មៅ​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ប្រជាជន​ជនជាតិ​ស្បែក​ខ្មៅ​នៅ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​ប្រជាជន​ក្នុងស្រុក​ដែល​មិនមែន​ជា​ជនជាតិ​ស្បែក​ខ្មៅ ជាជាង​ទាក់ទង​គ្នា​ទៅវិញទៅមក ដែល​បាន​គូសបញ្ជាក់​ពី​ការមិនមាន​ក្រុម​ជនជាតិ​អូស្ត្រាលី-មេឡាណេស៊ី​ដាច់ដោយឡែក​មួយ។ <ref>{{Cite journal|last=Stoneking|first=Mark|last2=Delfin|first2=Frederick|date=23 February 2010|title=The Human Genetic History of East Asia: Weaving a Complex Tapestry|journal=Current Biology|language=English|volume=20|issue=4|pages=R188–R193|bibcode=2010CBio...20.R188S|doi=10.1016/j.cub.2009.11.052|issn=0960-9822|pmid=20178766|doi-access=free}}</ref> == ឯកសារយោង == fctxryv1y66hpn5byffe3htnfh7zwec 0 54944 341849 2026-10-11T14:27:30Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ចក្រភពអង្គរ គ.ស (៨០២-១៤៣១)]] ទៅ [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341849 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី]] 7lbru0frzdjqaube56th17ev5xdx2jy 0 54945 341851 2026-10-11T14:27:47Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី]] ទៅ [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 341851 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី]] 22blwutrqave8vrzxx0cxqegjhfms6g 3 54946 341853 2026-10-11T14:47:34Z ~2026-54835-28 53401 /* VEASNA */ ផ្នែកថ្មី 341853 wikitext text/x-wiki == VEASNA == VEAsNA 0978263250 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54835-28|~2026-54835-28]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54835-28|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៤៧ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) lbcpylllnl0oga4f9oa8b3gzo88jsrq 3 54947 341855 2026-10-11T19:05:42Z ~2026-54872-67 53408 /* sarethchree@gmail.com */ ផ្នែកថ្មី 341855 wikitext text/x-wiki == sarethchree@gmail.com == RTR45 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-54872-67|~2026-54872-67]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-54872-67|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:០៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) h5tcnyrj73ovlunaufptv4r5dk549qo 0 54948 341893 2026-10-12T07:26:57Z ~2026-54796-32 53415 https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=YouTube_Music&veaction=edit&campaign=external-machine-translation 341893 wikitext text/x-wiki === Youtube https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=YouTube_Music&veaction=edit&campaign=external-machine-translation === ta6lv6ni9kmz69ugirdsb1iorcc538u