វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 8350 341993 341991 2026-10-15T04:46:36Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* តំបន់អភិរក្សនិងការពារ */ 341993 wikitext text/x-wiki '''ភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Phnom Kulen or Kulen Mountain) គឺជាជួរភ្នំនិងជាផ្នែកមួយនៃ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox Settlement | official_name = ភ្នំគូលែន | other_name = Phnom Kulen or Kulen Mountain | native_name = | nickname = | settlement_type = | motto = | image_skyline = Phnom_Kulen8.JPG | image_size = | image_caption = ទេសភាពភ្នំគូលែន | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | map_size = | map_caption = ផែនទីនៃភ្នំគូលែន | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_x = | dot_y = = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ទីតាំង | subdivision_name = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ប្រភេទភ្នំ | subdivision_name1 = [[ថ្មភក់]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = | established_date = | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = |latd=13 |latm=34 |lats=47.28 |latNS=N |longd=104 |longm=12 |longs=55.44 |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនមានឈ្មោះដើមថា[[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទីតាំងកំណើតនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ភ្នំគូលែនក៏ជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ប្រារព្ធធ្វើ[[ពិធីទេវរាជ]]និងប្រកាសឯករាជ្យពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ និងជាពេលដែល[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]កកើតឡើង។ភ្នំនេះគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដំបូងគេជិតកន្លះសតវត្សរ៍មុនពេលប្តូរទៅ[[ហរិហរាល័យ]]ដែលឥឡូវនេះហៅថា[[រលួស (ប្រាសាទ)|រលួស]]វិញ។<ref>{{Cite web |date=2024-07-18 |title=ភ្នំគូលែនជាទីកំណើតនៃអាណាចក្រអង្គរ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1956383.html |access-date=2026-03-27 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ៣៧៥០០ ហិកតាដែលមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] ភ្នំគូលែន និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]។ភ្នំនីមួយៗមិនត្រឹមតែមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងការជួយថែរក្សាលំនឹងបរិស្ថាននៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]តាមរយៈប្រភពធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែបមានព្រៃឈើ ប្រភពទឹក និង ជីវៈចម្រុះប៉ុណ្ណោះនោះទេប៉ុន្តែវាមានអត្ថន័យយ៉ាងជ្រៅជ្រះនិងមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្រ្តសម្រាប់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារសំណង់ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះ។កន្លងមកភ្នំគូលែនធ្លាប់ទទួលបានងារជា[[ឧទ្យានជាតិ]]តាមព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ហើយបានក្លាយជាឧទ្យានជាតីទី ០២ បន្ទាប់ពីឧទ្យានជាតិទី ០១ នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលត្រូវបានការពារនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩២៥។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh |archivedate=2026-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260412112817/https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |url-status=dead }}</ref> ==ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]](ប៉ែកខាងកើតនិងប៉ែកខាងជើង)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ប៉ែកខាងត្បូង) និង [[ស្រុកវ៉ារិន]](ប៉ែកខាងលិច)ហើយគ្របដណ្តប់លើឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]នៃ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]នៃ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]។ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំតូចមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ល្មមហើយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ភ្នំគូលែនលាតសន្ធឹងប្រវែងប្រហែល ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីប៉ែកខាងលិចឈាងខាងជើងទៅខាងកើតឈាងខាងត្បូងហើយមានចម្ងាយប្រហែល ៤៨ គីឡូម៉ែត្រនៅភាគខាងជើង[[ក្រុងសៀមរាប]]។កំពូលភ្នំទាំងអស់មានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែលមានកម្ពស់ជាមធ្យម ៤០០ ម៉ែត្រ។កំពូលដែលខ្ពស់បំផុតគឺមានកម្ពស់ ៤៨៧ ម៉ែត្រ។តាមរយៈភូមិសាស្ត្រមួយផ្នែកធំនៃភ្នំគូលែនគឺជា[[ថ្មភក់]]។ហេតុដូច្នេះហើយវាមានសារៈសំខាន់ជាខ្លាំងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដោយបានផ្ដល់នូវវត្ថុធាតុដើមនៅក្នុងការកសាងសំណង់ផ្សេងៗរួមមានទាំងប្រាសាទជាច្រើននៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ប្រភពសំខាន់ជាងគេគឺស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំ។ភ្នំគូលែនបើនិយាយដោយឡែកគឺជាភ្នំដែលមានទំហំធំជាងគេនៅក្នុងចំណោមភ្នំតូចៗដូចបានបញ្ជាក់ខាងលើ។ធម្មជាតិវិទូ[[បារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកដល់ភ្នំគូលែននៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ បានចាត់ទុកភ្នំនេះថាគឺជាខ្ពង់រាបដោយសារខ្នងភ្នំមានសណ្ឋានជាវាលទំនាបដែលមានវិសាលភាពធំល្វឹងល្វើយលាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយជួរភ្នំនិងគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃក្រាស់ហើយមានកម្ពស់ប្រែប្រួលពី ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤០០ ម៉ែត្រនិងមានបណ្តោយប្រវែង ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ។ភ្នំគូលែនគឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់មួយដែលបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទបុរាណនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងរួមទាំងសហគមន៍មនុស្សផងដែរ។ម្យ៉ាងទៀតភ្នំនេះបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវទាំងឡាយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងនោះយើងឃើញមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវិភាគទៅលើសំណង់បុរាណ វត្ថុសិល្បៈ សិលាចារឹក ព្រៃឈើ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកធម្មជាតិនានា។ភ្នំគូលែនត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ចាត់ទុកជាភ្នំសក្ការៈបូជាហើយក៏ជាទីកន្លែងដែលជាទីពេញនិយមនៅក្នុងការធ្វើ[[ធម្មយាត្រា]]នៅចន្លោះពេលចុងសប្តាហ៍នៃពិធីបុណ្យ។ភ្នំនេះគឺជាទីកន្លែងដែលមានតួនាទីដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។នៅលើកំពូលភ្នំមានវត្តតូចមួយដែលមានតម្កល់[[បដិមាព្រះពុទ្ធ]]មួយអង្គទម្រេតព្រះកាយដែលឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភ្នំតែម្តង។នៅក្បែរនោះមានទឹកធ្លាក់ដែលជាការទាក់ទាញមួយសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរចុះមុជទឹកកម្សាន្ត។នៅជម្រាលភ្នំមានទីសក្ការៈតូចមួយដែលនៅទីនោះគេឲ្យឈ្មោះថា'''ទឹកជប់'''គឺជាកន្លែងដែលទឹកផុសចេញពីក្នុងថ្មហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទឹកព្រះដោយហេតុទឹកនោះផុសចេញពីភ្នំសក្ការៈបូជាមក។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh |archivedate=2026-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260412112817/https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |url-status=dead }}</ref> ==តំបន់អភិរក្សនិងការពារ== {{Main|ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន}} នៅតំបន់ភ្នំគូលែនមានតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិមួយឈ្មោះ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ស្រុកវ៉ារិន]]។គោលបំណងនៃការបង្កើតឧទ្យានជាតិនេះឡើងគឺសម្រាប់ទេសចរណ៍និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីអភិរក្សនិងការពារតំបន់ធម្មជាតិនៃភ្នំគូលែនដូចជាទឹកជ្រោះល្បីៗមួយចំនួន។ ==ឯកសារយោង== 14bl34n5ufg4jdivasqx59cdlg2rdp5 341996 341993 2026-10-15T06:26:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 341996 wikitext text/x-wiki '''ភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Phnom Kulen or Kulen Mountain) គឺជាជួរភ្នំនិងជាផ្នែកមួយនៃ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox Settlement | official_name = ភ្នំគូលែន | other_name = Phnom Kulen or Kulen Mountain | native_name = | nickname = | settlement_type = | motto = | image_skyline = Phnom_Kulen8.JPG | image_size = | image_caption = ទេសភាពភ្នំគូលែន | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | map_size = | map_caption = ផែនទីនៃភ្នំគូលែន | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_x = | dot_y = = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ទីតាំង | subdivision_name = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ប្រភេទភ្នំ | subdivision_name1 = [[ថ្មភក់]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = | established_date = | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = |latd=13 |latm=34 |lats=47.28 |latNS=N |longd=104 |longm=12 |longs=55.44 |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនមានឈ្មោះដើមថា[[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទីតាំងកំណើតនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ភ្នំគូលែនក៏ជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ប្រារព្ធធ្វើ[[ពិធីទេវរាជ]]និងប្រកាសឯករាជ្យពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ និងជាពេលដែល[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]កកើតឡើង។ភ្នំនេះគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដំបូងគេជិតកន្លះសតវត្សរ៍មុនពេលប្តូរទៅ[[ហរិហរាល័យ]]ដែលឥឡូវនេះហៅថា[[រលួស (ប្រាសាទ)|រលួស]]វិញ។<ref>{{Cite web |date=2024-07-18 |title=ភ្នំគូលែនជាទីកំណើតនៃអាណាចក្រអង្គរ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1956383.html |access-date=2026-03-27 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ៣៧៥០០ ហិកតាដែលមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] ភ្នំគូលែន និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]។ភ្នំនីមួយៗមិនត្រឹមតែមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងការជួយថែរក្សាលំនឹងបរិស្ថាននៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]តាមរយៈប្រភពធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែបមានព្រៃឈើ ប្រភពទឹក និង ជីវៈចម្រុះប៉ុណ្ណោះនោះទេប៉ុន្តែវាមានអត្ថន័យយ៉ាងជ្រៅជ្រះនិងមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្រ្តសម្រាប់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារសំណង់ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះ។កន្លងមកភ្នំគូលែនធ្លាប់ទទួលបានងារជា[[ឧទ្យានជាតិ]]តាមព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ហើយបានក្លាយជាឧទ្យានជាតីទី ០២ បន្ទាប់ពីឧទ្យានជាតិទី ០១ នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលត្រូវបានការពារនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩២៥។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/731 |access-date=2026-10-15 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref> ==ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]](ប៉ែកខាងកើតនិងប៉ែកខាងជើង)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ប៉ែកខាងត្បូង) និង [[ស្រុកវ៉ារិន]](ប៉ែកខាងលិច)ហើយគ្របដណ្តប់លើឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]នៃ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]នៃ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]។ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំតូចមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ល្មមហើយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ភ្នំគូលែនលាតសន្ធឹងប្រវែងប្រហែល ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីប៉ែកខាងលិចឈាងខាងជើងទៅខាងកើតឈាងខាងត្បូងហើយមានចម្ងាយប្រហែល ៤៨ គីឡូម៉ែត្រនៅភាគខាងជើង[[ក្រុងសៀមរាប]]។កំពូលភ្នំទាំងអស់មានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែលមានកម្ពស់ជាមធ្យម ៤០០ ម៉ែត្រ។កំពូលដែលខ្ពស់បំផុតគឺមានកម្ពស់ ៤៨៧ ម៉ែត្រ។តាមរយៈភូមិសាស្ត្រមួយផ្នែកធំនៃភ្នំគូលែនគឺជា[[ថ្មភក់]]។ហេតុដូច្នេះហើយវាមានសារៈសំខាន់ជាខ្លាំងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដោយបានផ្ដល់នូវវត្ថុធាតុដើមនៅក្នុងការកសាងសំណង់ផ្សេងៗរួមមានទាំងប្រាសាទជាច្រើននៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ប្រភពសំខាន់ជាងគេគឺស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំ។ភ្នំគូលែនបើនិយាយដោយឡែកគឺជាភ្នំដែលមានទំហំធំជាងគេនៅក្នុងចំណោមភ្នំតូចៗដូចបានបញ្ជាក់ខាងលើ។ធម្មជាតិវិទូ[[បារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកដល់ភ្នំគូលែននៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ បានចាត់ទុកភ្នំនេះថាគឺជាខ្ពង់រាបដោយសារខ្នងភ្នំមានសណ្ឋានជាវាលទំនាបដែលមានវិសាលភាពធំល្វឹងល្វើយលាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយជួរភ្នំនិងគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃក្រាស់ហើយមានកម្ពស់ប្រែប្រួលពី ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤០០ ម៉ែត្រនិងមានបណ្តោយប្រវែង ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ។ភ្នំគូលែនគឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់មួយដែលបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទបុរាណនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងរួមទាំងសហគមន៍មនុស្សផងដែរ។ម្យ៉ាងទៀតភ្នំនេះបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវទាំងឡាយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងនោះយើងឃើញមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវិភាគទៅលើសំណង់បុរាណ វត្ថុសិល្បៈ សិលាចារឹក ព្រៃឈើ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកធម្មជាតិនានា។ភ្នំគូលែនត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ចាត់ទុកជាភ្នំសក្ការៈបូជាហើយក៏ជាទីកន្លែងដែលជាទីពេញនិយមនៅក្នុងការធ្វើ[[ធម្មយាត្រា]]នៅចន្លោះពេលចុងសប្តាហ៍នៃពិធីបុណ្យ។ភ្នំនេះគឺជាទីកន្លែងដែលមានតួនាទីដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។នៅលើកំពូលភ្នំមានវត្តតូចមួយដែលមានតម្កល់[[បដិមាព្រះពុទ្ធ]]មួយអង្គទម្រេតព្រះកាយដែលឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភ្នំតែម្តង។នៅក្បែរនោះមានទឹកធ្លាក់ដែលជាការទាក់ទាញមួយសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរចុះមុជទឹកកម្សាន្ត។នៅជម្រាលភ្នំមានទីសក្ការៈតូចមួយដែលនៅទីនោះគេឲ្យឈ្មោះថា'''ទឹកជប់'''គឺជាកន្លែងដែលទឹកផុសចេញពីក្នុងថ្មហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទឹកព្រះដោយហេតុទឹកនោះផុសចេញពីភ្នំសក្ការៈបូជាមក។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/731 |access-date=2026-10-15 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref> ==តំបន់អភិរក្សនិងការពារ== {{Main|ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន}} នៅតំបន់ភ្នំគូលែនមានតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិមួយឈ្មោះ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ស្រុកវ៉ារិន]]។គោលបំណងនៃការបង្កើតឧទ្យានជាតិនេះឡើងគឺសម្រាប់ទេសចរណ៍និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីអភិរក្សនិងការពារតំបន់ធម្មជាតិនៃភ្នំគូលែនដូចជាទឹកជ្រោះល្បីៗមួយចំនួន។ ==ឯកសារយោង== 8xzworv5mwjpeoamv4198lxqc1g9jdx 0 13319 341994 341950 2026-10-15T05:20:15Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ */ 341994 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = Cambodia | relief = Yes | map_width = | map_caption = ផែនទីនៃឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]], {{flag|កម្ពុជា}} <ref name="wdpa"/> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ក្រុងសៀមរាប]] | lat_d = 13.6062 | long_d = 104.0957 | region = KH | area_km2 = 373.76 | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[មហិន្រ្ទបព៌ត|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទេសភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតានិងគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា[[ឧទ្យានជាតិ]]តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញដែលធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និងផ្នែកខាងកើតហៅថា[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh |archivedate=2026-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260412112817/https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |url-status=dead }}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិនិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ទឹកជ្រោះ== មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== j9r445qcpidwt9kcy8zeduy2wkapvab 341995 341994 2026-10-15T06:16:33Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ */ 341995 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = Cambodia | relief = Yes | map_width = | map_caption = ផែនទីនៃឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]], {{flag|កម្ពុជា}} <ref name="wdpa"/> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ក្រុងសៀមរាប]] | lat_d = 13.6062 | long_d = 104.0957 | region = KH | area_km2 = 373.76 | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[មហិន្រ្ទបព៌ត|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទេសភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតានិងគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា[[ឧទ្យានជាតិ]]តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញដែលធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និងផ្នែកខាងកើតហៅថា[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/731 |access-date=2026-10-15 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិនិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ទឹកជ្រោះ== មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== 18c70gzd4wls419oivc9u0q7yqp4kfp 0 40180 341997 339155 2026-10-15T08:57:07Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg]] → [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 341997 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក | image = [[File:Napoleonic Wars (revision).jpg|250px]] | caption = '''រូបរាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំ និងពីលើចុះក្រោម'''៖ សមរភូមិប្រយុទ្ធនៅ[[សមរភូមិអ៊ូស្ទែរលីត្ស៍|អូស្ទែរលីត្ស៍]], [[សមរភូមិទីក្រុងប៊ែរឡាំង (១៨០៦)|ប៊ែរឡាំង]], [[សមរភូមិហ្វ្រៃឡង់|ហ្វ្រៃឡង់]], [[សមរភូមិអាស្ពើន-អ៊ែស្លីង|អាស្ពើន-អ៊ែស្លីង]], [[ម៉ូស្គូក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង|ម៉ូស្គូ]], [[សមរភូមិលែបស៊ីគ|លែបស៊ីគ]] និង[[សមរភូមិទីក្រុងប៉ារីស (១៨១៤)|ប៉ារីស]] | date = ១៨ ឧសភា ១៨០៣ – ២០ វិច្ឆិកា ១៨១៥<br> (រយៈពេល៖ ១២ឆ្នាំ, ៦ខែ​ និង ២ថ្ងៃ) | place = [[ទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] [[សមុទ្រ មេឌីទែរ៉ានេ|សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]] [[សមុទ្រខាងជើង]] [[រីអូដេឡាផ្លាតា]] [[គីនេបារាំង]] [[ឥណ្ឌីខាងលិច]] [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] [[អាមេរិកខាងជើង]] [[កូកាស]] | result = ណាប៉ូលេអុងបានទទួលបរាជ័យ/ជ័យជម្នះខាងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត<br/>[[សមាជទីក្រុងវីយែន]]<br/>[[កិច្ចព្រមព្រៀងអឺរ៉ុប]]<small>{{Collapsible list|title='''លទ្ធផលសរុប'''៖|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:center;| *[[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៨១៤)|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីសលើកទីពីរ]] *ការនិរទេស[[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ព្រះចៅណាប៉ូលេអុងទី១]] ទៅលើកោះ[[សាំងហេលីណា]]<ref>{{cite book|author=John Sainsbury|title=Sketch of the Napoleon Museum|url=https://books.google.com/books?id=TwNmAAAAcAAJ&pg=PA15|year=1842|location=London|page=15}}</ref> *[[ចក្រភពបារាំងទីមួយ]]បានដួលរលំ *[[ប្រត្យាស្ថាប័ននៃរាជវង្សបួរបុងនៅបារាំង|រាជវង្សបួរបុងបានឡើងកាន់អំណាច]]នៅបារាំងវិញ *[[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ]] និង[[ណាដឺម៉ាក-ន័រវែស]]ត្រូវបានរំលាយ *ឱនភាពអំណាចឥទ្ធិពលនៃ[[សង្គ្រាមដើម្បីឯករាជ្យអាមេរិកអេស្ប៉ាញ|ចក្រភពអេស្ប៉ាញ]] [[ចក្រភពហុល្លង់|ហុល្លង់]] និង[[ចក្រភពព័រទុយហ្កាល់|ព័រទុយហ្កាល់]] *[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]បានលេចឡើងជាមហាអំណាចពិភពលោក<ref name="The Royal Navy">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/511494/The-Royal-Navy|title=(អង់គ្លេស) The Royal Navy|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=15 កុម្ភៈ 2016}}</ref> *[[ស៊ុយអែត-ន័រវែស|សហរាជាណាចក្រស៊ុយអែត និងន័រវែស]]<ref>Schäfer, Anton (2002). Zeittafel der Rechtsgeschichte. Von den Anfängen über Rom bis 1919. Mit Schwerpunkt Österreich und zeitgenössischen Bezügen (ជាភាសាអាល្លឺម៉ង់) (3 ed.). Edition Europa Verlag. {{ISBN|3-9500616-8-1}}. p. 137</ref> និង[[សហរាជាណាចក្រហុល្លង់]]ត្រូវបានបង្កើតឡើង<ref>Edward ''et al.'', pp. 522–524</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.parlement.com/id/vhnnmt7m42jk/de_grondwet_van_1815 |title=(ជាភាសាហុល្លង់) De Grondwet van 1815 |website=Parlement & Politiek |accessdate=26 មិថុនា 2014}}</ref> *[[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]]បានក្លាយជាមហាអំណាចថ្មីមួយនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FEDKAgAAQBAJ&pg=PA255|title=The Rise of Prussia 1700–1830|publisher=|isbn=9781317887034|last1=Dwyer|first1=Philip G.|date=4 February 2014}}</ref> *ការចាប់ផ្តើមនូវ[[ការបង្រួបបង្រួមជាតិអ៊ីតាលី|ដំណើរបង្រួបបង្រួមប្រទេសអ៊ីតាលី]]<ref>{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|url=https://archive.org/details/italianunificati0000coll|year=2003|publisher=Heinemann|location=Oxford|isbn=0-435-32754-2|edition=First|page=[https://archive.org/details/italianunificati0000coll/page/2 2]|series=Heinemann Advanced History}}</ref><ref>{{cite book|last=Riall|first=Lucy|title=The Italian Risorgimento: state, society, and national unification|url=https://archive.org/details/italianrisorgime0000rial|year=1994|publisher=Routledge|location=London|isbn=0-203-41234-6|edition=First|page=[https://archive.org/details/italianrisorgime0000rial/page/1 1]}}</ref> និង[[ការបង្រួបបង្រួមជាតិអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]]<ref>Jakob Walter, and Marc Raeff. ''The diary of a Napoleonic foot soldier''. Princeton, N.J., 1996.</ref> *ការរីករាលដាលនៃ[[ជាតិនិយម|លទ្ធិជាតិនិយម]] និង[[សេរីនិយម]]នៅទ្វីប[[អឺរ៉ុប]]<ref>Martyn Lyons p. 234–36</ref>{{sfn|Payne|1973|pp=432–433}} *តំហយចំនួនប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសបារាំង និងអឺរ៉ុបខាងលិច{{sfn|Esdaile|2009}} }} | combatant1 = '''[[កម្លាំងសម្ព័ន្ធភាពនៃសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក|កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត]]៖'''<br/>{{flagicon image|Flag of the United Kingdom.svg}} '''[[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]]'''{{collapsible list |bullets=yes |title={{flagicon|រាជាធិបតេយ្យហាបស្បួក}} '''[[រាជាធិបតេយ្យហាបស្បួក]]''' |{{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} '''[[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ]]''' {{refn|group=ស|[[ការរំលាយចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ|ត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៦]]។ សមាជិករដ្ឋជាច្រើននៃអតីតចក្រភពមួយនេះត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសបារាំងមុនពេលរំលាយដូចជា រដ្ឋនគរបាវីយែរ សាចសិន បាដ៍ និងវួធឹមប៊ឺកជាដើម។}} * {{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg|23px}} [[ក្សត្របុរីហាណូវើ|ហាណូវើ]]{{refn|ហាណូវើកាលនុះជាប់ក្នុង[[ឯកត្តសហភាព]]ជាមួយអង់គ្លេស។ វាត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុងនគរវែស្តហ្វាលីនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៦ ហើយត្រូវបានស្តារមកវិញជា[[ព្រះរាជាណាចក្រហាណូវើ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៨១៤។ នៅក្នុងសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងបារាំង រដ្ឋនគរហាណូវើបានផ្ដល់ទ័ពជំនួយឱ្យអង់គ្លេស និងដល់កម្លាំងលោកវែល្លីងតុននៅក្នុង[[យុទ្ធនាការវ៉ាតធឺលូ]]។|group=ស}} * {{flag|លិចតិនស្តាញ|1719}}<br/>''[[បញ្ជីរាយរដ្ឋសមាជិកនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ|រដ្ឋសមាជិកជាច្រើនទៀត...]]'' |{{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px}} '''[[ចក្រភពអូទ្រីស|អូទ្រីស]]'''{{refn|group=ស|បច្ចេកពាក្យ ''ចក្រភពអូទ្រីស'' ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់បន្ទាប់ពីព្រះចៅរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋព្រះនាម[[ហ្វ្រង់ស្វ័រទី២ (អធិរាជចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ)|ហ្វ្រង់ស្វ័រទី២]]បានទទួលគោរមងារជា[[អធិរាជអូទ្រីស|អធិរាជប្រទេសអូទ្រីស]]ដើម្បីជាការឆ្លើយតបនឹងការឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ណាប៉ូលេអុងជាព្រះចៅ[[អធិរាជនៃបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៤។ [[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ]]ត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៦ ដែលនាំឱ្យ "អធិរាជអូទ្រីស" ក្លាយជាគោរមងារចម្បងរបស់ព្រះចៅហ្វ្រង់។ ដោយហេតុនេះទើបបានជា "ចក្រភពអូទ្រីស" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅជំនួសឱ្យ "ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ" នៅក្នុងបរិបទសង្ខេបនៃសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក ទោះជាអង្គភាពទាំងពីរមានលក្ខណៈខុសគ្នាក្ដី។}}{{refn|name="អូទ្រីស&ព្រុស"|group=ស|បន្ទាប់ពីបារាំងបានយកឈ្នះលើ[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន|សម្ព័ន្ធភាពទីបួន]] និង[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ|ទីប្រាំ]] ប្រទេស​អូទ្រីសរួមជាមួយនឹងព្រុសក៏បាន​ក្លាយ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​បារាំង​ ហើយបានផ្ដល់កម្លាំងទ័ពជំនួយខ្លះឱ្យទៅបារាំងក្នុង[[ការឈ្លានពានរបស់បារាំងលើរុស្ស៊ី|យុទ្ធនាការឈ្លានពានប្រទេសរុស្ស៊ី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៨១២។ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរុស្ស៊ីត្រូវបរាជ័យ រដ្ឋទាំងពីរក៏បានផ្ដាច់ចំណងជាមួយបារាំងរួចបានចុះចូលក្នុង[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ|សម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ]]។}} * {{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី (១៥២៦–១៨៦៧)|ហុងគ្រី]]{{refn|[[ព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី (១៥៣៨–១៨៦៧)|អាណាចក្រហុងគ្រី]]បានចូលរួមចំណែកក្នុងសង្គ្រាមនេះដោយប្រើកងទ័ពរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ដាច់ដោយឡែកពីអូទ្រីស<ref>James R. Arnold: ''Napoleon Conquers Austria: The 1809 Campaign for Vienna'', ABC-Clio, 2003 [https://books.google.com/books?id=63xTTaYTbrwC&pg=PA36]</ref><ref>The Austrian Imperial-Royal Army (''{{lang|de|Kaiserliche-Königliche Heer}}'') 1805 – 1809: The Hungarian Royal Army [http://www.napoleon-series.org/military/organization/Austria/ArmyStudy/c_AustrianArmyHungary.html]</ref> ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងជួរកងកម្លាំងរាជាធិរាជអូទ្រីស និងព្រមទាំងដោយកងទ័ពប្រពៃណី ("insurrectio")។<ref>Todd Fisher: ''The Napoleonic Wars: The Empires Fight Back 1808–1812'', Oshray Publishing, 2001 [https://books.google.com/books?id=fpNMC02Im0YC&pg=PA7]</ref> សភាហុងគ្រី​បាន​បោះឆ្នោត​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម និង​បាន​យល់ព្រម​សងចំណាយសឹកមួយ​ភាគ​បីរបស់អូទ្រីស។|group=ស}} }} {{unbulleted list |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|23px}} '''[[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]]'''{{refn|name="អូទ្រីស&ព្រុស"|group=ស}} |{{flagicon|Russian Empire}} '''[[ចក្រភពរុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]'''{{refn|name="រុស្ស៊ី"|group=ស|ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាសមាជិកនាំមុខមួយនៃសម្ព័ន្ធភាពប្រឆាំងនឹងបារាំង ប៉ុន្តែរុស្ស៊ីបានប្រែជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់បារាំងវិញបន្ទាប់ពី[[សន្ធិសញ្ញាទីលស៊ីត]]ត្រូវបានចុះនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨១២ នៅពេលដែល[[ការឈ្លានពានរបស់បារាំងលើរុស្ស៊ី|បារាំងបានបើកការឈ្លានពានចូលរុស្ស៊ី]]។ ក្នុងនាមជាសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំង រុស្ស៊ីបានប្រកាសសង្គ្រាមលើប្រទេស[[សង្គ្រាមហ្វាំងឡង់|ស៊ុយអែត]] [[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ពែរ្ស (១៨០៤–១៨១៣)|អ៊ីរ៉ង់]] [[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-តួកគី (១៨០៦–១៨១២)|ចក្រភពអូតូម៉ង់]] និងព្រមទាំង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អង់គ្លេស (១៨០៧–១៨១២)|ចក្រភពអង់គ្លេស]]ផងដែរ។}} |{{flagicon|Spain|1785}} [[ចក្រភពអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]]{{refn|group=ស|name="SpaFra"|នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ[[ឆាលស៍ទី៤ (ព្រះមហាក្សត្រអេស្ប៉ាញ)|ឆាលស៍ទី៤]] ប្រទេសអេស្ប៉ាញគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយរបស់បារាំងក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី]] និង[[ការឈ្លានពានព័រទុយហ្កាល់ (១៨០៧)|យុទ្ធនាការឈ្លានពានប្រទេសព័រទុយហ្កាល់]]។ ឆាលស៍ទ្រង់ត្រូវបានព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គព្រះនាម [[ហ្វែឌីណង់ទី៧|ហ្វែឌីណង់]]ផ្តួលទម្លាក់ពីរាជបល្ល័ង្ក ដោយព្រះអង្គហ្វែឌីណង់ទ្រង់ចង់ចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអង់គ្លេសវិញប្រសើរជាជាងបារាំង។ ណាប៉ូលេអុងបានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ដោយផ្ដួលទម្លាក់ព្រះរាជាអេស្ប៉ាញទាំងពីរអង្គ ហើយបានលើកបងប្រុសសាមីខ្លូនផ្ទាល់នាម[[ចូសែហ្វ បូណាប៉ារត៍|ចូសែហ្វ]]ជាស្តេចថ្មីនៃអេស្ប៉ាញ ដែលនាំឱ្យប្រទេសអេស្ប៉ាញធ្លាក់មកត្រឹមជារដ្ឋរណបរបស់បារាំង។ ទង្វើនេះបាននាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមឧបទ្វីប|សង្គ្រាមនៅអេស្ប៉ាញ]] ខណៈរាជអំណាចអេស្ប៉ាញចាស់បានចុះចូលជាមួយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងបារាំង។}} |{{flagicon|Sweden|naval}} [[ស៊ុយអែត]]{{refn|name="ស៊ុយអែត"|group=ស|ក្នុងអំឡុងពេលរុស្ស៊ីជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងបារាំង រុស្ស៊ីបាន[[សង្គ្រាមហ្វាំងឡង់|វាយត្រួតត្រាហ្វាំងឡង់]]ដែលកាលនុះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស៊ុយអែត។ បន្ទាប់ពីលោកសេនាប្រមុខ[[សាលទី១៤ ចន|ប៊ែរណាដុតទ៍]]ក្លាយជារជ្ជទាយាទរាជបល្ល័ង្កស៊ុយអែត ប្រទេសស៊ុយអែតនេះក៏បានប្រកាស[[សង្គ្រាមស៊ុយអែត-អង់គ្លេស (១៨១០–១៨១២)|សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអង់គ្លេស]] ប៉ុន្តែភាគីទាំងពីរមិនដែលបានប៉ះទង្គិចគ្នានោះទេ។ ស៊ុយអែតបានក្លាយជាសមាជិកនាំមុខមួយនៃ[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ|សម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ]] ហើយបានប្រកាសសង្គ្រាមនឹងបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១២។}} |{{flagicon image|Flag Portugal (1750).svg}} [[ចក្រភពព័រទុយហ្កាល់|ព័រទុយហ្កាល់]] |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្រណាប្លេស|ណាប្លេស]]{{refn|ត្រឹមឆ្នាំ១៨០៦។|group=ស}} |{{flagicon image|Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្រស៊ីស៊ីល៍|ស៊ីស៊ីល៍]] |{{flagicon image|Flag of the Papal States (pre 1808).svg|23px}} [[រដ្ឋប៉ាប]] |{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ចក្រភពកាដចា|អ៊ីរ៉ង់]]{{refn|name="អ៊ីរ៉ង់"|រាជវង្សកាដចានៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បាន[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ពែរ្ស (១៨០៤–១៨១៣)|ច្បាំងជាមួយរុស្ស៊ី]]ចាប់ពីឆ្នាំ១៨០៤ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨១៣។ នៅដើមសង្គ្រាមនោះ អ៊ីរ៉ង់បានទទួលជំនួយគាំទ្រពីប្រទេសបារាំង។ ពេលដែលរុស្ស៊ីបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៧ ជំនួយពីបារាំងទៅអ៊ីរ៉ង់ក៏ត្រូវកាត់ផ្ដាច់ទាំងស្រុង ខណៈអង់គ្លេសបានមកផ្តល់ការគាំទ្រដល់អ៊ីរ៉ង់ជំនួសបារាំងវិញ។|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} [[ចក្រភពអូតូម៉ង់]]{{refn|name="ចក្រភពអូតូម៉ង់"|group=ស|ចក្រភពអូតូម៉ង់បានច្បាំងជាមួយកងទ័ពរបស់ណាប៉ូលេអុងនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការរបស់បារាំងនៅអេហ្ស៊ីប និងស៊ីរី]] ដែលត្រូវជាផ្នែកមួយនៃ[[សង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំង]]។ នៅក្នុងអំឡុងសម័យណាប៉ូលេអូនិករវាងឆ្នាំ១៨០៣ ដល់ឆ្នាំ១៨១៥ ពួកអូតូម៉ង់បានច្បាំងនឹងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តចំនួនពីរលើក៖ លើកទីមួយគឺប្រឆាំងនឹងអង់គ្លេសក្នុង[[សង្គ្រាមអង់គ្លេស-តួកគី (១៨០៧–១៨០៩)]] និងចុងក្រោយគឺរុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមតួកគី-រុស្ស៊ី (១៨០៦–១៨១២)]]។ រុស្ស៊ីធ្លាប់ជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ណាប៉ូលេអុងក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៨០៧–១៨១០។}} |{{flagicon image|Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា (១៧២០–១៨៦១)|សាដេញ៉ា]] |{{flagicon image|Flag of the Prince-Bishopric of Montenegro2.svg}} [[សង្ឃនាយក-ក្សត្របុរីម៉ុងតេណេគ្រោ|ម៉ុងតេណេគ្រោ]]{{refn|១៨០៦–១៨០៧, ១៨១៣–១៨១៤|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of Bavaria (striped).svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្របាវីយែរ|បាវីយែរ]]{{refn|ចាប់ពីឆ្នាំ១៨១៣។|name="13–15"|group=ស}} |{{flagicon image|State flag of Saxony before 1815.svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្រសាចសិន|សាចសិន]]{{refn|name="13–15"|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Württemberg (1806 - 1816).png}} [[ព្រះរាជាណាចក្រវួធឹមប៊ឺក|វួធឹមប៊ឺក]]{{refn|name="13–15"|group=ស}} |{{flagicon image|Banner of Baden (3^2).svg}} [[មហាពញារដ្ឋបាដ៍|បាដ៍]]{{refn|name="13–15"|group=ស}} |{{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្របារាំង|បារាំងបួរបុង]]{{refn|name="year1815"|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}} [[សហរាជាណាចក្រហុល្លង់|ហុល្លង់]]{{refn|name="year1815"|group=ស}} |{{flagicon image|Flagge Herzogtum Braunschweig (1814-1830).svg|23px}} [[ពញារដ្ឋប៊្រូនស្វីគ|ប៊្រូនស្វីគ]]{{refn|name="year1815"|១៨១៥។|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the House of Nassau Weilburg.svg}} [[ពញារដ្ឋណាស្សូ|ណាស្សូ]]{{refn|name="year1815"|group=ស}} |{{flagicon|ដាណឺម៉ាក|1785}} [[ប្រវត្តិសាស្ត្រដាណឺម៉ាក#សតវត្សរ៍ទី១៩|ដាណឺម៉ាក]]{{refn|name="ដាណឺម៉ាក"|បន្ទាប់ពីសមរភូមិទីក្រុងកូពែនហាកឆ្នាំ១៨០៧ បានបញ្ចប់ រដ្ឋដាណឺម៉ាក-ន័វវែសក៏បានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងបារាំង។ បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមដាណឺម៉ាក-ស៊ុយអែត (១៨១៣–១៨១៤)|បាត់បង់ន័រវែសទៅស៊ុយអែត]] ដាណឺម៉ាកក៏បានផ្ដាច់សម្ព័ន្ធភាពនឹងបារាំង រួចចូលរួមជាមួយសម្ព័ន្ធភាពនឹងអង់គ្លេសវិញ។|group=ស}} |{{flagdeco|ស្វីស|civil}} [[ប្រត្យាស្ថាប័ន និងបុនភាកម្ម នៅស្វីស|ស្វីស]]{{refn|name="year1815"|group=ស}} |{{flagicon image|State flag simple of the Grand Duchy of Tuscany.svg}} [[មហាពញារដ្ឋទូស្កាន់|ទូស្កាន់]]{{refn|name="year1815"|group=ស}} }} | combatant2 = {{collapsible list |bullets = yes |title={{flagdeco|បារាំង}} '''[[ចក្រភពបារាំងទីមួយ|ចក្រភពបារាំង]]'''{{refn|[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ|សាធារណរដ្ឋបារាំង]]នៅមុនឆ្នាំ១៨០៤។|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg|23px}} [[សាធារណរដ្ឋបាតាហ្វ]]{{refn|group=ស|ពីឆ្នាំ១៨០៣ ដល់ឆ្នាំ១៨០៦ មុនពេលក្លាយជា[[ព្រះរាជាណាចក្រហុល្លង់]]}} |{{flagicon|Netherlands}} [[ព្រះរាជាណាចក្រហុល្លង់ (១៨០៦–១៨១០)|ហុល្លង់]]{{refn| group=ស|ត្រូវបានកាត់ចូលទឹកដីបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១០។}} |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Etruria.svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្រអេទ្រូរី|អេទ្រូរី]]{{refn|group=ស|ត្រូវកាត់ចូលក្នុងទឹកដីបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៧។}} |{{flagicon image|Early Swiss cross.svg}} [[ស្វីសក្នុងសម័យណាប៉ូលេអូនិក#ច្បាប់សន្ធានកម្ម|ស្វីស]] |{{flagicon image|Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី (១៨០៥–១៨១៤)|អ៊ីតាលី]] |{{flagicon image|Flag of the Principality of Lucca (1805-1809).svg}} [[ក្សត្របុរីលុក្ក៍ និងព្យុំប៊ីណូ|លុក្ក៍ និងព្យុំប៊ីណូ]] | [[សហព័ន្ធរ៉ាំង]]{{refn |group=ស|រដ្ឋសម្ព័ន្ធមិត្តអាល្លឺម៉ង់ចំនួនដប់ប្រាំមួយដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់បារាំង (រាប់ទាំងបាវីយែរ និងវួធឹមប៊ឺក) បានរួមគ្នាបង្កើត[[សហព័ន្ធរ៉ាំង]]ឡើងនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៦ បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់[[សមរភូមិអ៊ូស្ទែរលីត្ស៍]] (ធ្នូ ១៨០៥)។}} *{{flagicon image|Flag of Bavaria (striped).svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្របាវីយែរ|បាវីយែរ]]{{refn|name="១៨១៣"|រហូតដល់ឆ្នាំ១៨១៣។|group=ស}} *{{flagicon image|State flag of Saxony before 1815.svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្រសាចសិន|សាចសិន]]{{refn|name="១៨១៣"|group=ស}} *{{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Westphalia.svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្រវែស្តហ្វាលី|វែស្តហ្វាលី]]{{refn|name="១៨១៣"|group=ស}} *{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Württemberg (1806 - 1816).png}} [[ព្រះរាជាណាចក្រវួធឹមប៊ឺក|វួធឹមប៊ឺក]]{{refn|name="១៨១៣"|group=ស}} *{{flagicon image|Banner of Baden (3^2).svg}} [[មហាពញារដ្ឋបាដ៍|បាដ៍]]{{refn|name="១៨១៣"|group=ស}} *{{flagicon image|Flag of the House of Nassau Weilburg.svg}} [[ពញារដ្ឋណាស្សូ|ណាស្សូ]]{{refn|រហូតដល់ឆ្នាំ១៨១៤។|group=ស}}<br/>''[[សហព័ន្ធរ៉ាំង#រដ្ឋសមាជិក|រដ្ឋសមាជិកជាច្រើនទៀត...]]'' |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Naples (1811).svg|23px}} [[ព្រះរាជាណាចក្រណាប្លេស|ណាប្លេស]]{{refn|group=ស|ពីឆ្នាំ១៨០៦។}} |{{flagicon image|Banner of the Duchy of Warsaw.svg}} [[ពញារដ្ឋវ៉ាសូរី]] |{{flagicon image|Bandera de España 1808-1813.svg}} [[ព្រះរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញ (១៨០៨–១៨១៣)|បូណាប៉ារត៍និយមអេស្ប៉ាញ]]{{refn|name="SpaFra"|group=ស}} |{{flagicon image|Banner of the Lithuanian Provisional Governing Commission.svg}} [[គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងបណ្តោះអាសន្នលីទុយអានី|លីទុយអានី]]{{refn|១៨១២។|group=ស}} }}<hr />'''សម្ព័ន្ធមិត្តបារាំង៖'''{{unbulleted list |{{flagdeco|អេស្ប៉ាញ|1785}} [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអេស្ប៉ាញ (១៧០០-១៨០៨)|អេស្ប៉ាញ]]{{refn|name="SpaFra"|group=ស}} |{{flagicon image|Royal Standard of Denmark (1731–1819).svg}} [[ដាណឺម៉ាក–ន័រវែស]]{{refn|name="ដាណឺម៉ាក"|group=ស}} |{{flagicon|Russian Empire}} [[ចក្រភពរុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]{{refn|name="រុស្ស៊ី"|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px}} [[ចក្រភពអូទ្រីស|អូទ្រីស]]{{refn|name="អូទ្រីស&ព្រុស"|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|23px}} [[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]]{{refn|name="អូទ្រីស&ព្រុស"|group=ស}} |{{flagicon|Sweden|naval}} [[ស៊ុយអែត]]{{refn|name="ស៊ុយអែត"|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ចក្រភពកាដចា|អ៊ីរ៉ង់]]{{refn|name="អ៊ីរ៉ង់"|group=ស}} |{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} [[ចក្រភពអូតូម៉ង់]]{{refn|name="ចក្រភពអូតូម៉ង់"|group=ស}} }} | commander1 = {{Unbulleted list |{{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}}{{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px}} [[ហ្វ្រង់ស្វ័រទី២ (អធិរាជចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ)|ហ្វ្រង់ស្វ័រទី១]] |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|23px}} [[ហ្វ្រីឌ្រិច វិលហែលម៍ទី៣]] |{{flagicon|Russian Empire}} [[អាឡិចសាន់ដឺទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី១]] |{{flagicon image|Flag of the United Kingdom.svg}} [[ចចទី៣]] |{{flagicon image|Flag of the United Kingdom.svg}} [[ចចទី៤|ព្រះរជ្ជទាយាទចច]] |{{flagicon|Spain|1785}} [[ហ្វែឌីណង់ទី៧]]{{refn|group=ស|មានតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គហ្វែឌីណង់បានដាក់រាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៨ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចតំណាងគណៈក្រុមប្រឹក្សាកំពូលដឹកនាំប្រទេសថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំដដែរ។ ថ្វីបើត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាព្រះមហាក្សត្រមែន តែទ្រង់មិនមានរាជអំណាចអ្វីនោះឡើយដោយអំណាចទាំងអស់ត្រូវធ្លាក់ក្នុងដៃក្រុមប្រឹក្សាកំពូលទាំងស្រុង។}} |{{flagicon|Sweden|naval}} [[ហ្គូស្តាហ្វទី៤ អាដុលហ្វ៍]] |{{flagicon|Sweden|naval}} [[ឆាលស៍ទី១៤ ហ្សង់|ឆាលស៍ ហ្សង់]] |{{flagicon image|Flag Portugal (1750).svg}} [[ហ្សង់ទី៦ (ព្រះមហាក្សត្រព័រទុយហ្កាល់)|ព្រះរជ្ជទាយាទហ្សង់]] |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg}}{{flagicon image|Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg}} [[ហ្វែឌីណង់ទី១​ (ព្រះមហាក្សត្រស៊ីស៊ីលពីរ)|ហ្វែឌីណង់ទី១]] |{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} [[ស៊ីលីមទី៣]] |{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} [[មូស្តាហ្វាទី៤]] |{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} [[ម៉ះមូដទី២]] |{{flagicon|Netherlands}} [[វីល្លៀមទី១ (ព្រះមហាក្សត្រហុល្លង់)|វីល្លៀមទី១]] |{{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[ល្វីទី១៨]]{{refn|name="year1815"|group=ស}} }} | commander2 = {{Unbulleted list |{{flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ណាប៉ូលេអុងទី១]] |{{flagicon image|Flag of Bavaria (striped).svg}} [[ម៉ាស៊ីមីលានទី១ ហ្សូសែហ្វ]] |{{flagicon image|Royal_Standard_of_Denmark_(1731–1819).svg}} [[ហ្វ្រេដេរីកទី៦ (ព្រះមហាក្សត្រដាណឺម៉ាក)|ហ្វ្រេដេរីកទី៦]] |{{flagicon image|Banner of the Duchy of Warsaw.svg}} [[ចូសែហ្វ ប៉ូញ្ញាតូហ្វស្គី]] † |{{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}}​ [[រូតហ្គឺរ ហ្សង់ ស្ស៊ីមិលប៉ូលនិងក៍]] |{{flagicon|ហុល្លង់}} [[ល្វី បូណាប៉ារត៍|ល្វីទី១]] |{{flagicon image|Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg}} [[អឺជេន ដឺប៊ូហារណេរស៍]] |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Naples (1811).svg}} [[ចូអាឃីម មូរ៉ាត]]{{Executed}} |{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ហ្វាត់​ អាលី ឆ្យារកាដចា]] |{{flagicon image|State flag of Saxony before 1815.svg}}{{flagicon image|Banner of the Duchy of Warsaw.svg}} [[ហ្វ្រេដេរីក អូហ្គូសត៍ទី១ (ព្រះមហាក្សត្រសាចសិន)|ហ្វ្រេដេរីក អូហ្គូសត៍ទី១ ]] |{{flagdeco|អេស្ប៉ាញ|1785}}​ [[ឆាលស៍ទី៤ (ព្រះមហាក្សត្រអេស្ប៉ាញ)|ឆាលស៍ទី៤]] |{{flagicon image|Flag of Kingdom of Naples (1806-1808).svg}}{{flagicon image|Bandera de España 1808-1813.svg}}​ [[ចូសែហ្វ បូណាប៉ារត៍|ចូសែហ្វទី១]]{{refn|ជា[[បញ្ជីរាយនាមព្រះមហាក្សត្រណាប្លេស|ព្រះមហាក្សត្រណាប្លេស]]ពីឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ឆ្នាំ១៨០៨ ហើយជា[[ព្រះមហាក្សត្រអេស្ប៉ាញ]]ពីឆ្នាំ១៨០៨ ដល់ឆ្នាំ១៨១៣។|group=ស}} |{{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Westphalia.svg}} [[ជេរ៉ូម បូណាប៉ារត៍|ជេរ៉ូម ណាប៉ូលេអុងទី១]] |{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Württemberg (1806 - 1816).png}} [[ហ្រ្វេដេរីកទី១ (ព្រះមហាក្សត្រវួធឹមប៊ឺក)|ហ្រ្វេដេរីកទី១]] }} | strength1 = {{Unbulleted list |'''{{flagicon|ចក្រភពរុស្ស៊ី}} រុស្ស៊ី'''៖ ៩០០,០០០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១២){{sfn|Riehn|1991|p=50}} |'''​​{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} ព្រុស'''៖ ៣២០,០០០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨០៦){{sfn|Leggiere|2014}} |'''{{flagicon image|Flag of the United Kingdom (1-2).svg}} ចក្រភពអង់គ្លេស'''៖ ២៥០,០០០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១៣)<ref name="Oxford132">Chandler & Beckett, p. 132</ref> |'''{{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px}} អូទ្រីស'''៖ ៣០០,០០០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨០៩) |'''{{flagicon|Spain|1785}} អេស្ប៉ាញ'''៖ ១៩៨,៥២០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១២)<ref name="Elliott">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ywM9AAAAYAAJ&q=4+may+1814&pg=PR13|title=The Life of the Most Noble Arthur, Duke of Wellington|last=Elliott|first=George|year=1816|publisher=J. Cundee|location=London|page=xiii–xiv|access-date=27 November 2024|archive-date=8 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208132731/https://books.google.com/books?id=ywM9AAAAYAAJ&q=4+may+1814&pg=PR13#v=snippet&q=4%20may%201814&f=false|url-status=live}}</ref>{{refn|ក្នុងចំណោមនោះមាន ៣៨,៥២០ នាក់ជាទ័ពព្រៃភ្នំ និងកងជីវពល<ref>Esdaile, Charles J. (2004). [https://books.google.com/books?id=c1S8MfavSxwC&q=corso&pg=PA193 ''Fighting Napoleon: Guerrillas, Bandits and Adventurers in Spain, 1808–1814'', p. 108. Yale University Press.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231122054326/https://books.google.com/books?id=c1S8MfavSxwC&q=corso&pg=PA193 |date=22 November 2023 }} ''Google Books''. Retrieved 27 November 2024.</ref>|group=ស}} |'''{{flagicon image|Flag Portugal (1750).svg}} ព័រទុយហ្កាល់'''៖ ៥០,០០០​ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨០៩) |'''{{flagicon|Sweden|naval}} ស៊ុយអែត'''៖ ៥០,០០០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១៣) |'''{{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}} ហុល្លង់'''៖ ៣៥,៦០០ នាក់​ រាប់បញ្ចូលទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១៥) |'''{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} ចក្រភពអូតូម៉ង់'''៖ ៣៥០,០០០ នាក់ដែលសុទ្ធតែជាកងកម្លាំងទូទៅ }} កងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តផ្សេងៗទៀត៖ ១០០,០០០ នាក់ រាប់ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល សរុប៖ ៣,០០០,០០០ នាក់ (១៨១៣) | strength2 = {{Unbulleted list |'''{{flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} ចក្រភពបារាំង'''៖ ១,២០០,០០០ នាក់ ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១៣)<ref name="John France 2011 351">{{cite book|author=John France|title=Perilous Glory: The Rise of Western Military Power|url=https://archive.org/details/perilousgloryris0000fran|url-access=registration|year=2011|publisher=Yale UP|page=[https://archive.org/details/perilousgloryris0000fran/page/351 351]|isbn=978-0300177442}}</ref> |'''កងកម្លាំងរដ្ឋចំណុះ និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់បារាំង'''៖ ៥០០,០០០ – ១,០០០,០០០ នាក់ ទាំងកងកម្លាំងទូទៅ និងកងជីវពល (១៨១៣) }} សរុប៖ ២,០០០,០០០ នាក់ (១៨១៣) | casualties1 = {{Unbulleted list |'''{{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px}} អូទ្រីស'''៖ ៣៥០,២២០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម<ref>{{harvnb|White|2014}} យោងតាម {{harvnb|Clodfelter}} និង {{harvnb|Danzer}}</ref> (សរុបអ្នកស្លាប់ទាំងអស់ចំនួន ៥០០,០០០ នាក់) |'''{{flagicon|Spain|1785}} អេស្ប៉ាញ'''៖ ទាហានជាង ៣០០,០០០ នាក់បានស្លាប់<ref name="White 2014, Urlanis"/> និងមានអ្នកស្លាប់សរុបបន្ថែមទៀតជាង ៥៨៦,០០០ បូករួមទាំងជនស៊ីវិល{{sfn|Canales|2004}} |'''{{flagicon|ចក្រភពរុស្ស៊ី}} រុស្ស៊ី'''៖ ២៨៩,០០០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម<ref name="White 2014, Danzer">{{harvnb|White|2014}} យោងតាម {{harvnb|Danzer}}</ref> (ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុប ៦០០,០០០ នាក់ រួមទាំងជនស៊ីវិល) |'''​​{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} ព្រុស'''៖ ១៣៤,០០០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម (ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុប ៣០០,០០០ នាក់ រួមទាំងជនស៊ីវិល) |'''{{flagicon image|Flag of the United Kingdom (1-2).svg}} ចក្រភពអង់គ្លេស'''៖ ១២៥,០០០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម<ref name="auto2">{{harvnb|White|2014}} យោងតាម {{harvnb|Payne}}</ref> (ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុប ៣០០,០០០ នាក់ រួមទាំងជនស៊ីវិល) |'''{{flagicon image|Flag Portugal (1750).svg}} ព័រទុយហ្កាល់'''៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងបាត់ខ្លួនសរុបអាចមានដល់ទៅ ២៥០,០០០ នាក់ រួមទាំងជនស៊ីវិល<ref name="auto2"/> |'''{{flagicon image|Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg}} អ៊ីតាលី'''៖ ១២០,០០០ នាក់បានស្លាប់ ឬបាត់ខ្លួន រួមទាំងជនស៊ីវិល<ref name="White 2014, Urlanis">{{harvnb|White|2014|loc=''Napoleonic Wars''}} cites {{harvnb|Urlanis|1971}}</ref> |'''{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg}} ចក្រភពអូតូម៉ង់'''៖ ៥០,០០០ នាក់បានស្លាប់ ឬបាត់ខ្លួន<ref>{{harvnb|Clodfelter}}</ref> </small> <hr /> '''សរុប'''៖ ៤,០០០,០០០ នាក់​ ទាំងករណីស្លាប់ និងបាត់ខ្លួនក្នុងជួរយោធា និងស៊ីវិល }} | casualties2 = '''{{flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} ចក្រភពបារាំង'''៖ * ទាហានបារាំងចំនួន ៣០៦,០០០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម{{sfn|White|2014}} * ទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងចំនូន ៦៥,០០០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម{{sfn|Philo|2010}} *​ ទាហានបារាំងចំនួន ៨០០,០០០ នាក់បានស្លាប់ដោយរោគជំងឺ របួសធ្ងន់ធ្ងរ និងឧបទ្ទវហេតុផ្សេងៗ{{sfn|Philo|2010}} * ជនស៊ីវិលចំនួន ៦០០,០០០ នាក់បានស្លាប់{{sfn|Philo|2010}} <hr /> '''សរុប'''៖ ២,០០០,០០០ នាក់{{sfn|Bodart|1916}} {{hidden end}} | notes = | campaignbox = }} '''សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក''' ([[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ ''{{lang|en|Napoleonic Wars}}'' និង[[ភាសាបារាំង]]៖ ''{{lang|fr|Guerres napoléoniennes}}'') (១៨០៣–១៨១៥) គឺជាជម្លោះសង្គ្រាមបន្តប្រទាក់ប្រទិនគ្នាដែលបង្កឡើងដោយ[[ចក្រភពបារាំងទីមួយ|អាណាចក្របារាំងទីមួយ]] និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនក្រោមការដឹកនាំដោយព្រះចៅអធិរាជ[[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ណាប៉ូលេអុងទី១]] ប្រឆាំងនឹងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តមហាអំណាចអឺរ៉ុបមួយចំនួនដែលហិរញ្ញប្បទាន និងនាំមុខដោយ[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]។ សង្គ្រាមនេះច្រើនបែងចែកចេញជាជម្លោះធំៗចំនួនប្រាំរួមមាន៖ [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី|សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី]] [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន|ទីបួន]] [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ|ទីប្រាំ]] [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ|ទីប្រាំមួយ]] និង[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំពីរ|ទីប្រាំពីរ]]។ វគ្គដំបូងនៃសង្រ្គាមនេះបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលចក្រភពអង់គ្លេស និង[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី|សម្ព័ន្ធមិត្ត]]របស់ខ្លួនបានរួមគ្នាប្រកាសសង្រ្គាមលើប្រទេស[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ|បារាំង]]នៅថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨០៣។ នៅអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៥ ព្រះចៅណាប៉ូលេអុងទី១ បានវាយឈ្នះកងទ័ពចម្រុះ[[ចក្រភពរុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]-[[ចក្រភពអូទ្រីស|អូទ្រីស]]នៅ[[សមរភូមិអ៊ូស្ទែរលីត្ស៍|អ៊ូស្ទែរលីត្ស៍]] ធ្វើឱ្យ[[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ]]ដួលរលំ រួចបានបង្ខំអូទ្រីសឱ្យចរចារកសន្តិភាព។ ដោយព្រួយបារម្ភពីកំណើនអំណាចរបស់បារាំង [[រាជាណាចក្រព្រុស]]បានដឹកនាំបង្កើត[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន|សម្ព័ន្ធភាពទីបួន]]បន្តសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងបារាំងនៅអំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៦។ ជាលទ្ធផល ណាប៉ូលេអុងក៏បានដឹកនាំទ័ពវាយឈ្នះព្រុសនៅ[[សមរភូមិយីណា|យីណា]] និងលើទ័ពរុស្ស៊ីនៅ[[សមរភូមិហ្រ្វៃឡង់|ហ្វ្រៃឡង់]] បង្កើត[[សន្ធិសញ្ញាទីលស៊ីត|សុខសន្តិភាព]]មួយរយៈពេលខ្លី។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពក្រោយសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួនមិនបានបញ្ចប់ជម្លោះសព្វគ្រប់អស់ទេ ដែលជាហេតុនាំឱ្យសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងម្តងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩ ដោយលើកនេះគឺដឹកនាំដោយអូទ្រីស។ បន្ទាប់ពីបានប្រកាសអនុវត្ត[[ប្រព័ន្ធទ្វីប]]ក្នុងគោលបំណងផ្តាច់ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអង់គ្លេស ណាប៉ូលេអុងក៏បានលើកទ័ពចូល[[ការឈ្លានពានព័រទុយហ្កាល់ (១៨០៧)|ឈ្លានពានប្រទេសព័រទុយហ្កាល់]]ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តចុងក្រោយរបស់អង់គ្លេសនៅលើទ្វីបអឺរ៉ុប។ បន្ទាប់ពីបានកាន់កាប់រាជធានី[[លីស្បោន]]ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨០៧ និងដោយសារកងទ័ពបារាំងមួយភាគធំកំពុងមានវត្តមាននៅលើទឹកដីអេស្ប៉ាញស្រាប់ផង ណាប៉ូលេអុងក៏ឈ្លាតឱកាសក្បត់នឹងអតីតសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនដោយដកហូតសិទ្ធិអំណាចពីគ្រួសារ[[រាជវង្សអេស្ប៉ាញ]] រួចប្រកាសលើកបងប្រុសខ្លួន[[ចូសែហ្វ បូណាប៉ារត៍|ចូសែហ្វ]]ជាព្រះរាជាអេស្ប៉ាញនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៨។ ដោយមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ព័រទុយហ្កាល់រួមទាំងអេស្ប៉ាញក៏បានធ្វើការរើបម្រះប្រឆាំងនឹងបារាំង ហើយទីបំផុតក៏បាន[[សង្គ្រាមឧបទ្វីប|វាយបណ្តេញ]]ពួកបារាំងចេញអស់ពី[[ឧបទ្វីបអ៊ីបេរី]]ដោយជោគជ័យនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១៤។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ ប្រទេសរុស្ស៊ីដោយពុំពេញចិត្តនឹងគោលការណ៍[[ប្រព័ន្ធទ្វីប]]របស់បារាំងដែលកំពុងជិះជាន់លើវិស័យពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសខ្លួន ក៏បានលួចធ្វើជំនួញជាមួយរដ្ឋក្រៅប្រព័ន្ធដូចជាអង់គ្លេសជាដើម ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យណាប៉ូលេអុងបើក[[ការឈ្លានពានរបស់បារាំងលើរុស្ស៊ី|ការឈ្លានពានដ៏ធំចូលក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី]]នៅអំឡុងឆ្នាំ១៨១២។ ជាលទ្ធផល បារាំងបានទទួលបរាជ័យយ៉ាងសង្វេគ ហើយក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តដកទ័ពចេញពីទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីស្ទើរមិនរួច។ ដោយឃើញថាបារាំងកំពុងចាញ់សង្គ្រាមបែបនេះ ព្រុស អូទ្រីស អង់គ្លេស​ ស៊ុយអែត និងរុស្ស៊ីក៏បាននាំគ្នាបង្កើតក្រុម[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ|សម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ]]ឡើង រួចផ្ដើមយុទ្ធនាការយោធាថ្មីប្រឆាំងនឹងបារាំង និងមិនយូរប៉ុន្មានក៏បានយកឈ្នះលើទ័ពណាប៉ូលេអុងនៅ[[សមរភូមិលែបស៊ីគ|លែបស៊ីគ]]ក្នុងឆ្នាំ១៨១៣។ បន្ទាប់មក ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ចាប់ផ្ដើម[[យុទ្ធនាការនៅបារាំងភាគឦសាន (១៨១៤)|រុញបារាំងពីទិសខាងកើត]]ចេញពីឧបទ្វិបអ៊ីបេរីរហូតចូលដល់[[យុទ្ធនាការនៅបារាំងភាគនិរតី (១៨១៤)|ទឹកដីភាគនិរតីនៃប្រទេសបារាំង]]។ កម្លាំងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តក៏បានចូលកាន់កាប់[[សមរភូមិទីក្រុងប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]នៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៨១៤ រួចក៏[[សន្ធិសញ្ញាហ្វុងតេណេប្លូ|បង្ខំណាប៉ូលេអុងឱ្យដាក់រាជ្យ]] និងចាប់ទ្រង់និរទេសទៅលើ[[ក្សត្របុរីអែលបា|កោះអែលបា]] ខណៈដែលរាជវង្សបួរបុងដើមរបស់បារាំងត្រូវបានលើកមកកាន់អំណាចសារជាថ្មី។ មួយឆ្នាំក្រោយមក ណាប៉ូលេអុងបានរត់ចេញពីអែលបារួចចូលមកដឹកនាំប្រទេសបារាំងម្តងទៀតបានរយៈពេលប្រមាណ[[មួយរយថ្ងៃ]]។ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តក៏បានរួមគ្នាបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពលើកទីប្រាំពីរឡើង ហើយបានច្បាំងឈ្នះលើទ័ពណាប៉ូលេអុងនៅក្នុង[[សមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ]]ក្នុងអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៨១៥។ ណាប៉ូលេអុងត្រូវបានគេចាប់និរទេសម្តងទៀតដោយលើកនេះគឺទៅកោះ[[សាំងហេលីណា]]ដែលស្ថិតនៅកណ្តាលមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ហើយជាទីកន្លែងដែលទ្រង់សោយទិវង្គតនៅប្រាំមួយឆ្នាំក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ១៨២១។<ref name="zamoy">{{cite book |last1=Zamoyski |first1=Adam |url=https://books.google.ca/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480 |title=Napolean: A Life |date=16 October 2018 |publisher=Basic Books |page=480 |location=London |isbn=9780465055937 |accessdate=7 November 2018}}</ref> សង្គ្រាមនេះបានផ្តល់ផលជាច្រើនដល់ពិភពលោកមិនថាល្អអាក្រក់ដូចជា៖ ការរីករាលដាលនៃ[[លទ្ធិជាតិនិយម]] និង[[លទ្ធិសេរីនិយម|សេរីនិយម]] និងការលើកតម្កើង[[ក្រមណាប៉ូលេអុង|ច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី]] ខណៈចក្រភពអង់គ្លេសវិញបានក្លាយជាកំពូលមហាអំណាចពិភពលោក ការលេចឡើងនូវចលនាដណ្ដើមឯករាជ្យនៅអាមេរិកឡាទីននិងការចុះថយឥទ្ធិពលអំណាចនៃចក្រភពអេស្ប៉ាញនិងព័រទុយហ្កាល់ ការបង្រួបបង្រួមជាតិនិងទឹកដីអាល្លឺម៉ង់និងអ៊ីតាលី និងវិធីសាស្រ្តថ្មីៗក្នុងការធ្វើសឹកសង្គ្រាមជាដើម។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកបានបញ្ចប់ [[សមាជទីក្រុងវីយែន]]បានរៀបចំ និងគូសផែនដីព្រំដែនអឺរ៉ុបឡើងវិញ នាំមកនូវសន្តិភាពដល់ទ្វីបអឺរ៉ុបទាំងមូលរហូតដល់ការផ្ទុះឡើងនៃ[[បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៨៤៨]] និង[[សង្គ្រាមគ្រីមៀ]]ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៣។ == ទិដ្ឋភាពទូទៅ == [[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ណាប៉ូលេអុង]]បាន[[រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី១៨ ខែប៊្រូមែរ|ឡើងកាន់អំណាច]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៩ និងបង្កើតបានជា[[របបផ្តាច់ការយោធានិយម]]នៅប្រទេសបារាំង។{{sfn|Jones|1994|pp=[https://archive.org/details/cambridgeillustr00jone_0/page/193 193–194]}} គេច្រើនចាត់ទុកថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨០៣ ថាជាថ្ងៃចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកពោលគឺថ្ងៃ[[សង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធភាពទី៣]] ដែលត្រូវជាសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពដំបូងប្រឆាំងនឹង[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ|សាធារណរដ្ឋបារាំង]]បន្ទាប់ពីណាប៉ូលេអុងបានប្រកាសខ្លួនជាមេដឹកនាំបារាំងថ្មី។{{sfn|Kagan|2007|pp=42-43}} ក្រង់ប្រឺតាញ (អង់គ្លេស) បានលុប[[សន្ធិសញ្ញាអាមៀន]]ចោលហើយបានប្រកាសសង្គ្រាមលើបារាំងនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៨០៣។ មូលហេតុចម្បងក្រោយការប្រកាសសង្គ្រាមរបស់អង់គ្លេសគឺ៖ ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធអន្តរជាតិនៅអឺរ៉ុបខាងលិចដោយណាប៉ូលេអុង ជាពិសេសគឺនៅប្រទេសស្វីស អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងហុល្លង់។ ប្រវត្ដិវិទូម្នាក់នាមហ្វ្រេឌឺរិច កាហ្កានបានអះអាងថា ចក្រភពអង់គ្លេសបានកើតការខឹងសម្បារជាពិសេសបន្ទាប់ពីណាប៉ូលេអុងបានចូលត្រួតត្រាប្រទេស[[ស្វីសនៅក្នុងសម័យណាប៉ូលេអូនិក|ស្វីស]]។ លើសពីនេះទៅទៀត ណាប៉ូលេអុងបានថ្លែងថាប្រទេសអង់គ្លេសមិនគួរមានសម្លេងនៅក្នុងកិច្ចការបរទេសរបស់ទ្វីបអឺរ៉ុបនោះឡើយដែលជាហេតុនាំឱ្យអង់គ្លេសចាត់ទុកមតិមួយនេះថាជាការជេរប្រមាណនឹងប្រជាជាតិខ្លួន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីដែលបានមើលព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នេះពីចម្ងាយបានសន្មតថា អន្តរាគមន៍របស់បារាំងនៅប្រទេសស្វីសបានបង្ហាញថាណាប៉ូលេអុងគឺមិនសម្លឹងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីជាមួយមហាអំណាចអឺរ៉ុបផ្សេងៗទៀតនោះឡើយ។{{sfn|Kagan|2007|pp=42-43}} អង់គ្លេសបានចេញប្រតិបត្តិការបិទផ្លូវទឹកជុំវិញប្រទេសបារាំងដើម្បីបង្អត់ធនធាននាំចូល។ ណាប៉ូលេអុងបានឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពរបស់អង់គ្លេសវិញដោយដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើអង់គ្លេសហើយបានព្យាយាមវាយបំបែកសម្ព័ន្ធមិត្តអង់គ្លេសទាំងឡាយណាដែលមានវត្តមាននៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។ [[ប្រព័ន្ធទ្វីប]]ត្រូវបានគេបង្កើតឡើងដើម្បីបង្អាក់យុទ្ធនាការបិទខ្ទប់របស់អង់គ្លេសនិងពង្រឹងជំនួញពាណិជ្ជកម្មសេរីជាមួយបារាំង។ អង់គ្លេសបានឆ្លើយតបទៅវិញដោយបានចូលកាន់កាប់កងនាវារបស់ដាណឺម៉ាក បំបែកសម្ព័ន្ធរបស់បារាំង និងមិនយូរប៉ុន្មានក៏អាចបង្កើតការត្រួតត្រាលើដែនសមុទ្រខាងលិចទាំងមូល។ ងាកមកនៅអឺរ៉ុបដីគោកវិញ ណាប៉ូលេអុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏សំខាន់នៅក្នុង[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី|សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី៣]] ដែលជំរុញឱ្យ[[ចក្រភពអូទ្រីស]]ដកខ្លួនចេញពីសង្គ្រាមភ្លាមៗនិងក្រោយមក[[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ]]ក៏ត្រូវបានរំលាយចោល។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក រដ្ឋ[[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]]បានប្រកាសសង្គ្រាមមកលើបារាំងដែលជាហេតុនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន|សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី៤]]។ សង្រ្គាមនេះបានបញ្ចប់ទៅយ៉ាងដំណំសម្រាប់ព្រុសហើយខ្លួនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់បារាំងក្នុងរយៈពេលតែ ១៩ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះក្រោយយុទ្ធនាការដំបូងបានចាប់ផ្តើម។ បន្ទាប់មក ណាប៉ូលេអុងបានយកឈ្នះលើកងទ័ពរុស្ស៊ីនៅ[[សមរភូមិហ្វ្រៃឡង់|ហ្វ្រៃឡង់]]ហើយជាលទ្ធផល រដ្ឋចំណុះរបស់បារាំងប្រមាណបីបួនត្រូវបាននិម្មិតឡើងនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើតរួចសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួនក៏បានបញ្ចប់ជាស្ថាពរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការបដិសេធរបស់ព័រទុយហ្កាល់ក្នុងការប្តេជ្ញាយល់ស្របជាមួយប្រព័ន្ធទ្វីបហើយការរំលោភលើប្រព័ន្ធមួយនេះដោយប្រទេសអេស្ប៉ាញបាននាំឱ្យបារាំងសម្រេចចិត្តចូលឈ្លានពានប្រទេសទាំងពីរដោយគេបានសម្តៅលើជម្លោះមួយនេះថា[[សង្គ្រាមឧបទ្វីប]] និងមិនយូរប៉ុន្មាន [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ បារាំងបានចូលកាន់កាប់ប្រទេសអេស្ប៉ាញដោយជោគជ័យរួចអេស្ប៉ាញក៏ក្លាយជារដ្ឋចំណុះមួយទៀតរបស់បារាំង។ បន្ទាប់ពីមិនអាចដណ្តើមទីក្រុង[[អានទ្វើប]]បាន អង់គ្លេសក៏បានងាកផ្តោតយុទ្ធនាការរបស់ខ្លួននៅក្នុងឧបទ្វីបអ៊ីបេរី។ បន្ទាប់ដឹងឮស្ថានភាពនេះ ណាប៉ូលេអុងក៏បានលើកទ័ពមកវាយអេស្ប៉ាញម្តងទៀតហើយបានបណ្តេញកងទ័ពជំនួយរបស់អង់គ្លេសចេញពីឧបទ្វីបនោះបានដោយសម្រេច។ ដោយចង់ស្តារទឹកដីដែលបានបាត់បង់ទៅនៅអំឡុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបីវិញ អូទ្រីសក៏សម្រេចចិត្តបើកយុទ្ធនាការចូលលុកលុយរដ្ឋចំណុះរបស់បារាំងនៅឯតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត។ ជាលទ្ធផល ណាប៉ូលេអុងបានយកឈ្នះលើអូទ្រីសសារជាថ្មីនៅឯតំបន់[[សមរភូមិវ៉ាក្រាម|វ៉ាក្រាម]]។ ដោយខឹងនឹងសកម្មភាពរបស់កងកម្លាំងជើងទឹកអង់គ្លេស [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ក៏បានប្រកាស[[សង្គ្រាមឆ្នាំ១៨១២|សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអង់គ្លេស]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៨១២ ប៉ុន្តែអាមេរិកមិនបានចុះសម្ព័ន្ធភាពអ្វីជាមួយបារាំងនោះឡើយ។ ការតវ៉ាអំពីការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅប៉ូឡូញនិងការចុះចេញពីប្រព័ន្ធទ្វីបដោយរុស្ស៊ីបាននាំឱ្យណាប៉ូលេអុងផ្តើមការឈ្លានពានលើប្រទេសរុស្ស៊ីនៅអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨១២។ យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឈ្លាសវៃរបស់រុស្ស៊ីបានបំបាក់កងមហាយោធារបស់បារាំងនិងបូករួមទាំងសិសររដូវដ៏ត្រជាក់ចង់កកនៅរុស្ស៊ី កងទ័ពបារាំងដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានក៏បាននាំគ្នាដកថយចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ីវិញ។ ខណៈពេលដកថយចេញពីទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី អំណាចរបស់បារាំងនៅឯឧបទ្វីបអ៊ីបេរីបានកំពុងតែធ្លាក់ចុះទ្រុតទ្រោមខ្លាំងហើយទីបំផុតបារាំងក៏បាត់បង់អំណាចគ្រប់គ្រងនៅអ៊ីបេរីទាំងស្រុងក្នុង[[សមរភូមិវីតូរីយ៉ា]]។ ដោយឃើញបារាំងកំពុងទទួលបរាជ័យជាប់គ្នាៗដូច្នេះ អង់គ្លេសក៏បានឈ្លាតឱកាសបង្កើតដឹកនាំ[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី៦|សម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ]]។ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តបានយកឈ្នះលើណាប៉ូលេអុងនៅក្នុង[[សមរភូមិលែបស៊ីគ]]ដែលជាដើមហេតុបណ្តាលឱ្យណាប៉ូលេអុងធ្លាក់ចេញពីអំណាច និងទីបំផុតបានសម្រេចដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨១៤។ ថ្នាក់ដឹកនាំក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តបានបញ្ជាឱ្យគេនិរទេសណាប៉ូលេអុងទៅលើកោះអែលបារួចស្តាររបបរាជវង្សបួរបុងឡើងវិញនៅប្រទេសបារាំង។ ណាប៉ូលេអុងបានរត់ចេញពីអែលបានៅក្នុងឆ្នាំ១៨១៥ ហើយបានធ្វើដំណើរត្រឡប់មកបារាំងវិញដោយទទួលបាននូវការគាំទ្រយ៉ាងច្រើនល្មមអាចផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមថ្មីរបស់ស្តេច[[ល្វីទី១៦]]។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបាននាំឱ្យផ្ទុះជម្លោះសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំពីរប្រឆាំងនឹងណាប៉ូលេអុង។ ណាប៉ូលេអុងត្រូវទទួលបរាជ័យជាចុងក្រោយនៅក្នុង[[សមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ]] ហើយព្រះអង្គត្រូវបង្ខំដាក់រាជ្យម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកក្កដា ព្រះអង្គបានសុំទទួលចុះចាញ់ចំពោះមុខកងកម្លាំងអង់គ្លេសនៅឯរ៉ូឆេហ្វត៍ ហើយត្រូវបាននិរទេសជាអចិន្ត្រៃយ៍ទៅលើកោះដ៏ដាច់ស្រយាលមួយឈ្មោះសាំងហេលីណា។ [[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៨១៥)|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]]ដែលចុះនៅថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨១៥ បានបិទបញ្ចប់ឆាកសង្គ្រាមមួយនេះជាផ្លូវការ។ អំណាចរាជវង្សបួរបុងត្រូវបានស្តារឡើងវិញនៅប្រទេសបារាំងហើយក្រុមអ្នកឈ្នះបាននាំគ្នាផ្តើមកិច្ចប្រជុំ[[សមាជទីក្រុងវីយែន]]ដើម្បីស្តារសន្តិភាពឡើងវិញនៅអឺរ៉ុប។ ជាលទ្ធផលផ្ទាល់នៃសង្រ្គាម [[រាជាណាចក្រព្រុស]]បានក្លាយជាមហាអំណាចថ្មីនៅក្នុងទ្វីប<ref name="auto3">{{Cite book |last=Dwyer |first=Philip G. |url=https://books.google.com/books?id=FEDKAgAAQBAJ&q=napoleonic+wars+rise+of+prussia&pg=PA255 |title=The Rise of Prussia 1700–1830 |date=4 February 2014 |isbn=9781317887034 |access-date=20 តុលា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207044936/https://books.google.com/books?id=FEDKAgAAQBAJ&q=napoleonic+wars+rise+of+prussia&pg=PA255 |archive-date=7 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ខណៈពេលដែលចក្រភពអង់គ្លេសដែលមានកងទ័ពជើងទឹកដ៏ខ្លាំងពូកែមិនអាចប្រៀបបាននោះក៏បានឡើងជាមហាអំណាចដ៏លេចធ្លោមួយនៅលើពិភពលោក។<ref>{{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=0-465-02328-2 |url-access=registration}}</ref> [[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ]]ត្រូវបានរំលាយហើយ[[លទ្ធិជាតិនិយម|ទស្សនៈជាតិនិយម]]ដែលបានលេចចេញនៅដើមសង្រ្គាមបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងដល់[[ការបង្រួបបង្រួមជាតិអាល្លឺម៉ង់|ដំណើរបង្រួបបង្រួមនៃរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់]]និង[[ការបង្រួបបង្រួមជាតិអ៊ីតាលី|ឧបទ្វីបអ៊ីតាលី]]។ [[សង្គ្រាមឧបទ្វីប|សង្រ្គាមនៅអ៊ីបេរី]]បានធ្វើឱ្យអំណាចឥទ្ធិពលរបស់អេស្ប៉ាញចុះខ្សោយដុនដាប ហើយចក្រភពអេស្ប៉ាញក៏ចាប់ផ្តើមដួលរលំបន្តិចម្តងៗ។ គិតដល់ឆ្នាំ១៨៣៣ អេស្ប៉ាញបានបាត់បង់កម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួននៅក្នុងទ្វីបអាមេរិកស្ទើរតែទាំងអស់។ ចក្រភពព័រទុយហ្កាល់ក៏បានចុះខ្សោយដូចអេស្ប៉ាញផងដែរបន្ទាប់ពីប្រទេស[[ឯករាជ្យភាពប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីលបានប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅឆ្នាំ១៨២២។{{sfn|Keen|Haynes|2012|loc=chpt. 8}} សង្គ្រាមមួយនេះបាននាំឱ្យមានបដិវត្តន៍ផ្នែកសង្គ្រាមនៅអឺរ៉ុបដូចជា ការធ្វើសមយុទ្ធទ្រង់ទ្រាយធំនិងយុទ្ធសាស្ត្រ[[សង្គ្រាមសរុប]]ដែលនាំឱ្យកើតមានយុទ្ធនាការដ៏ធំថ្មីដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកដោយប្រជាជាតិទាំងមូលត្រូវប្តេជ្ញាចិត្តលះបង់នូវ[[បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម|ធនធានសេដ្ឋកិច្ចនិងឧស្សាហកម្ម]]ទាំងអស់របស់ពួកគេចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្រ្គាមរួម។{{sfn|Bell|2007|p=[https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51 51]}} ដោយសារតែសង្គ្រាមនេះមានរយៈពេលវែងឆ្ងាយ ដូច្នេះទើបវិសាលភាពនៃសញ្ជ័យរបស់ណាប៉ូលេអុងនិងប្រជាប្រិយភាពនៃឧត្តមគតិក្នុង[[បដិវត្តន៍បារាំង]]បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់វប្បធម៌និងសង្គមនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ បដិវត្តន៍បន្តបន្ទាប់ជាច្រើនដូចជានៅក្នុងប្រទេស[[បដិវត្តន៍រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]ជាដើមបានប្រមើលទៅបារាំងថាជាប្រភពនៃការជម្រុញគំនិតបដិវត្តន៍របស់ពួកគេ{{sfnm |1a1=Shlapentokh |1y=1997 |1pp=220–228 |2a1=Palmer |2a2=Colton |2a3=Kramer |2y=2013 |2pp=81–83}} ខណៈដែលគោលការណ៍គ្រឹះស្នូលរបស់វាបានបានជះនូវឥទ្ធិពលចូលក្នុងសង្វៀន[[សិទ្ធិមនុស្ស]]និងព្រមទាំងបង្កើតនូវទស្សនវិជ្ជានយោបាយទំនើបៗដែលកំពុងតែនៅប្រើប្រាស់ដល់សព្វថ្ងៃ។{{sfn|Desan|Hunt|Nelson|2013|pp=3, 8, 10}} ==ផ្ទៃរឿង== {{See also|សង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំង}} [[File:Valmy Battle painting.jpg|thumb|ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ពបារាំងលើកងទ័ពព្រុសនៅក្នុង[[សមរភូមិវ៉ាល់មី]]នៃឆ្នាំ១៧៩២]] [[បដិវត្តន៍បារាំង]]បានទទួលរងនូវការរិះគន់ និងការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំងពីក្រុមមហាអំណាចអឺរ៉ុបដទៃ ជាពិសេសគឺបន្ទាប់ពីការប្រហារជីវិតព្រះមហាក្សត្របារាំងព្រះនាម[[ល្វីទី១៦]] បូករួមជាមួយនឹងការផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមបារាំង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៣ [[ចក្រភពអូទ្រីស]] [[ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា (១៧២០–១៨៨១)|ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា]] ណាប្លេស [[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]] [[ចក្រភពអេស្ប៉ាញ]] និង[[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]]បានរួមគ្នាបង្កើត[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី១|សម្ព័ន្ធភាពទីមួយ]]ឡើងក្នុងគោលបំណងបញ្ឈប់ភាពវឹកវរនៅក្នុងប្រទេសបារាំង។ ដោយឃើញដូច្នេះ បារាំងក៏ចាត់វិធានការកេណ្ឌទ័ពក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ធ្វើកំណែទម្រង់យោធា និងបញ្ជូនធនធានដែលខ្លួនមានទាំងប៉ុន្មានចូលទៅក្នុងសង្គ្រាម។ យុទ្ធសាស្ត្រទាំងអស់នេះបាននាំឱ្យបារាំងអាចយកជ័យជម្នះបានលើក្រុមសម្ព័ន្ធភាព ថ្វីបើកំពុងតែជាប់ប្រយុទ្ធសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសខ្លួនក្តី។ [[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ណាប៉ូលេអុង]]ដែលពេលនោះជាឧត្តមសេនីយ៍បារាំងម្នាក់នៃ[[កងទ័ពបដិវត្តន៍បារាំង]] បានបង្ខំអូទ្រីសឱ្យចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញាកំប៉ូហ្វ័រមីអូ]] ដោយបន្សល់ទុកតែចក្រភពអង់គ្លេសតែមួយគត់នៅប្រឆាំងនឹងសាធារណរដ្ឋបារាំង។ [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី២|ក្រុមសម្ព័ន្ធភាពទីពីរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៨ ដោយចក្រភពអង់គ្លេស [[ចក្រភពអូទ្រីស|អូទ្រីស]] ណាប្លេស [[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] [[រដ្ឋប៉ាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រព័រទុយហ្កាល់|ព័រទុយហ្កាល់]] [[ចក្រភពរុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] និង[[ស៊ុយអែត]]។ ដំណើរគ្នានេះដែរ សាធារណរដ្ឋបារាំងដែលកំពុងស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់[[គណៈឌីរ៉េកទ័រ]] (ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋបារាំង) បានប្រឈមនឹងអំពើពុករលួយ និងជម្លោះផ្ទៃក្នុងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ សាធារណរដ្ឋថ្មីថ្មោងនោះក៏បានកំពុងជួបនូវវិបត្តិថវិកាផងដែរដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនមួយភាគធំនៃប្រទេសបារាំងបានចាប់ផ្តើមកើតការស្អប់ខ្ពើមនឹងរដ្ឋាភិបាល។ ណាប៉ូលេអុងដោយលើកនេះជាមេបញ្ជាការនៃ[[កងទ័ពអ៊ីតាលី|កងទ័ពបារាំង]]ឈរជើងនៅអ៊ីតាលី បានបើក[[យុទ្ធនាការអេហ្ស៊ីប|យុទ្ធនាការយោធាមួយនៅអេហ្ស៊ីប]]ក្នុងគោលបំណងបិទផ្លូវទឹករារាំងលំហូរសេដ្ឋកិច្ចរបស់អង់គ្លេសនៅឥណ្ឌា។ នៅឯបារាំងវិញ កាលត្រូវសត្រូវឡោមព័ទ្ធពីគ្រប់ទិសតំបន់ដូច្នោះក៏ជួបនូវបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀតមិនអាចងើបមុខរួចយកឈ្នះដូចកាលសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពមុន។ [[File:Napoleon at the Battle of Rivoli.jpg|thumb|រូបគំនូរនៃកងទ័ពណាប៉ូលេអុងយកឈ្នះលើកងកម្លាំងអូទ្រីសនៅក្នុង[[សមរភូមិរីវ៉ូលី]]នៃឆ្នាំ១៧៩៧]] ណាប៉ូលេអុងបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសបារាំងវិញនៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៧៩៩ បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការនៅអេហ្ស៊ីបបានទទួលបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់។ ក្រោយមកដល់ប្រទេសបារាំង ណាប៉ូលេអុងបានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលឌីរ៉េកទ័រនៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា និងបានបង្កើត[[គណៈកុងស៊ុលបារាំង|គណៈកុងស៊ុល]]ជំនួសជារដ្ឋាភិបាលថ្មី។{{sfn|Jones|1994|pp=[https://archive.org/details/cambridgeillustr00jone_0/page/193 193–194]}} ជាបន្ទាប់ ណាប៉ូលេអុងបានរៀបចាត់ចែងកងកម្លាំងយោធាបារាំងឡើងវិញដោយបានបង្កើតកងទ័ពបម្រុងដ៏ធំត្រៀមទុកដើម្បីគាំទ្រយុទ្ធនាការយោធានៅលើតំបន់[[រ៉ាំង]] ឬនៅ[[អ៊ីតាលី]]។ កងទ័ពរុស្ស៊ីត្រូវបានបារាំងវាយចេញពីសង្រ្គាមរួចទៅហើយ ខណៈក្រោមការដឹកនាំរបស់ណាប៉ូលេអុង បារាំងបាន[[សមរភូមិម៉ារ៉េងហ្កូ|ច្បាំងឈ្នះនឹងកងកម្លាំងអូទ្រីស]]នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨០០ ដែលធ្វើឱ្យអូទ្រីសបាត់បង់អំណាចឥទ្ធិពលនៅអ៊ីតាលី។ ទីបំផុតនៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ អូទ្រីសក៏ត្រូវដួលបរាជ័យទាំងស្រុងក្រោមថ្វីដៃរបស់ឧត្តមសេនីយ៍បារាំងកំពូលម្នាក់រូបឈ្មោះ[[ហ្សង់ វិចទ័រ ម៉ារី ម៉ូរ៉ូ|ម៉ូរ៉ូ]]នៅរដ្ឋបាវីយែរ។ បរាជ័យរបស់អូទ្រីសត្រូវបានផ្សាភ្ជាប់ដោយ[[សន្ធិសញ្ញាលូនេវីល]]នៅដើមឆ្នាំបន្ទាប់ ដាក់បន្ថែមសម្ពាធឱ្យអង់គ្លេសបង្ខំចុះលើ[[សន្ធិសញ្ញាអាមៀន]]ជាមួយបារាំង ស្ដារសន្តិភាពបានមួយរយៈពេលខ្លីនៅអឺរ៉ុប។ ===កាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្តើម និងនាមវលី=== បច្ចុប្បន្ន គ្មានការឯកច្ឆន្ទគ្នានោះទេថាពេលណាដែលសង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំងបានបញ្ចប់ ហើយពេលសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកចាប់ផ្តើម។ កាលបរិច្ឆេទដែលអាចទទួលទៅបានរួមមានថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៧៩៩ គឺនៅពេលដែលបូណាប៉ារត៍ដណ្តើមអំណាចនៅថ្ងៃទី១៨ ខែប៊្រូមែរ (បើយោងទៅតាម[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋបារាំង|ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋ]]ដែលប្រើប្រាស់នៅពេលនោះ),{{sfn|McLynn|1998|p=215}} ថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨០៣ នៅពេលដែលអង់គ្លេសនិងបារាំងបានបញ្ចប់សន្តិភាពមួយរយៈពេលខ្លីនៅរវាងឆ្នាំ១៧៩២ និងឆ្នាំ១៨១៤ ឬថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៤ នៅពេលដែលបូណាប៉ារត៍បានឡើងគ្រងរាជ្យជាព្រះចៅអធិរាជបារាំង។<ref>{{Cite book |last=Spencer C. Tucker |url=https://books.google.com/books?id=VljA5QEI9_wC&pg=PA499 |title=The Encyclopedia of the War Of 1812 |publisher=ABC-CLIO |year=2012 |isbn=9781851099573 |page=499 |access-date=22 តុលា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930162308/https://books.google.com/books?id=VljA5QEI9_wC&pg=PA499 |archive-date=30 កញ្ញា 2015}}</ref> ជាម្តងម្កាល ប្រវត្តិវិទូអង់គ្លេសជាច្រើនរូបបានសម្ដៅទៅលើសម័យភ្លើងសង្រ្គាមបន្តកន្ទុយគ្នាពីឆ្នាំ១៧៩២ ដល់ឆ្នាំ១៨១៥ ថាជាមហាសង្រ្គាមបារាំង (''Great French War'') ឬក៏ជាដំណាក់កាលចុងបញ្ចប់នៃ[[សង្រ្គាមរយឆ្នាំលើកទីពីរ]]រវាងអង់គ្លេស-បារាំង ដែលចំណាយពេលពីឆ្នាំ១៦៨៩ ដល់ឆ្នាំ១៨១៥។<ref>{{Cite book |last=Buffinton |first=Arthur H. |title=The Second Hundred Years' War, 1689–1815 |url=https://archive.org/details/secondhundredyea0000buff |year=1929}} មើលផងដែរ៖ {{cite journal|last=Crouzet|first=Francois|title=The Second Hundred Years War: Some Reflections|journal=French History|volume=10|year=1996|issue=4|pages=432–450|doi=10.1093/fh/10.4.432|postscript=,|issn=0269-1191 }} និង, {{cite journal|last=Scott|first=H. M.|title=Review: The Second 'Hundred Years War' 1689–1815|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1992-06_35_2/page/443|journal=The Historical Journal|volume=35|year=1992|pages=443–469|doi=10.1017/S0018246X00025887|s2cid=162306794 }}</ref> នៅប្រទេសបារាំង សង្រ្គាមណាប៉ូលេអូនិកជាទូទៅត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាមួយសង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំងក្រោមឈ្មោះថា៖ ''Les guerres de la Revolution et de l'Empire''។<ref>{{Cite web |title=France – Les guerres de la Révolution et de l'Empire |url=http://www.herodote.net/histoire/synthese.php?ID=560 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723230200/http://www.herodote.net/histoire/synthese.php?ID=560 |archive-date=23 July 2012 |access-date=31 December 2024 |website=Herodote.net}}</ref> ==សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី, ១៨០៥== {{Main|សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបី}} [[File:Trafalgar-Auguste Mayer.jpg|thumb|ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នារវាងនាវាចម្បាំងអង់គ្លេស (ជាយ) និងបារាំង (កណ្ដាល) ក្នុង[[សមរភូមិត្រាហ្វាលហ្ការ]]]] ចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រមូលផ្តុំសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួននៅជុំវិញទ្វីបអឺរ៉ុបដើម្បីបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពទីបីប្រឆាំងនឹងចក្រភពបារាំងថ្មីថ្មោងក្រោយបន្ទាប់ពីណាប៉ូលេអុងបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាអធិរាជនៃប្រទេសបារាំង។{{sfn|Schroeder|1994|pp=231–86}}{{sfn|Kagan|2007|pp=141ff}} ណាប៉ូលេអុងបានពិចារណាត្រៀមនឹងឈ្លានពានចក្រភពអង់គ្លេសទៅហើយ<ref>{{Cite web |title=Invasion of Britain – National Maritime Museum |url=http://www.nmm.ac.uk/collections/nelson/viewCategory.cfm/category/90346/browseMode/century |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608211733/http://www.nmm.ac.uk/collections/nelson/viewCategory.cfm/category/90346/browseMode/century |archive-date=8 June 2011 |access-date=1 January 2025 |publisher=Nmm.ac.uk |archivedate=8 មិថុនា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608211733/http://www.nmm.ac.uk/collections/nelson/viewCategory.cfm/category/90346/browseMode/century }}</ref><ref>{{Cite web |title=O'Meara's account of Napoleon on the invasion of the England |url=http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/omeara_napo_invasion.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716183000/http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/omeara_napo_invasion.asp |archive-date=16 July 2011 |access-date=1 January 2025 |publisher=Napoleon.org}}</ref> ដោយបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងទ័ពចំនួន ១៨០,០០០ នាក់នៅ[[ប៊ូឡូញ្ញីសួមែរ|ប៊ូឡូញ្ញី]]។ ក៏ប៉ុន្តែមុនពេលព្រះអង្គបញ្ជាទ័ពចូលឈ្លានពាន ទ្រង់ត្រូវការពង្រឹងសមត្ថភាពនៃកងទ័ពជើងទឹកបារាំងជាមុនសិន ឬយ៉ាងណាត្រូវទាញកងនាវាអង់គ្លេសឱ្យចេញឆ្ងាយពី[[ផ្លូវទឹកអង់គ្លេស]]ដែលរត់ពុះកាត់អង់គ្លេស និងបារាំង។ បារាំងបានបង្កើតផែនការដ៏ធំមួយដើម្បីបំបែរកងនាវាអង់គ្លេសឱ្យដកថយពីផ្លូវទឹកនោះតាមរយៈការគំរាមកំហែងកម្មសិទ្ធិអាណានិគមអង់គ្លេសនៅ[[ឥណ្ឌីខាងលិច]] ប៉ុន្តែវាបានបរាជ័យនៅពេលដែលកងនាវារួមបារាំង-អេស្ប៉ាញក្រោមឧត្តមនាវី[[ព្យែរ-ឆាលស៍ វីល្លេនឺហ្វ|វីល្លេនឺហ្វ]]ត្រូវកម្លាំងអង់គ្លេសវាយរហូតដកថយចេញពី[[សមរភូមិកាប់ហ្វីនីស្តែរ៍ (១៨០៥)|កាប់ហ្វីនីស្តែរ៍]]នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៥។ កងនាវាអង់គ្លេសបានឡោមព័ទ្ធបិទកម្លាំងវីល្លេនឺហ្វនៅទីក្រុង[[កាឌីស]]នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញរហូតដល់ពេលលោកវីល្លេនឺហ្វដឹកនាំកម្លាំងបង្វែរទៅទីក្រុង[[ណាប្លេស]]វិញនៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា។ កងនាវាអង់គ្លេសបានដេញតាមពីក្រោយ និងទីបំផុតបានវាយឈ្នះកងកម្លាំងរួមរបស់បារាំង-អេស្ប៉ាញក្នុង[[សមរភូមិត្រាហ្វាលហ្ការ]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែតុលា។ ចាប់ពីពេលនោះមក ណាប៉ូលេអុងបានអស់ឱកាសទាំងប៉ុន្មានក្នុងការប្រជែងជាមួយអង់គ្លេសនៅលើផ្ទៃសមុទ្រ ហើយការគំរាមកំហែងឈ្លានពានអង់គ្លេសក៏បាត់សូន្យឈឹងដូចគ្នា។ ដោយដូច្នោះ ព្រះអង្គ​ក៏បាន​បង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍​មកសម្លឹងមើលក្រុមសត្រូវ​ទ្រង់នៅ​​ទ្វីបអឺរ៉ុបជាថ្មីម្តងទៀត។ [[File:Strategic Situation of Europe 1805.jpg|upright=1.2|thumb|left|ផែនទីយុទ្ធសាស្ត្រអឺរ៉ុបនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៥ មុនពេលសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបីផ្ទុះឡើង]] នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨០៥ ចក្រភពអង់គ្លេស និងរុស្ស៊ីបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមួយក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពបារាំងចេញពី[[សាធារណរដ្ឋបាតាហ្វ]] (ប្រទេសហុល្លង់បច្ចុប្បន្ន) និង[[សហព័ន្ធស្វីស]]។ ប្រទេសអូទ្រីសបានចុះចូលក្នុងសម្ព័ន្ធភាពថ្មីនោះបន្ទាប់ពីបារាំងបានកាត់ក្រុង[[ហ្សឺណែវ]] និងការប្រកាសរបស់ណាប៉ូលេអុងជា[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី (១៨០៥–១៨១៤)|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសអ៊ីតាលី]]នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨០៥។ រីឯប្រទេសស៊ុយអែតវិញ កាលដែលខ្លួនបានយល់ព្រមជួលតំបន់[[ស៊ុយអែតប៉ូមេរ៉ានី|ប៉ូមេរ៉ានី]]ឱ្យអង់គ្លេសប្រើជាមូលដ្ឋានយោធាស្រាប់ទៅហើយ ក៏សម្រេចចិត្តចូលរួមក្នុងសម្ព័ន្ធភាពនៅថ្ងៃទី៩ ខែសីហា។ អូទ្រីសបានចាប់ផ្តើមសង្រ្គាមសម្ព័ន្ធភាពទីបីដោយលើកទ័ពចូលឈ្លានពានបាវីយែរនៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨០៥<ref>{{Cite book |last=Сизенко |first=А.Г. |year=2011 |isbn=978-5-9567-1173-6 |pages=192 |publisher=Владис |script-title=ru:ВЕЛИКИЕ БИТВЫ ВЕЛИКОЙ РОСИИ}}</ref> ជាមួយនឹងកម្លាំងទ័ពប្រមាណ ៧០,០០០ នាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[កាល់ ម៉ាក វន លែបអ៊ែរិច]]។ បារាំងក៏បានបញ្ជាទ័ពពីប៊ូឡូញ្ញីដើម្បីទៅបង្ក្រាបកម្លាំងអូទ្រីសនៅចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៥។ មកដល់បរិវេណទីក្រុង[[សមរភូមិអ៊ូម|អ៊ូម]] (២៥ កញ្ញា ដល់ ២០ តុលា) ទ័ពណាប៉ូលេអុងក៏បានឡោមព័ទ្ធកម្លាំងរបស់លែបអ៊ែរិច បង្ខំឱ្យអូទ្រីសលើកទង់សសុំចុះចាញ់ដោយមិនមានការបង្ហូរឈាមគ្នាច្រើន។ បន្ទាប់ពីកងកម្លាំងអូទ្រីសចម្បងត្រូវទទួលបរាជ័យនៅឯភាគខាងជើងនៃភ្នំ[[អាល់ប៍]] (ក្រោមបញ្ជាការ[[ឆាលស៍ ល្វីនៃអូទ្រីស|ព្រះរជ្ជទាយាទឆាលស៍]] ប្រយុទ្ធចាញ់កងទ័ពបារាំងរបស់[[អង់ដ្រេ ម៉ាស្សេណា]]) ណាប៉ូលេអុងក៏បានលើកទ័ពទៅកាន់កាប់ទីក្រុងវីយែននៅថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា។ ដោយនៅឆ្ងាយពីខ្សែផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារ ណាប៉ូលេអុងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងទ័ពអូទ្រីស-រុស្ស៊ីដ៏ធំជាងទ័ពសត្រូវមុនៗច្រើន ក្រោមបញ្ជារការបស់លោក[[មីខាអ៊ីល គូធូសឺហ្វ]] ដោយមានព្រះអធិរាជរុស្ស៊ី ព្រះចៅ[[អាឡិចសាន់ដឺទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី១]] ទ្រង់វត្តមាននៅសមរភូមិផ្ទាល់។ នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ណាប៉ូលេអុងបានវាយបែកកម្លាំងអូទ្រីស-រុស្ស៊ីដ៏ធំមួយនោះនៅឯទីក្រុង[[ម៉ូរ៉ាវី]]ក្នុង[[សមរភូមិអ៊ូស្ទែរលីត្ស៍]] (ដែលប្រវត្តិវិទូជាទូទៅចាត់ទុកវាថាជាជ័យជម្នះដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយរបស់ណាប៉ូលេអុង)។ ក្នុងសមរភូមិនោះ កងទ័ពបារាំងបានសម្លាប់ទ័ពសត្រូវប្រមាណ ២៥,០០០ នាក់ ខណៈដែលកម្លាំងទ័ពសត្រូវនោះមានចំនួនច្រើនជាងកម្លាំងបារាំងផង រីឯទ័ពបារាំងវិញស្លាប់តែប្រមាណក្រោម ៧,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ [[File:Charles Thévenin - Reddition de la ville d'Ulm.jpg|thumb|ការចុះចាញ់របស់អូទ្រីសនៅ[[សមរភូមិអ៊ូម|អ៊ូម]], ២០​ តុលា ១៨០៥]] [[File:Entrée des Francaise dans Vienne le 13 Novembre 1805.jpg|left|thumb|កងទ័ពបារាំងចូលទីក្រុងវីយែននៅថ្ងៃទី១៣ វិច្ឆិកា ១៨០៥]] អូទ្រីសបានចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប្រែសប៊ួរ (១៨០៥)|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប្រែសប៊ួរ]] (ថ្ងៃទី២៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៥) ដែលនាំឱ្យអូទ្រីសចុះចេញពីសម្ព័ន្ធភាពប្រឆាំងនឹងបារាំង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សន្ធិសញ្ញានោះ​ក៏បាន​តម្រូវ​ឱ្យ​​អូទ្រីស​ប្រគល់​តំបន់[[វេណេស៊ី]]ទៅ​ឱ្យ​[[ព្រះរាជាណាចក្រ​អ៊ីតាលី (១៨០៥–១៨១៤)|រាជាណាចក្រ​អ៊ីតាលី​]]ដែល​កាលនុះជារដ្ឋចម្រុះរបស់​បារាំង និងតំបន់[[អាល្លឺម៉ង់ធីរ៉ូល|ធីរ៉ូល]]ទៅ​ឱ្យបាវីយែរ។ ក្រោយពីទាត់អូទ្រីសចេញពីសង្រ្គាម ស្ថានការណ៍នៅលើសមរភូមិបានឈានដល់ភាពជាប់គាំង។ ថ្វីបើទ័ពណាប៉ូលេអុងកំពុងបន្តកំណត់ត្រានៃជ័យជំនះមិនដែលចាញ់មែន ប៉ុន្តែកងកម្លាំងពេញលេញរបស់រុស្ស៊ីនៅមិនទាន់បានបញ្ជូនមកទ្វីបអឺរ៉ុបនៅឡើយ។ ក្រោយបិទបញ្ចប់សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពប្រែសប៊ួរ ណាប៉ូលេអុងបានត្រឡប់មកបង្រួបបង្រួមអំណាចរបស់ទ្រង់ក្នុងប្រទេសបារាំងវិញ ខណៈបារាំងបានកាន់កាប់ប្រទេសបែលហ្ស៊ិក ហុល្លង់ ស្វីស និងអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចមួយភាគធំ និងប៉ែកខាងជើងនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។ ==សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន, ១៨០៦–១៨០៧== {{Main|សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន}} [[File:Charles Meynier - Entrée de Napoléon à Berlin. 27 octobre 1806.jpg|thumb|រូបគំនូរនៃការយាងចូលក្រុងប៊ែរឡាំងរបស់ព្រះចៅណាប៉ូលេអុង ក្រោយយកឈ្នះលើទ័ពព្រុសនៅឯ[[សមរភូមិយីណា|យីណា]], កងកម្លាំងរបស់បារាំងបានចូលទីក្រុងប៊ែរឡាំងនៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៦។]] ប៉ុន្មានខែក្រោយពីសម្ព័ន្ធភាពទីបីបានដួលរលំ [[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន|សម្ព័ន្ធភាពទីបួន]] (១៨០៦–១៨០៧) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយចក្រភពអង់គ្លេស ព្រុស រុស្ស៊ី [[ព្រះរាជាណាចក្រសាចសិន|សាចសិន]] និងស៊ុយអែត។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៦ ណាប៉ូលេអុងបានបញ្ជាឱ្យបង្កើត[[សហព័ន្ធរ៉ាំង]]ឡើងដោយមានរដ្ឋនគរអាល្លឺម៉ង់តូចៗនៅក្នុង និងជុំវិញ[[រិនណានី|តំបន់រ៉ាំង]]ជាសមាជិក។ ព្រះអង្គថែមបានបង្រួបបង្រួមរដ្ឋតូចៗមួយចំនួនបញ្ចូលគ្នាទៀតផង ដើម្បីធ្វើឱ្យរបបគ្រប់គ្រងនៅអាល្លឺម៉ង់មានភាពងាយស្រួលរលូនជាងមុន។ ចំពោះរដ្ឋធំៗនៅក្នុងសហព័ន្ធដូចជា សាចសិន និង[[ព្រះរាជាណាចក្របាវីយែរ|បាវីយែរ]]វិញត្រូវបានណាប៉ូលេអុងតម្លើងជាព្រះរាជាណាចក្រ។ មកដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៨០៦ ព្រះមហាក្សត្រព្រុស ព្រះអង្គ[[ហ្វ្រីឌ្រិច វិលហែលម៍ទី៣]] បានសម្រេចប្រកាសសង្គ្រាមទៅលើបារាំងដោយឯកឯងដោយមិនពិគ្រោះជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនជាមុន ជាពិសេសគឺរុស្ស៊ីដែលកម្លាំងទ័ពស្ថិតនៅឆ្ងាយពីដែនដីអាល្លឺម៉ង់នៅឡើយ។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៦ ណាប៉ូលេអុងបានបញ្ជូនកងកម្លាំងបារាំងទាំងអស់ឆ្លងទៅភាគខាងកើតនៃទន្លេរ៉ាំងចូលក្នុងទឹកដីនៃព្រុស។ ណាប៉ូលេអុងបានវាយកម្ចាត់កងទ័ពព្រុសនៅយីណា (១៤ តុលា ១៨០៦) ហើយលោក[[ល្វី-នីកូឡាស ដាវូត៍|ដាវូត៍]] (មេបញ្ជាការបារាំងដ៏ឆ្នើមម្នាក់) បានកម្ចាត់ទ័ពព្រុសមួយផ្សេងទៀតនៅ[[សមរភូមិអោអើស្តែដត៍|អោអើស្តែដត៍]]ក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ ទាហានបារាំងចំនួន ១៦០,០០០ នាក់ (ចំនួនបានបន្តកើនឡើងនៅយុទ្ធនាការបន្តបន្ទាប់) បានវាយឆ្លងកាត់ទឹកដីព្រុស ដោយបោះជំហានក្នុងល្បឿនយ៉ាងលឿន វាយកម្ទេចទ័ពព្រុសដែលធ្លាប់មានឈ្មោះល្បីល្បាញខ្លាំងក្លាបានដ៏ងាយ។ ក្នុងចំណោមកងកម្លាំងព្រុសសរុប ២៥០,០០០ នាក់ មានទាហានព្រុសចំនួន ២៥,០០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិត ខណៈ ១៥០,០០០ នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានចាប់ជាឈ្លើយសឹក រីឯកាំភ្លើងធំ ៤,០០០ គ្រឿង និងកាំភ្លើងវែង ១០០,០០០ ដើមត្រូវបានបំផ្លាញ ឬរឹបអូសដោយបារាំង។ ណាប៉ូលេអុងបានយាងដល់ទីក្រុងប៊ែរឡាំងនៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៦។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានចូលទៅគោរពព្រះសុសានព្រះមហា[[ហ្វ្រីឌ្រិចទីពីរ (ព្រះមហាក្សត្រព្រុស)|ហ្វ្រីឌ្រិច]] ហើយបានបង្គាប់មេទ័ពរបស់ព្រះអង្គឱ្យដោះមួករបស់ពួកគេ ដោយមានព្រះបន្ទូលថា "ប្រសិនបើព្រះអង្គ (សម្ដៅទៅហ្វ្រីឌ្រិច) នៅមានជីវិត នោះយើងក៏ពុំអាចឈរជើងនៅទីនេះក្នុងថ្ងៃនេះនោះដែរ"។ ណាប៉ូលេអុងទ្រង់បានប្រើពេលត្រឹមតែ ១៩ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះដើម្បីវាយបែករាជាណាចក្រព្រុសទាំងមូលដោយការកាន់កាប់ទីក្រុងប៊ែរឡាំង និងកម្ទេចកម្លាំងយោធាព្រុសទាំងអស់នៅយីណា និងអោអើស្តែដត៍។ ដោយឃើញដូច្នេះ នគរសាចសិនក៏បានដកខ្លួនពីសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រុសភ្លាមៗ ហើយរួមគ្នាជាមួយរដ្ឋនគរតូចៗនៅអាល្លឺម៉ង់ខាងជើងបានសម្រេចមកចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយប្រទេសបារាំងវិញ។ [[File:Friedland mazurovsky.jpg|thumb|left|ចម្បាំងទ័ពសេះរវាងបារាំង និងរុស្ស៊ីក្នុង[[សមរភូមិហ្វ្រៃឡង់]]។]] នៅវគ្គបន្ទាប់នៃសង្រ្គាម បារាំងបានវាយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចេញពីទឹកដីប៉ូឡូញ ហើយបានប្រើទាហានប៉ូឡូញ និងអាល្លឺម៉ង់ជាច្រើននាក់ទៅធ្វើការឡោមព័ទ្ធនៅក្នុងតំបន់[[ស៊ីលេស៊ី]] និង[[ប៉ូមេរ៉ានី]] ដោយមានជំនួយបន្ថែមពីទាហានហុល្លង់ និងអ៊ីតាលីនៅវគ្គបញ្ចប់។ បន្ទាប់មក ណាប៉ូលេអុងបានបង្វែរទ័ពទៅភាគខាងជើងដើម្បីកម្ចាត់កងទ័ពរុស្ស៊ីដែលនៅសេសសល់ ហើយព្យាយាមដណ្តើមយករាជធានីបណ្ដោះអាសន្នរបស់ព្រុសនៅ[[ខូនីស្សប៊ឺក]]។ ការប្រទាញប្រទង់គ្នាក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីឡូ]] (៧–៨ កុម្ភៈ ១៨០៧) បូករួមនឹងបរាជ័យនៅ[[ការឡោមព័ទ្ធក្រុងដង់ហ្ស៊ីក (១៨០៧)|ក្រុងដង់ហ្ស៊ីក]] (២៤ ឧសភា ១៨០៧) និងព្រមទាំង[[សមរភូមិអែលប៊ែក]] (១០ មិថុនា ១៨០៧) បានបង្ខំរុស្ស៊ីឱ្យបន្តដកថយកាន់តែជ្រៅទៅភាគខាងជើង។ នៅទីបំផុត ណាប៉ូលេអុងបានវាយឈ្នះកងទ័ពរុស្ស៊ីចុងក្រោយនៅ[[សមរភូមិហ្វ្រៃឡង់|ហ្វ្រៃឡង់]] (១៤ មិថុនា ១៨០៧) មុនពេលព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺបង្ខំព្រះទ័យសុំសន្តិភាពជាមួយណាប៉ូលេអុងនៅក្រុង[[សន្ធិសញ្ញាទីលស៊ីត|ទីលស៊ីត]] (៧ កក្កដា ១៨០៧)។ នៅអាល្លឺម៉ង់ និងប៉ូឡូញ រដ្ឋចំណុះរបស់ណាប៉ូលេអុងថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើង មានដូចជា [[ព្រះរាជាណាចក្រវែស្តហ្វាលី]] [[ពញារដ្ឋវ៉ាសូរី]] និង[[សាធារណរដ្ឋដង់ហ្ស៊ីក]]ជាដើម។ នៅខែកញ្ញានៃឆ្នាំ១៨០៧ លោកសេនាប្រមុខ[[ហ្គីយ៉ូម ប៊្រុយន៍]] បានបញ្ចប់បេសកកម្មកាន់កាប់តំបន់ប៉ូមេរ៉ានីរបស់ស៊ុយអែត ដែលនាំឱ្យកងទ័ពស៊ុយអែតទាំងអស់ដកថយ។ ===ស្កង់ឌីណាវី និងហ្វាំងឡង់=== {{Main|សង្គ្រាមទូកកាំភ្លើង|សង្គ្រាមហ្វាំងឡង់|សង្គ្រាមដាណឺម៉ាក–ស៊ុយអែត (១៨០៨–១៨០៩)}} [[File:Battle of Trangen.JPG|thumb|[[សមរភូមិត្រង់គែន]]ក្នុង[[សង្គ្រាមដាណឺម៉ាក–ស៊ុយអែត (១៨០៨–១៨០៩)]]។ កងទ័ពន័រវែសបានព្យាយាមប្រយុទ្ធដោយអស់ពីកម្លាំងចិត្តកម្លាំងកាយ និងទីបំផុតក៏យកឈ្នះលើទ័ពស៊ុយអែត។]] ការឆ្លើយតបដំបូងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសចំពោះប្រព័ន្ធទ្វីបរបស់ណាប៉ូលេអុងគឺបើកការវាយប្រហារផ្លូវទឹកទៅលើប្រទេសដាណឺម៉ាក។ ថ្វីបើដាណឺម៉ាកជាប្រទេសប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពមែនក្ដី តែក្នុងអំឡុងពេលនោះ ដាណឺម៉ាកត្រូវរងសម្ពាធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីបារាំង និងរុស្ស៊ីឱ្យរៀបចំកងនាវាខ្លួនត្រៀមជាជំនួយដល់ណាប៉ូលេអុង។ ដោយយល់ឃើញដូច្នេះ ទីក្រុងឡុងដ៍មិនអាចឈរស្ងៀមទុកឱ្យដាណឺម៉ាកធ្លាក់ក្រោមឥទ្ធិពលបារាំងងាយៗឡើយ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៨០៧ កងនាវាអង់គ្លេសបានឡោមព័ទ្ធ និង[[សមរភូមិទីក្រុងកូពែនហាក (១៨០៧)|វាយប្រហារទីក្រុងកូពែនហាក]] រួចរឹបអូសយកនាវាចម្បាំងដាណឺម៉ាក–ន័រវែសទាំងមូលក្នុងកំពង់ផែកូពែនហាក។ សកម្មភាពនេះបានធានាឱ្យអង់គ្លេសអាចបន្តចេញចូលផ្លូវសមុទ្រនៅភាគខាងជើង និងសមុទ្របាល់ទិក ពិសេសសម្រាប់នាវាពាណិជ្ជកម្ម។ ទីបំផុត ដាណឺម៉ាកក៏សម្រេចប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមនៅខាងបារាំង ប៉ុន្តែដោយគ្មានកងនាវាដូចមុន ឥទ្ធិពលដាណឺម៉ាកនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺមានតិចតួចបំផុត។{{sfn|Ryan|1953}}{{sfn|Munch-Petersen|2007}} យ៉ាងណាក្ដី ដាណឺម៉ាកនៅតែបន្តសង្គ្រាមជើងទឹកដោយប្រើប្រាស់ទូកកាំភ្លើងតូចៗលបវាយប្រហារលើនាវាចម្បាំងអង់គ្លេសដែលមានវត្តមានក្នុងដែនទឹកដាណឺម៉ាក និងន័រវែស។ លើសពីនេះ ដាណឺម៉ាកក៏បានប្តេជ្ញាដែរថានឹងចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងស៊ុយអែតរួមគ្នាជាមួយបារាំងនិងរុស្ស៊ី។ កាលក្នុងកិច្ចពិភាក្សាគ្នានៅក្រុងទីលស៊ីត ណាប៉ូលេអុង និងអាឡិចសាន់ដឺបានយល់ស្របថា រុស្ស៊ីគួរតែបង្ខំស៊ុយអែតឱ្យចូលរួមក្នុងប្រព័ន្ធទ្វីបរបស់បារាំង។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨០៨ រុស្ស៊ីក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្វាំងឡង់|ការឈ្លានពានលើស៊ុយអែត]]ឆ្លងទឹកដីហ្វាំងឡង់ ហើយមួយខែក្រោយមក ដាណឺម៉ាកក៏ប្រកាសសង្គ្រាមលើស៊ុយអែតតាមរុស្ស៊ី។ ចំណែកបារាំងវិញ ណាប៉ូលេអុងបានបញ្ជូនទ័ពទៅជំនួយនៅឯដាណឺម៉ាកដោយមានទាហានបារាំង អេស្ប៉ាញ និងហុល្លង់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់សេនាប្រមុខលោក[[សាលទី១៤ ចន|ហ្សង់-បាធីស្ត ប៊ែរណាដុតទ៍]]។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេសបានធ្វើការរារាំងកម្លាំងទាំងនោះមិនឱ្យឆ្លងច្រកសមុទ្រ[[អឿរសុន]] ហើយសង្រ្គាមឈ្លានពានស៊ុយអែតបានវិវត្តត្រឹមតែជាជម្លោះតាមបណ្តោយព្រំដែនស៊ុយអែត-ន័រវែសប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្នុង[[សមាជអ៊ែហ្វឺត]] (កញ្ញា–តុលា ១៨០៨) បារាំង និងរុស្ស៊ីបានព្រមព្រៀងគ្នាបន្ថែមទៀតលើការបែងចែកប្រទេសស៊ុយអែតជាពីរផ្នែកដោយពុះកាត់តាម[[ឈូងសមុទ្រប៊ុតនី]] រីឯផ្នែកខាងកើតបានក្លាយជា[[មហាពញារដ្ឋហ្វាំងឡង់]]។ ជំនួយមនុស្សធម៌របស់អង់គ្លេសដើម្បីជួយស៊ុយអែតនៅមានដែនកម្រិតខ្លាំង ហើយមិនបានរារាំងស៊ុយអែតពីការអនុវត្តគោលនយោបាយលម្អៀងទៅណាប៉ូលេអុងឡើយ។{{sfn|Götz|2014|pp=519–539}} សង្រ្គាមរវាងដាណឺម៉ាក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុង[[សមរភូមិលូនហ្គឺរ]]នៃឆ្នាំ១៨១២ ដោយជ័យជម្នះបានទៅខាងអង់គ្លេស។ ===ប៉ូឡូញ=== {{Main|ពញារដ្ឋវ៉ាសូរី}} [[File:January Suchodolski, Bitwa pod Somosierrą.jpg|thumb|ទ័ពសេះប៉ូឡូញក្នុង[[សមរភូមិសូម៉ូសៀរ៉ា]]នៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ ឆ្នាំ១៨០៨]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៧ ណាប៉ូលេអុងបានបង្កើតបន្ទាយការពារដ៏ធំមាំមួយនៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល។ ប្រទេសប៉ូឡូញដែលទើបតែត្រូវបានកាត់បែងចែកដោយមហាអំណាចជិតខាងចំនួនបីរបស់ខ្លួន ត្រូវបានណាប៉ូលេអុងបានបង្កើតមកវិញក្រោមឈ្មោះថា [[ពញារដ្ឋវ៉ាសូរី]]។ ទឹកដីរដ្ឋប៉ូឡូញថ្មីលើកនេះគឺកើតចេញពីទឹកដីដែលបារាំងវាយដណ្ដើមបានពីអូទ្រីស និងព្រុស រីឯមេដឹកនាំនៃរដ្ឋនេះវិញគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏ជិតស្និទមួយរបស់ណាប៉ូលេអុងគឺព្រះអង្គ[[ហ្វ្រេដេរីក អូហ្គូសត៍ទី១ (ព្រះមហាក្សត្រសាចសិន)|ហ្វ្រេដេរីក អូហ្គូសត៍ទី១]] ហើយក៏ជាព្រះមហាក្សត្រសាចសិនដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែជាក់ស្តែង ព្រះអង្គគ្រាន់តែជានិមិត្តរូបក្សត្ររាជវង្សប៉ុណ្ណោះ ខណៈមេដឹកនាំប៉ូឡូញពិតប្រាកដគឺត្រូវណាប៉ូលេអុងជាអ្នកតែងតាំង។ រដ្ឋប៉ូឡូញថ្មីនេះមានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៤.៣ លាននាក់ ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៨១៤ វាបានបញ្ជូនទាហានប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ចូលក្នុងជួរយោធាណាប៉ូលេអុង។ ក្នុងនោះរួមមានទាហានប៉ូឡូញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ ដែលត្រូវបានកេណ្ឌទៅច្បាំងនឹងរុស្ស៊ីរៀបធ្វើដំណើររហូតដល់រាជធានីម៉ូស្គូនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១២ ប៉ុន្តែពួកគេភាគច្រើនត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងដំណើរនោះ។<ref>{{Cite book |last=Otto Pivka |url=https://books.google.com/books?id=ETYsTuIaKkQC&pg=PA8 |title=Napoleon's Polish Troops |publisher=Osprey Publishing |year=2012 |isbn=978-1-78096-549-9 |pages=8–10 |access-date=2 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160515091845/https://books.google.com/books?id=ETYsTuIaKkQC&pg=PA8 |archive-date=15 May 2016 |url-status=live}}</ref> ក្រោយចប់សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក មហាពញារដ្ឋវ៉ាសូរីត្រូវបានកាត់ចូលជាទឹកដីពាក់កណ្ដាលស្វយ័តនៃចក្រភពរុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១៥។ ប៉ូឡូញត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់បរទេសរហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៨ បន្ទាប់ពីចក្រភពរុស្ស៊ី អាល្លឺម៉ង់ និងអូទ្រីស-ហុងគ្រីបានដួលរលំក្នុងវគ្គបញ្ចប់នៃ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១|សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ]]។ ឥទ្ធិពលរបស់ណាប៉ូលេអុងលើប្រទេសប៉ូឡូញគឺមានសារៈសំខាន់មិនអាចកាត់ថ្លៃបានឡើយដោយក្រមច្បាប់របស់ណាប៉ូលេអុងបាននាំឱ្យមានការលុបបំបាត់ទាសភាព និងការនាំចូលការិយាធិបតេយ្យវណ្ណៈកណ្តាលសម័យ។{{sfn|Riley|2013|pp=27–28}}{{sfn|Grab|2003|pp=176–187}} ==សង្គ្រាមឧបទ្វីប, ១៨០៨–១៨១៤== {{Main|សង្គ្រាមឧបទ្វីប}} [[File:Antoine-Jean Gros - Capitulation de Madrid, le 4 décembre 1808.jpg|thumb|រូបគំនូរ ''ណាប៉ូលេអុងទទួលស្គាល់ការចុះចាញ់នៃរាជធានីម៉ាឌ្រីដ''។]] ជម្លោះក្នុងឧបទ្វីបអ៊ីបេរីបានចាប់ផ្តើមនៅពេលដែល[[ព្រះរាជាណាចក្រព័រទុយហ្កាល់|ព័រទុយហ្កាល់]]នៅតែបន្តធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយអង់គ្លេស ទោះបីជាត្រូវបារាំងរឹតបន្តឹងក្ដី។ បន្ទាប់ពីអេស្ប៉ាញមិនអនុវត្តតាមប្រព័ន្ធទ្វីបរបស់បារាំង សម្ព័ន្ធភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរក៏ត្រូវដួលរលំទាំងស្រុង។ ជាការឆ្លើយតប ​បារាំង​ក៏បានលើកទ័ពចូលត្រួតត្រា​ទឹកដី​អេ​ស្ប៉ា​ញ​បន្តិចម្តងៗ រហូតដល់​ពួកគេ​កាន់កាប់​បានរាជធានី​ម៉ា​ឌ្រី​ដ ហើយ​ក៏តម្លើងរាជរដ្ឋាភិបាកចំណុះក្រោមបារាំងមួយនៅទីនោះ។ ទង្វើនេះបានធ្វើឱ្យមានការ[[ការបះបោរដូសដេម៉ាយ៉ូ|ផ្ទុះបះបោរ]]ពីសំណាក់ប្រជាជនអេស្ប៉ាញនៅគ្រប់ផ្ទៃប្រទេស ខណៈអង់គ្លេស​ក៏ឆ្លៀតឱកាសគាំទ្រចលនាបះបោរនៅលើទឹកដីអេស្ប៉ាញ។ បន្ទាប់ពីចលនាបះបោរបានវាយដណ្ដើមយករាជធានីម៉ាឌ្រីដវិញ ណាប៉ូលេអុងក៏បានចេញដឹកនាំទ័ពផ្ទាល់សម្រុកទៅម៉ាឌ្រីដសារជាថ្មី រួចវាយបង្ក្រាបចលនាបះបោរនៅទីនោះ រួមថែមទាំងបានវាយបណ្ដេញកងទ័ពអង់គ្លេសមួយក្រុមតូចចេញពីឧបទ្វីបអ៊ីបេរីទៀតផង ([[សមរភូមិកូរូញ្ញា]], ១៦ មករា ១៨០៩)។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីណាប៉ូលេអុងយាងចាកចេញពីទឹកដីអេស្ប៉ាញបាត់ទៅ ចលនាប្រឆាំងនឹងបារាំងក៏បានរើឡើងវិញនាំឱ្យទាហានបារាំងនៅអេស្ប៉ាញជាច្រើនចុះកម្លាំង។ ការផ្ទុះឡើងនៃ[[សង្រ្គាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ]]បានរារាំងណាប៉ូលេអុងពីការវិលចូលមកស្ដារស្ថេរភាពនៅអ៊ីបេរីវិញដោយទ្រង់ត្រូវជាប់ដឹកនាំទ័ពនៅអូទ្រីស។ អង់គ្លេសជាម្តងទៀតក៏បានឆក់យកឱកាសនេះបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពថ្មីមកអ៊ីបេរី។{{sfn|Fremont-Barnes|2014}} សង្គ្រាមឧបទ្វីបបានក្លាយជាឧបសគ្គយ៉ាងធំសម្រាប់បារាំង។ របបបារាំងនៅអេស្ប៉ាញបានទទួលនូវស្ថេរភាពតែពេលណាប៉ូលេអុងមានវត្តមានផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ ហើយក្រោយពីទ្រង់យាងចេញទៅបាត់ ចលាចលថ្មីក៏បានផ្ទុះចេញមកវិញភ្លាមៗ។ ម្យ៉ាងទ្រង់មិននឹកស្មាន់ថាការគ្រប់គ្រងប្រទេសអេស្ប៉ាញគឺត្រូវការកម្លាំងច្រើនខ្លាំងសោះ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងប៉ុន្មានរបស់បារាំងនៅអេស៉្បាញគឺជាការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទាំងថវិកា កម្លាំងពលកម្ម និងកិត្យានុភាព។ ណាប៉ូលេអុងទ្រង់បានដឹងខ្លួនថាវាជាកំហុសដ៏ធំមួយរបស់ទ្រង់ ដោយសរសេរថា "សង្រ្គាមដ៏អកុសលនោះបានបំផ្លាញរូបយើង... គ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់នៃការបរាជ័យរបស់យើងគឺសុទ្ធតែភ្ជាប់ទៅចំណងដ៏អាក្រក់នោះ"។{{sfn|Tone|2010|p=[https://books.google.com/books?id=E2WtMq4LF90C&pg=PA243 243]}} សង្គ្រាមឧបទ្វីបបាននាំឱ្យកើតមានសមរភូមិប្រយុទ្ធគ្នាធំៗចំនួន ៦០ និងការឡោមព័ទ្ធយោធាធំៗចំនួន ៣០ ដែលជាចំនួនច្រើនជាងជម្លោះណាទាំងអស់នៅក្នុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក ហើយប្រើពេលជាង ៦ ឆ្នាំ ដែលយូរជាងជម្លោះណាទាំងអស់ក្នុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកដូចគ្នា។ បារាំង​ និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបាត់បង់កម្លាំងទាហានយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ៩១,០០០ នាក់ និងរបួសប្រមាណ ២៣៧,០០០ នាក់ដោយសារសង្គ្រាមនេះ។{{sfn|Clodfelter|2017|page=157}}​ ចាប់ពីឆ្នាំ១៨១២ ទៅ​ សង្គ្រាមឧបទ្វីបត្រូវបានបញ្ចូលទៅជាផ្នែកមួយនៃ[[សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ]]។ ==សង្រ្គាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ, ១៨០៩== {{Main|សង្រ្គាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ}} សម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ (១៨០៩) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយចក្រភពអង់គ្លេស និងអូទ្រីសនៅពេលដែលបារាំងបានបំផ្ទុះសង្គ្រាមឧបទ្វីបឡើងនៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្កាល់។ លើកនេះ ដែនសមុទ្របានក្លាយជាទីសមរភូមិដ៏សំខាន់នៃសង្គ្រាម។ អូទ្រីសដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងថ្មីៗ បានឆក់យកឱកាសផ្ដាច់សម្ព័ន្ធភាពជាមួយបារាំងដើម្បីស្ដារទឹកដីដែលខ្លួនទើបតែបាត់បង់នៅអាល្លឺម៉ង់កាលប៉ុន្មានឆ្នាំមុន។ ក្នុងពេលដំណើរគ្នានៃសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ កងនាវាអង់គ្លេសក៏បានវាយឈ្នះសង្គ្រាមជាច្រើនផងដែរនៅតាមទឹកដីអាណានិគមរបស់បារាំង។ នៅឯដីគោក ក្រុមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំបានព្យាយាមអនុវត្តយុទ្ធនាការយោធាប្រកបដោយបច្ចេកទេស តែទោះយ៉ាងណា បារាំងនៅតែបន្តជាកម្លាំងដ៏ខ្លាំងគ្មានប្រៀប។ ក្នុងពេញមួយសង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំ ប្រតិបត្តិការយោធារបស់អង់គ្លេសនៅដីគោកច្រើនតែអនុវត្តដោយកងនាវាអង់គ្លេស ដែលកាលនុះជាកម្លាំងដ៏មានឥទ្ធិពលលើផ្ទៃទឹកអឺរ៉ុប។ ការវាយប្រហារតាមផ្លូវទឹករបស់អង់គ្លេសមានគោលដៅបំផ្លាញកងនាវាចម្បាំង និងបិទផ្លូវដឹកជញ្ជូនពាណិជ្ជកម្មរបស់បារាំងនៅជាយសមុទ្រ ក៏ដូចជាបំផ្លាញប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនង និងបន្ទាយបារាំងនានាតាមតំបន់ឆ្នេរ។ ជារឿយៗ នៅពេលដែលសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អង់គ្លេសចេញធ្វើសកម្មភាពយោធាដែលនៅក្បែរដែនសមុទ្រ នោះកងនាវាអង់គ្លេសនឹងឡើកគោក រួចបញ្ជូនកម្លាំងជើងគោក និងការផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារជាជំនួយដល់កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងនឹងបារាំង។ [[File:Strategic Situation of Europe 1809.jpg|thumb|upright=1.35|ផែនទីយុទ្ធសាស្ត្រអឺរ៉ុបនៅអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨០៩]] [[File:Europe 1812 map en.png|thumb|upright=1.35|វិសាលភាពចក្រភពបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១២]] ចំពោះអូទ្រីសវិញ ពួកគេ​បាន​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ​ខ្លះៗលើ​កង​ទ័ព​បារាំងដែលស្ថិតក្រោមបញ្ជាការរបស់​សេនាប្រមុខលោក[[ល្វី-អាឡិចសង់ដឹ ប៊ែធារ|ប៊ែធារ]]។ ណាប៉ូលេអុងបានបញ្ជូនប៊ែធារនូវកម្លាំងទ័ពតែ ១៧០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដើម្បីការពារព្រំដែនខាងកើតទាំងមូលរបស់បារាំង (កាលពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៧៩០ កម្លាំងទ័ពបារាំងចំនួន ៨០០,០០០ នាក់បានបំពេញកិច្ចការដូចគ្នា គ្រាន់តែព្រំដែនកាលនុះមានប្រវែងខ្លីជាង)។ នៅភាគខាងកើត កងទ័ពអូទ្រីសបានវាយចូលទឹកដីពញារដ្ឋវ៉ាសូរី ប៉ុន្តែត្រូវរងបរាជ័យនៅក្នុង[[សមរភូមិរ៉ាហ្សីន (១៨០៩)|សមរភូមិរ៉ាហ្សីន]]នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨០៩។ បន្ទាប់មក កងទ័ពវ៉ាសូរីក៏បានវាយត្រួតត្រាតំបន់[[ហ្កាលីស៊ីខាងលិច]]របស់អូទ្រីស ខណៈណាប៉ូលេអុង​បាន​ចេញដឹកនាំទ័ព​​ផ្ទាល់​​សម្រាប់​ធ្វើការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​អូទ្រីស។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នាប៉ុន្មានដងមក យុទ្ធនាការរបស់ណាប៉ូលេអុងបានរុញច្រានកម្លាំង​អូទ្រីស​​ចេញ​ពី​បាវីយែរ រួចបន្តរុល​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​អូទ្រីសផ្ទាល់។ ការប្រញាប់ប្រញាល់របស់ទ្រង់ដើម្បីឆ្លងទន្លេ[[ដានូប]]ត្រូវបានរំខានដោយកម្លាំងអូទ្រីសរួចក៏វិវត្តជា[[សមរភូមិអាស្ពើន-អ៊ែស្លីង]] (២២ ឧសភា ១៨០៩)។ សមរភូមិនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកជាបរាជ័យដោយបច្ចេកទេសរបស់ណាប៉ូលេអុងដំបូងបង្អស់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។ ប៉ុន្តែជាសំណាងរបស់បារាំង ដែលកម្លាំងរបស់អូទ្រីសមិនបានបន្តវាយដេញ ដោយទុកឱ្យណាប៉ូលេអុងមានពេលគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការរៀបចំពង្រឹងទ័ពឡើងវិញ ដែលលើកនេះ ណាប៉ូលេអុងបានជោគជ័យក្នុងការចូលកាន់កាប់រាជធានីវីយែននៅដើមខែកក្កដា។ បារាំងទីបំផុតបានវាយឈ្នះអូទ្រីសនៅក្នុង[[សមរភូមិវ៉ាក្រាម]] (៥–៦ កក្កដា)។ សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការដោយ[[សន្ធិសញ្ញាស្ហុនប៊្រុន]] ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៩។ ទោះជាសង្គ្រាមបានចប់មែន តែជម្លោះប្រដាប់អាវុធមួយចំនួននៅតែបន្តកើតមានដូចជា ឧទ្ទាមកម្មនៅតំបន់ធីរ៉ូលប្រឆាំងនឹងបារាំង-បាវីយែរ ( បញ្ចប់ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨០៩) និងសង្រ្គាមឧបទ្វីបរវាងអេស្ប៉ាញនឹងបារាំង។ សង្គ្រាម​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អង់គ្លេស​នឹង​បារាំង​នៅបន្ត​ឆេះកញ្ជ្រោលតាមរយៈការបន្តបិទផ្លូវសមុទ្រហាមឃាត់នាវាគ្រប់ប្រភេទរបស់បារាំង និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួន។ ដោយសារកង្វះកម្លាំងយោធា និងការរៀបចំទឹកដីមិនល្អដោយបារាំងបាននាំឱ្យសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងជាច្រើនរួមគ្នារំលោភបំពានប្រព័ន្ធទ្វីប និងបន្តធ្វើពាណិជ្ជកម្មដោយសម្ងាត់ជាមួយអង់គ្លេស។ បន្ទាប់ពីណាប៉ូលេអុងបានដឹងថា ពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រព័ន្ធទ្វីបកំពុងតែសកម្មនៅក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងរុស្ស៊ី ព្រះអង្គក៏បានបញ្ជាលើកទ័ពចូលឈ្លានពានប្រទេសទាំងពីរនោះ<ref>{{Cite book |last=Thompson |first=J. M. |title=Napoleon Bonaparte: His rise and fall |url=https://archive.org/details/napoleonbonapart00thom |year=1951 |pages=[https://archive.org/details/napoleonbonapart00thom/page/235 235]–240}}</ref> ខណៈដែលអង់គ្លេសបានជាប់រវល់ក្នុង[[សង្គ្រាមឆ្នាំ១៨១២|សង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក]]រវាងឆ្នាំ១៨១២ និងឆ្នាំ១៨១៥។ ដល់ឆ្នាំ១៨១០ វិសាលភាពទឹកដីនៃចក្រភពបារាំងបានឈានដល់ចំណុចដ៏អស្ចារ្យបំផុត។ ណាប៉ូលេអុងបានរៀបអភិសេយជាមួយអ្នកម្នាង[[ម៉ារី ល្វី (ព្រះពញាក្សត្រីប៉ារម៉ា)|ម៉ារី-ល្វី]] ដែលត្រូវជារជ្ជទាយាទមួយអង្គនៃចក្រភពអូទ្រីសក្នុងគោលបំណងធានានូវស្ថេរភាពដល់សម្ព័ន្ធភាពជាមួយអូទ្រីស ហើយណាមួយម៉ារីអាចផ្តល់ណាប៉ូលេអុងនូវព្រះរាជបុត្រទុកស្នងមរតកបន្តពីព្រះអង្គ (អ្វីដែលភរិយាដើមព្រះអង្គគឺ[[ចូសេហ្វីន ដឺប៊ូហារណេរស៍|ចូសេហ្វីន]]មិនបានផ្ដល់ឱ្យ)។ មកដល់ចំណុចនេះ ក្រៅពីអាណាចក្របារាំង ណាប៉ូលេអុងទ្រង់ក៏ជាមេដឹកនាំនៃសហព័ន្ធស្វីស សហព័ន្ធរ៉ាំង ពញារដ្ឋវ៉ាសូរី និងព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី។ ==ការឈ្លានពានរុស្ស៊ី, ១៨១២== {{Main|ការឈ្លានពានរបស់បារាំងលើរុស្ស៊ី}} [[File:Battle of Borodino.jpg|thumb|[[សមរភូមិបូរូឌីណូ]]ដែលត្រូវជាសមរភូមិរយៈពេលមួយថ្ងៃដែលមានទំហំធំ និងសាហាវបំផុតនៅក្នុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកទាំងមូល។]] [[សន្ធិសញ្ញាទីលស៊ីត]]នៃឆ្នាំ១៨០៧ បាននាំឱ្យរុស្ស៊ីបង្វែរខ្លួនទៅ[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐អង់គ្លេស (១៨០៧–១៨១២)|ប្រឆាំងនឹងអង់គ្លេស]]វិញ (១៨០៧–១៨១២) ពិសេសបន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេសបានបើកការរវាយប្រហារលើប្រទេសដាណឺម៉ាកនៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨០៧។ កងកម្លាំងអង់គ្លេសបានជួយគាំទ្រកងនាវាស៊ុយអែតនៅក្នុង[[សង្រ្គាមហ្វាំងឡង់]] ដែលនាំឱ្យស៊ុយអែតក្លាយជាកម្លាំងដ៏អស្ចារ្យមួយនៅក្នុង[[ឈូងសមុទ្រហ្វាំងឡង់]]។ ក៏ប៉ុន្តែ ជ័យជម្នះម្តងហើយម្តងទៀតរបស់រុស្ស៊ីនៅលើដីគោកបានបង្ខិតបង្ខំស៊ុយអែតឱ្យចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយរុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩ និងជាមួយប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ១៨១០ ដើម្បីចូលរួមក្នុងការបិទផ្លូវទឹកពាណិជ្ជកម្មប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស។ ទំនាក់ទំនងបារាំង-រុស្ស៊ីបានចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗនៅក្រោយឆ្នាំ១៨១០ ខណៈសង្គ្រាមរុស្ស៊ីជាមួយអង់គ្លេសបានបញ្ចប់ដំណើលគ្នា។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨១២ ចក្រភពអង់គ្លេស រុស្ស៊ី និងស៊ុយអែតបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់មួយសម្ដៅប្រឆាំងនឹងណាប៉ូលេអុង។{{sfn|Palmer|1974}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៨១២ កំឡុងពេលដែលអំណាចរបស់បារាំងបានឈានដល់ចំណុចកំពូល ណាប៉ូលេអុងក៏បានបញ្ជាលើកទ័ពចូលឈ្លានពានប្រទេសរុស្ស៊ី ដែលគេនិយមហៅឈ្មោះទ័ពនោះថា [[មហាកងទ័ព]] (''Grande Armée'') ដែលណាប៉ូលេអុងកេណ្ឌពីរដ្ឋប្រទេសអឺរ៉ុបជាសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងជាច្រើន មានកម្លាំងចំនួន ៤៥០,០០០ នាក់ (ក្នុងនោះមានទាហានបារាំងចំនួន ២០០,០០០ នាក់)។ កងទ័ពបារាំងដ៏ធំនោះបានឆ្លង[[ទន្លេនីមេន]]នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨១២ ខណៈរុស្ស៊ីបានប្រកាសសង្រ្គាមស្នេហាជាតិត្រៀមប្រឈមនឹងបារាំង រីឯណាប៉ូលេអុងបានប្រកាសវាជាសង្រ្គាមប៉ូឡូញលើកទីពីរ។{{sfn|Riehn|1990}} កងទ័ពណាប៉ូលេអុងបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ប៉ែកខាងលិចទឹកដីរុស្ស៊ីដោយត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងរុស្ស៊ីខ្នាតតូចមួយចំនួន លើកលែងតែនៅក្នុង[[សមរភូមិស្មូលែនស្កិ៍]]ថ្ងៃទី១៦–១៨ ខែសីហា។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅក្រោមបញ្ជាការលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ពីទ័រ វីតគិនស្តែន]]បាន[[សមរភូមិប៉ូឡូតស្ក៍ទីមួយ|កាត់ផ្ដាច់ដំណើរ]]របស់កងទ័ពបារាំងមួយក្រុមក្រោមសេនាប្រមុខ[[នីកូឡាស អ៊ូឌីណូត៍]] មិនឱ្យបន្តរុញទៅរាជធានី[[សាំងពីទែស្បួរ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងទ័ពបារាំងចម្បងបានបន្តឆ្លងទឹកដីរុស្ស៊ីរហូតដល់ទីក្រុងម៉ូស្គូ ដែលកាលនុះជាទីក្រុងសំខាន់បន្ទាប់ពីរាជធានីសាំងពីទែស្បួរ។ [[File:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|left|ណាប៉ូលេអុង និងកងទ័ពបារាំងកំពុងដកថយចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ី]] កងទ័ពរុស្ស៊ីចម្បងត្រូវស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជាការរបស់លោកសេនាប្រមុខ[[មីឈែលបាក្លេ ដឺតូល្លី]] ដោយលោកជាអ្នកដែលមើលធ្លុះយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ណាប៉ូលេអុង ពោលគឺការចេញមកសម្ដៅវាយកម្ចាត់កងកម្លាំងរបស់លោកឱ្យបានលឿនបំផុតដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ដោយយល់ឃើញដូច្នេះ លោកក៏បានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីប្រើយុទ្ធសាស្ត្រដកថយដោយដុតអ្វីៗទាំងអស់ដែលខ្លួនឆ្លងកាត់ និងព្រមទាំងបញ្ជូនទ័ពសេះខ្នាតតូចខ្លះៗមកវាយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីពន្យាដំណើររបស់ពួកគេ។ ទោះឃើញដូច្នេះក៏ដោយក៏កងទ័ពបារាំងនៅតែបន្តយុទ្ធសាស្ត្រព្យាយាមបំបុកទៅរកកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចម្បងដដែរ។{{sfn|Riehn|1990|pp=138–140}} ចំពោះបារាំង ការបញ្ជាកងទ័ពដ៏ធំសម្បើមបែបនេះដោយត្រូវមានស្បៀងអាហារផ្គត់ផ្គង់គ្រប់គ្រាន់គឺជាកិច្ចការដ៏លំបាកបំផុតមួយ ហើយថែមទាំងបូករួមនឹងសណ្ឋានដីដ៏ធំល្វឹងល្វើយរបស់រុស្ស៊ី និងជំងឺរាតត្បាតផ្សេងៗទៀតបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កម្លាំងផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្តរបស់ទាហានបារាំងជាខ្លាំង។ កត្តាទាំងនេះក៏ធ្វើឱ្យមហាកងទ័ពបារាំងបែកបាក់ ដែលក្នុងករណីមួយមានទាហានប្រមាណចំនួន ៩៥,០០០ នាក់បាននាំគ្នារត់ចោលជួរក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Riehn|1990|p=185}} បន្ទាប់ពីកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចម្បងបានដកថយអស់រយៈពេលជិតបីខែ ពួកមន្ត្រីរុស្ស៊ីក៏ចាប់ផ្ដើមចេញរិះគន់ និងបាត់ជំនឿចិត្តលើលោកបាក្លេ ដឺតូល្លី (ណាមួយលោកជាជនជាតិអាល្លឺម៉ង់បាល់ទិកពីកំណើតផង ដែលនាំឱ្យវរជនរុស្ស៊ីកើតការមិនពេញចិត្តនឹងលោក) ហើយដោយដូច្នេះ អតីតយុទ្ធជនរុស្ស៊ីដ៏ប្រជាប្រិយម្នាក់គឺព្រះអង្គម្ចាស់[[មីខាអ៊ីល គូទូស៊ូហ្វ]]ក៏ត្រូវបានព្រះចៅអធិរាជរុស្ស៊ីតែងតាំងជាអគ្គមេបញ្ជាការថ្មី។ ទីបំផុត កងទ័ពនៃប្រទេសទាំងពីរក៏បានប្រឈមនឹងគ្នាក្នុង[[សមរភូមិបូរូឌីណូ]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា នៅក្បែរទីក្រុងម៉ូស្គូ។{{sfn|Haythornthwaite|2012}} សមរភូមិមួយនេះបានវិវត្តជាសមរភូមិដ៏ធំមួយ និងវិនាសន្ត​រាយបំផុតមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក ថ្វីបើត្រូវប្រើពេលតែមួយថ្ងៃមែន ដោយមានការចូលរួមពីទាហានសរុបជាង ២៥០,០០០ នាក់ និងបណ្តាលឱ្យទាហានប្រមាណ ៧០,០០០ នាក់បាត់បង់ជីវិត។ ជាលទ្ធផល គេមិនអាចសន្និដ្ឋានថាភាគីណាជាអ្នកឈ្នះពិតប្រាកដបានឡើយ ទោះជាបារាំងបានវាយដណ្តើមយកទីតាំងសំខាន់ៗនៅលើសមរភូមិក៏ដោយ ប៉ុន្តែពួកគេមិនបានវាយកម្ទេចកងទ័ពរុស្ស៊ីទាំងស្រុងនោះទេ។ គូទូស៊ូហ្វបានចេញទទួលស្គាល់ថាការចេញប្រឈមបែបនេះគឺវាចាំបាច់ដើម្បីបម្រើដល់ផលប្រយោជន៍នយោបាយ ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្ត្រលោក[[បាក្លេ ដឺតូល្លី]]គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅលើសមរភូមិ។ មកដល់ចំណុចនេះ កងទ័ពបារាំងបានកំពុងបាត់បង់ទាហានជាច្រើន និងរួមទាំងខ្សែផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារផង ពោលបើកងទ័ពបារាំងនៅតែបោះជំហានចូលកាន់តែជ្រៅក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីបន្ត នោះពួកគេនឹងកាន់តែវិនាស។ វិបត្តិភស្តុភារបានរារាំងមិនឱ្យបារាំងបញ្ជូនទ័ពជំនួយមកបន្ថែម ខណៈកម្លាំងរុស្ស៊ីការដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីខ្លួនស្រាប់បានពង្រឹងកម្លាំងខ្លួនដោយគ្មានបញ្ហា។ ណាប៉ូលេអុងបានដឹកនាំទ័ពចូលទីក្រុងម៉ូស្គូនៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា​ បន្ទាប់ពីកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តដកថយជាថ្មីម្តងទៀត។{{sfn|Riehn|1990|pp=253–254}} ប្រជាជនរុស្ស៊ីដែលនៅក្រុងម៉ូស្គូស្ទើរទាំងអស់បានភៀសខ្លួនចេញពីទីក្រុង ខណៈឧក្រិដ្ឋជនដែលជាប់ក្នុងពន្ធនាគារម៉ូស្គូត្រូវបានដោះលែងដើម្បីបង្កភាពអនាធិបតេយ្យនៅពេលកងទ័ពបារាំងចូលមកដល់។ មុននឹងរត់ចេញ អភិបាលក្រុងម៉ូស្គូលោក[[ហ្វីឌ័រ រ៉ូស្តូបឈីន]]បានបញ្ជាឱ្យអាជ្ញាធរដុតទីក្រុងចោល។<ref>{{Cite book |title=With Napoleon in Russia, The Memoirs of General Coulaincourt |publisher=William Morrow and Co |year=1945 |at=Chapter VI 'The Fire', pp. 109–107}}</ref> ព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺទ្រង់បានបដិសេធមិនព្រមចុះចាញ់ និងចរចារកសន្តិភាពអ្វីជាមួយណាប៉ូលេអុងនោះឡើយ។ ជាជាងបន្ត​ដកថយ​ទៅ​ទិសខាងកើត កងទ័ព​រុស្ស៊ី​បាន​បង្វែរទ័ពទៅភាគ​ខាង​ត្បូង ដោយ​បាន​ពង្រឹងកម្លាំង​ឡើងវិញ ហើយ​ត្រៀមរៀបចំ​ចូលវាយប្រហារ​ទ័ព​​បារាំងកាលណាបើណាប៉ូលេអុងសម្រេចដកថយពីម៉ូស្គូ។ មកដល់ខែតុលា ដោយគ្មានសញ្ញានៃជ័យជំនះច្បាស់លាស់អ្វីសោះ ណាប៉ូកេអុងក៏បានចាប់ផ្តើមដំណើរដកថយកងទ័ពទាំងមូលចេញពីទីក្រុងម៉ូស្គូ។ កងទ័ពបារាំងបានខំប្រឹងព្យាយាមបោះជំហានទៅកាន់ក្រុង[[កាលូហ្កា]] និងឆ្លងតាមតំបន់ភាគខាងត្បូងរុស្ស៊ី ដើម្បីស្វែងរកស្បៀងអាហារ និងធនធានទាំងឡាយដែលអាចផ្គត់ផ្គង់កម្លាំងដែលកំពុងធ្លាក់ចុះទ្រុតទ្រោម។ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបំបិទផ្លូវទៅកាលូហ្កា ដែលនាំឱ្យកើត[[សមរភូមិម៉ាឡូយ៉ារ៉ូស្លាវេត៍]]ឡើង។ ទោះជាខំប្រឹងវាយបំបែកយ៉ាងណា កងទ័ពរុស្ស៊ីក៏នៅតែមិនព្រមដកថយដែលបង្ខំឱ្យណាប៉ូលេអុងបង្វែរទ័ពថយតាមផ្លូវទៅស្មូលែនស្កិ៍វិញ ដែលខ្លួនធ្លាប់ឆ្លងកាត់ម្តងរួចមកហើយនៅដើមដំណើរឈ្លានពានចូលរុស្ស៊ី ហើយធនធានទាំងឡាយនៅតាមផ្លូវនោះក៏ត្រូវខ្លួនរឹបអូសនិងប្រើប្រាស់អស់ផងដែរ។ ក្នុងដំណើរកំពុងដកថយចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ី ខ្សែផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ ឬរលំទាំងស្រុង ដែលនាំឱ្យកងទ័ពបារាំងងាយនឹងរងការវាយប្រហារស្រួលៗពីកងទ័ព និងពលទាហានអនិយ័តរបស់រុស្ស៊ី។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ រដូវរងាក៏បានធ្លាក់ចូលមកថែមទៀត ហើយដោយសារតែទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រុស្ស៊ី រដូវរងានៅក្នុងប្រទេសនេះគឺមានសភាពត្រជាក់អាក្រក់ជាងតំបន់និងប្រទេសផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។ កត្តានេះបានធ្វើឱ្យមហាកងទ័ពបារាំងដែលធ្លាប់មានមហិច្ឆតាធំធេង និងបោះដំណើរក្នុងល្បឿនលឿនៗ នៅសល់តែខ្សែដង្ហើមខ្សៀកៗស្ទើរដាច់ និងស្ទើរតែគ្មានកម្លាំងបន្តដកថយ។ ចំពេលដែលកងទ័ពបារាំងកំពុង[[សមរភូមិបេរីហ្ស៊ីណា|ព្យាយាមតស៊ូឆ្លងទន្លេបេរីហ្ស៊ីណា]]នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា កងទ័ពរុស្ស៊ីក៏បានតាមទាន់ពីក្រោយរួចក៏បើកការវាយប្រហារភ្លាមៗ។ ជាលទ្ធផល ទាហានខាងភាគីបារាំងតែ ២៧,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលអាចឆ្លងទន្លេផុតបន្តរស់រានមានជីវិត ដោយទាហានប្រមាណ ៣៨០,០០០ នាក់ទៀតបានស៊ូស្លាប់យ៉ាងវេទនា ឬបាត់ខ្លួន ហើយ ១០០,០០០ នាក់ឯទៀតត្រូវរុស្ស៊ីចាប់ជាឈ្លើយសឹក។{{sfn|Upshall|p=17|1993}} ក្រោយមក ណាប៉ូលេអុងនិងគ្នីគ្នាមួយចំនួនក៏បានរត់ចេញទៅមុនកងទាហានដែលកំពុងដកថយឯទៀត សម្ដៅត្រឡប់ទៅប៉ារីសវិញ ដើម្បីរៀបចំកងកម្លាំងការពារត្រៀមទប់ទល់កងទ័ពរុស្ស៊ីដែលកំពុងច្រានចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ី។ យុទ្ធនាការឈ្លានពានរុស្ស៊ីដោយបារាំងនេះបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨១២ នៅពេលដែលកងទ័ពបារាំងមួយក្រុមចុងក្រោយបានថយចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ី។ ភាគីរុស្ស៊ីបានបាត់បង់កម្លាំងសរុបប្រមាណ ២១០,០០០ នាក់ ប៉ុន្តែខុសពីបារាំង ដោយសារសមរភូមិប្រយុទ្ធគឺស្ថិតនៅលើទឹកដីរុស្ស៊ីស្រាប់ ដូច្នេះពួកគេងាយនឹងជំនួសកងទ័ពដែលបានបាត់ទៅជាមួយនឹងកងទ័ពជំនួយថ្មីក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ បើវិភាគទៅ រាល់ទាហានបារាំងចំនួនប្រាំមួយនាក់ដែលចូលឈ្លានពានរុស្ស៊ី មានតែម្នាក់គត់ប៉ុណ្ណោះដែលអាចចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ីបានវិញដោយនៅមានសល់ដង្ហើម។ ==សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ, ១៨១២–១៨១៤== {{Main|សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំមួយ}} ដោយមើលឃើញពីឱកាសយកឈ្នះលើណាប៉ូលេអុង រដ្ឋព្រុស ស៊ុយអែត និងរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់មួយចំនួនទៀតក៏បានប្តូរសម្ព័ន្ធភាពមកចូលរួមជាមួយរុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស និងបណ្ដាប្រទេសផ្សេងៗដែលប្រឆាំងនឹងណាប៉ូលេអុងវិញ។{{sfn|Dwyer|2013|pages=431–474}} ដោយ‌ឮបែបនេះ ណាប៉ូលេអុងក៏ប្តេជ្ញាបង្កើតទ័ពថ្មីដែលមានទំហំធំដូចនឹងកងទ័ពដែលព្រះអង្គបានដឹកនាំចូលឈ្លានពានរុស្ស៊ីពីមុនអញ្ចឹងដែរ ហើយបន្ទាប់មកទ្រង់ក៏បានកសាងពង្រីកកម្លាំងយ៉ាងឆាប់រហ័សពីភាគខាងកើតពី​ ៣០,០០០ ទៅ ១៣០,០០០ នាក់ ហើយចុងក្រោយឡើងរហូតដល់ ៤០០,០០០ នាក់។ កងទ័ពណាប៉ូលេអុង​បាន​ប្រល័យទាហានសត្រូវស្លាប់អស់ ៤០,០០០ នាក់​ក្នុង[[សមរភូមិលូតសិន (១៨១៣)|​សមរភូមិលូតសិន]]​ (២ ឧសភា ១៨១៣) និង[[សមរភូមិបោត៍សិន|បោត៍សិន]] (២០–២១ ឧសភា ១៨១៣)។ សមរភូមិទាំងពីរមានកម្លាំងប្រយុទ្ធសរុបជាង ២៥០,០០០ នាក់ ដែលនាំឱ្យមានឈ្មោះជាជម្លោះដ៏ធំបំផុតពីរនៅក្នុងសង្រ្គាម។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨១៣ ព្រះអង្គម្ចាស់[[ក្លេមែនស៍ វន មេតទ័រនីច]]នៃអូទ្រីសបានផ្តល់សំណើមួយទៅឱ្យណាប៉ូលេអុង ដែលគេនិយមហៅថា [[សំណើហ្វ្រាំងហ្វឺត]]។ ក្នុងសំណើនោះ ក្រុមអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងអនុញ្ញាតឱ្យណាប៉ូលេអុងបន្តគង់ជាព្រះអធិរាជដដែរ ប៉ុន្តែទំហំទឹកដីប្រទេសបារាំងនឹងត្រូវកាត់ស្របតាមព្រំដែនកាលមុនសង្គ្រាមចាប់ផ្ដើម ហើយបារាំងត្រូវបោះបង់អំណាចគ្រប់គ្រងនៅអ៊ីតាលី អាល្លឺម៉ង់ និងហុល្លង់។ ដោយមានទំនុកចិត្តថានឹងយកឈ្នះសង្រ្គាម ណាប៉ូលេអុងក៏បានបដិសេធមិនទទួលយល់ស្របនឹងសំណើនោះ។ មកដល់ឆ្នាំ១៨១៤ នៅពេលដែលអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តបានវាយខិតជិតដល់ទីក្រុងប៉ារីស ណាប៉ូលេអុងទីបំផុតក៏បានយល់ព្រមនឹងសំណើនោះ ប៉ុន្តែវាបានហួសពេលទៅហើយ ខណៈសម្ព័ន្ធមិត្តបានបញ្ជូនសំណើថ្មីមួយទៀតដែលមានលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងជាងមុនឆ្ងាយ។{{sfn|Riley|2013|p=206}} [[File:MoshkovVI SrazhLeypcigomGRM.jpg|thumb|[[សមរភូមិលែបស៊ីគ]]មានទាហានចូលរួមប្រយុទ្ធរហូតដល់ទៅ ៦០០,០០០ នាក់ ដែលនាំឱ្យវាក្លាយជាសមរភូមិសង្គ្រាមដ៏ធំបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុបមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី១។]] ងាកមកឧបទ្វីបអ៊ីបេរីវិញ កងកម្លាំងចម្រុះអង់គ្លេស-ព័រទុយហ្កាល់ក្រោមបញ្ជាការរបស់លោក[[អទ័រ វែស្លី]]បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសអេស្ប៉ាញនៅដើមឆ្នាំ១៨១២ រហូតដល់ដណ្ដើមបានទីក្រុងម៉ាឌ្រីដ។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងទ័ពចម្រុះអង់គ្លេស-ព័រទុយហ្កាល់ក៏ត្រូវដកថយមកព័រទុយហ្កាល់វិញបន្ទាប់ពីបារាំងបានប្រមូលកម្លាំងថ្មីចូលមកគ្រប់គ្រងអេស្ប៉ាញម្តងទៀត។{{sfn|Young|Lawford|2015}} លោកវេស្លីបានប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រដោយផ្លាស់ទីមូលដ្ឋានផ្គត់ផ្គង់ពីទីក្រុង[[លីស្បោន]]ក្នុងប្រទេសព័រទុយហ្កាល់មកទីក្រុង[[សានតាន់ឌែរ]]នៅភាគខាងជើងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ជាលទ្ធផល នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា កងកម្លាំងរួមព័រទុយហ្កាល់ អង់គ្លេស និងអេស្ប៉ាញបានច្បាំងឈ្នះនឹងបារាំងក្នុង[[សមរភូមិវីតូរីយ៉ា]] ជាហេតុនាំឱ្យរបបរណបបារាំងនៅអេស្ប៉ាញក្រោមព្រះចៅ[[ចូសែហ្វ បូណាប៉ារត៍]]ដួលរលំភ្លាមៗ ហើយបារាំងក៏បានដកថយឆ្លងជួរភ្នំភីរីនីស៍ចេញពីទឹកដីអេស្ប៉ាញ។{{sfn|Glover|1963}} ពីថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨១៣ រហូតដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ភាគីទាំងសងខាងបានប្រកាសបទឈប់បាញ់ដើម្បីសម្រួលដល់កងកម្លាំងទាហានរៀងៗខ្លួនក្រោយពីច្បាំងគ្នាឥតឈប់ឈរយ៉ាងយូរស្លាប់អស់ទាហានមួយភាគបួននៃកម្លាំងមួយលាននាក់សរុប។ ក្នុងអំឡុងពេលសមរភូមិសង្គ្រាមកំពុងចុះស្ងប់ស្ងាត់ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តបានចរចាបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យអូទ្រីសចេញប្រឆាំងនឹងបារាំងជាចំហឡើងវិញ។ កងទ័ព​អូទ្រីសចម្បង​ពីរ​ក្រុមបានចេញច្បាំងដែលមានកម្លាំងសរុបទាំងអស់ចំនួន ៣០០,០០០ នាក់​។ ការចូលរួមជាថ្មីរបស់អូទ្រីសបាននាំឱ្យចំនួនទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តនៅភាគខាងកើតហក់ឡើងដល់ ៨០០,០០០ នាក់បូករួមទាំងកម្លាំងជំនួយពីក្រោយចំនួន ៣៥០,០០០ បន្ថែមទៀត។{{sfn|Riley|2013|p=206}} [[File:General Nansouty at the battle of Hanau.jpg|thumb|left|[[សមរភូមិហាណូវ]] (៣០–៣១ តុលា ១៨១៣) រវាងកងកម្លាំងរួមអូទ្រីស-បាវីយែរ នឺងបារាំង។]] រីឯណាប៉ូលេអុងវិញទ្រង់បានប្រមូលកម្លាំងទ័ពថ្មីសរុប ៦៥០,០០០ នាក់ដោយក្នុងនោះមាន ២៥០,០០០ នាក់ស្ថិតនៅក្រោមព្រះរាជបញ្ជាការរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់ ខណៈ ១២០,០០០ នាក់ទៀតស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជាការលោកសេនាប្រមុខ[[នីកូឡាស អ៊ូឌីណូត៍]] ហើយ ៣០​,០០០ នាក់ផ្សេងទៀតនៅក្រោមដាវូត៍។ កងកម្លាំងបារាំងទាំងប៉ុន្មានទៀតភាគច្រើនមានប្រភពចេញពីសហព័ន្ធរ៉ាំង ពិសេសពីសាចសិន និងបាវីយែរ។ ចំពោះសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងនៅអ៊ីតាលីវិញ គេបានបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់ដើម្បីជាជំនួយដល់ណាប៉ូលេអុង។ នៅឧបទ្វីបអ៊ីបេរី កងទ័ពបារាំងចន្លោះពី ១៥០,០០០ ទៅ ២០០,០០០ នាក់បានកំពុងដកថយមកបារាំងវិញ ខណៈកងកម្លាំងចម្រុះអង់គ្លេស-ព័រទុយហ្កាល់នៅអេស្ប៉ាញកំពុងពង្រឹងចំនួនបន្តិចម្តងៗឡើងដល់ ១០០,០០០ នាក់។​ សរុបមក កងកម្លាំងបារាំងសរុបប្រមាណ ៩០០,០០០ នាក់ត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តដែលមានចំនួនសរុបរហូតដល់ទៅ ១,៨០០,០០០ នាក់ (រាប់ទាំងកម្លាំងជំនួយកំពុងប្រមូលផ្ដុំតាមរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់មួយចំនួន)។ គួរចំណាំដែរថាតួលេខទាំងនេះមានភាពមិនប្រក្រតីបន្តិចបន្តួច ដោយសារតែកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ដែលប្រយុទ្ធឱ្យបារាំងភាគច្រើនមិនបានចេញប្រយុទ្ធអស់ពីសមត្ថភាពឡើយ ហើយតែងតែប៉ងរត់ចោលជួរទៅខាងភាគីសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ដូច្នេះ គេអាចនិយាយបានដែរថា ណាប៉ូលេអុងទ្រង់បានពឹងផ្អែកលើកម្លាំងទាហានមិនលើសពី ៤៥០,០០០ នាក់ទេនៅខាងសមរភូមិអាល្លីម៉ង់ ពោលទាហានទ្រង់មួយនាក់ត្រូវប្រឈមនឹងទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តចំនួនបួននាក់។{{sfn|Riley|2013|p=206}} បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់បានបញ្ចប់ ណាប៉ូលេអុងក៏បានដឹកនាំទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សមរភូមិឌ្រែសអ៊ែន|ឌ្រែសអ៊ែន]]ដោយទទួលបាននូវជ័យជម្នះយ៉ាងឱឡារិកថ្វីបើកម្លាំងទ័ពរបស់ខ្លួនមានចំនួនតិចជាងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តក្ដី។ តែទោះជាយ៉ាងណា បារាំងត្រូវទទួលបរាជ័យនៅប្រយុទ្ធបន្តបន្ទាប់ដោយសារតែដំណើរដ៏យឺតយ៉ាវរបស់កម្លាំងណាប៉ូលេអុងក្នុងការបោះជំហានបន្តប្រយុទ្ធនឹងសត្រូវ បូករួមទាំងភាពបរាជ័យរបស់ឧត្តមសេនីយ៍យោធាបារាំងនៅក្នុងសមរភូមិផ្សេងៗទៀត។ នៅឯ[[សមរភូមិលែបស៊ីគ]]ក្នុងរដ្ឋសាចសិន (១៦–១៩ តុលា ១៨១៣) ទាហានបារាំងប្រមាណ ១៩១,០០០ នាក់បានចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តជាង ៣០០,០០០០ នាក់ ដែលជាហេតុបង្កឱ្យបារាំងដកថយកម្លាំងខ្លួនចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសបារាំងវិញ។ ក្រោយពីបារាំងបានដកថយចេញពីអាល្លឺម៉ង់អស់ សម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងនៅភាគខាងជើងគឺអាណាចក្រ[[ដាណឺម៉ាក–ន័រវែស]]ក៏ត្រូវបាន[[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងឃីល|សម្ព័ន្ធមិត្តប្រួតវាយរហូតសុំទទួលចុះចាញ់]]។<ref>{{Cite book |last=Hofschroer |first=Peter |title=Leipzig 1813: The Battle of the Nations |url=https://archive.org/details/leipzig181300pete |year=1993}}</ref> [[File:Russparis.jpg|thumb|ពលទាហានរុស្ស៊ីដើរចូលរាជធានីប៉ារីស, ៣១ មីនា ១៨១៤]] ណាប៉ូលេអុងបានប្រឹងដឹកនាំទ័ពការពារប្រទេសជាតិទ្រង់ ប៉ុន្តែដោយសារគ្មានកម្លាំងប្រៀបនឹងសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ត្រូវទាហានសត្រូវវាយស្ទើរផ្ទប់។ ទីបំផុត កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តក៏បានចូលដល់ទីក្រុងប៉ារីសនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨១៤។ ក្នុងអំឡុងដំណើរទប់ទល់នឹងសម្ព័ន្ធមិត្តពីទីក្រុងប៉ារីសដែលគេនិយមហៅថា[[យុទ្ធនាការប្រាំមួយថ្ងៃ]]នោះ ណាប៉ូលេអុងបានច្បាំងឈ្នះសត្រូវជាច្រើនលើកច្រើនសារដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងមិនដល់ ៧០,០០០ នាក់នោះទេ (ខណៈទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តមានជាងកន្លះលាននាក់) តែទោះយ៉ាងណា វាក៏នូវតែមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបញ្ឈប់ដំណើរសត្រូវដ៏សែនសន្ធឹកសន្ធាប់។ នៅក្នុង[[សន្ធិសញ្ញាឆាម៉ង់]] (ថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨១៤) ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តបានព្រមព្រៀងគ្នារក្សាទម្រង់សម្ព័ន្ធភាពខ្លួនរហូតដល់យកឈ្នះលើណាប៉ូលេអុងទាំងស្រុង ពោលគឺពេលណាប៉ូលេអុងសុំចុះចាញ់។{{sfn|Dwyer|2013|pp=464–498}} ថ្វីបើទីក្រុងប៉ារីសកំពុងត្រូវឡោមព័ទ្ធ និងដួលរលំបណ្ដើរៗ ព្រះចៅណាប៉ូលេអុងទ្រង់នូវតែប្តេជ្ញាបន្តដឹកនាំប្រយុទ្ធនឹងសត្រូវ។ ក្នុងអំឡុងយុទ្ធនាការនោះដូចគ្នា ទ្រង់បានចេញព្រះរាជក្រឹត្យមួយប្រកាសកេណ្ឌកម្លាំងទាហានថ្មីចំនួន ៩០០,០០០ នាក់បន្ថែម ប៉ុន្តែមានដោយសារពេលវេលាមានខ្លី និងភាពវឹកវរក្នុងរាជធានី ទ្រង់ក៏ចាប់ផ្ដើមដឹងខ្លួនបន្តិចម្តងៗថាជ័យជម្នះនឹងមិនអាចកើតមានទៀតឡើយទោះក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ។ ព្រះអង្គក៏បានសម្រេចព្រះទ័យដាក់រាជ្យចុះពីរាជបល្ល័ង្កនៅថ្ងៃទី៦ មេសា ខណៈភ្លើងសង្គ្រាមនៅអ៊ីតាលី ផ្នែកខ្លះនៃអេស្ប៉ាញ និងហុល្លង់បានកំពុងរលត់បណ្ដើរៗ។{{sfn|Dwyer|2013|pp=464–498}} បទឈប់បាញ់មួយក៏ត្រូវបានចុះរវាងបារាំង និងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨១៤។ ទីបំផុត [[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៨១៤)|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព]]មួយក៏ត្រូវបានចុះនៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨១៤ ដោយបញ្ចប់សង្គ្រាមជាស្ថាពរ។ ថ្នាក់ដឹកនាំនៃមហាអំណាចខាងសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ព្រមព្រៀងគ្នានិរទេសណាប៉ូលេអុងទៅកោះ[[អែលបា]]ក្បែរប្រទេសអ៊ីតាលី រួចបានស្ដាររាជអំណាចរបស់[[រាជវង្សបួរបុង]]នៅបារាំងឡើងវិញដោយមាន[[ល្វីទី១៨]] ជាព្រះមហាក្សត្រ។ បន្ទាប់មក មហាអំណាចទាំងនោះក៏បានចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញាហ្វុងតេណេប្លូ]] (១១ មេសា ១៨១៤) ហើយបានបើកសម័យប្រជុំ[[សមាជទីក្រុងវីយែន]]ដើម្បីគូរផែនទីព្រំដែនទ្វីបអឺរ៉ុបឡើងវិញ។{{sfn|Dwyer|2013|pp=464–498}} ==សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំពីរ, ១៨១៥== {{Main|មួយរយថ្ងៃ}} [[File:Wellington at Waterloo Hillingford.jpg|thumb|left|លោកវែល្លីងតុននៅក្នុងសមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ]] សង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីប្រាំពីរ (១៨១៥) គឺជាជម្លោះចុងក្រោយរវាងបារាំង នឹងមហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តមានដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស រុស្ស៊ី ព្រុស ស៊ុយអែត ស្វីស អូទ្រីស ហុល្លង់ និងរដ្ឋនគរអាល្លឺម៉ង់តូចៗមួយចំនួន។ ព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសង្គ្រាមដែលគេនិយមស្គាល់ថាមួយរយថ្ងៃនោះបានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីណាប៉ូលេអុងបានរត់គេចព្រះកាយពីអែលបា ហើយបានធ្វើដំណើរចូលមកដល់ទីក្រុង[[កានណ៍]]នៃប្រទេសបារាំងនៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨១៥។​ ព្រះអង្គបានបន្តធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងប៉ារីស ដោយទទួលបានការស្វាគមន៍និងគាំទ្រពីមហាជនទូទៅ ដោយខ្លះបានជូនដំណើរអមព្រះអង្គរហូតដល់រាជធានីទៀតផង។ ណាប៉ូលេអុង និងក្រុមអ្នកគាំទ្រទ្រង់បានផ្តួលទម្លាក់ព្រះចៅ[[ល្វីទី១៨]] ពីរាជបល្ល័ង្ក។ ដោយឃើញដូច្នេះ ប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តក៏​បាន​ចាប់ផ្ដើមប្រមូល​កេណ្ឌទ័ពភ្លាមៗដើម្បី​ត្រៀមប្រឆាំងនឹងណាប៉ូលេអុងម្តងទៀត។ ណាប៉ូលេអុងទ្រង់បានកេណ្ឌទាហានសរុបចំនួន ២៨០,០០០ នាក់ ដោយព្រះអង្គបានបន្តបែងចែកទៅជាកងពលតូចៗ។ បន្ថែមលើកងទ័ពអាជីពចំនួន ៩០,០០០ នាក់ ព្រះអង្គបានអំពាវនាវដល់អតីតយុទ្ធជនពីសមរភូមិសង្គ្រាមមុនៗជាង ២៥០,០០០​ នាក់ ហើយបានចេញក្រឹត្យកំណែនមនុស្សប្រមាណ ២,៥ លាននាក់ចូលទៅក្នុងជួរកងយោធាបារាំង ក៏ប៉ុន្តែចុងក្រោយក្រឹត្យនោះមិនបានចាត់អនុវត្តឡើយ។ កម្លាំងថ្មីរបស់ណាប៉ូលេអុងត្រូវត្រៀមប្រឈមនឹងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តជាង ៧០០,០០០ នាក់ ដោយក្នុងនោះសម្ព័ន្ធមិត្តបានគ្រោងបញ្ជូនទាហានសរុបមួយលាននាក់ទៅជួរមុខ គាំទ្រដោយកងយោធភូមិចំនួន ២០០,០០០ នាក់រួមទាំងកម្លាំងភស្តុភារ និងជំនួយផ្សេងៗទៀត។ ណាប៉ូលេអុងបានដឹកនាំទ័ពភូមិភាគខាងជើងប្រមាណ ១២៤,០០០ នាក់ទៅផ្ដើមការវាយប្រហារលើប្រទេសបែលហ្ស៊ិក។<ref>{{Cite book |last=Hofschroer |first=Peter |title=The Waterloo Campaign: Wellington, His German Allies and the Battles of Ligny and Quatre Bras |year=2006}}</ref> គោលដៅណាប៉ូលេអុងលើកនេះគឺវាយបំបែកកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តមុនពេលសត្រូវអាចបង្រួមកម្លាំងគ្នាទាន់ វាយអង់គ្លេសចេញទៅដែនសមុទ្រ និងវាយព្រុសឱ្យធ្លាក់ចេញពីសង្គ្រាម។ ណាប៉ូលេអុងបានវាយបំបែកកងទ័ពអង់គ្លេស-ហុល្លង់ដែលកំពុងត្រៀមប្រជុំគ្នាដូចដែលខ្លួនគិតមែន ខណៈព្រុសវិញបានបង្កើនមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាងមុន ដោយបញ្ឈរជើងកម្លាំងខ្លួនតែ ៧៥ ភាគរយប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងនិងជុំវិញភូមិ[[លីនី (បែលហ្ស៊ិក)|លីនី]]ក្នុងប្រទេសបែលហ្ស៊ិកដដែរ។ ព្រុសបានបញ្ជូនកងអង្គទ័ពទីមួយរបស់ខ្លួនទៅប្រយុទ្ធនឹងបារាំងអស់ពេញមួយថ្ងៃនៅខាងក្រៅភូមិលីនីក្នុងបំណងពន្យាដំណើរទ័ពណាប៉ូលេអុង។ មួយថ្ងៃក្រោយមកគឺនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨១៥ កងទ័ពណាប៉ូលេអុងក៏បានរុលទៅចូលភូមិលីនីដោយបង្ខំឱ្យព្រុស[[សមរភូមិលីនី|ប្រយុទ្ធក្នុងបរិវេណភូមិនោះតែម្តង]] មុនពេលពួកគេដកថយដោយក្ដីអាម៉ាស់។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ កងកម្លាំងភូមិភាគខាងជើងបារាំងមួយក្រុមក្រោមបញ្ជាការលោកសេនាប្រមុខ[[មីឈែល នីយ]]បានបញ្ឈប់ដំណើរកងកម្លាំងជំនួយរបស់អង់គ្លេសក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកវែល្លីងតុនបានដោយជោគជ័យនៅ[[សមរភូមិកេទរ៍ប្រា|កេទរ៍ប្រា]]។ ដោយកាត់ផ្ដាច់ពីកម្លាំងព្រុស វែល្លីងតុនក៏បានបញ្ជាទ័ពខ្លួនឱ្យដកថយទៅដីខ្ពស់ក្បែរភូមិ[[មូងសាំងហ្សង់]] តែប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រពី[[វ៉ាត់ធឺលូ (បែលហ្ស៊ិក)|ភូមិវ៉ាត់ធឺលូ]]ប៉ុណ្ណោះ។ [[File:Waterloo Campaign map-alt3.svg|thumb|upright=1.35|(ជាភាសាអង់គ្លេស) ផែនទីបង្ហាញពីយុទ្ធនាការវ៉ាត់ធឺលូ]] ជាបន្ទាប់ ណាប៉ូលេអុងទ្រង់ក៏បានបែរមកដឹកនាំទ័ពបម្រុងវិញដោយទុកឱ្យកម្លាំងទ័ពចម្បងនៅក្រោមបញ្ជាលោកសេនាប្រមុខ[[អេម៉ានុយអែល ដឺក្រូឈី|ក្រូឈី]]។ ណាប៉ូលេអុងបានបញ្ជាទ័ពបម្រុងទៅបញ្ចូលរួមជាមួយកម្លាំងសេនាប្រមុខនីយក្នុងគោលបំណងប្រដេញតាមកងទ័ពលោកវែល្លីងតុន។ ខុសពីការគណនានិងប៉ាន់ស្មានរបស់ក្រូឈីនិងណាប៉ូលេអុង កងកម្លាំងព្រុសបានប្រមូលផ្ដុំតម្រៀបតាមក្បួនឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្រុង[[វ៉ាវរ]]។ ខណៈពេលដែលកងពលទី៤ ទី១ និងទី២ របស់ព្រុសបានកំពុងសម្រុកទៅកាន់វ៉ាត់ធឺលូ កងពលព្រុសទី៣ បានបិទផ្លូវពីត្រើយម្ខាងនៃទន្លេរារាំងមិនឱ្យកម្លាំងជំនួយបារាំងរបស់ក្រូឈីចូលជួយណាប៉ូលេអុង។ កម្លាំងជំនួយបន្ទាន់ក្រោមបញ្ជាការរបស់ក្រូឈីនោះក៏បានខិតខំវាយបំបែកកងការពារព្រុសដែលស្ថិតក្រោមបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[យ៉ូហាន វនធីលម៉ាន|វនធីលម៉ាន]]នៅទីក្រុង[[សមរភូមិវ៉ាវរ|វ៉ាវរ]] (១៨–១៩ មិថុនា) ហើយក៏ទទួលបានជោគជ័យ ប៉ុន្តែវាត្រូវយឺតពេល ១២ ម៉ោងរួចទៅហើយ។ ជាចុងក្រោយ កងកម្លាំងការពារព្រុសប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់នោះបានរារាំងកម្លាំងជំនួយបន្ទាន់របស់បារាំងចំនួន ៣៣,០០០ នាក់បានដោយជោគជ័យ។ នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ក្នុង[[សមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ|សមរភូមិធំវ៉ាត់ធឺលូ]] ណាប៉ូលេអុងបានពន្យារពេលផ្តើមប្រយុទ្ធអស់រយៈពេលជាច្រើនម៉ោងដោយត្រូវរង់ចាំឱ្យសំណើមទឹកភ្លៀងពីយប់មុនស្ងួតអស់។ មកដល់ពេលរសៀល កងទ័ពបារាំងមិនបានទទួលផលអ្វីទាំងអស់ក្នុងការប្រដេញកម្លាំងវែល្លីងតុនចេញពីទីខ្ពស់ដែលពួកគេកំពុងឈរជើង។ នៅពេលកម្លាំងព្រុសចូលមកដល់ ពួកគេក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារលើកម្លាំងបារាំងម្តងហើយម្តងទៀត។ យុទ្ធសាស្ត្រដើមរបស់ណាប៉ូលេអុងក្នុងការបំបែកកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តបានទទួលបរាជ័យទាំងស្រុង ហើយកំណើនចំនួនទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តបានវាយកន្ទ្រុបបារាំងរហូតដល់ដកថយ។<ref>{{Cite web |title=Napoleonic Wars {{!}} Summary, Combatants, & Maps {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Napoleonic-Wars |access-date=2025-01-30 |website=www.britannica.com |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207144711/https://www.britannica.com/event/Napoleonic-Wars |url-status=live }}</ref> ក្រោយចាញ់នៅវ៉ាត់ធឺលូ លោកសេនាប្រមុខក្រូឈីក៏បានដឹកនាំទ័ពត្រឡប់ទៅប៉ារីសវិញដោយជោគជ័យ ខណៈលោកដាវូត៍បានរៀបចំកម្លាំងចំនួន ១១៧,០០០ នាក់ត្រៀមការពាររាជធានី។ កម្លាំងលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដូមីនីក វ៉ង់ដាម|វ៉ង់ដាម]]នៅក្រៅទីក្រុងប៉ារីសត្រូវបានក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត[[សមរភូមិអ៊ីស៊ី|វាយបំបែក]]នាំឱ្យបារាំងផ្ដើមការចរចាសុំចុះចាញ់។ [[File:Charge of the French Cuirassiers at Waterloo.jpg|thumb|upright=1.15|ទ័ពសេះបារាំងសម្រុកចូលទៅវាយទ័ពស្កុតរបស់អង់គ្លេសក្នុងសមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ]] បីថ្ងៃក្រោយបរាជ័យនៅវ៉ាត់ធឺលូ ណាប៉ូលេអុងក៏យាងត្រឡប់ចូលប៉ារីសវិញដោយរំពឹងថាប្រជាជនបារាំងនឹងផ្ដើមចលនាតស៊ូជាតិប្រឆាំងនឹងបរទេស ក៏ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយទៅវិញ ណាប៉ូលេអុងត្រូវបានស្ថាប័នសភា​ទាំងពីរថ្នាក់ និងរួមទាំង​សាធារណជន​ជាទូទៅ​កើតកំហឹងលែងពេញ​ចិត្ត​នឹងព្រះអង្គ។ ដោយលែងមានការគាំទ្រតទៅទៀត ណាប៉ូលេអុងទ្រង់ក៏បានដាក់រាជ្យជាលើកទីពីរនៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨១៥ ហើយនៅថ្ងៃទី១៥ ខែកក្កដា ណាប៉ូលេអុងក៏បានប្រគល់ខ្លួនឱ្យកងអស្សនិកអង់គ្លេសនៅទីក្រុង[[រ៉ូឆេហ្វត៍ (ឆារ៉ង់ត៍-ម៉ារីធីម)|រ៉ូឆេហ្វត៍]]។ បន្ទាប់មក កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តក៏​បានចាប់​និរទេស​ណាប៉ូលេអុងទៅ​កោះ[[សាំងហេលីណា]]នៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូង​ ជាទីដែលព្រះអង្គសោយទិវង្គត​នៅ​ថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨២១។ នៅតំបន់ខាងអ៊ីតាលីវិញ ព្រះរាជាណាប្លេសព្រះនាម[[ចូអាឃីម មូរ៉ាត]] ថ្វីបើចងសម្ព័ន្ធភាពនឹងណាប៉ូលេអុងនៅយុទ្ធនាការមុនៗក្ដី ត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តលើកលែងបន្តឱ្យកាន់អំណាចជាស្តេចណាប្លេស ក៏ប៉ុន្តែក្រោយពេលណាប៉ូលេអុងត្រឡប់ពីនិរទេសនៅអែលបាវិញ មូរ៉ាតក៏បានសម្រេចចងសម្ព័ន្ធភាពជាថ្មីជាមួយណាប៉ូលេអុង បង្កឱ្យផ្ទុះ[[សង្រ្គាមណាប៉ូលីតាន]]ឡើង (ខែមីនាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨១៥)។ ដោយសង្ឃឹមថានឹងស្វែងរកអ្នកគាំទ្រក្នុងចំណោមក្រុមជាតិនិយមអ៊ីតាលីដែលកាលនុះកំពុងតែខ្លាចឥទ្ធិពលរាជវង្សហាបស្បួកចូលអ៊ីតាលី មូរ៉ាតក៏បានចេញ[[សេចក្តីប្រកាសរីមីនី]] អំពាវនាវឱ្យអ្នកជាតិនិយមអ៊ីតាលីចូលធ្វើសង្រ្គាម។ សេចក្ដីប្រកាសនោះបាន​បរាជ័យ ហើយ​មិនយូរប៉ុន្មាន​ កម្លាំង​អូទ្រីស​ក៏បាន​វាយ​ឈ្នះទ័ពមូរ៉ាតនៅក្នុង​[[សមរភូមិតូលិនធីណូ]] (២–៣ ឧសភា ១៨១៥) ​បង្ខំ​ឱ្យមូរ៉ាតរត់លាក់ខ្លួន។ [[រាជវង្សបួរបុង-ស៊ីស៊ីល៍ពីរ|រាជវង្សបួរបុងអ៊ីតាលី]]ក៏ត្រឡប់មកកាន់អំណាចនៅណាប្លេសវិញនៅថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨១៥។ មូរ៉ាតមិនអស់ចិត្តក៏បានព្យាយាមដណ្តើមរាជបល្ល័ង្កមកវិញ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីត្រូវបរាជ័យ ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានគេកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយបាញ់សម្លាប់នៅថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨១៥។ [[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៨១៥)|សន្ធិសញ្ញាក្រុងប៉ារីសលើកទីពីរ]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨១៥ បានបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite web |title=Treaties of Paris {{!}} Congress of Vienna, European Balance of Power, Peace of Paris {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Treaties-of-Paris-1814-1815 |access-date=2025-01-30 |website=www.britannica.com }}</ref> ==ឥទ្ធិពលនយោបាយ== សង្រ្គាមណាប៉ូលេអូនិកបាននាំមកនូវគំនិត និងបម្លាស់ប្តូរខាងផ្នែកនយោបាយជាច្រើនដល់ប្រជាជាតិអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែចំពោះបារាំងខ្លួននៅតែស្ថិតក្រោមរាជវង្សបួរបុងចាស់ដដែរក្រោយស្ដារឡើងវិញ។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ណាប៉ូលេអុងបានគ្រប់គ្រងទឹកដីមួយភាគធំនៃតំបន់អឺរ៉ុបខាងលិច។ ជាលទ្ធផល ប្រទេសអឺរ៉ុបដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចបារាំងបានទទួលរងនូវឥទ្ធិពលនយោបាយកើតចេញពីបដិវត្តន៍បារាំងរួមមាន អំណាចប្រជាធិបតេយ្យ ដំណើរការនីតិវិធីក្នុងតុលាការ លុបបំបាត់សេវកជន កាត់បន្ថយអំណាចព្រះវិហារកាតូលិក និងការទាមទារឱ្យមានការកំណត់អំណាចរាជាធិបតេយ្យក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ កំណើនសំឡេងរបស់ពួកវណ្ណៈកណ្តាលរួមជាមួយនឹងកំណើនពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្មបានធ្វើឱ្យការស្តាររបបចាស់មុនសង្គ្រាមមានការលំបាកខ្លាំងដោយរាជអំណាចអឺរ៉ុបត្រូវបង្ខំរក្សាកំណែទម្រង់មួយចំនួនដែលបានប្រកាសអនុម័តកាលសម័យណាប៉ូលេអុង។ [[File:Europe 1815 map en.png|thumb|upright=1.4|ព្រំដែនប្រទេសក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបក្រោយសមាជវីយែនបានសម្រេច (១៨១៥)]] សម្រាប់បារាំង កាលដែលត្រូវជាប់ប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាប់ៗគ្នាអស់ជាច្រើនឆ្នាំបែបនេះបានធ្វើឱ្យប្រទេសខ្លួនធ្លាក់ចុះទ្រុតទ្រោមជាលំដាប់ ពិសេសក្រោយពី[[សមាជទីក្រុងវីយែន]]បានអនុម័តនូវ "[[តុល្យភាពអំណាច]]" ដែលតម្រូវឱ្យមហាអំណាចអឺរ៉ុបមានអំណាចឥទ្ធិពលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មិនមាននរណាឈរលើនរណា។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ ទឹកដីរាជាណាចក្រព្រុសចាស់នៅមុនសង្គ្រាមត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រុសថែមទាំងបានទទួលនូវទឹកដីមួយកំណាត់ធំពីប៉ូឡូញ និងសាចសិនទៀតផង។ ការរីកលូតលាស់នៃទឹកដីនេះបានធ្វើឱ្យព្រុសក្លាយខ្លួនជាមហាអំណាចថ្មីមួយទៀតក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។ ដើម្បីឱ្យតុល្យភាពអំណាចមានប្រសិទ្ធភាព សមាជវីយែនបានកាត់តំបន់រ៉ាំង និងវែស្តហ្វាលីឱ្យព្រុសបន្ថែម។ ទឹកដីថ្មីៗទាំងនេះបានប្រែសេដ្ឋកិច្ចព្រុសពីរដ្ឋពឹងលើវិស័យកសិកម្មទៅរដ្ឋឧស្សាហកម្មដ៏លេចធ្លោមួយនៃសតវត្សរ៍ទី១៩។<ref name="auto3" /> ចក្រភពអង់គ្លេសវិញបានលេចខ្លួនជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតនៅអឺរ៉ុប ខណៈកងនាវាខ្លួននៅបន្តរក្សាឧត្តមភាព និងកិត្យានុភាពល្បីល្បាញរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០។<ref name="The Royal Navy" /> បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ លទ្ធិជាតិនិយមក៏បានផុសឡើង និងបន្តរីករាលដាលនៅពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុប។ ប្រជាប្រិយភាពនៃជាតិនិយមបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង និងបាននាំមកនូវបម្លាស់ប្តូរក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំមកទ្វីបអឺរ៉ុបដោយក្នុងនោះ រដ្ឋប្រទេសមួយចំនួនត្រូវរលំរលាយទាំងស្រុង ខណៈរដ្ឋប្រទេសថ្មីមួយចំនួនបានផុសឡើងស្នងបន្តពីរដ្ឋរបបចាស់។ មួយវិញទៀត របបអំណាចសក្តិភូមិ និងអភិជនាធិបតេយ្យត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយមនោគមវិជ្ជាជាតិដែលផ្អែកលើពូជកំណើតដើម និងវប្បធម៌រួមតែមួយ។ រជ្ជកាលគ្រប់គ្រងរបស់បូណាប៉ារត៍នៅអឺរ៉ុបបានសាបព្រួសគ្រាប់ពូជសម្រាប់រដ្ឋប្រជាជាតិថ្មីធំៗចំនួនពីរគឺ [[ការបង្រួបបង្រួមជាតិអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] និង[[ការបង្រួបបង្រួមជាតិអ៊ីតាលី|អ៊ីតាលី]]តាមរយៈការបង្រួបបង្រួមក្សត្របុរី និងរដ្ឋនគរតូចៗ។ នៅភាគខាងជើងវិញ ដាណឺម៉ាកត្រូវបានបង្ខំកាត់ទឹកដីន័រវែសឱ្យទៅប្រទេសស៊ុយអែតទុកជាសំណងសម្រាប់ការបាត់បង់ហ្វាំងឡង់ទៅរុស្ស៊ី (ដោយមានការយល់ស្របពីសមាជិកសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងអស់) ក៏ប៉ុន្តែដោយសារន័រវែសមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្ទាល់ខ្លួនស្រាប់ (ក្រោយបានចុះនៅថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨១៤) ប្រទេសស៊ុយអែតក៏បានប្រកាស[[សង្គ្រាមស៊ុយអែត–ន័រវែស|សង្គ្រាមវាយយក]]ផ្ទាល់តែម្តង។ សង្រ្គាមនោះមានរយៈពេលខ្លីពីចន្លោះថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ដល់ថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨១៤ ហើយជ័យជម្នះក៏បានទៅប្រទេសស៊ុយអែត ដែលនាំឱ្យន័រវែសចូលជា[[ស៊ុយអែត–ន័រវែស|ឯកត្តសហភាពជាមួយស៊ុយអែត]]។ [[សហរាជាណាចក្រហុល្លង់]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងទុកជា​រដ្ឋ​ទ្រនាប់​នឹង​​បារាំង​ ប៉ុន្តែដល់ឆ្នាំ១៨៣០ វាក៏បាន​រំលាយផ្ដាច់ចេញ​ជាប្រទេសហុល្លង់ និងបែលហ្ស៊ិកពីរផ្សេងគ្នា។<ref>{{Cite book |last1=Gingras |first1=Yves |url=https://books.google.com/books?id=yqyJ5mYmxSUC&q=The+united+kingdom+of+the+netherlands+buffer+state&pg=PA69 |title=Les Transformations des Universités du Xiiie Au Xxie Siècle |last2=Roy |first2=Lyse |year=2006 |isbn=978-2-7605-1914-5 |access-date=31 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715013939/https://books.google.com/books?id=yqyJ5mYmxSUC&q=The+united+kingdom+of+the+netherlands+buffer+state&pg=PA69 |archive-date=15 July 2021 |url-status=live}}</ref> សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិកនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាដណ្ដើមឯករាជ្យនៃបណ្ដារដ្ឋអាណានិគមនៅអាមេរិកឡាទីនពីប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្កាល់។ ភ្លើងសង្គ្រាមនៅប៉ែកអឺរ៉ុបបាន​ធ្វើ​ឱ្យរដ្ឋបាល និង​អំណាច​យោធា​របស់​អេស្ប៉ាញ​ធ្លាក់ចុះ​ទន់ខ្សោយជាលំដាប់ ជាពិសេស​ក្រោយ​[[សមរភូមិត្រាហ្វាលហ្ការ]]។ ចលនា​បះបោរ​ប្រឆាំងនឹងរបបអាណានិគមជា​ច្រើន​នៅផ្ទុះឡើងនៅទឹកដី​អាមេរិក​ក្រោមអាណានិគមអេស្ប៉ាញ រួចក៏បានបន្តវិវត្តទៅជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាពអាមេរិកាំងអេស្ប៉ាញ|មហា​សង្គ្រាមដណ្ដើម​ឯករាជ្យ]]។ ចំពោះទឹកដីអាណានិគមព័រទុយហ្កាល់វិញដូចជាប្រេស៊ីលជាដើម បានទទួលនូវស្វ័យភាពកាន់តែធំជាងមុន ពិសេសបន្ទាប់ពីព័រទុយហ្កាល់បានប្តូរទីអាសនៈរាជវង្សមកតាងនៅប្រេស៊ីល។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះក៏ជាមូលហេតុមួយជំរុញឱ្យកើត[[បដិវត្តន៍សេរីនិយមឆ្នាំ១៨២០|បដិវត្តន៍សេរីនិយម]]នៅព័រទុយហ្កាល់នៅក្នុងឆ្នាំ១៨២០ និង[[ឯករាជ្យភាពនៃប្រេស៊ីល|ឯករាជ្យភាពនៃប្រទេសប្រេស៊ីល]]នៅឆ្នាំ១៨២២។ សតវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់ៗបាននាំមកនូវភាពស្ងប់ស្ងាត់លើមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក{{sfn|Keeling|1999|p=39}} ដែលជាកត្តាចម្បងនាំឱ្យកើតមានចលនាចំណាកស្រុកអន្តរទ្វីបដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។<ref>{{cite book|last=Scott|first=Franklin D.|title=The Peopling of America: Perspectives of Immigration|year=1984|page=24}} {{cite book|last=Hansen|first=Marcus|title=The Atlantic Migration|url=https://archive.org/details/atlanticmigratio0000hans|year=1940|pages=[https://archive.org/details/atlanticmigratio0000hans/page/79 79]–106|postscript=,}}}}</ref> លំហូរជនអន្តោប្រវេសន៍ជាច្រើននាក់បាននាំឱ្យចំនួនប្រជាជននៅសហរដ្ឋអាមេរិកហក់ឡើងរាប់ស្ទើរមិនអស់ (កំណត់ត្រាខ្ពស់បំផុតគឺឡើង ១.៦ ភាគរយក្នុងឆ្នាំ១៨៥០–៥១){{sfn|Keeling|2007|pages=267–268}} ដោយនៅចន្លោះឆ្នាំ១៨១៥ និងឆ្នាំ១៩១៤ គេរកឃើញថាប្រជាជនអឺរ៉ុបប្រមាណ ៣០ លាននាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។{{sfn|Jones|1992|pp=78–79}} == កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} ===ឯកសារដកស្រង់=== * {{Cite book |last=Bell |first=David Avrom |url=https://books.google.com/books?id=Pw5jup_LyHAC |title=The First Total War: Napoleon's Europe and the Birth of Warfare as We Know it |date=2007 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-618-34965-4}} * {{Citation |last=Canales |first=Esteban |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) 1808–1814: demografía y guerra en España |url=http://www.uclm.es/ab/humanidades/profesores/descarga/manuel_ortiz/crisisregimen.pdf |year=2004 |publisher=Autonomous University of Barcelona |access-date=8 February 2025 |archivedate=15 មេសា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100415065418/http://www.uclm.es/ab/humanidades/profesores/descarga/manuel_ortiz/crisisregimen.pdf |deadurl=yes }} * {{Cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |url=https://books.google.com/books?id=kNzCDgAAQBAJ |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015, 4th ed. |date=2017 |publisher=McFarland |isbn=978-1-4766-2585-0}} * {{Cite book |last1=Desan |first1=Suzanne |url=https://books.google.com/books?id=jAyeDgAAQBAJ |title=The French Revolution in Global Perspective |last2=Hunt |first2=Lynn |last3=Nelson |first3=William Max |date=2013 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-6747-9}} * {{cite book | last=Dwyer | first=Philip | year=2013 | title=Citizen Emperor: Napoleon in Power| url=https://archive.org/details/citizenemperorna0000dwye }} * {{Cite book |last=Esdaile |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=qOR1NQEACAAJ |title=Napoleon's Wars: An International History, 1803–1815 |date=2009 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-311628-8}} * {{Cite book |last=Fremont-Barnes |first=Gregory |url=https://books.google.com/books?id=NpeHCwAAQBAJ |title=The Napoleonic Wars (3): The Peninsular War 1807–1814 |date=2014 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4728-0975-9}} * {{Cite book |last=Glover |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=7R68zQEACAAJ |title=Wellington's Peninsular Victories: Busaco, Salamanca, Vitoria, Nivelle |date=1963 |publisher=Macmillan}} * {{Cite journal |last=Götz |first=Norbert |date=2014-06-06 |title=The Good Plumpuddings' Belief: British Voluntary Aid to Sweden During the Napoleonic Wars |journal=The International History Review |volume=37 |issue=3 |pages=519–539 |doi=10.1080/07075332.2014.918559 |issn=0707-5332 |doi-access=free}} * {{Cite book |last=Grab |first=Alexander |url=https://books.google.com/books?id=d48dBQAAQBAJ |title=Napoleon and the Transformation of Europe |date=2003 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-4039-3757-5}} * {{cite book |title=Borodino 1812: Napoleon's great gamble |first=Philip |last=Haythornthwaite |collaboration=Illustrations and graphics by Peter Dennis |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781849086974 |date=20 September 2012 |url=https://books.google.com/books?id=UaW6CwAAQBAJ |via=Google Books |editor1-first=Marcus |editor1-last=Cowper |series=Campaign |volume=246 |publication-place=[[ឡុងដ៍]], [[អង់គ្លេស]], សហរាជាណាចក្រ |access-date=8 February 2025 }} * {{Cite book |last=Jones |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=EVNGNIojGgMC |title=The Cambridge Illustrated History of France |date=1994 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-66992-4}} * {{Cite book |last=Jones |first=Maldwyn Allen |url=https://books.google.com/books?id=r2jUy7SJo04C |title=American Immigration |date=1992 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-40633-6 |editor-last=Boorstin |editor-first=Daniel J.}} * {{Cite book |last=Kagan |first=Frederick |url=https://books.google.com/books?id=XZdjTr7DCcgC |title=The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801–1805 |date=2007 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-306-81645-1}} * {{Cite journal |last=Keeling |first=Drew |year=1999 |title=The Transportation Revolution and Transatlantic Migration |journal=Research in Economic History |volume=19}} * {{Cite journal |last=Keeling |first=Drew |date=1 January 2007 |title=Transport Capacity Management and Transatlantic Migration, 1900–1914 |journal=Research in Economic History |publisher=Emerald Group Publishing Limited |volume=25 |pages=225–283 |doi=10.1016/s0363-3268(07)25005-0 |isbn=978-0-7623-1370-9}} * {{Cite book |author1-link=Benjamin Keen |last1=Keen |first1=Benjamin |url=https://books.google.com/books?id=yZIJAAAAQBAJ |title=A History of Latin America |last2=Haynes |first2=Keith |date=2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-133-70932-9}} * {{Cite book |last=Leggiere |first=Michael V. |url=https://books.google.com/books?id=twXBAgAAQBAJ |title=Blücher: Scourge of Napoleon |date=2014 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-4567-9}} * {{Cite book |last=McLynn |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=FRj1MNP-3xwC |title=Napoleon: A Biography |date=1998 |publisher=Pimlico |isbn=978-0-7126-6247-5}} * {{Cite book |last=Munch-Petersen |first=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=lP70HAAACAAJ |title=Defying Napoleon: How Britain Bombarded Copenhagen and Seized the Danish Fleet in 1807 |date=2007 |publisher=Sutton |isbn=978-0-7509-4280-5}} * {{Cite book |last=Palmer |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=C3FpAAAAMAAJ&q=Alexander%20I:%20Tsar%20of%20War%20and%20Peace. |title=Alexander I: Tsar of War and Peace |date=1974 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=978-0-297-76700-8}} * {{Cite book |last1=Palmer |first1=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=Vmt6CgAAQBAJ |title=A History of the Modern World: 11th Edition |last2=Colton |first2=Joel |last3=Kramer |first3=Lloyd |date=2013 |publisher=McGraw-Hill Higher Education |isbn=978-0-07-759962-1}} * {{Cite book |last=Payne |first=Stanley G. |url=https://archive.org/details/historyofspainpo00payn |title=A History of Spain and Portugal: Eighteenth Century to Franco |date=1973 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0299062705 |volume=2 |location=Madison |access-date=6 February 2025 }} * {{Citation |last=Philo |first=Tom |title=Military and Civilian War Related Deaths Through the Ages |url=http://www.taphilo.com/history/war-deaths.shtml/ |year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100420103253/http://www.taphilo.com/history/war-deaths.shtml |archive-date=20 April 2010 |accessdate=8 កុម្ភៈ 2025 |archivedate=20 មេសា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420103253/http://www.taphilo.com/history/war-deaths.shtml |deadurl=yes }} * {{Cite book |last=Riehn |first=Richard K. |url=https://books.google.com/books?id=ZdZnAAAAMAAJ |title=1812: Napoleon's Russian Campaign |date=1990 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-052731-7}} * {{Citation |last=Riehn |first=Richard K. |title=1812: Napoleon's Russian Campaign |year=1991 |edition=Paperback |place=New York |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-54302-2}} * {{Cite journal |last=Ryan |first=A. N. |date=1953 |title=The Causes of the British Attack upon Copenhagen in 1807 |url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1953-01_68_266/page/37 |journal=The English Historical Review |volume=68 |issue=266 |pages=37–55 |doi=10.1093/ehr/lxviii.cclxvi.37 |issn=0013-8266}} * {{Cite book |last=Riley |first=J. P. |url=https://books.google.com/books?id=beq3AAAAQBAJ |title=Napoleon and the World War of 1813: Lessons in Coalition Warfighting |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-32135-1}} * {{Cite book |last=Schroeder |first=Paul W. |url=https://books.google.com/books?id=BS2z3iGPCigC |title=The Transformation of European Politics, 1763–1848 |date=1994 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-820654-5}} * {{Cite book |last=Shlapentokh |first=Dmitry |url=https://books.google.com/books?id=eVKOSX0E2bUC |title=The French Revolution and the Russian Anti-Democratic Tradition: A Case of False Consciousness |date=1997 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1-4128-2397-5}} * {{Cite book |last=Tone |first=John Lawrence |title=War in an Age of Revolution, 1775–1815 |publisher=Cambridge UP |year=2010 |isbn=978-0-521-89996-3 |editor-last=Chickering |editor-first=Roger |page=243 |chapter=Partisan Warfare in Spain and Total War |editor-last2=Förster |editor-first2=Stig |chapter-url=https://books.google.com/books?id=E2WtMq4LF90C&pg=PA243}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IeQ5AAAACAAJ |title=The Wordsworth Pocket Encyclopedia |date=1993 |publisher=Wordsworth Editions |isbn=978-1-85326-301-9 |editor-last=Upshall |editor-first=Michael}} * {{Citation |last=White |first=Matthew |title=Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century |url=http://necrometrics.com/wars19c.htm#Napoleonic |year=2014 |access-date=8 February 2025}}. ប្រភពនេះបានប្រើឯកសារយោងដូចខាងក្រោម៖ ** {{Citation |last=Bodart |first=Gaston |title=Losses of Life in Modern Wars |year=1916}} ** {{Citation |last=Dumas |first=Samuel |title=Losses of Life Caused By War |year=1923}} ** {{Citation |last=Urlanis |first=Boris |title=Wars and Population |year=1971}} ** {{Citation |last=Payne |first=Stanley G. |title=A History of Spain and Portugal |volume=2}} ** {{Citation |last=Danzer |title=(ជាភាសាអាល្លឺម៉ង់) Arme-Zeitun }} ** {{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflict: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1618–1991}} * {{Cite book |last1=Young |first1=Peter |url=https://books.google.com/books?id=tOOoCgAAQBAJ |title=Wellington's Masterpiece: The Battle and Campaign of Salamanca |last2=Lawford |first2=J. P. |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-39728-1}} ==អានបន្ថែម== ===សៀវភៅទូទៅ និងឯកសារយោង=== * Bruun, Geoffrey. ''Europe and the French Imperium, 1799–1814'' (1938) [https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.183653/2015.183653.Europe-And-The-French-Imperium-1799-1814_text.pdf online], political and diplomatic context * Bruce, Robert B. et al. ''Fighting Techniques of the Napoleonic Age 1792–1815: Equipment, Combat Skills, and Tactics'' (2008) [https://www.amazon.com/Fighting-Techniques-Napoleonic-Age-1792%C2%96/dp/0312375875/ excerpt and text search] * Clausewitz, Carl von (2018). ''Napoleon's 1796 Italian Campaign.'' Trans and ed. Nicholas Murray and Christopher Pringle. Lawrence: University Press of Kansas. {{ISBN|978-0-7006-2676-2}} * Clausewitz, Carl von (2020). ''Napoleon Absent, Coalition Ascendant: The 1799 Campaign in Italy and Switzerland, Volume 1.'' Trans and ed. Nicholas Murray and Christopher Pringle. Lawrence: University Press of Kansas. {{ISBN|978-0-7006-3025-7}} * Clausewitz, Carl von (2021). ''The Coalition Crumbles, Napoleon Returns: The 1799 Campaign in Italy and Switzerland, Volume 2.'' Trans and ed. Nicholas Murray and Christopher Pringle. Lawrence: University Press of Kansas. {{ISBN|978-0-7006-3034-9}} * Gates, David. ''The Napoleonic Wars 1803–1815'' (NY: Random House, 2011) * Gulick, E.V. "The final coalition and the Congress of Vienna, 1813–15," in C.W. Crawley, ed. ''The New Cambridge Modern History: IX. War and Peace in an age of upheaval 1793–1830'' (Cambridge University Press, 1965) pp.&nbsp;629–668; [https://archive.org/details/newcambridgemode0009unse online]. * Markham, Felix. "The Napoleonic Adventure" in C.W. Crawley, ed. ''The New Cambridge Modern History: IX. War and Peace in an age of upheaval 1793–1830'' (Cambridge University Press, 1965) pp.&nbsp;307–336; [https://archive.org/details/newcambridgemode0009unse online]. * Palmer, Alan. ''An Encyclopaedia of Napoleon's Europe'' (Weidenfeld & Nicolson, 1984) {{ISBN|978-0-29778-394-7}} * {{Cite book |last=Pope |first=Stephen |title=The Cassel Dictionary of the Napoleonic Wars |url=https://archive.org/details/casselldictionar0000pope |publisher=Cassel |year=1999 |isbn=0-304-35229-2}} * Ross, Steven T. ''European Diplomatic History, 1789–1815: France Against Europe'' (1969) * Ross, Steven T. ''The A to Z of the Wars of the French Revolution'' (Rowman & Littlefield, 2010); 1st ed. was ''Historical dictionary of the wars of the French Revolution'' (Scarecrow Press, 1998) * {{Cite journal |last=Rothenberg |first=Gunther E. |author-link=Gunther E. Rothenberg |year=1988 |title=The Origins, Causes, and Extension of the Wars of the French Revolution and Napoleon |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-interdisciplinary-history_spring-1988_18_4/page/771 |journal=Journal of Interdisciplinary History |volume=18 |pages=771–793 |doi=10.2307/204824 |jstor=204824 |number=4}} * Rothenberg, E. Gunther. ''The Art of Warfare in the Age of Napoleon'' (1977) * {{Cite book |last=Schneid |first=Frederick C. |url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20101025334 |title=The French Revolutionary and Napoleonic Wars |publisher=Institute of European History |year=2011 |location=Mainz}} * Schneid, Frederick C. ''Napoleon's Conquest of Europe: The War of the Third Coalition'' (2005) [https://www.amazon.com/Napoleons-Conquest-Europe-Coalition-International-ebook/dp/B000VI5O02/ excerpt and text search] * Schneid, Frederick C. ''Napoleonic Wars: The Essential Bibliography'' (2012) [https://www.amazon.com/Napoleonic-Wars-Essential-Bibliography/dp/1597972096/ excerpt and text search] 121 pp. [http://www.h-france.net/vol13reviews/vol13no26ashby.pdf online review in H-FRANCE] * Smith, Digby George. ''The Greenhill Napoleonic Wars Data Book: Actions and Losses in Personnel, Colours, Standards, and Artillery'' (1998) * Stirk, Peter. "The concept of military occupation in the era of the French Revolutionary and Napoleonic Wars." ''Comparative Legal History'' 3#1 (2015): 60–84. ===ណាប៉ូលេអុង​ និងបារាំង=== * Chandler, David G., ed. ''Napoleon's Marshals'' (1987) short scholarly biographies * Dwyer, Philip. ''Napoleon: The Path to Power'' (2008) [https://www.amazon.com/Napoleon-Path-Power-Philip-Dwyer-ebook/dp/B00280LN5G/ excerpt vol 1] * Elting, John R. ''Swords Around a Throne: Napoleon's Grand Armée'' (1988). * Forrest, Alan I. ''Napoleon's Men: The Soldiers of the Empire Revolution and Empire'' (2002). * Forrest, Alan. ''Conscripts and Deserters: The Army and French Society during Revolution and the Empire'' (1989) [https://www.amazon.com/Conscripts-Deserters-French-Society-Revolution/dp/0195059379/ excerpt and text search] * Gallaher, John G. ''Napoleon's Enfant Terrible: General Dominique Vandamme'' (2008). [https://www.amazon.com/Napoleon%C2%92s-Enfant-Terrible-Dominique-Commanders/dp/0806138750/ excerpt] * Griffith, Paddy. ''The Art of War of Revolutionary France, 1789–1802'' (1998) [https://www.amazon.com/Art-War-Revolutionary-France-1789-1802/dp/1853673358/ excerpt and text search] * Haythornthwaite, Philip J. ''Napoleon's Military Machine'' (1995) [https://www.amazon.com/Napoleons-Military-Machine-Philip-Haythornthwaite/dp/1885119186/ excerpt and text search] * Hazen, Charles Downer. ''The French Revolution and Napoleon'' (1917) [https://www.questia.com/library/16519/the-french-revolution-and-napoleon online free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180922121101/https://www.questia.com/library/16519/the-french-revolution-and-napoleon |date=2018-09-22 }} * Nester, William R. ''Napoleon and the Art of Diplomacy: How War and Hubris Determined the Rise and Fall of the French Empire'' (2011). [https://www.amazon.com/Napoleon-Art-Diplomacy-Hubris-Determined-ebook/dp/B006P7PV9W/ excerpt] * Parker, Harold T. "Why Did Napoleon Invade Russia? A Study in Motivation and the Interrelations of Personality and Social Structure," ''Journal of Military History'' (1990) 54#2 pp.&nbsp;131–146 [https://www.jstor.org/stable/1986039 in JSTOR]. * Riley, Jonathon P. ''Napoleon as a General'' (Hambledon Press, 2007) * Mikaberidze, Alexander. ''The Napoleonic Wars: A Global History'' (Oxford University Press) February 2020 * Wilkin Bernard and Wilkin René: ''Fighting for Napoleon: French Soldiers’ Letters 1799–1815'' Pen and Sword Military (2016) * Wilkin Bernard and Wilkin René: ''Fighting the British: French Eyewitness Accounts from the Napoleonic Wars'' Pen and Sword Military (2018) * Geerts, Gérard A. ''Samenwerking en Confrontatie: De Frans-Nederlandse militaire betrekkingen, voornamelijk in Franse tijd'' (Bataafschse Leeuw, 2002) ===តួនាទីព្រុស រុស្ស៊ី និងអូទ្រីស=== * Esdaile, Charles. "The Napoleonic Period: Some Thoughts on Recent Historiography," ''European History Quarterly,'' (1993) 23: 415–432 [https://archive.today/20130202043148/http://ehq.sagepub.com/content/23/3/415.extract online] * Forrest, Alan et al. eds. ''War Memories: The Revolutionary and Napoleonic Wars in Modern European Culture'' (2013) * Gill, John H. "From Great Captains to Common Grognards: research opportunities in Napoleonic military history." ''War & Society'' 41.1 (2022): 69–84. {{doi|10.1080/07292473.2022.2021752}} * Hyatt, Albert M.J. "The Origins of Napoleonic Warfare: A Survey of Interpretations." ''Military Affairs'' (1966) 30#4 pp.&nbsp;177–185. * Linch, Kevin. "War Memories: The Revolutionary and Napoleonic Wars in Modern European Culture." ''Social History'' 40#2 (2015): 253–254. * Martin, Jean-Clément. "War Memories. The Revolutionary and Napoleonic Wars in Modern European Culture." ''Annales Historiques De La Revolution Francaise''. (2015) No. 381. * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=VT7fAQAAQBAJ&pg=PA391 |title=Reader's Guide to Military History |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-1-135-95970-8 |editor-last=Messenger |editor-first=Charles |pages=391–427}} evaluation of the major books on Napoleon and his wars published by 2001. * Mikaberidze, Alexander. "Recent Trends in the Russian Historiography of the Napoleonic Wars," ''Journal of Military History'' (2010) 74#1 pp.&nbsp;189–194. ===ប្រភពបឋម=== * Dwyer, Philip G. "Public remembering, private reminiscing: French military memoirs and the revolutionary and Napoleonic wars," ''French Historical Studies'' (2010) 33#2 pp.&nbsp;231–258 [http://fhs.dukejournals.org/content/33/2/231.short online] * Kennedy, Catriona. ''Narratives of the Revolutionary and Napoleonic Wars: Military and Civilian Experience in Britain and Ireland'' (Palgrave Macmillan, 2013) * Leighton, James. ''Witnessing the Revolutionary and Napoleonic Wars in German Central Europe'' (2013), diaries, letters and accounts by civilians [https://wayback.archive-it.org/all/20171020101956/https://academic.oup.com/gh/article-abstract/33/1/142/2726747/Witnessing-the-Revolutionary-and-Napoleonic-Wars Online review] ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Commons category|Napoleonic Wars|សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក}} {{Wikivoyage|Napoleonic Wars|សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក|travel information}} * [https://networks.h-net.org/group/73374/announcements/20000645/new-journal-napoleonic-and-restorations-periods-born "A new scholarly journal in 2023: ''European Review of Studies on the Napoleonic and Restoration Periods''] * [https://web.archive.org/web/20111009051911/http://www.thailisting.com/epic/ The Legend of Bonaparte] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/exhibition/napoleonic_wars/index.HTML The Napoleonic Wars Exhibition held by The European Library] * [https://web.archive.org/web/20140108104011/http://xvld.org/ 15th Kings Light Dragoons (Hussars) Re-enactment Regiment] * [https://web.archive.org/web/20090831063254/http://www.95th-rifles.co.uk/main.html 2nd Bt. 95th Rifles] Reenactment and Living History Society * [http://www.militaryheritage.com/napoleon.htm The Napoleonic Wars Collection Website] * [http://napoleonistyka.atspace.com/ Napoleon, His Army and Enemies] * [http://www.napoleonguide.com/ Napoleonic Guide] * ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/2600 War and Peace]'' ដោយ Leo Tolstoy ក្នុង Project Gutenberg * [http://british-history.co.uk/napoleonic Napoleonic Wars] * [https://www.napoleon.org/en/ Fondation Napoléon] * [https://www.napoleon-series.org/ The Napoleon Series] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមបារាំង–អង់គ្លេស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះពិភពលោក]] 5e6euevpaq5pk5kh5a9h7nthdkwraka 1 44462 341999 337882 2026-10-15T09:07:53Z ~2026-55359-86 53457 341999 wikitext text/x-wiki {| style="background: #F8EABA; margin: 0 auto; padding: 5px; border: 1px solid #ccc; padding: 5px;" | class="mbox-image" |[[ឯកសារ:Nuvola_apps_important.svg|link=|80x80px]] | class="mbox-text" style="font-size:140%; text-align:center;" |'''ទំព័រនេះសម្រាប់ការពិភាក្សានិងការអភិវឌ្ឍន៍[[ទំព័រដើម|<span style="color:red">ទំព័រដើមរបស់វិគីភីឌា</span>]]ប៉ុណ្ណោះ''' '''''មិនសួរសំណួរ សរសេរជាមិនសមហេតុសមផល ឬបង្កើតអត្ថបទថ្មី''''' | class="mbox-imageright" |[[ឯកសារ:Nuvola_apps_important.svg|link=|80x80px]] |- | colspan="3" class="mbox-text" | ---- * '''សូមបន្ថែមសារថ្មីខាងក្រោម''' <span class="plainlinks">[https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6:%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98&action=edit&section=new ចុចទីនេះដើម្បីចាប់ផ្តើមប្រធានបទថ្មី]</span> * '''[[វិគីភីឌា:ហត្ថលេខា|សូមចុះហត្ថលេខា និងកាលបរិច្ឆេទដឹកនាំការផ្សព្វផ្សាយរបស់អ្នក]]''' ដោយវាយចុះ'''ហត្ថលេខា'''នៅចុងបញ្ចប់នៃសាររបស់អ្នកដោយវាយ ~ បួនតួ (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) * '''ថ្មីចំពោះវិគីភីឌា?''' [[វិគីភីឌា:ចាប់ផ្តើម|សូមស្វាគមន៍!]] [[វិគីភីឌា:សំណួរ|អ្នកមានសំណួរ យើងមានចម្លើយ]] * សួរសំណួរអំពីវិគីភីឌាទាំងមូលនៅ '''[[វិគីភីឌា:សំណួរ|សួរ​សំណួរ​មួយ]]''' * គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍វិគីភីឌា ពិភាក្សានៅ '''[[វិគីភីឌា:ផតថលសហគមន៍|ផតថលសហគមន៍]]''' * For non-Khmer speakers, please use '''[[វិគីភីឌា:ស្ថានទូតខ្មែរ|Khmer Wikipedia Embassy]]''' or '''[[វិគីភីឌា:ChatKhmer for Non-Khmer Speakers|ChatKhmer for Non-Khmer Speakers]]''' * សមាសធាតុវិគីភីឌា [[វិគីភីឌា:គោលនយោបាយ និងការណែនាំ|គោលនយោបាយ និងការណែនាំ]] · [[វិគីភីឌា:ផតថលសហគមន៍|មជ្ឈមណ្ឌលសហគមន៍]] · [[ជំនួយ:មាតិកា|របៀបប្រើ]] · [[ជំនួយ:ការកែសម្រួល|របៀបកែសម្រួល]] · [[Portal:Contents|ការស្វែងរកមាតិកា]] * ប្រសិនបើអ្នកមិនដឹងថាត្រូវចាប់ផ្តើមពីណា ចាំមើលថា'''[[វិគីភីឌា:ផតថលសហគមន៍|តើមានអ្វីអាចជួយបាន]]''' |} ol5h9crzoblkxha8xhjmx78691hr6wf 10 45118 341998 341843 2026-10-15T08:58:40Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg]] → [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 341998 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា<!-- Piedmont-Sardinia --> | shortname alias = សាដេញ៉ា | flag alias = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1720 = State Flag of the Savoyard States (late 16th - late 18th century).svg | flag alias-1799 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (c.1799-1802).svg | flag alias-1785 = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1802 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1802-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1814 = Merchant Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1814-1816).svg | flag alias-1816 = Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-State = State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-War = War Ensign of the Savoyard States (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg | flag alias-1848 = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | flag alias-army = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | link alias-army = Royal Sardinian Army | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1785 | var3 = 1799 | var4 = 1802 | var5 = 1802-War | var6 = 1814 | var7 = 1816 | var8 = 1816-State | var9 = 1816-War | var10 = 1848 | var11 = 1851 | var12 = savoyard | var13 = army | related1 = សាដេញ៉ា | related2 = ព្យេម៉ុងតេ | related3 = កស | related4 = ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី </noinclude> }} 3bn9jwgv6ahozuwmks1xveosg5zo47p