មេឌាវិគី:Common.css

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="km">
  <siteinfo>
    <sitename>វិគីភីឌា</sitename>
    <dbname>kmwiki</dbname>
    <base>https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">មេឌា</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ពិសេស</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ការពិភាក្សា</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">អ្នកប្រើប្រាស់</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">វិគីភីឌា</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ឯកសារ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">មេឌាវិគី</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ទំព័រគំរូ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ជំនួយ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>មេឌាវិគី:Common.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>3983</id>
    <revision>
      <id>342000</id>
      <parentid>292939</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>15934</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>342000</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="36756" sha1="ozuup1z7mrc7381mz0n0mf2kye7vpmu" xml:space="preserve">/* Default styling for HTML elements */
dfn {
    font-style: inherit;  /* Reset default styling for &lt;dfn&gt; */
}
sup, sub {
    line-height: 1em;     /* Reduce line-height for &lt;sup&gt; and &lt;sub&gt; */
}
 
h1, h2, h3, h4, h5, h6, p, ul li {
    line-height: 1.8em;
}
 
p {
    text-indent: 20px;
}
 
th p, td p {
	text-indent: 0px;	
}
 
/* Main page fixes */
#interwiki-completelist {
    font-weight: bold;
}
body.page-Main_Page #ca-delete {
    display: none !important;
}
body.page-Main_Page #mp-topbanner {
    clear: both;
}
body.page-Main_Page .wbc-editpage { 
    display: none;
}
 
/* Edit window toolbar */
#toolbar {
    height: 22px;
    margin-bottom: 6px;
}
 
/* Make the list of references smaller */
ol.references,
div.reflist,
div.refbegin {
    font-size: 90%;            /* Default font-size */
    margin-bottom: 0.5em;
}
div.refbegin-100 {
    font-size: 100%;           /* Option for normal fontsize in {{refbegin}} */
}
div.reflist ol.references {
    font-size: 100%;           /* Reset font-size when nested in div.reflist */
    list-style-type: inherit;  /* Enable custom list style types */
}

/* Reset top margin for lists embedded in columns */
div.columns {
margin-top: 0.3em;
}
div.columns dl,
div.columns ol,
div.columns ul {
margin-top: 0;
}
/* Avoid list items from breaking between columns */
div.columns li,
div.columns dd dd {
-webkit-column-break-inside: avoid;
page-break-inside: avoid;
break-inside: avoid-column;
}
 
/* Highlight clicked reference in blue to help navigation */
ol.references li:target,
sup.reference:target,
span.citation:target {
    background-color: #DEF;
}
 
/* Ensure refs in table headers and the like aren't bold or italic */
sup.reference {
    font-weight: normal;
    font-style: normal;
}
 
/* Allow hidden ref errors to be shown by user CSS */
span.brokenref {
    display: none;
}
 
/* Styling for citations (CSS3). Breaks long urls, etc., rather than overflowing box */
.citation {
    word-wrap: break-word;
}
 
/* Default styling for titles of works, styling for the title of an article
   within a periodical, or a contribution within a compilation. */
cite,
.citation cite.article,
.citation cite.contribution {
    font-style: inherit;
}
 
/* Styling for the title of any work within a citation,
   or specifically the title of a periodical. */
.citation cite,
.citation cite.periodical {
    font-style: italic;
}
 
/* For linked citation numbers and document IDs, where
   the number need not be shown on a screen or a handheld,
   but should be included in the printed version */
@media screen, handheld {
    .citation *.printonly {
        display: none;
    }
}
 
/* Style for [[Template:Flowlist]] that Lets lists flow around floating objecs */
.flowlist ul {
    overflow-x: hidden;
    margin-left: 0em;
    padding-left: 1.6em;
}
.flowlist ol {
    overflow-x: hidden;
    margin-left: 0em;
    padding-left: 3.2em;
}
.flowlist dl {
    overflow-x: hidden;
}
 
/* Style for horizontal lists (separator following item).
   Note: hlist formatting will break if the resulting HTML lacks a breakable character
   between list items. This happens when the following conditions are true:
   1) The list is made using wiki markup (where HTML is built by parser.php)
   2) HTMLTidy is disabled or unavailable (such as on Special: pages)
   In such cases, building lists with .hlist using HTML instead of wiki markup
   will work around this problem. See also [[Bugzilla:39617]].
   IE8-specific classes are assigned in [[MediaWiki:Common.js/IEFixes.js]].
   Last updated: January 24, 2013
   @source mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists
   @maintainer: [[User:Edokter]]
   @revision: 3.1
*/
.skin-monobook .hlist dl,
.skin-modern .hlist dl,
.skin-vector .hlist dl {
    line-height: 1.5em;
}
.hlist dl,
.hlist ol,
.hlist ul {
    margin: 0;
    padding: 0;
}
/* Display list items inline and make them nowrap */
.hlist dd,
.hlist dt,
.hlist li {
    margin: 0;
    display: inline;
}

/* Display nested lists inline and allow them to wrap */
.hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul,
.hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul,
.hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul {
    display: inline;
}
/* Generate interpuncts */
.hlist dt:after {
    content: &quot;:&quot;;
}
.hlist dd:after,
.hlist li:after {
    content: &quot; ·&quot;;
    font-weight: bold;
}
.hlist dd:last-child:after,
.hlist dt:last-child:after,
.hlist li:last-child:after {
    content: none;
}
/* For IE8 */
.hlist dd.hlist-last-child:after,
.hlist dt.hlist-last-child:after,
.hlist li.hlist-last-child:after {
    content: none;
}
/* Add parentheses around nested lists */
.hlist dd dd:first-child:before, .hlist dd dt:first-child:before, .hlist dd li:first-child:before,
.hlist dt dd:first-child:before, .hlist dt dt:first-child:before, .hlist dt li:first-child:before,
.hlist li dd:first-child:before, .hlist li dt:first-child:before, .hlist li li:first-child:before {
    content: &quot;(&quot;;
    font-weight: normal;
}
.hlist dd dd:last-child:after, .hlist dd dt:last-child:after, .hlist dd li:last-child:after,
.hlist dt dd:last-child:after, .hlist dt dt:last-child:after, .hlist dt li:last-child:after,
.hlist li dd:last-child:after, .hlist li dt:last-child:after, .hlist li li:last-child:after {
    content: &quot;)&quot;;
    font-weight: normal;
}
/* For IE8 */
.hlist dd dd.hlist-last-child:after, .hlist dd dt.hlist-last-child:after, .hlist dd li.hlist-last-child:after,
.hlist dt dd.hlist-last-child:after, .hlist dt dt.hlist-last-child:after, .hlist dt li.hlist-last-child:after,
.hlist li dd.hlist-last-child:after, .hlist li dt.hlist-last-child:after, .hlist li li.hlist-last-child:after {
    content: &quot;)&quot;;
    font-weight: normal;
}
/* Put ordinals in front of ordered list items */
.hlist ol {
counter-reset: listitem;
}
.hlist ol &gt; li {
counter-increment: listitem;
}
.hlist ol &gt; li:before {
content: &quot; &quot; counter(listitem) &quot; &quot;;
}
.hlist dd ol &gt; li:first-child:before,
.hlist dt ol &gt; li:first-child:before,
.hlist li ol &gt; li:first-child:before {
content: &quot; (&quot; counter(listitem) &quot; &quot;;
}
 
/* Unbulleted lists */
.plainlist ul {
    line-height: inherit;
    list-style: none none;
    margin: 0;
}
.plainlist ul li {
    margin-bottom: 0;
}
 
/* Default style for navigation boxes */
.navbox {                     /* Navbox container style */
    border: 1px solid #aaa;
    width: 100%;
    margin: auto;
    clear: both;
    font-size: 88%;
    text-align: center;
    padding: 1px;
}
.navbox-inner,
.navbox-subgroup {
    width: 100%;
}
.navbox-group,
.navbox-title,
.navbox-abovebelow {
    padding: 0.25em 1em;      /* Title, group and above/below styles */
    line-height: 1.5em;
    text-align: center;
}
th.navbox-group {             /* Group style */
    white-space: nowrap;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox,
.navbox-subgroup {
    background: #fdfdfd;      /* Background color */
}
.navbox-list {
    line-height: 1.8em;
    border-color: #fdfdfd;    /* Must match background color */
}
.navbox th,
.navbox-title {
    background: #ccccff;      /* Level 1 color */
}
.navbox-abovebelow,
th.navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-title {
    background: #ddddff;      /* Level 2 color */
}
.navbox-subgroup .navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
    background: #e6e6ff;      /* Level 3 color */
}
.navbox-even {
    background: #f7f7f7;      /* Even row striping */
}
.navbox-odd {
    background: transparent;  /* Odd row striping */
}
table.navbox + table.navbox {  /* Single pixel border between adjacent navboxes */
    margin-top: -1px;          /* (doesn't work for IE6, but that's okay)       */
}
.navbox .hlist td dl,
.navbox .hlist td ol,
.navbox .hlist td ul,
.navbox td.hlist dl,
.navbox td.hlist ol,
.navbox td.hlist ul {
    padding: 0.125em 0;       /* Adjust hlist padding in navboxes */
}
ol + table.navbox,
ul + table.navbox {
    margin-top: 0.5em;        /* Prevent lists from clinging to navboxes */
}
 
/* Default styling for Navbar template */
.navbar {
    display: inline;
    font-size: 88%;
    font-weight: normal;
}
.navbar ul {
    display: inline;
    white-space: nowrap;
}
.navbar li {
    word-spacing: -0.125em;
}
.navbar.mini li span {
  font-variant: small-caps;
}
/* Navbar styling when nested in infobox and navbox */
.infobox .navbar {
    font-size: 100%;
}
.navbox .navbar {
    display: block;
    font-size: 100%;
}
.navbox-title .navbar {
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    text-align: left;
    /* @noflip */
    margin-right: 0.5em;
    width: 6em;
}
 
/* 'show'/'hide' buttons created dynamically by the CollapsibleTables javascript
   in [[MediaWiki:Common.js]] are styled here so they can be customised. */
.collapseButton {
    /* @noflip */
    float: right;
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    margin-left: 0.5em;
    /* @noflip */
    text-align: right;
    width: auto;
}
/* In navboxes, the show/hide button balances the v·d·e links
   from [[Template:Navbar]], so they need to be the same width. */
.navbox .collapseButton {
    width: 6em;
}
 
/* Styling for JQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */
.mw-parser-output .mw-collapsible-toggle {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox .mw-collapsible-toggle {
    width: 6em;
}
 
/* Infobox template style */
.infobox {
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #f9f9f9;
    color: black;
    /* @noflip */
    margin: 0.5em 0 0.5em 1em;
    padding: 0.2em;
    /* @noflip */
    float: right;
    /* @noflip */
    clear: right;
    /* @noflip */
    text-align: left;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.5em;
}
.infobox caption {
    font-size: 125%;
    font-weight: bold;
}
.infobox td,
.infobox th {
    vertical-align: top;
}
.infobox.bordered {
    border-collapse: collapse;
}
.infobox.bordered td,
.infobox.bordered th {
    border: 1px solid #aaa;
}
.infobox.bordered .borderless td,
.infobox.bordered .borderless th {
    border: 0;
}
 
.infobox.sisterproject {
    width: 20em;
    font-size: 90%;
}
 
.infobox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
}
.infobox.standard-talk.bordered td,
.infobox.standard-talk.bordered th {
    border: 1px solid #c0c090;
}
 
/* styles for bordered infobox with merged rows */
.infobox.bordered .mergedtoprow td,
.infobox.bordered .mergedtoprow th {
    border: 0;
    border-top: 1px solid #aaa;
    /* @noflip */
    border-right: 1px solid #aaa;
}
 
.infobox.bordered .mergedrow td,
.infobox.bordered .mergedrow th {
    border: 0;
    /* @noflip */
    border-right: 1px solid #aaa;
}
 
/* Styles for geography infoboxes, eg countries,
   country subdivisions, cities, etc.            */
.infobox.geography {
    border-collapse: collapse;
    line-height: 1.2em;
    font-size: 90%;
}
 
.infobox.geography  td,
.infobox.geography  th {
    border-top: 1px solid #aaa;
    padding: 0.4em 0.6em 0.4em 0.6em;
}
.infobox.geography .mergedtoprow td,
.infobox.geography .mergedtoprow th {
    border-top: 1px solid #aaa;
    padding: 0.4em 0.6em 0.2em 0.6em;
}
 
.infobox.geography .mergedrow td,
.infobox.geography .mergedrow th {
    border: 0;
    padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;
}
 
.infobox.geography .mergedbottomrow td,
.infobox.geography .mergedbottomrow th {
    border-top: 0;
    border-bottom: 1px solid #aaa;
    padding: 0 0.6em 0.4em 0.6em;
}
 
.infobox.geography .maptable td,
.infobox.geography .maptable th {
    border: 0;
    padding: 0;
}
 
/* Normal font styling for table row headers with scope=&quot;row&quot; tag */
.wikitable.plainrowheaders th[scope=row] {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: left;
}
 
/* Lists in data cells are always left-aligned */
.wikitable td ul,
.wikitable td ol,
.wikitable td dl {
    /* @noflip */
    text-align: left;
}
/* ...unless they also use the hlist class */
.wikitable.hlist td ul,
.wikitable.hlist td ol,
.wikitable.hlist td dl {
    text-align: inherit;
}
 
/* Icons for medialist templates [[Template:Listen]],
   [[Template:Multi-listen_start]], [[Template:Video]],
   [[Template:Multi-video_start]] */
div.listenlist {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Gnome_speakernotes_30px.png&quot;);
    /* @noflip */
    padding-left: 40px;
}
 
/* Fix for hieroglyphs specificality issue in infoboxes ([[Bugzilla:41869]]) */
table.mw-hiero-table td {
    vertical-align: middle;
}
 
/* Style rules for media list templates */
div.medialist {
    min-height: 50px;
    margin: 1em;
    /* @noflip */
    background-position: top left;
    background-repeat: no-repeat;
}
div.medialist ul {
    list-style-type: none;
    list-style-image: none;
    margin: 0;
}
div.medialist ul li {
    padding-bottom: 0.5em;
}
div.medialist ul li li {
    font-size: 91%;
    padding-bottom: 0;
}
 
/* Change the external link icon to an Adobe icon for all PDF files
   in browsers that support these CSS selectors, like Mozilla and Opera */
div#content a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
div#content a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external,
div#mw_content a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
div#mw_content a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif&quot;) no-repeat right;
    /* @noflip */
    padding-right: 18px;
}
 
/* Change the external link icon to an Adobe icon anywhere the PDFlink class
   is used (notably Template:PDFlink). This works in IE, unlike the above. */
div#content span.PDFlink a,
div#mw_content span.PDFlink a {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif&quot;) no-repeat right;
    /* @noflip */
    padding-right: 18px;
}
 
/* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */
div.columns-2 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 50%;
    min-width: 300px;
}
div.columns-3 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 33.3%;
    min-width: 200px;
}
div.columns-4 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 25%;
    min-width: 150px;
}
div.columns-5 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 20%;
    min-width: 120px;
}
 
/* Messagebox templates */
.messagebox {
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #f9f9f9;
    width: 80%;
    margin: 0 auto 1em auto;
    padding: .2em;
}
.messagebox.merge {
    border: 1px solid #c0b8cc;
    background-color: #f0e5ff;
    text-align: center;
}
.messagebox.cleanup {
    border: 1px solid #9f9fff;
    background-color: #efefff;
    text-align: center;
}
.messagebox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    margin: 4px auto;
}
/* For old WikiProject banners inside banner shells. */
.mbox-inside .standard-talk,
.messagebox.nested-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    width: 100%;
    margin: 2px 0;
    padding: 2px;
}
.messagebox.small {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    /* @noflip */
    float: right;
    clear: both;
    /* @noflip */
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
}
.messagebox.small-talk {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    /* @noflip */
    float: right;
    clear: both;
    /* @noflip */
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
    background: #F8EABA;
}
 
/* Cell sizes for ambox/tmbox/imbox/cmbox/ombox/fmbox/dmbox message boxes */
th.mbox-text, td.mbox-text {   /* The message body cell(s) */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 0.25em 0.9em;     /* 0.9em left/right */
    width: 100%;               /* Make all mboxes the same width regardless of text length */
}
td.mbox-image {                /* The left image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.9em;  /* 0.9em left, 0px right */
    text-align: center;
}
td.mbox-imageright {           /* The right image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.9em 2px 0;  /* 0px left, 0.9em right */
    text-align: center;
}
td.mbox-empty-cell {           /* An empty narrow cell */
    border: none;
    padding: 0px;
    width: 1px;
}
 
/* Article message box styles */
table.ambox {
    margin: 0px 10%;                  /* 10% = Will not overlap with other elements */
    border: 1px solid #aaa;
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #1e90ff;  /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
table.ambox + table.ambox {      /* Single border between stacked boxes. */
    margin-top: -1px;
}
.ambox th.mbox-text,
.ambox td.mbox-text {            /* The message body cell(s) */
    padding: 0.25em 0.5em;       /* 0.5em left/right */
}
.ambox td.mbox-image {           /* The left image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.5em;    /* 0.5em left, 0px right */
}
.ambox td.mbox-imageright {      /* The right image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.5em 2px 0;    /* 0px left, 0.5em right */
}
 
table.ambox-notice {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.ambox-speedy {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;                   /* Pink */
}
table.ambox-delete {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ambox-content {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ambox-style {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ambox-move {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ambox-protection {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
 
/* Image message box styles */
table.imbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
.imbox .mbox-text .imbox {  /* For imboxes inside imbox-text cells. */
    margin: 0 -0.5em;       /* 0.9 - 0.5 = 0.4em left/right.        */
    display: block;         /* Fix for webkit to force 100% width.  */
}
.mbox-inside .imbox {       /* For imboxes inside other templates.  */
    margin: 4px;
}
 
table.imbox-notice {
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.imbox-speedy {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.imbox-delete {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
}
table.imbox-content {
    border: 3px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.imbox-style {
    border: 3px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.imbox-move {
    border: 3px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.imbox-protection {
    border: 3px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
table.imbox-license {
    border: 3px solid #88a;       /* Dark gray */
    background: #f7f8ff;          /* Light gray */
}
table.imbox-featured {
    border: 3px solid #cba135;    /* Brown-gold */
}
 
/* Category message box styles */
table.cmbox {
    margin: 3px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #DFE8FF;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
}
 
table.cmbox-notice {
    background: #D8E8FF;    /* Blue */
}
table.cmbox-speedy {
    margin-top: 4px;
    margin-bottom: 4px;
    border: 4px solid #b22222;    /* Red */
    background: #FFDBDB;          /* Pink */
}
table.cmbox-delete {
    background: #FFDBDB;    /* Red */
}
table.cmbox-content {
    background: #FFE7CE;    /* Orange */
}
table.cmbox-style {
    background: #FFF9DB;    /* Yellow */
}
table.cmbox-move {
    background: #E4D8FF;    /* Purple */
}
table.cmbox-protection {
    background: #EFEFE1;    /* Gray-gold */
}
 
/* Other pages message box styles */
table.ombox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #aaa;       /* Default &quot;notice&quot; gray */
    background: #f9f9f9;
}
 
table.ombox-notice {
    border: 1px solid #aaa;       /* Gray */
}
table.ombox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.ombox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ombox-content {
    border: 1px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ombox-style {
    border: 1px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ombox-move {
    border: 1px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ombox-protection {
    border: 2px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
 
/* Talk page message box styles */
table.tmbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #c0c090;    /* Default &quot;notice&quot; gray-brown */
    background: #f8eaba;
}
.mediawiki .mbox-inside .tmbox { /* For tmboxes inside other templates. The &quot;mediawiki&quot; class ensures that */
    margin: 2px 0;               /* this declaration overrides other styles (including mbox-small above)   */
    width: 100%;                 /* For Safari and Opera */
}
.mbox-inside .tmbox.mbox-small { /* &quot;small&quot; tmboxes should not be small when  */
    line-height: 1.5em;          /* also &quot;nested&quot;, so reset styles that are   */
    font-size: 100%;             /* set in &quot;mbox-small&quot; above.                */
}
 
table.tmbox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.tmbox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.tmbox-content {
    border: 2px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.tmbox-style {
    border: 2px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.tmbox-move {
    border: 2px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.tmbox-protection,
table.tmbox-notice {
    border: 1px solid #c0c090;    /* Gray-brown */
}
 
/* Disambig and set index box styles */
table.dmbox {
    clear: both;
    margin: 0.9em 1em;
    border-top: 1px solid #ccc;
    border-bottom: 1px solid #ccc;
    background: transparent;
}
 
/* Footer and header message box styles */
table.fmbox {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    width: 100%;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #f9f9f9;     /* Default &quot;system&quot; gray */
}
table.fmbox-system {
    background: #f9f9f9;
}
table.fmbox-warning {
    border: 1px solid #bb7070;  /* Dark pink */
    background: #ffdbdb;        /* Pink */
}
table.fmbox-editnotice {
    background: transparent;
}
/* Div based &quot;warning&quot; style fmbox messages. */
div.mw-warning-with-logexcerpt,
div.mw-lag-warn-high,
div.mw-cascadeprotectedwarning,
div#mw-protect-cascadeon {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #bb7070;
    background: #ffdbdb;
    padding: 0.25em 0.9em;
}
/* Div based &quot;system&quot; style fmbox messages.
   Used in [[MediaWiki:Readonly lag]]. */
div.mw-lag-warn-normal,
div.fmbox-system {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #f9f9f9;
    padding: 0.25em 0.9em;
}
 
/* These mbox-small classes must be placed after all other
   ambox/tmbox/ombox etc classes. &quot;body.mediawiki&quot; is so
   they override &quot;table.ambox + table.ambox&quot; above. */
body.mediawiki table.mbox-small {   /* For the &quot;small=yes&quot; option. */
    /* @noflip */
    clear: right;
    /* @noflip */
    float: right;
    /* @noflip */
    margin: 4px 0 4px 1em;
    width: 238px;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}
body.mediawiki table.mbox-small-left {   /* For the &quot;small=left&quot; option. */
    /* @noflip */
    margin: 4px 1em 4px 0;
    width: 238px;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}
 
/* Style for compact ambox */
/* Hide the images */
.compact-ambox table .mbox-image,
.compact-ambox table .mbox-imageright,
.compact-ambox table .mbox-empty-cell {
    display: none;
}
/* Remove borders, backgrounds, padding, etc. */
.compact-ambox table.ambox {
    border: none;
    border-collapse: collapse;
    background: transparent;
    margin: 0 0 0 1.6em !important;
    padding: 0 !important;
    width: auto;
    display: block;
}
body.mediawiki .compact-ambox table.mbox-small-left {
    font-size: 100%;
    width: auto;
    margin: 0;
}
/* Style the text cell as a list item and remove its padding */
.compact-ambox table .mbox-text {
    padding: 0 !important;
    margin: 0 !important;
}
.compact-ambox table .mbox-text-span {
    display: list-item;
    line-height: 1.5em;
    list-style-type: square;
    list-style-image: url(/w/skins/MonoBook/bullet.gif);
}
.skin-vector .compact-ambox table .mbox-text-span {
    list-style-type: circle;
    list-style-image: url(/w/skins/Vector/images/bullet-icon.png)
}
/* Allow for hiding text in compact form */
.compact-ambox .hide-when-compact {
    display: none;
}
 
/* Remove default styles for [[MediaWiki:Noarticletext]]. */
div.noarticletext {
    border: none;
    background: transparent;
    padding: 0;
}

/* Hide (formatting) elements from screen, but not from screenreaders */
.visualhide {
position: absolute;
left: -10000px;
top: auto;
width: 1px;
height: 1px;
overflow: hidden;
}
 
/* Bold save button */
#wpSave {
    font-weight: bold;
}
 
/* class hiddenStructure is defunct. See [[Wikipedia:hiddenStructure]] */
.hiddenStructure {
    display: inline !important;
    color: #f00;
    background-color: #0f0;
}
 
/* suppress missing interwiki image links where #ifexist cannot
   be used due to high number of requests see .hidden-redlink on
   [[m:MediaWiki:Common.css]] */
.check-icon a.new {
    display: none;
    speak: none;
}
 
/* Removes underlines from certain links */
.nounderlines a,
.IPA a:link, .IPA a:visited {
    text-decoration: none !important;
}
 
/* Standard Navigationsleisten, aka box hiding thingy
   from .de.  Documentation at [[Wikipedia:NavFrame]]. */
div.NavFrame {
    margin: 0;
    padding: 4px;
    border: 1px solid #aaa;
    text-align: center;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 95%;
}
div.NavFrame + div.NavFrame {
    border-top-style: none;
    border-top-style: hidden;
}
div.NavPic {
    background-color: #fff;
    margin: 0;
    padding: 2px;
    /* @noflip */
    float: left;
}
div.NavFrame div.NavHead {
    height: 1.6em;
    font-weight: bold;
    background-color: #ccf;
    position: relative;
}
div.NavFrame p,
div.NavFrame div.NavContent,
div.NavFrame div.NavContent p {
    font-size: 100%;
}
div.NavEnd {
    margin: 0;
    padding: 0;
    line-height: 1px;
    clear: both;
}
a.NavToggle {
    position: absolute;
    top: 0;
    /* @noflip */
    right: 3px;
    font-weight: normal;
    font-size: 90%;
}
 
/* Hatnotes and disambiguation notices */
.rellink,
.dablink {
    font-style: italic;
    /* @noflip */
    padding-left: 1.6em;
    margin-bottom: 0.5em;
}
.rellink i,
.dablink i {
    font-style: normal;
}
 
/* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table.
   Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */
.listify td    { display: list-item; }
.listify tr    { display: block; }
.listify table { display: block; }
 
/* Geographical coordinates defaults. See [[Template:Coord/link]]
   for how these are used. The classes &quot;geo&quot;, &quot;longitude&quot;, and
   &quot;latitude&quot; are used by the [[Geo microformat]]. */
.geo-default, .geo-dms, .geo-dec  { display: inline; }
.geo-nondefault, .geo-multi-punct { display: none; }
.longitude, .latitude             { white-space: nowrap; }
 
/* When &lt;div class=&quot;nonumtoc&quot;&gt; is used on the table of contents,
   the ToC will display without numbers */
.nonumtoc .tocnumber { display: none; }
.nonumtoc #toc ul,
.nonumtoc .toc ul {
    line-height: 1.5em;
    list-style: none none;
    margin: .3em 0 0;
    padding: 0;
}
.nonumtoc #toc ul ul,
.nonumtoc .toc ul ul {
    /* @noflip */
    margin: 0 0 0 2em;
}
 
/* Allow limiting of which header levels are shown in a TOC;
   &lt;div class=&quot;toclimit-3&quot;&gt;, for instance, will limit to
   showing ==headings== and ===headings=== but no further
   (as long as there are no =headings= on the page, which
   there shouldn't be according to the MoS). */
.toclimit-2 .toclevel-1 ul,
.toclimit-3 .toclevel-2 ul,
.toclimit-4 .toclevel-3 ul,
.toclimit-5 .toclevel-4 ul,
.toclimit-6 .toclevel-5 ul,
.toclimit-7 .toclevel-6 ul {
    display: none;
}
 
/* Styling for Template:Quote */
blockquote.templatequote {
     margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite {
    line-height: 1em;
    /* @noflip */
    text-align: left;
    /* @noflip */
    padding-left: 2em;
    margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite cite {
    font-size: 85%;
}
 
/* User block messages */
div.user-block {
    padding: 5px;
    margin-bottom: 0.5em;
    border: 1px solid #A9A9A9;
    background-color: #FFEFD5;
}
 
/* Prevent line breaks in silly places:
   1) Where desired
   2) Links when we don't want them to
   3) Bold &quot;links&quot; to the page itself
   4) Ref tags with group names &lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt; --&gt; &quot;[Note 1]&quot; */
.nowrap,
.nowraplinks a,
.nowraplinks .selflink,
sup.reference a {
    white-space: nowrap;
}
/* But allow wrapping where desired: */
.wrap,
.wraplinks a {
    white-space: normal;
}
 
/* For template documentation */
.template-documentation {
    clear: both;
    margin: 1em 0 0 0;
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #ecfcf4;
    padding: 1em;
}
 
/* Inline divs in ImageMaps (code borrowed from de.wiki) */
.imagemap-inline div {
    display: inline;
}
 
/* Increase the height of the image upload box */
#wpUploadDescription {
    height: 13em;
}
 
/* Minimum thumb width */
figure[typeof~='mw:File/Thumb'],
figure[typeof~='mw:File/Frame'],
.thumbinner {
    min-width: 100px;
}
 
/* The backgrounds for galleries. */
div#content .gallerybox div.thumb {
    /* Light gray padding */
    background-color: #F9F9F9;
}
/* Put a chequered background behind images, only visible if they have transparency.
   '.filehistory a img' and '#file img:hover' are handled by MediaWiki core (as of 1.19) */
.gallerybox .thumb img {
    background: #fff url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png) repeat;
}
/* But not on articles, user pages, portals or with opt-out. */
.ns-0 .gallerybox .thumb img,
.ns-2 .gallerybox .thumb img,
.ns-100 .gallerybox .thumb img,
.nochecker .gallerybox .thumb img {
    background: #fff;
}
 
/* Category tree styling. Works in conjuction with [[MediaWiki:Categorytree-expand-bullet]],
   [[MediaWiki:Categorytree-collapse-bullet]] and [[MediaWiki:Categorytree-empty-bullet]]. */
#mw-subcategories ul {
    list-style: none none;
    margin-left: 0.25em;
}
.CategoryTreeChildren {
    margin-left: 1.25em;
}
 
/* Prevent floating boxes from overlapping any category listings,
   file histories, edit previews, and edit [Show changes] views. */
#mw-subcategories, #mw-pages, #mw-category-media,
#filehistory, #wikiPreview, #wikiDiff {
    clear: both;
}
 
body.rtl #mw-articlefeedbackv5, body.rtl #mw-articlefeedback {
    display: block;   /* Override inline block mode */
    margin-bottom: 1em;
    /* @noflip */
    clear: right;     /* Clear any info boxes that stick out */
    /* @noflip */
    float: right;     /* Prevents margin collapsing */
}
 
/* Toned down styling for update markers on watchlist and history pages. */
span.updatedmarker {
    background-color: transparent;
    color: #006400;
}
.mw-special-Watchlist .mw-changeslist-line-watched .mw-title {
    font-weight:normal;
}
.mw-special-Watchlist #mw-watchlist-resetbutton {
    display:none;
}
 
/* Selectively hide headers in WikiProject banners */
.wpb .wpb-header             { display: none; }
.wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: block; }     /* for IE */
.wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: table-row; } /* for real browsers */
.wpbs-inner .wpb-outside     { display: none; }      /* hide things that should only display outside shells */
 
/* Styling for Abuse Filter tags */
.mw-tag-markers {
    font-family:sans-serif;
    font-style:italic;
    font-size:90%;
}
 
/* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in
[[MediaWiki:Group-sysop.css]], [[MediaWiki:Group-accountcreator.css]],
[[MediaWiki:Group-templateeditor.css]] and [[Mediawiki:Group-autoconfirmed.css]]. */
.sysop-show,
.accountcreator-show,
.templateeditor-show,
.autoconfirmed-show {
display: none;
}

/**
* Hide the redlink generated by {{Editnotice}},
* this overrides the &quot;.sysop-show { display: none; }&quot; above that applies
* to the same link as well.
*/
.ve-init-mw-viewPageTarget-toolbar-editNotices-notice .editnotice-redlink {
display: none !important;
}
 
/* Remove bullets when there are multiple edit page warnings */
ul.permissions-errors &gt; li {
    list-style: none none;
}
ul.permissions-errors {
    margin: 0;
}
 
/* No linewrap on the labels of the login/signup page */
body.page-Special_UserLogin .mw-label label,
body.page-Special_UserLogin_signup .mw-label label {
    white-space: nowrap;
}
 
/* Pie chart test: Transparent borders */
.transborder {
    border: solid transparent;
}
* html .transborder {  /* IE6 */
    border: solid #000001;
    filter: chroma(color=#000001);
}

/* Styling for updated markers on watchlist, history and recent/related changes.
Bullets are handled in skin-specific stylesheets. */
.updatedmarker {
background-color: transparent;
color: #006400;
}
li.mw-changeslist-line-watched .mw-title,
table.mw-changeslist-line-watched .mw-title,
table.mw-enhanced-watch .mw-enhanced-rctime {
font-weight: normal;
}
 
/* Adjust font for inline HTML generated formulae */
span.texhtml {
    font-family: &quot;Times New Roman&quot;, &quot;Nimbus Roman No9 L&quot;, Times, serif;
    font-size: 118%;
    white-space: nowrap;
}
span.texhtml span.texhtml {
    font-size: 100%;
}
 
/* Fix so syntaxhighlight tags and .css and .js pages get normal text size.
   [[Bugzilla:26204]]. See also [[Wikipedia:Typography#The monospace 'bug']] */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript,
pre.source-lua {
    font-family: monospace, Courier !important;
}
 
/* Fix styling of transcluded prefindex tables */
table#mw-prefixindex-list-table,
table#mw-prefixindex-nav-table {
    width: 98%;
}
 
/* For portals, added 2011-12-07 -bv
   On wide screens, show these as two columns
   On narrow and mobile screens, let them collapse into a single column */
.portal-column-left {
    float: left;
    width: 50%;
}
.portal-column-right {
    float: right;
    width: 49%;
}
.portal-column-left-wide {
    float: left;
    width: 60%;
}
.portal-column-right-narrow {
    float: right;
    width: 39%;
}
.portal-column-left-extra-wide {
    float: left;
    width: 70%;
}
.portal-column-right-extra-narrow {
    float: right;
    width: 29%;
}
@media only screen and (max-width: 800px) {
    /* Decouple the columns on narrow screens */
    .portal-column-left,
    .portal-column-right,
    .portal-column-left-wide,
    .portal-column-right-narrow,
    .portal-column-left-extra-wide,
    .portal-column-right-extra-narrow {
        float: inherit;
        width: inherit;
    }
}
 
/* For announcements */
#bodyContent .letterhead {
    background-image:url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Tan-page-corner.png');
    background-repeat:no-repeat;
    padding: 2em;
    background-color: #faf9f2;
}
 
/* Tree style lists */
.treeview ul {
    padding: 0;
    margin: 0;
}
.treeview li {
    padding: 0;
    margin: 0;
    list-style-type: none;
    list-style-image: none;
    zoom: 1; /* BE KIND TO IE6 */;
}
.treeview li li {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f2/Treeview-grey-line.png&quot;) no-repeat 0 -2981px;
    /* @noflip */
    padding-left: 20px;
    text-indent: 0.3em;
}
.treeview li li.lastline {
    background-position: 0 -5971px
}
.treeview li.emptyline &gt; ul {
    /* @noflip */
    margin-left: -1px;
}
.treeview li.emptyline &gt; ul &gt; li:first-child {
    background-position: 0 9px
}

/* hidden sortkey for tablesorter */
td .sortkey,
th .sortkey {
display: none;
speak: none;
}
 
/* Make it possible to hide checkboxes in &lt;inputbox&gt; */
.inputbox-hidecheckboxes form .inputbox-element {
    display: none !important;
}
 
/* Hide charinsert base for those not using the gadget */
#editpage-specialchars {
    display: none;
}
 
/* [[MediaZilla:35337]] */
@media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 1.5), (min--moz-device-pixel-ratio: 1.5), (min-resolution: 1.5dppx), (min-resolution: 144dpi) {
#p-logo a {
background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Wikipedia-logo-v2-en.svg/204px-Wikipedia-logo-v2-en.svg.png&quot;) !important;
background-size: 136px auto;
}
}
@media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 2), (min--moz-device-pixel-ratio: 2), (min-resolution: 2dppx), (min-resolution: 192dpi) {
#p-logo a {
background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Wikipedia-logo-v2-en.svg/270px-Wikipedia-logo-v2-en.svg.png&quot;) !important;
background-size: 135px auto;
}
}</text>
      <sha1>ozuup1z7mrc7381mz0n0mf2kye7vpmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7491</id>
    <revision>
      <id>342029</id>
      <parentid>338167</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21699" sha1="23v5vqfxu9iunswfkh8uugduh1tft6m" xml:space="preserve">{{Economics sidebar}}

'''ម៉ាក្រូសេកិច្ច​''' ({{lang-en|Macroeconomics}}) គឺជាការសិក្សាដែលផ្តោតទៅលើ​សេដ្ឋកិច្ចរបស់​ប្រទេសទាំងមូល ខុសពី [[មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច]]ដែលផ្តោតសំខាន់ទៅលើ​​បុគ្គល គ្រួសារ​​​ រឹ[[ក្រុមហ៊ុន]]នីមួយៗ។អ្នកម៉ាក្រូសេកិច្ច​គេសិក្សាអំពី [[ផលទុនជាតិសរុប]] ​(GDP) [[អត្រាអ្នកគ្មានការងារធ្វើ]] (Unemployment rate) ដើម្បីអោយយល់ពីសេដ្ឋកិច្ចជាតិជារួម។ អ្នកម៉ាក្រូសេកិច្ច​បានបង្កើតម៉ូដេល(Model)​​សំរាប់ពន្យល់ពី​អំពី[[ចំណូលជាតិ]] (National income) [[ផលិតផល]](Output) [[ការចំណាយ]] (Consumption) [[អត្រាអ្នកគ្មានការងារធ្វើ]] (Unemployment rate) [[អតិផរណា]](Inflation) [[ការសន្សំ]] (Saving) [[ការវិនិយោគ]] (Investment) [[ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ]] (International Trade) និង [[ហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ]] ​(International Finance)។ ​ចំណែកឯ [[មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច]]​ ជាសំខាន់ផ្តោតទៅលើសកម្មភាពរបស់បុគ្គល ដូចជា[[សហគ្រាស]] (Firms) [[អ្នកប្រើប្រាស់]] (Consumers) និងការសិក្សាអំពីទង្វើ​ពួកគេ​ទាក់ទងក្នុងការកំនត់​តំលៃ ​(Prices) និងចំនួនផលិតផល (Quantities) នៅលើទីផ្សារ (Markets) អ្វីមួយ។&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ម៉ាក្រូសេកិច្ចគឺជាជំនាញ​សិក្សាធំទូលាយទាក់ទងទៅនឹងសេដ្ឋកិច្ច។ គោលបំណងនៃការសិក្សាសំខាន់របស់​ម៉ាក្រូសេកិច្ចមាន២។ 
* ទីមួយគឺ ចង់យល់ពីមូលហេតុ(Causes) និង​ផលវិបាក(Consequences)នៃបំរែបំរួលចំណូល​ជាតិក្នុង​រយៈពេលខ្លី (Short-run fluctuations or business cycle)។ 
* ទីពីរគឺ ចង់យល់អំពីកត្តាដែលកំនត់​ការរីកចំរើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ​រយៈពេលវែង​(Long-run economic growth)។​&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ម៉ូដេលម៉ាក្រូសេកិច្ច ត្រូវបានប្រើដោយ​រដ្ឋាភិបាល និងសហគ្រាសធំៗសំរាប់ជួយក្នុងការវាយតំលៃ​និងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ [[គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច]] (Economic Policy) និង​​យុទ្ធសាស្ត្រ​ក្រុមហ៊ុន ​(Businese Strategy)។&lt;br /&gt;


== ការវិវត្តន៍នៃទ្រស្តីបទម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ==

សៀវភៅដំបូងដែលបានបោះពុម្ភឡើងក្រោមចំនងជើងថា(ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចMacroeconomics)គឹដោយសេដ្ឋកិច្ចវិទូជនជាតិនរវេ(Norwegian)ឈ្មោះRagnar Frischក្នុងឆ្នាំ១៩៣៣។
&lt;ref&gt;'''--~~~~អត្ថបទជាអក្សរដិត
[[|ស៊ុម]]
'''&lt;/ref&gt;=== ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចបែបចាស់និង​[[ទ្រឹស្តីបទបរិមាណរូបិយបណ្ណន៍]](Classical economics and the quantity theory of money) ===
រហូតដល់ដើមសតវត្សន៍ទី២០ [[ទ្រឹស្តីបទបរិមាណរូបិយបណ្ណន៍]]គឹជាម៉ូដេលម៉ាក្រូសេកិច្ចដែលពេញនិយមជាងគេក្នុងចំណោមសេដ្ឋកិច្ចវិទូបែបចាស់។ ម៉ូដេលនៃទ្រឹស្តីបទនេះ​គឺ​មានសមីការ​ដូច​​ខាងក្រោម៖&lt;br /&gt;
:&lt;math&gt;M\cdot V = P\cdot Q&lt;/math&gt;&lt;br /&gt;
សមីការនេះមានន័យថា​ ផលគុណបរិមាណផ្គត់ផ្គង់រូបិយបណ្ណន៍(Money Supply) និង​ល្បឿនរូបិយបណ្ណន៍(Velocity of moneyល្បឿនដែលរូបិយបណ្ណន៍ធ្វើចរន្ត​ពីបុគ្គល​ម្នាក់ទៅ​បុគ្គលម្នាក់ទៀត)គឹជា​តំលៃនៃផលិតផលសរុប(Nominal Ouput=ផលគុណនៃតំលៃទំនិញនិង​បរិមាណផលិផលដែលបានផលិត)។​ ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចវិទូដូចជា​​Irving Fisherបាន​ឧបមាថា​ចំណូលពិត(Real income)និងល្បឿនរូបិយបណ្ណន៍(V)មិន​ប្រែប្រួលក្នុង​រយៈពេលខ្លី តាមសមីការខាងលើបើតំលៃ​(P)ប្រែប្រួល ធ្វើអោយបរិមាណផ្គត់ផ្គង់រូបិយបណ្ណន៍(M)​ប្រែប្រួលដែរ។​​ សមីការបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសំខាន់របស់ក្រុមសេដ្ឋកិច្ចរូបិយបណ្ណន៍និយម(Monetarism)។ ទ្រឹស្តីបទបរិមាណរូបិយបណ្ណន៍បែបចាស់នេះ(The classical quantity theory of money)បានផ្អែកទៅលើការឧបមាថា​​តំរូវការរូបិយបណ្ណន៍​(Money Demand)​មិនប្រែប្រួល និងមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយកត្តាដទៃទៀត​ដូចជា​អត្រាការប្រាក់​(Interest Rates)។​​ សេដ្ឋកិច្ចវិទូ​បាន​លើកយក​បញ្ហារបស់ទ្រឹស្តីបទបរិមាណរូបិយបណ្ណន៍បែបចាស់នេះ​ចំពោះតំរូវការរូបិយបណ្ណន៍​នៅពេលដែលវិបតិ្តសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ([[Great Depression]])បានកើតឡើង​ ដែលនាំអោយល្បឿនរូបិយបណ្ណន៍បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។

=== កេនស៊ាននិយម(Keynesianism) ===
រហូតឆ្នាំ១៩៣០ អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចស្ទើរតែទាំងអស់​មិនបានធ្វើការបែងចែកសកម្មភាពជាបុគ្គល និងសកម្មភាពជារួមទេ។ ក្រោយវិបតិ្តសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ([[Great Depression]])ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៣០​ និង​ការវិវត្តន៍នៃគំនិតស្តីអំពីចំណូល​ជាតិ(National Income)​ និងទិន្នន័យផលិតផល(Product statistics) ទ្រឹស្តីម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានទទួលការចាប់អារម្មណ័​ ហើយក៏បាន​រីកចំរើនឡើង។​ មុនពេលនោះការយល់ដឹងអំពី​គណនេយ្យជាតិ(National Account)​ដូចសព្វថ្ងៃនេះគឺគ្មានទេ។​ គំនិតរបស់សេដ្ឋកិច្ចេវិទូ​ជនជាតិអង់គ្លេស​ឈ្មោះ​[[John Maynard Keynes]]ដែលខំពន្យល់​អំពី​វិបតិ្តសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ([[Great Depression]]) បានជំរុញអោយមានការទទួលស្គាល់ទ្រឹស្តីម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។
=== ក្រោយកេនស៊ាន(After Keynes) ===
ក្រោយកេនស៊ាន(After Keynes) មានការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីពន្យល់ថាគ្មានភាពខុសគ្នារវាង​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងមីក្រូសេដ្ឋកិច្ចទេ។ ដោយចាប់ផ្តើមក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥០ ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចវិទូ​បាន​បង្កើតម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្អែក​មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច(Micro-based models of macroeconomic behavior)​ ដូចជាអនុគមន៍ចំណាយ(Consumption Function)។ សេដ្ឋកិច្ចវិទូ​ជនជាតិហូឡង់ឈ្មោះ[[Jan Tinbergen]]បានបង្កើត​ម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដំបូងគេ​សំរាប់ការស្រាវជ្រាវ​ក្នុង​ប្រទេស​ហូឡង់ ហើយក្រោយសង្គ្រាមលោក​លើកទី២ត្រូវបានយក​ទៅ​ប្រើ​​ក្នុង​សហរដ្ឋអាមេរិច ចក្រភពអង់គ្លេស។ ម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដំបូង​គេសំរាប់ការស្រាវ​ជ្រាវក្នុង​ពិភពលោក​ត្រូវបានបង្កើតឡើង​ដោយ​លោក[[Lawrence Klein]]ដែលទទួលបាន​ណូលបែលប្រាយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច​(Nobel Memorial Prize in Economics)ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨០។&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ក្នុង​ទសវត្សន៍ទី៧០​ អ្នកទ្រឹស្តី​ដូចជា [[Robert Lucas Jr]]បានលើកចោទជាបញ្ហាក្នុង​ម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់កេនស៊ាន​ថាដែលមិនបានគិតបញ្ចូល​នូវ​សកម្មភាពរបស់បុគ្គល ផ្ទុយទៅ​វិញដោយ​ផ្អែក​ទៅលើការពិនិត្យ​អញ្ញតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច​កាល​ពីអតីតកាល។ &lt;br /&gt;
ភាពចំរូងចំរាស់នៃទ្រឹស្តីម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចមានច្រើន។​ ប៉ុន្តែក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥៣​ [[Friedman, M.]]​​ បានពោលថាគោលបំនងសំខាន់នៃការស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនជាការរកខុស​រឺត្រូវ តែជាការជំរុញធ្វើ​អោយមាន​ប្រយោជន៍​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច។

== វិធីតាមរយៈការវិភាគ(Analytical approaches) ==
* សេដ្ឋកិច្ចតាមបែបកេនស៊ាន(Keynesian economics)
* សេដ្ឋកិច្ចតាមបែបថ្មីនិងចាស់(Neoclassical economics)

=== ក្រុម(Schools) ===
* ក្រុមរូបិយប័ណ្ណនិយម (Monetarism)​ ដែលដឹកនាំដោយ[[Milton Friedman]]បាន​ពោលថា[[អតិផរណា]](Inflation)មាន​នូវគ្រប់ទិសទីក្នុង​សេដ្ឋកិច្ចរូបិយប័ណ្ណ។ វាបានទាត់ចោលនូវ​វិធានការចំណាយរដ្ ឋ​(Fiscal Policy) ព្រោះវិធានការនេះនាំមកនូវ[[Crowding out]]​ក្នុងផ្នែកឯកជន។​ ជាងនេះទៅទៀត ក្រុមរូបិយប័ណ្ណនិយម មិន​ព្យាយាមដោះស្រាយបញ្ហាអតិផរណា (Inflation)​ និង​អតិបរណា (Deflation)​​ តាមរយៈគ្រប់គ្រង​តំរូវការ (Demand management) ដូច​ក្រុមកេនស៊ានសេដ្ឋកិច្ចទេ។ ប៉ុន្តែវាព្យាយាម​ដោះស្រាយ​តាមរយៈ​ វិធានការរូបិយប័ណ្ណ (Monetary Policy) ដូចជាការរក្សា​កំណើននៃ​បរិមាណផ្គត់ផ្គង់រូបិយប័ណ្ណអោយថេរ។
* ក្រុមសេដ្ឋកិច្ចតាមបែបថ្មីនិងចាស់ (Neoclassical economics) 
* ក្រុមសេដ្ឋកិច្ចតាមបែបកេនស៊ានថ្មី (New Keynesian economics)
* ក្រុមសេដ្ឋកិច្ចតាមបែបក្រោយកេនស៊ាន (Post-Keynesian economics)

== វិធានការម៉ាក្រូសេកិច្ច (Macroeconomic Policies) ==
ដើម្បីជៀសវាងនូវ​វិវបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំៗ​ ដូចជា [[The Great Depression]] រដ្ឋាភិបាលព្យាយាម​កែលសំរួល​វិធានការសេដ្ឋកិច្ច ដោយសង្ឃឹមថានឹង​អាចរក្សាបានស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ច។​ រដ្ឋាភិបាល​ជឿថា​ការជោគជ័យ​នៃការ​ធ្វើការ​​កែសំរួល​សេដ្ឋកិច្ច មានសារសំខាន់​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​អោយមានស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងជំរុញអោយមាន​ការរីកចំរើន។​ វិធានការនេះមាន​២​គឺ៖
* [[គោលនយោបាយសារពើពន្ធ]] (Fiscal Policy)
* [[គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ]] (Monetary Policy)

==មើលផងដែរ==
{{Portal|Economics}}
* [[AP Macroeconomics]]
* [[Dynamic stochastic general equilibrium]]
* [[Economic development]]

==កំណត់ចំណាំ==
{{reflist|30em}}

==ឯកសារយោង==
* {{citation|first=Olivier|last= Blanchard|year=2000|title=Macroeconomics|publisher=[[Prentice Hall]]|isbn= 0-13-013306-X|ref=harv}}.
* {{cite book | last = Blanchard | first = Olivier | title = Macroeconomics Updated | publisher = Prentice Hall | location = Englewood Cliffs | year = 2011 |edition =5th | isbn = 978-0-13-215986-9 |ref=harv }}
* Blaug, Mark (1986), ''Great Economists before Keynes'', Brighton: Wheatsheaf.
* {{cite book | last =Blaug| first =Mark| editor1-last= Snowdon| editor1-first=Brian| editor2-last=Vane | editor2-first=Howard| chapter=Endogenous growth theory| title=An Encyclopedia of Macroeconomics | url =https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria| publisher=Edward Elgar Publishing | location = Northhampton, Massachusetts | year = 2002| isbn = 978-1-84542-180-9 |ref=harv}}
* {{citation|first=Peter|last= Boettke|year=2001|title=Calculation and Coordination: Essays on Socialism and Transitional Political Economy|publisher=[[Routledge]]|isbn= 0-415-77109-9}}.
* Bouman, John: [http://www.inflateyourmind.com/ Principles of Macroeconomics – free fully comprehensive Principles of Microeconomics and Macroeconomics texts] {{Dead link|date=តុលា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Columbia, Maryland, 2011
* {{cite journal |url=http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000370| first1=Robert W. | year=2008 | last1=Dimand| title=Macroeconomics, origins and history of|work=The New Palgrave Dictionary of Economics|editor1-first=Steven N.|editor1-last=Durlauf|editor2-first=Lawrence E.|editor2-last=Blume| publisher=Palgrave Macmillan|doi=10.1057/9780230226203.1009}}
* {{cite book|last1=Durlauf|first1=Steven N.|last2=Hester|first2=Donald D.|chapter=IS–LM|title=The New Palgrave Dictionary of Economics|edition=Second|editor1-first=Steven N.|editor1-last=Durlauf|editor1-first=Lawrence E.|editor2-last=Blume|publisher=Palgrave Macmillan|year= 2008| accessdate=5 June 2012|url= http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000303|doi=10.1057/9780230226203.0855|ref=harv}}
* {{cite book | last = Dwivedi | first = D.N. | title = Macroeconomics : theory and policy | publisher = Tata McGraw-Hill | location = New Delhi | year = 2001 | isbn = 978-0-07-058841-7|ref=harv }}
* {{citation
|first=Milton|last=Friedman|authorlink=Milton Friedman |title=Essays in Positive Economics |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=[[London]] |year=1953 |isbn=0-226-26403-3}}.
* {{citation|first=Gottfried|last= Haberler|year=1937|title=Prosperity and depression|publisher=[[League of Nations]]}}.
* Leijonhufvud, Axel [http://www.econ.ucla.edu/workingpapers/wp165.pdf ''The Wicksell Connection: Variation on a Theme''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210824155353/http://www.econ.ucla.edu/workingpapers/wp165.pdf |date=2021-08-24 }}. [[UCLA]]. November, 1979.
* {{cite book | last =Healey | first = Nigel M.| editor1-last= Snowdon| editor1-first=Brian| editor2-last=Vane | editor2-first=Howard| chapter=AD-AS model| title=An Encyclopedia of Macroeconomics | url =https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria | publisher=Edward Elgar Publishing | location = Northhampton, Massachusetts | year = 2002| isbn = 978-1-84542-180-9 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria/page/11 11]–18 |ref=harv}}
* {{citation|first=B. J.|last=Heijdra|coauthors= Ploeg, F. van der|year=2002|title=Foundations of Modern Macroeconomics|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn= 0-19-877617-9}}.
* {{citation|first=Ludwig Von|last= Mises|year=1912|title=Theory of Money and Credit|publisher=[[Yale University Press]]}}.
* {{cite book | last =Mayer| first =Thomas| editor1-last= Snowdon| editor1-first=Brian| editor2-last=Vane | editor2-first=Howard| chapter=Monetary polic: role of| title=An Encyclopedia of Macroeconomics | url =https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria| publisher=Edward Elgar Publishing | location = Northhampton, Massachusetts | year = 2002| isbn = 978-1-84542-180-9 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria/page/495 495]–499|ref=harv}}
* {{citation|last=Mishkin|first=Frederic S.|title=The Economics of Money, Banking, and Financial Markets|location=[[Boston]]|publisher= [[Addison-Wesley]]|year=2004|page=517}}
* {{cite book|last=Peston|first=Maurice|title=An Encyclopedia of Macroeconomics|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria|chapter=IS-LM model: closed economy|editor1-last=Snowdon|editor1-first=Brian|editor2-last=Vane|editor2-first=Howard R.|year=2002|publisher=Edward Elgar|ref=harv}}
* {{cite book | last =Solow| first =Robert| editor1-last= Snowdon| editor1-first=Brian| editor2-last=Vane | editor2-first=Howard| chapter=Neoclassical growth model| title=An Encyclopedia of Macroeconomics | url =https://archive.org/details/encyclopediaofma00bria| publisher=Edward Elgar Publishing | location = Northhampton, Massachusetts | year = 2002| isbn = 978-1-84542-180-9 |ref=harv}}
* Snowdon, Brian,  and Howard R. Vane, ed. (2002). ''An Encyclopedia of Macroeconomics'',  [http://www.e-elgar.co.uk/bookentry_mainUS.lasso?id=2106 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722004651/http://www.e-elgar.co.uk/bookentry_mainUS.lasso?id=2106 |date=2011-07-22 }} &amp; scroll to Contents-preview  [http://books.google.com/books?id=OJM2mqWI-cYC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_v2_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false links.]
* {{citation |first=Brian|last= Snowdon|coauthors= , Howard R. Vane |title=Modern Macroeconomics: Its Origins, Development And Current State |publisher=Edward Elgar Publishing |isbn=1-84376-394-X|year=2005|ref=harv}}.
* {{citation |first=Manfred|last= Gärtner|title=Macroeconomics|publisher=Pearson Education Limited|isbn=978-0-273-70460-7|year=2006|ref=harv}}.
* {{citation |first=David|last= Warsh|title=Knowledge and the Wealth of Nations|publisher=Norton|isbn=978-0-393-05996-0|year=2006|ref=harv}}.

{{Macroeconomics}}</text>
      <sha1>23v5vqfxu9iunswfkh8uugduh1tft6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ធនាគារអេស៊ីលីដា</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9387</id>
    <revision>
      <id>342034</id>
      <parentid>339761</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55487-80</username>
        <id>53475</id>
      </contributor>
      <origin>342034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25321" sha1="94yyo3o6amka9wcsnfjo8ih4x4oah2m" xml:space="preserve">{{ត្រូវការឯកសារយោង}}
''' ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី (CALENDAR Bank Plc.)''' ជា​ក្រុមហ៊ុន​មហាជន​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​មាន​កម្រិត ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង តាម​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​គ្រឹះស្ថាន​ធនាគារ និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ។ ធនាគារ អេស៊ីលីដា បាន​ចាប់​បដិសន្ឋិ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ក្នុង​នាម​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មាន​ទិស​ដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​មុខ​របរ​ខ្នាត​ធំបំផុត និងខ្នាតធំ តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ឥណទាន ។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៧ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០០ ធនាគារ អេស៊ីលីដា បាន​ទទួល​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ឯកទេស ពី​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៣ ធនាគារ អេស៊ីលីដា បាន​ទទួល​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ ពី​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ធនាគារ អេស៊ីលីដា មាន​លទ្ធភាព​បំពេញ​ទៅ​តាម​តម្រូវ​ការ​របស់​អតិថិជន​នូវ​សេវា​ធនាគារ​បាន​ ទូទៅ និង​ទូលំ​ទូលាយ​ថែម​ទៀត ហើយ​ក៏​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវ​ការ​មក​ជា &quot;ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី&quot; ។

==  ប្រវត្តិធនាគារ ==
ដោយមាន​ការ​ជួយ​គាំទ្រ​ពី​អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ (ILO) និង កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ (UNDP) អេស៊ីលីដា ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ក្នុង​នាម​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ មាន​ទិសដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​មុខ​របរ​ខ្នាត​តូច​បំផុត និង​ខ្នាត​តូច តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ឥណទាន ។ តាំង​ពី​ពេល​ចាប់​ផ្តើម​ដំបូង អេស៊ីលីដា​បាន​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​ពី​ភ្នាក់ងារ​អភិវឌ្ឍន៍​អន្តរជាតិ​សំខាន់ៗ​ ជា​ច្រើន ។ ការ​ពង្រីក​បណ្ដាញ​ប្រតិបត្តិការ​គ្រប​ដណ្ដប់​ទាំង ២៤​ខេត្ត-ក្រុង ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​សមត្ថភាព​របស់​ធនាគារ ក្នុង​ការ​រក​ប្រាក់​ចំណេញ​ដែល​ធានា​នូវ​និរន្តរភាព គឺ​ជា​កត្តា​ធំ​ពីរ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល និង​ដៃ​គូ​អន្តរជាតិ​របស់​ខ្លួន​សម្រេច​ថា ធនាគារ អេស៊ីលីដា គួរ​ធ្វើ​ការ​កម្លាយ​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ ។ ធ្វើ​បែប​នេះ មិន​ត្រឹម​តែ​ជួយ​ពង្រឹង​ស្ថិរភាព​រចនាសម្ព័ន្ធ​ផ្នែក​ច្បាប់ សម្រាប់​បំពេញ​កាតព្វកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ពី​មុន​មក​នោះ​ទេ វា​ថែម​ទាំង​ផ្តល់​ឲ្យ​ធនាគារ​នូវ​ជម្រើស​កាន់​តែ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​រក​ទុន​ បន្ថែម (ដូចជា​ការ​បន្ថែម​ដើម​ទុន ការ​ទទួល​ប្រាក់​បញ្ញើ​សាធារណៈ ឬ​ការ​ទទួល​ប្រាក់​កម្ចី​ពាណិជ្ជកម្ម រវាង​ធនាគារ​ដូចគ្នា) សម្រាប់​គាំទ្រ​ដល់​ការ​ពង្រីក ការ​ផ្តល់​សេវា​មីក្រូ​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ជា​អាជីវកម្ម​ស្នូល​របស់​ខ្លួន ។ ដោយ​មាន​ការ​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង​ពី​ស្ថាប័ន​មួយ​ចំនួន​ដូចជា ភ្នាក់ងារ​អភិវឌ្ឍន៍​អន្តរជាតិ​នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក (USAID) កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​វិស័យ​ឯកជន​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ (MPDF/IFC) និង​កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (UNDP) ធ្វើ​ឲ្យ​កម្មវិធី​កម្លាយ​ខ្លួន​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​មួយ ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ ហើយ​សម្រេច​ជោគជ័យ ដោយ​ទទួល​បាន​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ឯកទេស នៅ​ក្នុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០០ ។&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

នៅ ​ក្នុង​ដំណើការ​កម្លាយ​ខ្លួន​នេះ អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​អេស៊ីលីដា​ដើម បាន​បង្វែរ​ទ្រព្យ​សកម្ម និង​បំណុល​ក្នុង​ដៃ​អតិថិជន (ប្រាក់​កម្ចី​រយៈ​ពេល​វែង ដែល​ទទួល​បាន​ពី​ម្ចាស់​ជំនួយ) ទៅ​កាន់​ធនាគារ អេស៊ីលីដា ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី ដោយ​ប្តូរ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ​ជា​ភាគហ៊ុន ៤៤,៩១% របស់​ធនាគារ​ស្មើ​នឹង ៤ លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក សមាគម​បុគ្គលិក​អេស៊ីលីដា (ក្រុមហ៊ុន អេ អេស អេ អ៊ីន្ស) ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មូលនិធិ​របស់​បុគ្គលិក បាន​ទិញ​ភាគហ៊ុន​ចំនួន ៦,០៩% ហើយ​ចំណែក​ដែល​នៅ​សល់ ៤៩% ទៀត​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅ​ឲ្យ​ភាគទុនិក​បរទេស​ចំនួន​បួន​គឺ សាជីវកម្ម​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ (សាខា​របស់​ធនាគារ​ពិភពលោក), DEG (ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់), FMO និង ធនាគារ​ទ្រីយ៉ូដូស (ប្រទេស​ហុល្លង់ដ៍) ។ នា​ពេល​អនាគត ធនាគារ អេស៊ីលីដា អាច​នឹង​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ទី​ផ្សារ​ភាគហ៊ុន ក្នុង​ពេល​សមស្រប​ណា​មួយ ។&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

បន្ទាប់ ​ពី​បង្កើន​ដើម​ទុន​របស់​ខ្លួន​មួយ​ទ្វេរ​ជា​បី ឡើង​ដល់ ១៣​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ធនាគារ​អេស៊ីលីដា បាន​ទទួល​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៣ ហើយ​ត្រូវ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា &quot;ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី&quot; ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៦ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា បាន​ប្រកាស​ពី​ការបង្កើន​ដើម​ទុន​ដែល​មាន​ពី ១៣.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក ទៅ​ដល់ ៣០.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក ។ នៅថ្ងៃទី០៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា ​បាន​ប្រារព្ធ​ពិធី​គំរប់​ខួប​ទី១៥​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​ ខ្លួន​ និង​បាន​ប្រកាស​បង្កើន​ដើម​ទុន​របស់​ខ្លួន​ពី ៣០.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក ទៅ ៥០.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក​ ។ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០ មក ធនាគារ​អេស៊ីលីដា បាន​ធ្វើ​ការ​ពង្រីក​អាជីវកម្ម​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​លឿន ជា​មួយ​នឹង​អត្រា​កើន​ឡើង​ជា​មធ្យម​នៃ​ចំនួន​ទឹក​ប្រាក់​ឥណទាន​សរុប ៤៦,១៩% ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ ។ នា​ចុង​ឆ្នាំ​២០០៦ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា មាន​សមតុល្យ​ឥណទាន​សរុប​ប្រមាណ ១៥៨,៥​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក នៅ​លើ​ដៃ​អតិថិជន​ជាង ១៥៩.៩០០​នាក់ ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន ៦០.៥៩% ជា​ស្ត្រី ។ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា កាន់​កាប់​ទី​ផ្សារ​បាន​ប្រមាណ ១៨% នៃ​ទំហំ​ទី​ផ្សារ​ឥណទាន​សរុប ហើយ​នឹង​បន្ត​កើន​ឡើង​បន្ថែម​ទៀត និង មាន​ទ្រព្យ​សកម្ម​លើស​ពី ២២២​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ។​​​ បច្ចុប្បន្ន ធនាគារ​អេស៊ីលីដា មាន​បុគ្គលិក​សរុប ៥.៦១០ កំពុង​បម្រើ​ការងារ​នៅ​ក្នុង ២១៩​ការិយាល័យ ដែល​គ្របដណ្តប់ ២៤​ខេត្ត-ក្រុង​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ។ធនាគារ អេស៊ីលីដា ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​សវនកម្ម​តាម​ធម្មនិយាម​អន្តរជាតិ​ដោយ ប្រាយវ័តធ័រហាវខូភើស៍ និង មាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ច្បាប់​មួយ​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ គឺ Sciaroni &amp; Associates ។&lt;br /&gt;

==សេវាកម្មនិងការិយាល័យ==

ក្រៅ​ពី​សេវា​ឥណទាន និង​សេវា​បញ្ញើ-សន្សំ ធនាគារ អេស៊ីលីដា មាន​បម្រើ​ជូន​នូវ​សេវា​ផ្ទេរ​ប្រាក់​ក្នុង និង​ក្រៅ​ប្រទេស​តាម​រយៈ Western Union និង SWIFT (សង្គម​ជុំវិញ​ពិភពលោក​សម្រាប់​ទូរគមនាគមន៍​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ) ។ ​សេវា​ហិរញ្ញប្បទាន​ពាណិជ្ជកម្ម រួម​មាន ៖ Documentary Collection, សេវា​លិខិត​ឥណទាន, សេវា​លិខិត​ធានា និង សេវា​ចាត់ចែង​សាច់​ប្រាក់ មាន​ដូចជា ៖ សេវា​ប្តូរ​ប្រាក់, សេវា Standing Order / Direct Debit, សេវា​ទូទាត់​សាច់​ប្រាក់, សេវា Cash Consolidation Accounts, សេវា​បើក​ប្រាក់​បៀវត្ស, សេវា​លិខិត​អះអាង​លើ​គណនី​និង​ព័ត៌មាន​អតិថិជន, សេវា​មូលប្បទានបត្រ​សាច់​ប្រាក់, សេវា​ប្រមូល​សាច់​ប្រាក់, សេវា​​មូលប្បទានបត្រ​​ទេសចរណ៍, សេវា​ទិញ​មូលប្បទានបត្រ​បរទេស, សេវា​មូលប្បទានប័ណ្ណ និង​សេវា​ធនាគារ​ដទៃ​ជា​ច្រើន​ទៀត ។&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

ការិយាល័យកណ្ដាល របស់​ធនាគារ អេស៊ីលីដា មាន​ទី​តាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ ជា​មួយ​នឹង​បណ្ដាញ​ប្រតិបត្តិការ​គ្រប​ដណ្ដប់ ក្រុងភ្នំពេញ, ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ, ខេត្តបាត់ដំបង, ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង, ខេត្តកំពង់ចាម, ខេត្តកណ្ដាល, ខេត្តកោះកុង, ខេត្តកំពត, ក្រុងកែប, ខេត្តកំពង់ស្ពឺ, ខេត្តក្រចេះ, ខេត្តកំពង់ធំ, ខេត្តមណ្ឌលគិរី, ខេត្តឧត្តរមានជ័យ, ក្រុងប៉ៃលិន, ខេត្តពោធិ៍សាត់, ខេត្តព្រៃវែង, ខេត្តព្រះវិហារ, ខេត្តរតនគិរី, ក្រុងព្រះសីហនុ, ខេត្តសៀមរាប, ខេត្តស្ទឹងត្រែង, ខេត្តស្វាយរៀង, និង ខេត្តតាកែវ ។

== ទស្សនៈនិងបេសកកម្ម ==
'''ទស្សនៈ''':ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ​នាំ​មុខ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​ការ​ផ្តល់​សេវាកម្ម​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​ល្អ​បំផុត ជូន​ដល់​សាធារណជន​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​ក្នុង​សហគមន៍ ។&lt;br /&gt;
'''បេសកកម្ម''':ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី គឺ​ផ្តល់​ជូន​សហគ្រិន​ខ្នាត​តូច​បំផុត ខ្នាត​តូច ខ្នាត​មធ្យម និង​សាធារណជន នូវ​មធ្យោបាយ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង ចាត់​ចែង​ធន​ធាន​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់ ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​ជីវភាព​រស់​នៅ​ឲ្យ​ប្រសើរ​ឡើង ដោយ​អនុវត្ត​ឲ្យ​បាន​នូវ​និរន្តរភាព និង​បង្កើន​នូវ​អត្ថប្រយោជន៍​ជូន​ដល់​ភាគទុនិក កម្មករ​និយោជិត ព្រម​ទាំង​សហគមន៍​ទាំង​អស់ ។ យើង​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​ជា​និច្ច​នូវ​គោលការណ៍​សីលធម៌​វិជ្ជាជីវៈ សង្គម ច្បាប់ និង បរិស្ថាន ប្រកប​ដោយ​កម្រិត​ខ្ពស់​បំផុត ។
== ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ភិបាល ==
# លោក ជា សុខ ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ភិបាល ជនជាតិ​ខ្មែរ ចូលរួម​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល​នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ ។
# លោក John Brinsden អនុ​ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ភិបាល ជនជាតិ​អង់គ្លេស សញ្ជាតិ​ណូវែល​សេឡង់ ។
# លោកស្រី Femke Bos នាយិកា ជនជាតិ​ហូល្លង់ដ៍ កើត​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៩ ។
# លោក Joseph J. Hoess នាយក ជនជាតិ​អាមេរិក កើត​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦៦ ។ 
# បណ្ឌិត Peter Kooi នាយក ជនជាតិ​ហូល្លង់ដ៍ កើត​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៥៨ បាន​ចូល​រួម​ជា​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល​នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ ។
# លោក Aftab Ahmed, នាយក បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០០៨
# លោក ឡុញ ថុល នាយក ជនជាតិ​ខ្មែរ កើត​នៅ​ឆ្នាំ១៩៦១ បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ ។ 
# លោកស្រី សុខ វណ្ណនី នាយិកា ជនជាតិ​ខ្មែរ កើត​នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៦ បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ ។ 
# លោក​ស្រី Jutta Wagenseil នាយិកា ជនជាតិ​អាល្លឺម៉ង់ កើត​នៅ​ឆ្នាំ១៩៥៣ បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល ក្នុង​ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០១ ។

== គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិ  ==
# លោក អ៊ិន ចាន់នី ប្រធាន​នាយក​ប្រតិបត្តិ កើត​ថ្ងៃទី០៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦០ លោក​បាន​ទទួល​អនុបណ្ឌិត​គ្រប់គ្រង​អាជីវកម្ម​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​ន័រតុន និង​បាន​សិក្សា​លើ​ផែ្នក​គ្រប់គ្រង​អង្គភាព​​អាជីវកម្ម​នៅ​មហា​វិទ្យាល័យ Gwynedd Mercy សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩០ ។
# លោក ឆាយ សឿន អនុប្រធាន​នាយក​ប្រតិបត្តិ និង​ជា​ប្រធាន​នាយក​ប្រតិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ កើត​ឆ្នាំ១៩៥៤ បាន​ប្រលង​ចេញ​ពី​វិទ្យាល័យ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៣ និង​វិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកវិទ្យា​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៤ ។
# លោក​ស្រី សូ ផនណារី អនុប្រធាន​នាយក​ប្រតិបត្តិ និង​ជា​ប្រធាន​នាយិកា​ប្រតិបត្តិ​ប្រតិបត្តិការ កើត​ឆ្នាំ១៩៦៣ បាន​ទទួល​អនុបណ្ឌិត​គ្រប់គ្រង​អាជីវកម្ម ជំនាញ​គ្រប់គ្រង ពី​សាកលវិទ្យាល័យ Charles Sturt នៅ Wagga Wagga, NSW ប្រទេស​អូស្ត្រាលី នៅ​ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៧  ។ 
# លោក ជាម ទាង អនុប្រធាន​នាយក​ប្រតិបត្តិ និង​ជា​ប្រធាន​នាយក​ប្រតិបត្តិ​រតនាភិបាល​និង​ប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ កើត​ឆ្នាំ១៩៥៥ បាន​ទទួល​អនុបណ្ឌិត​គ្រប់គ្រង​អាជីវកម្ម​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ Rushmore នៅ Dakota Dunes សហរដ្ឋ​អាមេរិក ក្នុង​ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០១ ។# សរសេរជួរទី២
# ចាប់​ពី​ឆ្នាំ១៩៩៤ លោក​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​វគ្គ​ហ្វឹកហ្វឺន​ជា​ច្រើន​ស្តី​ពី​ការ​គ្រប់គ្រង និង​មីក្រូ​ហិរញ្ញវត្ថុ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត​ជា​ច្រើន ។ 
# លោក​ស្រី គឹម សុធាវី នាយិកា​ប្រតិបត្តិ​សវនកម្ម​ផ្ទៃ​ក្នុង កើត​ឆ្នាំ១៩៦៥ បាន​ទទួល​អនុបណ្ឌិត​គ្រប់គ្រង​អាជីវកម្ម ផ្នែក​ធនាគារ​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​វេសស្ទឺន ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៧ ។ 
# លោក ព្រំ វិសុទ្ធ នាយក​ប្រតិបត្តិ​នីតិកម្ម និង​លេខា​ធិការ​ក្រុមហ៊ុន កើត​ឆ្នាំ១៩៧៥ បាន​ទទួល​អនុបណ្ឌិត​គ្រប់គ្រង​អាជីវកម្ម ជំនាញ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ ពី​សាកលវិទ្យាល័យ Charles Sturt នៅ Wagga Wagga NSW ប្រទេស​អូស្ត្រាលី នៅ​ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៦ ។

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារ]]</text>
      <sha1>94yyo3o6amka9wcsnfjo8ih4x4oah2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>គាត ឈន់</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14648</id>
    <revision>
      <id>342001</id>
      <parentid>337306</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55294-96</username>
        <id>53463</id>
      </contributor>
      <comment>/* ប្រវត្តិការងារ */</comment>
      <origin>342001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="py0v28a8dxw1nlvvfay5hap4d5tb2zf" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|honorific-prefix = [[ឯកឧត្ដម]]
|honorific-suffix = [[តំណាងរាស្ត្រ]] 
|name = គាត ឈន់ &lt;br/&gt; 吉春
|image = Keat Chhon.jpg 
|caption =
|order = [[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ|រដ្ឋមន្ត្រី​ ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]
|term_start = October 1994 
|term_end = 24 September 2013 
|primeminister = [[ហ៊ុន សែន]]
|predecessor = [[សម រង្ស៊ី]] 
|successor = [[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]] 
|order2 = [[Deputy Prime Minister of Cambodia]]
|monarch2 = [[នរោត្ដម សីហមុនី]] 
|primeminister2 = [[ហ៊ុន សែន]] 
|term_start2 = 25 September 2008 
|term_end2 = 
|office3 = [[រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជា|តំណាងរាស្ត្រ]] មណ្ឌល[[ភ្នំពេញ]] 
|term_start3 = 27 July 2003
|term_end3 =
|constituency3 = 
|birth_date = {{birth date and age|df=y|1934|8|11}} 
|birth_place = [[ស្រុកឆ្លូង]], [[ខេត្តក្រចេះ]], កម្ពុជា 
|death_date =
|death_place = 
|party = [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] 
}}


== ជីវប្រវត្តិ ==

'''សម្ដេចសេដ្ឋវិទូភក្តី គាត ឈន់''' កើតនៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣៤ នៅភូមិឆ្លូង ស្រុកឆ្លូង ខេត្ត[[ក្រចេះ]]។ ឯកឧត្តមជាអតីតជាឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តី[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]។ ឯកឧត្តមមានគ្រួសារ និងមានកូនចំនួន២នាក់។

=== ការសិក្សា ===

* ២០០៣ បណ្ឌិតកិត្តិយសផ្នែកគ្រប់គ្រងធុរកិច្ច សាកលវិទ្យាល័យ Charles Sturt
* ១៩៦០ សញ្ញប័ត្រវិស្វករទេពកោសល្យបរមាណូ វិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសនុយក្លេអ៊ែរ Saclay សាធារណរដ្ឋ[[បារាំង]]

== ប្រវត្តិការងារ ==

* ២០០៨ ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តី[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]
* ២០០៤-២០០៨ ទេសរដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តី[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]
* ១៩៩៤-២០០៤ រដ្ឋមន្រ្តី[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]
* ១៩៩៣​​       ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាល[[រដ្ឋកម្ពុជា]] និងជាទេសរដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុកកិច្ចការសម្បទា និងអភិវឌ្ឍន៍

=== គ្រឿងឥស្សារិយស===
* មេដាយ ជាតូបការ (Royal Order of Cambodia)


==ឯកសារយោង==
{{Reflist}}

{{Persondata &lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --&gt;
| NAME              = Keat, Chhon
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = Member of [[National Assembly of Cambodia]] 
| DATE OF BIRTH     = 11 August 1934
| PLACE OF BIRTH    = [[Kratie Province|Kratie]], [[French Indochina]]
| DATE OF DEATH     =
| PLACE OF DEATH    =
}}
{{DEFAULTSORT:Keat, Chhon}}


{{Cambodia-politician-stub}}

[[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រី]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ]]</text>
      <sha1>py0v28a8dxw1nlvvfay5hap4d5tb2zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ភ្លេងជាតិថៃ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18045</id>
    <revision>
      <id>342028</id>
      <parentid>334035</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19951" sha1="bjbdpkjnznwzzdrpxcojs58uo25wc8p" xml:space="preserve">&quot;ភ្លេងជាតិថៃ&quot; ([[ភាសាថៃ]]៖ เพลงชาติไทย &quot;''ព្លេងជាតិទៃយ''&quot;  អ.ថ. &quot;ភ្លេង-ឆាត-ថៃ&quot;) ជាចម្រៀង​ជាតិនៃ[[ថៃ|ព្រះរាជាណាចក្រថៃ]] ។​ បទភ្លេងត្រូវ​បាននិពន្ធដោយ ភីថឺ ហ្វៃត (Peter Feit) ដែល​​ជា​កូន​ប្រុស​​របស់​​លោក ចេកឹប ហ្វៃត (Jacob Feit) ។ លោក​ ចេកឹប ហ្វៃត ​​ជា​ជនជាតិ​អាល្លឺម៉ង់ម្នាក់ដែល​បាន​ធ្វើ​អន្តោប្រវេសន៍​ទៅ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ និង​​ជា​​ទីប្រឹក្សា​តន្ត្រី​ហ្លួង ។ លោក​ ភីថឺ ហ្វៃត មាន​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​ថៃ​ថា បិតិ វាទ្យៈករ (ปิติ วาทยะกร) ហើយ​លោក​ក៏​មាន​គោរម្យងារថា ព្រះ​ចេន្តុរិយាង្គ (พระเจนดุริยางค์) ។ លោក​ ភីថឺ កើត​នៅ​ឆ្នាំ១៨៨៣ និងស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៨ ។  បទ​ចម្រៀង​ត្រូវបាននិពន្ធ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៣៩ ដោយ ហ្លួងសារានុប្រព័ន្ធ (หลวงสารานุประพันธ์) ​។ ភ្លេង​ជាតិ​ត្រូវ​បាន​និពន្ធ​​ក្រោយ​[[រដ្ឋប្រហារថៃ​ឆ្នាំ១៩៣២]] ចំនួន​ពីរ​បី​ថ្ងៃ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ទូទាំង​ប្រទេស​លើក​ទី​មួយ​នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ១៩៣២ ។ បទចម្រៀង​ដំបូង​គឺ​ជា​ស្នាដៃ​របស់​​ ឃុនវិចិត្រមាត្រា (ขุนวิจิตรมาตรา) ។ ​ឆ្នាំ១៩៣៩ នៅ​ពេល​​ដែល​ប្រទេស​​សៀម/ស្យាម (สยาม) ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​ ប្រទេស​ថៃ​ (ไทย) រដ្ឋាភិបាល​​ថៃ​បាន​ចាត់​តាំង​ឲ្យ​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​តែង​បទចម្រៀង​ថ្មី​មួយ​ឡើង ហើយ​​ស្នាដៃ​និពន្ធ​របស់​ហ្លួងសារានុប្រព័ន្ធ បាន​ឈ្នះ​រង្វាន់​លេខ​១ ។ នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ប្លែក ពិបុលសង្គ្រាម (แปลก พิบูลสงคราม) បាន​ចេញ​ក្រឹត្យ​មួយ​ប្រកាស​បង្គាប់​ថា​ បទ​ភ្លេង​ជាតិ​ត្រូវ​តែ​ចាក់​ផ្សាយ​នៅ​ម៉ោង ៨ ព្រឹក និងម៉ោង ៦ ល្ងាច ដើម្បី​ឲ្យ​ជនជាតិ​ថៃ​គ្រប់រូប​ក្រោក​ឈរ​គំនាប់​គោរព​ជាតិ ។ ច្បាប់​នោះ​នៅ​មាន​សុពលភាព​​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា​រហូត​មក​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ។&lt;ref&gt;[http://www.nationalanthems.info/th%5E.htm Thailand (national anthem)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220610115751/http://nationalanthems.info/th%5E.htm |date=2022-06-10 }} (2013). ''NationalAnthems.info''. Kendall, David. Winnipeg, Canada.&lt;/ref&gt;
{{Infobox anthem
| title         = {{lang|th|เพลงชาติไทย}}
| transcription = ភ្លេង-ឆាត-ថៃ
| english_title = 'ភ្លេងជាតិថៃ'
| alt_title     = {{lang|th|เพลงชาติสยาม}} ('ភ្លេងជាតិសៀម'){{efn|១៩៣២–១៩៣៩}}
| en_alt_title  =
| image         = Phleng Chat Thai Sheet music - Official version since 2004.jpg
| caption       = សន្លឹកភ្លេងផ្លូវការនៃបទ &quot;ភ្លេងជាតិថៃ&quot; ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយដោយក្រុមប្រឹក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ស្របតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ចុះថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៣
| alt           = ឯកសារនៃការអនុម័តភ្លេងជាតិថៃ ដោយមានទំនុកច្រៀងនៅខាងក្នុង
| prefix        =
| country       = [[ថៃ]]
| author        = [[ហ្លួងសារានុប្រព័ន្ធ]]
| lyrics_date   = ១៩៣៩
| composer      = [[ព្រះចេន្តុរិយាង្គ]]
| music_date    = ១៩៣២
| adopted       = {{ubl|១៩៣២ (ចំណងជើងនិងទំនុកដើម)|១៩៣៩ (ចំណងជើងនិងទំនុកបច្ចុប្បន្ន)}}
| readopted     = ១៩៤៩
| until         = ១៩៤៦
| predecessor   = &quot;[[សរសើរព្រះបារមី]]&quot; (ជាភ្លេងជាតិ)
| sound         = Thai National Anthem - US Navy Band.ogg
| sound_title   = [[U.S. Navy Band]] instrumental rendition
}}

== ទំនុកច្រៀង ==
=== ឆ្នាំ១៩៣៩ – បច្ចុប្បន្ន ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''ភាសាថៃ'''
!'''សរសេរតាមសូរស័ព្ទភាសាខ្មែរ'''
!បកប្រែជាភាសាខ្មែរ
|-
|ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย&lt;br&gt;เป็นประชารัฐ ไผทของไทยทุกส่วน &lt;br&gt;อยู่ดำรงคงไว้ได้ทั้งมวล&lt;br&gt;ด้วยไทยล้วนหมาย รักสามัคคี&lt;br&gt;ไทยนี้รักสงบ แต่ถึงรบไม่ขลาด&lt;br&gt;เอกราชจะไม่ให้ใครข่มขี่&lt;br&gt;สละเลือดทุกหยาดเป็นชาติพลี&lt;br&gt;เถลิงประเทศชาติไทยทวี มีชัย ชโย&lt;ref name=&quot;info&quot;&gt;[http://www.nationalanthems.info/th.htm Thailand (national anthem)]. ''nationalanthems.info''. Kendall, David (2013).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thailandlife&quot;&gt;[https://www.thethailandlife.com/interesting-history-thai-national-anthem A Story of Two Songs – The Interesting History of the Thai National Anthem]. ''TheThailandLife.com'' (by Peter).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://เพลง.meemodel.com/เนื้อเพลง/เพลงชาติไทย_พระเจนดุริยางค์-amp เนื้อเพลง เพลงชาติไทย - พระเจนดุริยางค์]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Meemodel – Thailand cute variety''.&lt;/ref&gt;
|&lt;poem&gt;ប្រាក់ ធេត ថៃ រួម លឿត នឿ ឆាត ឈឿ ថៃ
ពេន ប្រាក់ ឆា រ៉ាត់ ផះ ថៃ ខង ថៃ ធុក សួន
យូ ដាំ រង់ ខុង វ៉ៃ ដៃ ថាង់ មួន
ឌួយ ថៃ លួន ម៉ាយ រ៉ាក់ សា ម៉ាក ឃី
ថៃ នី រ៉ាក សះ ង៉ុប ទែ ធឹង រ៉ុប ម៉ៃ ខ្លាត
អេក កះ រ៉ាត ចាក់ ម៉ៃ ហៃ ខ្រៃ ខុម ឃី
សះ ឡាក់ លឿត ធុក យ៉ាត ពេន ឆាត ភ្លី
ថះ ឡឺង ប្រាក់ ធេត ឆាត ថៃ ថះ វីមី ឆៃ ឆៃ យ៉ូ&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;ប្រទេសថៃរួមសាច់ឈាមជនជាតិថៃ
ជារដ្ឋរបស់ប្រជាជនផែនដីរបស់ថៃគ្រប់ផ្នែក
នៅស្ថិតស្ថេរគង់វង់បានទាំងមួល
ដោយសារជនជាតិថៃសុទ្ធតាំងចិត្តស្រឡាញ់សាមគ្គី
ថៃនេះស្រឡាញ់សន្តិភាពតែទោះបីច្បាំងក៏មិនខ្លាច
ឯករាជ្យនឹងមិនអោយនរណាជិះជាន់
លះបងលោហិតគ្រប់តំណក់ពលីដើម្បីជាតិ
គ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិថៃមានជ័យជំនះទ្វេឡើង&lt;/poem&gt;
|}

=== ឆ្នាំ១៩៣៤ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''ភាសាថៃ'''
!'''សរសេរតាមសូរស័ព្ទភាសាខ្មែរ'''
!បកប្រែជាភាសាខ្មែរ
|-
! colspan=&quot;3&quot; |ទំនុកច្រៀងដោយ ឃុន វិចិតមាត្រា (ឆ្នាំ១៩៣២ – ១៩៣៤) វគ្គទី១ – ២
|-
|&lt;poem&gt;แผ่นดินสยามนามประเทืองว่าเมืองทอง
ไทยเข้าครองตั้งประเทศเขตต์แดนสง่า
สืบเผ่าไทยดึกดำบรรพ์โบราณลงมา
รวมรักษาสามัคคีทวีไทย
บางสมัยศัตรูจู่โจมตี
ไทยพลีชีพร่วมรวมรุกไล่
เข้าลุยเลือดหมายมุ่งผดุงผะไท
สยามสมัยบุราณรอดตลอดมา

อันดินสยามคือว่าเนื้อของเชื้อไทย
น้ำรินไหลคือว่าเลือดของเชื้อข้า
เอกราษฎร์คือเจดีย์ที่เราบูชา
เราจะสามัคคีร่วมมีใจ
รักษาชาติประเทศเอกราชจงดี
ใครย่ำยีเราจะไม่ละให้
เอาเลือดล้างให้สิ้นแผ่นดินของไทย
สถาปนาสยามให้เทอดไทยไชโย&lt;ref&gt;[http://www.xn--72cg7ai5a2aq0ita7i3b.thaimystory.com/%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2/27/?/%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2/%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B7%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%87/%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2-%E0%B8%A1/ เพลงชาติไทยมีกี่เวอร์ชั่น] {{Dead link|date=តុលា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;ភែន ឌិន សះ យ៉ាម ណាម ប្រ៉ះ ធឿង វ៉ា មឿង ថង
ថៃ ខៅ ខ្រង តាំង ប្រ៉ះ ធេត ខេត ដែន សះ ង៉ា
ស៊ឺប ផៅ ថៃ ឌឹក ដាំ បាន់ បូ រ៉ាន ឡុង ម៉ា
រួម រ៉ាក សា ម៉ាក ឃី ថះ វី ថៃ
បាង សះ ម៉ៃ សាត់ ទ្រូ ជូ ចូម ទី
ថៃ ភ្លី ឈីប រួម រួម លុក ឡៃ
ខៅ លុយ លឿត ម៉ាយ មុង ផះ ឌុង ផះ ថៃ
សះ យ៉ាម សះ ម៉ៃ ប៊ុ រ៉ាន រ៉ត តះ ឡត ម៉ា

អាន់ ឌិន សះ យ៉ាម ឃឺ វ៉ា នឿ ខង ឈឿ ថៃ
ណាំ រិន ឡៃ ឃឺ វ៉ា លឿត ខង ឈឿ ខា
អេក កះ រ៉ាត ឃឺ ជេ ឌី ធី រ៉ៅ ប៊ូ ឆា
រ៉ៅ ចះ សា ម៉ាក់ ឃី រួម មី ចៃ
រ៉ាក់ សា ឆាត ប្រ៉ះ ធេត អេក កះ រ៉ាត ចុង ឌី 
ខ្រៃ យ៉ាំ យី រ៉ៅ ចះ ម៉ៃ ឡះ ហៃ
អៅ លឿត ឡាង ហៃ ស៊ីន ភែន ឌិន ខង ថៃ
សះ ថាប ប៉ះ ណា សះ យ៉ាម ហៃ ថឺត ថៃ ឆៃ យ៉ូ&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;ផែនដីសៀមនាមបង្កើនថាទីក្រុងមាស
ថៃចូលគ្រប់គ្រងតាំងប្រទេសខេត្តដែនឆើតឆាយ
ទទួលមរតករបស់ថៃបុព្វកាលបុរាណចុះមក
រួមស្រឡាញ់សាមគ្គីថៃទ្វេឡើង
ពេលខ្លះសម័យសត្រូវវាយប្រហារ
ថៃទុក្កររួមគ្នាជំរុញដេញ
ចូលឈាមគោលបំណងគាំទ្រផែនដី
សៀមសម័យបុរាណរស់ជានិច្ច

មួយដីសៀមគឺថាសាច់របស់ជនជាតិថៃ
ទឹកកំពុងរត់គឺថាឈាមរបស់ជនជាតិយើង
ឯករាជ្យគឺចេតីយ៍ដែលយើងបូជា
យើងនឹងសាមគ្គីរួមមានចិត្ត
រក្សាជាតិប្រទេសឯករាជ្យបានល្អ
អ្នកណាធ្វើលុកលុយយើងនឹងមិនអោយ
យកលោហិតលាងអោយបញ្ចប់ផែនដីរបស់ថៃ
បង្កើតសៀមអោយគោរពថៃជយោ&lt;/poem&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |ទំនុកច្រៀងដោយ ឆ័ន្ទ ខាំវិឡៃ (ឆ្នាំ១៩៣៤ – ១៩៣៩) វគ្គទី៣ – ៤
|-
|&lt;poem&gt;เหล่าเราทั้งหลายขอน้อมกายถวายชีวิต
รักษาสิทธิ์อิสสระ ณ แดนสยาม
ที่พ่อแม่สู้ยอมม้วยด้วยพยายาม
ปราบเสี้ยนหนามให้พินาศสืบชาติมา
แม้ถึงภัยไทยด้อยจนย่อยยับ
ยังกู้กลับคงคืนได้ชื่นหน้า
ควรแก่นามงามสุดอยุธยา
นั้นมิใช่ว่าจะขัดสนหมดคนดี

เหล่าเราทั้งหลายเลือดและเนื้อเชื้อชาติไทย
มิให้ใครเข้าเหยียบย่ำขยำขยี้
ประคับประคองป้องสิทธิ์อิสสระเสรี
เมื่อภัยมีช่วยกันจนวันตาย
จะสิ้นชีพไว้ชื่อให้ลือลั่น
ว่าไทยมั่นรักชาติไม่ขาดสาย
มีไมตรีดียิ่งทั้งหญิงทั้งชาย
สยามมิวายผู้มุ่งหมายเชิดชัยไชโย&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191017030515/http://tujournals.tu.ac.th/thammasatjournal/detailart.aspx?ArticleID=99&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chomaitong |first=Thanakorn |title=วันนี้ตรงกับ วันศุกร์ที่ ๑๒ ตุลาคม ปีพระพุทธศักราช ๒๕๕๐ เพลงชาติ |url=http://www.banfun.com/thai/thai-anthem.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011204036/http://www.banfun.com/thai/thai-anthem.html |archive-date=2007-10-11 |access-date=2026-04-03 |website=www.banfun.com}}&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;ឡៅ រ៉ៅ ថាំង ឡាយ ខរ ណំ កាយ ថះ វ៉ាយ ឈី វិត
រ៉ាក សា ស៊ីត អ៊ីត សះ រ៉ះ ណះ ដែន សះ យ៉ាម
ធី ផរ ម៉ែ ស៊ូ យ៉ម មួយ ឌួយ ផះ យ៉ា យ៉ាម
ប្រ៉ាប សៀន ណាម ហៃ ភិ ណាត ស៊ឺប ឆាត ម៉ា
មែ ធឹង ផៃ ថៃ ដយ ចុន យ៉យ យ៉ាប់
យ៉ាំង គូ ក្លាប់ ខុង ឃឺន ដាយ ឈឺន ណា
ឃួន គែ ណាម ង៉ាម ស៊ុត អះ យុត ថះ យ៉ា
ណាន់ ម៉ិ ឆៃ វ៉ា ចះ ខាត់ សុន ម៉ុត ខុន ឌី

ឡៅ រ៉ៅ ថាំង ឡាយ លឿត ឡែះ នឿ ឈឿ ឆាត ថៃ
មិ ហៃ ខ្រៃ ខៅ យៀប យ៉ាំ ខះ យ៉ាំ ខះ យី
ប្រ៉ះ ខាប់ ប្រ៉ះ ខង ប៉ង ស៊ិត អ៊ិត សះ រ៉ះ សេ រី
មឿ ផៃ មី ឈួយ កាន់ ចុន វ៉ាន់ តាយ
ចះ ស៊ីន ឈីប វ៉ៃ ឈឺ ហៃ លឺ ឡាន់
វ៉ា ថៃ ម៉ាន់ រ៉ាក់ ឆាត ម៉ៃ ខាត សាយ
មី ម៉ៃ ទ្រី ឌី យីង ថាំង ញីង ថាំង ឆាយ
សះ យ៉ាម មិ វ៉ាយ ភូ មុង ម៉ាយ ឆឺត ឆៃ ឆៃ យ៉ូ&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;យើងទាំងអស់សូមកាយថ្វាយផ្តល់ជីវិត
រក្សាសិទ្ធឥសរះនៅដែនសៀម
ដែលបុព្វបុរសតស៊ូយល់ដោយការប៉ុនប៉ង
កម្ចាត់សត្រូវអោយវិនាសទទួលមត៌កជាតិ
សូម្បីតែគ្រោះថៃគឺទាបជាងបំផ្លាញ
នៅតែត្រឡប់គង់យកបានលើកទឹកចិត្ត
គួរទៅឈ្មោះស្អាតបំផុតអយុធ្យា
នោះមិនមែនថានឹងខ្វះខាតអស់មនុស្យល្អ

យើងទាំងអស់លោហិតនិងសាច់ជនជាតិថៃ
មិនអោយអ្នកណាចូលទៅជាន់ឈ្លីកំទេច
ទ្រទ្រង់ការពារសិទ្ធិសេរីភាព
ពេលគ្រោះមានជួយគ្នារហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់
នឹងការស្លាប់ដោយឈ្មោះអោយ​ឆ្លង​រាល
ថាថៃគឺស្រឡាញ់ជាតិមិនរំខាន
មានមិត្តភាពដ៏អស្ចារ្យទាំងស្ត្រីទាំងប្រុស
សៀមមិនដែលបាត់បង់សិរីរុងរឿងជយោ&lt;/poem&gt;
|}

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{ភ្លេងជាតិរបស់អាស៊ី}}
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសថៃ]]</text>
      <sha1>bjbdpkjnznwzzdrpxcojs58uo25wc8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>វៃស្ណវៈនិកាយ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18683</id>
    <revision>
      <id>342019</id>
      <parentid>247737</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ]] ទៅ [[និកាយវៃស្ណវៈ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>247737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20360" sha1="7muo7l0juvpvwqbxulc6hord1cmuokt" xml:space="preserve">'''ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ'''
កុំព្យូទ័រគឺជាម៉ាស៊ីនគិតឬគណិតម៉ាស៊ីន ដែអាចផ្លាស់ប្តូរព៏តមានបានយ៉ាងល្អនិងជាក់លាក់ជាទីបំផុតដោយយោងទៅតាមរូបមន្តនិងច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។
កុំព្យូទ័របានលស្ថិតនៅសម្រាប់មនុស្សជាយូរណាស់មកហើយ។ដោយវាបានផ្តល់តម្រូវការជាច្រើនដល់មនុស្ស។
កុំព្យូទ័រកាលពីមុនមានទំហំធំនិងមានការបម្រើបម្រាស់បានតិច ក៏ប៉ុន្តែនារពេលបច្ចុប្បន្ននេះកុំព្យូទ័របានក្លាយជាវត្ថុដ៏អស្ចារ្យ និងមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សទូទៅ។វាជាអ្នកផ្តល់ព៍តមានកាន់តែរហ័សនិងទំនើបេជាទីបំផុត។
កុំព្យូទ័រអាចធ្វើអ្វីបានគ្រប់យ៉ាងដែលនណារម្នាក់ចង់ឲ្យេវាធ្វើ កុំព្យូទ័រអាចដោះស្រាយគណិតវិទ្យាពីព្រោះ
អ្នកសរសេរកម្មវិធីបានប្រាប់ពួកគេពីរបៀបដោះស្រាយគណិត
ព្រោះតែកុំព្យូរទ័រមានភាពរហ័សលឿនទំនើបអាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតរាប់លានបានក្នុងមួយវិនាទី។
កុំព្យូទ៧រអាចគ្រប់គ្រងរោងចក្រជាច្រើនដែលពីមុនមកធ្លាប់តែប្រើមនុស្សដើម្បីគ្រប់គ្រងតែពេលនេះពួកគេប្រើតែកុំព្យូទ័រ
ដើម្បីគ្រប់គ្រងវាមានភាពងាយស្រួលនិងប្រសើរជាងមុនឆ្ងាយណាស់។
ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងត្រូវបានបង្កើតនៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សត៏ទី២០( ១៩៤០ -១៩៤៥ ) ។ ធាតុដើមរបស់កុំព្យូទ័រពេលបង្កើតដំបូងមានទំហំធំណាស់ដែលនៅក្នុងបន្ទប់មួយដ៏ធំ វាប្រើប្រាស់ថាមពលច្រើនណាស់។
ពាក្យកុំព្យូទ័រជាពាក្យចាស់ណាស់មកហើយដែលបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យវាជាច្រើនសម័យកាលមកហើយនៅសតវត្សរ៏ចុងក្រោយនេះ។
កុំព្យូទ័រត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Charles Babbage ( 26 December 1791 – 18 October 1871 was born in Walworth ។
ពាក្យកុំព្យូទ័រមានដើមកំណើតមកពីពាក្យឡាតាំង នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី១៧ដែលមានអត្ថន័យថា “ someone who computer “
វចនានុក្រមអាមេរិក Heritage ( ១៩៨០ ) បានដាក់ឈ្មោះអោយកុំព្យូទ័រដំបូងថា “ a person who computes ‘’ កុំព្យូទ័រមានន័យថាបានរួមបញ្ចូលជាមួយនិងសកម្មភាពមនុស្សរហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី២០
ពេលដែលវាអភិវឌ្ឍន៏ជាឧបករណ៏អេឡិចត្រូនិចសម្រាប់កម្មវិធីដែលអាចរក្សា ទទួល និងដំណើរការទិន្ន័យ 
ដូចជាវចនានុក្រមេបស់វេបម៉ាស្ទើរ ( ១៩៨០ ) បានអោយអត្ថន័យវា។
បច្ចុប្បន្នពិភពកុំព្យូទ័រយោងតាមឧបករណ៏របស់កុំព្យូទ័រ ។

== '''ប្រភេទកុំព្យូទ័រ''' ==
ចំពោះកុំព្យូទ័រគឺមានការរីកច្រើនណាស់ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីកុំព្យូទ័រ ( Desktop ) គឺមានកុំព្យូទ័រជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពួកវាមានខ្នាតនិងសមត្ថភាពធ្វើការផ្សេងៗពីគ្នា។ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានតាមជំនាន់ដូចតទៅ

== ម៉េនហ្រ្វេម ==
កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើនៅក្នុងអង្គភាពខ្នាតធំ។កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកន្លែងណាមួយ។
កាលពីសម័យមុនដោយផ្គុំឡើងដោយទំហំធំៗជាច្រើនរយមគ្នា ហើយខាងក្នុងនៃទូមានបញ្ចូលឧបករណ៏ផ្សេងៗដែលសមស្របសម្រាប់ការងារក្នុងអង្គភាពដែលត្រូវការ សមត្ថភាពធ្វើការខ្ពស់និងធ្វើការកត់ត្រាទិន្ន័យបានចំនួនច្រើន។វាមានចំនុចខ្សោយត្រង់ថាវាមានទំហំពិបាកក្នុងការទុកដាក់ព្រោះវាត្រូវការកន្លែងធំដើម្បីទុកវា លើសពីនេះទៅទៀតវាមានតម្លៃថ្លៃបើយើងប្រៀបធៀបទៅនឺងកុំព្យូទ័ររបស់យើងបច្ចុប្បន្ននេះ។
== មីនីកុំព្យូទ័រ
កុំព្យូទ័រប្រភេទមីនីគេច្រើនប្រើក្នុងអង្គភាពខ្នាតតូចល្មមហើត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងប្រភេទម៉េនហ្រ្វេម 
ហើយវាមានម៉ាស៊ីនដែលអាចស្វែងយល់ពីការងារបានច្រើននិងគ្រប់គ្រាន់
និងបម្រើការចាត់ចែងងទិន្ន័យរបស់វាបានល្អជាងហើយវាអាចរក្សាទុកនូវទិន្ន័យរបស់ទំព័របណ្តាញក្នុងការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈអ៊ិនធឺណែតបានទៀតផង។[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x85px|right]]
[[ឯកសារ:Http://e2.cdn.qnsr.com/OzoDB/s/c/20187882/V1/40-ways-to-make-your-datacenter-more-efficient-bob-300x250.jpg|រូបភាពតូច|ដវដវ]]

== ភីសីកុំព្យូទ័រ ==
ភីសីកុំព្យូទ័រឬត្រូវបានគេហៅម្យ៉ាងទៀតថាមីក្រូកុំព្យូទ័រជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានការពេញនិយមប្រើទូទៅសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា។
វាមានទំហំតូចនិងមានតម្លៃថោកហើយធ្វើការបានធំទូលាយក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ហើយត្រូវបានគេបែងចែកជាប្រភេទនឺងឈ្មោះផ្សេងៗង៥គ្នាជាច្រើនដូចជា

== [[ឌែសថបកុំព្យូទ័រ]] ==
ជាកុំព្យូទ័រដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះហើយវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់និងតម្លៃសមរម្យបើប្រៀបធៀបជាមួយនឺងកុំព្យូទ័រប្រភេទផ្សេងៗទៀត។
== ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ ==
ជាកុំព្យូទ័រទំហំតូចអាចយកទៅកាន់ទីកន្លែងដទៃបានយ៉ាងងាយស្រួល បច្ចុប្បន្នវាត្រូវបានគេចាប់ផ្តើមនិយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង។
== ថែប្លែតភីសី ==
ជាកុំព្យូទ័រចេញក្រោយគេបំផុតនិងមានបន្ថែមនូវសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញទិន្ន័យនិងការប្រើសម្លេងបញ្ជាការងារហើជាពិសេសទៅទៀត
វាក៏អាចធ្វើការងារឆ្លាស់គ្នាណូតប៊ូកភីស៊ីបានយ៉ាងងាយទៀតផង។
== ផកឃីតភីសី ==
ជាប្រភេទកុំព្យូទ័រមានទំហំប៉ុនបាទដៃរបស់យើងហើងកំពុងតែទទួលបានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសម័យនេះ
ព្រោះគេអាចយកវាទៅណាមកណាតាមខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួលព្រមទាំងបង្ហាញទិន្ន័យតាមរយៈដងប៉ាកា ( Touch Pen ) ទៀតផង។
កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះសមស្របសម្រាប់អ្នកប្រកបរបររកស៊ីឬជំនួញដាក់តាមខ្លួន
ព្រោះវាមានផលប្រយោជន៏ជាច្រើនដូចជាសម្រាប់ឧ្យយើងកត់ត្រានូវការណាត់ជួបសរសេរឈ្មោះដែលត្រូវការធ្វើការទំនាក់ទំនង
ឬអាចទទួលនិងបញ្ជូនអ៊ីម៉ែលនិងដាក់ផែនការផ្សេងៗព្រមទាំងអាចលេងហ្គេមនិងមើលវីដេអូបានទៀតផង។
== ធាតុផ្សំរបស់កុំព្យូទ័រ ==
កុំព្យូទ័រអាចដំណើរការទៅបានអាស្រ័យដោយធាតុផ្សំរបស់វាសំខាន់ៗពីរគឺ Hardware និង Software។
ហាតវែ ( Hardware )
ពាក្យថា  Hardware របស់កុំព្យូទ័រមានន័យថាគេនិយាយអំពីផ្នែកដែលរឹងរបស់កុំព្យូទ័រដែជាផ្នែកមួយដែលយើងអាចមើលឃើញ
និងអាចប៉ៈបានហើយត្រូវបានគេចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ទៀតរួមមាន Output Device , Input Device , System Unit។ Output Device ជាបំនែកដែលបង្ហាញនឹងបញ្ជូនទិន្ន័យដែលបានរៀបចំដំណើរការពី CPU អោយទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់បានដឹងមិនថាតែការមើលឃើញនិងបន្លឺសម្លេងចេញមកនោះទេ។
ហើយ Output Device មានដូចជា Printer ( ជាឧបករណ៏សម្រាប់បោះពុម្ភទិន្ន័យចេញពីកុំព្យូទ័រដែលចេញជាឯកសារហើយវាត្រូវបានចែកចេញជាបីប្រភេទទៀត
រួមមាន Det Matrix printer , Laser Printer , Injek Printer។Speaker ជាឧបករណ៏សម្រាប់បន្លឺសម្លេងដែលវាធ្វើការជាមួយកាតសម្លេង ( Sound Card ) ។ Monitor ជាឧបករណ៏បង្ហាញលទ្ធផលដែលបានមកពី process របស់ម៉ាស៊ីនអោយអ្នកប្រើប្រាស់បានឃើញ។ Input Device មានទួនាទីបញ្ចូលទិន្ន័យឬទទួលការបញ្ជាពីអ្នកប្រើប្រាស់ ដោយឧបករណ៏ដែលយើងបានដឹងច្បាស់រួចហើយនោះគឺមានដូចជា Video Camera មានទួនាទីប្រហាក់ប្រហែលនឹងម៉ាស៊ីនថតវីឌីអូឌីជីថល ដែលវាភ្ជាប់ទៅនឹងម៉ាស៊ីកុំព្យូទ័រហើយធ្វើការជាមួយនឹងកម្មវិធីផ្សេងៗទៀត។ Scanner ជាឧបករណ៏សម្រាប់ផ្តិតរូបភាពនិងឯកសារដើម្បីបញ្ចូលទៅកាន់ម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ដែលឯកសារមានដូចជារូបថតនិងអត្ថបទ។ Key board ប្រើសម្រាប់វាយឯកសារចូលទៅក្នុងកុំព្យូទ័រ។ Microphone មានទួនាទីបញ្ជូនសម្លេងនិងទិន្ន័យទៅកាន់កុំព្យូទ័រ។ Mouse ប្រើសម្រាប់បញ្ជាអោយធ្វើការចង្អុលបង្ហាញនិងជ្រើសរើស Item នៅលើអេក្រង់ 
គេបានបែងចែកជាពីកន្លែសម្រាប់ចុចដែលមានការកែប្រែ Mouse អោយមានជើងនៅចំកណ្តាលដើម្បីរតំកិល Mouse អោយបានលឿន។
System Unit
ជាកែសដែលផ្ទុករាល់សមាសធាតុសំខាន់ៗរបស់កុំព្យូទ័រមានដូចជា បន្ទះមេ Main ដែលបានទ្រទ្រង់នៅសមាសធាតុអេឡិចត្រូនិច Component។ RAM ( Random Access Memory ការទុកទិន្ន័យរបស់ RAM ជាការរក្សាទុកបណ្តោះអាសន្នហើយវានឹងបាត់បង់ទិន្ន័យពេលដែលកុំព្យូទ៧រត្រូវបិត។

CPU
អង្គគណនី Central Processing Unit ជាកន្លែងទទួលទិន្ន័យមានទួនាទីចម្បងក្នុងការដំណើការទិន្ន័យនិងត្រួតពិនិត្យកិច្ចការគ្រប់គ្រងទាំងអស់។
ប្រវត្តិនៃការគិតលេខ
ការបង្កើត
គ្មាននណារម្នាក់ដឹងថាតើនណារជាអ្នកបង្កើតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងទេ។នេះដោយសារតែពាក្យ”កុំព្យូទ័រ”ធ្លាប់តែមានន័យថាជាមនុស្សម្នាក់បានធ្វើចំនោទដូចជាការងាររបស់គេ ( កុំព្យូទ័រមនុស្សមានន័យថាមនុស្សចូលចិត្តគិតឬគិតច្រើន ) ពីព្រោះទាំងនេះមនុស្សមួយចំនួននិយាយថាមនុស្សជាច្រើផលិតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូង។មនុស្សកុំព្យូទ័រទទួលការធុញទ្រាន់
និងការធ្វើដដែលៗក្នុងការដោះស្រាយចំនោទច្រំដែលហើយក៏បានបង្កើតវិធី ( ក្រឿងយន្តប្រើក្នុងការគិតដូចជាក្បាច់នពន្ត ) ដើម្បីជួយពួកគេទទួលបានចម្លើយពីបញ្ហារបស់ពួកគេ។ដោយការវិវត្តនៃម៉ាស៊ីនេះបានក្លាយទៅជាកុំព្យូទ័រ។
កុំព្យូទ័រដំបូងគេ
មនិស្សមានបញ្ហាជាច្រើនជាមួយការដោះស្រាយលេខឬការគិតលេខ។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះពួកគេគឺបានព្យាយាមធ្វើចំនួន៥៨៤ដង៣២២០ក្នុងការដោះស្រាយលំហាត់ វាមានការលំបាកក្នុងការចងចាំអោយបានគ្ប់ជំហាន។មនុស្សបានបង្កើតវិធីដើម្បីជួយពួកគេក្នុងការចងចាំដែលពួកគេមានបញ្ហា។
បញ្ហាផ្សេងទៀតរបស់មនុស្សមានគឺថាពយកគេត្រូវតែធ្វើបញ្ហាអោយបានដូចគ្នាម្តងហើយម្តងទៀត។
អ្នកគិតលុយធ្លាប់ធ្វើការប្តូរជារៀងរាល់ថ្ងៃក្នុងខួរក្បាលរបស់ពួកគេឬជាមួយក្រដាសដែលវិធីនេះត្រូវជំណាយពេលច្រើន
ហើយក៏មានកំហុសច្រើនដែរដើម្បីដោះស្រាយមនុស្សបានបង្កើតម៉ាស៊ីនដែលធ្វើអោយវត្ថុទាំងឡាយមានភាពដដែលៗ។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រផ្នែកនេះត្រូវបានគេហៅថា”ប្រវត្តិការគិតដែលមានលក្ខណៈស្វ័យប្រវត្តិ”ដែលជាប្រយោគរវើរវាយសម្រាប់ប្រវត្តិនៃម៉ាស៊ីន
ដែលបង្កើតវាងាយស្រូលសម្រាប់មនុស្សដោះស្រាយបញ្ហាក្ុងការគិតដែលមានលក្ចណៈដដែលនិងការពារក្នុងការមានកំហុសក្នុងការគិតជាដើម។

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្ត]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ]]</text>
      <sha1>7muo7l0juvpvwqbxulc6hord1cmuokt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342021</id>
      <parentid>342019</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ឯកសារយោង</comment>
      <origin>342021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Central structure of Angkor Wat as seen from the outer enclosure (2).jpg|រូបភាពតូច| [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។]]
'''និកាយវៃស្ណវៈ'''  ឬ '''ព្រះវិស្ណុនិយម'''(Vaishnavism) គឺជាសាខាដ៏ធំមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា ព្រះវិស្ណុ (Vishnu) ឬអវតារបស់ព្រះអង្គ (ដូចជា ព្រះរាម និងព្រះគ្រឹស្នា) ជាព្រះអាទិទេពកំពូលបំផុត។
ចំណុចសំខាន់ៗ
• ព្រះអាទិទេពកំពូល៖ អ្នកផ្ទុកជំនឿក្នុងនិកាយនេះជឿថា ព្រះវិស្ណុ គឺជាព្រះអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក (ផ្ទុយពីនិកាយសៃវៈ ដែលគោរពព្រះសិវៈជាកំពូល)។
• គោលលទ្ធិអវតារ (Avatars)៖ និកាយនេះល្បីល្បាញខ្លាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ «អវតារទាំង ១០» របស់ព្រះវិស្ណុ ដែលយាងចុះមកស្ថានមនុស្សលោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះពិភពលោក និងស្តារធម៌ (Dharma) ឡើងវិញ។ អវតារដែលល្បីៗរួមមាន ព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) និងព្រះគ្រឹស្នា (ក្នុងរឿងមហាភារតៈ)។
• ការអនុវត្តធម៌ (Bhakti)៖ វៃស្ណវៈសង្កត់ធ្ងន់លើ «ភក្តិនិយម» (Bhakti) ពោលគឺការសម្តែងសេចក្តីស្រឡាញ់ ភក្តីភាព និងការថ្វាយខ្លួនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការរំដោះទុក្ខ (Moksha)។
• និមិត្តសញ្ញា៖ អ្នកកាន់និកាយនេះតែងតែគូសសញ្ញា «តិលកៈ» (Tilaka) ជារាងអក្សរ V នៅលើថ្ងាស ដោយប្រើម្សៅចន្ទន៍ ឬដីឥដ្ឋលាយល្មៀត ដើម្បីតំណាងឱ្យស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះវិស្ណុ។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និកាយវៃស្ណវៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត។ ជាក់ស្តែង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះវិស្ណុ ដែលជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃនិកាយនេះនៅលើទឹកដីខ្មែរនាជំនាន់នោះ។

== មើលផងដែរ ==
* [[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342022</id>
      <parentid>342021</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[និកាយវៃស្ណវៈ]] ទៅ [[វៃស្ណវៈនិកាយ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Central structure of Angkor Wat as seen from the outer enclosure (2).jpg|រូបភាពតូច| [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។]]
'''និកាយវៃស្ណវៈ'''  ឬ '''ព្រះវិស្ណុនិយម'''(Vaishnavism) គឺជាសាខាដ៏ធំមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា ព្រះវិស្ណុ (Vishnu) ឬអវតារបស់ព្រះអង្គ (ដូចជា ព្រះរាម និងព្រះគ្រឹស្នា) ជាព្រះអាទិទេពកំពូលបំផុត។
ចំណុចសំខាន់ៗ
• ព្រះអាទិទេពកំពូល៖ អ្នកផ្ទុកជំនឿក្នុងនិកាយនេះជឿថា ព្រះវិស្ណុ គឺជាព្រះអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក (ផ្ទុយពីនិកាយសៃវៈ ដែលគោរពព្រះសិវៈជាកំពូល)។
• គោលលទ្ធិអវតារ (Avatars)៖ និកាយនេះល្បីល្បាញខ្លាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ «អវតារទាំង ១០» របស់ព្រះវិស្ណុ ដែលយាងចុះមកស្ថានមនុស្សលោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះពិភពលោក និងស្តារធម៌ (Dharma) ឡើងវិញ។ អវតារដែលល្បីៗរួមមាន ព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) និងព្រះគ្រឹស្នា (ក្នុងរឿងមហាភារតៈ)។
• ការអនុវត្តធម៌ (Bhakti)៖ វៃស្ណវៈសង្កត់ធ្ងន់លើ «ភក្តិនិយម» (Bhakti) ពោលគឺការសម្តែងសេចក្តីស្រឡាញ់ ភក្តីភាព និងការថ្វាយខ្លួនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការរំដោះទុក្ខ (Moksha)។
• និមិត្តសញ្ញា៖ អ្នកកាន់និកាយនេះតែងតែគូសសញ្ញា «តិលកៈ» (Tilaka) ជារាងអក្សរ V នៅលើថ្ងាស ដោយប្រើម្សៅចន្ទន៍ ឬដីឥដ្ឋលាយល្មៀត ដើម្បីតំណាងឱ្យស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះវិស្ណុ។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និកាយវៃស្ណវៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត។ ជាក់ស្តែង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះវិស្ណុ ដែលជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃនិកាយនេះនៅលើទឹកដីខ្មែរនាជំនាន់នោះ។

== មើលផងដែរ ==
* [[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342024</id>
      <parentid>342022</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វៃស្ណវៈនិកាយ]] ទៅ [[វៃស្ណវៈនិកាយ)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Central structure of Angkor Wat as seen from the outer enclosure (2).jpg|រូបភាពតូច| [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។]]
'''និកាយវៃស្ណវៈ'''  ឬ '''ព្រះវិស្ណុនិយម'''(Vaishnavism) គឺជាសាខាដ៏ធំមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា ព្រះវិស្ណុ (Vishnu) ឬអវតារបស់ព្រះអង្គ (ដូចជា ព្រះរាម និងព្រះគ្រឹស្នា) ជាព្រះអាទិទេពកំពូលបំផុត។
ចំណុចសំខាន់ៗ
• ព្រះអាទិទេពកំពូល៖ អ្នកផ្ទុកជំនឿក្នុងនិកាយនេះជឿថា ព្រះវិស្ណុ គឺជាព្រះអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក (ផ្ទុយពីនិកាយសៃវៈ ដែលគោរពព្រះសិវៈជាកំពូល)។
• គោលលទ្ធិអវតារ (Avatars)៖ និកាយនេះល្បីល្បាញខ្លាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ «អវតារទាំង ១០» របស់ព្រះវិស្ណុ ដែលយាងចុះមកស្ថានមនុស្សលោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះពិភពលោក និងស្តារធម៌ (Dharma) ឡើងវិញ។ អវតារដែលល្បីៗរួមមាន ព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) និងព្រះគ្រឹស្នា (ក្នុងរឿងមហាភារតៈ)។
• ការអនុវត្តធម៌ (Bhakti)៖ វៃស្ណវៈសង្កត់ធ្ងន់លើ «ភក្តិនិយម» (Bhakti) ពោលគឺការសម្តែងសេចក្តីស្រឡាញ់ ភក្តីភាព និងការថ្វាយខ្លួនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការរំដោះទុក្ខ (Moksha)។
• និមិត្តសញ្ញា៖ អ្នកកាន់និកាយនេះតែងតែគូសសញ្ញា «តិលកៈ» (Tilaka) ជារាងអក្សរ V នៅលើថ្ងាស ដោយប្រើម្សៅចន្ទន៍ ឬដីឥដ្ឋលាយល្មៀត ដើម្បីតំណាងឱ្យស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះវិស្ណុ។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និកាយវៃស្ណវៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត។ ជាក់ស្តែង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះវិស្ណុ ដែលជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃនិកាយនេះនៅលើទឹកដីខ្មែរនាជំនាន់នោះ។

== មើលផងដែរ ==
* [[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342026</id>
      <parentid>342024</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វៃស្ណវៈនិកាយ)]] ទៅ [[វៃស្ណវៈនិកាយ]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Central structure of Angkor Wat as seen from the outer enclosure (2).jpg|រូបភាពតូច| [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។]]
'''និកាយវៃស្ណវៈ'''  ឬ '''ព្រះវិស្ណុនិយម'''(Vaishnavism) គឺជាសាខាដ៏ធំមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា ព្រះវិស្ណុ (Vishnu) ឬអវតារបស់ព្រះអង្គ (ដូចជា ព្រះរាម និងព្រះគ្រឹស្នា) ជាព្រះអាទិទេពកំពូលបំផុត។
ចំណុចសំខាន់ៗ
• ព្រះអាទិទេពកំពូល៖ អ្នកផ្ទុកជំនឿក្នុងនិកាយនេះជឿថា ព្រះវិស្ណុ គឺជាព្រះអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក (ផ្ទុយពីនិកាយសៃវៈ ដែលគោរពព្រះសិវៈជាកំពូល)។
• គោលលទ្ធិអវតារ (Avatars)៖ និកាយនេះល្បីល្បាញខ្លាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ «អវតារទាំង ១០» របស់ព្រះវិស្ណុ ដែលយាងចុះមកស្ថានមនុស្សលោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះពិភពលោក និងស្តារធម៌ (Dharma) ឡើងវិញ។ អវតារដែលល្បីៗរួមមាន ព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) និងព្រះគ្រឹស្នា (ក្នុងរឿងមហាភារតៈ)។
• ការអនុវត្តធម៌ (Bhakti)៖ វៃស្ណវៈសង្កត់ធ្ងន់លើ «ភក្តិនិយម» (Bhakti) ពោលគឺការសម្តែងសេចក្តីស្រឡាញ់ ភក្តីភាព និងការថ្វាយខ្លួនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការរំដោះទុក្ខ (Moksha)។
• និមិត្តសញ្ញា៖ អ្នកកាន់និកាយនេះតែងតែគូសសញ្ញា «តិលកៈ» (Tilaka) ជារាងអក្សរ V នៅលើថ្ងាស ដោយប្រើម្សៅចន្ទន៍ ឬដីឥដ្ឋលាយល្មៀត ដើម្បីតំណាងឱ្យស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះវិស្ណុ។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និកាយវៃស្ណវៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត។ ជាក់ស្តែង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះវិស្ណុ ដែលជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃនិកាយនេះនៅលើទឹកដីខ្មែរនាជំនាន់នោះ។

== មើលផងដែរ ==
* [[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>0s8uw0oh6f7i4uwkj8njkr98fymeizo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អ៊ីស្រាអែល</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28817</id>
    <revision>
      <id>342004</id>
      <parentid>341693</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261015sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>342004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278734" sha1="4leirbmhvr6ngo416r0ekm2w00bf2ez" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស
| conventional_long_name      = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល
| common_name                 = អ៊ីស្រាអែល
| native_name                 = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])&lt;br/&gt;دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}
| image_flag                  = Flag of Israel.svg
| flag_type                   = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]]
| image_coat                  = Emblem of Israel.svg
| symbol_width                = 
| symbol_type                 = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]]
| national_motto              = 
| national_anthem             = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''&lt;br/&gt;&quot;ក្តីសង្ឃឹម&quot;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]&lt;/div&gt;
| image_map                   = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg
| image_map_caption           = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]&lt;br/&gt;[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត)
| capital_type                = រដ្ឋធានី
| capital                     = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}&lt;/ref&gt; [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt; [[អាហ្សង់ទីន]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ហុងឌូរ៉ាស]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[ក្វាតេម៉ាឡា]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.&lt;/ref&gt; [[ណូរូ]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}&lt;/ref&gt; និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។&lt;ref&gt;{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}&lt;/ref&gt; ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}}
| coordinates                 = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}}
| largest_city                = capital
| official_languages          = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]]
| languages_type              = ឋានៈពិសេស
| languages                   = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន &quot;ឋានៈពិសេស&quot; ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។&lt;ref name=lang2&gt;{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=lang3&gt;{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}&lt;/ref&gt; ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref name=lang1&gt;{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;}}
| ethnic_groups               = {{unbulleted list
  |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]]
  |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]]
  |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]]
 }}
| ethnic_groups_year          = ២០២៥
| ethnic_groups_ref           = &lt;ref name=&quot;population_stat2024&quot;&gt;{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;
| religion                    = {{unbulleted list
  |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]]
  |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]]
  |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]]
  |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]]
  |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]]
 }}
| religion_year               = ២០២៣
| religion_ref                = &lt;ref&gt;{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;
| government_type             = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]]
| leader_title1               = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]
| leader_name1                = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]]
| leader_title2               = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]
| leader_name2                = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]
| leader_title3               = [[ប្រធានឃ្នេសេត]]
| leader_name3                = [[អាមៀរ អូហាណា]]
| legislature                 = [[ឃ្នេសេត]]
| upper_house                 =
| lower_house                 = 
| sovereignty_type            = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]]
| sovereignty_note            = 
| established_event2          = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]
| established_date2           = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨
| established_event3          = 
| established_date3           = 
| established_event4          = 
| established_date4           = 
| established_event5          = 
| established_date5           = 
| established_event6          = 
| established_date6           = 
| established_event7          = 
| established_date7           = 
| established_event8          = 
| established_date8           =  
| area_size                   = 1 E7
| area_km2                    = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០
| area_rank                   = ទី១៤៨
| area_footnote               = {{ref label|area|a}}
| percent_water               = ២.៧១&lt;ref&gt;{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate         = ១០,១៤៧,២០០&lt;ref&gt;{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&amp;uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;
| population_census           = ៩,៦០១,៧២០&lt;ref&gt;{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&amp;type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}}
| population_estimate_year    = ២០២៦
| population_estimate_rank    = ទី៩៣
| population_census_year      = ២០២២
| population_census_rank      =
| population_density_km2      = ៤៦៤
| population_density_rank     = ទី៣០
| GDP_PPP                     = {{increase}} ៦០៩.៤១១&amp;nbsp;ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IL&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year                = ២០២៦
| GDP_PPP_rank                = ទី៥០
| GDP_PPP_per_capita          = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IL&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank     = ទី៣៥
| GDP_nominal                 = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IL&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year            = ២០២៦
| GDP_nominal_rank            = ទី២៥
| GDP_nominal_per_capita      = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IL&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤
| Gini                        = ៣៧.៩
| Gini_year                   = ២០២១
| Gini_change                 = {{increase}}
| Gini_ref                    = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = ០.៩១៩
| HDI_year                    = ២០២៣
| HDI_change                  = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = ទី២៧
| currency                    = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) 
| currency_code               = ILS
| time_zone                   = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]]
| utc_offset                  = +២
| utc_offset_DST              = +៣
| DST_note                    = 
| time_zone_DST               = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]]
| date_format                 = יי-חח-שששש (AM)&lt;br/&gt; ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]])
| drives_on                   = ស្ដាំ
| calling_code                = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]]
| iso3166code                 = IL
| cctld                       = [[.il]]
| today                       =
| footnote_a             = {{note|area}} ២០,៧៧០&amp;nbsp;គម&lt;sup&gt;២&lt;sup&gt;ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍&lt;/sup&gt;&lt;/sup&gt; គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&amp;nbsp;គម&lt;sup&gt;២&lt;/sup&gt; គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម&lt;sup&gt;២&lt;/sup&gt;) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម&lt;sup&gt;២&lt;/sup&gt;)។
| wikidata               = Q801
}}
'''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]&lt;ref&gt;Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&amp;nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&amp;nbsp;Routledge. p. 119: &quot;UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&amp;nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&amp;nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&amp;nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law.&quot;&lt;/ref&gt;{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា &quot;ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល&quot; ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា &quot;មោឃៈ និងគ្មានន័យ&quot; ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។

[[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}&lt;/ref&gt; មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។&lt;ref name=&quot;Britannica&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}&lt;/ref&gt;{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&amp;pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}&lt;/ref&gt; រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;pg=PA282&amp;lpg=PA282&amp;dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;source=bl&amp;ots=F8PgTaUhaN&amp;sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&amp;q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&amp;f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។&lt;ref&gt;ប្រភពច្រើនចំនួន៖
*{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}}
*{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}}
*{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}}
*{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}}
*{{Cite web |date=2025-03-13 |title=&quot;More than a human can bear&quot;: Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218:  The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}}
*{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}}
*{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}}
*{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 &amp; 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ...&quot;[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure&quot;...}}&lt;/ref&gt; អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IL&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}&lt;/ref&gt; ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}&lt;/ref&gt; [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}&lt;/ref&gt; ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។

==ឈ្មោះ==
{{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}}
ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&amp;pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}&lt;/ref&gt; វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. &quot;The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NollMerneptah&quot;&gt;K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&amp;pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&amp;C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThompsonMerneptah&quot;&gt;Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&amp;pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written &amp; Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276&lt;/ref&gt;

នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។&lt;ref&gt;{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}&lt;/ref&gt; នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS/1947/12/07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}&lt;/ref&gt; ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}&lt;/ref&gt;

==ប្រវត្តិសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}}
{{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}}
===បុរេប្រវត្តិ===
{{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}}
[[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}&lt;/ref&gt; [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]&lt;ref&gt;{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&amp;pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}&lt;/ref&gt; ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}&lt;/ref&gt;

===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក===
{{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}}
[[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]]
កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង &quot;ជនជាតិកណាអាន់&quot; ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}&lt;/ref&gt; ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.&lt;ref&gt;S. Richard, &quot;Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism&quot;, ''The Biblical Archaeologist'' (1987)&lt;/ref&gt; ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។&lt;ref name=&quot;Miller1986&quot;&gt;{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}&lt;/ref&gt;{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}}

បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី&lt;ref name=&quot;lipschits&quot;&gt;{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។&lt;ref name=&quot;Pitcher&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ &quot;For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date.&quot;&lt;/ref&gt; រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |url=https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=[https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink/page/65 65]–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}&lt;/ref&gt; នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}&lt;/ref&gt; ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}&lt;/ref&gt;

===តន្តីបុរាណ===
{{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}}
[[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]]
បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។&lt;ref name=&quot;rennert&quot;&gt;{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}&lt;/ref&gt; ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។&lt;ref name=&quot;rennert&quot;/&gt; ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។

[[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]]
នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&amp;pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&amp;pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។&lt;ref name=&quot;Ariel Lewin p. 33&quot;&gt;Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&amp;pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. &quot;It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land.&quot; {{ISBN|978-0-89236-800-6}}&lt;/ref&gt; ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម&lt;ref&gt;Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4&lt;/ref&gt; ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}&lt;/ref&gt;

===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ===
{{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}}
[[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]]
ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212  |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}&lt;/ref&gt; គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}&lt;/ref&gt; មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&amp;pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&amp;pg=PA26#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt;

នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។&lt;ref name=&quot;:102&quot;&gt;{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:Ellenblum20102&quot;&gt;{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}&lt;/ref&gt; ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}&lt;/ref&gt; នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។&lt;ref name=&quot;MosheGil2&quot;&gt;{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}&lt;/ref&gt;  ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&amp;dq=history+of+palestine+two+people&amp;pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=M0wUKoMJeccC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR13&amp;dq=history+of+palestine+two+people&amp;ots=CMV1-8kJav&amp;sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&amp;q=history%20of%20palestine%20two%20people&amp;f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:102&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:Ellenblum20102&quot; /&gt; នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។&lt;ref name=&quot;GudrunKramer&quot;&gt;{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}&lt;/ref&gt;

===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន===
{{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}}
[[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]]
នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. &quot;In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned....&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។&lt;ref&gt;Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.&lt;/ref&gt; នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |url=https://archive.org/details/turkeybeyondnati0000unse |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}&lt;/ref&gt;

[[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]]
ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;

រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]&lt;/ref&gt; មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]&lt;/ref&gt;

[[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}&lt;/ref&gt; នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}&lt;/ref&gt; អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។&lt;ref&gt;'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.&lt;/ref&gt;

===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន===
{{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}}
ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&amp;pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&amp;pg=PA81#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=&quot;macintyre&quot;&gt;{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}&lt;/ref&gt; លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។&lt;ref name=&quot;Avi Shlaim&quot;&gt;{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&amp;pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&amp;pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]]

នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។&lt;ref name=&quot;GudrunKramer&quot; /&gt; រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]]  ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។&lt;ref&gt;{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. &quot;During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah (&quot;The Defense&quot;) was established.&quot;&lt;/ref&gt; ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&amp;href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&amp;href=details |archive-date=27 August 2013}}&lt;/ref&gt; ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}&lt;/ref&gt;

[[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}&lt;/ref&gt; 
[[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}&lt;/ref&gt; មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។&lt;ref&gt;Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:&quot;Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land&quot; article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]]
ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។&lt;ref&gt;Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។&lt;ref name=&quot;Golani2013&quot;&gt;{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&amp;pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&amp;pg=PAPA130#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។&lt;ref&gt;{{bulleted list|
|{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |url=https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=[https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit/page/27 27]}}
|{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}}
|{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |url=https://archive.org/details/isbn_9780761924081 |publisher=SAGE Publications |page=[https://archive.org/details/isbn_9780761924081/page/181 181]}}
}}&lt;/ref&gt; គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=&quot;bethell&quot;&gt;{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}&lt;/ref&gt; យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។

ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ &quot;ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន&quot;។&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ &quot;រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល===
{{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}}
[[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]]
នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។&lt;ref&gt;{{bulleted list|
|Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224.
|Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247
|Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&amp;pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&amp;pg=PA227#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9.
|{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: &quot;As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan &quot;[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area&quot;—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, &quot;of the irrigated, cultivable areas&quot; of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State&quot;.&quot;
|{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: &quot;The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community.&quot;
}}&lt;/ref&gt;

[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។&lt;ref&gt;{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |url=https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=[https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb/page/17 17]}}&lt;/ref&gt; ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}&lt;/ref&gt;

[[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]]
នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី &quot;[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]&quot;។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ&lt;ref&gt;{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&amp;pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&amp;pg=PAPR4#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។&lt;ref name=&quot;cablegram&quot;&gt;{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}&lt;/ref&gt; មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |url=https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=[https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3/page/602 602]}}&lt;/ref&gt; ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}&lt;/ref&gt;

[[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]]
ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}&lt;/ref&gt;  នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |url=https://archive.org/details/forgottenmillion0000unse |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}&lt;/ref&gt; លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។&lt;ref&gt;{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&amp;CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&amp;CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}&lt;/ref&gt;

ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref&gt;{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}&lt;/ref&gt; ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។&lt;ref&gt;{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&amp;pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&amp;pg=PAPA102#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។&lt;ref&gt;{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}&lt;/ref&gt; យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។

នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប&lt;ref&gt;&quot;The Politics of Miscalculation in the Middle East&quot;, by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38&lt;/ref&gt; ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។&lt;ref&gt;John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&amp;pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.&lt;/ref&gt; ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. &quot;Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel.&quot;&lt;/ref&gt; មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}}

[[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]]
មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ជម្លោះថ្មីមួយទៀតក៏បានកើតឡើង ([[សង្គ្រាមសង្កៀត]], ១៩៦៧–១៩៧០) រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ក៏ដូចជាក្រុមប្រដាប់អាវុធថ្មីដែលបានបង្កើតឡើងតាំងឆ្នាំ១៩៦៤ ឈ្មោះថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដែលក្រុមនេះបានប្ដេជ្ញានឹង &quot;តស៊ូប្រយុទ្ធដើម្បីរំដោះជាតិមាតុភូមិ&quot; ទាល់តែបាន។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bennet |first=James |date=13 March 2005 |title=The Interregnum |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021652/http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |archive-date=16 April 2009 |access-date=23 September 2026 |work=The New York Times Magazine}}&lt;/ref&gt; នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ [[អំពើហិង្សានយោបាយប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមអង្គការប៉ាឡេស្ទីនបានធ្វើការវាយប្រហារ]]ទៅលើប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វឯទៀតនៅទូទាំងសកលលោក&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Andrews |first1=Edmund |last2=Kifner |first2=John |author-link2=John Kifner |date=27 January 2008 |title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82 |url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313121747/http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=23 September 2026 |newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ឧទាហរណ៍ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមុយនិច|ការសម្លាប់ក្រុមអត្តពលិកអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧២]] នៅទីក្រុងមុយនិចជាដើម។

នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ពអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីបានបើក[[ប្រតិបត្តិការបាដ្រ|ការវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅឧបទ្វីបស៊ីណៃនិងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្កូឡាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ឡើង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយរុញច្រានកងកម្លាំងអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីចេញពីទឹកដីខ្លួនត្រួតត្រាវិញបាន តែត្រូវបាត់បង់ចំនួនទ័ពច្រើន។&lt;ref&gt;{{cite news |date=6 October 1973 |title=1973: Arab states attack Israeli forces |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302064003/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |archive-date=2 March 2026 |access-date=23 September 2026 |work=On This Day |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ [[គណៈកម្មការអាក្រាណាត់|ការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងមួយ]]ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផលបានកំណត់ថារដ្ឋាភិបាលគឺមិនមែនជាអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យនានានៅមុន និងកំឡុងពេលសង្គ្រាមនោះឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារកំហឹងសាធារណជននៅពុះកញ្ជ្រោល ដូច្នេះ លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ្គោលដា មិអៀ]]ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តលាលែងពីតំណែង។&lt;ref&gt;{{cite web |year=2008 |title=Agranat Commission |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229175926/http://knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |archive-date=29 December 2010 |access-date=23 September 2026 |publisher=Knesset}}&lt;/ref&gt;

[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៧៧|ការបោះឆ្នោតសភាឃ្នេសេតឆ្នាំ១៩៧៧]] គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ពោលគឺនៅពេលដែលគណបក្សស្ដាំនិយម[[លីគុដ]]ដឹកនាំដោយលោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]]បានផ្ដួល[[គណបក្សពលកម្មអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សពលកម្ម]]ដើម្បីក្ដោបអំណាចរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប លោក[[អាន់វ៉ា សាដាត់]]បានធ្វើដំណើរមកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាទៅកាន់[[ឃ្នេសេត]] ដោយលោកបានក្លាយខ្លួនជាប្រមុខនៃបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ដំបូងគេបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។{{sfn |Bregman |2002 |pp=171–174}} សាដាត់ និងប៊ិហ្គីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] (១៩៧៨) និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប]] ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពពីឧបទ្វីបស៊ីណៃដោយអ៊ីស្រាអែល និងការចូលចរចាជុំវិញស្វ័យភាពប៉ាឡេស្ទីននៅវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។{{sfn |Bregman |2002 |pp=186–187}} ក្រោយរងការលុកលុយពី អ.រ.ប. នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ជម្លោះលីបង់ខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧៨|ការឈ្លានពាន]]ចូលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ដើម្បីកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប.។

[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]ឆ្នាំ១៩៨០ ត្រូវបានគេយល់ឃើញថាជាការកាត់បញ្ចូលក្រុងយេរូសាឡឹមទាំងមូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលតាមផ្លូវច្បាប់ ហើយបានបង្កជាការជជែកវែកញែកដេញដោលជាថ្មីលើឆាកអន្តរជាតិជុំវិញស្ថានការណ៍របស់ទីក្រុងនេះ។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានច្បាប់ណាមួយរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលបានកំណត់ទម្រង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនបានច្បាស់លាស់ឡើយ ហើយក៏មិនមានច្បាប់ណាមួយដែលបានចែងជាក់លាក់អំពីការបញ្ចូលតំបន់យេរូសាឡឹមខាងកើតទៅក្នុងទឹកដីខ្លួននោះដែរ។&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Lustick |first=Ian |year=1997 |title=Has Israel Annexed East Jerusalem? |url=https://www.sas.upenn.edu/polisci/sites/www.sas.upenn.edu.polisci/files/Lustick_Has%20Israel%20Annexed%20Jerusalem_1997.pdf |journal=Middle East Policy |volume=V |issue=1 |pages=34–45 |doi=10.1111/j.1475-4967.1997.tb00247.x |issn=1061-1924 |oclc=4651987544 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120090306/http://www.mepc.org/journal_vol5/9701_lustick.asp |archive-date=20 November 2009 |access-date=23 September 2026}}&lt;/ref&gt; នៅឆ្នាំ១៩៨១ អ៊ីស្រាអែលបានកាត់បញ្ចូលកំពូលហ្កូឡានទៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការ ខណៈសកម្មភាពនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនបានប្រឆាំងបដិសេដ ដោយក្នុងនោះ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសចាត់ទុកច្បាប់យេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាច្បាប់កំពូលហ្កូឡានថាមោឃៈ។&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hillier |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&amp;pg=PA242 |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-135-35366-7 |access-date=23 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071301/https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&amp;pg=PA242#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ១៩៨២|ការឈ្លានពាន]]ចូលប្រទេសលីបង់ម្តងទៀតដើម្បីវាយកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប. ជាថ្មី{{sfn |Bregman |2002 |p=199}} ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៨៦ ទើបអ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញពីទឹកដីលីបង់ភាគច្រើនលើកលែងតែនៅ[[ការត្រួតត្រាលីបង់ខាងត្បូងដោយអ៊ីស្រាអែល (១៩៨២–២០០០)|តំបន់រណបព្រំដែន]]នៃភាគខាងត្បូងលីបង់ ដែលអ៊ីស្រាអែលបន្តកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០។

ការបះបោរប៉ាឡេស្ទីនប្រឆាំងនឹងនឹមត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នោះបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧&lt;ref&gt;{{cite book |last=Tessler |first=Mark A. |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |title=A History of the Israeli–Palestinian conflict |publisher=Indiana University Press |year=2009 |isbn=978-0-253-20873-6 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/677 677] |ref={{harvid|Tessler|2009}} |orig-year=1994}}&lt;/ref&gt; ដោយនាំមកនូវរលកបាតុកម្មនិងហិង្សានៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។ នៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដាបានមានការរៀបចំប្រសើរជាងមុន​តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធានការសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ក្នុងគោលបំណងបំបែកការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល។ ជាលទ្ធផលនៃចលនាមហាបះបោរមួយនេះ មនុស្សសរុបជាង ១,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។&lt;ref&gt;{{harvnb|Stone|Zenner|1994|p=246}}. &quot;Toward the end of 1991 ... were the result of internal Palestinian terror.&quot;&lt;/ref&gt; ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩១ អ.រ.ប. បានគាំទ្រលោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]] និងការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើអ៊ីស្រាអែល។ ថ្វីបើមានប្រតិកម្មខឹងសម្បារពីសាធារណជនក្ដី រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានគោរពតាមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងបន្តនៅស្ងៀមមិនធ្វើការវាយបកតបតវិញ។{{sfn |Mowlana |Gerbner |Schiller |1992 |p=111}}
[[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Foreign Min. Peres and King Hussein.jpg|thumb|លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] (ឆ្វេង) ជាមួយលោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] (កណ្ដាល) និងព្រះបាទ[[ហ៊ូសេន (ព្រះមហាក្សត្រហ្សកដានី)|ហ៊ូសេននៃហ្សកដានី]] (ស្ដាំ) នៅមុនពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤]]

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ លោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]]បាន[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩២|ឈ្នះឆ្នោត]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី ខណៈលោកនិងគណបក្សរបស់លោកបានអំពាវនាវឱ្យមានការសម្របសម្រួលជាមួយប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] តំណាងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ តំណាង អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]] ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ជ.ប.) ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|តំបន់វ៉េសប៊ែង]] និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Oslo Accords, 1993 |url=https://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122102530/http://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-date=22 January 2010 |access-date=25 September 2026 |publisher=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ.រ.ប. ក៏ថែមទាំងបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលផងដែរ ក៏ដូចជាបានសន្យាថានឹងបញ្ចប់សកម្មភាពភេរវកម្មរបស់ខ្លួន។{{sfn |Tessler |2009 |p=729}} នៅឆ្នាំ១៩៩៤ [[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ត្រូវបានចុះ ដែលធ្វើឱ្យហ្សកដានីក្លាយជាប្រទេសអារ៉ាប់ទីពីរដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីរ៉ាប៊ីនត្រូវបាន[[ឃាតកម្មយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន|ធ្វើឃាត]]ដោយ[[យីហ្កាល់ អាមៀរ]] ដែលជាជនជាតិជ្វីហ្វមាននិន្នាការស្តាំនិយមជ្រុលនិងក៏ដូចជាទំនោរប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=12 November 2005 |title=Israel marks Rabin assassination |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117220054/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |archive-date=17 January 2010 |access-date=15 September 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
 
ក្នុងកំឡុងអាណត្តិនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបាន[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង|យល់ព្រម]]ដកទាហានចេញពីទីក្រុង[[អ៊ីប្រុង]] (ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ឬអនុវត្តក៏ដោយ)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151002002611/http://www.ijcv.org/index.php/ijcv/article/view/14/14 Hanne Eggen Røislien, &quot;Living with Contradiction: Examining the Worldview of the Jewish Settlers in Hebron&quot;], 2 October 2015 ''International Journal of Conflict and Violence'', Vol.1 (2) 2007, pp.169–184&lt;/ref&gt; ហើយលោកក៏បានចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]]ផងដែរ ពោលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងឡើងវិញបន្ថែមនៅវ៉េសប៊ែង និងបញ្ហាសន្តិសុខផ្សេងៗ។ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩៩|ជាប់ឆ្នោត]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ បានបញ្ជាដកទ័ពចេញពីប្រទេសលីបង់ និងបានធ្វើការចរចាជាមួយប្រធាន អ.ជ.ប. លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលកាំដេវីដឆ្នាំ២០០០]]។ ក្នុងនោះ លោកបារ៉ាក់បានដាក់ស្នើផែនការសម្រាប់បង្កើត[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]មួយ ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់ហ្កាហ្សាទាំងមូល និងជាង ៩០% នៃវ៉េសប៊ែង ដោយមានយេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរួម។{{sfn |Gelvin |2005 |p=240}} ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនេះ។

===សតវត្សរ៍ទី២១===
{{Further|ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}}
នៅចុងឆ្នាំ២០០០ ដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏ចម្រូងចម្រាសដោយលោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]ទៅ[[ភ្នំប្រាសាទ]]បាននាំ​ឱ្យផ្ទុះ[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ]]ឡើង។ ការបះបោរលើកនេះត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលព្យាយាមបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ខណៈការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតប៉ាឡេស្ទីនបានកើតឡើងជារឿយៗ។&lt;ref&gt;Sela-Shayovitz, R. (2007). Suicide bombers in Israel: Their motivations, characteristics, and prior activity in terrorist organizations. ''International Journal of Conflict and Violence (IJCV)'', ''1''(2), 163. &quot;The period of the second Intifada significantly differs from other historical periods in Israeli history, because it has been characterised by intensive and numerous suicide attacks that have made civilian life into a battlefront.&quot;&lt;/ref&gt; លោកឆារ៉នបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក តំណាំងលំនៅដ្ឋានអ៊ីស្រាអែលនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានបញ្ជាឱ្យរុះរើចេញអស់ ហើយកសាង[[របាំងវ៉េសប៊ែង]]ឡើង និងទីបំផុតបានបញ្ចប់ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដានោះ។&lt;ref&gt;ចូលពិនិត្យមើលជាឧទាហរណ៍៖&lt;br/&gt;* {{cite news |last1=Harel |first1=Amos |last2=Issacharoff |first2=Avi |date=1 October 2010 |title=Years of rage |url=https://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702094014/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |archive-date=2 July 2014 |access-date=28 September 2026 |newspaper=Haaretz}}&lt;br/&gt;* {{cite news |title=Losing Faith in the Intifada |first=Laura |last=King |date=28 September 2004 |newspaper=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-sep-28-fg-intifada28-story.html |access-date=28 September 2026 |archive-date=21 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921132644/http://articles.latimes.com/2004/sep/28/world/fg-intifada28 |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |title=From Jenin To Fallujah? |last=Diehl |first=Jackson |date=27 September 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=3 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203212546/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite web |url=http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |title=Winning Counterinsurgency War: The Israeli Experience |last=Amidror |first=Yaakov |website=Strategic Perspectives |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |access-date=28 September 2026 |archive-date=11 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130134/http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite web |last=Frisch |first=Hillel |url=http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |title=The Need for a Decisive Israeli Victory Over Hamas |date=12 January 2009 |website=Perspectives Papers on Current Affairs |publisher=Begin-Sadat Center for Strategic Studies |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614054502/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |archive-date=14 June 2012 }}&lt;br/&gt;* {{cite web |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf&amp;AD=ADA449421 |title=The &quot;Defensive Shield&quot; Operation as a Turning Point in Israel's National Security Strategy |last=Buchris |first=Ofek |date=9 March 2006 |website=Strategy Research Project |publisher=United States Army War College |access-date=28 September 2026 |archive-date=7 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007044643/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf&amp;AD=ADA449421 |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |title=Israel's Intifada Victory |last=Krauthammer |first=Charles |date=18 June 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919235122/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |title=2nd Intifada forgotten |last=Plocker |first=Sever |date=22 June 2008 |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819220413/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite web |last=Ya'alon |first=Moshe |date=January 2007 |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |title=Lessons from the Palestinian 'War' against Israel |website=Policy Focus |publisher=Washington Institute for Near East Policy |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130133/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |archive-date=11 August 2012 }}&lt;br/&gt;* {{cite news |date=20 September 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |title=Letting the IDF win |last=Hendel |first=Yoaz |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=24 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924144858/http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |url-status=live }}&lt;br/&gt;* {{cite book |author1=Zvi Shtauber |author2=Yiftah Shapir |title=The Middle East strategic balance, 2004–2005 |url=https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&amp;pg=PAPA7 |access-date=28 September 2026 |year=2006 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-84519-108-5 |page=7 |archive-date=19 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219072213/https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&amp;pg=PAPA7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; នៅរវាងចន្លោះឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០៨ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលចំនួន ១,០៦៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត រីឯជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនវិញមានរហូតដល់ទៅ ៥,៥១៧ នាក់ និងជនបរទេសមានចំនួន ៦៤ នាក់។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fatalities before Operation &quot;Cast Lead&quot; |url=http://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120010413/https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |archive-date=20 January 2018 |access-date=28 September 2026 |publisher=B'Tselem}}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅលីបង់ឈ្មោះ[[ហេស្បុលឡា]]បានបំផ្លោងគ្រាប់ចូលទឹកដីខាងជើងអ៊ីស្រាអែលនិងចាប់ជំរិតទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីររូប ដែលជាហេតុបង្កឱ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០០៦|សង្គ្រាមលីបង់លើកទីពីរ]]រយៈពេលមួយខែ ដោយក្នុងនោះលីបង់ត្រូវរងការឈ្លានពានពីអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។&lt;ref name=&quot;UN1701&quot;&gt;{{cite web |date=11 August 2006 |title=Security Council Calls for End to Hostilities between Hizbollah, Israel, Unanimously Adopting Resolution 1701 (2006) |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130025538/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |archive-date=30 January 2009 |access-date=28 September 2026 |website=[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|United Nations Security Council Resolution 1701]] |quote=Escalation of hostilities in Lebanon and in Israel since Hizbollah's attack on Israel on 12 July 2006}}&lt;/ref&gt; សង្គ្រាមនេះបានថមថយចុះវិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦ បន្ទាប់ពីមានការអនុម័តលើ[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៧០១]]។ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនបានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសលីបង់នៅត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ប៉ុន្តែនៅមានមួយចំនួនដែលបន្តកាន់កាប់ភូមិ[[រ៉ាដចារ]]នៅឯខាងទឹកដីលីបង់។&lt;ref&gt;{{cite news |date=1 October 2006 |title=UN peacekeepers: Israeli troops still in Lebanon |url=https://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/10/01/lebanon.withdrawal/index.html |access-date=28 September 2026 |work=CNN}}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ [[បទឈប់បាញ់ហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០០៨|បទឈប់បាញ់]]រវាង[[ហាម៉ាស់]]និងអ៊ីស្រាអែលបានដួលរលំ ហើយ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា (២០០៨–២០០៩)|សង្គ្រាមថ្មី]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅហ្កាហ្សាដោយបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីសប្តាហ៍។ ដោយអះអាងថាជាប្រតិកម្មនឹង[[បញ្ជីរាយការបាញ់ប្រហាររ៉ុក្កែតប៉ាឡេស្ទីនលើអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១២|ការបាញ់ផ្លោងមីស៊ីលប៉ាឡេស្ទីន]]មកលើបណ្ដាទីក្រុងក្នុងតំបន់ប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស&lt;ref name=&quot;pound&quot;&gt;{{cite news |last1=Lappin |first1=Yaakov |last2=Lazaroff |first2=Tovah |date=12 November 2012 |title=Gaza groups pound Israel with over 100 rockets |url=https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414151101/https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |archive-date=14 April 2019 |access-date=28 September 2026 |newspaper=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; យោធាអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១២|ប្រតិបត្តិការសឹក]]មួយទៀតនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០១២ មានរយៈពេលប្រាំបីថ្ងៃ។ [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៤|ប្រតិបត្តិការយោធាមួយ]]ទៀតនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ក្រោយពីត្រូវបានរងការវាយប្រហារដោយរ៉ុក្កែតហាម៉ាស់ក្នុងកំឡុងខែកក្កដានៃឆ្នាំនោះ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=8 July 2014 |title=Israel and Hamas Trade Attacks as Tension Rises |url=https://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222154524/http://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |archive-date=22 February 2015 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ មាន[[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២១|ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធមួយជុំ]]មួយទៀតនៅហ្កាហ្សានិងអ៊ីស្រាអែល ហើយបានអូសបន្លាយអស់ដប់មួយថ្ងៃ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងបណ្តាប្រទេសនៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]បានមានការកើនឡើងជាលំដាប់រហូតឈានទៅដល់ការចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]។ ដោយហេតុនេះ ស្ថានការណ៍សន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលក៏បានផ្លាស់ពីការផ្តោតលើ[[ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល]]តាមបែបប្រពៃណី មកផ្ដោតលើ[[ជម្លោះប្រយោលអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|ជម្លោះដោយប្រយោលជាមួយអ៊ីរ៉ង់]]វិញ និងព្រមទាំង[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលកំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី|ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី]]ផងដែរ។

[[File:Fires in Israel and the Gaza strip - 7 October 2023 (53245908850).jpg|thumb|រូបភាពផ្ដិតពីផ្កាយរណបបង្ហាញពីភ្លើងឆេះរាលដាលក្នុងតំបន់[[ក្រសោបហ្កាហ្សា]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣]]
នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ពួកក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីនពីតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលដឹកនាំដោយហាម៉ាស់ បានបើក[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារជាបន្តកន្ទុយគ្នា]]លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Martínez |first1=Andrés R. |last2=Bubola |first2=Emma |date=10 October 2023 |title=What We Know About the Hamas Attack and Israel's Response |url=https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143358/https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ១,៣០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល ត្រូវបានបាញ់ឬចាប់សម្លាប់នៅក្នុងសហគមន៍នានាជិតព្រំដែនតំបន់ហ្កាហ្សា និងក្នុងកំឡុងពេល[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមហាស្រពតន្ត្រីណូវ៉ា|មហោស្រពតន្ត្រី]]មួយកំពុងប្រារព្ធ។ មនុស្សជាង ២០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយត្រូវបានបញ្ជូនទៅហ្កាហ្សា។&lt;ref name=&quot;Gillett&quot;&gt;{{cite news |last1=Gillett |first1=Francesca |date=8 October 2023 |title=How an Israel music festival turned into a nightmare after Hamas attack |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143208/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |agency=BBC News}}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីបានបោសសម្អាតវត្តមានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនចេញពីទឹកដីខ្លួនហើយអស់ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែល|យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏ច្រើនមហិមាមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប]]&lt;ref&gt;{{cite news |date=31 December 2023 |title=Israeli bombardment destroyed over 70% of Gaza homes: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423191214/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |archive-date=23 April 2024 |access-date=28 September 2026 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; ហើយក៏បានវាយចូលឈ្លានពានតំបន់ហ្កាហ្សានៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ក្នុងគោលដៅវាយកម្ទេចក្រុមហាម៉ាស់ និងរំដោះចំណាប់ខ្មាំង។ នេះគឺជាសង្គ្រាមលើកទីប្រាំក្នុង[[ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក ហើយវានេះផងដែរបានក្លាយជាសង្គ្រាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងចំណោម[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ផ្សេងៗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Krauss |first=Joseph |date=14 May 2024 |title=Palestinians mark 76 years of dispossession as a potentially even larger catastrophe unfolds in Gaza |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613150349/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |archive-date=13 June 2024 |access-date=28 September 2026 |website=AP News }}&lt;/ref&gt; ហើយក៏ជាការប៉ះទង្គិចយោធាដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងតំបន់ផងដែរ ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។&lt;ref name=&quot;El Deeb-2023&quot;&gt;{{cite news |last=El Deeb |first=Sarah |date=9 October 2023 |title=What is Hamas? The group that rules the Gaza Strip has fought several rounds of war with Israel |url=https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023140259/https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |archive-date=23 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=AP News}}&lt;/ref&gt; [[គណៈកម្មាធិការពិសេសដើម្បីស៊ើបអង្កេតលើការអនុវត្តរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស|គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលជាច្រើន ព្រមទាំងអ្នកជំនាញ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងៗ បានសន្និដ្ឋានថា អ៊ីស្រាអែលកំពុងប្រព្រឹត្ត[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហ្គាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ដោយសារតែការបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងបរិមាណអ្នកបាត់បង់ជីវិតច្រើនជាងប្រមាណជាជនស៊ីវិលក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម។&lt;ref&gt;{{bulleted list|
{{harvnb|Dumper|Badran|2024|p=2}}: &quot;In this context we should not overlook the latest turning point in the history of Palestine – the attack by Hamas on 7th October 2023 on Israeli settlements adjacent to Gaza and the subsequent genocidal war that the state of Israel has carried out in the Gaza strip&quot;
| {{cite news |last=Speri |first=Alice |date=20 December 2024 |title=Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |access-date=28 September 2026 |work=Guardian}}
| {{cite news |last1=Narea |first1=Nicole |date=25 October 2024 |title=Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. |url=https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |work=Vox |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241026082612/https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-date=26 October 2024 |url-status=live }}
| {{cite report |last1=Albanese |first1=Francesca |title=Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |date=25 March 2024 |publisher=[[អ្នករាយការណ៍ពិសេសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនកាន់កាប់|United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories]] |page=1 |quote=By analysing the patterns of violence and Israeli policies in its onslaught on Gaza, the present report concludes that there are reasonable grounds to believe that the threshold indicating that Israel has committed genocide has been met }}
| {{cite report |author=Amnesty International |author-link=Amnesty International |year=2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live |page=13 |quote=This report focuses on the Israeli authorities' policies and actions in Gaza as part of the military offensive they launched in the wake of the Hamas-led attacks on 7 October 2023 while situating them within the broader context of Israel's unlawful occupation, and system of apartheid against Palestinians in Gaza, the West Bank, including East Jerusalem, and Israel. It assesses allegations of violations and crimes under international law by Israel in Gaza within the framework of genocide under international law, concluding that there is sufficient evidence to believe that Israel's conduct in Gaza following 7 October 2023 amounts to genocide. }}
| {{cite book |last1=Traverso |first1=Enzo |year=2024 |title=Gaza Faces History |url=https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |isbn=978-1-63542-555-0 |publisher=Other Press |page=8 |quote=The only normative definition we have, codified at the United Nations Genocide Convention of 1948, accurately describes the current situation in Palestine ... describes exactly what is happening in Gaza today }}
| {{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=12 December 2024 |title=One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |website=[[សហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ|International Federation for Human Rights]] |access-date=28 September 2026 |quote=One year ago, the FIDH International Board, its governing body elected by all its member organisations, recognised, after extensive debate and examination, that Israel was carrying out genocide against the Palestinian people in Gaza }}
| {{harvnb|B'Tselem|2025|p=86}}: &quot;The review presented in this report leaves no room for doubt: since October 2023, the Israeli regime has been responsible for carrying out genocide against the Palestinians in the Gaza Strip. Killing tens of thousands of people; causing bodily or mental harm to hundreds of thousands more; destroying homes and civilian infrastructure on a massive scale; starvation, displacement, and denying humanitarian aid — all this is being perpetrated systematically, as part of a coordinated attack aimed at annihilating all facets of life in the Gaza Strip.&quot;}}&lt;/ref&gt;

នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារលើអ៊ីស្រាអែល ដែលបានធ្វើឱ្យកើតជា[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤]] ឡើង ហើយនិងជាជម្លោះវាយប្រហារគ្នាដោយផ្ទាល់ដំបូងបង្អស់នៃប្រទេសទាំងពីរ។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៤|ចូលឈ្លានពាន]]ប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចក្រុមហេស្បុលឡា ដែលជាក្រុមកូនចៅរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅលីបង់។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Federman |first1=Josef |last2=Lee |first2=Matthew |last3=Sewell |first3=Abby |date=1 October 2024 |title=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |access-date=28 September 2026 |work=Associated Press}}&lt;/ref&gt; នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាថ្មីលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីល ថ្នាក់ដឹកនាំយោធា និងទីតាំង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]] រហូតដល់ផ្ទុះកើតជា[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ]]ឡើង។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gordon |first=Michael R. |date=13 June 2025 |title=In Twist, U.S. Diplomacy Served as Cover for Israeli Surprise Attack |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/in-twist-u-s-diplomacy-served-as-cover-for-israeli-surprise-attack-c79b2206 |access-date=28 September 2026 |website=WSJ }}&lt;/ref&gt; នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់គឺលោក[[អាលី ហាមេនៃ]] និងបង្កផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] និង[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦]]។ ការវាយប្រហារទាំងនេះមានគោលបំណងបំផ្លាញកងយោធា កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ និងព្រមទាំងប្តូររបបដឹកនាំនៅអ៊ីរ៉ង់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Jackson |first1=Lauren |last2=McCoy |first2=Lara |date=28 February 2026 |title=The United States and Israel Attack Iran |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/briefing/us-israel-strike-iran.html |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

==ភូមិសាស្ត្រ==
{{Main|ភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}}
{{See also|កសិកម្មអ៊ីស្រាអែល|ជីវិតសត្វព្រៃអ៊ីស្រាអែល|បញ្ជីរាយព្រៃប្រឹក្សានៅអ៊ីស្រាអែល}}
{{ផែនទីភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}}
{{multiple image
| caption_align = center
| total_width   = 220
| image1        = Satellite image of Israel in January 2003.jpg
| width1        = 727
| height1       = 1731
| image2        = Israel at night.jpg
| width2        = 425
| height2       = 934
| footer        = [[រូបភាពផ្កាយរណប]]នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងតំបន់ជុំវិញកំឡុងពេលថ្ងៃនិងយប់
}}
ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលស្ថិតនៅក្នុងអនុតំបន់[[ឡឺវ៉ង់]]នៃតំបន់[[អឌ្ឍចន្ទពហុពល]]។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅចុងខាងកើតនៃ[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសលីបង់នៅភាគខាងជើង ប្រទេសស៊ីរីនៅភាគឦសាន ប្រទេសហ្សកដានីនិងវ៉េសប៊ែងនៅភាគខាងកើត និងប្រទេសអេហ្ស៊ីបព្រមទាំងដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅភាគនិរតី។ ប្រទេសនេះផងដែរស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី២៩|២៩°]] និង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៣៤|៣៤° ខាងជើង]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៤|៣៤°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៦|៣៦° ខាងកើត]]។

ទឹកដីអធិបតេយ្យនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (យោងតាមខ្សែព្រំដែនដែលបានកំណត់ក្នុង[[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] និងមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដីទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៦៧) គឺមានទំហំប្រមាណ ២០,៧៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,០១៩ ម៉ាយការ៉េ) ដែលក្នុងនោះ ២ ភាគរយជាផ្ទៃទឹក។&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |title=Israel |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel |archive-date=10 January 2021 |access-date=29 September 2026 |website=The World Factbook |publisher=[[ទីភ្នាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}&lt;/ref&gt; ដោយសារតែប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានទម្រង់ទឹកដីរាងចង្អៀតខ្លាំង (ដោយមានទទឹងត្រឹមតែ ១០០ គីឡូម៉ែត្រនៅត្រង់ចំណុចធំទូលាយបំផុត បើធៀបនឹងប្រវែង ៤០០ គីឡូម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូង) ហើយនេះជាមូលហេតុដែល[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេគឺមានទំហំធំជាងផ្ទៃដីប្រទេសរហូតដល់ទៅពីរដង។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Cohen |first=Gili |date=9 January 2012 |title=Israel Navy to devote majority of missile boats to secure offshore drilling rafts |url=https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522081921/https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |archive-date=22 May 2020 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}&lt;/ref&gt; ផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់អ៊ីស្រាអែល ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើតនិងកំពូលហ្កូឡានគឺមានទំហំ ២២,០៧២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,៥២២ ម៉ាយការ៉េ)&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 September 2012 |title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&amp;CYear=2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004120711/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&amp;CYear=2012 |archive-date=4 October 2018 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; ហើយផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងអ៊ីស្រាអែល ដោយរួមមានទាំងវ៉េសប៊ែង ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយយោធា និងដោយផ្នែកដោយអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានទំហំសរុប ២៧,៧៩៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១០,៧៣៣ ម៉ាយការ៉េ)។។&lt;ref name=&quot;loc-geo&quot;&gt;{{Cite book |last=Avruch |first=Kevin |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |page=85 |chapter=Geography}}&lt;/ref&gt;

ទោះបីជាមានទំហំទឹកដីតូចក្ដី អ៊ីស្រាអែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែបច្រើន ដោយមានចាប់ពីវាលខ្សាច់[[ណេហ្គេវ]]នៅភាគខាងត្បូង រហូតដល់[[ជ្រលងយីស្រាអែល]]ដ៏សម្បូរជីជាតិនៃតំបន់ខាងក្នុង ព្រមទាំងជួរភ្នំ[[ហ្កាលីឡេ]] [[ភ្នំការមែល]] និងតំបន់ឆ្ពោះទៅកាន់[[កំពូលហ្កូឡាន]]នៅភាគខាងជើង។ តំបន់[[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល]] ដែលស្ថិតនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ គឺជាទីកន្លែងសម្បូរមនុស្សរស់នៅច្រើនប្រចាំប្រទេសនេះ។&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Coastal Plain |url=http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107171405/http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-date=7 January 2017 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Ministry of Tourism}}&lt;/ref&gt; នៅភាគខាងកើតនៃតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលគឺជា[[ជ្រលងក្រហែងហ្សកដង់]] ដែលជាផ្នែកមួយតូចនៃ[[ជ្រលងមហាក្រហែង]]ប្រវែងសរុប ៦,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។ [[ទន្លេហ្សកដង់]]​ហូរតាមបណ្តោយជ្រលងក្រហោងហ្សកដង់ ដោយចាប់ផ្តើមពី[[ភ្នំអ៊ែរម៉ុង]]កាត់[[ជ្រលងហ៊ូឡា]]និង[[សមុទ្រហ្កាលីឡេ]] រហូតដល់[[សមុទ្រមរណៈ]] ដែលជាចំណុចទាបបំផុតនៅលើផ្ទៃផែនដី។&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/livingwatersmyth0000krei |title=The Living Dead Sea |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |year=1999 |isbn=978-0-8264-0406-0 |access-date=29 September 2026 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ដោយបន្តឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងទៀតគឺតំបន់[[អារ៉ាបា]] ដែលលាតសន្ធឹងរហូតដល់[[ឈូងសមុទ្រអាកាបា|ឈូងសមុទ្រអេឡាត]] ដែលជាផ្នែកមួយនៃ[[សមុទ្រក្រហម]]។ ក្នុងចំណោមប្រទេសនានានៅតំបន់អាងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ អ៊ីស្រាអែលគឺមានចំនួនប្រភេទរុក្ខជាតិច្រើនជាងគេគិតក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ។&lt;ref name=&quot;rinat&quot;&gt;{{cite news |last=Rinat |first=Zafrir |date=29 May 2008 |title=More endangered than rain forests? |url=https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010225743/https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |archive-date=10 October 2017 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}&lt;/ref&gt; ព្រៃឈើបានគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៨.៥% នៃផ្ទៃដីសរុបគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ដែលបានកើនឡើងពី ២% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយសារតែកម្មវិធីដាំព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំមួយដែលអនុវត្តដោយ[[មូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ]]។&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Tal |first1=Alon |title=All the Trees of the Forest |url=https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala |date=2013 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18950-6 |pages=[https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala/page/5 5], 66}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Forestry and Green Innovations |url=https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016185242/https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |archive-date=16 October 2023 |access-date=29 September 2026 |publisher=Jewish National Fund }}&lt;/ref&gt;

===អាកាសធាតុ===
{{Further|បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅអ៊ីស្រាអែល}}
សីតុណ្ហភាពនៅអ៊ីស្រាអែលគឺមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងអាស្រ័យទៅតាមតំបន់និងរដូវ ជាពិសេសក្នុងរដូវរងា។ តំបន់ឆ្នេរដូចជាទីក្រុងតែលអាវីហ្វា និងហៃហ្វាមាន[[អាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ|អាកាសធាតុបែបមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដែលមានរដូវរងាត្រជាក់និងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន រីឯរដូវក្តៅវិញមានរយៈពេលវែងនិងក្តៅ។ ក្រុងបេអ៊ែលឆេវ៉ា និងភាគខាងជើងនៃតំបន់ណេហ្គេវគឺមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួតហួតហែង ដែលមានរដូវក្តៅខ្លាំង រដូវរងាត្រជាក់ល្មម និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួច។ តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃណេហ្គេវ និងតំបន់អារ៉ាបាគឺមានអាកាសធាតុបែបវាលលំហ ពោលមានរដូវក្តៅខ្លាំងនិងស្ងួតហួតហែង ហើយរដូវរងាត្រជាក់ស្រាល និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួចបំផុត។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតគឺ ៥៤ °C (១២៩ °F) ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ ក្នុងតំបន់សហគមន៍សាសនា[[ទីរ៉ាត់ស៊្វី]]។&lt;ref name=&quot;watzman&quot;&gt;{{cite news |last=Watzman |first=Haim |date=8 February 1997 |title=Left for dead |url=https://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031306/http://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |archive-date=14 November 2012 |access-date=30 September 2026 |newspaper=New Scientist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=WMO Region 6: Highest Temperature |url=https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913230418/https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |archive-date=13 September 2021 |access-date=30 September 2026 |website=World Meteorological Organization's World Weather &amp; Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University}}&lt;/ref&gt; តំបន់ភ្នំក្នុងប្រទេសនេះអាចមានខ្យល់បក់ខ្លាំង និងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយតំបន់ដែលមានកម្ពស់ចាប់ពី ៧៥០ ម៉ែត្រឡើងទៅជាធម្មតាគឺមានព្រិលធ្លាក់យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែកញ្ញា ភ្លៀងគឺកម្រនឹងធ្លាក់ណាស់ក្នុងប្រទេសមួយនេះ។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Average Weather for Jerusalem |url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}&lt;/ref&gt;

ដោយសារតែមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះតំបន់អាកាសធាតុកម្រិតមធ្យមនិងតំបន់ត្រូពិក ដូចនេះអ៊ីស្រាអែលគឺមានតំបន់[[រុក្ខភូគព្ភលេខន៍]]ចំនួនបួនផ្សេងៗគ្នា។ ហេតុនេះហើយ ទើបពពួកសត្វ និងរុក្ខជាតិនៅទីនោះមានភាពសម្បូរបែបយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងប្រទេសនេះដែលគេស្គាល់គឺមានចំនួន ២,៨៦៧ ប្រភេទ ហើយក្នុងចំណោមនោះ មានយ៉ាងហោចណាស់ ២៥៣ ប្រភេទត្រូវបាននាំចូល និងមិនមែនជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានដើមកំណើតនៅទីនោះ។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora of Israel Online |url=http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&amp;name=1070 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091717/http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&amp;name=1070 |archive-date=30 April 2014 |access-date=30 September 2026 |publisher=Flora.huji.ac.il}}&lt;/ref&gt; ក្រៅពីនោះ អ៊ីស្រាអែលគឺមាន[[ឧទ្យានជាតិ និងតំបន់អភិរក្សនៃអ៊ីស្រាអែល|តំបន់អភិរក្សធម្មជាតិចំនួន ៣៨០ កន្លែង]]។&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Parks and Nature Reserves, Israel |url=http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019042219/http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-date=19 October 2012 |access-date=30 September 2026 |publisher=ក្រសួងទេសចរណ៍អ៊ីស្រាអែល}}&lt;/ref&gt;

ដោយសារធនធានទឹកមានកម្រិត ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាសន្សំសំចៃទឹកជាច្រើនរួមមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដំណក់ទឹកជាដើម។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Degani |first=Corin |date=14 August 2023 |title=How Israel achieved one of the most secure water economies, drip by drip |url=https://www.haaretz.com/science-and-health/nature-environment/2023-08-14/ty-article-magazine/.premium/as-the-world-struggles-to-prepare-for-water-shortages-israel-is-sitting-pretty/00000189-f3f1-d975-a9cf-fbf3eb930000 |access-date=30 September 2026 |work=Haaretz }}&lt;/ref&gt; ដោយសារតែទទួលបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើនធ្វើឱ្យអំណោយផលខ្លាំងដល់[[ថាមពលព្រះអាទិត្យ]] ដូចនេះហើយបានជាអ៊ីស្រាអែលបានក្លាយខ្លួនជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលព្រះអាទិត្យក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ដោយស្ទើរតែគ្រប់ផ្ទះសម្បែងទាំងអស់គឺសុទ្ធតែប្រើប្រាស់បន្ទះស្រូបថាមពលព្រះអាទិត្យសម្រាប់កម្ដៅទឹកប្រើប្រាស់។&lt;ref name=&quot;Solar energy&quot;&gt;{{cite web |last1=Grossman |first1=Gershon |last2=Ayalon |first2=Ofira |last3=Baron |first3=Yifaat |last4=Kauffman |first4=Debby |title=Solar energy for the production of heat Summary and recommendations of the 4th assembly of the energy forum at SNI |url=http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&amp;TMID=581&amp;LNGID=1&amp;FID=646&amp;IID=7974 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083312/http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&amp;TMID=581&amp;LNGID=1&amp;FID=646&amp;IID=7974 |archive-date=16 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=Samuel Neaman Institute for Advanced Studies in Science and Technology}}&lt;/ref&gt; [[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថានអ៊ីស្រាអែល]]បានរាយការណ៍ថា បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ &quot;នឹងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតរស់នៅ&quot; ជាពិសេសនឹងប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ប្រជាជន។&lt;ref name=&quot;MEP 2020&quot;&gt;{{cite web |date=2 November 2020 |title=Climate Change Trends and Impact in Israel |url=https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806015845/https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |archive-date=6 August 2021 |access-date=30 September 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថាន]] |newspaper=Gov.il}}&lt;/ref&gt;

==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ==
{{Main|ប្រព័ន្ធនយោបាយអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល}}
{{multiple image
| total_width   = 300
| caption_align = center
| image1        = Isaac Herzog, July 2021 (D1233-049).JPG
| caption1      = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] &lt;/small&gt;
| image2        = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg
| caption2      = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] &lt;/small&gt;
}}

[[File:PikiWiki Israel 7260 Knesset-Room.jpg|thumb|[[ឃ្នេសេត]] ដែលជាសភានៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]
ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមាន[[ប្រព័ន្ធសភា]] [[ប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ]] និង[[សិទ្ធិបោះឆ្នោតសកល|សិទ្ធិបោះឆ្នោតជាសកល]]។ សមាជិកសភាដែលទទួលបានការគាំទ្រពីសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភានឹងក្លាយខ្លួនជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ហើយបុគ្គលនេះជាធម្មតាតែងជាប្រធាននៃគណបក្សធំជាងគេក្នុងសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីគឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] និងជាប្រធាន[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|គណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]។&lt;ref name=&quot;cia2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ការបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយផ្ទាល់ត្រូវបានប្រកាសឡើង ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធនោះត្រូវបានប្រកាសថាគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយប្រព័ន្ធចាស់ក៏ត្រូវបានយកមកអនុវត្តឡើងវិញ។ ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមចូលអាន {{cite news |date=23 January 2003 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Israel's election process explained |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2683259.stm |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]] ដែលមានអំណាចតួនាទីភាគច្រើនជាលក្ខណៈផ្លូវការ (តាមពិធីការ)។&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{cite web |date=19 June 2007 |title=Field Listing&amp;nbsp;— Executive Branch |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004001/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=30 September 2026 |work=The World Factbook|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}&lt;/ref&gt;

ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានដឹកនាំដោយសភាដែលមានសមាជិកសរុបចំនួន ១២០ រូប ដែលគេស្គាល់ថា [[ឃ្នេសេត]]។ សមាជិកភាពនៃសភាគឺផ្អែកលើតំណាងសមាមាត្ររបស់[[បញ្ជីរាយនាមគណបក្សនយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សនយោបាយ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Electoral System in Israel |url=https://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |access-date=30 September 2026 |publisher=The Knesset}}&lt;/ref&gt; ដោយមានកម្រិតកំណត់អប្បបរមា ៣.២៥% សម្រាប់ការទទួលបានអាសនៈ ដែលតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែងបានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះច្រើនបក្ស។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏មានសិទ្ធិបោះឆ្នោតដែរ&lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/world/jewish-settlers-can-vote-in-israeli-elections-though-west-bank-is-officially-not-israel Jewish settlers can vote in Israeli elections, though West Bank is officially not Israel], Fox News, February 2015: &quot;When Israelis go to the polls next month, tens of thousands of Jewish settlers in the West Bank will also be casting votes, even though they do not live on what is sovereign Israeli territory. This exception in a country that doesn't allow absentee voting for citizens living abroad is a telling reflection of Israel's somewhat ambiguous and highly contentious claim to the territory, which has been under military occupation for almost a half century.&quot;&lt;/ref&gt; ហើយជាលទ្ធផលនៃ[[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១៥|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៥]] សមាជិកសភាឃ្នេសេតចំនួន ១០ រូបក្នុងចំណោមសមាជិកសរុប ១២០ រូប (ស្មើនឹង ៨%) គឺជាអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់តំណាំងលំនៅទាំងនោះ។&lt;ref&gt;[https://en.idi.org.il/articles/5199 The Social Composition of the 20th Knesset], Israeli Democracy Institute, 30 March 2015&lt;/ref&gt; [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ីស្រាអែល|ការបោះឆ្នោត]]សភាត្រូវបានកំណត់ធ្វើឡើងរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តង ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធភាពរដ្ឋាភិបាលដែលទ្រុឌទ្រោម ឬទទួលបានការបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្ត អាចនឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវរំលាយមុនអាណត្តិបាន។&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |title=How Israel's electoral system works |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/02/05/israel.elections.explainer/index.html |access-date=30 September 2026 |website=CNN.com |publisher=CNN International}}&lt;/ref&gt; គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ដំបូងត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Halbfinger |first1=David M. |last2=McCann |first2=Allison |date=28 February 2020 |title=As Israel Votes Again (and Again), Arabs See an Opportunity |url=https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228100633/https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |archive-date=28 February 2020 |access-date=30 September 2026 |work=The New York Times }}&lt;/ref&gt; ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់មានអាសនៈកាន់កាប់ប្រមាណ ១០% នៃសភា។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Abu Much |first=Afif |date=7 November 2022 |title=Arab Israeli parties trade blame for election fiasco |url=https://www.al-monitor.com/originals/2022/11/arab-israeli-parties-trade-blame-election-fiasco |access-date=30 September 2026 |website=Al-Monitor }}&lt;/ref&gt; គណបក្សមួយមិនអាចចុះឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកឃ្នេសេតបានឡើយ ប្រសិនបើគោលបំណង ឬសកម្មភាពរបស់ខ្លួនរួមមាន &quot;ការមិនចាត់ទុកអត្ថិភាពនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងនាមជារដ្ឋរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ&quot;។

[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំពុងដើរតួនាទីជារដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេស ដោយអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃមិនទាន់មានក្រមរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាស់លាស់។ ច្បាប់នេះបានកំណត់អ៊ីស្រាអែលថាជារដ្ឋរបស់[[រដ្ឋជ្វីហ្វ និងប្រជាធិបតេយ្យ|ជនជាតិជ្វីហ្វនិងជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]] ហើយព្រមទាំងជារដ្ឋជាតិសម្រាប់តែប្រជាជនជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref name=&quot;freedomhouse2008&quot;&gt;{{cite web |year=2020 |title=Israel |url=https://freedomhouse.org/country/israel/freedom-world/2020 |access-date=30 September 2026 |website=Freedom in the World |publisher=Freedom House}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ឃ្នេសេតបានចាប់ផ្តើមបើកដំណើរការព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្លូវការមួយដោយផ្អែកលើច្បាប់អស់ទាំងនេះ។&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;{{sfn |Mazie |2006 |p=34}}

ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមានសាសនារដ្ឋឡើយ&lt;ref&gt;{{cite book |last=Charbit |first=Denis |title=Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel |publisher=Palgrave Macmillan |year=2014 |isbn=978-1-137-38115-6 |editor1-last=Berlinerblau |editor1-first=Jacques |pages=167–169 |chapter=Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present |editor2-last=Fainberg |editor2-first=Sarah |editor3-last=Nou |editor3-first=Aurora |chapter-url={{Google books|gThvBAAAQBAJ|page=PA167|keywords=|text=|plainurl=yes}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Jacoby |first=Tami Amanda |url={{Google books|pr1LJNrlmuIC|page=PA53|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2005 |isbn=978-0-7735-2993-9 |pages=53–54 }}&lt;/ref&gt; ប៉ុន្តែការកំណត់អត្តសញ្ញាណរដ្ឋថាជា &quot;រដ្ឋជ្វីហ្វនិងប្រជាធិបតេយ្យ&quot; បានបង្កើតជាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹង[[យូដាសាសនា]]។ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ឃ្នេសេតបានអនុម័តច្បាប់មូលដ្ឋានមួយដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថាជា &quot;រដ្ឋជាតិរបស់រាស្ត្រជ្វីហ្វ&quot; ជាចម្បង និងកំណត់ភាសាហេប្រឺជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់មួយនេះដែរបានចាត់ភាសាអារ៉ាប់ដាក់ក្នុង &quot;ឋានៈពិសេស&quot; ដោយមិនបានកំណត់អ្វីច្បាស់លាស់។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel's Jewish Nation-State Law – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/9569 |website=adalah.org }}&lt;/ref&gt; នីតិច្បាប់ដដែរបានផ្តល់សិទ្ធិពិសេសដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការកំណត់ជោគវាសនាខ្លួនឯងជាជាតិសាសន៍មួយ និងចាត់ទុកការអភិវឌ្ឍនៃតំណាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅក្នុងប្រទេសថាជា &quot;ផលប្រយោជន៍ជាតិ&quot; ដោយផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការ &quot;ចាត់វិធានការផ្សេងៗដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ជំរុញ និងចាប់យកផលប្រយោជន៍នេះ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 July 2018 |title=Jewish nation state: Israel approves controversial bill |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44881554 |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

===បំណែងចែករដ្ឋបាល===
{{Main|ស្រុកនៃអ៊ីស្រាអែល}}
{{ផែនទីអ៊ីស្រាអែលមានស្លាក}}
រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបន្តបែងចែកទៅជារដ្ឋបាលស្រុកធំៗចំនួនប្រាំមួយហៅថា ''មេហូហ្សូត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ מחוזות) មានដូចជា៖ [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|ស្រុកកណ្ដាល]] [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] និង[[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] ក៏ដូចជា[[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]]នៅវ៉េសប៊ែង។ តំបន់យូដា និងសាម៉ារីទាំងមូល និងផ្នែកមួយចំនួននៃយេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាស្រុកខាងជើងគឺមិនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលឡើយ។ ស្រុកធំៗដែលបានរៀបរាប់ត្រូវបែងចែកទៅជាអនុស្រុកចំនួន ១៥ ថែមទៀតហៅថា ''ណាហ្វុត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ נפות) ហើយវាត្រូវបែងចែកបន្តទៅជាតំបន់ធម្មជាតិចំនួន ៥០ ទៀត។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-date=21 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Central Bureau of Statistics |format=doc}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ស្រុក
! rowspan=&quot;2&quot;| ធានី
! rowspan=&quot;2&quot;| ទីក្រុងធំបំផុត
! colspan=&quot;4&quot;| ចំនួនប្រជាជន (២០២១)&lt;ref name=&quot;districts_pop&quot;&gt;{{cite web |date=15 September 2022 |title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2022/2.shnatonpopulation/st02_17.pdf |access-date=1 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;
|-
! ជ្វីហ្វ
! អារ៉ាប់
! សរុប
! class=&quot;unsortable&quot;| សម្គាល់
|-
! [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]]
| colspan=&quot;2&quot;| [[យេរូសាឡឹម]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|802400|1209700}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|389000|1209700}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|1209700|១,២០៩,៧០០}}
| {{ref|jerusalemdistrict|ក}}
|-
! [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]]
| [[ណូហ្វហាហ្កាលីល]]
| [[ណាហ្សារ៉េត]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|641500|1513600}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|811700|1513600}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|1513600|១,៥១៣,៦០០}}
|
|-
! [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]]
| colspan=&quot;2&quot;| [[ហៃហ្វា]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|735200|1092700}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|277600|1092700}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|1092700|១,០៩២,៧០០}}
|
|-
! [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|កណ្ដាល]]
| [[រ៉ាំឡា]]
| [[រីស្យូនឡេតហ្ស៊ីអន]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|2002100|2304300}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|190300|2304300}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|2304300|២,៣០៤,៣០០}}
|
|-
! [[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]]
| colspan=&quot;2&quot;| [[តែលអាវីហ្វ]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|1362900|1481400}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|25200|1481400}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|1481400|១,៤៨១,៤០០}}
|
|-
! [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]]
| [[បេអ៊ែលឆេវ៉ា]]
| [[អាឆ្ដូដ]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|982800|1386000}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|303100|1386000}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|1386000|១,៣៨៦,០០០}}
|
|-
! [[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]]
| [[អារីយ៉ែល (ទីក្រុង)|អារីយ៉ែល]]
| [[មូឌីអ៊ីនអ៊ីលីត]]
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|455700|465400}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{percentage|900|465400}}
| style=&quot;text-align:right&quot;| {{sort|0465400|៤៦៥,៤០០}}
| {{ref|judeaandsamaria|ខ}}
|}

:{{note|jerusalemdistrict|ក}} រួមមានប្រជាជនអារ៉ាប់ចំនួន ៣៦១,៧០០ នាក់ និងជ្វីហ្វចំនួន ២៣៣,៩០០ នាក់នៅ[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។&lt;ref name=&quot;jerusalem_pop&quot;&gt;{{cite report |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2022/05/2022-על-נתונייך-אנגלית-דיגיטל-1.pdf |title=Jerusalem Facts and Trends 2022 |last1=Yaniv |first1=Omer |last2=Haddad |first2=Netta |last3=Assaf-Shapira |first3=Yair |date=2022 |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |page=25 |access-date=1 October 2026}}&lt;/ref&gt;
:{{note|judeaandsamaria|ខ}} គិតតែប្រជាពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលប៉ុណ្ណោះ។

===ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល===
{{Main|ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល}}
[[ច្បាប់ស្តីពីការវិលត្រឡប់]]ឆ្នាំ១៩៥០ បានផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងទទួលបានសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល។ បុគ្គលដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសនេះទទួលបានសញ្ជាតិដោយផ្អែកលើទីកន្លែងកំណើត ប្រសិនបើឪពុក ឬម្តាយណាម្នាក់ជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសនេះស្រាប់។&lt;ref&gt;{{cite report |title=Report on Citizenship Law: Israel |last1=Harpaz |first1=Yossi |last2=Herzog |first2=Ben |date=June 2018 |publisher=[[វិទ្យាស្ថានសាកលវិទ្យាល័យអឺរ៉ុប|European University Institute]] |hdl=1814/56024 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ច្បាប់របស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកំណត់ថា សញ្ជាតិជ្វីហ្វគឺជាសញ្ជាតិដាច់ដោយឡែកពីសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល ហើយតុលាការកំពូលអ៊ីស្រាអែលធ្លាប់បានកាត់សម្រេចថា សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមាននោះទេ។&lt;ref name=&quot;tekiner&quot;&gt;{{cite journal |last=Tekiner |first=Roselle |year=1991 |title=Race and the Issue of National Identity in Israel |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1991-02_23_1/page/39 |journal=International Journal of Middle East Studies |publisher=Cambridge University Press |volume=23 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.1017/S0020743800034541 |jstor=163931 |s2cid=163043582}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Goldenberg |first=Tia |date=4 October 2013 |title=Supreme Court rejects 'Israeli' nationality status |url=https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213205459/https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |archive-date=13 February 2020 |access-date=1 October 2026 |work=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt;  សញ្ជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានគេកំណត់ថាជាបុគ្គលណាម្នាក់ដែលប្រតិបត្តិគោរព[[យូដាសាសនា]] ឬ/និងត្រូវជាកូនចៅនៃជនជាតិជ្វីហ្វ។&lt;ref name=&quot;tekiner&quot;/&gt;

===ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា===
{{Main|ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|កំពូលហ្កូឡាន}}
{{រដ្ឋបាលនៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន}}
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង (រួមទាំងយេរូសាឡឹមខាងកើត) ពីប្រទេសហ្សកដានី តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សានិងឧបទ្វីបស៊ីណៃពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប និងតំបន់កំពូលហ្កូឡានពីប្រទេសស៊ីរី។ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងស៊ីរី មួយឆ្នាំក្រោយចប់[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]] តំបន់ទ្រនាប់មួយដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសង្កេតការណ៍ដកកម្លាំង]] (UNDOF) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៤។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v26/d88 |access-date=1 October 2026 |website=history.state.gov}}&lt;/ref&gt; ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមយមគីបពួរដែរនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនិងអ៊ីស្រាអែលបានសម្រេចលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៨ និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អេហ្ស៊ីបឆ្នាំ១៩៧៩]] ដែលសុទ្ធតែត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ជីមី ខាទ័រ]]។ នៅក្នុងដំណើរសម្របសម្រួលនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានយល់ព្រមទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជាផ្លូវការ និងព្រមកាត់បន្ថយវត្តមានយោធានៅក្នុងតំបន់ស៊ីណៃ ជាថ្នូរនឹងការដែលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រគល់តំបន់ស៊ីណៃទាំងស្រុងមកឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញ ដែលបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨២។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Address to the Nation on United States Policy for Peace in the Middle East {{!}} Ronald Reagan |url=https://www.reaganlibrary.gov/archives/speech/address-nation-united-states-policy-peace-middle-east |access-date=1 October 2026 |website=www.reaganlibrary.gov }}&lt;/ref&gt; ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានបដិសេធមិនទទួលយកដែនជ្រោយហ្កាហ្សាឡើយ ហេតុដូ​​ច្នេះបានជាហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលរហូតដល់ការដកខ្លួនដោយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Humanitarian update - OPT (Nov-Dec 2005) - The Gaza Strip after disengagement - OCHA report |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-192849/ |access-date=1 October 2026 |website=Question of Palestine }}&lt;/ref&gt;

===ទំនាក់ទំនងបរទេស===
{{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសនៃអ៊ីស្រាអែល|ការទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលជាអន្តរជាតិ}}
[[File:Countries recognizing Israel.svg|thumb|450px|
{{legend|#000000|អ៊ីស្រាអែល}}
{{legend|#007f24|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល}}
{{legend|#00d500|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល ប៉ុន្តែបានកំពុងផ្អាកទំនាក់ទំនង}}
{{legend|#b9b9b9|រដ្ឋប្រទេសដែលមិនទទួលស្គាល់ភាពជារដ្ឋរបស់អ៊ីស្រាអែល}}]]
អ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ[[រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក អ.ស.ប.]] ចំនួន ១៦៥ ក៏ដូចជារដ្ឋមួយចំនួនទៀតដូចជា [[អាសនៈវិសុទ្ធ]] [[កូសូវ៉ូ]] [[ប្រជុំកោះឃុក]] និង[[នីវវេ]]។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានបេសកកម្មការទូតក្នុង ១០៧ ប្រទេស&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-date=20 April 2016 |access-date=1 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}&lt;/ref&gt; ខណៈដែលប្រទេសដែលខ្លួនមិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគឺភាគច្រើនជាប្រទេសមូស្លីម។ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ២២ ក្នុង[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] មានប្រទេសក្នុងនោះចំនួនប្រាំមួយដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីស្រាអែលនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការជាមួយប្រទេសស៊ីរី ដែលស្ថានភាពនេះបានអូសបន្លាយជាប់រហូតមកចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៨។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការស្រដៀងគ្នានេះដែរជាមួយនឹងប្រទេសលីបង់ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]ក្នុងឆ្នាំ២០០០ មក ហើយព្រំដែនរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់សព្វថ្ងៃនៅតែមិនទាន់មានការព្រមព្រៀងគ្នាកំណត់ជាផ្លូវការតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាណាច្បាស់លាស់។

ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសលែងទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាម]]របស់ខ្លួន។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនៅហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ ប្រទេសម៉ូរីតានី កាតា បូលីវី និងវេណេស៊ុយអេឡា បានផ្អាកទំនាក់ទំនងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល&lt;ref name=&quot;al-jaz-eng&quot;&gt;{{cite news |date=17 January 2009 |title=Qatar, Mauritania cut Israel ties |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html |access-date=1 October 2026 |publisher=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt; ខណៈប្រទេសបូលីវីបានស្ដារទំនាក់ទំនងឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Flores |first1=Paola |date=29 November 2019 |title=Bolivia to renew Israel ties after rupture under Morales |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-renew-israel-ties-rupture-morales-67374746 |access-date=1 October 2026 |agency=ABC News}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|thumb|លោកយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន និងយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងអូស្លូ]] ជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] (កណ្ដាល)]]
[[ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល|សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–អ៊ីស្រាអែល|សហភាពសូវៀត]]គឺជាប្រទេសពីរដំបូងគេដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយបានប្រកាសការទទួលស្គាល់ស្ទើរតែព្រមគ្នា។&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Brown |first1=Philip Marshall |year=1948 |title=The Recognition of Israel |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-international-law_1948-07_42_3/page/620 |journal=The American Journal of International Law |volume=42 |issue=3 |pages=620–627 |doi=10.2307/2193961 |jstor=2193961 |s2cid=147342045}}&lt;/ref&gt; ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហភាពសូវៀតត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ហើយត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Yaakov |first=Saar |date=18 October 2017 |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) There Were Times (Hayu Zemanim) |publisher=Israel Hayom |page=30 }}&lt;/ref&gt; សហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកអ៊ីស្រាអែលជា &quot;ដៃគូដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតរបស់ខ្លួននៅមជ្ឈិមបូព៌ា&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Relations With Israel Bureau of Near Eastern Affairs Fact Sheet March 10, 2014 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm |access-date=1 October 2026 |website=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; ដោយផ្អែកលើ &quot;គុណតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យរួម ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្នែកសាសនា និងផលប្រយោជន៍ផ្នែកសន្តិសុខ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel: Background and Relations with the United States Updated |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011800/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |archive-date=5 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Defense Technical Information Center}}&lt;/ref&gt; ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មក សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាស្មើនឹងទឹកប្រាក់ ៦៨ ពាន់លានដុល្លារ និងជំនួយឥតសំណងចំនួន ៣២ ពាន់លានដុល្លារដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក្រោម[[ច្បាប់ស្តីពីជំនួយបរទេស]] (ដែលបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាំងឆ្នាំ១៩៦២)&lt;ref name=&quot;PNADR900&quot;&gt;{{Cite web |title=U.S. Overseas Loans and Grants |url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510063014/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |archive-date=10 May 2011}}&lt;/ref&gt; ហើយវាជាជំនួយថ្លៃជាងជំនួយដល់ប្រទេសដទៃៗទាំងអស់ក្នុងកំឡុងពេលនោះរហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០៣។&lt;ref name=&quot;PNADR900&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Government Foreign Grants and Credits by Type and Country: 2000 to 2010 |url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020131918/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-date=20 October 2011}}&lt;/ref&gt; សហរាជាណាចក្រត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានទំនាក់ទំនងលក្ខណៈ &quot;ធម្មជាតិ&quot; ជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយសារតែរបប[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។&lt;ref&gt;{{cite web |title=The bilateral relationship |url=http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083311/http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |archive-date=16 January 2013 |access-date=1 October 2026 |website=UK in Israel |publisher=Foreign and Commonwealth Office}}&lt;/ref&gt; គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៧ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង់ប្រាក់សំណងចំនួន ២៥ ពាន់លានអឺរ៉ូដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងដល់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលដែលបានរួសរានមានជីវិតរួចផុតពីរបបមហាប្រល័យអូឡូកុស្ត។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (p. CRS-2) |url=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206131300/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |archive-date=6 February 2007 |access-date=1 October 2026}}&lt;/ref&gt;

ប្រទេសតួកគីនិងអ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. &quot;However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.&quot;&lt;/ref&gt; ប៉ុន្តែបានចាប់ដៃសហការក្រៅផ្លូវការជាមួយគ្នាចាប់តាំងពីពេលដែលខ្លួនបានទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ មកម៉្លេះ។ ទំនាក់ទំនងរបស់តួកគីជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជួនកាលអាចរងប៉ះពាល់និងរំជើបរំជួលអាស្រ័យទៅលើសម្ពាធការទូតពីសំណាក់បណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់និងឥស្លាមដទៃ។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ និងហេតុការណ៍ដែលអ៊ីស្រាអែលបានវាយឆ្មក់លើកងនាវាដឹកជំនួយចូលហ្កាហ្សា។&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Uzer |first=Umut |date=26 March 2013 |title=Turkish-Israeli Relations: Their Rise and Fall |url=http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall |journal=Middle East Policy |volume=XX |issue=1 |pages=97–110 |doi=10.1111/mepo.12007 |url-access=subscription |access-date=1 October 2026}}&lt;/ref&gt;

អាស៊ែបៃសង់គឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាមតែប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះ ដែលបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref name=&quot;adalah&quot;&gt;{{Cite web |title=Inequality Report: The Palestinian Arab Minority in Israel – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/7404 |access-date=1 October 2026 |website=www.adalah.org }}&lt;/ref&gt; កាហ្សាក់ស្ថានក៏មានភាពជាដៃគូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 July 2016 |title=The Israel-Kazakhstan Partnership |url=https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518015549/https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |archive-date=18 May 2022 |website=The Diplomat }}&lt;/ref&gt; ប្រទេសឥណ្ឌាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញជាមួយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយតាំងពីពេលនោះមក បានពង្រឹងភាពជាដៃគូដ៏រឹងមាំជាមួយគ្នាលើវិស័យយោធា បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌។&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kumar |first=Dinesh |title=India and Israel: Dawn of a New Era |url=http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233225/http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-date=12 May 2012 |access-date=1 October 2026 |publisher=Jerusalem Institute for Western Defense}}&lt;/ref&gt; ឥណ្ឌាគឺជាអតិថិជនទិញគ្រឿងឧបករណ៍សព្វាវុធយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលធំជាងគេ ហើយអ៊ីស្រាអែលគឺជាដៃគូយោធាធំបំផុតទីពីររបស់ប្រទេសឥណ្ឌា បន្ទាប់ពីប្រទេសរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 January 2010 |title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109132205/https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |archive-date=9 January 2026 |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ប្រទេស[[អេត្យូពី]]វិញគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តចម្បងរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយសារតែរដ្ឋប្រទេសពីរនេះផលប្រយោជន៍រួមខាងផ្នែកនយោបាយ សាសនា និងសន្តិសុខ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=4 February 2010 |title=Iran and Israel in Africa: A search for allies in a hostile world |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2010/02/04/a-search-for-allies-in-a-hostile-world |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Economist}}&lt;/ref&gt;

===យោធា===
{{Further|បញ្ជីរាយសង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធអ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល និងអាវុធប្រល័យលោក}}
[[File:The_Southern_Lions._Squadron_116._I.jpg|thumb|យន្តហោះចម្បាំង [[យន្តហោះចម្បាំងអេហ្វ-៣៥ ឡៃនីងពីរ|F-៣៥]] នៃ[[កងកម្លាំងជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]]]
[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]] (ក.ក.អ.) គឺជាស្ថាប័នយោធាតែមួយគត់នៃ[[កម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីស្រាអែល]] ហើយវាស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយ[[ប្រធានអគ្គសេនាធិការ (អ៊ីស្រាអែល)|ប្រធានអគ្គសេនាធិការ]] (ហៅថា ''រ៉ាម៉ាត់កាល់'') ហើយជារួមស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់គណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ក.ក.អ. មានបែងចែកបន្តទៅជា[[កងទ័ពជើងគោកអ៊ីស្រាអែល|កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល|អាកាស]] និង[[កងទ័ពជើងទឹកអ៊ីស្រាអែល|ទឹក]]។ កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨ ពីការច្របាប់បញ្ចូលគ្នានៃអង្គការយោធាប្រតិព័ន្ធជាច្រើនក្រុម ដោយក្នុងនោះមានហាហ្កាណាជាអង្គការចម្បង។&lt;ref&gt;{{cite web |year=2007 |title=History: 1948 |url=http://dover.idf.il/IDF/English/about/History/40s/1948/default.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412082705/http://dover.idf.il/IDF/English/about/History/40s/1948/default.htm |archive-date=12 April 2008 |access-date=8 October 2026 |publisher=Israel Defense Forces}}&lt;/ref&gt; មិនតែប៉ុណ្ណោះ ក.ក.អ. ក៏មានស្ថាប័នស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរហៅថា [[នាយកដ្ឋានស៊ើបការណ៍សម្ងាត់យោធា (អ៊ីស្រាអែល)|នាយកដ្ឋានស៊ើបការណ៍សម្ងាត់យោធា]] (''អាម៉ាន់'')។

ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនត្រូវបានកេណ្ឌទៅធ្វើទាហាននៅពេលពួកគេឈានដល់វ័យអាយុ ១៨ ឆ្នាំ។ បុរសៗបម្រើការហាត់យោធារយៈពេលពីរឆ្នាំ និងប្រាំបីខែ ហើយនារីៗវិញគឺបម្រើការរយៈពេលពីរឆ្នាំ។&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Israel Defense Forces |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts%20About%20Israel/State/The%20Israel%20Defense%20Forces |access-date=8 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កាតព្វកិច្ចយោធា បុរសៗអ៊ីស្រាអែលនឹងចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងបម្រុង ហើយជាធម្មតាត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចបម្រុងប្រមាណបីបួនសប្តាហ៍ក្នុងមួយឆ្នាំៗរហូតដល់វ័យសែសិបឆ្នាំ។ ស្ដ្រីភាគច្រើនត្រូវបានលើកលែងពីកាតព្វកិច្ចបម្រុង។ ប្រជាជនអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល (លើកលែងតែជនជាតិឌ្រូស) និងអ្នកដែលចូលរួមក្នុងការសិក្សាសាសនាពេញម៉ោងត្រូវបានលើកលែងពីកាតព្វកិច្ចយោធា&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shtrasler |first=Nehemia |date=16 May 2007 |title=Cool law, for wrong population |url=https://www.haaretz.com/news/cool-law-for-wrong-population-1.220687 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101118104941/http://www.haaretz.com/news/cool-law-for-wrong-population-1.220687 |archive-date=18 November 2010 |access-date=8 October 2026 |newspaper=Haaretz}}&lt;/ref&gt; យ៉ាងណា នៅតែមានជនជាតិអារ៉ាប់អ៊ីស្រាអែលមួយភាគតូចស្ម័គ្រចិត្តបម្រើយោធា។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 November 2016 |title=Israel's Arab soldiers who fight for the Jewish state |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-37895021 |publisher=BBC News }}&lt;/ref&gt; ជាលទ្ធផលនៃកម្មវិធីកំណែនទ័ពបែបនេះ ក.ក.អ. មានចំនួនកងទ័ពសកម្មប្រមាណ ១៧៦,៥០០ នាក់ និងកម្លាំងបម្រុងប្រមាណ ៤៦៥,០០០ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យអ៊ីស្រាអែលក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានភាគរយប្រជាជនទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកយោធាខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។&lt;ref name=&quot;IISS_military&quot;&gt;[[#IISS2018|IISS 2018]], pp. 339–340&lt;/ref&gt;

[[File:IDF_Air_Defense_fighters_during_Operation_Guardian_of_the_Walls,_May_2021._I.jpg|thumb|[[ដោមដែក]]គឺជាប្រព័ន្ធការពារប្រឆាំងនឹងគ្រាប់រ៉ុក្កែតផ្លោងដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់។]]

==កំណត់សម្គាល់==
{{Reflist|group=ស}}
{{Reflist|group=fn}}

==ឯកសារយោង==
{{Reflist}}

{{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]]</text>
      <sha1>4leirbmhvr6ngo416r0ekm2w00bf2ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>និកាយសៃវៈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34917</id>
    <revision>
      <id>342013</id>
      <parentid>255431</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[Computer]] ទៅ [[សៃវៈនិកាយ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>255431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20521" sha1="m2gex636r5ac13zum2kh4jcd2e8kkqw" xml:space="preserve">ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ
'''ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ'''
កុំព្យូទ័រគឺជាម៉ាស៊ីនគិតឬគណិតម៉ាស៊ីន ដែអាចផ្លាស់ប្តូរព៏តមានបានយ៉ាងល្អនិងជាក់លាក់ជាទីបំផុតដោយយោងទៅតាមរូបមន្តនិងច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។
កុំព្យូទ័របានលស្ថិតនៅសម្រាប់មនុស្សជាយូរណស់មកហើយ។ដោយវាបានផ្តល់តម្រូវការជាច្រើនដល់មនុស្ស។
កុំព្យូទ័រកាលពីមុនមានទំហំធំនិងមានការបម្រើបម្រាស់បានតិច ក៏ប៉ុន្តែនារពេលបច្ចុប្បន្ននេះកុំព្យូទ័របានក្លាយជាវត្ថុដ៏អស្ចារ្យ និងមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សទូទៅ។វាជាអ្នកផ្តល់ព៍តមានកាន់តែរហ័សនិងទំនើបេជាទីបំផុត។
កុំព្យូទ័រអាចធ្វើអ្វីបានគ្រប់យ៉ាងដែលនណារម្នាក់ចង់ឲ្យេវាធ្វើ កុំព្យូទ័រអាចដោះស្រាយគណិតវិទ្យាពីព្រោះ
អ្នកសរសេរកម្មវិធីបានប្រាប់ពួកគេពីរបៀបដោះស្រាយគណិត
ព្រោះតែកុំព្យូរទ័រមានភាពរហ័សលឿនទំនើបអាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតរាប់លានបានក្នុងមួយវិនាទី។
កុំព្យូទ៧រអាចគ្រប់គ្រងរោងចក្រជាច្រើនដែលពីមុនមកធ្លាប់តែប្រើមនុស្សដើម្បីគ្រប់គ្រងតែពេលនេះពួកគេប្រើតែកុំព្យូទ័រ
ដើម្បីគ្រប់គ្រងវាមានភាពងាយស្រួលនិងប្រសើរជាងមុនឆ្ងាយណាស់។
ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងត្រូវបានបង្កើតនៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សត៏ទី២០( ១៩៤០ -១៩៤៥ ) ។ ធាតុដើមរបស់កុំព្យូទ័រពេលបង្កើតដំបូងមានទំហំធំណាស់ដែលនៅក្នុងបន្ទប់មួយដ៏ធំ វាប្រើប្រាស់ថាមពលច្រើនណាស់។
ពាក្យកុំព្យូទ័រជាពាក្យចាស់ណាស់មកហើយដែលបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យវាជាច្រើនសម័យកាលមកហើយនៅសតវត្សរ៏ចុងក្រោយនេះ។
កុំព្យូទ័រត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Charles Babbage ( 26 December 1791 – 18 October 1871 was born in Walworth ។
ពាក្យកុំព្យូទ័រមានដើមកំណើតមកពីពាក្យឡាតាំង នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី១៧ដែលមានអត្ថន័យថា “ someone who computer “
វចនានុក្រមអាមេរិក Heritage ( ១៩៨០ ) បានដាក់ឈ្មោះអោយកុំព្យូទ័រដំបូងថា “ a person who computes ‘’ កុំព្យូទ័រមានន័យថាបានរួមបញ្ចូលជាមួយនិងសកម្មភាពមនុស្សរហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី២០
ពេលដែលវាអភិវឌ្ឍន៏ជាឧបករណ៏អេឡិចត្រូនិចសម្រាប់កម្មវិធីដែលអាចរក្សា ទទួល និងដំណើរការទិន្ន័យ 
ដូចជាវចនានុក្រមេបស់វេបម៉ាស្ទើរ ( ១៩៨០ ) បានអោយអត្ថន័យវា។
បច្ចុប្បន្នពិភពកុំព្យូទ័រយោងតាមឧបករណ៏របស់កុំព្យូទ័រ ។ [[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x85px]][[File:DM IBM S360.jpg|x85px]]


== '''ប្រភេទកុំព្យូទ័រ''' ==
ចំពោះកុំព្យូទ័រគឺមានការរីកច្រើនណាស់ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីកុំព្យូទ័រ ( Desktop ) គឺមានកុំព្យូទ័រជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពួកវាមានខ្នាតនិងសមត្ថភាពធ្វើការផ្សេងៗពីគ្នា។ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានតាមជំនាន់ដូចតទៅ

== ម៉េនហ្រ្វេម ==
កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើនៅក្នុងអង្គភាពខ្នាតធំ។កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកន្លែងណាមួយ។
កាលពីសម័យមុនដោយផ្គុំឡើងដោយទំហំធំៗជាច្រើនរយមគ្នា ហើយខាងក្នុងនៃទូមានបញ្ចូលឧបករណ៏ផ្សេងៗដែលសមស្របសម្រាប់ការងារក្នុងអង្គភាពដែលត្រូវការ សមត្ថភាពធ្វើការខ្ពស់និងធ្វើការកត់ត្រាទិន្ន័យបានចំនួនច្រើន។វាមានចំនុចខ្សោយត្រង់ថាវាមានទំហំពិបាកក្នុងការទុកដាក់ព្រោះវាត្រូវការកន្លែងធំដើម្បីទុកវា លើសពីនេះទៅទៀតវាមានតម្លៃថ្លៃបើយើងប្រៀបធៀបទៅនឺងកុំព្យូទ័ររបស់យើងបច្ចុប្បន្ននេះ។
== មីនីកុំព្យូទ័រ ==
កុំព្យូទ័រប្រភេទមីនីគេច្រើនប្រើក្នុងអង្គភាពខ្នាតតូចល្មមហើត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងប្រភេទម៉េនហ្រ្វេម 
ហើយវាមានម៉ាស៊ីនដែលអាចស្វែងយល់ពីការងារបានច្រើននិងគ្រប់គ្រាន់
និងបម្រើការចាត់ចែងងទិន្ន័យរបស់វាបានល្អជាងហើយវាអាចរក្សាទុកនូវទិន្ន័យរបស់ទំព័របណ្តាញក្នុងការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈអ៊ិនធឺណែតបានទៀតផង។[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x85px|right]]
[[ឯកសារ:Http://e2.cdn.qnsr.com/OzoDB/s/c/20187882/V1/40-ways-to-make-your-datacenter-more-efficient-bob-300x250.jpg|រូបភាពតូច|ដវដវ]]
== ភីសីកុំព្យូទ័រ ==
ភីសីកុំព្យូទ័រឬត្រូវបានគេហៅម្យ៉ាងទៀតថាមីក្រូកុំព្យូទ័រជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានការពេញនិយមប្រើទូទៅសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា។
វាមានទំហំតូចនិងមានតម្លៃថោកហើយធ្វើការបានធំទូលាយក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ហើយត្រូវបានគេបែងចែកជាប្រភេទនឺងឈ្មោះផ្សេងៗង៥គ្នាជាច្រើនដូចជា

== ឌែសថបកុំព្យូទ័រ ==
ជាកុំព្យូទ័រដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះហើយវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់និងតម្លៃសមរម្យបើប្រៀបធៀបជាមួយនឺងកុំព្យូទ័រប្រភេទផ្សេងៗទៀត។
== ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ ==
ជាកុំព្យូទ័រទំហំតូចអាចយកទៅកាន់ទីកន្លែងដទៃបានយ៉ាងងាយស្រួល បច្ចុប្បន្នវាត្រូវបានគេចាប់ផ្តើមនិយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង។
== ថែប្លែតភីសី ==
ជាកុំព្យូទ័រចេញក្រោយគេបំផុតនិងមានបន្ថែមនូវសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញទិន្ន័យនិងការប្រើសម្លេងបញ្ជាការងារហើជាពិសេសទៅទៀត
វាក៏អាចធ្វើការងារឆ្លាស់គ្នាណូតប៊ូកភីស៊ីបានយ៉ាងងាយទៀតផង។
== ផកឃីតភីសី ==
ជាប្រភេទកុំព្យូទ័រមានទំហំប៉ុនបាទដៃរបស់យើងហើងកំពុងតែទទួលបានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសម័យនេះ
ព្រោះគេអាចយកវាទៅណាមកណាតាមខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួលព្រមទាំងបង្ហាញទិន្ន័យតាមរយៈដងប៉ាកា ( Touch Pen ) ទៀតផង។
កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះសមស្របសម្រាប់អ្នកប្រកបរបររកស៊ីឬជំនួញដាក់តាមខ្លួន
ព្រោះវាមានផលប្រយោជន៏ជាច្រើនដូចជាសម្រាប់ឧ្យយើងកត់ត្រានូវការណាត់ជួបសរសេរឈ្មោះដែលត្រូវការធ្វើការទំនាក់ទំនង
ឬអាចទទួលនិងបញ្ជូនអ៊ីម៉ែលនិងដាក់ផែនការផ្សេងៗព្រមទាំងអាចលេងហ្គេមនិងមើលវីដេអូបានទៀតផង។
== ធាតុផ្សំរបស់កុំព្យូទ័រ ==
កុំព្យូទ័រអាចដំណើរការទៅបានអាស្រ័យដោយធាតុផ្សំរបស់វាសំខាន់ៗពីរគឺ Hardware និង Software។
ហាតវែ ( Hardware )
ពាក្យថា  Hardware របស់កុំព្យូទ័រមានន័យថាគេនិយាយអំពីផ្នែកដែលរឹងរបស់កុំព្យូទ័រដែជាផ្នែកមួយដែលយើងអាចមើលឃើញ
និងអាចប៉ៈបានហើយត្រូវបានគេចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ទៀតរួមមាន Output Device , Input Device , System Unit។ Output Device ជាបំនែកដែលបង្ហាញនឹងបញ្ជូនទិន្ន័យដែលបានរៀបចំដំណើរការពី CPU អោយទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់បានដឹងមិនថាតែការមើលឃើញនិងបន្លឺសម្លេងចេញមកនោះទេ។
ហើយ Output Device មានដូចជា Printer ( ជាឧបករណ៏សម្រាប់បោះពុម្ភទិន្ន័យចេញពីកុំព្យូទ័រដែលចេញជាឯកសារហើយវាត្រូវបានចែកចេញជាបីប្រភេទទៀត
រួមមាន Det Matrix printer , Laser Printer , Injek Printer។Speaker ជាឧបករណ៏សម្រាប់បន្លឺសម្លេងដែលវាធ្វើការជាមួយកាតសម្លេង ( Sound Card ) ។ Monitor ជាឧបករណ៏បង្ហាញលទ្ធផលដែលបានមកពី process របស់ម៉ាស៊ីនអោយអ្នកប្រើប្រាស់បានឃើញ។ Input Device មានទួនាទីបញ្ចូលទិន្ន័យឬទទួលការបញ្ជាពីអ្នកប្រើប្រាស់ ដោយឧបករណ៏ដែលយើងបានដឹងច្បាស់រួចហើយនោះគឺមានដូចជា Video Camera មានទួនាទីប្រហាក់ប្រហែលនឹងម៉ាស៊ីនថតវីឌីអូឌីជីថល ដែលវាភ្ជាប់ទៅនឹងម៉ាស៊ីកុំព្យូទ័រហើយធ្វើការជាមួយនឹងកម្មវិធីផ្សេងៗទៀត។ Scanner ជាឧបករណ៏សម្រាប់ផ្តិតរូបភាពនិងឯកសារដើម្បីបញ្ចូលទៅកាន់ម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ដែលឯកសារមានដូចជារូបថតនិងអត្ថបទ។ Key board ប្រើសម្រាប់វាយឯកសារចូលទៅក្នុងកុំព្យូទ័រ។ Microphone មានទួនាទីបញ្ជូនសម្លេងនិងទិន្ន័យទៅកាន់កុំព្យូទ័រ។ Mouse ប្រើសម្រាប់បញ្ជាអោយធ្វើការចង្អុលបង្ហាញនិងជ្រើសរើស Item នៅលើអេក្រង់ 
គេបានបែងចែកជាពីកន្លែសម្រាប់ចុចដែលមានការកែប្រែ Mouse អោយមានជើងនៅចំកណ្តាលដើម្បីរតំកិល Mouse អោយបានលឿន។
System Unit
ជាកែសដែលផ្ទុករាល់សមាសធាតុសំខាន់ៗរបស់កុំព្យូទ័រមានដូចជា បន្ទះមេ Main ដែលបានទ្រទ្រង់នៅសមាសធាតុអេឡិចត្រូនិច Component។ RAM ( Random Access Memory ការទុកទិន្ន័យរបស់ RAM ជាការរក្សាទុកបណ្តោះអាសន្នហើយវានឹងបាត់បង់ទិន្ន័យពេលដែលកុំព្យូទ៧រត្រូវបិត។

CPU
អង្គគណនី Central Processing Unit ជាកន្លែងទទួលទិន្ន័យមានទួនាទីចម្បងក្នុងការដំណើការទិន្ន័យនិងត្រួតពិនិត្យកិច្ចការគ្រប់គ្រងទាំងអស់។
ប្រវត្តិនៃការគិតលេខ
ការបង្កើត
គ្មាននណារម្នាក់ដឹងថាតើនណារជាអ្នកបង្កើតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងទេ។នេះដោយសារតែពាក្យ”កុំព្យូទ័រ”ធ្លាប់តែមានន័យថាជាមនុស្សម្នាក់បានធ្វើចំនោទដូចជាការងាររបស់គេ ( កុំព្យូទ័រមនុស្សមានន័យថាមនុស្សចូលចិត្តគិតឬគិតច្រើន ) ពីព្រោះទាំងនេះមនុស្សមួយចំនួននិយាយថាមនុស្សជាច្រើផលិតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូង។មនុស្សកុំព្យូទ័រទទួលការធុញទ្រាន់
និងការធ្វើដដែលៗក្នុងការដោះស្រាយចំនោទច្រំដែលហើយក៏បានបង្កើតវិធី ( ក្រឿងយន្តប្រើក្នុងការគិតដូចជាក្បាច់នពន្ត ) ដើម្បីជួយពួកគេទទួលបានចម្លើយពីបញ្ហារបស់ពួកគេ។ដោយការវិវត្តនៃម៉ាស៊ីនេះបានក្លាយទៅជាកុំព្យូទ័រ។
កុំព្យូទ័រដំបូងគេ
មនិស្សមានបញ្ហាជាច្រើនជាមួយការដោះស្រាយលេខឬការគិតលេខ។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះពួកគេគឺបានព្យាយាមធ្វើចំនួន៥៨៤ដង៣២២០ក្នុងការដោះស្រាយលំហាត់ វាមានការលំបាកក្នុងការចងចាំអោយបានគ្ប់ជំហាន។មនុស្សបានបង្កើតវិធីដើម្បីជួយពួកគេក្នុងការចងចាំដែលពួកគេមានបញ្ហា។
បញ្ហាផ្សេងទៀតរបស់មនុស្សមានគឺថាពយកគេត្រូវតែធ្វើបញ្ហាអោយបានដូចគ្នាម្តងហើយម្តងទៀត។
អ្នកគិតលុយធ្លាប់ធ្វើការប្តូរជារៀងរាល់ថ្ងៃក្នុងខួរក្បាលរបស់ពួកគេឬជាមួយក្រដាសដែលវិធីនេះត្រូវជំណាយពេលច្រើន
ហើយក៏មានកំហុសច្រើនដែរដើម្បីដោះស្រាយមនុស្សបានបង្កើតម៉ាស៊ីនដែលធ្វើអោយវត្ថុទាំងឡាយមានភាពដដែលៗ។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រផ្នែកនេះត្រូវបានគេហៅថា”ប្រវត្តិការគិតដែលមានលក្ខណៈស្វ័យប្រវត្តិ”ដែលជាប្រយោគរវើរវាយសម្រាប់ប្រវត្តិនៃម៉ាស៊ីន
ដែលបង្កើតវាងាយស្រូលសម្រាប់មនុស្សដោះស្រាយបញ្ហាក្ុងការគិតដែលមានលក្ចណៈដដែលនិងការពារក្នុងការមានកំហុសក្នុងការគិតជាដើម។


[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្ត]]​ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ]]</text>
      <sha1>m2gex636r5ac13zum2kh4jcd2e8kkqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342015</id>
      <parentid>342013</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ឯកសារយោង</comment>
      <origin>342015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="n02p1bojoxz5x68nekznn3f5legybae" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Preah Khan - 012 Yoni and Linga (8578913749).jpg|រូបភាពតូច| [[ព្រះសិវលិង្គ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។]]
'''សៃវៈនិកាយ''' ឬ '''ព្រះសិវៈនិយម''' គឺជានិកាយដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]]{{sfn|Bisschop|2020|pages=15-16}}{{sfn|Bisschop|2011}}{{sfn|Chakravarti|1986|p=1}}ជា[[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះអាទិទេព]]កំពូលបំផុត។ អ្នកដែលគោរពតាមនិកាយនេះ ត្រូវបានគេហៅថា សៃវៈនិកាយិក ឬ សៃវៈ (Shaivites)។{{sfn|Preston}}{{sfn|Johnson|Grim|2013|p=400}}{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=474}} 

== ចំណុចសំខាន់ៗនៃសៃវៈនិកាយ == 
* [[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះអាទិទេព]]កំពូល គឺជាជឿជាក់ថាព្រះសិវៈគឺជាអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងអ្នកបំផ្លាញលោក (ផ្ទុយពីតាមគំនិតទូទៅដែលថាព្រះសិវៈជាអ្នកបំផ្លាញតែមួយមុខ)។ ទ្រង់ជាតថភាពពិតតែមួយគត់ (Brahman)។
* គោលដៅចុងក្រោយ៖ គឺការសម្រេចបាននូវ មោក្សៈ (Moksha) ឬការរួចផុតពីវាលវដ្តសង្សារ (ការចាប់ជាតិថ្មី) តាមរយៈការរួមបញ្ចូលព្រលឹងបុគ្គល (Atman) ជាមួយព្រះសិវៈ។
* និមិត្តសញ្ញាសំខាន់៖ ការគោរពបូជា '''[[ព្រះសិវលិង្គ]]''' ដែលជានិមិត្តសញ្ញាតំណាងឱ្យថាមពលបង្កើតលោក និងភាពគ្មានទីបញ្ចប់របស់ព្រះសិវៈ។
• ការអនុវត្ត៖ ផ្តោតលើការធ្វើយោគៈ (Yoga) ការតាំងសមាធិ ការសូត្រមន្ត (ដូចជាមន្ត'''[[ឱម នមះ សិវះ]]''') និងការធ្វើពលិកម្មឬពិធីបុណ្យផ្សេងៗ (ដូចជាបុណ្យ '''[[ពិធីបុណ្យមហាសិវរាត្រី|មហាសិវរាត្រី]]''')។

== មើលផងដែរ ==
* [[វៃស្ណវៈនិកាយ)|វៃស្ណវៈនិកាយ ឬ ព្រះវិស្ណុនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>n02p1bojoxz5x68nekznn3f5legybae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342016</id>
      <parentid>342015</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ចំណុចសំខាន់ៗនៃសៃវៈនិកាយ */</comment>
      <origin>342016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3751" sha1="qr7rslzpd2s77lljclf7oembnouxiuf" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Preah Khan - 012 Yoni and Linga (8578913749).jpg|រូបភាពតូច| [[ព្រះសិវលិង្គ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។]]
'''សៃវៈនិកាយ''' ឬ '''ព្រះសិវៈនិយម''' គឺជានិកាយដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]]{{sfn|Bisschop|2020|pages=15-16}}{{sfn|Bisschop|2011}}{{sfn|Chakravarti|1986|p=1}}ជា[[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះអាទិទេព]]កំពូលបំផុត។ អ្នកដែលគោរពតាមនិកាយនេះ ត្រូវបានគេហៅថា សៃវៈនិកាយិក ឬ សៃវៈ (Shaivites)។{{sfn|Preston}}{{sfn|Johnson|Grim|2013|p=400}}{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=474}} 

== ចំណុចសំខាន់ៗនៃសៃវៈនិកាយ == 
* [[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះអាទិទេព]]កំពូល គឺជាជឿជាក់ថាព្រះសិវៈគឺជាអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងអ្នកបំផ្លាញលោក (ផ្ទុយពីតាមគំនិតទូទៅដែលថាព្រះសិវៈជាអ្នកបំផ្លាញតែមួយមុខ)។ ទ្រង់ជាតថភាពពិតតែមួយគត់ (Brahman)។
* គោលដៅចុងក្រោយ៖ គឺការសម្រេចបាននូវ មោក្សៈ (Moksha) ឬការរួចផុតពីវាលវដ្តសង្សារ (ការចាប់ជាតិថ្មី) តាមរយៈការរួមបញ្ចូលព្រលឹងបុគ្គល (Atman) ជាមួយព្រះសិវៈ។
* និមិត្តសញ្ញាសំខាន់៖ ការគោរពបូជា '''[[ព្រះសិវលិង្គ]]''' ដែលជានិមិត្តសញ្ញាតំណាងឱ្យថាមពលបង្កើតលោក និងភាពគ្មានទីបញ្ចប់របស់ព្រះសិវៈ។
* ការអនុវត្ត៖ ផ្តោតលើការធ្វើយោគៈ (Yoga) ការតាំងសមាធិ ការសូត្រមន្ត (ដូចជាមន្ត'''[[ឱម នមះ សិវះ]]''') និងការធ្វើពលិកម្មឬពិធីបុណ្យផ្សេងៗ (ដូចជាបុណ្យ '''[[ពិធីបុណ្យមហាសិវរាត្រី|មហាសិវរាត្រី]]''')។

== មើលផងដែរ ==
* [[វៃស្ណវៈនិកាយ)|វៃស្ណវៈនិកាយ ឬ ព្រះវិស្ណុនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>qr7rslzpd2s77lljclf7oembnouxiuf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342017</id>
      <parentid>342016</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សៃវៈនិកាយ]] ទៅ [[និកាយសៃវៈ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3751" sha1="qr7rslzpd2s77lljclf7oembnouxiuf" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Preah Khan - 012 Yoni and Linga (8578913749).jpg|រូបភាពតូច| [[ព្រះសិវលិង្គ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។]]
'''សៃវៈនិកាយ''' ឬ '''ព្រះសិវៈនិយម''' គឺជានិកាយដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគោរពបូជា[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]]{{sfn|Bisschop|2020|pages=15-16}}{{sfn|Bisschop|2011}}{{sfn|Chakravarti|1986|p=1}}ជា[[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះអាទិទេព]]កំពូលបំផុត។ អ្នកដែលគោរពតាមនិកាយនេះ ត្រូវបានគេហៅថា សៃវៈនិកាយិក ឬ សៃវៈ (Shaivites)។{{sfn|Preston}}{{sfn|Johnson|Grim|2013|p=400}}{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=474}} 

== ចំណុចសំខាន់ៗនៃសៃវៈនិកាយ == 
* [[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះអាទិទេព]]កំពូល គឺជាជឿជាក់ថាព្រះសិវៈគឺជាអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងអ្នកបំផ្លាញលោក (ផ្ទុយពីតាមគំនិតទូទៅដែលថាព្រះសិវៈជាអ្នកបំផ្លាញតែមួយមុខ)។ ទ្រង់ជាតថភាពពិតតែមួយគត់ (Brahman)។
* គោលដៅចុងក្រោយ៖ គឺការសម្រេចបាននូវ មោក្សៈ (Moksha) ឬការរួចផុតពីវាលវដ្តសង្សារ (ការចាប់ជាតិថ្មី) តាមរយៈការរួមបញ្ចូលព្រលឹងបុគ្គល (Atman) ជាមួយព្រះសិវៈ។
* និមិត្តសញ្ញាសំខាន់៖ ការគោរពបូជា '''[[ព្រះសិវលិង្គ]]''' ដែលជានិមិត្តសញ្ញាតំណាងឱ្យថាមពលបង្កើតលោក និងភាពគ្មានទីបញ្ចប់របស់ព្រះសិវៈ។
* ការអនុវត្ត៖ ផ្តោតលើការធ្វើយោគៈ (Yoga) ការតាំងសមាធិ ការសូត្រមន្ត (ដូចជាមន្ត'''[[ឱម នមះ សិវះ]]''') និងការធ្វើពលិកម្មឬពិធីបុណ្យផ្សេងៗ (ដូចជាបុណ្យ '''[[ពិធីបុណ្យមហាសិវរាត្រី|មហាសិវរាត្រី]]''')។

== មើលផងដែរ ==
* [[វៃស្ណវៈនិកាយ)|វៃស្ណវៈនិកាយ ឬ ព្រះវិស្ណុនិយម]]
* [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] 
* [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 
* [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]]
* [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]

== ឯកសារយោង ==
{{reflist}}

{{commons category}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>qr7rslzpd2s77lljclf7oembnouxiuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អាសនា</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35258</id>
    <revision>
      <id>342030</id>
      <parentid>285275</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14478" sha1="bcuclufnihk45n04onxim3jmqa3znl7" xml:space="preserve">អាសនា (អង់គ្លេស: Altar) ជាកន្លែងថ្វាយតង្វាយដុត នៅក្នុងព្រះវិហារ។ ជាអ្វីដែលគេសង់ឡើងសម្រាប់ជាទីថ្វាយតង្វាយ ដូចជាយញ្ញបូជាជាដើម សម្រាប់គោលបំណងសាសនា។

ជាធម្មតា អាសនាត្រូវបានគេឃើញមាននៅតាមស្តូបនានា ហើយវាអាចស្ថិតនៅក្នុងព្រះវិហារ និងកន្លែងថ្វាយបង្គំផ្សេងៗទៀតដែរ។ សព្វថ្ងៃនេះ អាសនាត្រូវបានប្រើនៅក្នុងសាសនាគ្រីស្ទ សាសនាព្រះពុទ្ធ សាសនាហ៊ីនឌូ សាសនាស៊ីនតូ និងសាសនាតៅជាដើម។

=== ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ===
អាសនា (ភាសាហេព្រើរ {{lang-he|'''מזבח'''}}, '''''mizbe'ah''''', &quot;កន្លែងសម្លាប់សត្វដើម្បីធ្វើយញ្ញបូជា ឬ កន្លែថ្វាយយញ្ញបូជា&quot;)&lt;ref&gt;&quot;Altar&quot;, ''[[Encyclopedia Biblica]]''&lt;/ref&gt; តាមរយៈព្រះគម្ពីជាភាសារហេព្រើរបានឲ្យដឹងថា អាសនាជាទូទៅធ្វើពីដី ឬពីថ្្មដែលគ្មានរាងកំណត់ច្បាស់លាស់។&lt;ref&gt;({{bibleverse||Exodus|20:24|KJV}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;({{bibleverse-nb||Exodus|20:25|KJV}})&lt;/ref&gt; ជាទូទៅ អាសនាត្រូវបានគេដាក់បញ្ឈរនៅកន្លែងដែលអាចមើលឃើញច្បាស់&lt;ref&gt;({{bibleverse||Genesis|22:9|KJV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{bibleverse||Ezekiel|6:3|KJV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{bibleverse|2|Kings|23:12|KJV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{bibleverse-nb|2|Kings|16:4|KJV}}{{bibleverse-nb|2|Kings|23:8|KJV}})&lt;/ref&gt; អាសនាដំបូង ត្រូវាបានកត់ត្រាក្នុងព្រះគម្ពីជាភាសាហេព្រើរ ដែលត្រូវបានដាក់បញ្ឈរដោយណូអេ។&lt;ref&gt;({{bibleverse||Genesis|8:20|KJV}})&lt;/ref&gt; ដោយអ័រប្រាហាំ&lt;ref&gt;({{bibleverse||Genesis|12:7|KJV}} {{bibleverse-nb||Genesis|13:4|KJV}} {{bibleverse-nb||Genesis|22:9|KJV}})&lt;/ref&gt; ដោយអ៊ីសាក&lt;ref&gt;({{bibleverse||Genesis|26:25|KJV}})&lt;/ref&gt; ដោយយ៉ាកុប&lt;ref&gt;({{bibleverse-nb||Genesis|33:20|KJV}} {{bibleverse-nb||Genesis|35:1-3|KJV}})&lt;/ref&gt; និងដោយម៉ូសេ&lt;ref&gt;({{bibleverse||Exodus|17:15|HE}}&lt;/ref&gt;។

== សាសនាគ្រីស្ទ ==
ពាក្យ &quot;អាសនា&quot; នៅក្នុងភាសាក្រិក θυσιαστήριον (សូមមើល:[[wikt:θυσία|θυσία]]), មានប្រើ២៤ដង នៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។  ជាពិសេស នៅកណ្ឌគម្ពីរហេព្រើរ 13:10 &lt;ref&gt;{{bibleverse||Hebrews|13:10|KJV}}&lt;/ref&gt; បង្ហាញឲ្យឃើញថា គ្រីស្ទានមានអាសនាមួយដែលពួកអ្នកមិនជឿព្រះយេស៊ូវមិនអាចចូលរួមបានឡើយ។

&lt;ref&gt;[http://www.acbc.catholic.org.au/documents/200707031933.pdf General Instruction of the Roman Missal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720091216/http://www.acbc.catholic.org.au/documents/200707031933.pdf|date=July 20, 2008}}, 303&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sacredarchitecture.org/pubs/saj/articles/biblical_roots.php The Biblical Roots of Church Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124173943/https://www.sacredarchitecture.org/pubs/saj/articles/biblical_roots.php |date=2020-11-24 }} by Helen Dietz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://members.aol.com/liturgialatina/pontificale/041.htm/ ''De ecclesiae dedicatione seu consacratione'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ecclesiacatholica.com/missale%20romanum/ritus%20servandus.htm/ Ritus servandus Missae, V, 3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.usccb.org/liturgy/current/revmissalisromanien.shtml |title=General Instruction of the Roman Missal, 299. |access-date=2017-06-28 |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806061639/http://www.usccb.org/liturgy/current/revmissalisromanien.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://members.aol.com/liturgialatina/pontificale/047.htm De altarium portatilium consecratione]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.usccb.org/liturgy/current/revmissalisromanien.shtml |title=General Instruction of the Roman Missal, 298 |access-date=2017-06-28 |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806061639/http://www.usccb.org/liturgy/current/revmissalisromanien.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[General Instruction of the Roman Missal]] (GIRM), 298&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;GIRM, 301; [http://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P4K.HTM canon 1236 of the Code of Canon Law]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rite of Dedication of a Church and an Altar, Chapter II, 5; cf. GIRM, 302 and canon 1237 §2 of the Code of Canon Law&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rite of Dedication of a Church and an Altar, Chapter VI, 4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;GIRM, 303&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;GIRM, 299&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;GIRM, 304-308&lt;/ref&gt;

==== ព្រះវិហារប្រូតេស្តង់ ====
[[ឯកសារ:Jesuskirken_Copenhagen_quire.jpg|រូបភាពតូច|អាសនានៅព្រះវិហារព្រះយេស៊ូវលូធើរ៉ាន (the Lutheran [[Jesus Church, Valby|Jesus Church]]) ក្នុងសង្កាត់ [[Valby]], រដ្ឋធានី [[Copenhagen]]។]]
មានអាសនាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនក្នុងនិកាយប្រូតេស្តង់។ ព្រះវិហារខ្លះ ដូចជាលូធើរ៉ាន( [[Lutheranism|Lutheran]]), មានអាសនាជាច្រើនស្រដៀងគ្នាអាសនារបស់ខាងអង់គ្លីកង់ (Anglican )ឬ កាតូលិច ដែលគេប្រើសម្រាប់ពិធីលៀងព្រះអម្ចាស់ ([[Eucharist|Lord's Supper)។]] ព្រះវិហាររបស់ពួកកាលវិន បាបទីស្ទ ខនហ្គ្រីហ្គេសិនណល និងក្រុមដែលគ្មាននិកាយ ព្រះវិហារទាំងនេះគ្មានអាសនាទេ ប៉ុន្តែគេមានតុសម្រាប់ធ្វើពិធីប្រកបគ្នា ([[Communion Table]]) ជំនួសវិញ ដែលតុនោះលម្អរទៅដោយក្រណាត់ផាឌិប មានព្រះគម្ពីរដែលបើកស្រាប់ និងមានទានមួយគូ។ តុនេះមិនមែនសំដៅទៅលើ &quot;អាសនា&quot; ព្រោះគេមិនបានឃើញមានការធ្វើពិធីប្រកបដ៏វិសុទ្ធ [[Eucharist|(Holy Communion]]) ឡើយ។&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=DG8cm43l7jIC&amp;pg=PA58 Michael Keene, ''Christian Churches''] Nelson Thornes 2001{{ISBN|978-0-7487-5288-1}}, p. 58&lt;/ref&gt;  តុខ្លះត្រូេវបានដាក់នៅមួយកន្លែង តុខ្លះទៀតត្រូវបានលើកយកមកដាក់នៅពេលណាមានការធ្វើពិធីប្រកបដ៏វិសុទ្ធ។&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trinitybaptist.org/assets/1056/wedding_policies1-09.pdf |title=Trinity Baptist Church |access-date=2017-06-28 |archivedate=2011-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111226035145/http://www.trinitybaptist.org/assets/1056/wedding_policies1-09.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rIQO6nnUbhkC&amp;pg=PA274&amp;dq=Cox+%22no+altar+of+any+kind%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=dr_XUd3EOumf7Aagn4CQDw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Cox%20%22no%20altar%20of%20any%20kind%22&amp;f=false Harvey Cox, ''Fire from Heaven''] ''(Da Capo Press 2001 {{ISBN|978-0-7867-3134-3}}), p. 274''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=60oHksliJYEC&amp;pg=PA57 Elaine J. Lawless, ''God's Peculiar People''] ''(University of Kentucky 2005 {{ISBN|978-0-8131-9141-6}}), p. 57''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=BVhLNYT732AC&amp;pg=PA95 Gary Bouma, ''Australian Soul''] ''(Cambridge University Press 2006 {{ISBN|978-1-139-45938-9}}), p. 95''&lt;/ref&gt;
[[ឯកសារ:Bavnehøj_Kirke_alter.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|អាសនាដែលធ្វើឡើងក្នុងពេលជាមួយគ្នា នៅ Lutheran [[:da:Bavnehøj Kirke|Bavnehøj Kirke]].]]
ព្រះវិហារខាងនិកាយមេតូឌីស និងព្រះវិហារខាងនិកាយអ៊ីវិនជែលិីខល ([[Evangelicalism|evangelical]]) ខ្លះ ក៏មានអាសនាដែរ ដែលគេឲ្យឈ្មោះថា អាសនាហៅ ([[altar call]]), ជាកន្លែងដែលគេអញ្ជើញពួកអ្នកជឿថ្មីៗ ដែលចង់ធ្វើការប្ដេជ្ញាខាងវិញ្ញាណចំពោះព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ ឲ្យមកខាងមុខជាសាធារណៈ។&lt;ref name=&quot;Warren&quot;&gt;{{cite book|title=Preaching for Life Change Seminar: International Version|last=Warren|first=Rick|publisher=|year=|isbn=|page=81|chapter=Communicating to Change Lives - Teaching Notes|quote=The come forward invitation is a method that's only about 180 years old. It was invented by Methodist churches in the late 17th century and later picked up and popularized by Charles Finney in the mid-1800s—and the majority of evangelical churches use that form today.|month=}}&lt;/ref&gt;  អាសនានេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះដូច្នេះ គឺដោយសារតែពួកអ្នកដែលទូលអង្វរត្រូវលត់ជង្គង់នៅត្រង់បង្កាន់ដៃដែលនៅជុំវិញអាសនា នៅបរិវេនខាងមុខអាសនានោះ នៅពេលការថ្លែងព្រះបន្ទូលបានបញ្ចប់។&lt;ref name=&quot;Goodwin1977&quot;&gt;{{cite book|title=Stories of Western Loggers|last=Goodwin|first=Alonzo T.|publisher=Loggers World|accessdate=28 January 2017|year=1977|page=88|language=English|quote=Every Methodist church has an altar rail below the pulpit platform where penitent folk can kneel and pray if they desire to seek divine help.}}&lt;/ref&gt; ពួកអ្នកដែលមកខាងមុខ ត្រូវអធិស្ឋានដើម្បីឲ្យបានសង្គ្រោះពីបាប។ នៅក្នុងនិកាយអ៊ីវិនជែលិីខល (evangelical) យល់ថា ប្រសិនបើគេអធិស្ឋានអស់ពីចិត្ត នោះគេទទួលបានសេចក្ដីសង្គ្រោះ។ 

អាសនានៅក្នុងព្រះវិហារលូធើរ៉ាន មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងអាសនារបស់រ៉ូមែនកាតូលិច និងអង់គ្លីកង់។ ពួកលូធើរ៉ានជឿថាអាសនាតំណាងឲ្យព្រះគ្រីស្ទ ហើយគួរតែត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើពិធីញែកជាវិសុទ្ធ និងដើម្បីរៀបចំពិធីលៀងព្រះអម្ចាស់ (Eucharist)។&lt;ref name=&quot;ELCA&quot;&gt;''Altar Guild and Sacristy Handbook'' by S. Anita Stauffer ([[Augsburg Fortress]])&lt;/ref&gt; អាសនាខាងលូធើរ៉ាន ជាធម្មតាធ្វើពីថ្មក្រានីត ប៉ុន្តែក៏មានប្រើវត្ថុធាតុដើមផ្សេងៗទៀតដែរ ហើយអាសនានេះមានដាក់ឈើឆ្កាងនៅខាងលើ។&lt;ref name=&quot;ELCA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20031227005224/http://www.lcms.org:80/pages/internal.asp?NavID=3934 LCMS vs. Catholic churches]). Retrieved 2010-01-18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Isabel Hapgood. ''Service Book of the Holy Orthodox-Catholic Apostolic Church'' (Antiochian Orthodox Christian Archdiocese, 1975), p. 614.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Liu Zhongyu, &quot;The Relationships between Confucianism, Buddhism, Taoism and Folk Custom&quot;, Journal ''Shijie Zongjiao'', 1996: 24-32 (Regarding &quot;baibai&quot; as the term for the act of offering incense as a form of worship.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Silvers, Brock. ''The Taoist Manual'' (Honolulu: Sacred Mountain Press, 2005), p. 74&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Liu Zhong|others=Translated by Lü Pengzhi|title=Burning Incense and Worshiping Spirits|work=Daoist Folk Customs|publisher=Taoist Culture and Information Centre|url=http://www.eng.taoism.org.hk/religious-activities%26rituals/daoist-folk-customs/pg4-8-1.asp|accessdate=2007-07-05|archivedate=2007-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929102702/http://www.eng.taoism.org.hk/religious-activities%26rituals/daoist-folk-customs/pg4-8-1.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://orgs.carleton.edu/Druids/ARDA/ARDA-03.pdf |title=Liturgy of the Druids |access-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921074336/http://orgs.carleton.edu/druids/arda/ARDA-03.pdf |archive-date=2017-09-21 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=high place|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|year=2007|url=http://www.britannica.com/eb/article-9040403|accessdate=2007-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080105174348/http://www.britannica.com/eb/article-9040403|archivedate=January 5, 2008&lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

== កំណត់ចំណាំ ==
{{Reflist|2}}

== ឯកសារយោង ==
{{refbegin}}
*{{Nuttall}}
*{{eastons}}
{{refend}}</text>
      <sha1>bcuclufnihk45n04onxim3jmqa3znl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ដាណឺម៉ាក</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38904</id>
    <revision>
      <id>342011</id>
      <parentid>332616</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T00:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103830" sha1="kzg7igcj6xgs4bp2uea70tlzfibkcz5" xml:space="preserve">{{about|ទឹកដីមាតុបុរៈដាណឺម៉ាក|រដ្ឋអធិបតេយ្យ|ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក|ការប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ}}
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស
| conventional_long_name = ដាណឺម៉ាក&lt;!--សូមកុំបញ្ចូលឈ្មោះ ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក ព្រោះវាជាអត្ថបទដាច់ដោយឡែកមួយស្រាប់ហើយ--&gt;
| native_name = {{nobold|''Danmark'' ([[ភាសាដាណឺម៉ាក]])}}
| common_name = ដាណឺម៉ាក
| image_flag = Flag of Denmark.svg{{!}}border
| flag_type = [[ទង់ជាតិដាណឺម៉ាក|ទង់ជាតិ]]
| image_coat = National coat of arms of Denmark.svg
| symbol_width = 75px
| symbol_type = [[វរលញ្ឆករដាណឺម៉ាក|វរលញ្ឆករ]]
| national_motto = {{small|([[ព្រះបាវចនានៃរាជាធិបតេយ្យដាណឺម៉ាក|ព្រះបាវចនា]])}}&amp;nbsp;&quot;{{lang|da|Guds hjælp, folkets
kærlighed, Danmarks styrke}}&quot;&lt;ref group=&quot;ស&quot;&gt;&quot;Guds hjælp, folkets kærlighed, Danmarks styrke&quot; ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយព្រះមហាក្សត្រិយានី[[ម៉ារហ្គ្រេថឺរទី ២ នៃប្រទេសដាណឺម៉ាក|ម៉ាហ្ក្រេតទី២]] ជាភាសាជម្រើសរបស់ទ្រង់ (valgsprog)។&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{midsize|(ខ្មែរ៖ &quot;ជំនួយព្រះជាម្ចាស់ សេចក្តីស្រឡាញ់របស់ប្រជាជន កម្លាំងប្រជាជាតិដាណឺម៉ាក&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite web |title = Royal House |url = https://www.kongehuset.dk/en/the-royal-house/regentparret/hm-the-queen |publisher = [[ព្រះរាជត្រកូលដាណឺម៉ាក]] |website = www.kongehuset.dk |access-date = 16 កុម្ភៈ 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151223021154/http://www.kungahuset.se/royalcourt/monarchytheroyalcourt/themonarchyinsweden/mottoesofthemonarchs.4.396160511584257f2180004713.html |archive-date = 23 ធ្នូ 2015 |url-status = dead |df = dmy-all |archivedate = 2015-12-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20151223021154/http://www.kungahuset.se/royalcourt/monarchytheroyalcourt/themonarchyinsweden/mottoesofthemonarchs.4.396160511584257f2180004713.html }}&lt;/ref&gt;)
| other_symbol = ''[[មានប្រទេសជាទីស្នេហា|Der er et yndigt land]]''&lt;br /&gt;(ខ្មែរ៖ &quot;មានប្រទេសជាទីស្នេហា&quot;)&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:United States Navy Band - Der er et yndigt land.ogg|center]]&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;''[[Kong Christian stod ved højen mast]]''{{refn|''កុងគ្រីស្ទាន'' គឺស្មើគ្នានឹងភ្លេងជាតិដែរ ប៉ុន្តែវាជាទូទៅត្រូវបានប្រើប្រាស់តែក្នុងឱកាសព្រះរាជពិធីផ្សេងៗ និងពិធីយោធាប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Not one but two national anthems|url=http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems/|publisher=[[ក្រសួងការបរទេសដាណឺម៉ាក]]|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515093426/http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems|archive-date=15 ឧសភា 2014|url-status=dead|archivedate=2014-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140515093426/http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems}}&lt;/ref&gt;|group=&quot;ស&quot;}}&lt;br /&gt;(ខ្មែរ៖ &quot;ព្រះរាជាគ្រីស្ទានទ្រង់ឈរក្បែរដងក្តោងដ៏ឧត្តម&quot;)&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:United States Navy Band - Kong Kristian stod ved højen mast.ogg|center]]&lt;/div&gt;
| other_symbol_type = [[ភ្លេងជាតិដាណឺម៉ាក|ភ្លេងជាតិ]]:
| image_map = Denmark in European Union.svg
| map_width = 250px
| image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសដាណឺម៉ាក (ក្រហម) នៅសហភាពអឺរ៉ុប
| capital_type = រាជធានី
| capital = [[កូពែនហាក]]
| coordinates = {{Coord|55|43|N|12|34|E|type:city}}
| largest_city = capital
| official_languages = [[ភាសាដាណឺម៉ាក]]
| regional_languages = [[ភាសាអាល្លឺម៉ង់]]&lt;ref group=&quot;ស&quot;&gt;ភាសាអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាភាសាជនជាតិភាគតិចដែលត្រូវបានការពារនៅក្នុងតំបន់[[ជូតលែនខាងត្បូង]]នៃប្រទេសដាណឺម៉ាក។&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups = {{Plainlist|
* ៨៦.១១% [[ជនជាតិដាណឺម៉ាក]]{{refn|group=&quot;ស&quot;|រាប់ទាំង[[ជនជាតិហ្វេរ៉ូ]] [[ជនជាតិដើម|ក្រុមជនជាតិដើម]] [[ជនជាតិអ៊ីនុត]], និង[[ក្រុមជនជាតិភាគតិច]][[ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]]}}
* ១៣.៨៩% [[អន្តោប្រវេសន៍ទៅដាណឺម៉ាក|មិនជាជនជាតិដាណឺម៉ាក]]
}}
| ethnic_groups_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.retsinformation.dk/eli/ltc/1997/97|title=Bekendtgørelse af ILO-konvention nr. 169 af 28. juni 1989 vedrørende oprindelige folk og stammefolk i selvstændige stater|date=9 October 1997|website=Retsinformation.dk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://um.dk/da/udenrigspolitik/lande-og-regioner/den-dansk-tyske-mindretalsordning/|title=Den dansk-tyske mindretalsordning|website=UM.dk|access-date=2022-02-16|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929171028/https://um.dk/da/udenrigspolitik/lande-og-regioner/den-dansk-tyske-mindretalsordning/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year = ២០២០
| religion = {{unbulleted list 
|៧៥.៨% [[គ្រិស្តសាសនានៅដាណឺម៉ាក|គ្រិស្តសាសនា]]&lt;br/&gt;—៧៤.៣% [[ព្រះសហគមន៍គ្រិស្តនៅដាណឺម៉ាក|ព្រះសហគមន៍គ្រិស្តនៃដាណឺម៉ាក]]&lt;br/&gt;—១.៥% និកាយគ្រិស្តដទៃទៀត
|១៩.១% គ្មានជំនឿសាសនា
|៤.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅដាណឺម៉ាក|ឥស្លាមសាសនា]]
|០.៧% [[សាសនានៅដាណឺម៉ាក|សាសនាផ្សេងៗទៀត]]}}
| religion_year          = ២០២០
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.km.dk/folkekirken/kirkestatistik/folkekirkens-medlemstal/|title=(ដាណឺម៉ាក) Folkekirkens medlemstal|publisher=Kirkeministeriet|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|archivedate=2016-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413042049/http://www.km.dk/folkekirken/kirkestatistik/folkekirkens-medlemstal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.religion.dk/religionsanalysen/hvor-mange-indvandrer-lever-i-danmark|title=(ដាណឺម៉ាក) Hvor mange muslimer bor der i Danmark?|publisher=Religion.dk|date=8 February 2018|last=Arly Jacobsen|first=Brian|access-date=16 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;
| membership_type = [[រដ្ឋអធិបតេយ្យ]]
| membership = [[ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក]]
| government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រព័ន្ធសភា|អាស្រ័យសភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]]
| leader_title1 = [[ព្រះមហាក្សត្រដាណឺម៉ាក|ព្រះមហាក្សត្រ]]
| leader_name1 = [[ហ្វ្រេដេរីគទី១០]]
| leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីដាណឺមាក|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]
| leader_name2 = [[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]
| legislature = [[ហ្វុលកេទីង]]
| sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រដាណឺម៉ាក|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]
| established_event2 = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រដាណឺម៉ាក#មជ្ឈិមសម័យ|បង្រួបបង្រួម]]
| established_date2 = ប្រ. សតវត្សទី៨{{sfn|Stone|Bain|Booth|Parnell|2008|p=31}}
| established_event3 = {{nowrap|[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញដាណឺម៉ាក|ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}}
| established_date3 = ៥ មិថុនា ១៨៤៩
| established_event4 = [[ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក]]
| established_date4 = ២៤ មីនា ១៩៤៨
| area_size = 1 E7
| area_km2 = ៤២,៩៣៣&lt;!--{{ត្រឹមឆ្នាំ២០១៧}}--&gt;
| area_label = មាតុបុរៈដាណឺម៉ាក់
| area_footnote = &lt;ref name=area&gt;{{cite web|url=http://www.statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=ARE207&amp;PLanguage=1&amp;PXSId=0&amp;wsid=cftree|title=Area by region – StatBank Denmark – data and statistics|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ទី១៣០
| percent_water = ១.៧៤ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|publisher=(OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៥,៨៧៣,៤២០&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population and population projections|url=https://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning|publisher=Statistics Denmark|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030090527/https://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning|archive-date=30 តុលា 2018|url-status=dead|archivedate=2018-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181030090527/https://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;ស&quot;&gt;ព្រះរាជាណាចក្រទាំងមូលមានចំនួនប្រជាជនសរុប ៥,៩៥៨,៣៨០។&lt;/ref&gt; ([[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ទី១១៤]])
| population_estimate_year = ២០២២
| population_density_km2 = ១៣៧.៦៥
| population_label2 = ប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូ
| population_data2 = ៥២,១១០&lt;ref name=&quot;Faroer pop&quot;&gt;{{cite web|title=Faroe Islands Population|url=http://citypopulation.de/en/faroe/cities/|publisher=Hagstova Føroya|access-date=16 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_label3 = គ្រីនឡិន
| population_data3 = ៥៥,៨៦០&lt;ref name=&quot;Greenland pop&quot;&gt;{{cite web|title=2020 Population|url=http://citypopulation.de/en/greenland/|access-date=16 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;
| FR_foot5 = &amp;nbsp;&lt;small&gt;(ដាណឺម៉ាក)&lt;/small&gt;
| GDP_PPP = ៣៩១.៩០៦&amp;nbsp;ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&amp;pr.y=7&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=193,946,122,137,124,546,156,181,423,138,935,196,128,142,939,182,172,359,132,135,134,576,174,936,532,961,176,184,178,144,436,146,136,528,158,112,542,111,941&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=Denmark |publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ |access-date=16 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020183125/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&amp;pr.y=7&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=193,946,122,137,124,546,156,181,423,138,935,196,128,142,939,182,172,359,132,135,134,576,174,936,532,961,176,184,178,144,436,146,136,528,158,112,542,111,941&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a= |archive-date=2021-10-20 |url-status=dead |archivedate=2018-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181018175031/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&amp;pr.y=7&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ២០២២
| GDP_PPP_rank = ទី៥២
| GDP_PPP_per_capita = ៦៦,៩០៤ ដុល្លារ&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១៩
| GDP_nominal = ៤១៤.៥៥០&amp;nbsp;ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_nominal_year = ២០២២
| GDP_nominal_rank = ទី៣៤
| GDP_nominal_per_capita = ៧០,៧៦៩ ដុល្លារ&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១០
| Gini = ២៧.៣
| Gini_year = ២០២០
| Gini_change = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=16 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320064533/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tessi190&amp;plugin=1 |archive-date=20 មីនា 2019 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;
| HDI = ០.៩៤០
| HDI_year = ២០១៩
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ទី១០
| currency = [[ក្រូនដាណឺម៉ាក]]&lt;ref group=&quot;ស&quot;&gt;នៅកោះហ្វេរ៉ូ រូបិយវត្ថុនេះមានរចនាបថខុសគ្នា ដែលត្រូវបានគេសម្តៅលើថា[[ក្រូណាហ្វេរ៉ូ|ក្រូណា]] ប៉ុន្តែវាមិនមែនជារូបិយវត្ថុផ្សេងទេ។&lt;/ref&gt;
| currency_code = DKK
| time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល|CET]]
| utc_offset = +១
| utc_offset_DST = +២
| time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបកណ្តាល|CEST]]
| DST_note = &lt;ref group=&quot;ស&quot;&gt;ល្វែងម៉ោងផ្សេងដែលគេប្រើប្រាស់នៅប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូ និងគ្រិនឡិនមាន៖ [[ម៉ោងអឺរ៉ុបខាងលិច|WET]], [[ម៉ោងគ្រិនឡិនខាងកើត|EGT]], [[ម៉ោងគ្រិនឡិនខាងលិច|WGT]] និង [[ម៉ោងស្ដង់ដាអាត្លង់ទិក|AST]]។&lt;/ref&gt;
| drives_on = ស្ដាំ
| calling_code = {{collapsible list
  |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
  |title = កូដហៅទូរស័ព្ទមានបីគឺ៖
  | [[លេខទូរស័ព្ទនៅដាណឺម៉ាក|+៤៥]]{{nbsp|6}}{{small|(ដាណឺម៉ាក)}}
  | [[លេខទូរស័ព្ទនៅប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូ|+២៩៨]]{{nbsp|4}}{{small|(ប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូ)}}
  | [[លេខទូរស័ព្ទនៅគ្រិនឡិន|+299]]{{nbsp|4}}{{small|(គ្រិនឡិន)}}
 }}
| cctld = [[.dk]]&lt;ref group=&quot;ស&quot;&gt;[[ដែនកម្រិតខ្ពស់]] [[.eu]] គឺប្រើជាមួយបណ្តាសមាជិក[[សហភាពអឺរ៉ុប]]ផ្សេងទៀត។&lt;/ref&gt;
| official_website = [https://denmark.dk/ Denmark.dk]
| iso3166code = DK
| today =
}}
'''ប្រទេសដាណឺម៉ាក''' ([[ភាសាដាណឺម៉ាក]]៖ ''Danmark'', ប្រកបថា៖ ឌែន–ម៉ាក់) គឺជា[[ប្រទេសន័រឌិក]]មួយស្ថិតនៅតំបន់[[អឺរ៉ុបខាងជើង]]។ វាត្រូវជាផ្នែកមួយនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក]] ដែលជា[[រដ្ឋឯកភូត]]អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញលាតត្រដាងលើដែនដីស្វយ័តនៃ[[ប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូ]] និងទឹកដី[[គ្រិនឡិន]]នៅ[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]ភាគខាងជើង។&lt;ref name=&quot;territory&quot;&gt;* {{Cite web|last=Benedikter|first=Thomas|date=19 June 2006|title=The working autonomies in Europe|url=http://www.gfbv.it/3dossier/eu-min/autonomy.html|publisher=Society for Threatened Peoples|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|archive-date=9 មីនា 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309063149/http://www.gfbv.it/3dossier/eu-min/autonomy.html|url-status=dead|archivedate=9 មីនា 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309063149/http://www.gfbv.it/3dossier/eu-min/autonomy.html}}
* {{Cite web|last=Ackrén|first=Maria|date=November 2017|title=Greenland|url=http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830110832/http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx|archive-date=30 សីហា 2019|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|publisher=Autonomy Arrangements in the World|archivedate=2019-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830110832/http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx}}
* {{Cite web|date=3 June 2013|title=Greenland|url=https://ec.europa.eu/europeaid/countries/greenland_en|access-date=16 កុម្ភៈ 2022|website=International Cooperation and Development|publisher=[[គណៈកម្មការអឺរ៉ុប]]}}&lt;/ref&gt; ដាណឺម៉ាកអឺរ៉ុប{{#tag:ref|ទឹកដីព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាកនៅ[[ទ្វីបអឺរ៉ុប]]ត្រូវបានគេសម្តៅលើថា &quot;មាតុបុរៈដាណឺម៉ាក&quot;&lt;ref name=&quot;Administrative divisions – Denmark&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/administrative-divisions#da Administrative divisions – Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325023220/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/administrative-divisions#da |date=2021-03-25 }} The World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 16 កុម្ភៈ 2022&lt;/ref&gt; &quot;ដាណឺម៉ាកកណ្តាល&quot; ([[ភាសាដាណឺម៉ាក]]៖ egentlig Danmark) ឬហៅសាមញ្ញថា&quot;ដាណឺម៉ាក&quot;។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ នាម&quot;ដាណឺម៉ាក&quot;គឺមិនរាប់បញ្ចូលគ្រីនឡិន និងប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូឡើយ។|name=&quot;proper&quot;|group=&quot;ស&quot;}}គឺជាប្រទេសស្ថិតនៅចុងខាងត្បូងគេបង្អស់នៃតំបន់[[ស្កង់ឌីណាវី]] ពោលគឺនៅភាគនីរតីប្រទេស[[ស៊ុយអែត]] [[ន័វវែស]]នៅភាគខាងត្បូង និងជាប់ប្រទេស[[អាល្លឺម៉ង់]]នៅភាគខាងជើង។

[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញដាណឺម៉ាក]] ត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៤៩ ដោយបញ្ចប់របបរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការដែលបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីនៅឆ្នាំ១៦៦០។ វាបង្កើតរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានរៀបចំជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ដាណឺម៉ាកបានក្លាយជាសមាជិកនៃសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអ៊ឺរ៉ុប នៅឆ្នាំ 1973 ។ប៉ុន្តែប្រើរូបិយវត្ថុភ្ទាល់ខ្លួនគឺក្រោនដាណឺម៉ាក។ ប្រទេសនេះស្ថិតក្នុងចំណោមសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការណាតូ អង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចនិងការអភិវឌ្ឍ (OECD) អង្គការសម្រាប់សន្តិសុខនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប (OSCE)  និង អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ វាក៏ជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ Schengen ។

ដាណឺម៉ាកត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមរីកចម្រើនបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/10/22/denmark-happiest-country_n_4070761.html|title=Denmark Is Considered The Happiest Country. You'll Never Guess Why.|first=Meredith|last=Melnick|date=22 October 2013|publisher=The Huffington Post}}&lt;/ref&gt; ប្រទេសដាណឺម៉ាក មានកម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់ ហើយប្រទេសនេះស្ថិតក្នុងលំដាប់នៃប្រជាជាតិមានជីវិល្អប្រសើរ ដែលក្នុងនោះរួមមានសន្ទស្សន៍អប់រំ ការថែទាំសុខភាព ការការពារសេរីភាព សន្ទស្សន៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សន្ទស្សន៍វិបុលភាព និងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស។&lt;ref&gt;[http://www.legatum.com/article/Legatum-Prosperity-Index-Global-prosperity-rising-while-US-and-UK-economies-decline 2013 Legatum Prosperity Index™: Global prosperity rising while US and UK economies decline]. ''[[Legatum Institute]]'', 29 October 2013. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140806123613/http://www.legatum.com/article/Legatum-Prosperity-Index-Global-prosperity-rising-while-US-and-UK-economies-decline |date=6 August 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Denmark Country Profile: Human Development Indicators |url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/DNK.html |publisher=United Nations Development Programme |accessdate=19 April 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328232058/http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/DNK.html |archivedate=28 March 2013 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;

==និរុត្តិសាស្ត្រ==
{{Main|ឈ្មោះដាណឺម៉ាក}}
{{ផ្នែកទទេ}}

== ប្រវត្តិសាស្ត្រ ==
{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រដាណឺម៉ាក}}
[[File:Solvognen DO-6865 2000.jpg|thumb|left|The gilded side of the [[Trundholm sun chariot]] dating from the Nordic Bronze Age]]
ប្រវត្តិនៃប្រទេសដាណឺម៉ាកចាប់គិតពី 130,000 ទៅ 110,000 មុនគ.ស។&lt;ref&gt;Michaelsen (2002), p. 19.&lt;/ref&gt; ដាណឺម៉ាកមានមនុស្សមករស់នៅតាំងពីប្រហែលឆ្នាំ 1200 ឆ្នាំមុនគ.ស ហើយកសិកម្មមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាមានតាំងពីឆ្នាំ 3900 មុនគ.ស&lt;ref name=&quot;foreign ministry&quot;&gt;{{cite web|last=Nielsen|first=Poul Otto|date=May 2003|url=http://www.um.dk/Publikationer/UM/English/Denmark/kap6/6-1.asp|title=Denmark: History, Prehistory|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Denmark)|Ministry of Foreign Affairs of Denmark]]|accessdate=1 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051122020555/http://www.um.dk/Publikationer/UM/English/Denmark/kap6/6-1.asp |archivedate=22 November 2005}}&lt;/ref&gt; 

កុលសម្ព័ន្ធដាណឺម៉ាកមកពីភាគខាងកើតនៃប្រទេស។

រចនាសម្ព័ន្ធការពារជាតិត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងដំណាក់កាលចាប់ពីសតវត្សទី 3 ទៅមុខហើយទំហំនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសាងសង់នៅឆ្នាំ 737 ត្រូវបានកំណត់ដោយការលេចឡើងនៃស្ដេចដាណឺម៉ាក។&lt;ref name=&quot;danevirke&quot;&gt;Michaelsen (2002), pp. 122–23.&lt;/ref&gt;

[[File:Grundlovgivende rigsforsamling - Constantin Hansen.jpg|thumb|left|The National Constitutional Assembly was convened by King [[Frederick VII of Denmark|Frederick VII]] in 1848 to adopt the [[Constitution of Denmark]].]]

ចលនាសេរីនិយមទើបនឹងចាប់ផ្ដើមបានកើនឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1830 ។ បន្ទាប់ពីការធ្វើកំណែទម្រង់ឆ្នាំ 1848 ដាណឺម៉ាកបានក្លាយជារដ្ឋធម្មនុញ្ញរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅថ្ងៃទី 5 ខែមិថុនាឆ្នាំ 1849។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបានបង្កើតឡើង នូវសភារសភាពីរនៃរ្រេសដិនជេ ។ ដាណឺម៉ាកបានប្រឈមមុខនឹងសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹង ប្រាសៀ និង Habsburg អូទ្រីស ក្នុងអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សង្គ្រាម Schleswig លើកទីពីរ ដែលមានរយៈពេលពីខែកុម្ភៈដល់ខែតុលាឆ្នាំ 1864 ។ ដាណឺម៉ាកត្រូវបានកម្ចាត់ហើយត្រូវមានកាតព្វកិច្ចលក់ cessione ខេត្ត Schleswig-Holstein និង Holstein ទៅឱ្យ Prussia ។ ការបាត់បង់នេះបានកើតមានឡើងជាចុងក្រោយបំផុតនៅក្នុងការបរាជ័យជាបន្តបន្ទាប់និងការបាត់បង់ទឹកដីដែលបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងសតវត្សទី 17 ។ បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះដាណឺម៉ាកបានបន្តគោលនយោបាយអព្យាក្រឹតភាពនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។

ឧស្សាហូបនីយកម្ម មានវត្តមាននៅដាណឺម៉ាកនៅក្នុងពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី 19 ។&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tellier|first=Luc-Normand|title=Urban world history an economic and geographical perspective|date=2009|publisher=Presses de l'Université du Québec |location=Québec|isbn=9782760522091|page=457 |url=https://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&amp;pg=PA457}}&lt;/ref&gt; ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការដឹកជញ្ជូនផ្លូវដែកនៅក្នុងប្រទេសដាណឺម៉ាកផ្លូវដែកដំបូងរបស់ប្រទេសត្រូវបានសាងសង់នៅទសវត្សឆ្នាំ 1850 ហើយការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវទំនាក់ទំនងនិងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនៅក្រៅប្រទេសបានអនុញ្ញាតឱ្យឧស្សាហកម្មនេះមានការអភិវឌ្ឍទោះបីជាខ្វះធនធានធម្មជាតិរបស់ដាណឺម៉ាកក៏ដោយ។ សហជីពបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ 1870 ។ មានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងច្រើនពីប្រជាជនជនបទទៅទីក្រុងនានាហើយកសិកម្មនៅដាណឺម៉ាកបានផ្តោតលើការនាំចេញផលិតផលទឹកដោះគោនិងផលិតផលសាច់។

នៅឆ្នាំ 1939 ដាណឺម៉ាកបានចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាមិនឈ្លានពាន 10 ឆ្នាំជាមួយ ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ ប៉ុន្តែ អាល្លឺម៉ង់បានលុកលុយប្រទេសដាណឺម៉ាក (ឆ្នាំ 1940) អាល្លឺម៉ង់បានឈ្លានពានដាណឺម៉ាក នៅថ្ងៃទី 9 ខែមេសាឆ្នាំ 1940 ហើយរដ្ឋាភិបាលដាណឺម៉ាកបានចុះចាញ់ភ្លាមៗ។ ដាណឺម៉ាកក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ត្រូវបានកំណត់ដោយកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអាឡឺម៉ង់រហូតដល់ឆ្នាំ 1943 នៅពេលរដ្ឋាភិបាលដាណឺម៉ាក់បានបដិសេធកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមទៀត ចលនានៃការតស៊ូដាណឺម៉ាកការតស៊ូដាណឺម៉ាក បានសង្រ្គោះជនភៀសខ្លួនយូដារាប់រយពាន់នាក់ដែលបានជម្លៀសប្រជាពលរដ្ឋរាប់ពាន់នាក់ចេញពីប្រទេសស៊ុយអែតនិងគ្រួសាររបស់ពួកគេដើម្បីសុវត្ថិភាពនៅប្រទេសស៊ុយអែត។ មុនពេលអាល្លឺម៉ង់អាចបញ្ជូនពួកគេទៅជំរំនិងសម្លាប់ចោល។ ជនជាត់ដាណឺម៉ាកខ្លះបានគាំទ្រ គណបក្សជាតិសង្គមនិយមរបស់ដាណឺម៉ាកឬគណបក្សណាស៊ីនៃដាណឺម៉ាក ឬស្ម័គ្រចិត្តប្រយុទ្ធជាមួយអាឡឺម៉ង់ដែលជាផ្នែកមួយនៃ Frikorps Danmark ។.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rugg |first=Andy |title=Traitor Danes: most soldiers return heroes, but this lot came home total zeroes |url=http://cphpost.dk//culture/through-looking-glass/traitor-danes-most-soldiers-return-heroes-lot-came-home-total-zeroes |work=Copenhagen Post |accessdate=30 January 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129130650/http://cphpost.dk/culture/through-looking-glass/traitor-danes-most-soldiers-return-heroes-lot-came-home-total-zeroes |archivedate=29 January 2013 }}&lt;/ref&gt; អ៊ីស្លង់បានផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសដាណឺម៉ាកនិង បង្កើតសាធារណរដ្ឋ រួចហើយអ៊ីស្លង់បានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅឆ្នាំ 1944 ។ ការរំដោះដាណឺម៉ាកបានធ្វើនៅខែឧសភាឆ្នាំ 1945។  នៅឆ្នាំ 1949 ដាណឺម៉ាកបានក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់ ណាតូ ។

== ភូមិសាស្ត្រ ==
{{Main|ភូមិសាស្ត្រដាណឺម៉ាក}}
[[File:Satellite image of Denmark in July 2001.jpg|thumb|alt=Satellite image|A satellite image of Jutland and the Danish islands]]
ដោយមានទីតាំងស្ថិតនៅ អឺរ៉ុបខាងជើង ប្រទេសដាណឺម៉ាក{{#tag:ref|The Kingdom of Denmark's territory in [[continental Europe]] is referred to as &quot;Denmark [[wikt:proper#Adjective|proper]]&quot; ({{lang-da|egentlig Danmark}}), &quot;[[wikt:Metropolitan|metropolitan]] Denmark&quot;,&lt;ref name=&quot;Administrative divisions – Denmark&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/administrative-divisions#da Administrative divisions – Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325023220/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/administrative-divisions#da |date=2021-03-25 }} The World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 16 កុម្ភៈ 2022&lt;/ref&gt; or simply Denmark. In this article, usage of &quot;Denmark&quot; excludes Greenland and the Faroe Islands.|name=&quot;proper&quot;|group=&quot;N&quot;}} រួមមានឧបទ្វីប Jutland និង កោះរាប់រយ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.kms.dk/C1256AED004EA666/(AllDocsByDocId)/1D7EE8822587E667C1256AEF0030ABF6?open&amp;page=strste&amp;omr=KORT_DK_I_TAL |title=Landet i tal&amp;nbsp; – Største øer |accessdate=14 July 2007 |date=23 September 2003 |publisher=[[National Survey and Cadastre of Denmark]] }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

[[File:Da-map.png|thumb|left|alt=A labelled map of Denmark|A map showing [[List of urban areas in Denmark by population|major urban areas]], islands and connecting bridges]]

ភាគខាងជើងបំផុតរបស់ដាណឺម៉ាក គឺឆ្នេរខាងជើងរបស់ skaw ស្ថិតនៅតំបន់ Skagen។ ភាគខាងត្បូងបំផុតគឺនៅ Gedser រីឯភាគខាងលិចបំផុតគឺ Blåvandshuk ចំណែកឯខាងកើតបំផុតគឺ Østerskær។  

[[File:Landscape seen from Ellemandsbjerg.jpg|thumb|[[Bay of Aarhus]] viewed from southern [[Djursland]]]]

ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាករួមមានដែនដីក្រៅប្រទេសពីរដែលស្ថិតនៅខាងលិចប្រទេសដាណឺម៉ាកគឺកោះហ្គ្រីនឡែននិងប្រជុំកោះហ្វារ៉ូនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិចខាងជើង។ ដែនដីទាំងនេះគឺជាការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងហើយជាផ្នែកមួយនៃដែនដីដាណឺម៉ាក។

=== អាកាសធាតុ ===
ប្រទេសដាណឺម៉ាកមានអាកាសធាតុត្រជាក់តិចៗដែលជាមធ្យមក្នុងខែមករាមានសីតុណ្ហភាព 1.5°C និងរដូវក្ដៅរាងត្រជាក់បន្តិចដោយមានសីតុណ្ហភាពជាមធ្យម 17.2°C នោខែសីហា។&lt;ref name=&quot;Denmark climate&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dmi.dk/vejr/arkiver/normaler-og-ekstremer/klimanormaler-dk/vejrnormal/ |title=Climate Normals for Denmark |accessdate=2 January 2015 |publisher=[[Danish Meteorological Institute]] |archive-date=3 មករា 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103014624/http://www.dmi.dk/vejr/arkiver/normaler-og-ekstremer/klimanormaler-dk/vejrnormal// |url-status=dead |archivedate=3 មករា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103014624/http://www.dmi.dk/vejr/arkiver/normaler-og-ekstremer/klimanormaler-dk/vejrnormal// }} Figures, labelled in Danish: First plot is the whole country; Nedbør=Precipitation, Nedbørdage=Precipitation days (&gt;1 mm), (Dag/Middel/Nat)temp.=(Daytime/Average/Nighttime) temperature, Solskinstimer=Hours of sunshine.&lt;/ref&gt; សីតុណ្ហភាពក្ដៅបំផុតក្នុងប្រវត្តិប្រទេសនេះគឺ 36.4គឺ°C ក្នុងឆ្នាំ 1975 និងត្រជាក់បំផុត -31.2°Cក្នុងឆ្នាំ 1982.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dmi.dk/vejr/arkiver/normaler-og-ekstremer/vejrekstremer-dk/|title=Vejrekstremer i Danmark [Weather extremes in Denmark]|language=Danish|publisher=[[Danish Meteorological Institute]] (DMI)|date=6 October 2016|accessdate=19 October 2016|archivedate=19 តុលា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019211924/https://www.dmi.dk/vejr/arkiver/normaler-og-ekstremer/vejrekstremer-dk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ទីតាំងរវាងទ្វីបនិងមហាសមុទ្រមានន័យថាអាកាសធាតុប្រែប្រួលជាញឹកញាប់។ &lt;ref name=&quot;Denmark weather change&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dmi.dk/vejr/til-lands/maaned-og-saeson/vejrkorset-efteraarsvejrets-fire-hjoerner/ |title=The weather cross – the four corners of autumn weather |accessdate=17 September 2015 |publisher=[[Danish Meteorological Institute]] |archive-date=21 កញ្ញា 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921003948/http://www.dmi.dk/vejr/til-lands/maaned-og-saeson/vejrkorset-efteraarsvejrets-fire-hjoerner/ |url-status=dead |archivedate=21 កញ្ញា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921003948/http://www.dmi.dk/vejr/til-lands/maaned-og-saeson/vejrkorset-efteraarsvejrets-fire-hjoerner/ }}&lt;/ref&gt;

ដោយសារដាណឺម៉ាកស្ថិតនៅជិតប៉ូលខាងជើង វាធ្វើអោយមានការប្រែប្រួលរយៈពេលដែលមានពន្លឺថ្ងៃខ្លាំងពីមួយរដូវទៅមួយរដូវ។ នៅរដូវរាងារ ព្រះអាទិត្យរះកំឡុងម៉ោង 8:45 និងលិចនៅម៉ោង 3:45 ។ ចំណេកនៅរដូវក្ដៅ ព្រះអាទិត្យរះកំឡុងម៉ោង 4:30 ហើយលិចនៅម៉ោង 10:00 ។ &lt;ref name=&quot;sunrise sunset&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gaisma.com/en/location/kobenhavn.html|title=Copenhagen, Denmark&amp;nbsp; – Sunrise, sunset, dawn and dusk times for the whole year|publisher=Gaisma|accessdate=24 June 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|collapsed = yes
|location = Denmark (2001–2010)
|metric first=Yes
|single line=Yes
|Jan high C = 3.3
|Feb high C = 3.3
|Mar high C = 6.1
|Apr high C = 11.5
|May high C = 15.5
|Jun high C = 18.5
|Jul high C = 21.6
|Aug high C = 21.2
|Sep high C = 17.5
|Oct high C = 12.3
|Nov high C = 7.9
|Dec high C = 4.2
|year high C = 11.9
|Jan mean C=  1.5
|Feb mean C=  1.2
|Mar mean C=  3.0
|Apr mean C=  7.5
|May mean C= 11.4
|Jun mean C= 14.6
|Jul mean C= 17.4
|Aug mean C= 17.2
|Sep mean C= 13.8
|Oct mean C=  9.4
|Nov mean C=  5.7
|Dec mean C=  2.2
|year mean C = 8.8
|Jan low C= −0.8
|Feb low C= −1.3
|Mar low C= −0.2
|Apr low C=  3.6
|May low C=  7.4
|Jun low C= 10.6
|Jul low C= 13.4
|Aug low C= 13.5
|Sep low C=  10.2
|Oct low C=  6.2
|Nov low C=  3.2
|Dec low C= −0.3
|year low C= 5.5
|Jan precipitation mm=66
|Feb precipitation mm=50
|Mar precipitation mm=43
|Apr precipitation mm=37
|May precipitation mm=53
|Jun precipitation mm=68
|Jul precipitation mm=77
|Aug precipitation mm=91
|Sep precipitation mm=62
|Oct precipitation mm=83
|Nov precipitation mm=75
|Dec precipitation mm=61
|year precipitation mm=765
|unit rain days=1mm
|Jan rain days=18
|Feb rain days=15
|Mar rain days=13
|Apr rain days=11
|May rain days=13
|Jun rain days=13
|Jul rain days=14
|Aug rain days=16
|Sep rain days=14
|Oct rain days=17
|Nov rain days=20
|Dec rain days=17
|Jan sun=47
|Feb sun=71
|Mar sun=146
|Apr sun=198
|May sun=235
|Jun sun=239
|Jul sun=232
|Aug sun=196
|Sep sun=162
|Oct sun=111
|Nov sun=58
|Dec sun=45
|year sun=1739
|source 1=[http://www.dmi.dk/vejr/arkiver/normaler-og-ekstremer/klimanormaler-dk/vejrnormal// Danmarks Meteorologiske Institut]&lt;!--|date=Jan 2015] --&gt;
}}

[[File:Kattegat coast of Skagen.jpg|thumb|The Danish landscape is characterised by flat, [[arable land]] and sandy coasts.]]
[[File:Grib skov.jpg|thumb|[[Fagus sylvatica|Beech trees]] are common throughout Denmark, especially in the sparse woodlands.]]

=== អេកូឡូស៊ី ===
ព្រៃឈើចាស់ៗនៅប្រទេសនេះត្រូវបានកាប់បំផ្លាញ ឬសឹករិចរិល ហើយគោលបំណងនៃការកាប់បំផ្លាញគឺយកដីធ្វើកសិកម្មកំឡុងមួយសហវត្សចុងក្រោយនេះ។ &lt;ref name=&quot;Jensen1&quot;&gt;{{cite web|last1=Jensen|first1=Christian Lundmark|title=Forests and forestry in Denmark – Thousands of years of interaction between man and nature|url=http://www.nordicforestresearch.org/wp-content/uploads/2012/07/ForestandforestryinDenmark.pdf|publisher=Danish Ministry of the Environment Nature Agency|accessdate=31 May 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160715001546/http://www.nordicforestresearch.org/wp-content/uploads/2012/07/ForestandforestryinDenmark.pdf|archivedate=15 July 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ទោះបីជាបែបនេះក៏ដោយ គេក៏បានដាំដុះព្រៃឡើងវិញដែរ ដោយបច្ចុប្បន្នមានដីប្រមាណ 12.9% គឺគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃឈើ&lt;ref&gt;{{cite web |title= Forest area (% of land area) |url= http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.FRST.ZS |website= worldbank.org |publisher= The World Bank |accessdate=26 August 2015}}&lt;/ref&gt; 

គេប៉ាន់ស្មានថាមានបក្សី ៤០០ប្រភេទមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសដាណឺម៉ាក ហើយប្រហែល១៦០ប្រភេទបានបង្កាត់ពូជក្នុងប្រទេសនេះ។ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Bird list of Denmark|url=http://www.netfugl.dk/dklist.php|publisher=Netfugl.dk|accessdate=26 August 2015|quote=It involves all category A, B and C birds recorded in Denmark (according to SU/BOURC/AERC standard).|archive-date=5 កញ្ញា 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905040347/http://www.netfugl.dk/dklist.php|url-status=dead|archivedate=5 កញ្ញា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905040347/http://www.netfugl.dk/dklist.php}}&lt;/ref&gt; 

=== បរិស្ថាន ===
[[File:European Environment Agency, Copenhagen.jpg|thumb|[[European Environment Agency]] in Copenhagen]]
[[File:Iceberg, Diskobay (31087047191).jpg|thumb|[[Iceberg]] near [[Greenland]] coast.]]
ការបំពុលដីធ្លីនិងទឹក គឺជាបញ្ហាពីរយ៉ាងសំខាន់របស់ដាណឺម៉ាកទោះបីជាភាគច្រើននៃកាកសំណល់ផ្ទះសម្បែងនិងឧស្សាហកម្មរបស់ប្រទេសនេះ ឥឡូវនេះត្រូវបានគេច្រោះកាន់តែច្រើនឡើងហើយជួនកាលត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញផងដែរ។ 
ប្រទេសនេះបានប្រកាន់យកគោលជំហររីកចម្រើនជាប្រវត្តិសាស្ត្រលើកិច្ចការការពារបរិស្ថាន។ នៅឆ្នាំ 1971 ដាណឺម៉ាកបានបង្កើតក្រសួងបរិស្ថាននិងជាប្រទេសដំបូងគេបង្អស់ក្នុងពិភពលោកក្នុងការអនុវត្តច្បាប់បរិស្ថាននៅឆ្នាំ 1973 ។&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=NHxwtVy9MKMC&amp;pg=PA323 The law of environmental damage: liability and reparation]. Marie-Louise Larsson.&lt;/ref&gt; ដើម្បីកាត់បន្ថយការរេចរឹលបរិស្ថាននិងកំដៅផែនដីរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាកបានចុះហត្ថលេខាលើពិធីសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ Kyoto។ &lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{cite web|date=19 January 2012|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/da.html|title=Denmark|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=4 February 2012|archive-date=18 កញ្ញា 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918223138/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/da.html|url-status=dead|archivedate=18 កញ្ញា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150918223138/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/da.html}}&lt;/ref&gt; 
ទោះជាយ៉ាងណាផ្ទៃដីអេកូឡូស៊ីមានកម្រិត 8,26 ហិកតាក្នុងមនុស្សម្នាក់ដែលខ្ពស់ខ្លាំងធៀបនឹងមធ្យមភាគពិភពលោក 1,7 នៅឆ្នាំ 2010 ។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ecological Footprint Atlas 2010|url=http://www.footprintnetwork.org/en/index.php/GFN/page/ecological_footprint_atlas_2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709225943/http://www.footprintnetwork.org/en/index.php/GFN/page/ecological_footprint_atlas_2010/|dead-url=yes|archive-date=9 July 2011|publisher=Global Footprint Network|accessdate=26 August 2015|date=2010|archivedate=9 កក្កដា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709225943/http://www.footprintnetwork.org/en/index.php/GFN/page/ecological_footprint_atlas_2010/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 


ដាណឺម៉ាកមានស្នាដៃឆ្នើមក្នុងសន្ទសន៍បរិសា្ថនពិភពលោក (EPI) ដោយលមានចំណាត់ថ្នាក់លេខ 4 ក្នុងចំនោម 180 ប្រទេសក្នុងឆ្នាំ 2016 និងកាត់បន្ថយកម្រិតបំភាយឧស្ម័ន CO2។ ការអនុវត្តការកែលម្អគុណភាពខ្យល់នាពេលអនាគតត្រូវបានរំពឹងទុក។ EPI ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 2001 ដោយវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកជារង្វាស់សកលដើម្បីវាស់ស្ទង់ ពីរបៀបដែលប្រទេសនីមួយៗអនុវត្តនៅក្នុងការអនុវត្តគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ 

== បំណែងចែករដ្ឋបាល ==
ដាណឺម៉ាកត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់រដ្ឋបាលចំនួនប្រាំ។ ដីខាងកើតនៅដាណឺម៉ាកគឺជាប្រជុំកោះ Ertholmene ដែលមានទំហំដី 39 ហិកតា វា មិនមែនជាផ្នែកនៃក្រុងឬតំបន់ទេប៉ុន្តែជារបស់ក្រសួងការពារជាតិ&lt;ref&gt;{{cite news |first=Jonas |last=Michael Kjær |title=Christiansø betaler ikke sundhedsbidrag |date=15 November 2006 |url=http://www.dr.dk/Regioner/Bornholm/Nyheder/Christiansoe/2006/11/15160130.htm |work=dr.dk |accessdate=12 August 2007 |language=da |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011075640/http://dr.dk/Regioner/Bornholm/Nyheder/Christiansoe/2006/11/15160130.htm |archivedate=11 October 2007 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 1 ខែមករាឆ្នាំ 2007 ដើម្បីជំនួសអតីតស្រុកដាណឺម៉ាកចំនួន 16 ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរទីក្រុងតូចៗត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងអង្គភាពធំ ៗ ដោយកាត់បន្ថយចំនួនពី 270 ។ ក្រុងភាគច្រើនមានប្រជាជនយ៉ាងហោចណាស់ 20.000 នាក់ដើម្បីផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវនិរន្តភាពផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនិងវិជ្ជាជីវៈទោះបីជាមានការលើកលែងតិចតួចក៏ដោយ។ &lt;ref&gt;[http://www.citypopulation.de/Denmark.html Denmark: Regions, Municipalities, Cities &amp; Major Urban Areas] – Statistics and Maps on ''City Population''.&lt;/ref&gt; 
ការបែងចែករដ្ឋបាលត្រូវបានដឹកនាំដោយក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតដោយផ្ទាល់ដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជារៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តង។

=== តំបន់ ===
គណៈគ្រប់គ្រងនៃតំបន់នេះគឺជាក្រុមប្រឹក្សាថ្នាក់តំបន់ដែលក្រុមប្រឹក្សានីមួយៗមាន ៤១រូបដែលបានជាប់ឆ្នោតសម្រាប់រយៈពេល 4 ឆ្នាំ។ 
ក្រុមប្រឹក្សានេះត្រូវបានដឹកនាំដោយប្រធានថ្នាក់តំបន់ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សា។&lt;ref name=&quot;brief&quot;&gt;{{cite book|title=The Danish Regions – in Brief|date=2007|publisher=Danske Regioner|location=Copenhagen|isbn=978-87-7723-471-2|edition=3rd revised}}&lt;/ref&gt;
ភារកិច្ចទទួលខុសត្រូវសម្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាថ្នាក់តំបន់គឺសេវាកម្មសុខាភិបាលសេវាសុខភាពសង្គមនិងការអភិវឌ្ឍក្នុងតំបន់។ &lt;ref name=&quot;brief&quot; /&gt;&lt;ref name=regioner&gt;{{cite web|title=Regional Tasks in Denmark|url=http://www.regioner.dk/in+english/regional+denmark/regional+tasks|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510023358/http://www.regioner.dk/in+english/regional+denmark/regional+tasks|dead-url=yes|archive-date=10 May 2014|publisher=Danske Regioner|accessdate=23 August 2015|df=dmy-all|archivedate=10 ឧសភា 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140510023358/http://www.regioner.dk/in+english/regional+denmark/regional+tasks|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 


{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ឈ្មោះជាភាសាដាណឺម៉ាក !! ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស !! [[មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល]] !! ទីក្រុងធំបំផុត &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(មានមនុស្សរស់នៅច្រើន)&lt;/small&gt;|| ចំនួនប្រជាជន&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(មករា 2017)&lt;/small&gt; !! ផ្ទៃដី&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(km²)&lt;/small&gt;
|-
|| Hovedstaden || [[Capital Region of Denmark]] || [[Hillerød]] || [[Copenhagen]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,807,404 || style=&quot;text-align:right;&quot;| 2,568.29
|-
|| Midtjylland || [[Central Denmark Region]] || [[Viborg, Denmark|Viborg]] || [[Aarhus]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,304,253 || style=&quot;text-align:right;&quot;| 13,095.80
|-
|| Nordjylland || [[North Denmark Region]] || [[Aalborg]] || [[Aalborg]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 587,335 || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7,907.09
|-
|| Sjælland || [[Region Zealand]] || [[Sorø]] || [[Roskilde]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 832,553 || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7,268.75
|-
|| Syddanmark || [[Region of Southern Denmark]] || [[Vejle]] || [[Odense]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,217,224 || style=&quot;text-align:right;&quot;| 12,132.21
|-
| colspan=6 |'''Source:''' [http://www.noegletal.dk/ Regional and municipal key figures]
|}

=== គ្រីនឡិន និងប្រជុំកោះហ្វេរ៉ូ ===
[[File:Kunoy.10.jpg|thumb|[[Kunoy]] island, [[Faroe Islands]]]]
ហ្គ្រីនឡែននិងកោះហ្វារូ មានរដ្ឋនិងសភាក្នុងស្រុកផ្ទាល់ខ្លួនហើយមានការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពលើកិច្ចការក្នុងស្រុក។
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! ប្រទេស
! [[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជន]] {{small|(2015)}}
! ផ្ទៃដី
! រដ្ឋធានី
! [[List of legislatures|Local parliament]]
! Premier
|-
| ហ្គ្រីនឡែន
| 56,114&lt;ref name=&quot;Greenland pop&quot; /&gt;
| {{convert|2,166,086|km2|sqmi|abbr=on|sigfig=6}}
| {{coat of arms|Nuuk}}
| ''[[Inatsisartut]]''
| [[Kim Kielsen]]
|-
| កោះហ្វារ៉ូ
| 49,079&lt;ref name=&quot;Faroer pop&quot; /&gt;
|{{convert|1,399|km2|sqmi|abbr=on|sigfig=5}}
| {{coat of arms|Tórshavn}}
| ''[[Løgting]]''
| [[Aksel V. Johannesen]]
|}

== រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ ==
{{Main|នយោបាយនៅដាណឺម៉ាក}}
{{multiple image
 | footer_align = center
 | caption_align = center
 | image1 = Drottning Margrethe av Danmark crop.jpg
 | caption1 = [[ម៉ារហ្គ្រេថឺរទី ២ នៃប្រទេសដាណឺម៉ាក|ម៉ាក្រេតថឺទី២]], ព្រះមហាក្សត្រិយានីដាណឺម៉ាក
 | image2 = 20190614 Folkemodet Bornholm Mette Frederiksen Socialdemokratiet 0285 (48063468172) (cropped).jpg
 | caption2 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]
 |total_width=300
 }}
នយោបាយនៅប្រទេសដាណឺម៉ាកមានដំណើរការក្រោមក្របខ័ណ្ឌដែលមានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក។ ការផ្លាស់ប្តូរវាទាមទារឱ្យមានសំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាតនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌសភាពីរជាប់ៗគ្នានិងការអនុម័តយ៉ាងហោចណាស់ 40% នៃអ្នកបោះឆ្នោតតាមរយៈការធ្វើប្រជាមតិមួយ។&lt;ref&gt;{{cite web|author=Tschentscher, Axel |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html |title=The Constitution of Denmark – Section 88 |publisher=Servat.unibe.ch |accessdate=12 February 2016}}&lt;/ref&gt;|group=&quot;N&quot;}} ដោយបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ 1849 វាបង្កើតរដ្ឋអធិបតេយ្យភាពមួយនៅក្នុងទម្រង់នៃរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលមានប្រព័ន្ធតំណាងរាស្រ្តតំណាង។ ព្រះមហាក្សត្ររក្សាអំណាចជាផ្លូវការហើយដឹកនាំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដាណឺម៉ាក។&lt;ref&gt;&quot;The executive power is vested in the King.&quot; [http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html The Constitution of Denmark – Section 3.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The body of Ministers shall form the Council of State, in which the Successor to the Throne shall have a seat when he is of age. The Council of State shall be presided over by the King{{nbsp}}...&quot; [http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html The Constitution of Denmark – Section 17.]&lt;/ref&gt;  ព្រះមហាក្សត្រិយានី Margrethe II ក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋចាប់តាំងពីថ្ងៃទី 14 ខែមករាឆ្នាំ 1972 មក។

រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសដាណឺម៉ាកធ្វើជារដ្ឋាភិបាលគណៈរដ្ឋមន្ត្រីមួយដែលជាកន្លែងដែលអាជ្ញាធរប្រតិបត្តិត្រូវបានអនុវត្ត ដោយជាផ្លូវការក្នុងនាមព្រះមហាក្សត្រ  ដោយនាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងរដ្ឋមន្រ្តីគណៈរដ្ឋមន្ត្រីផ្សេងទៀតដែលជាប្រធានក្រសួង។ ក្នុងនាមជាស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ទទួលខុសត្រូវក្នុងការស្នើសុំថវិកានិងថវិកាអនុវត្តច្បាប់ និងណែនាំគោលនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.b.dk/din-mening/radikale-ved-historisk-skillevej|title=Radikale ved historisk skillevej|work=[[Berlingske Tidende]]|date=17 June 2007|accessdate=17 August 2007|archivedate=11 សីហា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811132101/http://www.b.dk/din-mening/radikale-ved-historisk-skillevej|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ច្បាប់និងប្រព័ន្ធតុលាការ===

[[File:Supreme Court of Denmark (1697).jpg|thumb|upright|King [[Christian V of Denmark|Christian V]] presiding over the Supreme Court in 1697 ]]

ប្រព័ន្ធតុលាការនៃប្រទេសដាណឺម៉ាកត្រូវបានបែងចែករវាងតុលាការជាមួយនឹងយុត្តាធិការច្បាប់ស៊ីវិលនិងព្រហ្មទណ្ឌជាទៀងទាត់និងតុលាការរដ្ឋបាលដែលមានយុត្តាធិការលើវិវាទរវាងបុគ្គលនិងរដ្ឋបាលសាធារណៈ។ 

=== ទំនាក់ទំនងបរទេស ===

ដាណឺម៉ាកមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅអឺរ៉ុបខាងជើង ហើយមានឋានៈនៅកណ្តាលនៅក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិ។&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Behringer|first1=Ronald M.|title=Middle Power Leadership on the Human Security Agenda|journal=Cooperation and Conflict|volume=40|issue=3|pages=305–342|url=http://cac.sagepub.com/content/40/3/305.abstract|accessdate=1 May 2016|date=September 2005|doi=10.1177/0010836705055068|archive-date=6 មករា 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106114255/http://cac.sagepub.com/content/40/3/305.abstract|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះកោះហ្គ្រិនឡែននិងកោះហ្វាអ៊ីត្រូវបានធានាក្នុងការនិយាយអំពីបញ្ហាគោលនយោបាយបរទេសដូចជាការនេសាទត្រីនិងការព្រួយបារម្ភផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ 
គោលនយោបាយការបរទេសនៃប្រទេសដាណឺម៉ាកត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសដាណឺម៉ាកនិងសហភាពអឺរ៉ុប។ ដាណឺម៉ាកបានចូលរួមជាមួយ សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុប (EEC) ដែលជាអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់សហភាពអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ 1973 ។ ហ្វារ៉ូសបានបដិសេធសមាជិកភាពនៅឆ្នាំ 1973 ។ Greenland បានជ្រើសរើសចាកចេញពី EEC នៅឆ្នាំ 1985 បន្ទាប់ពី ការធ្វើប្រជាមតិប្រជាពលរដ្ឋ Greenland នៅឆ្នាំ 1982 ។&lt;/ref&gt; Denmark held the [[Presidency of the Council of the European Union]] on seven occasions, most recently from January to June 2012.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Danish Presidency of the European Union 2012|url=http://eu2012.dk/en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103093056/http://eu2012.dk/en|dead-url=yes|archive-date=3 January 2012|publisher=European Union|accessdate=25 May 2014|archivedate=3 មករា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103093056/http://eu2012.dk/en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ប្រទេសដាណឺម៉ាកបានបញ្ចប់គោលនយោបាយរយៈពេលពីររយឆ្នាំនៃអព្យាក្រិត្យនៃប្រទេស។ វាជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការ NATO តាំងពីឆ្នាំ 1949 ហើយសមាជិកភាពនៅតែមានប្រជាប្រិយភាព។&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3167.htm|title= US Department of State: Denmark|author= Government of the United States|accessdate=25 May 2014}}&lt;/ref&gt;

=== យោធា ===
[[File:Danish Military Police.JPG|thumb|left|Danish MP-soldiers conducting advanced law enforcement training]]


កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដាណឺម៉ាកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកងទ័ពដាណឺម៉ាក។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារប្រទេសគឺជាមេបញ្ជាការនៃក្រសួងការពារជាតិដាណឺម៉ាកនិងជាមន្រ្តីការទូតជាប្រធាននាយការិយាល័យ។ ក្នុងអំឡុងពេលសន្តិភាពក្រសួងការពារជាតិដាណឺម៉ាកមានចំនួនទ័ពសរុប 33.000 នាក់។


ដាណឺម៉ាកគឺជាអ្នកគាំទ្រយូរអង្វែងពីការថែរក្សាសន្តិភាពអន្តរជាតិប៉ុន្តែចាប់តាំងពីការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ណាតូនៅយូហ្គោស្លាវីនៅឆ្នាំ 1999 និងសង្គ្រាមនៅអាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ 2001 ប្រទេសដាណឺម៉ាកក៏មានតួនាទីថ្មីជាប្រទេសប្រដាប់អាវុធផងដែរដោយចូលរួមយ៉ាងសកម្មភាពជាច្រើនដោយធ្វើសង្គ្រាមនិងការឈ្លានពានផងដែរ។ ស្ថានភាពថ្មីនេះបានធ្វើឱ្យមានការរិះគន់ផ្ទៃក្នុងខ្លះ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋដាណឺម៉ាកជាទូទៅមានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងជាពិសេសនៅក្នុងសង្គ្រាមនៅអាហ្គានីស្ថាន។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://riko.nu/gunnar-olesen-danmark-som-krigsnation-en-parentes-der-bor-lukkes/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215191400/http://riko.nu/gunnar-olesen-danmark-som-krigsnation-en-parentes-der-bor-lukkes/|dead-url=yes|archive-date=15 February 2016|title=Denmark as a warring nation: A bracket that should be closed|author=Gunnar Olesen|publisher=The council for international conflict resolution (RIKO)|date=7 September 2011|language=Danish|accessdate=1 January 2016|archivedate=15 កុម្ភៈ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215191400/http://riko.nu/gunnar-olesen-danmark-som-krigsnation-en-parentes-der-bor-lukkes/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.information.dk/236879|title=Danmark er en krisnation |author=Lasse Lavrsen |publisher=Information |date=19 June 2010 |language=Danish|accessdate=1 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== សេដ្ឋកិច្ច ==
{{Main|សេដ្ឋកិច្ចដាណឺម៉ាក}}
[[File:Lego Color Bricks.jpg|thumb|right|[[Lego]] bricks are produced by [[The Lego Group]], headquartered in [[Billund, Denmark|Billund]].]]
ដាណឺម៉ាកមានសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសេដ្ឋកិច្ចដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់តាមរយៈធនាគារពិភពលោក។ &lt;ref&gt;[http://data.worldbank.org/about/country-and-lending-groups#High_income Country and Lending Groups.] World Bank. Accessed on 14 March 2016.&lt;/ref&gt; 


ដាណឺម៉ាកមានអត្រាកំណើនខ្ពស់បំផុតលំដាប់ទី 4 នៃអ្នកមានសញ្ញាបត្រថ្នាក់ឧត្តមនៅក្នុងពិភពលោក។ &lt;ref&gt;[http://www.uis.unesco.org/Library/Documents/ged09-en.pdf UNESCO 2009 Global Education Digest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128145810/http://www.uis.unesco.org/Library/Documents/ged09-en.pdf |date=2011-11-28 }}, Shared fourth with Finland at a 30.3% ratio. Graph on p28, table on p194.&lt;/ref&gt; ប្រទេសនេះ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកចំពោះសិទ្ធិរបស់កម្មករ។&lt;ref&gt;Kevin Short (28 May 2014). [http://www.huffingtonpost.com/2014/05/28/worst-countries-workers_n_5389679.html The Worst Places On The Planet To Be A Worker]. ''[[The Huffington Post]].'' Retrieved 28 May 2014.&lt;/ref&gt; 

[[File:EU Single Market.svg|thumb|Denmark is a member of the [[European Single Market]].]]

រូបិយប័ណ្ណដាណឺម៉ាកក្រដាសប្រាក់ក្រូនដាណឺម៉ាក (DKK) គឺមានអត្រាប្តូរប្រាក់មានកម្រិត 7,46 យ៉េនក្នុងមួយអឺរ៉ូតាមរយៈយន្តការអត្រាប្តូរប្រាក់អឺរ៉ុប ERM II ។ ទោះបីបដិសេធមិនប្រើលុយអឺរ៉ូក៏ដោយ &lt;ref name=denmarkandtheeuro&gt;{{cite web|url=http://www.nationalbanken.dk/DNUK/Euro.nsf/side/Denmark_and_the_euro!OpenDocument |title=Denmark and the euro |accessdate=3 February 2007 |date=17 November 2006 |publisher=[[Danmarks Nationalbank]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061116210231/http://nationalbanken.dk/DNUK/Euro.nsf/side/Denmark_and_the_euro!OpenDocument |archivedate=16 November 2006 }}&lt;/ref&gt; 
ប្រទេសនេះអនុវត្តតាមគោលនយោបាយដែលបានកំណត់នៅក្នុងសហភាពរូបិយវត្ថុនិងសហភាពអឺរ៉ុបហើយបានបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចដែលចាំបាច់ដើម្បីអនុម័តប្រាក់អឺរ៉ូ។ 
ភាគច្រើននៃគណបក្សនយោបាយក្នុងការគាំទ្រក្នុងការចូលរួមសហភាពសេដ្ឋកិច្ច និងរូបិយវត្ថុនៃសហភាពអឺរ៉ុប (EMU) ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2010 ការស្ទង់មតិស្ទើមតិបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់លាស់ ថាប្រឆាំងនឹងការអនុម័តប្រាក់អឺរ៉ូ។ ក្នុងខែឧសភាឆ្នាំ 2018  29% នៃការស្ទង់មតិ Eurobarometer បានថ្លែងថាពួកគេគាំទ្រសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងអ៊ឺរ៉ូហើយ ចំណែកឯ 65% ប្រឆាំងនឹងវា។&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/Survey/getSurveyDetail/instruments/STANDARD/yearFrom/1999/yearTo/2018/surveyKy/2180 Standard Eurobarometer 89, Spring 2018. The key indicators. Publication date June 2018. Retrieved 18 December 2018.]&lt;/ref&gt;

=== ទីផ្សារពលកម្ម ===

កម្រិតនៃអត្ថប្រយោជន៍នៃភាពអត់ការងារធ្វើគឺពឹងផ្អែកលើអតីតការងារហើយជាទូទៅនៅលើសមាជិកភាពនៃមូលនិធិគ្មានការងារធ្វើដែលជាទូទៅត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសហជីពនិងការបង់ប្រាក់មុន។ 
ប្រមាណ 65% នៃការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានបានមកពីការរួមចំណែកសមាជិកដែលបានកំណត់ទុកហើយចំណែកមួយភាគបីទៀត ដែលនៅសល់មានប្រភពមកពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលនិងការយកពន្ធទូទៅ។&lt;ref&gt;{{da icon}} [https://www.information.dk/indland/2018/10/ny-undersoegelse-dag-statens-udgifter-dagpenge-tre-gange-mindre-1995 Ny undersøgelse: I dag er statens udgifter til dagpenge tre gange mindre end i 1995. Newspaper article in Danish daily Information, publication date 6 October 2018, retrieved 18 December 2018.]&lt;/ref&gt;

=== វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា ===
[[File:Denmark Confirms Participation in E-ELT.jpg|thumb|With an investment of 8.5 million euros over the ten-year construction period, Denmark confirms participation in E-ELT.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Denmark Confirms Participation in E-ELT|url=http://www.eso.org/public/announcements/ann13033/|accessdate=17 April 2013|newspaper=ESO Announmentes}}&lt;/ref&gt;]]
ដាណឺម៉ាកមានប្រពៃណីយូរអង្វែងនៃការបង្កើតនិងការចូលរួមផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនិងបច្ចេកវិទ្យានិងបានចូលរួមជាអន្តរជាតិចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃបដិវត្តន៍វិទ្យាសាស្រ្ត។ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នប្រទេសដាណឺម៉ាកកំពុងចូលរួមក្នុងគម្រោងវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាអន្ដរជាតិជាច្រើនដែលរួមមាន CERN ITER ESA ស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ ISS និង E -ELT ។

នៅសតវត្សរ៍ទី 20 ដាណឺម៉ាកក៏មានការច្នៃប្រឌិតថ្មីនៅក្នុងផ្នែកជាច្រើននៃវិស័យបច្ចេកវិទ្យា។ ក្រុមហ៊ុនអេឡិចត្រូនិចមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងឧស្សាហកម្មដឹកជញ្ជូន ដែលបានផលិតនាវាដឹកជញ្ជូនធ្យូងថ្មដែលមានប្រសិទ្ធភាពច្រើនបំផុត ព្រមទាំងថាមពលច្រើនបំផុតក្នុងពិភពលោកដូចជា Maersk Triple E ជាដើមហើយវិស្វករដាណឺម៉ាកបានចូលរួមចំណែកក្នុងការរចនារបស់ម៉ាស៊ីន MAN Diesel ។ នៅក្នុងផ្នែក software និងអេឡិចត្រូនិច ដាណឺម៉ាកបានរួមចំណែកដល់ការរចនានិងផលិតរបស់ក្រុមហ៊ុន Nordic Mobile Telephone ហើយបច្ចុប្បន្ននេះក្រុមហ៊ុនដាណឺម៉ាកមួយនេះ កំពុងស្ថិតក្នុងចំណោម អ្នកអភិវឌ្ឍទូរស័ព្ទចល័ត GSM ដំបូងបង្អស់។


អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូរទ័រ និងវិស្វករ software ដែលមានដើមកំណើតនៅដាណឺម៉ាកបានដើរតួនាំមុខក្នុងភាសាសរសេរកម្មវិធីមួយចំនួនរបស់ពិភពលោកដូចជា Anders Hejlsberg (Turbo Pascal, Delphi, C#) Rasmus Lerdorf (PHP); Bjarne Stroustrup (C++) David Heinemeier Hansson (Ruby on Rails)និង Lars Bak (V8, Java VM, Dart)។

=== ថាមពល ===
[[File:DanishWindTurbines.jpg|thumb|[[Middelgrunden]], an offshore wind farm near Copenhagen]]

ប្រទេសដាណឺម៉ាកមានការរុករកប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិយ៉ាងច្រើននៅសមុទ្រខាងជើង ហើយឈរនៅលេខរៀងទី 32 ក្នុងពិភពលោកក្នុងការនាំចេញប្រេងឆៅ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=DA |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100304094837/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=DA |archivedate=4 March 2010 |title=EIA – International Energy Data and Analysis for Denmark |publisher=Tonto.eia.doe.gov |date=15 May 2009 |accessdate=29 May 2009 |deadurl=yes |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; និងបានផលិតប្រេង 259,980 បារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃនៅក្នុងឆ្នាំ 2009 ។&lt;ref&gt;[http://www.indexmundi.com/energy.aspx?country=dk Denmark Crude Oil Production and Consumption by Year (Thousand Barrels per Day)] – indexmundi.&lt;/ref&gt; ដាណឺម៉ាកគឺជាប្រទេសនាំមុខនៅក្នុងវិស័យថាមពលអគ្គីសនីដោយ នៅក្នុងឆ្នាំ 2015 ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរផ្តល់ឱ្យ 42,1% នៃការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីសរុប។&lt;ref&gt;[http://cphpost.dk/news/business/wind-energy-in-denmark-breaking-world-records.html Wind energy in Denmark breaking world records] The Copenhagen Post, Retrieved 17. January 2016.&lt;/ref&gt; 

វិស័យអគ្គិសនីរបស់ដាណឺម៉ាកបានបញ្ចូលប្រភពថាមពលពីខ្យល់ ទៅក្នុងបណ្តាញអគ្គីសនីជាតិ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះដាណឺម៉ាក មានគោលដៅផ្តោតលើប្រព័ន្ធថាមពល V2G និងរថយន្តអេឡិចត្រូនិច។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.energymap.dk/Technology-Areas/Intelligent-Energy/Plug-in-and-Electrical-Vehicles |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719122621/http://www.energymap.dk/Technology-Areas/Intelligent-Energy/Plug-in-and-Electrical-Vehicles |archivedate=19 July 2011 |title=Plug-in and Electrical Vehicles |publisher=EnergyMap.dk |accessdate=10 October 2009}}&lt;/ref&gt; ប្រទេសនេះគឺជាប្រទេសជាសមាជិកនៃទីភ្នាក់ងារថាមពលកកើតឡើងវិញអន្តរជាតិ (IRENA) ។&lt;ref name=&quot;IRENAstates&quot;&gt;{{cite news|title=Global support for International Renewable Energy Agency growing fast|url=http://www.irena.org/Menu/index.aspx?PriMenuID=13&amp;mnu=Pri|date=10 September 2014|accessdate=10 September 2014|publisher=''IRENA''}}&lt;/ref&gt;

=== ដំណឹកជញ្ជូន ===
[[File:Storebæltsforbindelsen højbroen.jpg|thumb|right|Great Belt Fixed Link, The East Bridge as seen from [[Zealand]]]]
[[File:Copenhagen Airport Mai 2009 PD 131.JPG|thumb|[[Copenhagen Airport]] is the largest airport in Scandinavia and [[List of the busiest airports in Europe|15th-busiest in Europe]].]]

ការវិនិយោគសំខាន់ៗត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងការកសាងផ្លូវរថភ្លើងនិងផ្លូវដែករវាងតំបន់នានានៅដាណឺម៉ាក។ ប្រតិបត្តិករផ្លូវដែកសំខាន់គឺ DSB សម្រាប់សេវាកម្មអ្នកដំណើរនិង DB Schenker Rail សម្រាប់រថភ្លើងដឹកទំនិញ។ ផ្លូវរថភ្លើងត្រូវបានថែទាំទុកដោយ Banedanmark ។ សមុទ្រខាងជើងនិងសមុទ្របាល់ទិកត្រូវបានទាក់ទងគ្នាដោយតំណភ្ជាប់សាឡាងនានា។ ការស្ថាបនាខ្សែភ្ជាប់ Fehmarn Belt Fixed Link ដែលតភ្ជាប់ដាណឺម៉ាកនិងអាល្លឺម៉ង់ជាមួយនឹងតំណទីពីរនឹងចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2015 ។&lt;ref&gt;{{cite news|title=Denmark-Germany undersea Fehmarn tunnel gets go-ahead|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-33633879|accessdate=19 August 2015|publisher=BBC News|date=23 July 2015}}&lt;/ref&gt; ទីក្រុងកូប៉ិនហាកមានប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនយ៉ាងឆាប់រហ័ស&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ring 3 summary report |url=http://www.ringtre.dk/fileadmin/filer/freesites/ringtre/filer/Letbane/Dokumenter/Resume_UK_final03.pdf |accessdate=12 April 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413131909/http://www.ringtre.dk/fileadmin/filer/freesites/ringtre/filer/Letbane/Dokumenter/Resume_UK_final03.pdf |archivedate=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;

ការជិះកង់នៅក្នុងប្រទេសដាណឺម៉ាក គឺជាការធ្វើដំណើរជាទូទៅជាពិសេសស ម្រាប់យុវវ័យនិងអ្នករស់នៅទីក្រុង។ ជាមួយនឹងបណ្តាញផ្លូវកង់មួយដែលពង្រីកជាង 12,000  គីឡូម៉ែត្រ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.visitdenmark.dk/danmark/da-dk/menu/turist/inspiration/aktivferie/cykel/cykel-ruter-og-regioner.htm |title=Cykelruter og regioner |publisher=Visitdenmark.com |language=Danish |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315171238/http://www.visitdenmark.dk/danmark/da-dk/menu/turist/inspiration/aktivferie/cykel/cykel-ruter-og-regioner.htm |archivedate=15 March 2012 }}&lt;/ref&gt; ប្រទេសដាណឺម៉ាកគឺសំបូរអ្នកជិះកង់។

== ប្រជាសាស្ត្រ ==
{{Main|ប្រជាសាស្ត្រដាណឺម៉ាក}}
ចំនួនប្រជាជនដាណឺម៉ាកដែលបានចុះបញ្ជីដោយប្រទេសដាណឺម៉ាក មានចំនួន 5.781 លាននៅក្នុងខែមករាឆ្នាំ 2018 ។&lt;ref name=&quot;pop1&quot; /&gt; មេដ្យាននៃអាយុគឺ 41.4 ឆ្នាំ ឯផលធៀបបុរសនិងស្ត្រីគឺ 0.97។ អត្រាកំណើតក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ គឺស្ត្រីម្នាក់មានកូន 1.75 នាក់.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Total fertility rates by ancestry and time|url=http://www.statbank.dk/Fert1|publisher=[[Statistics Denmark]]|accessdate=18 December 2018|quote=}}&lt;/ref&gt; ទោះបីជាអត្រាកំណើតទាបក៏ដោយ ចំនួនប្រជាជននៅតែមានការកើនឡើងក្នុងអត្រាប្រចាំឆ្នាំ 0.59% ដោយសារអន្តោប្រវេសន៍ និងមនុស្សចាស់អាចរស់នៅបានយូរ។ World Happiness Reportបានចាត់ចំណាត់ថ្នាក់ដាណឺម៉ាកជាប្រជាជនមាកក្ដីរីករាយបំផុត។ &lt;ref name=&quot;happiness&quot;&gt;{{cite web|editor1-last=Helliwell |editor1-first=John |editor2-last=Layard |editor2-first=Richard |editor3-last=Sachs |editor3-first=Jeffrey |editor3-link=Jeffrey Sachs |title=World Happiness Report 2016 |url=http://5c28efcb768db11c7204-4ffd2ff276d22135df4d1a53ae141422.r82.cf5.rackcdn.com/HR-V1_web.pdf |publisher=Sustainable Development Solutions Network |accessdate=17 March 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160318091325/http://5c28efcb768db11c7204-4ffd2ff276d22135df4d1a53ae141422.r82.cf5.rackcdn.com/HR-V1_web.pdf |archivedate=18 March 2016 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Earth_Institute_2013&gt;Helliwell, John; Layard, Richard; Sachs, Jeffrey [http://www.earth.columbia.edu/sitefiles/file/Sachs%20Writing/2012/World%20Happiness%20Report.pdf World Happiness Report]. ''[[The Earth Institute]]'' at [[Columbia University]], p. 8. See also: [http://unsdsn.org/files/2013/09/WorldHappinessReport2013_online.pdf World Happiness Report 2013], p. 23.; [http://www.huffingtonpost.com/2013/10/22/denmark-happiest-country_n_4070761.html Denmark Is Considered The Happiest Country. You'll Never Guess Why.] ''[[Huffington Post]].'' 22 October 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BruceStokes&quot;&gt;Stokes, Buce (8 June 2011). [https://www.theatlantic.com/business/archive/2011/06/the-happiest-countries-in-the-world/240103/ The Happiest Countries in the World]. ''[[The Atlantic]].'' Retrieved 20 September 2013&lt;/ref&gt; 

គេមិនមានស្ថិតិផ្លូវការណាមួយពីជនជាតិក្នុងប្រទេសនេះទេ ប៉ុន្តែយោងតាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០១៨របស់ប្រទេស មានប្រជាជន 86.7% ជាជនជាតិដាណឺម៉ាក (ដោយយ៉ាងហោចណាស់មានឪពុក ឬម្ដាយជាជនជាតិដាណឺម៉ាក)។ &lt;ref name=&quot;pop1&quot;&gt;{{cite web|title=Population at the first day of the quarter by municipality, sex, age, marital status, ancestry, country of origin and citizenship|url=http://www.statbank.dk/FOLK1c|publisher=[[Statistics Denmark]]|accessdate=18 December 2018|quote=January 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ភាសា ===
{{Main|ភាសាដាណឺម៉ាក|ភាសានៃដាណឺម៉ាក}}
ភាសាដាណឺម៉ាកគឺជាភាសាជាតិសម្រាប់ប្រទេស។ &lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot; /&gt; [[Faroese language|Faroese]] and [[Greenlandic language|Greenlandic]] are the official languages of the Faroe Islands and Greenland respectively.&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;{{cite book |editor1-first=M. Paul |editor1-last=Lewis |year=2009 |title=Ethnologue: Languages of the World |edition=16th |publisher=SIL International. |location=Dallas, Texas |isbn= 978-1-55671-216-6 |url=http://www.ethnologue.com/ |accessdate=27 August 2012}}&lt;/ref&gt; ភាសាអាល្លឺម៉ង់គឺទទួលថាជាភាសាជានជាតិភាគតិច ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស ។&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot; /&gt; 

86% នៃប្រជាជនប្រើភាសាអង់គ្លេសជាភាសាទី២។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Europeans and their Languages|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|work=[[Eurobarometer]]|publisher=[[European Commission]]|accessdate=22 May 2014|date=February 2006}}&lt;/ref&gt; ចំណែកឯភាសាអាល្លឺម៉ង់ជាភាសាបរទេសដែលមានមនុស្សនិយាយច្រើនលំដាប់ទី២។ &lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot; /&gt; Denmark had 25,900 [[first language|native speakers]] of German in 2007 (mostly in the South Jutland area).&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot; /&gt;

=== សាសនា ===
{{Main|សាសនានៅដាណឺម៉ាក}}
{| class=&quot;wikitable infobox&quot; style=&quot;width: 250px; margin-right: 0; text-align: center;&quot;
|+ Church of Denmark
|-
! ឆ្នាំ!! ចំនួនប្រជាជន!! ចំនួនអ្នកកាន់សាសនា !! ភាគរយ
|-
| 1990 || 5,135,409 || 4,584,450 || 89.3%
|-
| 2000 || 5,330,500 || 4,536,422 || 85.1%
|-
| 2005 || 5,413,600 || 4,498,703 || 83.3%
|-
| 2010 || 5,534,738 || 4,479,214 || 80.9%
|-
| 2015 || 5,659,715 || 4,400,754 || 77.8%
|-
| 2016 || 5,707,251 || 4,387,571 || 76.9%
|-
| 2017 || 5,748,769 || 4,361,518 || 75.9%
|-
| 2018 || 5,781,190 || 4,352,507 || 75.3%
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: left; font-weight: normal;&quot; | &lt;small&gt;Statistical data: 1984,&lt;ref&gt;[http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2002/NR226.pdf Church membership 1984] Danmarks statistik {{da icon}}&lt;/ref&gt; 1990–2018,&lt;ref name=&quot;church stats&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.km.dk/folkekirken/kirkestatistik/folkekirkens-medlemstal/|title=Folkekirkens medlemstal|website=www.km.dk|access-date=2019-01-28|archivedate=2016-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413042049/http://www.km.dk/folkekirken/kirkestatistik/folkekirkens-medlemstal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Source: Kirkeministeriet&lt;/small&gt;
|}

ប្រជាជនដាណឺម៉ាកកាន់គ្រីស្ទសាសនាច្រើនជាងគេ។ ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ 2018 មានមនុស្ស 75.3%&lt;ref name=&quot;church stats&quot; /&gt; បានចុះឈ្មោះជាសមាជិកនៃវិហារកាតូលិក។&lt;ref&gt;[http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html Denmark – Constitution] – Part I – Section 4 [State Church]: &quot;The Evangelical Lutheran Church shall be the Established Church of Denmark, and, as such, it shall be supported by the State.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;The Church of Denmark is the established church (or state religion) in Denmark and Greenland; the [[Church of the Faroe Islands]] became an independent body in 2007.&lt;/ref&gt; ចំនួននេះធ្លាក់ចុះ 0.6% បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំមុន ហើយធ្លាក់ចុះ 1.6% បើប្រៀបធៀបកាលពី២ឆ្នាំមុន។

[[File:Roskilde Cathedral aerial.jpg|thumb|left|[[Roskilde Cathedral]] has been the burial place of Danish royalty since the 15th century. In 1995 it became a [[World Heritage Site]].]]

រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសដាណឺម៉ាកបានចែងថាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្ស ត្រូវជាសមាជិកនៃសាសនានៃប្រទេសដាណឺម៉ាក ទោះបីប្រជាជនភាគច្រើននៅមានសេរីភាពក្នុងការប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងជំនឿផ្សេងៗក៏ដោយ។&lt;ref&gt;[http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html Denmark – Constitution] – Part II – Section 6 .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.servat.unibe.ch/icl/da00000_.html Denmark – Constitution] – Part VII – Section 70: &quot;No person shall for reasons of his creed or descent be deprived of access to complete enjoyment of his civic and political rights, nor shall he for such reasons evade compliance with any common civic duty.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FoR&gt;[http://www.km.dk/fileadmin/share/Trossamfund/Freedom_of_religion.pdf Freedom of religion and religious communities in Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205165930/http://www.km.dk/fileadmin/share/Trossamfund/Freedom_of_religion.pdf |date=2012-02-05 }} – The Ministry of Ecclesiastical Affairs – May 2006&lt;/ref&gt; 

=== ការអប់រំ ===
{{Main|វិស័យអប់រំនៅដាណឺម៉ាក}}
[[File:Københavns universitet lektionskatalog 1537.jpg|thumb|upright|left|The oldest surviving Danish lecture plan dated 1537 from the [[University of Copenhagen]]]]

រាល់កម្មវិធីអប់រំនៅដាណឺម៉ាកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងអប់រំនិងគ្រប់គ្រងដោយសាលាក្នុងមូលដ្ឋាន។ &lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite web|title=Overview of the Danish Education System|url=http://eng.uvm.dk/Education/Overview-of-the-Danish-Education-System|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111062215/http://eng.uvm.dk/Education/Overview-of-the-Danish-Education-System|dead-url=yes|archive-date=11 January 2012|publisher=Danish Ministry for Children, Education and Gender Equality|accessdate=28 April 2016|archivedate=2 ឧសភា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502153349/http://www.eng.uvm.dk/Education/Overview-of-the-Danish-Education-System|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ក្មេងៗភាគច្រើនចូលរួម &quot;folkeskole&quot; សម្រាប់រយៈពេល 10 ឆ្នាំចាប់ពីអាយុ 6 ទៅ 16 ឆ្នាំ។ មិនមានការប្រឡងចុងក្រោយទេប៉ុន្តែសិស្សអាចជ្រើសរើសការប្រលងនៅពេលបញ្ចប់ថ្នាក់ទី 9 (អាយុ 14-15 ឆ្នាំ) ។ ការធ្វើតេស្តគឺជាកាតព្វកិច្ចប្រសិនបើចង់រៀនបន្តថ្នាក់ឧត្តម។ សិស្សអាចចូលរៀនឯកជនឬ សាលារៀនរដ្ឋ ។
[[File:The Black Diamond (Royal Library), Copenhagen.JPG|thumb|right|រាជបណ្ណាល័យនៅ Copenhagen]]

=== សុខភាព ===
{{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៅដាណឺម៉ាក}}
តាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០១៥ ជនជាតិដាណឺម៉ាកមានអាយុកាលដល់ 80.6 ឆ្នាំ (78.6 សម្រាប់បុរស និង 82.5 សម្រាប់ស្ត្រី)។ &lt;ref name=WHO&gt;{{cite web|title=Life expectancy |url=http://apps.who.int/gho/data/node.main.688?lang=en |publisher=World Health Organization |accessdate=20 August 2017|date=6 July 2016}}&lt;/ref&gt; 

ដាណឺម៉ាកមានប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពជាសាកលដែលត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានជាសាធារណៈតាមរយៈការបង់ពន្ធហើយសម្រាប់សេវាភាគច្រើនដែលដំណើរការដោយអាជ្ញាធរតំបន់។ 

== វប្បធម៌ ==
{{Main|វប្បធម៌ដាណឺម៉ាក}}
ដាណឺម៉ាកមានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នាជាមួយ ន័រវែស និងស៊ុយអែត។ 

ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩ ដាណឺម៉ាកជាប្រទេសទីមួយដែលអនុញ្ញាតអោយរឿងអាសអាភៀស ក្លាយជាស្របច្បាប់។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.um.dk/publikationer/um/english/factsheetdenmark/denmarkanoverview/html/chapter05.htm |title=Denmark&amp;nbsp; – An Overview |date=22 September 2007 |accessdate=22 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080122084309/http://www.um.dk/publikationer/um/english/factsheetdenmark/denmarkanoverview/html/chapter05.htm |archivedate=22 January 2008 |deadurl=yes |df=dmy }}&lt;/ref&gt; 

=== ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ===
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ប្រទេសនេះកើតមានកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ 1540 ជាពេលដែលគេសរសេរពត៌មានលើក្រដាសហើយ បាចចែកចាយគ្នា។

=== តន្ត្រី ===
ទីក្រុង Copenhagen និងកោះឆ្ងាយ ៗ របស់វាមានតន្ត្រីប្រពៃណីជនជាតិដាណឺម៉ាក។ វង់ភ្លេងរាជវង្សដាណឺម៉ាក គឺស្ថិតនៅក្នុងចំណោមវង់ភ្លេងចាស់ជាងគេលើពិភពលោក។&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Royal Danish Orchestra |url=http://kglteater.dk/about-us/the-royal-danish-orchestra |publisher=The Royal Danish Theatre |accessdate=14 May 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140507235232/http://kglteater.dk/about-us/the-royal-danish-orchestra |archivedate=7 May 2014 }}&lt;/ref&gt; 

ដាណឺម៉ាកគឺជាផ្នែកមួយនៃការប្រកួតប្រជែងដណ្ដើមពានរង្វាន់ Eurovision ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1957 ។ ដាណឺម៉ាកបានឈ្នះការប្រកួតបីដងក្នុងឆ្នាំ 1963 ឆ្នាំ 2000 និងឆ្នាំ 2013 ។

=== កីឡា ===
[[File:Michael Laudrup, 2005.jpg|thumb|upright|[[Michael Laudrup]], named the best Danish football player of all time by the Danish Football Association]]

កីឡាមានប្រជាប្រិយភាពនៅក្នុងប្រទេសដាណឺម៉ាកហើយប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនចូលរួមនិងមើលភាពខុសគ្នាជាច្រើន។ កីឡាជាតិគឺជាកីឡាបាល់ទាត់ដែលមានកីឡាករជាង 320.000 នាក់នៅក្នុងក្លឹបច្រើនជាង 1600 ។ &lt;ref&gt;{{cite web|title=DIF specialforbunds medlems|url=http://public.tableausoftware.com/profile/#!/vizhome/DIFidraettenital2013-dif_dk/DIFmedl-foren-tal|publisher=Danmarks Idrætsforbund|accessdate=15 June 2014|language=Danish|year=2013}}&lt;/ref&gt; ដាណឺម៉ាកបានជាប់ជាបេក្ខភាព ៦ដង ជាប់ៗគ្នាសម្រាប់ពានរង្វាន់ UEFA European Championship European Championship រវាងឆ្នាំ 1984 និង 2004 ហើយបានគ្រងតំណែងជើងឯកអ៊ឺរ៉ុបក្នុងការប្រលងជើងឯក UEFA European Football Championship ឆ្នាំ 1992។ ចំណែកឯជោគជ័យមួយទៀតគឺឈ្នះ Confederations Cup in 1995 ។ កីឡាករបាល់ទាត់ដាណឺម៉ាកដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមានកីឡាករ Allan Simonsen ដែលបានជាប់ឈ្មោះកីឡាករល្អបំផុតប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ 1977 លោក Peter Schmeichel ដែលបានតែងតាំងជាអ្នកចាំទីល្អបំផុតរបស់ពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ 1992 និង 1993 និងលោក Michael Laudrup ជាកីឡាករដាណឺម៉ាកល្អបំផុតផ្ល់ដោយសមាគមកីឡាបាល់ទាត់ដាណឺម៉ាក។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Michael Laudrup bedste spiller gennem tiderne |publisher=DBU |date=13 November 2006 |url=http://www.dbu.dk/news/newsShow.aspx?id=235647 |accessdate=18 November 2012 |archivedate=17 ឧសភា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517122915/http://www.dbu.dk/news/newsShow.aspx?id=235647 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== កំណត់សម្គាល់ ==
{{reflist|group=&quot;ស&quot;|30em}}

== ឯកសារយោង ==
{{Reflist|30em}}

== តំណភ្ជាប់ក្រៅ ==
{{Sister project links|Denmark|b=no|q=no|v=no|voy=Denmark}}
* [http://www.denmark.dk/ Denmark.dk]
*{{CIA World Factbook link|da|Denmark}}
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157748/Denmark Denmark] entry at ''[[Encyclopædia Britannica]]''.
*[http://www.denmark.net/denmark-guide/danish-culture.html A guide to Danish Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819092809/http://www.denmark.net/denmark-guide/danish-culture.html |date=2013-08-19 }} at ''Denmark.net''.
*[https://web.archive.org/web/20080705053204/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/denmark.htm Denmark] at ''UCB Libraries GovPubs''.
*{{dmoz|Regional/Europe/Denmark}}
*[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17929661 Denmark profile] from the [[BBC News]].
*[http://www.visitdenmark.com/ Tourism portal] at ''VisitDenmark''.
*[http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=DK Key Development Forecasts for Denmark] from [[International Futures]].

;រដ្ឋាភិបាល
*[http://www.stm.dk/_a_2818.html Stm.dk] – official Danish government web site
*[http://www.um.dk/en um.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122193426/http://www.um.dk/en |date=2017-11-22 }} – official Ministry of Foreign Affairs of Denmark web site
*[https://www.dst.dk/en/ Statistics Denmark (DST)] – Key figures from the Danish bureau of statistics.
* {{Statoids|id=udk|title=Regions of Denmark}}

;ផែនទី
*{{wikiatlas|Denmark}}
*{{osmrelation-inline|50046}}
*[http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=3389 Satellite image of Denmark] at the [[NASA Earth Observatory]].
;ពាណិជ្ជកម្ម
* [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/DNK/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Denmark]
; សារព័ត៌មាន
*[https://news.google.com/news?ned=us&amp;q=denmark%2F&amp;btnG=Search Google news Denmark]
*[http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Denmark:_Primary_Documents History of Denmark: Primary Documents]
*{{da icon}} [https://web.archive.org/web/20071005153127/http://kort.krak.dk/borgerdk.kortsoegning/imapDKbig.asp Krak printable mapsearch]
*{{sv icon}} {{en icon}} [http://www2.kms.dk/C1256AED004EA666/(AllDocsByDocld)/B825612735012CB1C1256AEF002C0B2C Ministry of the Environment National Survey and Cadastre]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060208174808/http://olddenmark.dk/ |date=8 February 2006 |title=Old Denmark in Cyberspace – Information about Denmark – the Danes }}

;Other
*[https://web.archive.org/web/20131207061449/http://www.vifanord.de/index.php?id=1&amp;L=1&amp;rd=243343734 Vifanord.de] – library of scientific information on the Nordic and Baltic countries.

{{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដាណឺម៉ាក| ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងជើង]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាន័រឌិក]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសស្កង់ឌីណាវី]]</text>
      <sha1>kzg7igcj6xgs4bp2uea70tlzfibkcz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>រាមាយណៈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40765</id>
    <revision>
      <id>342007</id>
      <parentid>315668</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>34624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* មើលផងដែរ */ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម</comment>
      <origin>342007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149160" sha1="mayr0dv88lvchyogs0b4fa7qpcbudhn" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:'Sita'_from_Tamil_Nadu,_India,_c._1100-50,_granite,_Norton_Simon_Museum.JPG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| [[នាង​សីតា|ព្រះម៉ែនាង​សីតា ]] នៃ[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] - [[ហិណ្ឌូសាសនា]].]]

'''រាមាយណៈ''' ({{lang-en|Ramayana}}); ({{lang-th|รามายณะ}}) [[រឿងរាមកេរ្តិ៍]] នៃ[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] - [[ហិណ្ឌូសាសនា]].
=ខ្សែ​ទី​១=
'''[[ឥសី​ពិស្វាមិត្រ​]]''' បាន​រៀបចម​ហោម​ពិធី​ជា​កិត្តិយស​ដល់​សិស្ស​គឺ '''[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះរាម]]''' និង​ '''[[ព្រះលក្សណ៍]]''' ដែល​បាន​រៀប​ចេះ​ចប់​គម្ពីរវេទ។
ថ្ងៃ​មួយ​មាន​យក្ស​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ក្អែក​យ៉ាង​ធំ ឈ្មោះ '''[[​កាកណាសូរ]]''' មក​ឆាប​អាស្រម​ឥសី​ខ្ទេចខ្ទី​អស់ ។ '''[[ឥសី​ពិស្វាមិត្រ​]]''' ខឹង​យ៉ាងខ្លាំង​ហើយ​ក៏​ជប់​ធ្នូសរ​ឲ្យ​ '''[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះរាម​]]''' បាញ់​ សម្លាប់​'''[[កាកណាសូរ]]''' ។ ក្រោយ​មក​ក៏​នាំ'''[[​ព្រះរាម]]''' និង​ '''[[ព្រះលក្សណ៍]]''' ​ចូល​រួម​ប្រឡង​លើក​ធ្នូសរ​ព្រះជនក​នៅ​[[នគរ​មិថិលា]] ដើម្បី​យក '''[[​នាង​សីតា|នាង​សិតា​]]''' ធ្វើ​ជា​មហេសី ។ ក្នុង​ឱកាស​នោះ មាន​បេក្ខជន​ចូលរួម​ជាច្រើន​ដែល​មក​ពី​ភព​ទាំង​បី សូម្បី​តែ​'''[[ព្រះសិវៈ|ព្រះឥសូរ​]]'''ក៏​មក​នឹង​គេ​ដែរ ក៏​ប៉ុន្តែ​គ្មាន​នរណា​លើក​ធ្នូសរ​រួច​ឡើយ គឺ​មាន​តែ​តួអង្គ​ព្រះរាម​មួយ​គត់​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ដោយ​លើក​ធ្នូសរ​នោះ​ រួច ។

ពេល​នោះ​ '''[[ព្រះជនក]]''' ​រីករាយ​ណាស់​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​នេះ​ថ្វាយ​ទៅ '''[[​ព្រះបាទ​ទសរថ]]''' ដើម្បី​យាង​មក​ជា​អធិបតី​ក្នុង​ពិធី​រាជាភិសេក​រវាង'''[[​ព្រះរាម]]''' និង​ '''[[នាង​សីតា|ព្រះម៉ែនាង​សីតា ]]''' ។ កាលបើ​ពិធី​អភិសេក​ចប់​សព្វ​គ្រប់​ហើយ ក៏​នាំ​ព្រះរាជបុត្រ និង​ព្រះរាជធិតា​សុណិសា​វិល​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​ [[នគរ​អយុធ្យា]]​វិញ ។ ពាក់​កណ្ដាល​ផ្លូវ​ក៏​បាន​ជួប​នឹង​យក្ស​កំណាច​មួយ​ឈ្មោះ '''[[រាមាសូរ]]''' ។ យក្ស​នេះ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់[[​ព្រះរាម]]​ថា លួច​យក​ឈ្មោះ​'''រាមបរមសូរ​''' មក​ដាក់​ធ្វើ​ជា​ឈ្មោះ​ខ្លួន ដូច្នេះ​ត្រូវ​តែ​មក​ក្រាប​បង្គំ​សុំ​ទោស​ទើប​រួច​ខ្លួន ។ [[ព្រះរាម​]] ក៏​ផ្ចាញ់[[​រាមាសូរ]]​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ​ទៀត ។

លុះ​មក​ដល់​នគរ​ ព្រះបិតា​នាម[[​ទសរថ]]​មាន​បំណង​លើក​[[ព្រះរាម​]]ជា​រាជបុត្រ​ច្បង​ឲ្យ​ឡើង​គ្រោង​រាជ្យ​តាម​ប្រពៃណី​នៃ​ត្រកូល​ក្សត្រ តែ'''​[[នាង​កៃកេសី​]]''' ជំទាស់​ដោយ​សំអាង​លើ​ពាក្យ​សច្ចៈ​ព្រះទសរថ​បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ឲ្យ​បុត្រ​របស់​ព្រះនាង​ឈ្មោះ '''[[ភិរុត]]''' ឡើង ​គ្រង​រាជ្យ​វិញ នៅ​ពេល​ដែល​នាង​ជួយ​ព្រះអង្គ​ក្នុង​សង្គ្រាម​បាន​ឈ្នះ​ព្រះអាទិត្យ ។ ព្រះបាទ​ទសរថ​មាន​បំណង​ចែក​នគរ​ជា​២ ប៉ុន្តែ​ព្រះកៃកេសី​ពុំ​ព្រម ហើយ​ក៏​បណ្ដេញ​ព្រះរាម​ឲ្យ​ទៅ​នៅ​ព្រៃ​១៤​ឆ្នាំ​សឹម​មក​ សោយរាជ្យ​វិញ ។ [[ព្រះលក្សណ៍​]] ក្រេវក្រោធ​ចង់​ធ្វើ​ឃាដ​នាង​កៃកេសី តែ​ព្រះរាម​ឃាត់ ហើយ​បន្ទាប់​មក​ក៏​ស្ម័គ្រ​តាម​ដង្ហែ​ព្រះរាម និង​ទេពី​សិតា​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ។ ទាំង​បី​អង្គា​នាំ​គ្នា​ចាក​ចេញ​ពី​នគរ​អយុធ្យា​ទៅ​ដល់​កណ្ដាល​ព្រៃ​បាន​ជួប ​នឹង '''[[​កូខ័ន]]''' ជា​ស្ដេច​ព្រៃ​មាន​រូប​អាក្រក់​តែ​ចិត្ត​ល្អ​ជា ចេះ​ជួយ​រំលែក​ទុក្ខ​ពី​[[ព្រះរាម]] ហើយ​ព្រះអង្គ​ទុក[[​កូខ័ន​]]នេះ​ជា​បងប្អូន​បង្កើត តែ​មិន​ព្រម​ទទួល​យក​ការ​អារាធនា​ពី​កូខ័ន​ឲ្យ​នៅ​ទីនោះ​ជាមួយ ហើយ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ភ្នំ​ចិត្តកូត​ដើម្បី​បួស​ជា​ឥសី ។

=ខ្សែ​ទី​២=
ពេល ​ចេញ​ដំណើរ​ពី​កូខ័ន​ទៅ ព្រះរាម​បាន​ឃើញ​ព្រៃ​មួយ​កំពុង​ឆេះ​ដោយ​កម្ដៅ​ព្រះអាទិត្យ ។ ពេល​នោះ​ស្លឹក​ឈើ​ដែល​ខ្លោច ផ្កា​ឈើ​ដែ​ឆេះ​ក្រៀមក្រំ​ក៏​ស្រាប់​តែ​រីក​ស្រស់​ញញឹម​ឡើង​វិញ ចំណែក​ឯ​ព្រះអាទិត្យ​ដែល​កំពុង​តែ​បញ្ចេញ​កម្ដៅ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក៏​ស្រាប់​តែ​ បន្ថយ​កម្ដៅ​របស់​ខ្លួន ។ ព្រះរាម និង​ព្រះនាង​សិតា រួម​ទាំង​ព្រះលក្សណ៍​បាន​បន្ត​ទៅ​មុខ​ទៀត បាន​ជួប​នឹង​ឥសី​ពារទ្វឡ ហើយ​បាន​ចង្អុល​បង្ហាញ​ផ្លូវ​ទៅ​ភ្នំ​ចិត្តកូត ។
នៅ ​ជើង​ភ្នំ​នោះ​បរិយាកាស​បាន​ប្រែប្រួល​ដែល​សត្វ​សាហាវ​ប្រែ​ជា​សត្វ​ស្លូត កូន​ខ្លា​រត់​ទៅ​បៅ​មេ​ប្រើស កូន​ប្រើស​រត់​ទៅ​បៅ​មេ​ខ្លា​វិញ ។ ព្រះលក្សណ៍​បាន​ទទួល​ភារកិច្ច​សង់​អាស្រម​សម្រាប់​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ ទាំង​បី​អង្គារ​នៅ​ទី​នោះ​ទៅ ។
ឯ​ក្រុង​អយុធ្យា​ឯ​នោះ​វិញ ព្រះបាទ​ទសរថ​ទ្រង់​សោយ​ទីវង្គត ។ ឥសី​វិសិដ្ឋ​មហាឫស្សី ជា​រាជបុរោហិត​ បាន​ធ្វើ​សារ​ទៅ​យាង​ព្រះភិរុត​ចូល​មក​នគរ​ជា​ប្រញាប់​ដើម្បី​ធ្វើ​ពិធី​លើក ​សព​សំស្ការ ។ នាង​កៃកេសី​លួច​ថ្លែង​សារ​នោះ​ថា ឲ្យ​ព្រះរាជបុត្រ​ត្រឡប់​មក​កាន់​នគរ​ដើម្បី​ចូល​រួម​រាជាអភិសេក​ ព្រះរាម ។ ព្រះភិរុត​ត្រក​អរ​ខ្លាំង​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​នគរ​ភ្លាម ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​ទត​ឃើញ​ព្រះនគរ​ស្ងាត់​ជ្រងំ ប្រជារាស្ត្រ​បោះបង់​មុខ​របរ​ទាំងអស់ ។ លុះ​ទ្រង់​ជ្រាប​រឿង​ពិត ព្រះភិរុត​ខ្ញាល់​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​មាន​បំណង​សម្លាប់​មាតា​កៃកេសី ក៏​ប៉ុន្តែ​ដោយ​សេចក្ដី​អង្វរ​របស់​ព្រះនាង និង​ព្រះនាង​កោសកល្យា អគ្គមហេសី​ព្រះបាទ​ទសរថ និយាយ​លួង​លោម​អំពី​ដំណើរ​ហេតុ​ផ្សេងៗ និង​ដំណើរ​ព្រះរាម​យាង​ទៅ​នៅ​ព្រៃ ។
បន្ទាប់​ពី​រៀប​បូជា​សព​ព្រះបាទ​ទសរថ​ហើយ ព្រះភិរុត ព្រះសុត្រុត មួយ​អន្លើ​ដោយ​ព្រះនាង​ជា​មាតា​ទាំង​បី​អង្គ កោសកល្យា កៃកេសី និង​នាង​សមុទ្រ ព្រម​ទាំង​កង​ទ័ព​បាន​លើក​តម្រង់​ទៅ​សុំ​យាង​ព្រះរាម​ចូល​មក​គ្រង​រាជ្យ​នៅ​ អយុធ្យា​វិញ ។ ក្បួន​ព្រះរាជដំណើរ​បាន​មក​ដល់​ជាយ​ដែន​ព្រៃ​របស់​កូខ័នៗ​បាន​ឃើញ​ព្រះភិរុត ​នាំ​ទ័ព​មក​សន្ធឹក​សន្ធាប់​យ៉ាង​នេះ នឹក​ស្មាន​ថា​តាម​មក​សម្លាប់​ព្រះរាម និង​ព្រះរាជ​ទេពី ក៏​ប្រុង​ជើង​ការណ៍ ចាត់​កង​សេនា​លប​ឈ្លប​យក​ព័ត៌មាន ។ បន្ទាប់​ពី​បាន​ដឹង​ការណ៍​ច្បាស់​ហើយ កូខ័ន​ក៏​ជួយ​សម្រួល​ព្រះរាជ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ដល់​ភ្នំ​ចិត្តកូត​ដោយ​ សុវត្ថិភាព ។
ក្សត្រា​ ក្សត្រី​ទាំង​ប្រាំ​អង្គ​បាន​ជួប​ព្រះរាម ហើយ​សុំ​អង្វរ​ព្រះរាម តែ​ព្រះរាម​បដិសេធ​មិន​ព្រម ហើយ​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ប្រទាន​សុពណ៌​បាទ​ទុក​ឲ្យ​ព្រះភិរុត​នាំ​ត្រឡប់​ទៅ​ ក្រុង​អយុធ្យា​វិញ ។
ដោយ​ ឈ្វេង​យល់​ថា ព្រះអង្គ​គង់​នៅ​ភ្នំ​ចិត្តកូត​នេះ​នាំ​រំខាន​ពី​ព្រះរាជវង្ស ព្រះអង្គ​ក៏​សម្រេច​ព្រះទ័យ​នាំ​មហេសី និង​ព្រះអនុជ​ចូល​ទៅ​ព្រៃ​ជ្រៅ​ឆ្ងាយ​ទៅ​ទៀត ។ តាម​ផ្លូវ​ព្រះរាម​បាន​ជួប​នឹង​យក្ស​មួយ​ឈ្មោះ ពិរាធ មាន​ចិត្ត​កំណាច​ឃោរឃៅ គិត​ចូល​មក​ចាប់​ឆក់​យក​ព្រះនាង​សិតា ។

=ខ្សែ​ទី​៣=
ពិតដូច្នោះ​ហើយ ភិរាធ​ក៏​ស្ទុះ​ចូល​ទៅ​ឆក់​នាង​សិតា​យក​ទៅ ។ ព្រះលក្សណ៍​ធានា​ខ្លួន​ការពារ​យក​នាង​សិតា​មក​វិញ ក៏​ប៉ុន្តែ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ឃើញ​ថា ទន់​ដៃ​ជាង​យក្ស ។ ព្រះរាម​ឃើញ​ដូច្នោះ ថ្លែង​សរ​សម្លាប់​យក្ស​ក្នុង​ពេល​នោះ​ទៅ​ហោង ។ ត​ទៅ​ទៀត​ក្សត្រី​ទាំង​បី​អង្គ​បាន​បន្ត​ដំណើរ​ដល់​ភ្នំ​កណ្ឌការណ្យពន​ ក៏​បួស​ជា​តាបស ។ ព្រះលក្សណ៍​ដឹង​អនុភាព​របស់​ខ្លួន​បថុជន​ក៏​សុំ​លា​ព្រះរាម​ទៅ​តាំង​សិល្ប៍​ រម្លឹក​អាគម​គាថា​ឡើង​វិញ​នៅ​នា​ទៀប​អាយ​អាស្រម​គ្នា ។

ពេល​នោះ​មាន​យក្ខនីយ៍​មួយ​ឈ្មោះ​នាង​សូបនខា ត្រូវ​ជា​ប្អូន​យក្ស​ក្រុងរាពណ៍​បាន​ឃើញ​ក្សត្រ​ទាំង​ពីរ​មាន​រូប​ឆោមលោម​ ពណ៌​គួរ​ឲ្យ​បេតី ក៏​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ទេពអប្សរ​យ៉ាង​ស្រស់​ប្រិបម្រិយ​ចូល​ទៅ​ប្រលោម​លួង​លោម​ សុំ​សេចក្ដី​ស្នេហា​ពី​ព្រះរាម ។ តែ​ព្រះរាម​បាន​ប្រាប់​នាង​ឲ្យ​ទៅ​សុំ​ពី​ព្រះលក្សណ៍​វិញ ។ ព្រះលក្សណ៍​ដាច់​សិល្ប៍​ខ្ញាល់​នឹង​នាង​សូបនខា​មក​រុក​គួន​ក៏​ចាប់​ផ្ដួល​កោ ​សក់​កាត់​ដៃ ស្រែក​បណ្ដេញ​ចេញ​ទៅ ។ នាង​សូបនខា​ប្រែ​កាឡា​ជា​យក្ស​វិញ ហើយ​បាន​ស្រែក​ជម្ទាល​ឮ​សូរ​រហូត​ដល់​ក្រុងខរ​ជា​បង​របស់ ​នាង ។ ក្រុងខរ​ឮ​ហើយ ក៏​ជិះ​សេះ​តម្រង់​មក​ជួយ​សង្គ្រោះ ។ ដោយ​កំហឹង​ឆាប​ឆេះ​ជា​ខ្លាំង ក្រុងខរ​បញ្ជា​មេទ័ព​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ខុនទូសណ៍​នាំ​នាង​យក​ទៅ​ចូល​នគរ​វិញ ហើយ​ក៏​លើក​ទ័ព​ចូល​ច្បាំង​នឹង​ព្រះរាម ។

ក្រុងខរ​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ខុនទូសណ៍​ចូល​ច្បាំង​មុន​គេ បន្ទាប់​មក​ត្រីស្វិរៈ ទីបំផុត​ក្រុងខរ​ខ្លួន​ឯង​ចូល​ទៅ​ទៀត​តែ​ត្រូវ​សរ​ព្រះរាម​ស្លាប់​គ្មាន​សល់ ​ឡើយ ។ នាង​សូបនខា​ឃើញ​បង​ស្លាប់​អស់​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ដូច្នោះ ក៏​ហោះ​សំដៅ​ទៅ​ក្រុង​លង្កា ញុះញង់​បងប្រុស​គឺ​ក្រុងរាពណ៍​ ឲ្យ​ចេញ​មក​សងសឹក ព្រម​ទាំង​ឲ្យ​ចាប់​នាង​សិតា​យក​មក​ធ្វើ​ជា​មហេសី​ផង ។ ក្រុងរាពណ៍​កាល​បើ​បាន​ជ្រាប​ដំណឹង​ពី​ប្អូន​ស្រី​ហើយ​ មាន​ចិត្ត​ឈឺ​ចាប់​ខ្លាំង​ពន់​ប្រមាណ ក៏​ហៅ​មហារីក​ជា​សេនា​ឲ្យ​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ប្រើស​មាស​ចេញ​មក​បង្អួត​យ៉ាង​សង្ហា​ចំពោះ​មុខ​នាង​សិតា ។

កាល ​បើ​ឃើញ​ប្រើស​មាស​ភ្លាម នាង​សិតា​ក៏​បង្ខំ​ស្វាមី​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​តាម​ប្រហារ​ដើម្បី​យក​ស្បែក​ទុក​លម្អ​ នៅ​ពេល​យាង​ទៅ​គ្រប់គ្រង​រាជ្យ​វិញ ។ ព្រះរាម​ចេញ​ទៅ​តាម​ប្រើស​មាស ទុក​ព្រះលក្សណ៍​នៅ​ចាំ​អាស្រម​ការពារ​រាជទេពី ។ ប្រើស​មាស​ចេះ​តែ​រត់​ទៅៗ​រហូត​ដល់​ពេល​រសៀល​ទើប​ព្រះរាម​បាញ់​ត្រូវ​ប្រើសៗ ​ក៏​កាឡា​ខ្លួន​ជា​យក្ស ស្រែក​ដង្ហើយ​ហៅ​ព្រះលក្សណ៍​ឲ្យ​ចេញ​មក​ជួយ នាង​សិតា​ឮ​ហើយ​ក៏​បង្ខំ​ព្រះលក្សណ៍​ឲ្យ​ចេញ​មក​ជួយ​ព្រះស្វាមី ព្រះលក្សណ៍​ប្រកែក​ព្រះនាង​សិតា​បង្ខំ​ព្រះលក្សណ៍ៗ​ទ្រាំ​ពុំ​បាន​ក៏​ចាក​ ចេញ​ពី​អាស្រម​ទៅ​តាម​ព្រះរាម ។ ក្រុងរាពណ៍​បាន​ឱកាស​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ឥសី​លួងលោម​ប្រលោម​នាង​សិតា ចុង​បំផុត​ក៏​ឆក់​នាង​សិតា​បាន​ហោះ​ទៅ​តាម​អាកាស​ចេញ​ទៅ ។

=ខ្សែ​ទី​៤=
ពេល​នោះ​មាន​សត្វ​គ្រុឌ​មួយ​ឈ្មោះ ជតាយុឃើញ​ក្រុងរាពណ៍​នាំ​នាង​សិតា​ហោះ​លើ​អាកាស​ក៏​ចេញ​មុខ​មក​ពាំង​បង្អាក់​ ដំណើរ​ក្រុងរាពណ៍​ដោយ​គំរាម​កំហែង​ឲ្យ​ក្រុងរាពណ៍​ដោះ​លែង​ព្រះនាង​សិតា​មក​ វិញ ។ ក្រុងរាពណ៍​មិន​ព្រម​ស្ដាប់​ក៏​កើត​មាន​ការ​ប្រយុទ្ធ​មួយ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ក្រុងរាពណ៍​ឆក់​ឱកាស​ដោះ​ចិញ្ចៀន​ពី​នាង​សិតា​ចោល​ទៅ​បាក់​ស្លាប​ជតាយុ​ ធ្លាក់​ទៅ​ដល់​ដី ។ នាង​សិតា​បាន​ផ្ដាំ​ផ្ញើ​នឹង​សត្វ​កុក​ឲ្យ​ថ្វាយ​ដំណឹង​នេះ​ដល់​ព្រះរាម​ជា​ ស្វាមី​ផង ។ បន្ទាប់​មក​ក្រុងរាពណ៍​បាន​នាំ​នាង​សិតា​ទៅ​ទុក​ក្នុង​សួន​អសោក​នៅ​ លង្កា ។ ចំណែក​ឯ​ព្រះរាម និង​ព្រះលក្សណ៍ ក្រោយ​ពី​បាញ់​ប្រើស​រួច ត្រឡប់​មក​អាស្រម​វិញ​រក​នាង​សិតា​មិន​ឃើញ ក៏​រូត​ដំណើរ​ចេញ​តាម​រក​នាង​សិតា ទាំង​ចិត្ត​ក្ដុកក្ដួល​ស្រក់​ជលនេត្រា​អាឡោះអាល័យ ស្រីស្ងួន​ភ្ញារ ក៏​បាន​ទៅ​ជួប​នឹង​ជតាយុ​ដែល​ប្រាប់​ដំណឹង​អំពី​រាពណ៍​ឆក់​យក​នាង​ សិតា ។ ដើម្បី​អរគុណ​ជតាយុ ព្រះរាម​ក៏​អធិដ្ឋាន​ឲ្យ​អាត្ម័ន​គេ​ទៅ​កើត​នៅ​ឋាន​សួគ៌ ។ ព្រះរាម​បាន​ជួប​នឹង​សត្វ​កុក​ដែល​បាន​យក​ដំណឹង​ពី​នាង​សិតា​មក​ប្រាប់​ ព្រះរាម​ដែរ ប៉ុន្តែ​ព្រះលក្សណ៍​បាន​ត្មេះតិះដៀល​កុកៗ​ក៏​ត្មេះតិះដៀល​តម​មក​វិញ ប៉ុន្តែ​ព្រះរាម ព្រះលក្សណ៍​គំរាម​កំហែង​រក​រឿង​ប្រហារ​សត្វ​កុក ។ បន្ទាប់​មក​ព្រះអង្គ​ទាំង​ពីរ​បាន​ជួប​នឹង​កុម្ព័ន្ធ​ដែល​មាន​បំណង​ចង់​សម្លាប់​ព្រះអង្គ ហើយ​ព្រះអង្គ​ក៏​សម្លាប់​យក្ស​ក្នុង​ពេល​នោះ​ទៅ ។
និយាយ​អំពី​ព្រៃហេមពាន្ត មាន​ស្ដេច​ក្របី​មួយ​ឈ្មោះ មហិង្សរាជ បាន​សម្លាប់​ក្របី​ឈ្មោល​ទាំង​អស់ ប្រមូល​ក្របី​ញី​ទាំង​អស់​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ ។ ម្យ៉ាងទៀត​មហិង្សរាជ​បាន​សម្លាប់​កូន​ខ្លួន​ចោល បើ​មេ​ក្របី​ណា​កើត​កូន​មក​ឈ្មោល ។ មាន​មេ​ក្របី​មួយ​ឈ្មោះ សន្តគីរី កាលបើ​មាន​គត៌​ហើយ​ក៏​គេច​ខ្លួន​ពី​ហ្វូង ហើយ​ប្រសូត​មក​បាន​កូន​ឈ្មោល​មួយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថាទូភី ហើយ​មាន​បំណង​រក្សា​កូន​នោះ ហើយ​ក៏​ទូន្មាន​កូន​ឲ្យ​ហាត់​ប្រាណ​ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​កម្លាំង​បរិបូណ៌​មុន​នឹង ​ទៅ​ជួប​ឪពុក ។ ទូភី​បាន​ប្រារព្ធ​តាម​ឱវាទ​ម្ដាយ ក៏​បាន​សម្រេច​ដូច​ប្រាថ្នា​ដោយ​មាន​កម្លាំង​រហូត​ដល់​ទៅ​វ័ធ​ដើម​ឈើ​ធំៗ​ ខ្ទេចខ្ទី​អស់ ហើយ​ក៏​ទៅ​ជួប​ឪពុក​អង្វរ​ឲ្យ​ទទួល​ស្គាល់​ខ្លួន​ជា​កូន ។ ប៉ុន្តែ​មហិង្សរាជ​មិន​យល់​ព្រម ការ​ប្រយុទ្ធ​ក៏​កើត​ឡើង​រវាង​ឪពុក​និង​កូន ទី​បំផុត​ក៏​ប្រហារ​ជីវិត​ឪពុក ហើយ​បន្ត​បេសកកម្ម​ឪពុក​បន្ត​ទៅ ។
តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក ទូភី​តែង​តែ​ដើរ​រក​រឿង​រាតត្បាត​គេ​ឯង​ដូចជា​រក​រឿង​ឥសី​បញ្ចលិង្គនាង​ទេពធីតា​រក្សា​សមុទ្ទ ព្រៃហេមពាន្ត ព្រម​ទាំង​ទីបំផុត​ក៏​ទៅ​រក​រឿង​ពាលី​ដែល​ជា​ស្ដេច​ស្វា​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ខាស់ខិនបូរី ។ ពាលី​ដោយ​ចៀស​វាង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​ទូភី​មិន​បាន​ក៏​ហៅ​សូគ្រីព​ ជា​ប្អូន​មក​ផ្ដាំ ។ ការ​ប្រយុទ្ធ​នៅ​ខាង​ក្រៅ​៧​យប់​៧​ថ្ងៃ​មិន​ចាញ់​ឈ្នះ ហើយ​នាំ​គ្នា​ទៅ​ប្រកួត​ក្នុង​គុហារ​មួយ ។ ការ​ប្រកួត​គ្នា​នៅ​ក្នុង​គុហារ​នេះ ពាលី​ក៏​ប្រហារ​ទូភី​នឹង​ព្រះខ័ន​ឈាម​ទូភី​ហូរ​ចេញ​មក​តាម​រូង​គុហារ​លាយ​ នឹង​ទឹកភ្លៀង​ដែល​ទេព្ដា​ប្រោស​ព្រហ្ម​មក​នោះ សូគ្រីព​ដែល​យាម​នៅ​មាត់​រូង​ច្រឡំ​ស្មាន​ថា​ឈាម​បង​ក៏​សន្ធប់​ថ្ម​បិទ​រូង​ គុហារ​នោះ​ទៅ ក៏​វិល​ត្រឡប់​ទៅ​ក្នុង​នគរ​វិញ ដោយ​នាំ​យក​ដំណឹង​នេះ​ទៅ​ផង ។ មន្ត្រី​យោធា​អ្នក​នគរ​ខាស់ខិនបូរី​ក៏​លើក​សូគ្រីព​ឲ្យ​ឡើង​គ្រងរាជ្យ​ស្នង​ ក្រុងពាលី ។
ក្រោយ​មក​ ពាលី​ចេញ​ផុត​ពី​រូង រួច​ពី​ស្លាប់ ក៏​ខឹង​នឹង​សូគ្រីព​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក៏​វាយ​ធ្វើ​បាប​ទះតប់​ក្បាល​មួយ​ដៃ សូគ្រីព​រត់​ចេញ​ពី​ទី​នោះ​ទៅ​ជ្រក​នៅ​ភ្នំ​មគង្គបព៌ត​ដែល​ឋាន​មណ្ឌល​របស់​មគង្គ​ឥសី ។ ពាលី​មិន​អាច​ចូល​ទៅ​កាន់​ទីនោះ​បាន​ទេ​ពីព្រោះ​ត្រូវ​បណ្ដាសា​តាឥសី ។ សូគ្រីព​ឈឺ​ចិត្ត​យំ​សោក​អាចម៍​ភ្នែក​គរ​ជា​ភ្នំ​ជិត​ ទឹក​ភ្នែក​ហូរ​ជា​ស្ទឹង ។

=ខ្សែ​ទី​៥=
ការ ​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រាច់​ចរ​ទៅ​រក​នាង​សិតា ព្រះរាម​ ព្រះលក្សណ៍​អស់​កម្លាំង​ក៏​ចូល​ទៅ​សម្រាក​ក្រោម​ដើម​ស្វាយ ។ ព្រះរាម​ផ្ទំ​នៅ​លើ​ភ្លៅ​ព្រះលក្សណ៍ ។ ពេល​នោះ​ព្រះអាទិត្យ​នៅ​នឹង​ថ្កល់ ម្លប់​ដើម​ស្វាយ និង​ព្រៃ​ឈើ​ទាំង​ឡាយ​ពុំ​មាន​ជ្រេ​សោះ ។ សូគ្រីព​សង្ស័យ​ថា មាន​អ្នក​មាន​បុណ្យ ក៏​ប្រើ​ហនុមាន​ឲ្យ​តាម​រក​មើល ។ហនុមាន​បាន​ឡើង​លើ​ដើម​ស្វាយ គយ​គន់​រក​មើល​ឃើញ​លាយ​លក្ខណ៍​កងចក្រ​ នៅ​នឹង​ព្រះហស្ថ​ទាំង​សង​ខាង​របស់​ព្រះរាម ទើប​ហនុមាន​បើក​ស្លឹក​ស្វាយ ស្លុតី​ព្រះរាម ឯ​ព្រះលក្សណ៍​ខ្លាច​ព្រះរាម​ភ្ញាក់​ក៏​ទាញ​ធ្នូ​សរ​បាញ់​ ហនុមាន​ចាប់​សរ​ព្រះលក្សណ៍​ជាប់ ឃើញ​ដូច្នោះ​ព្រះលក្សណ៍​ក៏​ឆក់​យក​ធ្នូ​សរ​ព្រះរាម​មក​បាញ់​ទៀត ទទួល​ព្រះរាម​ក៏​ភ្ញាក់​ឡើង ក៏​សួរ​រក​រឿង​ហេតុ ។ ព្រះរាម​បាន​ទត​ឃើញ​ស្វា​នោះ​ប្លែក​ពី​ស្វា​ដទៃ​ទៀត ព្រោះ​មាន​កុណ្ឌល​ពាក់​នៅ​ត្រចៀក ។ ហនុមាន​ក៏​ចុះ​ពី​លើ​ដើម​ស្វាយ​មក​ដោយ​ជឿជាក់​ថា​ជា​អ្នក​មាន​បុណ្យ​ក៏​ ថ្វាយ​បង្គំ ហើយ​បាន​ហា​មាត់​បញ្ចេញ​រស្មី​ព្រះអាទិត្យ​៧​ពណ៌​ ដែល​នៅ​ក្នុង​មាត់ ក៏​ថ្វាយ​ខ្លួន​សុំ​ធ្វើ​ជា​សេនា រួច​ក៏​និយាយ​ពី​ឈ្មោះ​របស់​ខ្លួន និង​រឿងរ៉ាវ​របស់​សូគ្រីព​ជា​មា​ដែល​ឈ្លោះ​គ្នា​ជាមួយ​ពាលី​ដែល​ជា​ឪពុក​ធំ ។
ក្រោយ​មក​ព្រះលក្សណ៍​ក៏​បាន​ចេញ ​ទៅ​រក​ដង​ទឹក​ថ្វាយ​ព្រះរាម ។ សង្ស័យ​នឹង​រស​ជាតិ​ទឹក​នោះ​ប្រៃ​ក៏​ប្រើ​ព្រះលក្សណ៍​ឲ្យ​ដើរ​រក​ប្រភព​ទឹក​ នេះ ។ ព្រះលក្សណ៍​ក៏​សំដៅ​ទៅ​កន្លែង​ដែល​ព្រះអង្គ​ដង​ទឹក និង​ឮ​សូរ​សំឡេង​យំ​មួយ​នៅ​នា​ភ្នំ ក៏​យក​ដង​ធ្នូ​សរ​ឆ្កិះ​ភ្នំ​នោះ​របើក​ឃើញ​សូគ្រីព ។ ព្រះលក្សណ៍​បាន​នាំ​សូគ្រីព​មក​ថ្វាយ​ព្រះរាម ។ ព្រះរាម​បាន​ធានា​នឹង​សូគ្រីព​ថា​នឹង​យក​នគរ​ខាស់ខិនបូរី ព្រមទាំង​ព្រះនាង​ដារាទេពី​ប្រទាន​ដល់​សូគ្រីព ។ រីឯ​សូគ្រីព​ក៏​ថ្វាយ​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​សេនា និង​កេណ្ឌ​ពល​ស្វា​ជួយ​ព្រះរាម​វិញ ។ សូគ្រីព​ក៏​នាំ​ព្រះរាម​ទៅ​កន្លែង​ពាលី និង​ទូភី​ច្បាំង​គ្នា ។ ព្រះរាម​ក៏​ថ្លែង​សរ​អគ្គី វាស​ឆេះ​ខ្មោច​ទូភី​ទៅ​ជា​ផេះ រួច​ព្រះអង្គ​ថ្លែង​សរ​ភិរុណ​វាស​រំលត់​ភ្លើង ហើយ​ថ្លែង​សរ​ពាយុ​វាស​ប្រមូល​ធាតុ​សេសសល់​ចោល​ទៅ​ក្នុង​មហាសាគរ ។ បន្ទាប់​មក​ព្រះរាម​ក៏​យក​សរ​ព្រហ្ម​មាស​បាញ់​កម្ទេច​ដើម​សប្តតាល​ដែល​ដុះ​ លើ​ខ្នង​នាគ​តាំង​ពី​កំណើត​ផែន​ដី​មក​ម៉្លេះ​នោះ​ចោល​ទៅ ។

ព្រះរាម​បាន​ប្រើ​សូគ្រីព​ឲ្យ​ទៅ​បញ្ឆោត​ពាលី​ចេញ​ច្បាំង​ដើម្បី​ព្រះរាម​បាញ់​ពាលី ។ លើក​ទី​១ ព្រះរាម​បាញ់​ពាលី​មិន​បាន ដោយ​ខ្លាច​ច្រឡំ​ពីព្រោះ​ស្វា​ទាំង​ពីរ​ដូច​គ្នា ។ ព្រះលក្សណ៍​ក៏​យក​កម្រង​ផ្កា​បំពាក់​ឲ្យ​សូគ្រីព ។ លុះ​ច្បាំង​លើក​ទី​២ ទើប​ព្រះរាម​លើក​ធ្នូ​សរ​បាញ់​ពាលី​បាន ក៏​ប៉ុន្តែ​មន្ត​សរ​នោះ​ត្រូវ​ដល់​ខ្លួន​ពាលីៗ​ក៏​ចាប់​សរ​នោះ​ជាប់ ហើយ​ងាក​ទៅ​ត្មេះ​តិះដៀល​ឲ្យ​ព្រះរាម​ជា​ច្រើន ។ ព្រះរាម​ឲ្យ​ពាលី​សុំ​ជីវិត តែ​ពាលី​សុខ​ចិត្ត​ស្លាប់ គ្រាន់​តែ​ផ្ដាំ​ឲ្យ​ព្រះរាម​ជួយ​យក​អាសារ​អង្គត និង​សូគ្រីព​តែ​ប៉ុណ្ណោះ រួច​ក៏​លែង​ផ្លែ​សរ​បុក​ត្រូវ​ស្លាប់​ទៅ ។ រី​ព្រះនាង​ទេពីដារា ជា​មហេសី យំសោក​បោក​ខ្លួន​ ស្ដាយ​ស្រណោះ​អាឡោះ​អាល័យ​ស្វាមី លុះត្រា​តែ​ក្ដៅ​ក្រហាយ​ដល់​ព្រះឥន្ទ្រ ក៏​នាំ​អាត្ម័ន​ពាលី​ទៅ​ចាប់​កំណើត​នៅ​ឋានសួគ៌ ។

លុះ ​បាន​សម្រេច​តាម​គោលបំណង​ហើយ សូគ្រីព​កេណ្ឌ​ទ័ព​ស្វា​មិន​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា​ទេ ។ ព្រះរាម​ក៏​ប្រើ​ព្រះលក្សណ៍​ឲ្យ​ទៅ​តឿន​សូគ្រីព​ដោយ​គំរាម​កំហែង​ថា​នឹង​ កម្ទេច​ខាស់ខិនបូរី​ចោល ។

=ខ្សែ​ទី​៦=
សូគ្រីព ​ភ័យ​ក៏​ហោះ​ទៅ​នគរ​ហនុមាន​នៅ​ឯ​កន្ទលីវ័ន​បញ្ឆោត​ឲ្យ​ហនុមាន​កាឡា​ខ្លួន​ជា ​កូន​ស្វា​តូច​ប៉ុន​ម្រាមដៃ សូគ្រីព​ដាក់​ហនុមាន​នឹង​ថង់​សំពត់​ទៅ​គាល់​ព្រះរាម ។ មុន​ដំបូង​ព្រះរាម​អស់​សង្ឃឹម​នៅ​រង់ចាំ​រហូត​ដល់​កូន​ស្វា​នោះ​ធំ ។ ហនុមាន​ក៏​សម្ដែងឫទ្ធិ​កាឡា​ខ្លួន​ជា​មហាពានរ​ហា​មាត់​ស្ងាប​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ ព្រះអាទិត្យ​១២​ពណ៌ ។ មិន​បង្អស់​ឲ្យ​យូរ​ការ សូគ្រីព​ត្រឡប់​ទៅ​កេណ្ឌពល​ស្វា​ថ្វាយ​ព្រះរាម តាំង​អង្គត​ឲ្យ​ជា​ខុនពល​ហ្លួង ហនុមាន​ឲ្យ​នៅ​នែបនិត​នឹង​ព្រះរាម ព្រះលក្សណ៍។

កាល​បើ​កេណ្ឌ​ទ័ព​ស្វា​ បាន​ច្រើន​មក​ជួប​ជុំ​គ្នា​ហើយ ព្រះរាម​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​សូគ្រីព​ជ្រើស​រើស​អ្នក​ខ្លាំង​ពូកែ​ម្នាក់​ទៅ​ ស៊ើបការ​នៅ​ក្រុង​លង្កា។ សូគ្រីព​បាន​ឆ្លើយ​ថា​ខ្លួន​ទៅ​លង្កា​បាន​តែ​ត្រឡប់​មក​វិញ​ឆាប់​រហ័ស​មិន​ បាន ពីព្រោះ​ខ្លួន​ចាស់​ហើយ។ ខុននន្ទ​ឆ្លើយ​ថា​ទៅ​ត្រឡប់​មក​វិញ​បាន​ តែ​ខ្លាច​នាង​វិតាសី ជា​ប្អូន​រាពណ៍ យាម​ទ្វារ​លង្កា​ហា​មាត់ បបេរ​មាត់​ក្រោម​ដល់​បាតាល ខាងលើ​ដល់​មេឃ អ្នក​ណា​មួយ​ទៅ​លង្កា​វង្វេង​ស្លាប់​ក្នុង​នោះ នាង​វិតា​សី ដូច្នេះ​មាន​តែ​ហនុមាន​ទេ​ដែល​ទៅ​បាន។ មុន​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ ហនុមាន​បាន​ស្នើ​សុំ​ចិញ្ចៀន​ទម្រង់​ព្រះរាម​ដើម្បី​ឲ្យ​នាង​សិតា​ជឿ​ជាក់​ ថា​ខ្លួន​ជា​សេនា​ព្រះរាម។

បន្ទាប់​ពី​បាន​ទទួល​ព្រះទម្រង់​ពី​ព្រះរាម ហនុមាន​ហោះ​ចេញ​ទៅ​ក៏​បាន​ជួប​នឹង​សិង្ហអសុរា ហើយ​ក៏​សម្លាប់​យក្ស​នោះ​ចោល​ទៅ ។សប្តតា​នាគរាជ​ចេញ ​មក​ជំទាស់​ ហនុមាន​ក៏​ចាប់​នាគ​នោះ​គ្រវាត់​ចោល​ទៅ​មហាសមុទ្រ ហើយ​ក៏​ហោះ​ទៅ​ជ្រោះ​ហួស​លង្កា​ដល់​អាស្រម​ឥសី​មួយ​អង្គ ។ ឥសី​ក៏​ប្រទាន​បាយ​បី​ពំនូត ហនុមាន​នឹក​តូច​ចិត្ត កំពុង​ឃ្លាន​ខ្លាច​ស៊ី​បាយ​មិន​ឆ្អែត ប៉ុន្តែ​បែរ​ជា​ស៊ី​បាយ​មិន​អស់​ទៅ​វិញ ក៏​មាន​កម្លាំង​ចាប់​ហោះ​ឆ្ពោះ​ទៅ​លង្កា​វិញ ។ ដល់​កំពែង​ក្រៅ​លង្កា​ហើយ ក៏​និម្មិត​ខ្លួន​ឲ្យ​តូច ធ្វើ​មិន​ឲ្យ​យក្ស​យាម​ទ្វារ​នោះ​ដឹង​ក៏​បោះ​ព្រះទម្រង់​ទៅ​លើ​អាកាស ក៏​ហោះ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មាត់​យក្ស​ចេញ​តាម​រន្ធ​ត្រចៀក​មក​ក្រៅ​ចាប់​យក​ ចិញ្ចៀន​នោះ​មក​វិញ ។ ត​មក​ហនុមាន​បាន​ឆ្លង​កាត់​កំពែង​ដែក ជួប​នឹង​យក្ស​ឈ្មោះ​កាមពាលីក្មួយ​រាពណ៍ កំពែង​សំរិទ្ធិ បាន​ជួប​នឹង​យក្ស​មួយ​ទៀត​ឈ្មោះ​អតិកាយ​ មេទ័ព​រាពណ៍​កំពុង​រៀប​ពលសេនា​យោធា កំពែង​ទង់ដែង​ឃើញ​យក្ស​ឈ្មោះ​មហាកាយ កំពុង​រៀប​យុទ្ធភ័ណ្ឌ នៅ​ទ្វារ​ទិស​ឧត្ដរ បាន​ឃើញ​ឥន្ទ្រជិត​ ជា​កូន​ច្បង​របស់​រាពណ៍ ទិស​ទក្សិណ បាន​ឃើញ​កុម្ភការណ៍ ទិស​បស្ចិម បាន​ឃើញ​សហស្សកុមារអ្នក​រក្សា​ឧទ្យាន ។ ហនុមាន​ចូល​ទៅ​ដល់​ឃ្លាំង​ទី​១២ កន្លង​កំពែង​មាស ចូល​ទៅ​ដល់​ប្រាសាទ​កែវ បាន​ជួប​ក្រុងទសមុខ​កំពុង​ផ្ទំ​ជាមួយ​នាង​មណ្ឌោលគីរី ។ ហនុមាន​ច្រឡំ​ស្មាន​ថា​ជា​នាង​សិតា លើក​ព្រះខ័ន​ប្រុង​ប្រុង​ប្រហារ​ទសកណ្ឌ ក៏​ប៉ុន្តែ​ដោយ​សង្កេត​យល់​ថា ជា​ប្រពន្ធ​រាពណ៍​វិញ​ទេ ហនុមាន​ក៏​ទម្លាក់​ព្រះខ័ន​ចុះ សែក​ទិព្វមន្ត​ឧប្បទេស​ចង​សក់​ក្រុងរាពណ៍​ជាប់​នឹង​នាង​មណ្ឌោលគីរី ហើយ​សរសេរ​នៅ​លើ​ទ្វារ​ថា បើ​ចង់​ស្រាយ​ចំណង​រួច​ត្រូវ​ឲ្យ​នាង​មណ្ឌោគីរី​វាយ​ក្បាល​ក្រុង​រាពណ៍​បី​ ដង ។ ហនុមាន​រក​នាង​សិតា​មិន​ឃើញ​សោះ​ក៏​ទៅ​លាក់​ខ្លួន​ក្បែរ​ពួក​ស្រីស្នំ ក៏​ឮ​ស្រីៗ​ទាំង​នោះ​និយាយ​គ្នា ទើប​ដឹង​ការណ៍​ទាំង​អស់​នោះ ។

ក្នុង ​រាត្រី​នោះ នាង​សិតា​យល់សប្ត​ឃើញ​ព្រះរាម​គង់​លើ​ដំរី​ស​យាង​ចូល​មក​កម្ទេច​កំពែង​លង្កា ​បាក់​បែក​អស់ ។ នាង​បាន​ប្រាប់​សុបិន​នេះ​ដល់​នាង​សុជាតា ជា​ប្រពន្ធ​ពិភេគហោរា ។

ត ​មក​ទើប​ហនុមាន​រក​កន្លែង​របស់​នាង​សិតា​ឃើញ ។ ហនុមាន​បាន​ចូល​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះនាង​សិតា នាង​ពុំ​ជឿ ។ ហនុមាន​ក៏​បាន​ថ្វាយ​ព្រះទម្រង់​ទត​ជា​ភស្តុតាង ។ នាង​សិតា​បូត​ទម្រង់​របស់​នាង​ប្រទាន​ទៅ​ហនុមាន ហើយ​នាង​ផ្ដែផ្ដាំ​ទៅ​ព្រះស្វាមី​ថា នាង​នៅ​តែ​ស្មោះត្រង់​ជានិច្ច​នាង​រង់ចាំ​ដល់​១០​ខែ បើ​មិន​យល់​ព្រះភក្ត្រ​ព្រះរាម​ទេ​នោះ នាង​នឹង​ក្ស័យ​ជីវិត​នៅ​ក្រុង​លង្កា​នេះ ។

ក្រោយ ​ពី​លា​នាង​សិតា​ចេញ​មក ហនុមាន​ក៏​លោត​ផ្លោះ​បេះ​បំផ្លាញ​អស់​ផ្លែ​ឈើ​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​ឧទ្យាន ។ សេនាយក្ស​ផ្អើល ហនុមាន​ធាក់​ពល​យក្ស​ស្លាប់​ដួល​គរ​លើ​គ្នា ។ ព្រះនាង​សិតា​ចេញ​ទៅ​ឃាត់​ក៏​ពុំ​ស្ដាប់ ។

សហកុមារ ជា​កូន​រាពណ៍ ចេញ​មក​តាម​ចាប់ ប៉ុន្តែ​ហនុមាន​ទាញ​រារថ​បំបាក់​ខ្ទេច រួច​ក៏​សម្លាប់​សហកុមារ និង​ពល​យក្ស​អស់​ជាច្រើន ។

ក្រុងរាពណ៍ ​ខឹង​ណាស់​ ក៏​ចាត់​ឥន្ទ្រជិត និង​អតិកាយ​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ចាប់​ទៀត អតិកាយ​ក្រឡា​ខ្លួន​យ់ាងធំ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ហនុមាន​លោត​ទៅ​ធាក់​ដួល​ត្មោល​ទាំង​ជំហរ ។ ឥន្ទ្រជិត​ទ្រាំ​មិន​បាន​ក៏​ថ្លែង​សរ​ជា​នាគ​ចាប់​ហនុមាន​បាន​ដូច​ ប្រាថ្នា ។ ក្រុងរាពណ៍​ប្រើ​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​ចាប់​យក​ហនុមាន​ទៅ​វាយ ក៏​ប៉ុន្តែ​ពុំ​ស្កៀប​ហនុមាន​សោះ ។ ហនុមាន​ប្រាប់​ថា បើ​ចង់​ឲ្យ​ខ្លួន​ស្លាប់ ត្រូវ​យក​សំពត់​ជ្រលក់​ប្រេង​មក​រុំ​ជុំវិញ​មួយ​សែន​ជុំ រួច​យក​ភ្លើង​ដុត ។ រាពណ៍​ធ្វើ​តាម​ដោយ​រុំ​ខ្លួន​ហនុមាន​ពុំ​ជិត​សោះ រាពណ៍​ខឹង​ណាស់​ក៏​ឆក់​ភើច​យក​ស្បៃ​រុំ​កាយ​នាង​មណ្ឌោលគីរី​ទាំង​កំហឹង បណ្ដាល​ឲ្យ​នាង​មណ្ឌោលគីរី​លេច​កេរ្តិ៍ខ្មាស​កណ្ដាល​វាល ។ កំណាព្យ​[[ស្មូត]]​របស់​តា​មី​ចក់ «ស្បៃ​ស្ដើង​ប៉ើង​ចេញ​ស្មា ដួង​ដោះ​នោះ​ណា​ទំនេរ​នៅ …. ហនុមាន​ទៀងទត​មើល​ទៅ​ គួរ​ឲ្យ​ចាប់​ចិត្ត​ស្និទ្ធ​ស្នេហា» ។
នៅ​ពេល​ដុត​នេះ ហនុមាន​ក៏​ស្ទុះ​ហោះ ធ្វើ​ឲ្យ​ភ្លើង​ធ្លាក់​មក​ឆេះ​ក្រុង​លង្កា​ខ្ទេចខ្ទី​អស់។

=ខ្សែ​ទី​៧=
ព្រះរាម ​ ព្រះលក្សណ៍​គង់​នៅ​ភ្នំ​គន្ធមាទន៍ លុះដឹង​ដំណឹង​អំពី​សកម្មភាព​ដុត​លង្កា​ឆេះ​ខ្ទេច​ខ្ទី​អស់ ទ្រង់​ត្រេក​អរ​ណាស់​បាន​ប្រទាន​រង្វាន់​ដល់​ហនុមាន ។ ពេល​នោះ​ព្រះអង្គ​បាន​ពិគ្រោះ​នឹង​សូគ្រីព​ដើម្បី​ស្វែង​រក​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​ មក​ជួយ​ព្រះអង្គ​ថែម​ទៀត ។ សូគ្រីព​ក៏​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ថា​មាន​ស្ដេច​ស្វា​មួយ​ពូកែ​ណាស់​ឈ្មោះមហាជម្ពូ សោយរាជ្យ​នៅ​ហេមពាន្ត​ដែល​មាន​សេនា​២​រូប​គឺ ខុននិល ខុននល ជា​ដៃ​ឆ្វេង​ដៃ​ស្ដាំ​ដ៏​ស័ក្តិសិទ្ធិ ។

ព្រះរាម ​ក៏​បញ្ជា​ហនុមាន និង​អង្គត​ទៅ​សុំ​ចង​ស្ពាន​មេត្រី​នឹង​មហាជម្ពូ ។ ហនុមាន និង​អ្គត​បាន​ទោ​ដល់​ក៏​ថ្លែង​ថា ព្រះរាម​ទ្រង់​ត្រាស់​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ទៅ​គាល់​ឥឡូវ​នេះ ឮ​ដូច្នេះ​ក៏​ខឹង​បញ្ជា​ឲ្យ​ពេជ្ឈ​ឃាដ​ចាប់​ចង​ហនុមាន និង​អង្គត​បញ្ចូល​ទ្រុង​ដែក ។ លុះ​ដល់​ពេល​យប់​ហនុមាន​សណ្ដំ​ទ័ព​ស្វា​ទាំងអស់​នោះ ហើយ​ក៏​កាត់​សោ​ចេញ​ពី​ទ្រុង ។ ហនុមាន​ឡើង​កាច់​កំពូល​ប្រាសាទ រួច​លើក​ស្ទួយ​ទាំង​ក្រឡា​បន្ទំ​របស់​មហាជម្ពូ​នាំ​យក​មក​ថ្វាយ​ ព្រះរាម ។

សូគ្រីព​ឃើញ​ហើយ​ក៏​ចូល​ទៅ ​ទូល​ព្រះរាម​ថា មហាជម្ពូ​មិន​ងាយ​ចុះចាញ់​ទេ ទាល់​តែ​ទៅ​សុំ​កាឡា​ព្រះ​នារាយណ៍​ពី​ព្រះឥសូរ​មក​ជំនួស ។ ព្រះលក្សណ៍​ប្រើ​ព្រះពាយ​ទៅ​សុំ​កាឡា​ព្រះនារាយណ៍​យក​មក​បាន​ដូច​ បំណង ។ ក្រុង​មហាជម្ពូ​តើន​ឡើង​ងាក​មើល​ឆ្វេង​ស្ដាំ​ទើប​កើន​កំហឹង ។ ប៉ុន្តែ​លុះ​ឮ​ត្រៃស័ង្ខ​ក៏​ងាក​ទៅ​ឃើញ​ព្រះនារាយណ៍​ មហាជម្ពូ​ក៏​ភិតភ័យ​ក៏​ថ្វាយ​បង្គំ​សុំ​ចាញ់​ព្រះរាម ។ ព្រះរាម​ត្រាស់​នឹង​មហាជម្ពូ​សុំ​ជួយ​សង់​ស្ពាន​ឆ្លង​សមុទ្រ​ទៅ​ក្រុង​ លង្កា ។ មហាជម្ពូ​ព្រម​ថ្វាយ​ខុននិល ខុននល​ជា​តំណាង ព្រោះ​ខ្លួន​ចាស់​ហើយ​សុំ​វិល​ទៅ​នគរ​វិញ ។

លុះ ​បាន​ទ័ព​ជំនួយ​ពី​មហាជម្ពូ​ហើយ ព្រះរាម​បញ្ជា​ឲ្យ​សង់​ស្ពាន​កាត់​សមុទ្រ ។ ព្រះសមុទ្រ​ខឹង​ក៏​កេណ្ឌ​ទ័ព​មច្ឆា នាគ ជញ្ជូន​យក​ថ្ម​អស់ ។ ឃើញ​ដូច្នោះ ព្រះរាម​ក៏​ត្រាស់​ប្រជុំ​អស់​ពល​សេនា​សួរ​រក​អ្នក​មាន​ថ្វី​ដៃ ។ សូគ្រីព​ធានា​កាឡា​ខ្លួន​ឲ្យ​ធំ​ប៉ុន​មហាព្រហ្ម រួច​ផ្ងា​ដៃ​ឲ្យ​អស់​សេនា​យោធា​ធ្វើ​ជា​ស្ពាន​ចម្លង​ទៅ​កោះ​លង្កា ហនុមាន​អួត​ថា​ខ្លួន​នឹង​លា​កន្ទុយ​ព័ទ្ធ​ឆ្នេរ​ឯនាយ ហើយ​យក​ដៃ​ម្ខាង​ចាប់​ឆ្នេរ​ខាង​អាយ​រួច​ឲ្យ​ចូល​ជិត​គ្នា​ដើម្បី​ចម្លង​ ទ័ព ។

អង្គត​ធានា​ថា​នឹង​ស្រូប​យក​ ទឹក​សមុទ្រ​ឲ្យ​អស់​ដើម្បី​ឲ្យ​ទ័ព​ដើរ​កាត់​ទៅ​ស្រុក​លង្កា ព្រះរាម​ពុំ​យល់​ព្រម​ក៏​លើក​ធ្នូ​សរ​អគ្គិវាស​ថ្លែង​ឆេះ​មហាសមុទ្រ ។ នាង​មេខលា​ភិតភ័យ​ឡើង​មក​សុំ​អង្វរ​ព្រះរាម​ ធានា​ជួយ​សង់​ស្ពាន​ថ្វាយ​ព្រះរាម​ឲ្យ​បាន​ស្រេច​ដូច​ប្រាថ្នា ។

លុះ​ដឹង​ថា​ព្រះរាម​លើក​ទ័ព​មក​លង្កា​ហើយ រាពណ៍​ក៏​រៀប​ចំ​ទ័ព​ដែរ ។

=ខ្សែ​ទី​៨=
ក្រុងរាពណ៍​បាន​ទូង​ស្គរ​ប្រមូល​ទ័ព ហើយ​បញ្ជា​ឲ្យ​ពិភេគ​ទាយ ​អំពី​វាសនា​នៃ​នគរ​លង្កា ពិភេគ​បាន​គន់គូរ ហើយ​ស្នើ​ក្រុងរាពណ៍​ឲ្យ​​យក​នាង​សិតា​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះរាម​វិញ ហើយ​បាន​ប្រៀប​ប្រដូច​រាពណ៍​ដែល​យក​នាង​សិតា​មក​ទៅ​នឹង​ក្អែក​ដែល​ពាំ​កែវ​ ពិទូរ្យ​សូរ្យកាន្ត ហើយ​កែវ​នោះ​នាំ​ឲ្យ​ឆេះ​សម្បុក ម្យ៉ាងទៀត​ប្រៀប​ទៅ​នឹង​ត្រី​ស៊ី​នុយ ។ ក្រុងរាពណ៍​ខឹង​ក៏​វាយ​ក្បាល​ពិភេគ​នឹង​ស្បែក​ជើង រួច​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​នគរ ។ ពិភេគ​ខឹង​ណាស់​នឹង​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រះនគរ​តទៅ​ទៀត​ខ្មាស់​ព្រះញាតិ​អស់​ពល​ សកល​យោធា ក៏​ភៀស​ខ្លួន​រត់​ទៅ​សុំ​ថ្វាយ​ខ្លួន​ព្រះរាម សូគ្រីព​ និង​ពល​ស្វា​ទាំង​អម្បាល​មាណ ឃើញ​ហើយ​ក៏​ចាប់​ពិភេគ​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះរាម ព្រះរាម​មិន​ទុក​ចិត្ត​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ជម្ពូពាន​ជា​ហោរា​ថា ពិភេគ​ជា​ហោរា​ពូកែ​ណាស់ គាត់​មក​នេះ​គឺ​ដើម្បី​សុំ​ចុះ​ចូល​នឹង​ព្រះរាម ។ ព្រះរាម​រីករាយ​ទទួល​ពិភេគ​ឲ្យ​នៅ​ជាមួយ ថែម​ទាំង​បាន​ប្រទាន​រង្វាន់​ជាទី​គាប់​ព្រះទ័យ​ដល់​ពិភេគ​ទៀត ។ រីឯ​នាង​មណ្ឌោលគីរី ក៏​មាន​សុភវិនិច្ឆ័យ​រំលឹក​ស្វាមី​ដែរ​ពុំ​គួរ​ធ្វើ​ទណ្ឌកម្ម​ពិភេគ​បែប​នេះ ​សោះ ហើយ​ក៏​ពុំ​គួរ​លួច​យក​ព្រះនាង​សិតា​មក​មិន​សម​សោះ​ឡើយ ។

រាពណ៍​ខឹង​យ៉ាង​ខ្លាំង​ជេរ​ប្រទេច​នាង​មណ្ឌោល​គីរី​ថា​ទៅ​ធ្វើ​ប្រពន្ធ​ពិភេគ​ទៅ​ទើប​សម ។ រាពណ៍​ប្រើ​រក្ខសេន ជា​សេនា​ឲ្យ​នាំ​ពល​ទៅ​ចូល​ព្រៃ​ដើម្បី​ចាប់​ទ័ព​ស្វា​បង្អត់​អាហារ​ ព្រះរាម​ប្រើ​រុក្ខៈ​ពានរ​ឲ្យ ​នាំ​ពល​ស្វា​៥​ម៉ឺន​ទៅ​បេះ​ផល្លា ។ ទ័ព​យក្ស និង​ស្វា​ប៉ះ​គ្នា​ក៏​ច្បាំង​គ្នា​ស្លាប់​អស់​រលីង​សល់​តែ​យក្ស​មួយ​រត់​រួច ​ខ្លួន​ដែល​នាំ​ដំណឹង​បរាជ័យ​ទៅ​ប្រាប់​អតិកាយ ។

អតិកាយ ​ស្ដាប់​ច្រឡំ​ដែរ ឃើញ​រុក្ខរ​ស្លាប់​ស្មាន​ថា ហនុមាន​ក៏​ទូល​ក្រុងរាពណ៍ៗ​ត្រេក​អរ​ណាស់​ក៏​និយាយ​ចំអក​ផ្ដោះផ្ដង​ទៅ​ឲ្យ​ នាង​មណ្ឌោលគីរី ។ ទសមុខ​បញ្ជា​ឲ្យ​លើក​ឆ័ត្រ​ជ័យមង្គល បណ្ដាល​​ឲ្យ​ងងឹត​បិទ​សែង​សូរិយា​អស់ ។ ព្រះរាម​ទត​ឃើញ​ដូច្នេះ​ក៏​សួរ​ទៅ​ពិភេគ​ហោរា ហើយ​ក៏​ទាញ​ធ្នូ​សរ​បាញ់​ត្រូវ​ឆ័ត្រ​បាក់​ខ្ទេច​ខ្ទី​អស់ ។

ក្រុងរាពណ៍​ខឹង​ខ្លាំង​ពេក​ក៏​សួរ​ទៅ​ប្រហេត​ ហោរាៗ​ក៏​គន់​គូរ​ថ្វាយ​ថា ព្រះរាម​មាន​សេនា​ពូកែ​១៨​នាក់ និង​ពល​៧០​អក្ខោភិនីៈ អក្ខោភិនី ២១៨.៧០០​នាក់ និង​ទ័ព​រថ ២១.៨៧០​នាក់​ បាន​ដឹង​សេចក្ដី​ពី​ប្រហេត​ហោរា​គន់​គូរ​ថ្វាយ​រួច​មក រាពណ៍​ក៏​ប្រើ​ឧបាយ​បង្ខំ​ឲ្យ​នាង​សិតា​ជិះ​លើ​រាជរថ​បង្ហោះ​នាំ​មក​ក្បែរ​ កង​ទ័ព​ព្រះរាម​ដើម្បី​បញ្ឈឺ​ចិត្ត ។ ព្រះរាម​ថ្លែង​សរ​បំផ្លាញ​រាជរថ​រាពណ៍​បាក់​ខ្ទេចខ្ទី​អស់​តែ​រាពណ៍​បាន​ហៅ​ពិស្ណុការ​ មក​ធ្វើ​រាជរថ​ឲ្យ​បាន​ល្អ​ដូច​ដើម ហើយ​នាំ​នាង​សិតា​បញ្ជិះ​លើ​រាជរថ​ម្ដង​ទៀត ព្រះរាម​ខ្ញាល់​ខ្លាំង​ណាស់​បម្រុង​យក​សរ​ព្រហ្មមាស​បាញ់ ប៉ុន្តែ​ខ្លាច​អន្តរាយ​ដល់​ជីវិត​នាង​សិតា ។ កាលណោះ​ពិភេគ​ក៏​ប្រាប់​ការ​ពិត​ដល់​ព្រះរាម ទើប​ព្រះរាម​ទ្រង់​ស្វែង​យល់ ហើយ​ក៏​សែក​មន្ត​អាគម​គាថា​ចង្អុល​ទៅ​ត្រូវ​រាពណ៍​បណ្ដាល​ឲ្យ​ចុក​ពោះ​ដួល​ សន្លប់​លើ​ព្រះរាជរថ​ទៅ ។

ព្រះរាម​ បាន​ចាត់​ឲ្យ​អង្គត​នាំ​សារ​ទៅ​ក្រុងរាពណ៍​ដើម្បី​ធ្វើ​សង្គ្រាម ។ លុះ​ទៅ​ដល់​ក្រុង​លង្កា​ក៏​តាំង​ទាត់​ទ្វារ​របើក​សម្លាប់​ពល​យក្ស​តាំង​ពី​ ទ្វារ​ដែក​ ទ្វារ​សំរិទ្ធ ទង់ដែង រហូត​ដល់​ទ្វារ​ស្ពាន់ ហើយ​ក៏​ជួប​នឹង​យក្ស​មួយ​ឈ្មោះមឿង ឬ​យក្សា​ភក្ខនេស​ដែល​ខ្លបខ្លាច​ភៀស​ខ្លួន​រត់​ពួន​យក​សុខ ។

ក្រុងរាពណ៍ ​ឲ្យ​គេ​រៀប​ចំ​ទទួល​អង្គត​ដោយ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ជើង​ការ​ជា​មុន ដោយ​រៀប​កន្លែង​ឲ្យ​អង្គុយ​ស្មើ​នឹង​កុម្ភការណ៍ អង្គត​មិន​ព្រម​ ស្មើ​នឹង​ឥន្ទ្រជិត​ក៏​មិន​ព្រម​ទៀត ក៏​លោត​រំលង​ផុត​ក្បាល​ឥន្ទ្រជិត​ទៅ​អង្គុយ​ក្បែរ​ក្រុងរាពណ៍ ហើយ​ក៏​តាំង​ឆ្វាយ​កន្ទុយ​អង្គុយ​ស្មើ​នឹង​រាពណ៍ ។

ពេល ​នោះ​ទសមុខ​បាន​និយាយ​រំលឹក​ថា អង្គត​នេះ​ត្រូវ​ជា​កូន​បង្កើត​របស់​នាង​មណ្ឌោលគីរី និង​ពាលី​ ម្ដេច​ឃើញ​ហើយ​មិន​គោរព​ម្ដាយ ។ អង្គត​ឃើញ​មាតា​គ្រាន់​តែ​លើក​ដៃ​ម្ខាង​គោរព​ហើយ​ក៏​រំលឹក​តប​ទៅ​វិញ​ថា ពី​ដើម​ក្រុងរាពណ៍​នេះ​យោល​អង្រឹង​ថ្វាយ​ពាលី​ជា​ឪពុក​ខ្លួន ។ រាពណ៍​ខឹង​ខ្លាំង​ណាស់​ប្រុង​ស្ទុះ​ទៅ​ទះ​អង្គត​តែ​ត្រូវ​អង្គត​ទះ​កំផ្លៀង​ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ទី​ប្រជុំ ។

ក្រុងរាពណ៍ ​ខឹង​ខ្លាំង​ពេក ប្រើ​សេនា​យក្ស​៤​នាក់​ឲ្យ​ដេញ​តាម​ចាប់​អង្គត​តែ​ត្រូវ​អង្គត​វ័ធ​ដាច់​ ក្បាល​ស្លាប់ អង្គត​យក​ដំណឹង​មក​ថ្វាយ​ព្រះរាម​វិញ ។ បន្ទាប់​មក​ទៀត​រាពណ៍​ក៏​ត្រាស់​អាមាត្យ​ឲ្យ​ទៅ​ហៅ​កុម្ភការណ៍​ជា​ប្អូន​មក​ ជួយ​ធ្វើ​សង្គ្រាម ។ កុម្ភការណ៍​និយាយ​រំលឹក​បង​អំពី​រឿង​ហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​នាង​សុបនខា​ទៅ​ ចង់​ប្រុស​ខុស​ក្រឹត្យក្រម ហើយ​ក្រុងទសមុខ​សោត​ទៀត​ក៏​ខុស​ដោយ​ល្មោភ​នឹង​តណ្ហា​ លួច​យក​នាង​សិតា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ រាពណ៍​ចោទ​កុម្ភការណ៍​ថា​កំសាក​ខ្លាច​សង្គ្រាម​ជាមួយ​សត្វ​ស្វា បន្ទាប់​មក​ក៏​ស្លុង​ចិត្ត​តាម​រាពណ៍​ចូល​ជួយ​ច្បាំង ។

=ខ្សែ​ទី​៩=
កុម្ភការណ៍ ​លើក​ទ័ព​យ៉ាង​ច្រើន​មក​តាម​អាកាស​ តាម​ថ្មើរជើង ច្បាំង​នឹង​ព្រះរាម​ក្នុង​រាត្រី​នោះ ព្រះរាម​គង់​នៅ​ព្រះពន្លា​ ហើយ​ទត​ឃើញ​ផ្កាយ​ព្រះសុខ​ពីរ​រះ​ទន្ទឹម​គ្នា ចម្លែក​ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ឲ្យ​ពិភេគ​មក​គន់​គូរ​មើល ។ ពិភេគ​ក៏​ទាយ​ថា កុម្ភការណ៍​លើក​ទ័ព​ប្រុង​មក​វាយ​ឆ្មក់ ។ ព្រះរាម​​ក៏​ចាត់​ពិភេគ​ឲ្យ​​ទៅ​និយាយ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​កុម្ភការណ៍ ។ ​ហើយ​ព្រះរាម​នឹង​ឲ្យ​រង្វាន់​ព្រម​ទាំង​បុណ្យស័ក្តិ​យ៉ាង​ធំ ។ កុម្ភការណ៍​មិន​គ្រាន់​តែ​មិន​ព្រម​ចុះ​ចូល​នឹង​ព្រះអង្គ​ទេ​ថែម​ទាំង​ពោល​ អះអាង​ថា ទោះ​ព្រះរាម​មាន​មហិទ្ធិរិទ្ធិ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទោះ​ជា​ក្រុងរាពណ៍​ខុស​ដូចម្ដេច​ក៏​ដោយ​ក៏​ពុំ​ព្រម​រស់​នៅ​ក្រោម​ការ​ ត្រួតត្រា​របស់​ព្រះរាម​ជា​ដាច់​ខាត គឺ​សុខ​ចិត្ត​ស្លាប់​ក្នុង​ការ​បម្រើ​ជាតិ ។

ការ ​ចរចារ​ពុំ​បាន​សម្រេច​ ព្រះរាម​ក៏​ប្រើ​ពិភេគ​ជាមួយ​ព្រះលក្សណ៍​ព្រម​ទាំង​ពល​ស្វា​ឲ្យ​ចូល​និយាយ​ ម្ដង​ទៀត កុម្ភការណ៍​ដៀលត្មះ​ឲ្យ​ពិភេគ​យ៉ាង​ខ្លាំង និង​ដោយ​ក្រេវក្រោធ​ក៏​យក​មោង្គស័ក្តិ​ចោល​ទៅ​ត្រូវ​ព្រះល្សណ៍​ដួល​ត្មោល​ សន្លប់​បាត់​ស្មារតី ដំបៅ​ចាក់​ឫស​ដល់​បាតាល ។ ព្រះរាម​សោយ​សោក​ព្រោះ​អាណិត​ប្អូន​ ពិភេគ​ចេញ​មុខ​ធានា​ខ្លួន​ផ្សំ​ថ្នាំ ហើយ​និយាយ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​បញ្ជោរ​ហនុមាន​ឲ្យ​ទៅ​រក​ដើម​ថ្នាំ​នៅ​ព្រៃ​ ហេមពាន្ត ដូចជា ដើម​ឫស្សី​រី កេសរ​បូទមា សង្កណី​ ព្រម​ទាំង​ទឹក​មូត្រ​គោ​អសភរាជ ។ ហនុមាន​ទទួល​បេសកកម្ម​នោះ​ក៏​ទៅ​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​គោ​អសភរាជ​យក​ទឹក​មូត្រ​បាន ​មក​ទៀត ។ តែ​ហនុមាន​មិន​ស្គាល់​ដើម​ឈើ​ផ្សេងៗ​ដទៃ​ទៀត​ក៏​លើក​ភ្នំ​ទាំង​មូល​ហោះ​យក​ មក​ឲ្យ​ពិភេគ ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ខ្វះ​ថ្ម​រ័តន៍​មួយ​ដុំ​ទៀត ។ ព្រះរាម​ប្រើ​ហនុមាន​ឲ្យ​ទៅ​យក​ថ្ម​នោះ​នៅ​នគរ​លង្កា​ទៀត ។ ហនុមាន​ទៅ​ដល់​នគរ​លង្កា​ទាំង​យប់​ឃើញ​ថ្ម​នោះ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ខ្នើយ​ ក្រុងរាពណ៍​ ហើយ​ក៏​ចូល​ទៅ​លួច​យក​មក​បាន​ដូច​ប្រាថ្នា ។ ហនុមាន​បាន​ចាប់​សក់​ក្រុងរាពណ៍​ចង​ជាប់​នឹង​សក់​នាង​មណ្ឌោល​គីរី រួច​ក៏​សរសេរ​អក្ខរា​ប្រាប់​ថា បើ​រាពណ៍​ចង់​ស្រាយ​ត្រូវ​ឲ្យ​នាង​មណ្ឌោលគីរី​យក​ដៃ​ឆ្វេង​វាយ​ក្បាល​រាពណ៍​ ទើប​ស្រាយ​រួច ។ លុះ​យក​ថ្ម​នោះ​បាន​មក​ហើយ ពេល​វេលា​កាន់​តែ​ខ្លី​ណាស់​ទៅ​ហើយ ។ បើសិន​ជា​ព្រះអាទិត្យ​រះ​ឡើង​ផ្សំ​ថ្នាំ​មិន​ទាន់​នោះ ព្រះលក្សណ៍​នឹង​ត្រូវ​ស្លាប់ ។ ព្រះរាម​ទោះ​ខុស​ឆ្គង​យ៉ាង​ណា​ក៏​មិន​គិត​ហើយ​បញ្ជា​ឲ្យ​ហនុមាន​ទៅ​ឃាត់​ ដំណើរ​ព្រះអាទិត្យ ។ ហនុមាន​ដោយ​ខ្លាច​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដល់​ជីវិត​ព្រះលក្សណ៍​ក៏​វាយ​សេះ​ ព្រះអាទិត្យ​បាក់​ព្រះរាជរថ​រត់​ខ្ចាត់​ខ្ចាយ​អស់ ។

ជំងឺ ​ព្រះលក្សណ៍​បាន​ជា​សះ​ស្បើយ ក៏​ចេញ​ច្បាំង​ម្ដង​ទៀត​ជាមួយ​កុម្ភការណ៍ ។ ព្រះលក្សណ៍​បាន​ថ្លែង​សរ​ផ្ដាច់​ក្បាល​កុម្ភការណ៍​ស្លាប់​ទៅ ក្រុងរាពណ៍​ទ្រង់​ពិរោធ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ត្រាស់​បញ្ជា​ឥន្ទ្រជិត​ដែល​ជា​បុត្រ​ ចម្បង​ធ្លាប់​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ឈ្នះ​ព្រះឥន្ទ្រ ហើយ​នាំ​សេនា​គម្ព័ន្ធ​ចេញ​ទៅ​ជាមួយ​ផង ។

ចំណែក ​ព្រះរាម​ក៏​ចេញ​ត​តាំង​ដោយ​ប្រើ​ហនុមាន ព្រះលក្សណ៍​ អង្គត ចេញ​ទៅ​ប្រយុទ្ធ ។ ឥន្ទ្រជិត​ថ្លែង​សរ​ជា​នាគ​ចុះ​មក​ព័ទ្ធ​ពលសេនា​ស្វា និង​ព័ទ្ធ​ជើង​ព្រះលក្សណ៍​ទាំង​ពីរ​ជាប់ ។ ក្រុងរាពណ៍​ដឹង​ដំណឹង​អំពី​ជ័យជំនះ​ក៏​ត្រេក​អរ​យ៉ាង​ខ្លាំង ក៏​ប្រើ​ឲ្យ​គេ​នាំ​នាង​សិតា​មក​ផ្ចាញ់​ផ្ចាល ។

ព្រះរាម ​ទ្រង់​វិតក្ក​គ្រោះ​ថ្នាក់​នេះ ទើប​ទ្រង់​សោយ​សោក​ម្ដង​ទៀត ហើយ​ខ្ញាល់​ជា​ខ្លាំង​បម្រុង​នឹង​ថ្លែង​សរ​ប្រល័យ​ទេវ​លោក​ចោល​ ទុក​តែ​ស្ថាន​ព្រះឥសូរ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ទ្រង់​កាច់​សរ​ជា​ពីរ​កំណាត់​​មួយ​កំណាត់​ចោល​ទៅ​ប្រល័យ​ស្ថាន​មនុស្ស​លោក មួយ​កំណាត់​ទៀត​ចោល​ទៅ​ក្រុង​អយុធ្យា​ដើម្បី​ថ្វាយ​ដំណឹង​ទៅ​ ព្រះមាតា ។ ទេវតា​ទាំង​ឡាយ​នាំង​គ្នា​ភ័យ ផ្អើល​ឡើង​ទៅ​គាល់​ព្រះឥសូរ​សុំ​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ជួយ​ដោះ​គ្រោះ​ភ័យ ។ ព្រះឥសូរ​ប្រើ​ព្រះ​ព្រហ្ម​ឲ្យ​ទៅ​ស្ថាន​សិម្ពលី [[គ្រុឌ]] មក​ជួយ​ដោះ​ដេញ​កម្ចាត់​នាគ​ចេញ ។ បន្ទាប់​មក​ព្រះលក្សណ៍ និង​ទ័ព​ស្វា​ក៏​បាន​រស់​ជិវិត​ជា​ថ្មី​ទៀត ។

=ខ្សែ​ទី​១០=
ពេល ​ដឹង​ដំណឹង​ថា ព្រះលក្សណ៍​រស់​ឡើង​វិញ ក្រុងរាពណ៍​នាំ​អគ្គជាយា​ហោះ​ទៅ​កាន់​ភ្នំ​រក​ថ្នាំ​ពិស​ដើម្បី​សម្លាប់​ទ័ព ​ព្រះរាម ។ ប៉ុន្តែ​ពិភេគ​បាន​ទស្សន៍ទាយ​ដឹង ក៏​ព្រះរាម​ប្រើ​ហនុមាន​ឲ្យ​វាយ​ឆ្នាំង​ស្លរ​ថ្នាំ​ពិស​នោះ​ខ្ទេច​ខ្ទី​ អស់ ។ រាពណ៍​ខឹង​ណាស់​ក៏​ប្រើ​ឥន្ទ្រជិត​ចេញ​ច្បាំង​សាជាថ្មី ។ ព្រះរាម​ក៏​ប្រើ​ព្រះលក្សណ៍​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ត​តាំង​នឹង​ឥន្ទ្រជិត​ម្ដង​ ទៀត ។ យក្ស​ក៏​ភៀស​ខ្លួន​បាំង​បាត់​ក្នុង​ពពក ។ ព្រះរាម​ភ័យ​ណាស់​ដោយ​មើល​ទ័ព​យក្ស​មិន​ឃើញ ហើយ​ពល​ស្វា​ក៏​ត្រូវ​យក្ស​កាប់​សម្លាប់​គរ​លើ​គ្នា ។

ព្រះអង្គ ​ក៏​បន់ស្រន់​ទេវតា​សុំ​ឲ្យ​ជួយ​មើល​ឃើញ​យក្ស ។ ការ​បន់ស្រន់​បាន​សម្រេច​ដូច​បំណង​ ព្រះរាម​ក៏​ថ្លែង​សរ​ព្រហ្ម​មាស​ប្រហារ​ឥន្ទ្រជិត​ធ្លាក់​ចុះ​ដល់​ដី​ស្លាប់ ​អាសា​បង់ ។

រាពណ៍​ខឹង​ពេក​ឲ្យ​យក​នាង​សិតា​មក​បម្រុង​នឹង​កាត់​ក​ប្រហារ​សង​សឹក ។ ប៉ុន្តែ​អាមាត្យ​ពិតរ័ក្ខស​ពន្យល់​ឃាត់​បាន ។ បន្ទាប់​មក​ក៏​ប្រើ​កូន​ទាំង​១០​ឲ្យ​ទៅ​ច្បាំង​ទៀត ហើយ​ត្រូវ​ស្លាប់​ទាំង​អស់ ។

ហាទរ ត្រូវ​អង្គត​សម្លាប់អតិកាយ ត្រូវ​ព្រះលក្សណ៍​សម្លាប់ត្រីសិរ កូន ទី​៤នរាត៍ កូន​ទី​៥ ត្រូវ​មហាក្របិន្ទ​សម្លាប់មហាកាល្ប កូន​ទី​៦ ត្រូវ​ឧសភពានរ​សម្លាប់ទូរ​មុខ កូន​ទី​៧ ត្រូវ​កេសរ​សម្លាប់មុខរក្ខ័ស កូន​ទី​៨ ត្រូវ​ខុននល​សម្លាប់កុម្ភត្រទាធរ កូន​ទី​៩ ត្រូវ​ខុននិល​សម្លាប់

កូន​ស្លាប់​អស់​ហើយ រាពណ៍​យំ​សោក ប្រើ​សេនា​ឈ្មោះ​មាសមាទ​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ត​នឹង​ស័កពលី​ ហើយ​ត្រូវ​ស្លាប់​បង់ ។

អស់​សង្ឃឹម​ក៏​ប្រើ​ខុនពល និង​នាយ​ពល​ជា​សេនា​ឲ្យ​ទៅ​អញ្ជើញ​ក្រុង​មូផលីម​ នៅ​ឯ​ក្រៅ​ចក្រវាឡ​មក​ជួយ​ច្បាំង​ទៀត ។

=ខ្សែ​ទី​១១ ដល់ ​ខ្សែ​ទី​៧៤=
សាស្ត្រា​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ខ្មែរ ត្រង់​វគ្គ​ចាប់​ពី​ខ្សែ​ទី​១១ ដល់​ខ្សែ​ទី​៧៤ ត្រូវ​បាន​បាត់​បង់​រក​ពុំ​ឃើញ និង​ចាប់​បន្ត​ទៅ​ទៀត​ពី​ខ្សែ​ទី​៧៥​ដល់​ចប់ ។ ការ​បាត់​បង់​នេះ​អាច​បណ្ដាល​មក​ពី​មូល​ហេតុ​២​យ៉ាង​គឺ ៖ ដោយ​អចេតនា ដោយ​ព្រឹត្តិការណ៍​ផ្សេងៗ និង​ដោយ​ចេតនា ដោយ​មាន​អ្នក​បំផ្លាញ បំបិទ​ចោល​មិន​ឲ្យ​មាន ។ តាម​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ កេង វ៉ាន់សាក់ នៅ​គ្រប់​ទម្រង់​នៃ​សិល្បៈ​ខ្មែរ គេ​មាន​ត្រណម​មិន​ដែល​សម្ដែង ឬ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​វគ្គ​ព្រះរាម​ច្បាំង​នឹង​ក្រុងរាពណ៍ និង​ត្រង់​វគ្គ​ព្រះរាម​សម្លាប់​រាពណ៍​ទេ ។ ប្រសិនបើ​គេ​ល្មើស​នឹង​ត្រណម​នេះ​នឹង​ជួប​គ្រោះថ្នាក់ ​និង​ត្រូវ​វិនាស​ជា​មិន​ខាន ។ សូម​ស្ដាប់​ការ​ពន្យល់​បន្ថែម​របស់​សាស្ត្រាចារ្យ​ កេង វ៉ាន់សាក់ នៅ​ទីនេះ ភាគ​១ និង​ ភាគ​២។
=ខ្សែ​ទី​៧៥=
ឥ
សម័យថ្ងៃ​មួយ ព្រះរាម និង​ព្រះលក្សណ៍​បាន​នាំ​រេរ៍ពល​សេនា​ទាហាន​ទៅ​ប្រពាត​ព្រៃ ។ ព្រះនាង​សិតា​គង់​នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​នៃ​ព្រះនគរ​អយុធ្យា មួយ​អន្លើ​ដោយ​ស្រី​ស្នំ​ក្រមការ​យ៉ាង​សប្បាយ​រីករាយ ។

កាលនោះ​មាន​យក្ខី​ម្នាក់​ឈ្មោះ​នាង​ អាតុល័យត្រូវា​ជា​សាច់​ញាតិ​របស់​ក្រុងទសមុខ​រាពណ៍​រស់​នៅ​ក្រោម​ដី​បាន​កាឡា​ខ្លួន ​ជា​ស្នំ​ចូល​មក​និយាយ​ប្រលោម​លួង​ចិត្ត​ព្រះនាង​សិតា​ឲ្យ​រៀបរាប់​អំពី​ រូបរាង​កាយ​ក្រុង​រាពណ៍​ដែល​នាង​បាន​ឃើញ​នៅ​ក្រុង​លង្កា​ដ៏​យូរ​មក​ ហើយ ។ យក្ខីនី​នោះ​សុំ​ឲ្យ​ព្រះនាង​សិតា​គូរ​រូប​ទសមុខ​រាពណ៍​លើ​ក្ដារ​ខៀន ព្រះនាង​សិតា​ក៏​យល់​ព្រម​តាម​អង្វរ​របស់​យក្ខីនី ហើយ​ក៏​គូរ​រូប​យក្ស​មុខ​១០ ដៃ​២០​ ហុច​ឲ្យ​ទៅ​នាង​យក្ស​នោះ​មើល ។

ខណៈ ​នោះ​ ព្រះរាម និង​ព្រះលក្សណ៍​យាង​វិល​ចូល​មក​ព្រះនគរ​វិញ ។ ព្រះនាង​សិតា​ទ្រង់​ជ្រាប​មាន​ការ​ភិត​ភ័យ​ក៏​ប្រញាប់​ប្រញាល់​លុប​រូប​យក្ស ​ទសមុខ​នោះ តែ​លុប​មិន​ជ្រះ​សោះ ក៏​យក​ទៅ​ញាត់​លាក់​ក្រោម​ក្រឡា​បន្ទំ ។

លុះ ​ដល់​ពេល​សន្ធិយារាត្រី ព្រះរាម​ក៏​យាង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ក្រឡា​បន្ទំ​ក៏​បែរ​ជា​ក្ដៅ​ក្រហល់​ក្រហាយ​ បណ្ដាល​ទៅ​ជា​ខឹង​ត​នឹង​ស្រី​ស្នំ​ផង​ទាំង​ឡាយ ។ ព្រះនាង​សិតា​ឃើញ​ដូច្នោះ ក៏​ត្រាស់​ប្រើ​ភិលៀង​ឲ្យ​ទៅ​យាង​ព្រះលក្សណ៍​មក​ជួយ​ការពារ ។ ព្រះរាម​ទ្រង់​ត្រាស់​ប្រាប់​រឿង​ហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​កើត​ឡើង​ ហើយ​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​ព្រះអនុជ​រើ​កកាយ​រក​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ក្រឡា​បន្ទំ​ ក៏​ឃើញ​ក្ដារ​ខៀន​នៅ​ក្រោម​គ្រែ​ព្រះនាង​សិតា​មាន​រូប​យក្ស​ក្រុង​ រាពណ៍ ។ ឃើញ​ដូច្នោះ​ព្រះរាម​ក៏​ទ្រង់​ខ្ញាល់​ជេរ​ប្រមាថ​យ៉ាង​ខ្លាំង​នឹង​ព្រះនាង​ សិតា​ ហើយ​ក៏​ទ្រង់​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​ព្រះលក្សណ៍​យក​ព្រះរាជ​ទេពី​ដ៏​ជា​ទី​ ស្រឡាញ់​យក​ទៅ​ប្រហារ​ជីវិត​បង់ ។

ព្រះអនុជ ​មិន​អាច​ប្រឆាំង​នឹង​ព្រះរាជ​អាជ្ញា​នេះ​បាន ក៏​នាំ​ព្រះនាង​សិតា​ចេញ​ទៅ​ដោយ​មាន​ចិត្ត​អាណិត​ព្រះរាជ​ទេពី​ដោយ​ទ្រង់​ គភ៌​ផង ។ តែ​ព្រះនាង​សិតា​បែរ​ជា​ពោល​ព្រះសុវណ្ណី​បញ្ជោះ​បន្សោក​​ធ្វើ​ឲ្យ​ ព្រះលក្សណ៍​ខឹង​ជា​ខ្លាំង ។ ព្រះលក្សណ៍​ក៏​លើក​ព្រះខ័ន​ប្រហារ​ព្រះរាជទេពី ក៏​ប៉ុន្តែ​ព្រះខ័ន​នោះ​ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​កម្រង​ផ្កា​បំពាក់​លើ​សុរង​ព្រះនាង​ ទៅ​វិញ ។ បន្ទាប់​ពី​ភ្ញាក់​ស្មារតី​ឡើង​វិញ ព្រះលក្សណ៍​ក៏​ក្រាប​លំឱន​កាយ​ក្រោម​ព្រះបាទា​ព្រះនាង​សិតា ហើយ​សុំ​អង្វរ​ព្រះនាង​ឲ្យ​យាង​ចេញ​ទៅ ។ រីឯ​ព្រះលក្សណ៍​ក៏​យាង​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​ព្រះនគរ​វិញ ។ លុះ​ដល់​ពាក់កណ្ដាល​ផ្លូវ​ ព្រះអង្គ​បាន​ជួប​នឹង​សត្វ​ជ្រាយ​មួយ​តៃសាក​ដែល​ព្រះឥន្ទ្រ​ដំណែង​ ខ្លួន ។ ព្រះលក្សណ៍​ឃើញ​ហើយ​ ក៏​ចាប់​ជ្រាយ​នោះ​យក​មក​វះ​ពោះ​យក​ថ្លើម​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះរាមៗ​ក៏​មាន​បន្ទូល​ ថា ថ្លើម​នាង​សិតា​អាក្រក់​ដល់​ម្លឹង ។

ក្រោយ ​ពី​ព្រះលក្សណ៍​ដោះលែង​ហើយ ព្រះនាង​សិតា​ក៏​យាង​តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​កាត់​ព្រៃព្រឹក្សា​ពរ​ពោះ​គ្រប់​ខែ​ ផង ។ ព្រះឥន្ទ្រកោសីយ៍​ទ្រង់​ទត​យល់​នូវ​ទុក្ខលំបាក​នៃ​នាង​សិតា​ក៏​និម្មិត​ជា​មហិង្សរាជ​ដើរ​តម្រង់​រក​នាង​ សាក​សួរ​អំពី​មូល​ហេតុ​ចង់​ដឹង​សព្វ​គ្រប់​ទើប​នាំ​ព្រះនាង​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​អាស្រម​ឥសី​វិជ្ជប្រិត ។ ឥសី​បាន​ជ្រាប​ព័ត៌មាន​ពី​ព្រះនាង​ហើយ​ ក៏​ជប់​ឲ្យ​កើត​ជា​អាស្រម​សម្រាប់​នាង​រក្សា​គភ៌​បន្ទាប់​មក​ក៏​បាន​ប្រសូត​ ព្រះរាជ​បុត្រ​មួយ​ព្រះអង្គ​ដ៏​ត្រកាល ។ ព្រះនាង​ទង្គិះ​ក្សឹក​ក្សួល​រំជួល​ឱរា​នឹង​វាសនា​កាល​ពី​អតីត និង​បច្ចុប្បន្ន​នៃ​រាជបុត្រ​ ហើយ​ដោះ​ចិញ្ចៀន​ព្រះ​ទម្រង់​ចង​ដៃ​ព្រះឧរស ។

ថ្ងៃ ​មួយ​ នាង​សិតា​ចុះ​ទៅ​ងូត​ទឹក​ក្នុង​ទន្លេ​ដាក់​ព្រះរាជ​ឧរស​ក្នុង​អង្រឹង​ផ្ញើ​ នឹង​លោក​តា​ឥសី ។ នាង​បាន​ឃើញ​ស្វា​មួយ​ហ្វូង​ឱប​កូន​ពី​មុខ​ពី​ក្រោយ​ក៏​គ្នេរ​នឹក​ដល់​កូន​ របស់​អាត្មា​ក៏​រលេះរលាំង​ទៅ​ឯ​អាស្រម ចូល​ទៅ​លប​លើក​កូន​ពី​ក្នុង​អង្រឹង​ពរ​យក​ទៅ​ជាមួយ ។ ខណៈ​នោះ​លោក​តា​ឥសី​កំពុង​ធ្មេច​ភ្នែក​ភាវនា​ធម៌ ។ កាល​បើ​ទ្រង់​បើក​ព្រះនេត្រ​ឡើង​ស្រាប់​តែ​ពុំ​ឃើញ​ចៅ ភិត​ភ័យ​រន្ធត់​រត់​រក​គ្រប់​ទិស​ទី​ជុំ​វិញ​អាស្រម​ក៏​ពុំ​ឃើញ ។ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ព្រះនាង​សិតា​ព្រួយចិត្ត និង​ស្ដី​បន្ទោស លោក​តា​ក៏​ជប់​បាន​កូន​ខ្ចី​មួយ​ដាក់​ក្នុង​អង្រឹង​ជំនួស ។ លុះ​ត្រឡប់​មក​ពី​ទន្លេ នាង​សិតា​ពរ​កូន​ជាប់​នៅ​ក្នុង​ដៃ ឥសី​ឃើញ​ក៏​បន្ទោស​នាង​សិតា​ដែល​មក​យក​កូន​ទៅ​ពុំ​បាន​ប្រាប់ ។

=ខ្សែ​ទី​៧៦=
លោក ​តា​ឥសី​វិជ្ជប្រិត​បម្រុង​សែក​គាថា​រំលាយ​រូប​កុមារ​ដែល​ទើប​នឹង​ជប់​នោះ​ ចោល​តែ​ព្រះនាង​សិតា​បាន​អង្វរ​សូម​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ទុក​ឲ្យ​មាន​ជីវិត​គង់​នៅ​ បន្ត​គ្រាន់​បាន​ជា​គ្នា​នឹង​បុត្រ​បង្កើត​នាង ។ លោក​តា​ក៏​យល់​ព្រម​ ហើយ​ក៏​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​បុត្រ​នាង​សិតា​ថា រាមលក្សណ៍ហើយ​បុត្រ​ដែល​ជប់​ឈ្មោះ ជប្បលក្សណ៍ ។

លុះ ​កុមារ​ទាំង​ពីរ​អង្គ​ចម្រើន​វ័យ​វឌ្ឍនាការ​គ្រប់​ទសមាសា​កាលណា​ លោកតា​ឥសី​ក៏​បាន​បង្រៀន​សិល្បសាស្ត្រ​គម្ពី​វេទ​ចេះ​ចាំ​សព្វ​មន្ត​អាគម វិជ្ជា​បាញ់​ធ្នូសរ ទាំង​ពីរ​អង្គ​ព្រម​ទាំង​ជប់​ធ្នូសរ​ថ្លា​ថ្វាយ​ទៀត ។ ព្រះនាង​សិតា​ទ្រង់​អរ​នឹង​បុត្រា​ទាំង​ទ្វេ​ដែល​បាន​ចេះ​មន្ត​វិជ្ជា​ការ​ ផ្សេងៗ ។

ថ្ងៃ​មួយ​ កុមា​ទាំង​ពីរ​បាន​សូម​លា​មាតា​ទៅ​លេង​ព្រៃ ហើយ​បាន​ឃើញ​ដើម​រាំង​កាល្យ​មួយ​ដ៏​ធំ​មាន​ស្លឹក​បាំង​ព្រះអាទិត្យ​ ជិត ។ រាមលក្សណ៍​ក៏​និយាយ​នឹង​ប្អូន​ថា នឹង​សាក​ល្បង​បាញ់​ធ្នូសរ​មើល ។ រាជកុមារ​ក៏​ថ្លែង​សរ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដើម​រាំង​កាល្យ​នោះ​រលំ​បាក់​បែក​ខ្ចាយ​លាន់ ​សូរ​ស័ព្ទ​សន្ធឹក​ទៅ​ដល់​ស្ថាន​តុសិត​សិម្ពលី​ រហូត​ដល់​បាតាល​ ធ្វើ​ឲ្យ​ទេវតា គ្រុឌ នាគ [[យក្ស]] ខ្លប​ខ្លាច​បារមី រួច​ក៏​នាំ​បងប្អូន​បេះ​ផល្លា​ត្រឡប់​មក​កាន់​អាស្រម​វិញ ។ លោក​តា​ឥសី​ទ្រង់​សរសើរ​អំពី​តេជៈ​រាជកុមារ​ប្រទាន​ពរ​ជ័យ​ឲ្យ រីឯ​ព្រះនាង​សិតា​ក៏​មាន​ចិត្ត​ត្រេកអរ​សរសើរ​ថ្វី​ដៃ​ថា​បុត្រ​មាន​ឫទ្ធី​ ដូច​ព្រះនរាយណ៍​កាឡា​ជា​បិតា ។ រាជកុមារ​ចាប់​ពាក្យ​ម្ដាយ​បាន​ក៏​ទូល​ទទូច​សុំ​ឲ្យ​ព្រះមាតា​ប្រទាន​អំពី​ បុព្វ​ហេតុ​របស់​បិតា​ពី​អតីតកាល ។ នាង​សិតា​យល់​ព្រម​តាម​ក៏​និទាន​រឿង​ឲ្យ​រាជបុត្រ​ស្ដាប់ ។

កាលនោះ ​ ព្រះរាម​គង់​នៅ​ព្រះនគរ​អយុធ្យា​ក៏​បាន​ឮ​សូរស័ព្ទ​ចម្លែក​នេះ​ដែរ ក៏​ប្រជុំ​អស់​សព្វ​មន្ត្រី​ឲ្យ​ប្រមូល​ទាំង​ហោរា​មក​គន់​គូរ​ជា​ប្រញាប់​ អំពី​ហេតុ​ចម្លែក​នេះ ។ ហោរា​មិន​បង្អង់​គន់គូរ​ឃើញ​ថ្វាយ​ទៅ​ថា មាន​អ្នក​មាន​បុណ្យ​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ សូម​ទ្រង់​តែង​អក្ខរា​ចង​នឹង​ក​សេះ​ហើយ​ចាត់​ហនុមាន​ជា​ពញ្ជានុជិត​ឲ្យ​ទៅ​ តាម ។ បើ​ឃើញ​នរណា​ហ៊ាន​ចាប់​សេះ​នេះ​ជិះ​នោះ​ពិត​ជា​ប្រមាថ​ព្រះ​ជេដ្ឋា​ឲ្យ​ ហនុមាន​ចាប់​យក​មក​កុំ​បីខាន ។ ព្រះរាម​ទ្រង់​ធ្វើ​តាម​សម្ដី​ហោរា ក៏​ប៉ុន្តែ​មុន​ដំបូង​ក៏​ចាត់​ឲ្យ​ហនុមាន​ទៅ​យាង​ព្រះភិរុត សុត្រុត គង់​នៅ​នគរ​កៃកយ ឲ្យ​មក​នគរ​ជា​ប្រញាប់​ត្បិត​ទ្រង់​មាន​ផែនការ​លើក​ទ័ព​ទៅ​បង្ក្រាប​ សត្រូវ ។ ព្រះអនុជ​ទាំង​ទ្វេ​មិន​បង្អង់​យូរ​ក៏​ខំ​រូត​រះ​មក​នគរ​អយុធ្យា​តាម​ តម្រាស់​ព្រះរាម ។ កាល​បើ​ជួបជុំ​គ្នា​ជា​ក្បួន​ទ័ព​ហើយ​ ព្រះរាម​ក៏​ចាត់​ឲ្យ​សុមាន់តាន់ សុមន្ត សេនា​ចាប់​សេះ​ចង​នូវ​អក្ខរា​តាម​បង្គាប់​ហោរា រួច​លែង​ដោយ​មាន​ហនុមាន​លប​ដើរ​តាម​ពី​ក្រោយ ។ សេះ​ដើរ​តម្រង់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ដែល​ព្រះរាជកុមារ​គង់​នៅ ព្រះរាម​ក៏​ទ្រង់​ប្រារព្ធ​លើក​ទ័ព និង​ព្រះអនុជ​យាង​តាម​ពី​ក្រោយ​ដែរ ។

លុះ ​ព្រឹក​ព្រាង​ព្រះសូរិយា រាមលក្សណ៍ និង​ជប្បលក្សណ៍​ក៏​លា​មាតា​ចូល​ព្រៃ​ដូច​សព្វ​ដង ក៏​ប្រទះ​ឃើញ​សេះ​ស មុខ​ខ្មៅ មាត់​ក្រហម ក៏​ពិគ្រោះ​គ្នា​ថា សេះ​នេះ​ពិត​ជា​មាន​ម្ចាស់​គេ​ចិញ្ចឹម​ទើប​ល្អ​យ៉ាង​នេះ ។ បង​ប្អូន​ទាំង​ទ្វេ​មិន​បង្អង់​ឡើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​បោច​វល្លិ​ធ្វើ​ខ្សែ​ទាក់​ សេះ​បាន​ដូច​បំណង ។ ទ្រង់​ទត​ឃើញ​អក្ខរា​ចង​នៅ​អសុពាហ៍​ហើយ​ក៏​ស្រាយ​ទត​ដឹង​ថា ជា​សំបុត្រ​ព្រះរាម ក៏​ប៉ុន្តែ​ពុំ​មាន​ខ្លាច​ចេស្ដា​សោះ​ឡើយ ។ រាមលក្សណ៍​ផែល​លើ​ខ្នង​ភាជី​តាំង​ជិះ​បំផាយ​លេង​ដោយ​មាន​ជប្បលក្សណ៍​ដើរ​តាម ​ក្រោយ ។

ហនុមាន​ឃើញ​ដូច្នោះ​ក៏​ ស្ទុះ​ទៅ​ចាប់​រាជកុមារ​ទាំង​កំរោល​ក៏​ត្រូវ​មួយ​ដង​ធ្នូសរ​ដួល​សន្លប់​អស់​ ជាច្រើន​ម៉ោង ។ តែ​បាហនុមាន បុត្រ​ព្រះពាយ ត្រូវ​ខ្យល់​ក៏​ដឹង​ខ្លួន​វិញ ក៏​រិះ​គិត​ឧបាយ​កាឡា​ខ្លួន​ជា​កូន​ស្វា​ព្រៃ​តូច​មួយ​ដើម្បី​ចូល​លួង​លេង​ ជាមួយ​រាជកុមារ​ជាថ្មី ប្រាថ្នា​ចាប់​កុមារ​ទាំង​ពីរ​ឲ្យ​បាន ។ រាមលក្សណ៍ ជប្បលក្សណ៍ ក៏​បាន​សំណេះ​សំណាល​នឹង​កូន​ស្វា​ព្រៃ​ដោយ​ចិត្ត​អាណិត​ភក្ដី​ពន់​ ពេក ។

=ខ្សែ​ទី​៧៧=
ហនុមាន ​និយាយ​ធ្វើ​កិច្ច​កល​រាជកុមារ​ភ្លេច​ខ្លួន​ក៏​ខំ​ប្រឹង​ស្ទុះ​ទៅ​ចាប់​ម្ដង ​ទៀត​ តែ​ត្រូវ​មួយ​ធ្នូ​វ័ធ​វាយ​ដួល​ត្មោល​ដេក​ដី ។ ជប្បលក្សណ៍​និយាយ​សុំ​បង​ឲ្យ​បោច​វល្លិ​ចាប់​ហនុមាន​ចង ហើយ​បញ្ជូន​ទៅ​ឲ្យ​ម្ចាស់ ។ ហនុមាន​ជាប់​ចំណង​ក្រញង់ ខំ​រើបម្រះ​ក៏​មិន​រួច​ ក៏​ដើរ​ទាំង​ខ្មួរ​មុខ​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​កង​ពល​សេនា ។ ព្រះភិរុត ព្រះសុត្រុត ទ្រង់​យល់​ដូច្នោះ​ក៏​បាន​សាកសួរ​ព័ត៌មាន​សព្វគ្រប់​ ហើយ​ក៏​ស្ទុះ​ទៅ​ជួយ​ស្រាយ​ចំណង​ប៉ុន្តែ​ឥត​ប្រយោជន៍​សោះ ។ ទ្រង់​ក៏​ទត​ឃើញ​អក្ខរា​សាក់​លើ​ថ្ងាស​ហនុមាន​ថា «ទាល់​តែ​ម្ចាស់​របស់​ស្វា​ទើប​ស្រាយ​រួច» ។ ហនុមាន​សែន​ខ្មាស់​អស់​ពួក​ពល​សេនា​ក៏​ខំ​ដើរ​អន្ត្រូ ! អន្ត្រូ ! កាត់​ព្រៃ​ទៅ​រក​ព្រះរាម​ម្ចាស់​នៅ​ក្រុង​អយុធ្យា​ឲ្យ​ជួយ ។ ព្រះរាម​ទ្រង់​ទត​ឃើញ​ហនុមាន​ជាប់​ចំណង​ព្រម​ទាំង​អក្ខរ​សាក់​លើ​ថ្ងាស​ផង​ ក៏​ខឹង​ក្រេវក្រោធ ទន្ទាំង​បាទា​ស្ទុះ​ទៅ​ស្រាយ​​ចំណង​ពី​ដៃ​រាជ​ក្របី​ភ្លាម ។ មិន​បង្អង់​ឡើយ​បាហនុមាន​ក្រាប​ពិត​ទូល​អស់​អាថ៌​សេចក្ដី​ថ្វាយ​ ម្ចាស់ ។ ព្រះរាម​រឹង​រិត​តែ​ខឹង​ឆេវឆេះ ទើប​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​ហនុមាន​ទៅ​ប្រាប់​ព្រះ​អនុជ​ភិរុត សុត្រុត ឲ្យ​លើក​ទ័ព​ទៅ​ឡោម​ព័ទ្ធ​កុមារ​ទាំង​ទ្វេ យក​មក​ថ្វាយ​ទ្រង់​ភ្លាម ។

បាហនុមាន ​មិន​បង្អង់​យូរ​ដើរ​មុខ​ទ័ព​នាំ​ទៅ​កាន់​សមរភូមិ ក៏​ជួប​នឹង​ព្រះរាជកុមារ​ទាំង​ពីរ​អង្គារ ។ ព្រះភិរុត ព្រះសុត្រុត ទ្រង់​សាកសួរ​ទៅ​ក្មេង​ទាំង​ពីរ​តែ​ត្រូវ​ព្រះរាជកុមារ​តប​វិញ​នូវ​ពាក្យ​ ត្មះ​តិះ​ដៀល​មក​ឲ្យ​ទ្រង់​វិញ ។ ស្ដាប់​បាន​នូវ​សម្ដី​របស់​កុមារ​ទាំង​ពីរ​ដែល​ឥត​ញញើត​កោត​ខ្លាច​ ព្រះចេស្ដា​ទ្រង់​សោះ​ ទ្រង់​ក៏​បង្ហាញ​នាម និង​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ព្រះរាម ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​រាជកុមារ​ស្ដាប់​មិន​បាន មិន​ខ្លប​ខ្លាច​ដដែល អត់​ទ្រាំ​មិន​បាន​ស្ដេច​ទាំង​ពីរ​ក៏​ថ្លែង​សរ​ព្រួស​ពិស​ប្រហារ​កុមារ​ទាំង ​ពីរ ព្រះរាជកុមារ​ក៏​ថ្លែង​សរ​ជា​គ្រុឌ​សង​វិញ​ដេញ​ចាប់​អស់​សត្វ​នាគ​សិល្ប៍​ ទាំង​ប៉ុន្មាន​អស់ ។ សង្គ្រាម​កំពុង​តែ​ជាប់​ដៃ​គ្នា ហនុមាន​បាន​កាឡា​ខ្លួន​ដ៏​ធំ​មហិមា​បម្រុង​លោត​ទៅ​សង្គ្រប់​ចាប់​ ព្រះរាជកុមារ​តែ​ត្រូវ​នឹង​ដង​ធ្នូ​សន្លប់​ធំ​ជា​​លើក​ទី​៣​ទៀត ។ ឃើញ​ដូច្នោះ​ ព្រះពិរុត ព្រះសុត្រុត ក៏​ក្រោយ​ពី​ខំ​សូត្រ​សែក​មន្ត​គាថា​ស្រាយ​ចំណង​សិល្ប៍​របស់​រាមលក្សណ៍ ជប្បលក្សណ៍​រួច​មក​ថ្លែង​សរ​របូត​ចំណង​ពី​សេនា​យោធា​ទាំង​អស់ ព្រម​ទាំង​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​វាយោ​បក់​មក​ត្រូវ​បាហនុមាន​ឲ្យ​រស់​ឡើង​វិញ​ តែ​សរ​ព្រះ​ភិរុត ក៏​ជ្រុល​ទៅ​បុក​រាមលក្សណ៍ និង​ជប្បលក្សណ៍​ដួល​លើ​ធរណី ។ ហនុមាន​ និង​ពល​សេនា​រត់​ចូល​ឈូឆរ​ទៅ​ប្រចាប់​ក៏​ចាប់​បាន​តែ​រាមលក្សណ៍ ឯ​ជប្បលក្សណ៍​រហ័ស​រត់​រួច​ខ្លួន​សំដៅ​ទៅ​អាស្រម​តា​ឥសី និង​ព្រះមាតា ។ កាល​បើ​ទ្រង់​យល់​ព្រះភ័ក្ត្រ​រាជកុមារ​ហើយ​ ព្រះរាម​ក្រេវក្រោធ​ខ្លាំង​ក៏​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​គេ​ធ្វើ​បាប បណ្ដើរ​អាក្រោស​ជុំ​វិញ​នគរ​អយុធ្យា ហើយ​យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​គម្រប់​៣​ថ្ងៃ​នឹង​ប្រហារ​ជីវិត ។

ព្រះនាង ​សិតា​កាល​បើ​បាន​ជ្រាប​អំពី​រាមលក្សណ៍​ត្រូវ​កងទ័ព​ចាប់​ហើយ ក៏​ព្រួយ​បារម្ភ ភ័យ​តក្កមា ។ លោកតា​ឥសី ក៏​ទ្រង់​ឈាន​ញាណ​ឃើញ​ថា រាមលក្សណ៍​ពិត​ជា​មិន​ក្ស័យ​ទេ ហើយ​គង់​នឹង​បាន​ចម្រើន​លើស​លប់​ក្សត្រ​ផង ។

ជប្បលក្សណ៍ ​សូម​ខ្លួន​ធានា​ទៅ​តាម​យក​អាសារ​បង ។ ព្រះនាង​សិតា​ឃាត់​កូន​មិន​បាន​ក៏​ប្រទាន​ព្រះទម្រង់​ដល់​ព្រះរាជបុត្រ​ ដើម្បី​ជា​ភស្តុតាង ។ ជប្បលក្សណ៍​ខំ​ស្រូត​ដំណើរ​កាត់​ព្រៃ​ទៅ​ដល់​មាត់​ទ្វារ​នគរ​ដោយ​ប្រយ័ត្ន​ ខ្លួន ហើយ​ឈ្លប​លប​ស្ដាប់​អ្នក​នគរ​គេ​នាំ​គ្នា​និយាយ​ពី​មាត់​មួយ​ទៅ​មាត់​មួយ​ថា នៅ​ថ្ងៃ​ស្អែក​គេ​នឹង​យក​កុមារ​រាមលក្សណ៍​ទៅ​ប្រហារ​ជីវិត​ហើយ ។ រាជកុមារ​បាន​ឮ​ហើយ​ក៏​ទ្រង់​ខ្សឹកខ្សួល​អួល​ហ្ឫទ័យ​ពន់​ប្រមាណ ។ ព្រះឥន្ទ្រ​ក៏​ទ្រង់​បើក​ទិព្វ​ចក្ខុ​យល់​ហេតុការណ៍​ដូច្នោះ​ ក៏​ប្រើ​នាង​ទេពរម្ភា​ឲ្យ​ចុះ​មក​ជួយ​យក​អាសារ ។

នាង ​ទេពរម្ភា​ធិតា​ស្រី​សួគ៌ កាឡា​ខ្លួន​ជា​ស្រី​ជំទង់​តម្រង់​មក​ជប្បលក្សណ៍ ធ្វើ​ជា​សាកសួរ​ដឹង​ដើម​ចប់​ហើយ​ប្រាប់​ថា ខ្លួន​នាង​មក​រក​ដង​ទឹក​ទៅ​ធ្វើ​បុណ្យ​ដល់​អ្នក​ទោស ។ រាជកុមារ​ឆ្លៀត​ឱកាស​នោះ​ទៅ​ដង​ទឹក​ ហើយ​ក៏​លប​បង់​ចិញ្ចៀន​ព្រះទម្រង់​ទៅ​ក្នុង​ក្អម​ទឹក​ដោយ​អធិដ្ឋាន​សូម​ឲ្យ​ បង​រួច​ពី​ទុក្ខភ័យ ពេទធិតា​កាឡា​ប្រាណ​នាំ​យក​ទឹក​ទៅ​ដល់​ទី​ឃុំឃាំង ហើយ​និយាយ​សូម​អ្នក​យាម​ទ្វារ​ចូល​ទៅ​ដល់​រាមលក្សណ៍ ។ នាង​ប្រគល់​ក្អម​ទឹក​ដល់​ដៃ​រាជ​កុមារ​ក៏​ងូត​ទឹក​ទៅ​ឃើញ​ព្រះទម្រង់​របស់​ មាតា ទ្រង់​ឈ្វេង​យល់​ថា​ជប្បលក្សណ៍​មក​ជួយ​ព្រះអង្គ ។ ដោយសារ​តេជៈ​ទឹក​មន្ត​ព្រះឥន្ទ្រ និង​គុណ​ព្រះទម្រង់​នៃ​ព្រះមាតា រាមលក្សណ៍​ក៏​រំដោះ​រួច​ពី​ទ្រុង​ដែក ហែក​ចេញ​មក​ជួប​ជប្បលក្សណ៍​ដែល​នៅ​ពួន​សម្ងំ​ក្រោម​ដើម​ជ្រៃ​ក្រៅ​ទ្វារ​ នគរ ។

=ខ្សែ​ទី​៧៨=
[[ព្រះរាម]] ​បន្ទាប់​ពី​បាន​ជ្រាប​អាថ៌​សេចក្ដី​ថា អ្នក​ទោស​ដែល​ត្រូវ​ប្រហារ​ជីវិត​នោះ​ត្រូវ​ហែក​ទ្រុង​ដែក​ចេញ​រួច​ទៅ​ ក៏​ទ្រង់​ក្រេវក្រោធ​ខ្លាំង​ណាស់​ក៏​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​ភ្ជុំ​ពល​មួយ​រំពេច​ ដើម្បី​ចេញ​ទៅ​ចាប់​អ្នក​ទោស​យក​មក​វិញ​ឲ្យ​ទាល់​តែ​បាន ។ ពេល​នោះ​ព្រះរាម​ចេញ​ចាក​ពី​ក្រុង​អយុធ្យា​ដោយ​ផ្ទាល់​ព្រះអង្គ​ ព្រម​ទាំង​ព្រះអនុជ​ទាំង​បី​អង្គ​ មួយ​អន្លើ​ដោយ​ពល​ពានរ​យ៉ាង​គគ្រឹក​គគ្រេង​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​ដង​ព្រៃ​ដែន​ សមរភូមិ​ក៏​ជួប​នឹង​រាជកុមារ​ទាំង​ពីរ​ឈរ​យ៉ាង​ក្លាហាន​ពារ​មុខ​ពល​ស្វា ធ្វើ​ឲ្យ​ពល​ស្វា​ទាំង​ឡាយ​ភិតភ័យ​ស្រែក​ឆោឡោ​រត់​ខ្ចាត់ខ្ចាយ ។ ព្រះភិរុត​ទត​ស្គាល់​មុខ​រាមលក្សណ៍​ដ៏​មាន​ភក្ត្រ​ដូច​ជប្បលក្សណ៍​ក៏​ថ្លែង​ សរ​សក្តិ​អន្ទាក់​យ៉ាង​ច្រើន​ដើម្បី​ចាប់​ចង​ក្មេង​ទាំង​ពីរ ។ រាមលក្សណ៍ ជប្បលក្សណ៍​ក្លាហាន​គ្មាន​តក់​ស្លុត​ភិតភ័យ​អ្វី​សោះ ក៏​ថ្លែង​តប​ដក​ព្រះខ័ន​កាប់​អន្ទាក់​ដាច់​ខ្ទេច​ខ្ទី​គ្មាន​សល់ ។ ព្រះរាម​ទត​ឃើញ​ច្បាស់​នឹង​ព្រះនេត្រ​ក៏​កើត​ទោសៈ ប្រមាថ ត្មះ​ហើយ​ថ្លែង​សរ​ជា​ភ្លើង​ឆេះ​រន្ទាល​ពេញ​អាកាស ។ រាជកុមារ​មិន​បង្អង់​ដៃ​ក៏​ថ្លែង​សរ​ជា​ព្រះភិរុណ​បង្ក្រាប​សរ​ព្រះរាម​ ត្រូវ​រលត់​អស់​ទៅ​វិញ ។ ព្រះរាម​ថ្លែង​សរ​ជា​សត្វ​គ្រុឌ​ម្ដង​វិញ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ខ្យល់​ក្រិស​ផាត់​របស់​រាមលក្សណ៍​ផាត់​បាត់​វិនាស​ទៅ​អស់​ ទៀត ។ ពេល​នោះ​ព្រះរាម​កើត​សង្ស័យ និង​រិទ្ធី​ចេស្ដា​របស់​កុមារ​ណាស់​ក៏​សច្ចា​ផ្សង​ជា​ពូជពង្ស​អង្គ​អញ សូម​ឲ្យ​សរ​កើត​ជា​ភោជនាហារ​បូជា​ដូច​ប្រាថ្នា ។ រីឯ​កុមារ​ថ្លែង​តប​វិញ​កើត​ជា​ឆ័ត្រ​ភ្ញី​បាំង​ថ្វាយ​ព្រះរាម​ទៅ​វិញ ព្រះរាម​ទ្រង់​កើត​សង្ស័យ​ទើប​ត្រាស់​សម្រួល​សួរ​រក​ឈ្មោះ​មាតា បិតា របស់​ព្រះរាជកុមារ​ទាំង​ពីរ ។ ព្រះរាជកុមារ​វាយ​ឫក​ក្រអឺត មិន​ព្រម​ឆ្លើយ បែរ​ជា​សួរ​ទៅ​ព្រះរាម​វិញ ។ ដោយ​ស្ងប់​ហ្ឫទ័យ ព្រះរាម​ក៏​សម្រួល​ប្រាប់​អស់​អាថ៌​ដល់​ព្រះរាជ​កុមារ ។ រាមលក្សណ៍ ជប្បលក្សណ៍ សញ្ជឹង​គិត​ខ្លាច​គេ​ទៅ​យាយី​ដល់​ព្រះមាតា​ក៏​មិន​ព្រម​ទូល​ការណ៍​ពិត​ដល់​ ព្រះរាម​វិញ​ឡើយ គ្រាន់​តែ​ឆ្លើយ​តប​ថា នាម​របស់​ខ្លួន​ទាំង​ពីរ រីឯ​ «ព្រះបិតា មាតា យើង​ខ្ញុំ​មិន​ស្គាល់​ឡើយ» ។ ព្រះរាម​ភ្ញាក់​ខ្លួន​សួរ​ទៅ​ព្រះអនុជ​ភ្លាម​ថា «នាង​សិតា​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ​ម្ដេច​ឡើយ​មក​មាន​កូន ?» ព្រះលក្សណ៍​ក៏​តប​ព្រះរាជ​តម្រាស់​តាម​ការ​ពិត​ដូច​បាន​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង​មក ​ថ្វាយ​ព្រះសម្ដេច​ព្រះ​រៀម ។ ទ្រង់​ជ្រាប​អស់​ការណ៍​កន្លង​ទៅ​ហើយ​នោះ​ ព្រះរាម​ក៏​បោះ​អាវុធ​ចោល​ស្ទុះ​ទៅ​ស្រវា​ឱប​រាជកុមារ​ទាង​ពីរ​អង្វរ​សុំ​ ឲ្យ​ចូល​ទៅ​គង់​ក្នុង​នគរ​វិញ ។ តែ​ព្រះរាជ​កុមារ​ពុំ​ព្រម​ក៏​ដឹក​ដៃ​ប្អូន​ដើរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ទៅ​ អស់​ពល​សេនា​មួយ​អន្លើ​ដោយ​ក្សត្រ​ទាង​បួន​អង្គា​ក៏​តាម​ព្រះរាជកុមារ​រហូត​ ដល់​អាស្រម​លោកតា​ឥសី ។ កាល​បើ​បាន​ទៅ​ដល់​អាស្រម​កាល​ណា​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ​មិទ​ទ្វារ​ជិត​ ហើយ​ថ្វាយ​ការណ៍​ជូន​ព្រះមាតា​សិតា​បាន​ទ្រង់​ជ្រាប​ ព្រះនាង​រឹងរិត​តែ​រឭក​នឹក​ឃើញ​រឿង​អតីតកាល ។ ព្រះរាម​អង្វរ​ព្រះនាង​សិតា​ពី​ក្រៅ​អាស្រម​ឲ្យ​បើក​ទ្វារ​ថ្វាយ​ក៏​ប៉ុន្តែ ​ព្រះនាង​មិន​ព្រម ហើយ​សូម​ឲ្យ​លោក​តា​ឥសី​ជួយ​អន្តរាគមន៍​ទៅ​យាង​ព្រះរាម​ជំនួស លោក​តា​ឥសី​ជួយ​ផ្សះផ្សា​ណាស់​ដែរ​តែ​មិន​សម្រេច​ផល គ្រាន់​តែ​ជួប​សម្តី​ផ្ទាល់​មាត់​នឹង​ព្រះរាម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។

=ខ្សែ​ទី​៧៩=

ព្រះរាម ​ខំ​លួង​លោម​ព្រះនាង​សិតា​ឲ្យ​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​អយុធ្យា​ដើម្បី​មូល​មិត្ត​ មេត្រី​នឹង​គ្នា​វិញ​តែ​មិន​បាន​សម្រេច​សោះ ហើយ​រក​មធ្យោបាយ​នាំ​ព្រះរាជ​បុត្រា​ទៅ​វិញ ។ មុន​ដំបូង​ព្រះនាង​សិតា​មិន​ព្រម​ទេ ប៉ុន្តែ​ព្រះរាម​អង្វរ​រហូត​ដល់​ទ្រង់​រំជួល​ព្រះហ្ឫទ័យ​ខ្លាំង​ក្លា​ពេក ទើប​នាង​យល់​ព្រម ហើយ​ហៅ​រាមលក្សណ៍ និង​ជប្បលក្សណ៍ មក​ផ្ដែផ្ដាំ​ទូន្មាន​ឲ្យ​ប្រុងប្រយ័ត្ន​ដែល​កូន​ឃ្លាត​ឆ្ងាយ​ពី​ព្រះ​មាតា​ ទៅ​រស់​នៅ​ជាមួយ​ឪពុក ។ ឥសី​វិជ្ជប្រិត​ក៏​មាន​ព្រះទ័យ​អបអរ​សាទរ​ខ្លាំង​ចំពោះ​ព្រះរាជកុមារ ។ ពេល​នោះ​ ព្រះលក្សណ៍ ព្រះភិរុត សុត្រុត ក៏​បាន​យាង​មក​ជួ​ជុំ​គ្នា ហើយ​ស្ទុះ​ទៅ​ទទួល​ឱប​ក្មួយ​ដោយ​ក្ដី​ត្រេកអរ​យ៉ាង​ស្និទ្ធស្នាល ។ ចំណែក​ឯ​ហនុមាន សមន្តីន៍ មន្ត្រី​ព្រម​ទាំង​ពលសេនា​ចូល​មក​គាល់​ត្រៀបត្រា​ថ្វាយ​បង្គំ​សូម​ទោស ស្គាល់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ។

កាល​មក​ ដល់​ព្រះរាជ​វាំងជ័យ ក្រុងអយុធ្យា ក្សត្រ​ទាំង​៦​អង្គ ក៏​យាង​ទៅ​គាល់​ព្រះនាង​កោសកល្យា ព្រះនាង​កៃកេសី និង​ព្រះនាង​សមុទទេវី ជា​រាជ​មាតា និង​ជា​រាជ​អយ្យកា ។ ក្សត្រី​ទាំង​បី​អង្គ​សព្វ​រាជហ្ឫទ័យ​អបអរ និង​ទទួល​ព្រះរាជកុមារ​ដែល​បាន​វិល​ចូល​មក​ដល់​ព្រះរាជ​នគរ​វិញ ព្រម​ទាំង​ដឹង​អំពី​ដំណើរ​សុខទុក្ខ​ពី​ព្រះនាង​សិតា​នៅ​អាស្រម​ឥសី​ ផង ។

ព្រះរាម​បាន​ចាត់​ហនុមាន​ឲ្យ​ ជ្រើសរើស​ក្សត្រី​១៤៨​នាក់​ដ៏​មាន​រូប​ល្អ រើស​សាវឡឹក​១០០០​ ដ៏​មាន​សោភ័ណ​ថ្លៃថ្លា និង​សាវឡឹក​ដ៏​មាន​សក្ដា​១៥០០០ ដែល​មាន​អាយុ​១០​ឆ្នាំ​ស្មើ​គ្នា​នឹង​រាជកុមារ​ឲ្យ​មក​ចាំ​គាល់​បម្រើ​បាន​ សេចក្ដី​សុខ​ត​រៀង​ទៅ ។

=ខ្សែ​ទី​៨០=

ដោយ ​នឹក​រឭក​ព្រះមាតា​សិតា​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ជាមួយ​លោក​តា​ឥសី​ខ្លាំង​ពេក ទើប​រាមលក្សណ៍ ជប្បលក្សណ៍ បង្គំ​លា​ព្រះរាម​ជា​បិតា និង​អយ្យកា យាង​ទៅ​លេង​នឹង​ព្រះមាតា កាល​បើ​បាន​ឱកាស​ល្អ​ហើយ​ព្រះរាម​ក៏​ទ្រង់​អនុញ្ញាត​ព្រម​ទាំង​ផ្ដែផ្ដាំ​ ឲ្យ​រាជបុត្រ​ទាំង​ពីរ​ជួយ​សម្រុះសម្រួល​ព្រះទ័យ​នាង​សិតា ។

លុះ ​ក្បួន​ដំណើរ​របស់​រាមលក្សណ៍ ជប្បលក្សណ៍ បាន​ទៅ​ដល់​អាស្រម​លោក​តា​ឥសី​ហើយ​ព្រះនាង​សិតា​យាង​មក​ទទួល​រាជបុត្រ​ដោយ​ សោមនសន្ស ។ រាជកុមារ​បាន​ជួប​នឹង​មាតា​ហើយ​ក៏​ថ្វាយ​បង្គំ អង្វរ​ព្រះមាតា​តាម​ពាក្យ​បណ្ដាំ​របស់​ព្រះរាម​ជា​បិតា ។ ព្រះនាង​សិតា​រំលឹក​នឹក​ឃើញ​រឿង​ដើម ក៏​រឹង​រិត​តែ​ខ្ញាល់ ហើយ​ទ្រង់​មាន​សុវណ្ណី​​ថា នាង​នឹង​វិល​ត្រឡប់​ចូល​នគរ​ លុះ​ណា​តែ​ព្រះរាម​ចូល​សុវណ្ណគត ។

ព្រះរាម ​កាល​បើ​បាន​ជ្រាប​អស់​អាថ៌​សេចក្ដី​ដែល​ព្រះរាជ​កុមារ​នាំ​ពាក្យ​ពី​ ព្រះមាតា​មក​ពី​អាស្រម​វិញ​នោះ ព្រះអង្គ​ក៏​ទ្រង់​វតក្ក​សោយ​សោកា និង​អាឡោះ​អាល័យ​ស្ដាយ​រាជទេពី​ដែល​មាន​ចិត្ត​ប្រពៃ​បរិសុទ្ធ ហើយ​កើត​ក្ដី​ឈឺ​ចាប់​ចំពោះ​កំហុស​របស់​ព្រះអង្គ​ទៅ​លើ​ព្រះមហេសី ។ ទ្រង់​ក៏​ពិគ្រោះ​ជាមួយ​ព្រះអនុជ​ទាំង​បី មួយ​អន្លើ​ដោយ​ហនុមាន សុម័ន្ត មន្ត្រី​ថា នឹង​ធ្វើ​ឧបាយ​ចូល​កោដិ​បញ្ឆោត​នាង​សិតា​ឲ្យ​ចូល​នគរ ។

ព្រះរាជ ​ឧបាយកល​នេះ​បាន​ចាត់​ចែង​ឡើង​យ៉ាង​គគ្រឹក​គគ្រេង ។ ព្រះនាង​សិតា​ស្មាន​ថា​ព្រះរាម​ចូល​សុវណ្ណគត​មែន ទ្រង់​សោយ​សោក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ហើយ​ក៏​ចូល​គោរព​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​ព្រះស្វាមី​នៅ​ ក្នុង​រាជធានី ។ ព្រះនាង​យំ​សោក​រៀបរាប់​បោក​ខ្លួន​ជិត​ព្រះមេរុ​រហូត​ដល់​សន្លប់​បាត់​ ស្មារតី ព្រះរាម​គង់​លាក់​ខ្លួន​ជិត​នោះ​ក៏​ស្ទុះ​រត់​ស្រវា​ឱប ត្រកង​ក្នុង​ហត្ថា​ ភ័យ​ខ្លាច​នាង​ចូល​ទីវង្គត ។ លុះ​ព្រះ​នាង​ភ្ញាក់​ស្មារតី​ឡើង​ឃើញ​ព្រះភ័ក្ត្រ​ស្វាមី​ក៏​ស្ទុះ​រត់​ហើយ​ ត្មះតិះដៀល​ឲ្យ​ស្វាមី ។ ព្រះរាម​តាម​អង្វរ​ពុំ​បាន​ដូច​បំណង​ ក៏​រត់​ដេញ​ចាប់​ព្រះនាង​សិតា​ជុំ​វិញ​មេរុ រីឯ​ព្រះអនុជ​ទាំង​បី​ព្រម​ទាំង​ហនុមាន​ក៏​ជួយ​ដេញ​ចាប់​ដែរ​នៅ​តែ​ចាប់​មិន ​បាន​ដោយ​ព្រះនាង​ប្រកាន់​ពាក្យ​សត្យ និង​អធិដ្ឋាន​អំពាវនាវ​រក​ព្រះធរណី ព្រះធរណី​ក៏​បើក​ទ្វារ​ឲ្យ​នាង​ចុះ​ទៅ​ពួន​រហូត​ដល់​ពិភព​នាគ​ឯ​បាតាល​ រី​ឯ​ស្ដេច​នាគ​ក៏​ទទួល​យក​អាសារ​ព្រះនាង​ដោយ​សមរម្យ​ប្រណិត​ផង ។ ព្រះរាម​មិន​អស់​ចិត្ត​ក៏​ចាត់​ហនុមាន​ឲ្យ​ជ្រែក​ដី​តាម​រក​តែ​មិន​ឃើញ ពី​ព្រោះ​តែ​ព្រះនាង​នៅ​តែ​ក្ដី​អស់​សង្ឃឹម និង​បរាជ័យ ទើប​ព្រះតម្រិះ​ថា​មាន​តែ​ពិភេគ​ទើប​ជួយ​ព្រះអង្គ​បាន ក៏​សរសេរ​អក្ខរា​ថ្លែង​សរ​ទៅ​ក្រុង​លង្កា​មួយ​រំពេច​នោះ ៕

== តួអង្គសំខាន់នៃរាមកេរ្តិ៍ == 

* តួងអង្គដែលមានរៀបរាប់ក្នុងតារាងខាងក្រោមនេះ គឺជាការពណ៌នា ពីលោកសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកគំនូរបុរាណ[[រាមកេរ្តិ៍]] លោក ជេតចន ឆ្នាំ 2002 &lt;ref&gt;​ តួងអង្គគំនូរបុរាណ[[រាមកេរ្តិ៍]] គូរដោយលោកសាស្ត្រាចារណ៍ គំនូរបុរាណ ជេតចន រៀបរៀងចេញផ្សាយដោយ [http://www.reyum.org/][[វិទ្យាស្ថានរៃយំ]] ឆ្នាំ 2002 &lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
| width=&quot;10%&quot; height=&quot;15&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ឈ្មោះតួអង្គ'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;10%&quot; height=&quot;20&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;25%&quot; height=&quot;20&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ប្រភេទតួអង្គ'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;5%&quot; height=&quot;5&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ពណ៌សំគាល់តួអង្គ'''&lt;/font&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ព្រះរាម]] 
| align=&quot;center&quot; | Rama 
| align=&quot;center&quot; | ជាកូនក្សត្រ 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#228B22}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[​ព្រះ​លក្សណ៍្ម]]
| align=&quot;center&quot; | Lakshmana 
| align=&quot;center&quot; | ជាកូនក្សត្រ 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#FADA5E}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[នាងសីតា]] ឬ នាងសីដា
| align=&quot;center&quot; | Sita 
| align=&quot;center&quot; | ជាកូនក្សត្រ 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#CD5C5C}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ក្រុងរាពណ៍]]
| align=&quot;center&quot; | Ravana
| align=&quot;center&quot; | ជាក្សត្រក្រុងលង្កា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#701C1C}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ហនុមាន]]
| align=&quot;center&quot; | Hanuman
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពកំពូល ទ័ពស្វា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|White}}
|}

== តួអង្គមេទ័ពស្វាទាំង ១៩ == 

* តួងអង្គដែលមានរៀបរាប់ក្នុងតារាងខាងក្រោមនេះ គឺជាការពណ៌នា ពីលោកសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកគំនូរបុរាណ[[រាមកេរ្តិ៍]] លោក ជេតចន ឆ្នាំ 2002
{| class=&quot;wikitable&quot;
| width=&quot;3%&quot; height=&quot;5&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''លេខរៀង'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;15%&quot; height=&quot;10&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ឈ្មោះតួអង្គ'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;15%&quot; height=&quot;15&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;25%&quot; height=&quot;20&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ប្រភេទតួអង្គ'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;3%&quot; height=&quot;5&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ពណ៌សំគាល់តួអង្គ'''&lt;/font&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ហនុមាន]]
| align=&quot;center&quot; | Hanuman
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពរបស់ព្រះរាម 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|White}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ២
| align=&quot;center&quot; |​​ [[មហាជម្ពូ]]
| align=&quot;center&quot; | Moha Jompu
| align=&quot;center&quot; | ស្ដេចស្វាអគ្គីនេត្រ នៅភ្នំហេមពាន 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#733635}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៣
| align=&quot;center&quot; |​​ [[សុគ្រីព]]
| align=&quot;center&quot; | So Krip
| align=&quot;center&quot; | ស្ដេច​ស្វា ត្រូវ​ជា​ប្អូន​ពាលី
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#660000}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៤
| align=&quot;center&quot; |​​ [[អង្គត់]]
| align=&quot;center&quot; | AngKut
| align=&quot;center&quot; | (ស្វាមាត់វែង) កូន​របស់​ពាលី និង​នាង​មណ្ឌោគិរី
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#006400}}  
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៥
| align=&quot;center&quot; |​​ [[និលឯក]] 
| align=&quot;center&quot; | Nil Eik
| align=&quot;center&quot; | (ស្វាខ្មៅ) អ្នក​នាំសារ​របស់​ព្រះរាម
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|Black}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៦
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ខុននិល]] 
| align=&quot;center&quot; | Kun Nil
| align=&quot;center&quot; | មេទ័ពប្រមុខ​របស់ ​មហាជម្ពូរាជ 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|Blue}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៧
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ទសកៈហនុមាន]] 
| align=&quot;center&quot; | Touskak Hanuman
| align=&quot;center&quot; | (ស្វាចាស់ជរា) មិន​ហ៊ាន​ទៅ​ស៊ើប​យក​ការណ៍​នៅ​លង្កា​ពី​ព្រោះ​ខ្លួន​ចាស់
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#FFFACD}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៨
| align=&quot;center&quot; |​​ [[និលផាត់]] 
| align=&quot;center&quot; | Nil Phat
| align=&quot;center&quot; | (ស្វាប្រផេះ) អ្នក​នាំសារ​របស់​ព្រះរាម
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|Gray}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ៩
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ទសភ័ក្រ]] 
| align=&quot;center&quot; | Tous Pheak
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពពលស្វា (ស្វាមុខ១០) ជាក្បាលត្រួតគ្នា
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#F1DDCF}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១០
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ជម្ពូពាន]] 
| align=&quot;center&quot; | Jompu Pean
| align=&quot;center&quot; | ជាហោរា​របស់​ព្រះរាម 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#960018}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១១
| align=&quot;center&quot; |​​ [[និលពេជ្រ]] 
| align=&quot;center&quot; | Nil Pich
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពពលស្វា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#0093AF}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១២
| align=&quot;center&quot; |​​ [[សត្ថពាលី]] 
| align=&quot;center&quot; | Satha Peali
| align=&quot;center&quot; | (ស្វាកន្ទុយវែង) សេនា​របស់​ព្រះរាម ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ យក្ស​មាលមាថ
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#008000}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៣
| align=&quot;center&quot; |​​ [[អាសូរផាត]] 
| align=&quot;center&quot; | Ar Sophat
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពពលស្វា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#FFFAF0}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៤
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ខុនជីប]] 
| align=&quot;center&quot; | Kun Jip
| align=&quot;center&quot; | មិន​ហ៊ាន​ទៅ​ស៊ើប​យក​ការណ៍​នៅ​លង្កា​ពី​ព្រោះ​ខ្លួន​ចាស់ 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#FFA500}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៥
| align=&quot;center&quot; |​​ [[និលខាត់]] 
| align=&quot;center&quot; | Nil Kat
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពពលស្វា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#CD5C5C}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៦
| align=&quot;center&quot; |​​ [[កេសរ]] 
| align=&quot;center&quot; | Ke Sor
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពពលស្វា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|Pink}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៧
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ខុនណុល]] 
| align=&quot;center&quot; | Kun Nol
| align=&quot;center&quot; | ​មិន​ហ៊ាន​ទៅ​លង្កា​ពីព្រោះ​ខ្លាច​នាង​វិតាសី​ជា​ឆ្មាំ​នៅ​នគរ​លង្កា
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#FDDDE6}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៨
| align=&quot;center&quot; |​​ [[និលនន់]] 
| align=&quot;center&quot; | Nil Nun
| align=&quot;center&quot; | ជាមេទ័ពពលស្វា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|##FFDAE9}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ១៩
| align=&quot;center&quot; |​​ [[រុក្ខៈពានរ]] 
| align=&quot;center&quot; | Rokhak Peanor
| align=&quot;center&quot; | ​ព្រះរាម​ប្រើ​ឲ្យ​នាំ​ទ័ព​ស្វា​៥​ម៉ឺន​នាក់​ទៅ​បេះ​ផល្លា
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#483C32}}
|}

== តួអង្គយក្ស ឬ ពួកអាសុរៈ == 

* តួងអង្គដែលមានរៀបរាប់ក្នុងតារាងខាងក្រោមនេះ គឺជាការពណ៌នា ពីលោកសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកគំនូរបុរាណ[[រាមកេរ្តិ៍]] លោក ជេតចន ឆ្នាំ 2002
{| class=&quot;wikitable&quot;
| width=&quot;15%&quot; height=&quot;10&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ឈ្មោះតួអង្គ'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;15%&quot; height=&quot;15&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;25%&quot; height=&quot;20&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ប្រភេទតួអង្គ'''&lt;/font&gt;
| width=&quot;3%&quot; height=&quot;5&quot;  align=&quot;center&quot; | &lt;font color=&quot;#000080&quot;&gt;'''ពណ៌សំគាល់តួអង្គ'''&lt;/font&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[ក្រុងរាពណ៍]]
| align=&quot;center&quot; | Ravana
| align=&quot;center&quot; | ជាក្សត្រក្រុងលង្កា 
| align=&quot;center&quot; | {{colorbox|#701C1C}}
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ [[នាង​មណ្ឌោលគីរី]]
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | អគ្គមហេសី​របស់ក្រុងរាពណ៍ ជា​មាតា​ឥន្ទ្រជិត
| align=&quot;center&quot; | 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាងកាមអគ្គីនាគ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | អគ្គមហេសី​ទី២ ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; | 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ឥន្ទ្រជិត
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី១ របស់​ក្រុងរាពណ៍ និង​នាង​មណ្ឌោលគីរី
| align=&quot;center&quot; | 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ហាទរ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី២ របស់​ក្រុងរាពណ៍ ច្បាំង​ជាមួយ​នឹង​អង្គត់
| align=&quot;center&quot; |​ 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ តិសិរ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី៣ របស់​ក្រុងរាពណ៍ 
| align=&quot;center&quot; |​ 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នរាគ័ត
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី៤ របស់​ក្រុងរាពណ៍ 
| align=&quot;center&quot; |​ 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ មាហាក្បាល
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី៥ របស់​ក្រុងរាពណ៍ 
| align=&quot;center&quot; |​ 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ទូរមុខ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី៦ របស់​ក្រុងរាពណ៍ 
| align=&quot;center&quot; |​ 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ មុខក្ខ័ស
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី៧ របស់​ក្រុងរាពណ៍ 
| align=&quot;center&quot; |​
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ កុម្ភក្រធា
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | បុត្រ​ទី៨ របស់​ក្រុងរាពណ៍ 
| align=&quot;center&quot; |​
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាង​សុវណ្ណកាន់មយូរ៉ា
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ជាមហេសី​របស់​ឥន្ទ្រជិត
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ពិភេគ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ប្អូន​ប្រុសទី១ ​ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាង​បញ្ញកាយ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ស្នំថ្មីពិភេគ ក្រុងរាពណ៍​ប្រើ​ឲ្យ​កាឡា​ខ្លួន​ជា​នាង​សីតា​ស្លាប់​អណ្ដែត​ទឹក 
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាង​សុជាតា
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | មហេសី​ ពិភេគ
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ក្រុងខរ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ប្អូន​ប្រុសទី២ ​ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាង​សុបនខា
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ប្អូនស្រីទី១ ​ក្រុងរាពណ៍​ ដែល​ទៅ​ចែ​ចង់​ព្រះរាម ព្រះលក្សណ៍្ម
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាង​វិតាសី
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ប្អូនស្រីទី២ ​ក្រុងរាពណ៍ យាម​ទ្វារ​ក្រុង​លង្កា ហារ​មាត់ បរបេមាត់​ខាងក្រោម​ដល់​បាតាល ខាងលើ​ជាប់​មេឃ
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ នាង​អាតុល័យ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ប្អូនស្រីទី៣ ​ក្រុងរាពណ៍ កាឡា​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​នាង​សិតា បញ្ចុះបញ្ចូល​នាង​សិតា​ឲ្យ​គូរ​រូប​ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; | 
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ កុំប៉ាន់
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ក្មួយ​ក្រុងរាពណ៍ ស្លាប់​ក្នុង​សមរភូមិ​ច្បាំង​ជាមួយ​ហនុមាន
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ វរុលកុមារ
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ក្មួយ​ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ កាមពាលី
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ក្មួយ​ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ អតិកាយ	
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | មេទ័ព​ក្រុងរាពណ៍
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; |​​ ត្រីមុខរ ឬ​ តីស្វីរៈ	
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | ជា​កូន​របស់​ក្រុងខរ ស្លាប់​ក្នុង​សង្គ្រាម​ជាមួយ​ព្រះរាម ព្រះលក្សណ៍្ម
| align=&quot;center&quot; |
|}

== ឯកសារយោង ==
[[ឯកសារ:Lord_Rama,_srivaikundam1.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|​[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]] សិល្បៈ[[ឥណ្ឌា]].]]
==កំណត់==
{{commons category|រាមកេរ្តិ៍}}
{{Reflist}}
== មើលផងដែរ ==
*[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]
*[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]]
*[[របាំ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​]]
*[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]]
*[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា]]
*[[ក្រុងរាពណ៍]]
*[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]]
*[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងអគ្គីនាគ]]
*[[នាគក្បាលប្រាំបួន]]
*[[វត្តព្រះកែវមរកត]]
*[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]]
*[[ហិណ្ឌូសាសនា]]
*[[នាគ]]
*[[ប្រាសាទខ្មែរនៅលើទឹកដីថៃ]]
*[[រាយព្រះនាមទេវតានំនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ]] 
*[[ព្រះកែវមរកត]]
*[[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា |ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា) ]]
*[[រាយព្រះនាមទេវតាចិន]]
*[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ]]
*[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីព្រះមហាក្សត្រនៃឥណ្ឌាបុរាណ]]
*[[រាយព្រះនាមម្ចាស់ក្សត្រីនៃអធិរាជចិន]]
*[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃមីយ៉ាន់ម៉ា]]
*[[ភុជង្គនាគ]]
*[[កម្ពុជនាគរាជ]]
*[[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង]]
*[[ព្រះបាទវិរូបក្ខ]] 

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រ]]</text>
      <sha1>mayr0dv88lvchyogs0b4fa7qpcbudhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា</title>
    <ns>10</ns>
    <id>45118</id>
    <revision>
      <id>342006</id>
      <parentid>341998</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>45268</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Merchant Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1814-1816).svg]] → [[File:Merchant Flag and War Ensign of the Savoyard States (1814-1816).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>342006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="n9ii2abmdyajebnmkumump2rawbgrnq" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ព្រះរាជាណាចក្រសាដេញ៉ា&lt;!-- Piedmont-Sardinia --&gt;
| shortname alias = សាដេញ៉ា
| flag alias = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg
| flag alias-1720 = State Flag of the Savoyard States (late 16th - late 18th century).svg
| flag alias-1799 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (c.1799-1802).svg
| flag alias-1785 = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg
| flag alias-1802 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg
| flag alias-1802-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg
| flag alias-1814 = Merchant Flag and War Ensign of the Savoyard States (1814-1816).svg
| flag alias-1816 = Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
| flag alias-1816-State = State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
| flag alias-1816-War = War Ensign of the Savoyard States (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg
| flag alias-1848 = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg
| flag alias-1851 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| flag alias-army = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg
| link alias-army = Royal Sardinian Army
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1720
| var2 = 1785
| var3 = 1799
| var4 = 1802
| var5 = 1802-War
| var6 = 1814
| var7 = 1816
| var8 = 1816-State
| var9 = 1816-War
| var10 = 1848
| var11 = 1851
| var12 = savoyard
| var13 = army
| related1 = សាដេញ៉ា
| related2 = ព្យេម៉ុងតេ
| related3 = កស
| related4 = ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>n9ii2abmdyajebnmkumump2rawbgrnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45854</id>
    <revision>
      <id>342008</id>
      <parentid>340499</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="345548" sha1="5kj572peb37z90wa2prpnzbnuffpgzq" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា
| conflict          = ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន
| partof            = [[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]
| image             = [[File:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|320px]]
| image_size        = 
| caption           = ស្ថានភាពយោធានៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែនគិតត្រឹមថ្ងៃទី{{date}}&lt;br /&gt;
{{legend0|#FDE182|ទឹកដី[[អ៊ុយក្រែន]]}} {{legend0|#ebc0b3|[[ទឹកដីអ៊ុយក្រែនក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី|ទឹកដីក្រោមរុស្ស៊ី]]}}&lt;br /&gt;{{legend0|#ABD4DD|[[ទឹកដីអ៊ុយក្រែនក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី#អតីតទឹកដីដែលបា​នកាន់កាប់|ទឹកដីធ្លាប់នៅក្រោមរុស្ស៊ី]]}}&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[:en:Template:Russo-Ukrainian War detailed map|ផែនទីលម្អិត (ជាភាសាអង់គ្លេស)]]&lt;/small&gt;
| date              = ២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – បច្ចុប្បន្ន
| place             = [[អ៊ុយក្រែន]] [[រុស្ស៊ី]] [[សមុទ្រខ្មៅ]]
| result            =
| status            = កំពុងសកម្ម
| combatant1        = {{plainlist|
{{Tree list}}
* {{flag|រុស្ស៊ី}}
**{{flag|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|name=ស.ប. ដូណេតស្ក៍}}{{refn|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ គឺជារដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនដែលបានប្រកាសឯករាជ្យនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដោយទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋ[[អូសេទីខាងត្បូង]] (រដ្ឋគ្នីគ្នាដែលមានការទទួលស្គាល់តិចតួច) និងប្រទេសរុស្ស៊ី (ឆ្នាំ២០២២)។&lt;ref name=&quot;SouthOssetiaRecognizesDPRLPR&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=South Ossetia recognises independence of Donetsk People's Republic |url=http://tass.ru/en/world/738110 |agency=Information Telegraph Agency of Russia |date=27 June 2014 |access-date=31 January 2022 |archive-date=17 វិច្ឆិកា 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117173807/http://tass.com/world/738110 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|group=ស}}
**{{flag|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|name=ស.ប. លូហ្កានស្ក៍}}{{refn|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍ គឺជារដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនដែលបានប្រកាសឯករាជ្យនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដោយទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋ[[អូសេទីខាងត្បូង]] (រដ្ឋគ្នីគ្នាដែលមានការទទួលស្គាល់តិចតួច) និងប្រទេសរុស្ស៊ី (ឆ្នាំ២០២២)។&lt;ref&gt;{{cite web|date=6 November 2014 |title=Ukraine's rebel 'people's republics' begin work of building new states |author-first=Luhn |author-last=Alec |location=Donetsk |url=http://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/ukraine-rebel-peoples-republic-states |access-date=31 January 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |title=Общая информация |website=Official site of the head of the Lugansk People's Republic |access-date=11 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |archive-date=12 មីនា 2018 |url-status=dead |trans-title=(ភាសារុស្ស៊ី) ព័ត៌មានទូទៅ |archivedate=12 មីនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya }}&lt;/ref&gt;|group=ស}}
* '''គាំទ្រដោយ៖'''
*{{flag|បេឡារុស}}{{refn|កងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើប្រតិបត្តិការឈ្លានពានរបស់គេចេញពីទឹកដីប្រទេសបេឡារុស។&lt;ref name=&quot;CNN invasion routes&quot;&gt;{{cite news |last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesa |first2=Julia |title=Ukraine says it was attacked through Russian, Belarus and Crimea borders |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |access-date=23 មីនា 2022 |agency=CNN |date=24 February 2022 |location=Kyiv |archive-date=24 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071121/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Murphy |first1=Palu |title=Troops and military vehicles have entered Ukraine from Belarus |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_d115a65e9b6348752422ad427fa83b95 |access-date=23 មីនា 2022 |agency=CNN |date=24 February 2022 |archive-date=23 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223185404/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ប្រធានាធិបតីបេឡារុស លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាឆេនកូ]]ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា កងទ័ពបេឡារុសអាចនឹងចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការឈ្លានពានមួយនេះ ប្រសិនបើមានការចាំបាច់&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rodionov |first1=Maxim |last2=Balmforth |first2=Tom |url=https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |title=Belarusian troops could be used in operation against Ukraine if needed, Lukashenko says |website=Reuters |date=25 February 2022 |access-date=23 មីនា 2022 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020021/https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ហើយមីស៊ីលរបស់រុស្ស៊ីជាច្រើនគ្រាប់ត្រូវបានគេប្រទះឃើញបាញ់ចេញពីដែនដីបេឡារុស។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Missiles launched into Ukraine from Belarus |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?pinned_post_locator=urn:asset:4b1fae66-d68a-4ba0-9cb3-bf962c5a10d2 |publisher=BBC News |date=27 February 2022 |access-date=23 មីនា 2022 |archive-date=2 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302125730/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?pinned_post_locator=urn%3Aasset%3A4b1fae66-d68a-4ba0-9cb3-bf962c5a10d2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនជាច្រើនបានអះអាងថា ទាហានបេឡារុសបានហោះជំហានឆ្លងចូលដែនដីអ៊ុយក្រែនរួចទៅហើយ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://time.com/6152999/russia-ukraine-belarus-kharkiv/ |title=Ukrainian Official Says Belarus Has Joined the War, as Russia Pummels Kharkiv |website=Time |date=1 March 2022 |access-date=22 មីនា 2022 |archive-date=2 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202151/https://time.com/6152999/russia-ukraine-belarus-kharkiv/ |url-status=dead |archivedate=2 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302202151/https://time.com/6152999/russia-ukraine-belarus-kharkiv/ }}&lt;/ref&gt; |group=ស}}
*{{flag|កូរ៉េខាងជើង}}
{{Tree list/end}}
  }}
| combatant2        = {{plainlist| 
* {{flag|អ៊ុយក្រែន}}
 }}
| commander1        = {{flagdeco|Russia}} [[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]
| commander2        =  {{flagdeco|Ukraine}} [[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]
| strength1         = '''កម្លាំងមុនការឈ្លានពាននៅព្រំដែន'''៖&lt;br /&gt;១៦៩,០០០–១៩០,០០០{{refn|group=ស|រាប់បញ្ចូលទាំងកម្លាំងយោធាទូទៅ យោធាប្រតិព័ន្ធ និងកម្លាំងក្រុមបំបែករដ្ឋប្រមាណ ៣៤,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=75 тысяч погибших российских солдат 120 смертей в день – вот цена, которую платит Россия за нападение на соседнюю страну. Новое большое исследование &quot;Медузы&quot; и &quot;Медиазоны&quot; о потерях |url=https://meduza.io/feature/2024/02/24/75-tysyach-pogibshih-rossiyskih-soldat |access-date=17 August 2025 |website=Meduza}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bengali |first=Shashank |date=18 February 2022 |title=The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news |access-date=23 មីនា 2022 |url-access=limited |archive-date=18 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218063637/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Military Balance2021&quot;&gt;{{cite book |title=The military balance 2021 |date=2021 |publisher=International Institute for Strategic Studies |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1032012278}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''កម្លាំងសរុបមុនការឈ្លានពាន'''៖&lt;br /&gt;យោធាទូទៅប្រមាណ ៩០០,០០០ នាក់&lt;ref name=&quot;The Military Balance2022_p901&quot;&gt;{{cite book |title=The Military Balance 2022 |date=February 2022 |url=https://books.google.com/books?id=vOFeEAAAQBAJ&amp;pg=PA901 |publisher=International Institute for Strategic Studies |isbn=9781000620030 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;យោធាប្រតិព័ន្ធប្រមាណ ៥៥៤,០០០ នាក់&lt;ref name=&quot;The Military Balance2022_p901&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣'''៖&lt;br /&gt;ទាហានសកម្មប្រមាណ ៣០០,០០០+ នាក់នៅអ៊ុយក្រែន&lt;ref name=&quot;ISW May 30&quot;&gt;{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 30, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-30-2023 |website=Institute for the Study of War |access-date=17 August 2025 |archivedate=31 ឧសភា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531014846/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-30-2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤'''៖&lt;br /&gt;ទាហានសកម្មប្រមាណ ៧០០,០០០ នាក់នៅក្នុងតំបន់&lt;ref name=&quot;ISW 14 June 2024&quot;&gt;{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 14, 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-14-2024 |website=Institute for the Study of War |access-date=18 August 2025 |archivedate=15 មិថុនា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615031414/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-14-2024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| strength2         = '''កម្លាំងសរុបមុនការឈ្លានពាន'''៖&lt;br /&gt;យោធាទូទៅប្រមាណ ១៩៦,០០០ នាក់&lt;ref name=&quot;The Military Balance2022_p945&quot;&gt;{{cite book |title=The Military Balance 2022 |date=February 2022 |url=https://books.google.com/books?id=vOFeEAAAQBAJ&amp;pg=PA945 |publisher=International Institute for Strategic Studies |isbn=9781000620030 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;យោធាប្រតិព័ន្ធប្រមាណ ១០២,០០០ នាក់&lt;ref name=&quot;The Military Balance2022_p945&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២'''៖&lt;br /&gt;ជាង ៧០០,០០០ នាក់&lt;ref&gt;&quot;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#military-and-security Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#military-and-security |date=2021-02-14 }}&quot;, The World Factbook, Central Intelligence Agency, 2023-01-18, retrieved 17 August 2025&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣'''៖&lt;br /&gt; ជាង ៨០០,០០០ នាក់&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 November 2023 |title=Swimming rivers and faking illness to escape Ukraine's draft |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67120904 |access-date=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = ទិន្នន័យមានប្រភព និងបម្រែបម្រួលខុសៗគ្នាច្រើន សូមមើល [[#វិនាសកម្ម|§វិនាសកម្ម]]សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម
}}

នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេស[[រុស្ស៊ី]]​បាន​បើក​ការ​ឈ្លានពាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំទៅលើប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]] បង្កឱ្យកើតជាសង្គ្រាមដ៏ធំនិងសាហាវឃោរឃៅបំផុតក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបចាំងពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] មក។ ការឈ្លានពាននេះគឺបានវិវត្តចេញពី[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|ជម្លោះសង្គ្រាមព្រំដែន]]រវាងប្រទេសទាំងពីរដែលបានផ្ទុះឡើងដំបូងតាំងពីឆ្នាំ២០១៤ មកម៉្លេះ។&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&amp;dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&amp;pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-1-4214-4985-2 |page=34}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Ramani|2023|p=74}}{{sfn|D'Anieri|2023|p=i; 98}} ប្រតិបត្តិការឈ្លានពានមួយនេះបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់ម៉ឺនរាប់សែននាក់របួសនិងបាត់បង់ជីវិត ក្នុងនោះមានទាំងយោធានិងស៊ីវិល។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ នេះ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានកំពុងកាន់កាប់ទឹកអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២០%។ ចំពោះប្រជាជនអ៊ុយក្រែនសរុប ៤១ លាននាក់ មាន ៨ លាននាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ទីចាកចេញពីប្រទេសរបស់ពួកគេ បើគិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២–២០២៣|វិបត្តិជនភៀសខ្លួន]]ដ៏ធំបំផុតចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២។

ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនខែមុនពេលឈ្លានពាន ទាហានរុស្ស៊ីបាន[[វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២|ប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញព្រំដែនប្រទេសអ៊ុយក្រែន]] ប៉ុន្តែមន្ត្រីរុស្ស៊ីបានចេញបដិសេធ និងច្រានចោលរាល់នូវផែនការវាយប្រហារដែលត្រូវបានគេចោទប្រកាន់។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសផ្តើម &quot;ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស&quot; ដើម្បីគាំទ្ររដ្ឋបំបែកខ្លួននៅអ៊ុយក្រែនពោលគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|សាធារណរដ្ឋដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]នៃ[[ជម្លោះនៅដុនបាស|តំបន់ដុនបាស]]។ ពូទីន​បាន​និយាយ​ថា គោល​ដៅ​នៃប្រតិបត្តិការនេះគឺ​ដើម្បីធ្វើ&quot;វិយោធកម្ម&quot; និង&quot;វិណាស៊ីកម្ម&quot;នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវមហិច្ឆតារុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ុយក្រែន និងបានអះអាងមិនពិតថា អ៊ុយក្រែនត្រូវបានកំពុងគ្រប់គ្រងដោយក្រុមនិយមណាស៊ីដែលកំពុងតែធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើជនជាតិភាគតិចរុស្ស៊ី។ ប៉ុន្មាននាទីក្រោយពីការប្រកាសផ្តើមប្រតិបត្តិការពិសេសនោះ ការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសនិងផ្លូវគោកក៏បានចាប់ផ្តើមពីទិសខាងជើង ចេញពីប្រទេស[[បេឡារុស]]តម្រង់ឆ្ពោះទៅរដ្ឋធានី[[កៀវ]] និងតាមទិសផ្សេងៗទៀតរួមមាន៖ ទិសឦសានឆ្ពោះទៅទីក្រុង[[ខាគីវ]] ទិសខាងត្បូងផ្តើមចេញពីតំបន់[[គ្រីមៀ]] និងទិសអាគ្នេយ៍ចេញពីតំបន់[[ដុនបាស]]។ ជាការឆ្លើយតបទៅរុស្ស៊ីវិញ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានអនុម័តច្បាប់អាជ្ញាសឹក និងបានបញ្ជាឱ្យមានការចល័តទ័ពទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីការពារប្រទេសរបស់ខ្លួន។

ទាហានរុស្ស៊ីបានដកថយចេញពីសមរភូមិភាគខាងជើងនៅអំឡុងខែមេសា។ ចំណែកនៅឯជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងអាគ្នេយ៍វិញ រុស្ស៊ីបានវាយដណ្ដើមយកបានទីក្រុង[[ខឺសុន]]ក្នុងខែមីនា និងទីក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]នៅខែឧសភា។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា រុស្ស៊ីបានប្រកាសផ្តើម[[សមរភូមិដុនបាស (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)|សមរភូមិដុនបាស]]សារជាថ្មីឡើងវិញ។ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តទម្លាក់គ្រាប់បែកលើមូលដ្ឋានយោធា និងស៊ីវិលដែលសុទ្ធសឹងតែមានទីតាំងនៅឆ្ងាយពីជួរប្រយុទ្ធ រួមទាំងបណ្តាញថាមពលរបស់អ៊ុយក្រែនពេញមួយសិសិររដូវ។ នៅចុងឆ្នាំ២០២២ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសវាយបកទៅវិញតាមជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងខាងកើត។  មិនយូរប៉ុន្មាន រុស្ស៊ីក៏បានប្រកាសកាត់ផ្ដាច់តំបន់ដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់ចំនួនបួនមកបញ្ចូលជាទឹកដីរុស្ស៊ីដោយខុសច្បាប់។&lt;ref&gt;{{Cite news|first1=Joshua|last1=Berlinger|first2=Anna|last2=Chernova|first3=Tim|last3=Lister|date=30 September 2022|title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law|url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=14 មេសា 2023|work=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Speri|first=Alice|date=8 October 2022|title=Will Putin Face Prosecution for the Crime of Aggression in Ukraine?|url=https://theintercept.com/2022/10/08/russia-putin-ukraine-war-crimes-accountability/ |access-date=14 មេសា 2023|website=The Intercept}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា អ៊ុយក្រែនបានវាយយកទីក្រុងខឺសុនបានមកវិញ។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ រុស្ស៊ីបានត្រៀមទាហានជិត ២០០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតសម្រាប់យុទ្ធនាការវាយប្រហារជាថ្មីសម្ដៅទៅរកទីក្រុង[[បាក់មុត]]។&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last1=Schwirtz|first1=Michael|last2=Addario|first2=Lynsey|date=6 February 2023|title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=14 មេសា 2023|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

សកម្មភាព​ឈ្លានពាន​របស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​បាន​ទទួលរងនូវ[[ប្រតិកម្មចំពោះការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​|ការ​ថ្កោលទោស​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសហគមន៍អន្តរជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bellinger III|first=John B.|date=28 February 2022|title=How Russia's Invasion of Ukraine Violates International Law|url=https://www.cfr.org/article/how-russias-invasion-ukraine-violates-international-law |access-date=14 មេសា 2023|website=Council on Foreign Relations}}&lt;/ref&gt; [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអនុម័តលើ[[សេចក្ដីសម្រេច ES-១១/១ នៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|សេចក្ដីសម្រេច ES-១១/១]] ដោយថ្កោលទោសលើការឈ្លានពាន និងបានទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានរបស់ខ្លួនដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]បានបញ្ជាឱ្យរុស្ស៊ីផ្អាកប្រតិបត្តិការយោធារបស់ខ្លួន ខណៈដែល[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]បានដកប្រទេសរុស្ស៊ីចេញពីអង្គការរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រទេសរុស្ស៊ី និងរួមទាំងបេឡារុស ហើយបានរួមគ្នាបញ្ជូនជំនួយមនុស្សធម៌ និងយោធាដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ បាតុកម្មប្រឆាំងរុស្ស៊ីបានកើតឡើងនៅជុំវិញពិភពលោក រីឯនៅក្នុងប្រទេស​រុស្ស៊ីវិញ បាតុករ​ប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមគឺនឹងត្រូវ​​ចាប់​ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារ ហើយសារព័ត៌មានផ្សេងៗត្រូវបានអាជ្ញាធរពិរុទ្ធមើលយ៉ាងតឹងរឹង។ ជាលទ្ធផលនៃការឈ្លានពាននេះ ក្រុមហ៊ុនបរទេសជាង ១,០០០ បានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ី និងបេឡារុស។ [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]] (ICC) បានបើកការស៊ើបអង្កេតលើ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ]] [[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] [[ការចាប់ពង្រត់កុមារ]] និង[[ការប្រល័យពូជសាសន៍|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ក្នុងអំឡុងការឈ្លានពាន&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Allegretti|first=Aubrey|date=3 March 2022|title=ICC launches war crimes investigation over Russian invasion of Ukraine|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/03/icc-launches-war-crimes-investigation-russia-invasion-ukraine |access-date=14 មេសា 2023|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ukraine|url=https://www.icc-cpi.int/ukraine |access-date=14 មេសា 2023|website=[[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]}}&lt;/ref&gt; ហើយនៅខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០២៣ ICC បានចេញ​ដីកា​ចាប់​ខ្លួន​លោកពូទីន​។&lt;ref&gt;{{Cite news|date=17 March 2023|title=International Criminal Court Issues Arrest Warrant for Putin Over Ukraine War Crimes|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-17/urgent-icc-issues-arrest-warrant-for-putin-over-ukraine-war-crimes |access-date=14 មេសា 2023}}&lt;/ref&gt;

==ផ្ទៃរឿង==
{{Main|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}}
[[File:Euromaidan 01.JPG|thumb|បាតុករនៅរដ្ឋធានី[[កៀវ]]ក្នុងអំឡុងបាតុកម្ម[[អឺរ៉ូម៉ីដាន]], វិច្ឆិកា ២០១៣]]
បន្ទាប់ពី[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសអ៊ុយក្រែនដែលទើបតែទទួលបានឯករាជ្យថ្មីៗ និងរុស្ស៊ីបានបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ៊ុយក្រែនបានយល់ព្រមចុះលើ[[សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការមិនរីកសាយភាយនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ហើយបានដោះកម្ទេចអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងប៉ុន្មានដែលបន្សល់ទុកពីអតីតសហភាពសូវៀត។&lt;ref&gt;{{cite web|last=Budjeryn |first=Mariana |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/Issue%20Brief%20No%203--The%20Breach--Final4.pdf |title=Issue Brief #3: The Breach: Ukraine's Territorial Integrity and the Budapest Memorandum |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |access-date=25 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt; ជាការតបស្នងវិញ រុស្ស៊ី សហរាជាណាចក្រ និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានយល់ព្រមគោរពនូវបូរណភាពទឹកដី និងឯករាជ្យភាពនយោបាយរបស់អ៊ុយក្រែន តាមរយៈ[[អនុស្សារណៈស្តីពីការធានាសន្តិសុខនៅអ៊ុយក្រែន|អនុស្សរណៈនៃការធានាសន្តិសុខ]]នៅឯទីក្រុង[[ប៊ុយដាប៉ែស]]។&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vasylenko |first=Volodymyr |date=15 December 2009 |url=https://www.day.kiev.ua/en/article/close/assurances-without-guarantees-shelved-document |title=On assurances without guarantees in a 'shelved document' |newspaper=The Day |access-date=25 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Harahan |first=Joseph P. |year=2014 |title=With Courage and Persistence: Eliminating and Securing Weapons of Mass Destruction with the Nunn-Luger Cooperative Threat Reduction Programs |url=https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-date=28 កុម្ភៈ 2022 |access-date=25 មីនា 2022 |website=DTRA History Series |publisher=Defense Threat Reduction Agency |asin=B01LYEJ56H |archivedate=2022-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីទាំងប៉ុន្មាននៃ[[ធម្មនុញ្ញដើម្បីសន្តិសុខអឺរ៉ុប]] ដោយបាន&quot;បញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសិទ្ធិរបស់រដ្ឋចូលរួមនីមួយៗ និងសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស ឬផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសន្តិសុខរបស់ពួកគេ រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាពផងដែរ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=https://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=25 មីនា 2022 |archive-date=1 មិថុនា 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/https://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត អតីតប្រទេស[[ប្លុកខាងកើត|ប្លុកបូព៌ា]]ជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយអង្គការ[[ណាតូ]] ព្រោះដោយសារការគំរាមកំហែងផ្នែកសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រទេសរុស្ស៊ីជាប់ពាក់ព័ន្ធដូចជា៖ [[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣]] [[សង្រ្គាមនៅអាប់កាស៊ី]] (១៩៩២–១៩៩៣) និង[[សង្រ្គាមឆេឆិនលើកទី១]] (១៩៩៤–១៩៩៦) ជាដើម។&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hall |first=Gavin E. L. |title=Ukraine: the history behind Russia's claim that Nato promised not to expand to the east |url=https://theconversation.com/ukraine-the-history-behind-russias-claim-that-nato-promised-not-to-expand-to-the-east-177085 |website=The Conversation |access-date=25 មីនា 2022 |date=14 February 2022}}&lt;/ref&gt; មេដឹកនាំរុស្ស៊ីជាច្រើនបានអះអាងថា មហាអំណាចលោកខាងលិចបានសន្យានឹងរុស្ស៊ីថាសម្ព័ន្ធណាតូនឹងមិនពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនមកទិសខាងកើតនោះឡើយ ប៉ុន្តែអំណះអំណាងនេះត្រូវបានគេជំទាស់ និងច្រានចោលទៅវិញ។&lt;ref name=&quot;Wiegrefe 2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Baker|first=Peter|date=9 January 2022|title=In Ukraine Conflict, Putin Relies on a Promise That Ultimately Wasn't|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/09/us/politics/russia-ukraine-james-baker.html|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០០៨]] នៅឯទីក្រុងប៊ុយការែស ប្រទេសអ៊ុយក្រែន និង[[ចចជី]]បានស្នើសុំសិទ្ធិចូលរួមជាសមាជិកអង្គការណាតូ។&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine-Georgia NATO membership a 'direct threat to Russia'|work=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2008-04-05/ukraine-georgia-nato-membership-a-direct-threat-to/2393800|last=Bevan|first=Scott|date=5 April 2008}}&lt;/ref&gt; យោបល់ឆ្លើយតបរបស់សមាជិកផ្លូវការណាតូនីមួយៗមានលក្ខណៈចម្រុះដោយបណ្តារដ្ឋនៅអឺរ៉ុបខាងលិចបានសម្តែងនូវសេចក្ដីព្រួយបារម្ភ​ជុំវិញការចេញ​ប្រឆាំង​របស់​រុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Brown |first=Colin |title=EU allies unite against Bush over Nato membership for Georgia and Ukraine |work=The Independent |date=3 April 2008 |page=24 }}&lt;/ref&gt; ទីបំផុត ណាតូបានបដិសេធមិនផ្តល់សមាជិកភាពដល់អ៊ុយក្រែន និងចចជី ប៉ុន្តែពួកគេបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយយល់ព្រមថា&quot;ប្រទេសទាំងពីរគង់តែក្លាយជាសមាជិកអង្គការណាតូនៅថ្ងៃណាមួយ&quot;។ លោកពូទីនបានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងពេញទំហឹងចំពោះការដេញថ្លៃសមាជិកភាពណាតូរបស់រដ្ឋទាំងពីរ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=President tells summit he wants security and friendship |work=The Times |date=5 April 2008 |page=46}}&lt;/ref&gt; ហើយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ីលោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូហ្វ]]បាននិយាយថា រុស្ស៊ីនឹងធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រទេសទាំងពីរពីការចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ។&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia army vows steps if Georgia and Ukraine join NATO|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-nato-steps/russia-army-vows-steps-if-georgia-and-ukraine-join-nato-idUSL1143027920080411|date=11 April 2008|location=Moscow |editor-last=Dick |editor-first=Charles}}&lt;/ref&gt;

[[File:Map of Ukraine with Cities.png|thumb|ផែនទីប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្រោយតំបន់[[គ្រីមៀ]] (ត្បូង) ធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី និងរដ្ឋផ្ដាច់ខ្លួនគាំទ្រដោយរុស្ស៊ីនៅតំបន់[[ដុនបាស]] (កើត)។]]

នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វិចទ័រ យ៉ានូកូវិច]]បានបដិសេធមិនចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសមាគមន៍ជាមួយ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] (EU) ដោយបានប្រើប្រាស់អំណាចនយោបាយសង្កត់លើ[[វែរឃូវណារ៉ាដា|សភាជាតិ]] រួចបានបង្វែរខ្លួនមកជ្រើសរើសពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយ[[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី]]ដែលដឹកនាំដោយរុស្ស៊ីវិញ។ សារព័ត៌មានមួយចំនួនបានចុះផ្សាយអំពីសម្ពាធដែលរុស្ស៊ីបានដាក់មកលើអ៊ុយក្រែនដែលបង្ខំឱ្យប្រមុខដឹកនាំអ៊ុយក្រែនបដិសេធនូវកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last1=Dinan |editor-first1=Desmond |editor-last2=Nugent |editor-first2=Neil |title=The European Union in Crisis |publisherPalgrave Macmillan |pages=3, 274}}&lt;/ref&gt; ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានបង្កឱ្យមានរលកបាតុកម្មគាំទ្រសហភាពអឺរ៉ុបដែលគេនិយមហៅថា [[អឺរ៉ូម៉ីដាន]] (Euromaidan) ហើយជាលទ្ធផល លោកយ៉ានូកូវិចត្រូវបានផ្តួលទម្លាក់ចេញពីអំណាចនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ ហើយចលនាគាំទ្ររុស្ស៊ីក៏បានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៅតំបន់ប៉ែកខាងកើត និងត្បូងនៃទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ ទាហានរុស្ស៊ីដែលមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ពីសាមីខ្លួនបានឆក់យកឱកាសនេះចូលកាន់កាប់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀ ហើយថែមទាំងបានដណ្តើមកាន់កាប់សភាប្រចាំតំបន់គ្រីមៀទៀតផង។ នៅអំឡុងខែមីនា រុស្ស៊ីបានរៀបចំ[[ប្រជាមតិស្ថានការណ៍គ្រីមៀឆ្នាំ២០១៤|ប្រជាមតិមួយ]] និងបានកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀបញ្ចូលជាកម្មសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួន។ មួយខែក្រោយមកគឺនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ [[សង្គ្រាមនៅដុនបាស|សង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងនៅតំបន់ដុនបាស]] ហើយរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនចំនួនពីរក៏បានលេចជារូបរាងឡើង (គាំទ្រដោយប្រទេសរុស្ស៊ី)&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Charap|first1=Samuel|last2=Boston|first2=Scott|date=21 January 2022|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|publisher=RAND Corporation|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Walker|first1=Shaun|last2=Grytsenko|first2=Oksana|last3=Ragozin|first3=Leonid|date=3 September 2014|title=Russian soldier: 'You're better clueless because the truth is horrible'|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/03/ukraine-soldier-youre-better-clueless-because-truth-horrible-moscow-ilovaysk |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/03/ukraine-soldier-youre-better-clueless-because-truth-horrible-moscow-ilovaysk |archive-date=1 មីនា 2022|issn=1756-3224|oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 October 2014|title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt; ពោលគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]។&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Grytsenko|first1=Oksana|last2=Vlasova|first2=Anastasia|date=12 April 2014|title=Armed pro-Russian insurgents in Luhansk say they are ready for police raid|work=Kyiv Post|publisher=Businessgroup LLC|location=Luhansk|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |archive-date=12 មេសា 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Ragozin|first=Leonid|date=16 March 2019|title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |access-date=26 មេសា  2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230534/https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation/ |archive-date=7 វិច្ឆិកា 2022}}&lt;/ref&gt; [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងមីនស្កឹ]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ និងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៥ គឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នា ប៉ុន្តែបទឈប់បាញ់មិនដែលត្រូវបានចុះជាផ្លូវការឡើយ។&lt;ref&gt;{{Cite news|date=29 July 2020|title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt; សមាជិក[[ទម្រង់ន័រម៉ង់ឌី]]៖ ប្រទេស[[បារាំង]] [[អាល្លឺម៉ង់]] និង​[[អ៊ុយក្រែន]]បានមើល​ឃើញ​កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងមីនស្កឹ ជា​កិច្ចព្រមព្រៀងតែ​រវាង​រុស្ស៊ី និង​អ៊ុយក្រែនប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​រុស្ស៊ី​ទទូច​ថា អ៊ុយក្រែន​គួរ​តែចរចា​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​រដ្ឋ​បំបែក​ខ្លួន​ទាំងពីរនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite news|date=9 November 2021|title=France says Russia refused to hold ministerial meeting on Ukraine|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-says-russia-refused-hold-normandy-format-meeting-ukraine-2021-11-09/ |access-date=26 មេសា 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=12 July 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'|url=https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219001954/https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-date=19 កុម្ភៈ 2022 |access-date=26 មេសា 2023|website=[[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី]]}}&lt;/ref&gt;

នៅឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបដិសេធមិនព្រមធ្វើកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់ជាមួយហ្សេឡេនស្គី ហើយរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានចេញគាំទ្រនូវអត្ថបទមួយរបស់អតីតប្រធានាធិបតីលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]ជាសាធារណៈ ដែលក្នុងនោះវាបានប្រកែកថា រាល់ដំណោះស្រាយរវាងរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺគ្មានអត្ថន័យអ្វីឡើយ ខណៈដែលអ៊ុយក្រែននៅតែបន្តដើរតួជា&quot;រដ្ឋចំណុះ&quot;របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 October 2021 |title=Russia Shouldn't Negotiate With 'Vassal' Ukraine, Ex-President Medvedev Says |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/10/11/russia-shouldnt-negotiate-with-vassal-ukraine-ex-president-medvedev-says-a75263 |access-date=26 មីនា 2022 |website=The Moscow Times}}&lt;/ref&gt; ការកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀធ្វើជាកម្មសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួនបាននាំឱ្យមានរលកថ្មីនៃជាតិនិយមរុស្ស៊ី ដោយ[[រុស្ស៊ីនិយម|ចលនាចក្រពត្តិនិយមរុស្ស៊ីថ្មី]]ភាគច្រើនប្រាថ្នាចង់កាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនបន្ថែមទៀត ដូចជាផែនការ[[ណូវ៉ូរ៉ូស៊ីយ៉ា]]ជាដើម។&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Michael|first=Casey|date=19 June 2015|title=Pew Survey: Irredentism Alive and Well in Russia|publisher=The Diplomat|url=https://thediplomat.com/2015/06/pew-survey-irredentism-alive-and-well-in-russia/}}&lt;/ref&gt; នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា &quot;ស្តីពីការរួបរួមជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន&quot; ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីថាជនជាតិរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺជា&quot;ជនជាតិតែមួយ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite web|last=Putin|first=Vladimir |author-link=Vladimir Putin|date=12 July 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'|url=https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=27 មេសា 2023|website=The Kremlin|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី]]}}&lt;/ref&gt; អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនបានកត់សម្គាល់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីមានទស្សនៈបំប្លែងចំពោះអ៊ុយក្រែនសម័យទំនើប ក៏ដូចជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួន។&lt;ref&gt;{{cite web|last=Roth|first=Andrew|date=7 December 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbor|url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 ធ្នូ 2021 |access-date=27 មេសា 2023|website=The Guardian |publication-place=Moscow}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dickinson|first1=Peter|last2=Haring|first2=Melinda|last3=Lubkivsky|first3=Danylo|last4=Motyl|first4=Alexander|last5=Whitmore|first5=Brian|last6=Goncharenko|first6=Oleksiy|last7=Fedchenko|first7=Yevhen|last8=Bonner|first8=Brian|last9=Kuzio|first9=Taras|date=15 July 2021|title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 កក្កដា 2021 |access-date=27 មេសា 2023|publisher=Atlantic Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilson|first=Andrew|date=23 December 2021|title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims?|url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/ |archive-date=24 មករា 2022 |access-date=27 មេសា 2023|publisher=Royal United Services Institute}}&lt;/ref&gt;

==វិបត្តិមុនការឈ្លានពាន==
{{See|វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២}}

==ព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពាន==
ការឈ្លានពាននេះបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ។ វាគឺជាការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតមកលើប្រទេសមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងក៏ជាសង្គ្រាមពេញលេញលើកដំបូងនៅក្នុងទ្វីបនេះផងដែរចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មក។ រុស្ស៊ីបានបើកការវាយតាមរយៈកម្លាំងថ្មើរជើងនិងដែនអាកាសដំណាលៗគ្នា&lt;ref name=&quot;CriticalThreats&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ISW 4MAR&quot; /&gt; ខណៈមីស៊ីលនិងគ្រាប់ផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ត្រូវបានបាញ់បំផ្លោងចូលទៅទូទាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sheftalovich |first=Zoya |date=24 February 2022 |title=Battles flare across Ukraine after Putin declares war |url=https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064603/https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |archive-date=24 February 2022 |access-date=18 August 2025 |website=Politico}}&lt;/ref&gt; ជាក់ស្តែង កងពលថ្មើរជើង និងកងកម្លាំងរថក្រោះបានផ្តើមការវាយលុកពីបួនទិសរួមមាន៖ ទិសខាងជើង (សម្រុកទៅទីក្រុងកៀវ) ទិសខាងត្បូង (ចេញពីឧបទ្វីបគ្រីមៀ) ទិសអាគ្នេយ៍ (ចេញពីដែនដីលូហ្កានស្ក៍ និងដុនបាស) និងទិសខាងកើត។&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-mariupol-russia-surrender-reject/ |title=Ukraine rejects Russian demand to surrender port city of Mariupol in exchange for safe passage |publisher=CBS News |date=20 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=21 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt; យុទ្ធនាការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​មីស៊ីល​ដ៏ធំ​ត្រូវ​បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយរុស្ស៊ីបានបាញ់​មីស៊ីល​រាប់​សិប​គ្រាប់ចូល​ទូទាំង​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន​រហូត​ដល់​ភាគ​ខាងលិចក្នុង​ទីក្រុងល្វីវទៀតផង។&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite news |last=Dutton |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Russian Military Base Blown Up as Ukraine Fights Back |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/russian-military-base-blown-ukraine-fights-back-1682558 |url-status=live |access-date=27 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225075915/https://www.newsweek.com/russian-military-base-blown-ukraine-fights-back-1682558 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite news |date=25 February 2022 |title=Ukrainian Armed Forces attacked Millerovo with Tochka-U |work=Rostov Gazeta |url=https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |url-status=live |access-date=27 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225073113/https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;

មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគខាងជើងសម្ដៅទៅទីក្រុងកៀវ ត្រូវបានបញ្ជាឱ្យដកថយរួចបង្វែរមកប្រយុទ្ធនៅដុនបាសវិញ ដើម្បីពង្រឹងការឈ្លានពានជាថ្មីនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ កម្លាំងរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគឦសានក៏ត្រូវបានដកចេញ និងផ្លាស់ទីមកសមរភូមិនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសអ៊ុយក្រែនដូចគ្នា។&lt;ref name=&quot;TR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;&gt;{{Cite news |last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=22 August 2025}}&lt;/ref&gt; ឈានដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា គណៈប្រតិភូមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តចំនួន ៤០ ប្រទេសបានមកជួបប្រជុំគ្នានៅ[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសរ៉ាំស្តែន]]ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដើម្បីពិភាក្សាអំពីការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពសម្រាប់ផ្តល់ជំនួយសេដ្ឋកិច្ច បន្ថែមពីលើជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធា និងថវិកាទុកកសាងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្រោយចប់សង្គ្រាម។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Ramstein Air Base, Germany |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=22 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}&lt;/ref&gt;

ការពឹងផ្អែករបស់អ៊ុយក្រែនលើជំនួយផ្គត់ផ្គង់ដោយលោកខាងលិចបានធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពប្រតិបត្តិការយោធាពួកគេមានកំណត់ ខណៈដែលប្រទេសជំនួយបានកើតការបារម្ភខ្លាចថាអ៊ុយក្រែននឹងប្រើប្រាស់គ្រឿងសព្វាវុធដែលផលិតដោយលោកខាងលិចទៅវាយប្រហារគោលដៅស្ថិតនៅខាងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។&lt;ref name=&quot;Sabbagh&quot;&gt;{{Cite news |last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}&lt;/ref&gt; បណ្ឌិតនិងអ្នកជំនាញផ្សេងៗបានសម្ដែងនូវមតិខុសៗគ្នាជុំវិញអនាគតនៃសង្គ្រាមនេះ ដោយអ្នក​ខ្លះគិតថា​អ៊ុយក្រែន​គួរយកទឹកដី​ទៅដោះដូរ​សន្តិភាពជាមួយរុស្ស៊ី&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Champion |first1=Marc |last2=Kudrytski |first2=Aliaksandr |date=28 May 2022 |title=Russian Wins in Eastern Ukraine Spark Debate Over Course of War |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-27/russian-wins-in-eastern-ukraine-spark-debate-over-course-of-war |work=Bloomberg}}
* {{Cite news |last=Luxmoore |first=Matthew |date=26 May 2022 |title=Ukraine Slams Idea of Swapping Land for Peace |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-slams-idea-of-exchanging-land-for-peace-11653558912 |access-date=22 August 2025 |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt; តែអ្នកខ្លះវិញគិតថាអ៊ុយក្រែនអាចបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីតទៀតថាព្រោះថារុស្ស៊ីបាននិងកំពុងបាត់បង់ធនធានច្រើនស្រាប់ទៅហើយដោយសារសង្គ្រាមនេះ ពោលរុស្ស៊ីអាចចុះខ្សោយនាពេលខាងមុខ។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=30 May 2022 |title=War in Ukraine, Day 96 Update: Russia's Military Losses are 'Unsustainable' |url=https://www.19fortyfive.com/2022/05/war-in-ukraine-day-96-update-russias-military-losses-are-unsustainable/ |website=19fortyfive.com}}&lt;/ref&gt;

===ការឈ្លានពានដំបូង===
====ជួរប្រយុទ្ធខាងជើង====
{{Main|ការវាយប្រហារនៅកៀវ (២០២២)}}
[[File:2022 Russian Invasion of Ukraine animated.gif|thumb|upright=2.1|ការវិវត្តនៃសង្គ្រាមឈ្លានពានក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន (២៤ កុម្ភៈ ដល់ ២៤ មីនា)]]
ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីដណ្តើមកាន់កាប់រដ្ឋធានីកៀវ រុស្ស៊ីបានលើកទ័ពឈ្លានពានចេញពីប្រទេសបេឡារុសតាមច្រាំងខាងលិចនៃ[[ទន្លេឌីណេព័រ]] ដោយមានគោលដៅជាក់ស្តែងគឺឡោមព័ទ្ធរដ្ឋធានីរបស់អ៊ុយក្រែនពីទិសខាងលិច។&lt;ref name=&quot;wapo20220320&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |first1=Liz |last1=Sly |first2=Dan |last2=Lamothe |newspaper=The Washington Post |date=20 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}
* {{Cite web |last=Roblin |first=Sebastien |date=27 February 2022 |title=At Vasylkiv, Ukrainians Repel Russia's Paratroopers and Commandos in Frantic Night Battle |url=https://www.19fortyfive.com/2022/02/at-vasylkiv-ukrainians-repel-russias-paratroopers-and-commandos-in-frantic-night-battle/ |access-date=18 August 2025 |website=19FortyFive}}
* {{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2022/03/21/ukraine-is-winning-war-russia-offensive-putin/ |title=Opinion: Against all odds, Ukrainians are winning. Russia's initial offensive has failed. |first=Max |last=Boot |newspaper=The Washington Post |date=21 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/opinion/2022/03/22/russian-army-has-run-time/ |title=The Russian army has run out of time |first=Richard |last=Kemp |work=The Daily Telegraph |date=22 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt; កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយកម្លាំងវាយប្រហារចំនួនពីរនៅតាមបណ្តោយច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេឌីណេព័រ៖ ខាងលិចនៅទីក្រុង[[ឈើហ៊ីនីវ]] និងភាគខាងកើតនៅក្រុង[[ស៊ូមី]]។&lt;ref name=&quot;ISW 4MAR&quot;&gt;{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |website=Institute for the Study of War |access-date=27 មីនា 2022 |date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CriticalThreats&quot;&gt;{{cite news |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=27 មីនា 2022 |work=CriticalThreats |date=5 March 2022}}&lt;/ref&gt;  កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចូលទៅដល់[[អូប្លាសឈើនីហ៊ីវ]]នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ហើយបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋបាលនៃអូប្លាសនោះបន្ទាប់ពី[[ការឡោមព័ទ្ធឈើនីហ៊ីវ|ប្រយុទ្ធគ្នាអស់បួនថ្ងៃ]]។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ward |first=Alexander |date=25 February 2022 |title='Almost not possible' for Ukraine to win without West's help, Ukraine official says |work=Politico |url=https://politi.co/3LWSyC5 |url-status=live |access-date=28 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226175146/https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2022/02/25/almost-not-possible-for-ukraine-to-win-00011969 |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 February 2022 |title=Ukraine war news from February 25: Kyiv suburbs breached, Russian forces face resistance, Zelensky warns Russia will 'storm' capital |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/93554a7e-f974-49fc-85ba-c111d253b002 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=28 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226151541/https://www.ft.com/content/93554a7e-f974-49fc-85ba-c111d253b002 |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt; ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏បានចូលដល់ជាយរដ្ឋធានីកៀវភាគខាងកើត ពោលគឺក្រុងប្រូវ៉ារី នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា។&lt;ref name=&quot;ISW 4MAR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CriticalThreats&quot;/&gt;

[[File:50 днів активного спротиву окупанту 02.jpg|right|thumb|សំណល់យន្តហោះ ''Antonov An-២២៥ Mriya'' ដែលត្រូវជាយន្តហោះមានទំហំធំបំផុតលើលោក ត្រូវបានរងការខូចខាតជាដំណំកំឡុង[[សមរភូមិអាកាសយានដ្ឋានអាន់តូណូហ្វ]]]]
គិតត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីដ៏ធំមួយដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាមានប្រវែង ៦៤ គីឡូម៉ែត្រ ត្រូវបានជាប់គាំងខណៈពេលធ្វើដំណើរការឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងកៀវ។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Stern |first=David L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |access-date=27 មីនា 2022 |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; កម្លាំងរុស្ស៊ីដែលមានគោលដៅដណ្តើមទីក្រុងឈើនីហ៊ីវក៏ត្រូវជាប់គាំងផងដែរ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យពួកគេសម្រេចចិត្តយាមឡោមព័ទ្ធជុំវិញទីក្រុងនោះ។ នៅឯភាគពាយព្យ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តរុលទៅមុខដោយបានកាន់កាប់ក្រុងប៊ូតឆា [[ហូស្តូមឹល]] និង[[វ័រហ្សែល]]ក្នុងដំណើរឆ្ពោះទៅរករដ្ឋធានីកៀវ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែមីនា។&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |title='A family died... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |first1=Tim |last1=Lister |first2=Josh |last2=Pennington |first3=Luke |last3=McGee |first4=Radina |last4=Gigova |publisher=CNN |date=7 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |date=7 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022 |archive-date=9 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309001159/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ដល់ថ្ងៃទី១១ ខែមីនា វាត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា ហ្វូងរថយន្តដ៏វែងនោះបានបំបែកទៅទីតាំងខុសៗគ្នា ដោយខ្លះបានចតនៅក្រោមម្លប់ដើមឈើដើម្បីគេចខ្លួនពីការចាប់យករូបភាពពីផ្កាយរណប។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនក៏ត្រូវបានគេរកឃើញផងដែរ។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Murphy |first=Paul |title=Stalled 40-mile-long Russian convoy near Kyiv now largely dispersed, satellite images show |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-11-22/h_1b9599f9b4bf3b17110242404180ffec |access-date=6 មេសា 2022 |publisher=CNN |date=11 March 2022 |archive-date=13 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042127/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-11-22/h_1b9599f9b4bf3b17110242404180ffec |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការវាយតបវិញដើម្បីទប់កងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលត្រៀមនឹងចូលទីក្រុងកៀវតាមទិសដៅផ្សេងៗ។&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Alan |last1=Cullison |first2=Isabel |last2=Coles |first3=Yaroslav |last3=Trofimov |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |access-date=6 មេសា 2022 |archive-date=16 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ដោយមិនអាចទទួលបានជ័យជំនះភ្លាមៗនៅក្នុងប្រតិបត្តិការកៀវ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏សម្រេចផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្រ្ត ហើយចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់អាវុធប្រឈម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកមិនរើសមុខ និងសង្គ្រាមឡោមព័ទ្ធ។&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Michael R. |last1=Gordon |first2=Alex |last2=Leary |title=WSJ News Exclusive {{!}} Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |work=The Wall Street Journal |date=21 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/putins-nuclear-move-could-make-situation-much-much-more-dangerous-us-official-2022-02-27/ |title=Russian forces appear to shift to siege warfare in Ukraine- U.S. official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=Reuters |date=27 February 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt; 

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា សកម្មភាពវាយតបរបស់អ៊ុយក្រែននៅក្នុងទីក្រុងកៀវបានផ្តល់លទ្ធផលផ្លែផ្កាច្រើនលើសពីអ្វីដែលខ្លួនបានស្មាន់ បន្ទាប់ពីពួកគេបានដណ្តើមបានទីក្រុង និងតំបន់តូចៗនៅភាគខាងកើត និងលិចនៃទីក្រុងកៀវមកវិញ។&lt;ref name=&quot;Guardian220325&quot;&gt;{{cite news |first1=Joanna |last1=Walters |first2=Jem |last2=Bartholomew |first3=Martin |last3=Belam |first4=Samantha |last4=Lock |date=25 March 2022 |title=Russia-Ukraine war latest: Ukraine takes back towns east of Kyiv; hopes of Mariupol humanitarian corridor grow – live |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/mar/25/ukraine-war-latest-news-sanctions-a-little-late-zelenskiy-tells-european-council-biden-to-visit-poland-live |access-date=6 មេសា 2022 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; កងទ័ពរុស្ស៊ីជាច្រើនបានដកថយចេញពីភាគខាងជើងនៃទីក្រុងកៀវខណៈកំពុងរងការវាយប្រហារច្រើនឡើងៗពីយោធាអ៊ុយក្រែន ហើយនៅចុងខែមីនា កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់ក្រុងប៊ូតឆាបានដកថយចេញទាំងស្រុងទៅភាគខាងជើង។ កង​កម្លាំង​អ៊ុយក្រែន​បាន​ចូល​ក្នុង​ក្រុង​នេះនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មេសា។&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (GRAPHIC IMAGES) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |access-date=6 មេសា 2022 |website=The Kyiv Independent |archive-date=3 មេសា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; អ៊ុយក្រែន​បាន​អះអាង​ថាខ្លួន​បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់តំបន់​ទាំង​មូល​ជុំវិញ​រដ្ឋធានី​កៀវដោយក្នុងនោះរួមមានក្រុងអៀរពីន ប៊ូតឆា និងហូស្តូមឹល។ល។ នៅ​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី២ ខែ​មេសា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅប៊ូតឆា|ភស្តុតាង​នៃ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្រ្គាម​]]ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅទីក្រុងប៊ូតឆា។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=6 មេសា 2022 |website=BBC News}}&lt;/ref&gt;

====ជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងកើត====
{{Main|ការវាយប្រហារអ៊ុយក្រែនខាងកើត}}
[[File:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|លទ្ធផលពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយរុស្ស៊ីនៅជាយក្រុងការគីវ, ១ មីនា]]
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ កងកម្លាំងរុស្សីបានផ្លាស់ទីចេញពីគ្រីមៀបុកសម្ដៅមកប៉ែកពាយព្យ ដោយបានកាន់កាប់ស្ពានឆ្លងទន្លេឌីណេព័រជាច្រើន&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; និងរួមទាំង[[ព្រែកជីកគ្រីមៀខាងជើង]]ទៀតផង។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទីក្រុង[[ខឺសុន]]បានក្លាយជាទីក្រុងសំខាន់ដំបូងរបស់អ៊ុយក្រែនដែលបានធ្លាក់ទៅក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |access-date=31 មីនា 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=3 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់មក កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបន្តដំណើរទៅកាន់ក្រុង[[មិកូឡៃហ្វ]] ហើយបានបើកការវាយលុកព្យាយាមដណ្ដើមទីក្រុងនេះ ប៉ុន្តែត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនរុញច្រានចេញវិញ។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=31 មីនា 2022 |agency=Ukrinform |date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt; បន្តបន្ទាប់មកទៀត កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានផ្លាស់ទីខិតមកជិត[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]] និងបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុង[[អេនែរ្ហូដារ]]។&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 March 2022 |title=Russian forces attacking Zaporizhzhia nuclear power plant in Ukraine, per multiple reports |url=https://www.businessinsider.com.au/russian-forces-attacking-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-ukraine-ap-2022-3 |access-date=30 មីនា 2022 |website=Business Insider Australia |archivedate=4 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220304042146/https://www.businessinsider.com.au/russian-forces-attacking-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-ukraine-ap-2022-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្ដើមធ្វើដំណើរសម្ដៅទៅក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}
*  {{Cite web |last=Richárd |first=Jabronka |date=25 February 2022 |title=(ភាសាហុងគ្រី) Így áll most a háború Ukrajnában: több nagyvárosban harcok dúlnak, megtámadtak egy orosz repülőteret |url=https://ellenszel.hu/2022/02/25/igy-all-most-a-haboru-ukrajnaban-tobb-nagyvarosban-harcok-dulnak-megtamadtak-egy-orosz-repuloteret/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226011052/https://ellenszel.hu/2022/02/25/igy-all-most-a-haboru-ukrajnaban-tobb-nagyvarosban-harcok-dulnak-megtamadtak-egy-orosz-repuloteret/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=29 មីនា 2022 |website=Ellenszél}}&lt;/ref&gt; ហើយមកដល់ថ្ងៃទី២៧ កម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[ប៊ែរដាំនស្ក៍]]។&lt;ref name=&quot;unianberdyansk&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite tweet |author=NEXTA |author-link=Nexta |user=nexta_tv |number=1497605510887100420 |date=26 February 2022 |title=The tanks of the occupiers have circled #Berdyansk and are heading towards #Mariupol. https://t.co/jwsIoORzH0 |access-date=30 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227062037/https://twitter.com/nexta_tv/status/1497605510887100420 |archive-date=27 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN-Berdyansk&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cnn.com/2022/03/24/europe/ukraine-russian-warship-berdyansk-intl/index.html |title=Ukrainians claim to have destroyed large Russian warship in Berdyansk |first1=Tim |last1=Lister |first2=Celine |last2=Alkhaldi |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |publisher=CNN |date=24 March 2022 |access-date=30 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt;

មកត្រឹមថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលត្រូវបានកម្លាំងរុស្ស៊ីឡោមព័ទ្ធទាំងស្រុង ហើយការប្រយុទ្ធគ្នាបានរាលដាលដល់កណ្តាលទីក្រុង ដែលជាហេតុនាំឱ្យកិច្ចប្រឹងប្រែងជម្លៀសជនស៊ីវិលមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួច។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |first1=Daniel |last1=Boffey |first2=Lorenzo |last2=Tondo |newspaper=The Guardian |date=18 March 2022 |access-date=29 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃដដែរ ​រុស្ស៊ីបានទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរក្រុងទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ប៉ុន្តែខាងភាគីអ៊ុយក្រែនបានបដិសេធ។&lt;ref name=&quot;auto3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt; នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន លោកស្រី[[អុលហា ស្តេហ្វានីស៊ីណា]]បាននិយាយថា &quot; ជាង ៨៥ ភាគរយនៃទីក្រុងម៉ារីអ៊ូបូលត្រូវបានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |first=Rachel |last=Scully |work=The Hill |publisher=Nexstar Media Group |date=27 March 2022 |access-date=31 មីនា 2022}}&lt;/ref&gt; ជាងនេះទៅទៀតនោះ រុស្ស៊ី​បាន​បដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យឡានក្រុងចំនួន ៥០ គ្រឿងបញ្ជូនដោយ​អង្គការសហប្រជាជាតិចូលជម្លៀស​ជនស៊ីវិលជាប់នៅក្នុងទីក្រុងឡើយ។​&lt;ref&gt;&quot;Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling&quot;. BBC News. 3-30-2022. [https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470]&lt;/ref&gt;

នៅឯដែនដីភាគខាងកើត ទាហានរុស្ស៊ីបានព្យាយាមចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[សមរភូមិខាគីវ (២០២២)|ខាគីវ]] ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងតស៊ូការពារដ៏រឹងមាំរបស់អ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |last=Losh |first=Jack |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |website=Foreign Policy |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |access-date=29 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 }}&lt;/ref&gt; ទីក្រុង[[អ៊ីហ្សូម]]របស់អ៊ុយក្រែនត្រូវបានកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចូលកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា បន្ទាប់ពីប្រយុទ្ធគ្នាអស់ជាងមួយខែ។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=The Washington Post |date=7 April 2022 |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/18/russian-human-rights-abuses-took-place-in-izium-ukraine-investigation-finds |title=Militia units commanded by Russia named in Izium abuse investigation |first1=Nick |last1=Hopkins |first2=Jamie |last2=Wilson |first3=Luke |last3=Harding |work=The Guardian |date=18 July 2023 |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt;  នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានថ្លែងថា ខ្លួនបានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីបើកប្រតិបត្តិការយោធាដំណាក់កាលទីពីរដោយមានគោលដៅកាន់កាប់ទីក្រុងធំៗនៅភាគខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |work=Yahoo! Finance |date=25 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា បន្ទាប់ពីកងទ័ពរុស្ស៊ីបានដកថយចេញពីរដ្ឋធានីកៀវ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចាប់ផ្ដើមពង្រីកការវាយប្រហាររបស់ខ្លួនលើទឹកដីភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ុយក្រែនតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការវាយប្រហារដែនអាកាសទៅលើទីក្រុងអូដេសា មិកូឡៃហ្វ និងរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times |publisher=SPH Media Trust |agency=Reuters |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 March 2022 |title=Video analysis reveals Russian attack on Ukrainian nuclear plant veered near disaster |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/03/11/1085427380/ukraine-nuclear-power-plant-zaporizhzhia |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt; មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ការប្រមូលផ្តុំកងទ័ព និងរថក្រោះរុស្ស៊ីឡើងវិញនៅជុំវិញក្រុងអ៊ីហ្សូម ស្លូវីអានស្កិ៍ និងក្រាម៉ាតរស្កិ៍ បានជំរុញឱ្យមន្ត្រីអ៊ុយក្រែនចេញសេចក្ដីណែនាំឱ្យប្រជាជនដែលរស់នៅជិតព្រំដែនភាគខាងកើតទាំងប៉ុន្មានឱ្យជម្លៀសខ្លួនមកភាគខាងលិចអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt;

===ជួរប្រយុទ្ធភាគអាគ្នេយ៍ (៨ មេសា – ៥ កញ្ញា ២០២២)===
{{Main|ខ្សែកាលនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន (៨ មេសា – ២៨ សីហា ២០២២)}}
[[File:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|upright=1.7|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនពីថ្ងៃទី៧ ខែមេសា រហូតដល់ថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២]]
ត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ដំណើរឈ្លានពានរបស់កម្លាំងរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគអាគ្នេយ៍ត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបិទខ្ទប់នៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;/&gt; នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមបើកការវាយប្រហារតាមភាគខាងកើតប្រវែង ៤៨០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលលាតសន្ធឹងពីទីក្រុងខាគីវទៅដល់ទីក្រុងដូណេតស្ក៍និងលូហ្កានស្ក៍ និងបូករួមទាំងការបាញ់មីស៊ីលស្របៗគ្នាផងដែរចូលសម្ដៅទីក្រុងកៀវនិងល្វីវ។&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Cite news |last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=18 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

ត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ព្រោះតែការនាំចូលបន្ថែមនៃអាវុធកាំភ្លើងធំចូលសមរភូមិ រុស្ស៊ីបានមានប្រៀបខ្លាំងលើអ៊ុយក្រែនជុំវិញគុណភាពនិងចំនួននៃកាំភ្លើងធំ។&lt;ref name=&quot;Sabbagh&quot;/&gt; ដោយជាការឆ្លើយតបទៅនឹងពាក្យសម្ដីប្រធានាធិបតីបៃដិនដែលថាអាមេរិកនឹងបញ្ជូនកាំភ្លើងធំទំនើបៗមកឱ្យអ៊ុយក្រែន លោកពូទីនបាននិយាយថា រុស្ស៊ីនឹងពង្រីកប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនដោយវាតទីលើទីប្រជុំជនសំខាន់ៗបន្ថែមទៀតរបស់អ៊ុយក្រែន។ បន្តិចក្រោយមកនៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ក្បាលគ្រាប់មីស៊ីលថ្មីៗបានហោះមកបំបុកទីតាំងជាច្រើនផ្សេងៗនៅទីក្រុងកៀវក្រោយពីរុស្ស៊ីបានខកខានបាញ់ប្រហារទីក្រុងនេះអស់ជាច្រើនសប្ដាហ៍។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |date=6 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា លោកឡាហ្វរូហ្វបានប្រកាសថា ការពង្រីកប្រតិបត្តិការយោធាពិសេសរុស្ស៊ីនៅតំបន់ហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា និងខឺសុនគឺជាទង្វើដ៏សមស្របបំផុតបើប្រៀបទៅនឹងជំនួយយោធាពីបរទេសដែលបានបញ្ជូនមកឱ្យអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}&lt;/ref&gt; កងកម្លាំងជើងគោករុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមកែនទាហានស្ម័គ្រចិត្តពីតំបន់ខ្លួនកំពុងកាន់កាប់នៅក្នុងខែមិថុនា ហើយក៏បង្កើតបានជា[[កងអង្គទ័ពទីបី (រុស្ស៊ី)|កងអង្គទ័ពទីបី]]ថ្មីដោយមានកម្លាំងប្រមាណចាប់ពី ១៦,០០០ ទៅ ៦០,០០០ នាក់។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 July 2022 |title=Russia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងខែកញ្ញា អង្គភាពថ្មីថ្មោងនេះក៏ត្រូវបានរុស្ស៊ីបញ្ជូនទៅ[[ប្រតិបត្តិការវាយបកនៅខាគីវ (២០២២)|សមរភូមិខាគីវ]]ចំពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីនៅទីនោះបានកំពុងដកថយ។ បើយោងទៅតាមកាសែតព័ត៌មាន ''Forbes'' បានបញ្ជាក់ថា​ កងអង្គទ័ពទីបីមិនបានជួយកម្លាំងរុស្ស៊ីអ្វីច្រើនណាស់ណានោះទេ ពោលគឺគ្មានប្រសិទ្ធភាពដូចការគ្រោងទុកឡើយ។&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Axe |first=David |date=15 September 2022 |title=The Russians Spent Months Forming A New Army Corps. It Lasted Days in Ukraine. |url=https://www.msn.com/en-us/money/news/the-russians-spent-months-forming-a-new-army-corps-it-lasted-days-in-ukraine/ar-AA11RjPK |magazine=Forbes |access-date=18 August 2025 |via=MSN }}&lt;/ref&gt;

====ការដួលរលំនៃទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល====
{{Main|ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល}}
នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើរោងចក្រផលិតដែកនិងដែកថែបមួយកន្លែងនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល ដែលជាកន្លែងដែលកម្លាំងអ៊ុយក្រែនកំពុងប្រើប្រាស់ដើម្បីការពារបិទកម្លាំងរុស្ស៊ីមិនឱ្យចូលកាន់កាប់ទីក្រុង។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Mariupol 'running out of ammunition' |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-mariupol-running-out-of-ammunition |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-mariupol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}&lt;/ref&gt; នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន លោកដេនីស ស្មីហាលបាននិយាយថា ទាហានអ៊ុយក្រែនបានប្តេជ្ញាទោះយ៉ាងណាក៏មិនព្រមទទួលឱសានវាទចុះចាញ់ពីរុស្ស៊ី និងប្រយុទ្ធការពារម៉ារីអ៊ូប៉ូលរហូតដល់ទីបញ្ចប់។&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{Cite news |date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីបានជួបប្រជុំជាមួយពូទីន និងហ្សេឡេនស្គី អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោកហ្គូតេរ៉េសបានថ្លែងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា ថា លោកនឹងព្យាយាមរៀបចំដំណើរជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីរោងចក្រនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Mariupol 'apocalypse' |work=Reuters |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ទាហានរុស្ស៊ីបានអនុញ្ញាតឱ្យជនស៊ីវិលចាកចេញក្រោមការដឹកនាំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=Reuters |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=18 August 2025 }}&lt;/ref&gt; មកត្រឹមថ្ងៃទី៣ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានផ្ដើមការវាយប្រហារសារថ្មីលើរោងចក្រនោះ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 May 2022 |title=Russia shells Mariupol plant with civilians still reported trapped |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; ខណៈជនស៊ីវិលត្រូវបានជម្លៀសចេញអស់នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Mariupol |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-mariupol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; ក្រោយពីជនស៊ីវិលត្រូវជម្លៀសអស់ រោងចក្រមួយនោះនៅផ្ទុកទាហានអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២,០០០ នាក់ដោយក្នុងនោះមាន ៧០០ នាក់បានរងរបួស។

[[File:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|មន្ទីរពេទ្យកុមារមួយកន្លែងនៅម៉ារីអ៊ូប៉ូលក្រោយរងការទម្លាក់គ្រាប់ពីរុស្ស៊ី]]
មេបញ្ជាការទ័ពជាប់នៅរោងចក្រនោះបានទាក់ទងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនឱ្យចរចាជាមួយរុស្ស៊ីដើម្បីបើកច្រកផ្លូវចេញ ដោយពួកគេខ្លាចថាកម្លាំងរុស្ស៊ីនឹងប្រហារជីវិតពួកគេអស់ប្រសិនបើពួកគេសុំចុះចាញ់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Mariupol |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-mariupol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-mariupol |archive-date=11 May 2025}}&lt;/ref&gt; មេបញ្ជាការរងទ័ពជាប់ក្នុងរោងចក្រនោះគឺលោក[[អ៊ីលីយ៉ា សាម៉ូលែនកូ]]បាននិយាយថា &quot;ពួកយើងដូចមនុស្សត្រៀមស្លាប់អញ្ចឹង ដូច្នេះហើយបានជាយើងខិតខំប្រឹងប្រយុទ្ធតបតវិញអស់ពីចិត្តពីថ្លើម&quot;។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Mariupol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/mariupol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=18 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ការិយាល័យអគ្គសេនាធិការអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសថា ទ័ពនៅម៉ារីអ៊ូប៉ូលនោះបាន &quot;បំពេញបេសកកម្មប្រយុទ្ធរបស់គេហើយ&quot; ហើយនិងកំពុងចាប់ផ្តើមជម្លៀសចេញ។ ទាហានចំនួន ២៦៤ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅពន្ធនាគារអូលេនីវកាក្រោមរុស្ស៊ី ខណៈដែល ៥៣ នាក់ដែលរងរបួសធ្ងន់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យនៅក្រុងណូវ៉ូអាសូហ្វស្កិ៍ ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ីដូចគ្នា។&lt;ref name=&quot;nytimes16&quot;&gt;{{Cite news |last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-mariupol.html |archive-url=https://archive.today/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-mariupol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=18 August 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Harrison |first1=Virginia |last2=agencies |name-list-style=and |date=17 May 2022 |title=Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault: Blow for Ukraine as removal of soldiers, many wounded, suggests city that became symbol of resistance has fallen into Russian hands |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/16/hundreds-of-ukrainian-troops-evacuated-from-azovstal-steelworks-after-82-day-assault |access-date=18 August 2025 |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt; ក្រោយការជម្លៀសទាហានអ៊ុយក្រែនទាំងប៉ុន្មានចេញអស់ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនិងដូណេតស្ក៍បានឈរជើងជាផ្លូវការនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។ វិមានក្រឹមឡាំងបានថ្លែងថា លោកពូទីនបានធានារួចហើយថាយុទ្ធជនអ៊ុយក្រែនដែលបានចុះចាញ់នោះនឹងត្រូវបានមើលថែស្របតាម &quot;ច្បាប់អន្តរជាតិ&quot; ខណៈដែលហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា ខ្លួនកំពុងស្វះស្វែងរកវិធីនាំទាហានទាំងនោះមកផ្ទះវិញ...។&lt;ref name=&quot;reutersmay17&quot;&gt;{{Cite news |date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=Reuters |publication-place=Mariupol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20220517160354/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;

====សមរភូមិដុនបាសថ្មី====
{{Main|សមរភូមិដុនបាស (២០២២)}}
[[File:Map of the war in Donbass.svg|thumb|ផែនទីបង្ហាញពីតំបន់ដុនបាសគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤៖ តំបន់ពណ៌ផ្កាឈូកគឺស្ថិតនៅក្រោមរុស្ស៊ីនិងក្រុមផ្ដាច់ខ្លួនអ៊ុយក្រែន ឯតំបន់ពណ៌លឿងគឺស្ថិតក្នុងដៃរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន។]]
ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​មីស៊ីល​របស់​រុស្ស៊ីមក​លើ​ស្ថានីយ​រថភ្លើងក្រុងក្រាម៉ាថូស្ក៍នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មេសា បាន​សម្លាប់​មនុស្សប្រមាណ ៦១ នាក់&lt;ref name=&quot;z362&quot;/&gt; និងបង្ក​របួសដល់មនុស្សប្រមាណ ៨៧ ទៅ ៣០០ នាក់បន្ថែមទៀត​។&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Tebor |first1=Celina |last2=Lee |first2=Ella |date=8 April 2022 |title='An evil without limits': Dozens killed, injured in rocket strike on train station in eastern Ukraine: Live updates |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/08/kraine-russia-invasion-live-updates/9507961002/ |access-date=19 August 2025 |website=USA Today }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា អ៊ុយក្រែនកំពុងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់យុទ្ធនាការវាយប្រហារថ្មីរបស់រុស្ស៊ីពីភាគខាងកើត។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Mariupol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt; ភស្តុតាងពីរូបភាព​ផ្កាយរណបបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីនៅភាគខាងត្បូងចាប់ពីទីក្រុងខាគីវ រហូតដល់អ៊ីហ្សូមនៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ពោលជាការដាក់ពង្រាយរៀបចំទ័ពឡើងវិញដោយរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html |access-date=19 សីហា 2025 |archive-date=5 មីនា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305030725/https://www.axios.com/2022/04/10/photos-russia-convoy-donbas |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា បន្ទាប់ពីទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលត្រូវបានធ្លាក់ក្នុងដៃរុស្ស៊ី រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចេញប្រកាសថា ដំណាក់កាលទីពីរនៃការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅតំបន់ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ និងខាគីវបានកំពុងតែរីករាលដាលខ្លាំង ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីស្ទើរតែកាន់កាប់តំបន់ដុនបាសទាំងមូល។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=19 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt;

យោងទៅតាមរបាយការណ៍ពីសារព័ត៌មាន ''BBC''​ នៅថ្ងៃទី២២ ឧសភា បានឱ្យដឹងថា ក្រោយពីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលបានដួលរលំ រុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅលូហ្កានស្ក៍ និងដូណេតស្ក៍ ខណៈគ្រាប់មីស៊ីលជាច្រើនរួមទាំងគ្រាប់កាំភ្លើងធំផងបានផ្លោងចូលក្រុងស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍ ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ុយក្រែនក្នុងខេត្តលូហ្កានស្ក៍។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=19 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានវាយចូលទីក្រុង[[លីម៉ាន់ (អ៊ុយក្រែន)|លីម៉ាន់]] ដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុងនេះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 May 2022 |title=Russian forces have 'upper hand' in Donbas fighting, Ukrainian officials say |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/26/ukraine-burying-civilians-mass-graves-russia-advances |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[ស្វីតឡូដាស្ក៍]]មួយទៀត&lt;ref name=&quot;Svitlodarsk24522&quot;&gt;{{Cite news |title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=[[Yahoo News]] |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt; ហើយមកត្រឹមថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា មានរបាយការណ៍ថ្មីប្រាប់ថា ទីក្រុងស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍ប្រមាណ ៨០% កំពុងស្ថិតក្រោមកម្មសិទ្ធិរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt; មួយថ្ងៃក្រោយមក កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកវិញ ហើយមកត្រឹមថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចេញមុខអះអាងថា កម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានដណ្ដើម ២០% នៃទីក្រុងនោះមកវិញ។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera  |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

ខណៈជួរការពារអ៊ុយក្រែននៅស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍បានកំពុងចុះខ្សោយ កងទ័ពរុស្ស៊ីក៏បង្កើនការវាយប្រហារលើទីក្រុង[[លីស៊ីឆានស្ក៍]]នៅក្បែរនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=The New York Times |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានអះអាងថាទីក្រុងលីស៊ីឆាន់ស្ក៍ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីជាផ្លូវការ។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-luhansk-province-donbas/ }}&lt;/ref&gt; សារព័ត៌មាន ''The Guardian'' នៅថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា បានចុះផ្សាយថា ក្រោយពីខេត្តលូហ្កានស្ក៍បានដួលរលំទៅក្រោមរុស្ស៊ី កងទ័ពរុស្ស៊ីនឹងបន្តការឈ្លានពានរបស់ពួកគេចូលទៅក្នុងខេត្តដូណេតស្ក៍ម្តង ដោយមានគោលដៅវាយបំបែកទីក្រុងស្លូវីអានស្កិ៍ និង[[បាក់មុត]]។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Luhansk after fall of Lysychansk |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-luhansk-says-governor }}&lt;/ref&gt;

====សមរភូមិហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា====
[[File:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីបារាំង លោកអេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុងបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរុស្ស៊ីលើផ្សារទំនើបមួយក្នុងក្រុង[[ក្រេមិនឈូក]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ ថាជា &quot;ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម&quot;។]]
កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តបាញ់ស្រោបមីស៊ីល និងទម្លាក់គ្រាប់បែកជាច្រើនលើទីក្រុង[[ឌីញីប្រូ]] និង[[ហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]]។&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt; នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌីញីប្រូ]]ត្រូវបានរុស្ស៊ីវាយកម្ទេចដោយគ្រាប់មីស៊ីល។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៨​ ខែមិថុនា មីស៊ីលរុស្ស៊ីដែលបានធ្លាក់លើផ្សារទំនើបមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ក្រេមិនឈូក]]បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១៨ នាក់ ខណៈប្រធានាធិបតីបារាំងបានចាត់ទុកវាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមប្រព្រឹត្តិដោយរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}&lt;/ref&gt;

[[File:Missile strike on a humanitarian convoy in Zaporizhzhia, 2022-09-30 (02).jpg|thumb|សពប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែននៅហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាក្រោយការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលពីកងទ័ពរុស្ស៊ីកំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២]]
ទីភ្ញាក់ងារនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ុយក្រែនគឺ[[អ៊ែនឺហួអាតូម]]បានសម្ដៅលើស្ថានការណ៍នៅរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាថាមាន &quot;ភាពតានតឹងខ្លាំង&quot; ដោយបញ្ជាក់ថា រោងចក្រនោះឥឡូវកំពុងបានគ្រប់គ្រងដោយទាហានរុស្ស៊ីរហូតដល់ទៅ ៥០០ នាក់ ខណៈរុស្ស៊ីបានបន្តបាញ់ផ្លោងនៅតំបន់ក្បែរៗនោះដោយមិនញញើត និងបានយករោងចក្រធ្វើជាកន្លែងស្តុកទុកអាវុធទៀតផង។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizhzhia nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-zaporizhzhia-nuclear-plant |access-date=19 August 2025 |work=France 24 }}&lt;/ref&gt; ក្រោយមានការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទរវាងម៉ាក្រុងនិងពូទីន ប្រទេសរុស្ស៊ីបានយល់ព្រមអនុញ្ញាតឱ្យអធិការនៃ[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ]] (IAEA) ទៅចុះពិនិត្យនៅរោងចក្រនោះនៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា។ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ ការចូលស្ទាបស្ទង់ស្ថានការណ៍នៅរោងចក្រនោះត្រូវបានរុស្ស៊ីរឹតបន្តឹតយ៉ាងខ្លាំង ហើយត្រូវការទាមទារចរចាស្មុគស្មាញច្រើនដើម្បីឱ្យភាគីរុស្ស៊ីបើកផ្លូវចូលមើល។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-zaporizhzhia-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=Reuters |access-date=19 August 2025 }}
* {{Cite news |last=Mureephy |first=Matt |date=19 August 2022 |title=Ukraine war: Russia to allow inspectors at Zaporizhzhia nuclear plant – Putin |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62613013 |access-date=19 August 2025}}&lt;/ref&gt;

===ការកាត់ទឹកដី និងការបាត់បង់ទឹកដី (៦ កញ្ញា – ១១ វិច្ឆិកា ២០២២)===
{{Further|ខ្សែកាលនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន (២៩ សីហា – ១១ វិច្ឆិកា ២០២២)}}
[[File:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|upright=1.5|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនពីថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ដល់ថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២]]
នៅថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនក្រោមបញ្ជាការរបស់[[អូឡិចសាន់ដឺ ស៊ីរស្គី|នាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ីរស្គី]]បានបើកការវាយប្រហារតបតនឹងរុស្ស៊ីវិញនៅក្នុងតំបន់ខាគីវ ដោយផ្តើមចេញពីទីតាំងក្បែរក្រុង[[បាឡាគ្លីយ៉ា]]។&lt;ref name=&quot;RO&quot;&gt;{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=19 August 2025 |archivedate=7 កញ្ញា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220907043934/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |deadurl=yes }}
* {{Cite web |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Oleksandr Syrskyi, o coronel-general que está a orquestrar a contraofensiva na Ucrânia |url=https://observador.pt/2022/09/11/oleksandr-syrskyi-o-coronel-general-que-esta-a-orquestrar-a-contraofensiva-na-ucrania |website=Observador }}
* {{Cite news |last1=Sauer |first1=Pjotr |last2=Koshiw |first2=Isobel |date=8 September 2022 |title=Ukraine launches surprise counterattack in Kharkiv region |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global/2022/sep/07/ukraine-launches-surprise-counterattack-kharkiv-region-russia |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ លោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីនបានប្រកាសពីការចល័តទ័ពដោយផ្នែក ខណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរហ្គី ស៊ុយហ្គូ]]បាននិយាយថា ទាហានបម្រុងប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់នឹងត្រូវបានកោះហៅចូលបម្រើមាតុភូមិ។&lt;ref name=&quot;France 24 2022&quot;&gt;{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=19 August 2025 |website=France 24}}
* {{Cite news |last=Scott-Geddes |first=Arthur |date=21 September 2022 |title=Putin calls up 300,000 reservists in 'partial mobilisation' |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/09/21/putin-calls-300000-reservists-partial-mobilisation/ |access-date=19 August 2025 }}
* {{Cite news |date=21 September 2022 |title=Russia calls up 300,000 reservists, says 6,000 soldiers killed in Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-partial-mobilisation-will-see-300000-drafted-defence-minister-2022-09-21/ |access-date=19 August 2025 |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;

នៅចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនដែលបានតែងតាំងដោយរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់រុស្ស៊ីកាន់កាប់បានរៀបចំ[[ប្រជាមតិកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិ]]មួយស្តីពីការកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនទាំងនោះចូលទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ ទឹកដីដែលត្រូវកាត់នោះរួមមាន ដូណេតស្ក៍និងលូហ្កានស្ក៍ និងព្រមទាំងទឹកដីរដ្ឋបាលយោធារុស្ស៊ីនៅក្នុងខេត្តខឺសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាល​អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសមិនទទួលស្គាល់ប្រជាមតិនោះយ៉ាងក្ដែងៗ ដោយបានចោតវាថា​ជា​ការ​បោះឆ្នោត​ក្លែងក្លាយ ខណៈលទ្ធផល​ផ្លូវការបាន​បង្ហាញ​ពី​សំឡេង​គាំទ្រ​លើសលប់​ចំពោះការចុះចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនក៏បានប្រកាសអំពីការកាត់បញ្ចូលតំបន់ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ ខឺសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ារបស់អ៊ុយក្រែនជាផ្លូវការតាមរយៈសុន្ទរកថាទៅកាន់សភារុស្ស៊ីទាំងពីរជាន់ថ្នាក់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=19 August 2025 }}
* {{Cite web |last=Speri |first=Alice |date=8 October 2022 |title=Will Putin Face Prosecution for the Crime of Aggression in Ukraine? |url=https://theintercept.com/2022/10/08/russia-putin-ukraine-war-crimes-accountability/ |access-date=19 August 2025 |website=The Intercept }}&lt;/ref&gt; ដំណាលគ្នានេះ អ៊ុយក្រែន សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការសហប្រជាជាតិសុទ្ធតែបានច្រានចោលទង្វើរុស្ស៊ី និងចាត់ទុកវាជាអំពើខុសច្បាប់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានកំពុងចូលរួមពិធីបង្ហូតទង់ជាតិអ៊ុយក្រែននៅខឺសុន បន្ទាប់ពីកងទ័ពអ៊ុយក្រែនបាន[[ការរំដោះទីក្រុងខឺសុន|រំដោះទីក្រុងនេះពីរុស្ស៊ី]]វិញ។]]
នៅថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា លោកហ្សេឡេនស្គីបានប្រកាសចាប់ផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកតបតនឹងរុស្ស៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីក្នុងតំបន់ខឺសុន និងមិកូឡៃហ្វមកវិញ។&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=20 August 2025 }}
* {{Cite news |date=29 August 2022 |title=Ukraine says long-anticipated southern offensive has begun |url=https://www.reuters.com/world/ukraine-says-long-anticipated-southern-offensive-has-begun-2022-08-29/ |access-date=20 August 2025 |work=Reuters }}
* {{Cite web |date=29 August 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 29 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-29 |access-date=20 August 2025 |website=Institute for the Study of War }}&lt;/ref&gt; នៅកំឡុងខែតុលា កងទ័ពអ៊ុយក្រែនបានបំបោលកម្លាំងបន្តមកភាគខាងត្បូងឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងខឺសុន ដោយបានកាន់កាប់ទឹកដីប្រមាណ ១,១៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាបានរាលដាលដល់ភូមិ[[ឌូចឆានី]]។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 October 2022 |title=Ukraine says it recaptured 1,200 sq km of Kherson region in ongoing counteroffensive |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-recaptured-1200-sq-km-kherson-region-ongoing-counteroffensive-2022-10-09/ |access-date=19 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិរុស្ស៊ី លោកស៊ុយហ្គូបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីដកថយចេញពីខេត្តខឺសុនមួយផ្នែក និងរួមទាំងទីក្រុងខឺសុនផងដែរ ហើយផ្លាស់ទីទៅច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេឌីណេព័រវិញ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា បន្ទាប់ពីកម្លាំងរុស្ស៊ីបានដកថយចេញអស់ កងទ័ពអ៊ុយក្រែនក៏បានរុលចូលទីក្រុងខឺសុន ដែលត្រូវជាទីតាំង​ឈរ​ជើង​ចុងក្រោយបង្អស់របស់រុស្ស៊ីនៅ​ប៉ែក​ខាង​លិច (​ស្ដាំ) ​ទន្លេឌីណេព័រ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Kramer |first1=Andrew E. |last2=Santora |first2=Marc |date=11 November 2022 |title=Russia-Ukraine War: Zelensky Hails 'Historic Day' as Ukrainian Troops Enter Kherson |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/11/11/world/ukraine-war-news-russia-updates |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt;

{{CSS image crop
|Image=2022 Russian invasion of Ukraine.svg
 | bSize       = 2800
 | cWidth      = 300
 | cHeight     = 400
 | oTop        = 470
 | oLeft       = 2150
 | Location    = right
 | Description ={{legend2|#FDE182}} ទឹកដីអ៊ុយក្រែន&lt;br /&gt;{{legend2|#add5de}} ទឹកដីអ៊ុយក្រែនដណ្ដើមបានវិញ&lt;br /&gt;{{legend2|#EBC0B3}} ទឹកដីក្រោមការត្រួតត្រារុស្ស៊ី&lt;br /&gt;ផែនទីនៃជួរប្រយុទ្ធខាគីវគិតត្រឹមថ្ងៃទី{{TODAY}}
 | Link        =
 | Alt         =
}}
ក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ីរស្គី កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយបកដោយសម្ងាត់មួយទៀតនៅថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា នៅតំបន់ខេត្តខាគីវ ក្បែរក្រុងបាឡាគ្លីយ៉ា។&lt;ref name=&quot;RO&quot; /&gt; មកត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានវាយចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីកាន់កាប់បានចម្ងាយប្រមាណ ២០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយបានអះអាងថាខ្លួនបានដណ្តើមទឹកដីមកវិញបានប្រមាណ ៤០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=20 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20220909220809/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |archive-date=9 កញ្ញា 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានវាយយកក្រុងបាឡាគ្លីយ៉ាមកវិញ ហើយបានបន្តបោះជំហានសម្ដៅទៅក្រុង[[គូពានស្ក៍]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=20 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Santora |first1=Marc |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Hernandez |first3=Marco |date=9 September 2022 |title=Ukraine Attacks Russia Along Northern Front, Swiftly Making Gains |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/09/09/world/europe/ukraine-russia-kharkiv.html |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី១០ ខែ​កញ្ញា កម្រងរូបថតថ្មីៗ​បាន​លេច​ឡើង​បង្ហាញ​ពី​សកម្មភាពទាហាន​អ៊ុយក្រែន​​លើក​បង្ហូតទង់ជាតិ​អ៊ុយក្រែន​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុងគូពានស្ក៍។&lt;ref name=&quot;kupiansk-euromaidanpress&quot;&gt;{{Cite news |date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

ត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា [[ក្រសួងការពារជាតិ (សហរាជាណាចក្រ)|ក្រសួងការពារជាតិ]]ចក្រភពអង់គ្លេសបានបញ្ជាក់ថា រុស្ស៊ីបានបាត់បង់ ឬបានដកខ្លួនចេញពីទីតាំងកាន់កាប់ស្ទើរតែទាំងអស់របស់ពួកគេនៅប៉ែកខាងលិច[[ទន្លេអូស្គីល]]។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}&lt;/ref&gt; កម្លាំងអ៊ុយក្រែនបា​បន្ត​រុញ​ច្រានទៅ​ភាគ​ខាង​កើត ហើយ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា កងកម្លាំង​​អ៊ុយក្រែន​ក៏បាន[[សមរភូមិលីម៉ាន់លើកទីពីរ|​រំដោះ​ទីក្រុង​លីម៉ាន់]]ដោយជោគជ័យ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

===សង្គ្រាមឈានដល់វគ្គជាប់គាំង (១២ វិច្ឆិកា ២០២២ – ៧ មិថុនា ២០២៣)===
{{Further|យុទ្ធនាការសិសិររដូវរុស្ស៊ីវាយបកនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២}}
បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាគារវាយបកតបតដ៏ជោគជ័យទាំងពីររបស់អ៊ុយក្រែន សង្គ្រាមជួរមុខបានឈានចូលដល់ចំណុចជាប់គាំងនៅកំឡុងសិសិររដូវនៃឆ្នាំ២០២២។&lt;ref name=&quot;TakesStock&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=The Moscow Times |agency=AFP | access-date=20 August 2025}}&lt;/ref&gt; ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ រុស្ស៊ីក៏បានប្រកាសអំពីយុទ្ធនាការវាយតបតនឹងអ៊ុយក្រែនវិញ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់មុខសម្រាប់រុស្ស៊ី បន្ទាប់ពីខ្លួនមិនអាចចម្រាញ់បានសមិទ្ធផលអ្វីពីយុទ្ធនាការនោះ។&lt;ref name=&quot;TakesStock&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aground&quot;&gt;{{Cite news |last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt; ក្រៅពីកត្ដារដូវរងា អ្នកវិភាគជាច្រើនបានចាត់ទុកកត្តាបរាជ័យរបស់រុស្ស៊ីលើកង្វះ &quot;ទាហានមានវិជ្ជាជីវៈ&quot; ពោលគឹខ្វះបទពិសោធន៍ បូករួមទាំងកត្តាភស្តុភារដែលជាហេតុនាំឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីខ្វះអាវុធ និងគ្រាប់រំសេវដើម្បីបំពេញភារកិច្ចរបស់ពួកគេ។&lt;ref name=TakesStock/&gt;&lt;ref name=&quot;aground&quot; /&gt;

នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ កាសែត ''ដឹញូវយ៉កថែមស៍'' បានរាយការណ៍ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានធ្វើកំណែនទ័ពបន្ថែម ២០០,០០០​ នាក់ត្រៀមប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិនៅដុនបាស។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt; នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅភាគខាងត្បូងខេត្តហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាបានពុះកញ្ជ្រោលឡើង នាំឱ្យទាហានទាំងសងខាងស្លាប់និងរបួសជាច្រើននាក់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=The Wall Street Journal}}
^{{Cite news |date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅភាគខាងត្បូងខេត្តដូណេតស្ក៍ក្បែរៗនោះ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបើកការវាយប្រហាររយៈពេលបីសប្ដាហ៍មកលើទីក្រុងរ៉ែធ្យូងមួយឈ្មោះ[[វូលឡេដារ]] ដោយប្រើរថក្រោះនិងរថពាសធន់ធ្ងន់ជាច្រើនគ្រឿង។ យោងតាមមេបញ្ជាការអ៊ុយក្រែនទៅទីនោះ រថក្រោះនិងរថពាសរុស្ស៊ីជាច្រើនប្រមាណ ១៣០ គ្រឿងត្រូវបានកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបំផ្លាញកម្ទេចចោល ខណៈក្រសួងការពារជាតិអង់គ្លេសបានថ្លែងថា កងពលតូចរថក្រោះរុស្ស៊ីក្នុងសមរភូមិនេះត្រូវបានអ៊ុយក្រែនវាយសាបអស់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TankKramer&quot;&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=1 March 2023 |title=How Russia Lost an Epic Tank Battle, Repeating Earlier Mistakes |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/03/01/world/europe/ukraine-russia-tanks.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt;

===យុទ្ធនាការវាយបកនឹងរុស្ស៊ី (៨ មិថុនា – ១ ធ្នូ ២០២៣)===
{{Further|យុទ្ធនាការវាយបករបស់អ៊ុយក្រែនលើរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២៣}}
[[File:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|ស្ថានភាពគ្រោះទឹកជំនន់នៅក្នុងខេត្តខឺសុននៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីទំនប់ទឹកក្បែរនោះត្រូវរងការខូចខាតពីសង្គ្រាម]]
នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីសមរភូមិប្រយុទ្ធបានជាប់គាំងអស់ជាច្រើនខែ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនក៏បានបើកយុទ្ធនាការវាយបកទៅនឹងរុស្ស៊ីតាមទិសដៅជាច្រើន។&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Russia-Ukraine war updates: Russian missiles strike Zelenskyy's hometown |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/russia-ukraine-war/?id=99926452 |work=ABC News |first1=Tom Soufi |last1=Burridge |first2=Oleksiy |last2=Pshemyskiy |first3=Yulia |last3=Drozd |first4=Nadine |last4=El-Bawab |first5=Kevin |last5=Shalvey |date=27 June 2023 |access-date=20 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News }}&lt;/ref&gt; ថ្វីបើកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានខិតខំប្រឹងប្រែងការពារទឹកដីកាន់កាប់របស់ខ្លួន&lt;ref&gt;{{Cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}&lt;/ref&gt; អ៊ុយក្រែន​នៅតែអាច​វាយដណ្តើម​យក​ទឹកដី​ដុនបាសខ្លះៗបានមកវិញនៅចុងខែមិថុនា ហើយបាន​កំពុងវាយរំដោះទឹកដីបន្ថែមទៀតនៅក្នុងខេត្តខឺសុន។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=BBC News |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}&lt;/ref&gt; កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបង្កប់មីនជាច្រើននៅតាមតំបន់ដែលពួកគេកាន់កាប់ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការវាយបករបស់យោធាអ៊ុយក្រែនមានការពិបាកនិងយឺតយ៉ាវហួសពីការគ្រោងទុក ហើយលើសពីនេះ វាបានធ្វើឱ្យអ៊ុយក្រែនក្លាយជាប្រទេសមានមីនសកម្មច្រើនជាងគេនៅពិភពលោកថែមទៀតផង។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;

នៅចន្លោះខែតុលាដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានរុលឆ្លងទន្លេឌីណេព័រដោយជោគជ័យ តែត្រូវរងការខាតបង់ជាទម្ងន់ដូចជាជីវិតទាហាននិងយានយន្តសម្ភារៈយោធាជាដើម។ នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ លោកហ្សេឡេនស្គីបានថ្លែងថា យុទ្ធនាការវាយរុស្ស៊ីក្នុងរយៈពេលជិតកន្លះឆ្នាំមកនេះត្រូវបានបរាជ័យ ដោយហេតុថាដំណើរការវាយតបតបានអូសបន្លាយយូរ និងពិបាកខ្លាំងក្នុងការវាយបំបែកកងការពាររបស់រុស្ស៊ី។&lt;ref name=&quot;failedTelegraph&quot;&gt;{{Cite news |last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=20 August 2025 |work=The Telegraph }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;failedNYT&quot;&gt;{{Cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Schmitt |first2=Eric |date=11 December 2023 |title=U.S. and Ukraine Seek New Strategy for War's Next Phase |url=https://www.nytimes.com/2023/12/11/us/politics/us-ukraine-war-strategy.html |access-date=20 August 2025 |work=The New York Times }}&lt;/ref&gt;  លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា វាគឺងាយស្រួលជាងសម្រាប់អ៊ុយក្រែនក្នុងការវាយដណ្តើមយកគ្រីមៀមកវិញជាជាងដុនបាស ព្រោះថាតំបន់ដុនបាសនេះគឺមានប៉ុស្តិ៍ និងទីកន្លែងឈរយោធារុស្ស៊ីច្រើន ហើយណាមួយប្រជាជននៅទីនោះបានបង្ហាញឆន្ទៈគាំទ្ររុស្ស៊ីរួចទៅហើយ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=30 November 2023 |title=Zelenskyy on liberation: Crimea is waiting, but it will be mentally harder with Donbas |last=Mazurenko |first=Alona |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/11/30/7431027/ |work=Ukrainska Pravda }}&lt;/ref&gt;

===សមរភូមិអាឌីហ្យកា===
{{Main|សមរភូមិអាឌីហ្យកា (២០២៣–២០២៤)}}
[[File:Avdiivka during fighting (2024-01-03) 01.jpg|thumb|សំណង់អគារខ្ទិចខ្ទាំនៅក្រុង[[អាឌីហ្យកា]]កំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នានៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៤]]
នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ របាយការណ៍សារព័ត៌មានបានចុះផ្សាយថាទាហានរុស្ស៊ីមួយចំនួនបានធ្វើសង្កុបកម្មបង្ហាញការមិនពេញចិត្តនឹងថ្នាក់លើបន្ទាប់ពីកម្លាំងរបស់ពួកគេបានរងនូវការខាតបង់ច្រើនខ្លាំងខណៈកំពុងវាយដណ្ដើមទីក្រុងអាឌីហ្យកា ដោយក្នុងនោះរួមមានកង្វះខាតកាំភ្លើងធំ ស្បៀងអាហារ និងទឹកប្រើប្រាស់ជាដើម។&lt;ref name=&quot;Cole 2023 r879&quot;&gt;{{cite news |last=Cole |first=Brendan |title=Mutiny is brewing in the Russian army |work=[[Newsweek]] |date=26 October 2023 |url=https://www.newsweek.com/russia-ukraine-avdiivka-astra-army-1838107 |access-date=20 August 2025}}&lt;/ref&gt; គិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អង់គ្លេសបានបង្ហាញថា ក្នុងប៉ុន្មានសប្តាហ៍មកនេះ កងទ័ពរុស្ស៊ីមានអត្រាអ្នកស្លាប់ និងរបួសកើនឡើងខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងមក។&lt;ref name=&quot;France 24 2023 a290&quot;&gt;{{cite web |title=Russia ramping up attacks in eastern Ukrainian town of Avdiivka |website=France 24 |date=29 November 2023 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20231129-russia-ramping-up-attacks-in-donetsk-region |access-date=10 August 2025}}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីទីបំផុតក៏បានដណ្ដើមទីក្រុងអាឌីហ្យកាបានដោយជោគជ័យ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកទីក្រុងនោះថាជាទ្វាបើកចំហសម្រាប់ឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្តវាយយកខេត្តដូណេតស្ក៍ទាំងមូលរបស់អ៊ុយក្រែន។&lt;ref name=&quot;Avdiivka_BBCW&quot;&gt;{{Cite news |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=17 February 2024 |title=Avdiivka: Ukraine troops leaving embattled eastern town |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 |access-date=20 August 2025 |website=BBC News |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217011141/https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avdiivka_TGW&quot;&gt;{{Cite news |last=Walker |first=Shaun |date=17 February 2024 |title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues |access-date=20 August 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217014538/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=17Feb24NYT&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/17/world/europe/ukraine-avdiivka-withdraw-despair.html |work=The New York Times |date=17 February 2024 |title=Avdiivka, Longtime Stronghold for Ukraine, Falls to Russians |access-date=20 August 2025 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217142646/https://www.nytimes.com/2024/02/17/world/europe/ukraine-avdiivka-withdraw-despair.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; អ្នកសារព័ត៌មាន ''Forbes'' ម្នាក់គឺលោកដេវីដ អាក្ស៍បានចាត់ទុកជ័យជម្នះរុស្ស៊ីមួយនេះថាជាជ័យជម្នះដ៏ខាតបង់ច្រើនប្រៀបបានដូចបរាជ័យទៅហើយ ព្រោះថាល្មមតែគេវាយបានក្រុងនេះមួយ រុស្ស៊ីត្រូវចំណាយកម្លាំងទាហានច្រើនហួសប្រមាណ (កងពលទីពីរបូករួមទាំងកម្លាំងទ័ពផ្សេងទៀត) បង្កឱ្យមានទាហានស្លាប់រហូតដល់ទៅ ១៦,០០០ នាក់ និងរបួសដល់ទាហានរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀត ខណៈរថយន្តចម្បាំងជាង ៧០០ គ្រឿងត្រូវបានបំផ្លាញ។&lt;ref name=&quot;Axe 2024 u665&quot;&gt;{{cite web |last=Axe |first=David |title=Russian Regiments Collide With Ukraine's Rebuilt Defensive Line—And Lose 80 Vehicles In One Day |website=Forbes |date=8 March 2024 |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/03/08/the-russians-usually-lose-20-armored-vehicles-a-day-around-march-1-they-lost-more-than-80/?sh=7a8a40b63f66 |access-date=20 August 2025}}&lt;/ref&gt;

===ការវាយបកពីរុស្ស៊ី និងការលុកលុយដោយអ៊ុយក្រែន (មេសា ២០២៤ – បច្ចុប្បន្ន)===
====យុទ្ធនាការវាយបកដោយរុស្ស៊ីប្រចាំវស្សានរដូវ និងនិទាឃរដូវ====
{{Further|សមរភូមិអូឆេរីទីណេ|ជួរប្រយុទ្ធខាគីវខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}}
[[File:Vovchansk (2024-06-02) 1604.jpg|thumb|ទីក្រុង[[វូហ្វឆាន់ស្ក៍]]នៅកំឡុង[[ជួរប្រយុទ្ធខាគីវខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|យុទ្ធនាការវាយបកនៅខាគីវ]]]]
នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ រុស្ស៊ីបានបើកយុទ្ធនាការថ្មីវាយចូលទៅក្នុង[[អូប្លាសខាគីវ|ខេត្តខាគីវ]]។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ រុស្ស៊ីបានវាយកាន់កាប់ភូមិជាច្រើន ខណៈអ៊ុយក្រែនបានជម្លៀសប្រជាជនជាង ១១,០០០ នាក់ចេញពីតំបន់គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៥​ ខែឧសភា។ អ៊ុយក្រែនបានអះអាងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភាថាកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានវាយបង្អង់ថយយុទ្ធនាការរុស្ស៊ី ហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា លោកហ្សេឡេនស្គីបានថ្លែងថាកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានចូលគ្រប់គ្រងទីតាំងដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយចូលមកនៅភាគឦសានខេត្តខាគីវ។ មន្ត្រីរុស្ស៊ីបាននិយាយថា កម្លាំងខ្លួនកំពុង &quot;វាយអ៊ុយក្រែនពីគ្រប់ទិសដៅ&quot; ហើយគោលដៅរបស់ពួកគេគឺបង្កើត &quot;តំបន់ទ្រនាប់&quot; ទុកជាព្រំដែនប្រយុទ្ធ។&lt;ref name=&quot;c973&quot;&gt;{{cite web |last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=21 August 2025 |website=AP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;k589&quot;&gt;{{cite web |last1=Mayer |first1=Daryna |last2=Talmazan |first2=Yuliya |name-list-style=and |date=17 May 2024 |title=Ukraine halts Russia's advance and unleashes a wave of drones on Crimea |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-stabilized-kharkiv-russia-offensive-crimea-drone-attack-power-rcna152717 |access-date=21 August 2025 |website=NBC News}}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីទទួលបានជោគជ័យក្នុងសមរភូមិអាឌីហ្យកា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏បានបន្តរុលទៅទិសពាយ័ព្យដើម្បីប្រមូលផ្ដុំបង្កើនកម្លាំងឡើងវិញ ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនោះក៏បានចូលទៅដល់ក្រុងតូចមួយឈ្មោះ[[អូឆេរីទីណេ]] ដោយបានកាន់កាប់កូនក្រុងមួយនេះនៅចុងខែមេសា&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISW 2024-05-04&quot;&gt;{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 4, 2024 |last1=Harward |first1=Christina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |last4=Kagan |first4=Frederick W. |work=Institute for the Study of War |date=4 May 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-4-2024 |archivedate=5 ឧសភា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240505063304/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-4-2024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; រួចក៏បន្តពង្រីកកម្លាំងខ្លួនបន្ថែមនៅខែបន្ទាប់។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2024/05/14/world/europe/ukraine-russia-war-battlefield.html |work=The New York Times |date=14 May 2024 |title=How One Crack in the Line Opened a Path for the Russians |first=Marc |last=Santora}}&lt;/ref&gt; ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ រុស្ស៊ីក៏បានបើកការវាយលុកបន្ថែមទៅលើទីក្រុង[[ឆាស៊ីវយា]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://euromaidanpress.com/2024/04/07/frontline-report-ukrainian-troops-in-chasiv-yar-face-extensive-bombing-and-numerous-attacks/ |title=Frontline report: Ukrainian troops in Chasiv Yar face extensive bombing and numerous attacks |work=Euromaidan Press |date=7 April 2024}}&lt;/ref&gt; ដែលជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់នៅភាគខាងលិចបាក់មុត ហើយបានដណ្ដើមសង្កាត់នៅជាយខាងកើតបំផុតនៃក្រុងនោះនៅចុងខែកក្កដា។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-took-control-district-chasiv-yar-ukraine-2024-07-03/ |title=Russia claims control of part of Chasiv Yar, Ukraine reports heavy fighting |date=4 July 2024 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ប្រតិបត្តិការរុស្ស៊ីមួយទៀតត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅពាក់កណ្ដាលខែមិថុនាដើម្បី[[សមរភូមិតូរ៉េតស្ក៍|វាយដណ្ដើម]]ទីក្រុង[[តូរ៉េតស្ក៍]]។&lt;ref name=&quot;ISW 2024-07-18&quot;&gt;{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, July 18, 2024 |last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Harward |first4=Christina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=18 July 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-18-2024 |archivedate=19 កក្កដា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240719004132/https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-18-2024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}&lt;/ref&gt; ក្នុងកំឡុងខែកក្កដា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានមកផ្ដុំពង្រីកកម្លាំងនៅភាគពាយព្យនៃក្រុងអាឌីហ្យកា ហើយនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ពួកគេបានចាប់ផ្ដើមដំណើរសម្រុកទៅវាយយកក្រុង[[ប៉ូក្រូហ្វស្ក៍]]។&lt;ref&gt;{{cite web |work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISW 2024-07-19&quot;&gt;{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, July 19, 2024 |last1=Bailey |first1=Riley |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Harward |first4=Christina |last5=Barros |first5=George |last6=Gasparyan |first6=Davit |work=Institute for the Study of War |date=19 July 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-19-2024 |archivedate=13 សីហា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250813121201/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-19-2024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

====អ៊ុយក្រែនវាយចូលទឹកដីរុស្ស៊ី====
{{main|យុទ្ធនាការគូស្គិ៍}}
[[File:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|ទាហានអ៊ុយក្រែនកំពុងបំបោលរថក្រោះក្នុង[[ខេត្តគូស្គិ៍]]របស់រុស្ស៊ី, សីហា ២០២៤]]
នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតដំបូងរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងខេត្តគូស្គ៍នៃទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{cite web |work=The New York Times |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}&lt;/ref&gt; គោលដៅចម្បងដំបូងនៃប្រតិបត្តិការវាយលុកមួយនេះគឺវាយដណ្ដើមយកក្រុង[[ស៊ូដចា]]ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ១០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}&lt;/ref&gt; ហើយបើយោងតាមហ្សេឡេនស្គីគឺអ៊ុយក្រែនបានវាយដណ្ដើមវាដោយជោគជ័យនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា។&lt;ref&gt;{{cite web |work=The New York Times |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}&lt;/ref&gt; ដោយសារអង្គភាពយោធា និងកងការពារនៅគូស្គ៍មិនសូវមានបទពិសោធន៍ច្រើន ដូចនេះអ៊ុយក្រែនក៏បានឆក់យកឱកាសវាយកាន់កាប់តំបន់គាកព្រំដែនក្នុងខេត្តមួយនេះ។&lt;ref&gt;{{cite web |work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}&lt;/ref&gt; ការលុកលុយរបស់អ៊ុយក្រែននេះបានធ្វើឱ្យរុស្ស៊ីបង្វែរទ័ពជាច្រើនពីទឹកដីអ៊ុយក្រែនខាងកើតដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់ (លើកលែងតែដូណេតស្ក៍) ដើម្បីមកបិទដំណើរការលុកលុយរបស់អ៊ុយក្រែននៅគូស្គ៍។&lt;ref name=&quot;k052&quot;&gt;{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=21 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wapo831&quot;&gt;{{cite news |newspaper=The Washington Post |title=Ukraine's gamble in Russia has yet to slow Moscow's eastern assault |date=31 August 2024 |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/31/ukraine-russia-kursk-pokrovsk-sysrky/ |first1=Siobhán |last1=O'Grady |first2=Tetiana |last2=Burianova |first3=Serhiy |last3=Morgunov}}&lt;/ref&gt; ថ្វីបើពូទីនបានបញ្ជាដាក់កំហិត​​ឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយបណ្ដេញអ៊ុយក្រែនចេញពីគូស្គ៍ឱ្យឆាប់ក្ដី ប៉ុន្តែមកដល់ចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅតែមិនទាន់ជោគជ័យ ខណៈបញ្ជាការច្រើនជាប់ផ្ដោតលើប្រតិបត្តិការនៅដូណេតស្ក៍។&lt;ref name=&quot;y851&quot;&gt;{{cite web | last=Evans | first=Angelica | title=Ukraine's Kursk Incursion: Six Month Assessment | website=Institute for the Study of War | date=6 February 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/ukraine%E2%80%99s-kursk-incursion-six-month-assessment | access-date=21 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;g362&quot;&gt;{{cite web | last1=Coffey| first1=Luke | last2=Kim | first2=Glen | last3=Holland | first3=Brian | last4=Little | first4=Greg | last5=Moore | first5=Tom | last6=Clifford | first6=Paul | last7=Moyer | first7=Brad | last8=Lehman | first8=Rob | title=Renewed Ukrainian Offensive in Kursk | website=Hudson Institute | date=21 January 2025 | url=https://www.hudson.org/defense-strategy/renewed-ukrainian-offensive-kursk-luke-coffey | access-date=21 August 2025}}&lt;/ref&gt;

====យុទ្ធនាការរុស្ស៊ីនៅចុងឆ្នាំ២០២៤ និងដើមឆ្នាំ២០២៥====
ខុសពីយុទ្ធនាការដ៏យឺតយូរនៅគូស្គ៍&lt;ref name=Miller&gt;{{cite web |title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=22 August 2025 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបន្តរំកិលកម្លាំងបន្តិចម្តងៗនៅអ៊ុយក្រែនខាងកើត ដោយគោលដៅចម្បងរបស់ពួកគេគឺវាយយកទីក្រុង[[ប៉ូក្រូហ្វស្ក៍]]។&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=The Washington Post |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/europe/2024/08/22/the-kremlin-is-close-to-crushing-pokrovsk-a-vital-ukrainian-town |title=The Kremlin is close to crushing Pokrovsk, a vital Ukrainian town |date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |work=Associated Press |date=22 August 2024 |title=Moscow sees one of Ukraine's largest drone attacks as fighting rages in Kursk and eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-829eac0d80851258f03d8d9cbaf71eea }}&lt;/ref&gt; នៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានដណ្តើមយកទីក្រុង[[ណូវ៉ូហ្រូឌីវកា]]ដែលស្ថិតចម្ងាយតែ ៨ គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះពីភាគអាគ្នេយ៍នៃទីក្រុងប៉ូក្រូហ្វស្ក៍។&lt;ref name=Miller/&gt; បន្ទាប់មកនៅដើមខែកញ្ញា កងទ័ពរុស្ស៊ីបាន[[សមរភូមិក្រាស្នូហូរីវកា|វាយដណ្ដើមយក]]ក្រុង[[ក្រាស្នូហូរីវកា]]&lt;ref name=&quot;ISW 2024-09-10&quot;&gt;{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=22 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 |archivedate=11 កញ្ញា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911154603/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; និង[[អ៊ុយក្រៃអ៊ីនស្ក៍]]&lt;ref name=&quot;NYT918&quot;/&gt; ដែលសុទ្ធសឹងនៅក្បែរប៉ូក្រូហ្វស្ក៍ និងប៉ែកខាងលិចពីទីក្រុងដូណេតស្ក៍។&lt;ref name=&quot;NYT918&quot;&gt;{{Cite news |last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://archive.today/20240918100048/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-date=18 September 2024 |access-date=21 August 2025 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; មកដល់ចុងខែកញ្ញា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្ដើម[[សមរភូមិវូលឡេដារ|ដំណើរវាយលុក]]លើក្រុង[[វូលឡេដារ]]ជាថ្មី&lt;ref&gt;{{cite news |work=Reuters |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ដោយបានដណ្ដើមក្រុងនេះនៅក្នុងខែតុលា។ ទីក្រុងវូលឡេដារដែលមានមនុស្សរស់នៅប្រមាណ ១៤,០០០ នាក់នៅមុនសង្គ្រាមត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពទ្រុឌទ្រោមសល់តែ &quot;សំបកក្រៅ&quot; ពោលគឺលែងមានជីវិតរស់នៅកុះករដូចមុនក្រោយពីវាបានធ្លាក់មកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ី។&lt;ref name=&quot;vuhledar101&quot;&gt;{{cite news |last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=The Daily Telegraph }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;j026&quot;&gt;{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=Ukraine says its forces have withdrawn from defensive bastion of Vuhledar |work=The Guardian |date=2 October 2024 |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/ukraine-forces-withdrawn-vuhledar-donetsk |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ឧត្តមសេនីយ៍អ៊ុយក្រែនម្នាក់គឺលោក[[ដឺមុយត្រូ​ ម៉ាឆិនកូ]]បានមានប្រសាសន៍ថា &quot;កម្លាំងជួរមុខរបស់យើងត្រូវបានដួលរលំ&quot; ដោយសារតែចំនួនគ្រាប់រំសេវផ្គត់ផ្គង់បានថយចុះ បញ្ហាទាក់ទិននឹងរឿងកំណែនយោធា និងបញ្ជាការនៅសមរភូមិលែងមានប្រសិទ្ធភាព។ លោកបានបន្តនិយាយទៀតថា[[ផែនការជ័យជម្នះអ៊ុយក្រែន|ផែនការជ័យជំនះរបស់ហ្សេឡេនស្គី]]គឺពឹងផ្អែកជ្រុលខ្លាំងទៅលើជំនួយលោកខាងលិច។ របាយការណ៍សង្ខេបស្ថានភាពសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែនដោយមន្ត្រីនៃបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចក៏បានប្រែលក្ខណៈមកបែបទុទិដ្ឋិនិយមលែងសូវមានមហិច្ឆតាដូចមុន។&lt;ref name=telegraph-20241030&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=The Daily Telegraph |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nyt-20241101&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=The New York Times |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://archive.today/20241104173615/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=4 November 2024}}&lt;/ref&gt; យោងតាមការិយាល័យអគ្គរដ្ឋអាជ្ញាអ៊ុយក្រែន សំណុំរឿងព្រហ្មទណ្ឌជាង ១០០,០០០ ករណីចំពោះទាហានរត់ចោលជួរត្រូវបានផ្តួចផ្តើមគិតមកត្រឹមចុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤។&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Samya |last1=Kullab |first2=Volodymyr |last2=Yurchuk |title=Desertion threatens to starve Ukraine's forces at a crucial time in its war with Russia |url=https://apnews.com/article/deserters-awol-ukraine-russia-war-def676562552d42bc5d593363c9e5ea0 |work=AP News |date=29 November 2024 }}&lt;/ref&gt;​ ស្ថានការណ៍សង្គ្រាមសម្រាប់អ៊ុយក្រែនបានវិវត្តធ្ងន់ធ្ងរមួយកម្រិតទៀតនៅពេលដែលកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានវាយដណ្ដើមក្រុង[[ឃូរ៉ាហូវេ]]នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 December 2024 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, December 31, 2024 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-december-31-2024 |access-date=22 August 2025 |website=Institute for the Study of War}}&lt;/ref&gt;

នៅដើមឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តរុញចូលកាន់តែជ្រៅនៅអ៊ុយក្រែនភាគខាងកើត&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Eckel |first1=Mike |date=3 January 2025 |title=Russia Advances, Ukraine Struggles, The War Turns Grimmer For Kyiv |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-pokrovsk-donbas-war-offensive/33261303.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=Reuters }}&lt;/ref&gt; ដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[វេលីកាណូវ៉ូស៊ីលកា]] និងមួយភាគធំនៃក្រុង[[តូរ៉េតស្ក៍]] បើគិតត្រឹមចុងខែមករា។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=22 August 2025 |work=AP News }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 February 2025 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 2, 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-2-2025 |access-date=22 August 2025 |website=Institute for the Study of War }}&lt;/ref&gt;

==សមរភូមិប្រយុទ្ធ==
===សង្គ្រាមដែនអាកាស===
{{Main|សង្គ្រាមដែនអាកាសក្នុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}}
[[File:Kyiv after Russian shelling, 2022-10-10 (073).webp|thumb|ផ្លូវមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានីកៀវបន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីរុស្ស៊ី, ១០ តុលា ២០២២]]
សង្គ្រាមដែនកាសបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីថ្ងៃដំបូងនៃជម្លោះនេះមកម៉្លេះ។ ករណីវាយប្រហារដោយគ្រាប់មីស៊ីលរុស្ស៊ីជាច្រើនបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែនបូករួមទាំងតំបន់ខាងលិចនៃប្រទេសនេះផងដែរ។&lt;ref name=&quot;CriticalThreats&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ISW 4MAR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Rostov-Gazeta-2022-02-25&quot;&gt;{{Cite news |date=25 February 2022 |title=Ukrainian Armed Forces attacked Millerovo with Tochka-U |url=https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225073113/https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |archive-date=25 February 2022 |access-date=22 August 2025 |work=Rostov Gazeta}}&lt;/ref&gt;

គិតមកត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ កងកម្លាំងដែនអាកាសអ៊ុយក្រែនបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំងរុស្ស៊ីប្រមាណ ៥៥ គ្រឿង។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Insinna |first=Valerie |date=19 September 2022 |title=It took 'couple of months' to put US anti-radiation missiles on Ukrainian fighters, USAF reveals |url=https://breakingdefense.sites.breakingmedia.com/2022/09/it-took-couple-of-months-to-put-us-anti-radiation-missiles-on-ukrainian-fighters-usaf-reveals/ |access-date=22 August 2025 |website=Breaking Defense |archivedate=24 តុលា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231024222634/https://breakingdefense.com/2022/09/it-took-couple-of-months-to-put-us-anti-radiation-missiles-on-ukrainian-fighters-usaf-reveals/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; មកដល់ខែតុលា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបើកការវាយប្រហារលើគោលដៅហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងបំណងបំផ្លាញមន្ទីរនិងទីកន្លែងចែកចាយផ្គត់ផ្គង់ថាមពលអគ្គិសនីផ្សេងៗ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Meilhan |first1=Pierre |last2=Roth |first2=Richard |date=22 October 2022 |title=Ukrainian military says 18 Russian cruise missiles destroyed amid attacks on energy infrastructure |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/10/22/europe/russia-ukraine-war-intl-hnk/index.html |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt; ជាលទ្ធផលនៃការវាយប្រហារបែបនេះ ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនរាប់រយនាក់បានបាត់បង់ជីវិត&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 November 2022 |title=UN: Russian attacks on Ukraine's energy system have killed 77 civilians since Oct. 10 |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/news-feed/un-says-russian-attacks-on-ukraines-energy-system-have-killed-77-civilians-since-oct-10 |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt; និងរាប់លាននាក់ទៀតត្រូវរស់នៅដោយគ្មានអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ជាបណ្ដោះអាសន្នគិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២។&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Ukraine battles to restore power as millions face blackouts |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/24/ukraine-battles-to-restore-power-after-russia-damages-grid |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនជាច្រើនបានទៅធ្វើការវាយប្រហារនៅមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស[[ដ្យាហ្គីលេវ៉ា]]និង[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសអេនហ្កេលស៍-២|អេនហ្កេលស៍]]នៅភាគខាងលិចប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១០​​ នាក់ និងបំផ្លាញយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ទូប៉ូលេវ ទូ-៩៥|ទូ-៩៥]] ចំនួនពីរគ្រឿង។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three dead in explosions at Russian airbases |url=https://english.nv.ua/nation/three-dead-in-explosions-at-russian-air-bases-ukraine-war-news-50288864.html |access-date=22 August 2025 |website=english.nv.ua }}
* {{Cite news |date=26 December 2022 |title=Three killed in second attack on Engels base deep inside Russia |url=https://www.cnbc.com/2022/12/26/ukraine-war-explosions-reported-at-engels-airbase-deep-inside-russia.html |access-date=12 August 2025 |work=CNBC }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ុយក្រែនបានបើកដំណើរការ[[ប្រតិបត្តិការសម្បុកពីងពាង]]ដែលប្រើប្រាស់ដ្រូនវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសស្ថិតនៅជ្រៅក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ី។ ប្រតិបត្តិការនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជោគជ័យ&lt;ref name=&quot;z595&quot;&gt;{{cite news |last=Boffey |first=Daniel |title='He's a bulldog': the man behind the success of Ukraine's Operation Spiderweb |work=The Guardian |date=6 June 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/06/the-man-behind-the-success-of-ukraine-operation-spiderweb-russia |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt; ដោយអ៊ុយក្រែនបានអះអាងថាខ្លួនបានធ្វើឱ្យខូចខាត ឬបំផ្លាញទាំងស្រុងនូវយន្តហោះចម្បាំងតម្លៃថ្លៃៗរបស់រុស្ស៊ីចំនួន​ ៤១​ គ្រឿង ដែលក្នុងនោះរួមមានទាំងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រដែលរុស្ស៊ីធ្លាប់យកទៅវាយប្រហារតាមបណ្ដាទីប្រជុំជនអ៊ុយក្រែនផងដែរ។&lt;ref name=&quot;b319&quot;&gt;{{cite web |last=Bego |first=Katja |title=Ukraine's Operation Spider's Web is a game-changer for modern drone warfare. NATO should pay attention |website=Chatham House – International Affairs Think Tank |date=5 June 2025 |url=https://www.chathamhouse.org/2025/06/ukraines-operation-spiders-web-game-changer-modern-drone-warfare-nato-should-pay-attention |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt; បើយោងតាមរបាយការណ៍របស់អាមេរិកវិញបានបង្ហាញថាដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនបានវាយត្រូវយន្តហោះរុស្ស៊ីចំនួនតែ ២០ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ ដោយក្នុងនោះមាន ១០ គ្រឿងត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងស្រុង។&lt;ref name=&quot;s394&quot;&gt;{{cite news |first1=Phil |last1=Stewart |first2=Idrees |last2=Ali |title=Exclusive: Ukraine hit fewer Russian planes than it estimated, US officials say |work=Reuters |date=5 June 2025 |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-hit-fewer-russian-planes-than-it-estimated-us-officials-say-2025-06-04/ |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt; ប្រតិបត្តិការរបស់អ៊ុយក្រែនមួយនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានបង្កការខូតខាតជាទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដល់កងទ័ពជើងអាកាសរុស្ស៊ី។&lt;ref name=&quot;b759&quot;&gt;{{cite news |last=Gozzi| first=Laura| title=How Ukraine carried out daring 'Spider Web' attack on Russian bombers |work=BBC News |date=2 June 2025 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq69qnvj6nlo |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p895&quot;&gt;{{cite web |last=Bondar |first=Kateryna |title=How Ukraine's Operation &quot;Spider's Web&quot; Redefines Asymmetric Warfare |website=CSIS |date=3 June 2025 |url=https://www.csis.org/analysis/how-ukraines-spider-web-operation-redefines-asymmetric-warfare |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;t713&quot;&gt;{{cite news |title=Just how much damage did Ukraine do in its 'Spiderweb' drone attack on Russia? |work=NBC News | date=7 June 2025 |url=https://www.nbcnews.com/world/ukraine/ukraine-spiderweb-drone-attack-russia-kyiv-moscow-osint-satellite-rcna211381 |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;d975&quot;&gt;{{cite web |last1=Mazhulin | first1=Artem |last2=Holmes |first2=Oliver |last3=Swan |first3=Lucy |last4=Boulinier |first4=Laure |last5=Hecimovic | first5=Arnel |title=Operation Spiderweb: a visual guide to Ukraine's destruction of Russian aircraft |work=The Guardian |date=2 June 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/02/operation-spiderweb-visual-guide-ukraine-drone-attack-russian-aircraft |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

===ជម្លោះដែនទឹក===
[[File:Russian cruiser Moskva.jpg|thumb|នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ី ''[[ម៉ូស្គ៍វ៉ា]]'' នៃកងនាវាសមុទ្រខ្មៅ។ នាវានេះត្រូវបានអ៊ុយក្រែនប្រើមីស៊ីលប្រឆាំងនាវាបាញ់ពន្លិចនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២២]]
អ៊ុយក្រែនជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅជាប់[[សមុទ្រខ្មៅ]]ដែលមានច្រកចូលតាមច្រកសមុទ្រ[[បូស្បូរូស]] និង[[ដារដាណែល]] ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសតួកគី។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ តួកគីបានអនុវត្តតាម[[សន្ធិសញ្ញាម៉ុងទ្រុក]]ឆ្នាំ១៩៣៦ និងបានបិទច្រកសមុទ្រទាំងពីរនោះដើម្បីហាមឃាត់នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីដែលមិនបានចុះបញ្ជីនៅឯមូលដ្ឋានទឹកក្នុងសមុទ្រខ្មៅ ហើយត្រូវត្រឡប់ទៅចូលចតនៅកំពង់ផែដើមរបស់គេវិញ។ ជាក់ស្តែង តួកគីបានបដិសេធការឆ្លងកាត់នាវាកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីចំនួនបួនដែលរកឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រតួកគី]]។&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=Reuters |date=28 February 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 March 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=2 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |work=Al Jazeera |date=2 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ [[សេវាឆ្មាំព្រំដែនរដ្ឋអ៊ុយក្រែន]]បានប្រកាសថា នាវាកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមធ្វើការវាយប្រហារលើ[[កោះពស់ (សមុទ្រខ្មៅ)|កោះពស់]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ។&lt;ref&gt;{{cite tweet|date=25 February 2022|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មេសា 2022 |user=PokiRae_}}&lt;/ref&gt; នាវាចម្បាំងរបស់រុស្ស៊ីបានបាញ់គ្រាប់ជាច្រើនចូលទៅលើកោះនោះដោយកាំភ្លើងធំនៅលើនាវារបស់ពួកគេ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=2 មេសា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់​ពី​ការបាញ់ប្រហារ ទាហាន​រុស្ស៊ី​មួយ​ក្រុម​បាន​ចូលចត​នៅឆ្នេរកោះ ហើយក៏បានដណ្តើមកាន់កាន់យក​កោះ​ពស់បានដោយជោគជ័យ។&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |first=Elias |last=Visontay |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មេសា 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ រុស្ស៊ីបានចោទប្រកាន់អាមេរិកថាបានផ្ដល់ជំនួយស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ដល់កងកម្លាំងជើងទឹកអ៊ុយក្រែនដើម្បីឱ្យពួកគេងាយស្រួលកំណត់គោលដៅវាយប្រហារលើនាវារុស្ស៊ី។ អាមេរិកបានបដិសេដច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីនេះចោល។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Hodge |first1=Nathan |last2=Cotovio |first2=Vasco |last3=Lieberman |first3=Oren |date=26 February 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22#h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 February 2022 |work=CNN}}&lt;/ref&gt;

មកត្រឹមថ្ងៃទី៣ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែននៅទីក្រុងមិកូឡៃហ្វបានពន្លិចនាវាចម្បាំងប្រភេទ[[ហ្វ្រីហ្គាត]]របស់ខ្លួនឈ្មោះ ''[[ហ៊ឺធីម៉ន់ សាហៃដាចឈ្នី]]'' ដែលត្រូវជាមេនាវាធំរបស់កងទ័ពជើងទឹកអ៊ុយក្រែន ដើម្បីការពារកុំឱ្យនាវានេះធ្លាក់ទៅក្នុងដៃកងកម្លាំងរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |work=The Times |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=22 August 2025}}
* {{Cite news |date=4 March 2022 |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Фрегат України &quot;Гетьман Сагайдачний&quot; виведений з ладу |publisher=[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែន]] |url=https://mil.in.ua/uk/news/fregat-ukrayiny-getman-sagajdachnyj-vyvedenyj-z-ladu/ |access-date=22 August 2025 }}
* {{Cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |publisher=Interfax Ukraine |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនបាននិយាយថា នាវារបស់រុស្ស៊ីបានចូលចតនៅទីក្រុងប៊ែរឌានស្ក៍ ប៉ុន្តែត្រូវបានអ៊ុយក្រែនបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតកម្ទេចចោល។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-has-destroyed-large-russian-landing-ship-2022-03-24/ |title=Ukraine says it has destroyed a large Russian landing ship |first1=Pavel |last1=Polityuk |first2=Timothy |last2=Heritage |editor-first=Andrew |editor-last=Heavens |work=Reuters |date=24 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian220325&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CNN-Berdyansk&quot; /&gt; នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ [[អង្គការនាវាចរណ៍សមុទ្រអន្តរជាតិ]]នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (IMO) បានប្ដេជ្ញាស្វែងរកច្រកផ្លូវសមុទ្រមួយនៅសមុទ្រខ្មៅដើម្បីឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ចាកចេញពីកំពង់ផែអ៊ុយក្រែនដោយសុវត្ថិភាព។&lt;ref name=&quot;reuters-20220312&quot;&gt;{{Cite news |last=Saul |first=Jonathan |date=12 March 2022 |title=UN to work on safe corridor for ships stranded by Ukraine conflict |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-work-safe-corridor-ships-stranded-by-ukraine-conflict-2022-03-12/ |access-date=22 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូហ្វ]]បានអះអាងថា គោលនយោបាយរបស់អ៊ុយក្រែនក្នុងការបង្កប់មីនក្រោមទឹកនៅខាងក្រៅកំពង់ផែរបស់ខ្លួនគឺជាកត្តាមួយបណ្ដាលឱ្យកើតមានវិបត្តិនាំចេញស្បៀងអាហារទៅផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារពិភពលោក។ លោកបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា &quot;ប្រសិនបើទីក្រុងកៀវដោះស្រាយបញ្ហាមីននៅកំពង់ផែរបស់ខ្លួន នោះកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីនឹងធានាបើកផ្លូវដល់នាវាដឹកគ្រាប់ធញ្ញជាតិផ្សេងៗឱ្យឆ្លងកាត់ចេញទៅកាន់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេដោយរលូន&quot;។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 May 2022 |title=Lavrov said Russians would let through ships carrying grain if Ukraine demined ports |work=Yahoo! News |agency=Ukrainska Pravda |url=https://news.yahoo.com/lavrov-said-russians-let-ships-103100228.html |access-date=24 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា សារព័ត៌មាន ''CNBC'' បានរាយការណ៍ពីការបាញ់ប្រហារគ្រាប់មីស៊ីលដោយរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងកំពង់ផែក្រុងអូដេសារបស់អ៊ុយក្រែន។ ទង្វីរបស់រុស្ស៊ីនេះបានទទួលការថ្កោលទោសភ្លាមៗពីមេដឹកនាំនៃបណ្ដាប្រទេសនានានៅជុំវិញពិភពលោក ចំពេលដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសតួកគីទើបបានសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងនឹងគ្នានាពេលថ្មីៗទាក់ទិននឹងការបើកច្រករបៀងនៅដែនសមុទ្រសម្រាប់ការនាំចេញផលិតផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគផ្សេងៗទៀត។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 July 2022 |title=Russia, Ukraine seal grain deal in Istanbul |work=[[Le Monde]] |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/07/22/russia-ukraine-seal-grain-deal-in-istanbul_5991090_4.html |access-date=2 August 2022 }}
* {{Cite news |last=Macias |first=Amanda |date=23 July 2022 |title='He simply cannot be trusted:' World leaders slam Putin's attack on Odesa following sea corridor deal |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/07/23/world-leaders-slam-putins-attack-on-odesa-following-sea-corridor-deal.html |access-date=24 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

===កម្លាំងការពារប្រជាជនអ៊ុយក្រែន===
[[File:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03 (cropped).jpg|thumb|ប្រជាជនស៊ីវិលនៅកៀវកំពុងរៀបចំគ្រាប់បែកដប, ២៦​ កុម្ភៈ ២០២២]]
ជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនបានរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ដោយការស្ម័គ្រចិត្តចុះចូលជាមួយអង្គភាពការពារទឹកដី ផលិត[[គ្រាប់បែកដប]] បរិច្ចាគស្បៀងអាហារ សាងសង់របាំងការពារយោធា&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=3 មេសា 2022 |newspaper=The Washington Post |date=28 February 2022}}&lt;/ref&gt; និងជួយដឹកជញ្ជូនជនភៀសខ្លួន។ល។&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=3 មេសា 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 March 2022 |website=Vox}}&lt;/ref&gt; ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការអំពាវនាវពីទីភ្នាក់ងារដឹកជញ្ជូនអ៊ុយក្រែន ប្រជាជនស៊ីវិលបានរុះរើ ឬផ្លាស់ប្តូរផ្លាកសញ្ញាផ្លូវគោក សាងសង់របាំងបណ្តោះអាសន្ន និងបិទច្រកផ្លូវផ្សេងៗ។ របាយការណ៍តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានបង្ហាញអំពីបាតុកម្មតាមដងផ្លូវប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅក្នុងទឹកដីកាន់កាប់ ហើយជារឿយៗវាបានវិវត្តទៅជាជម្លោះពាក្យសម្ដី និងការប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយកងទ័ពរុស្ស៊ី។&lt;ref name=&quot;yes!&quot;&gt;{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=3 មេសា 2022 |work=YES! Magazine |date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt; នៅដើមខែមេសា ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមរត់ចូលតំបន់ព្រៃភាគខាងជើង និងខាងកើតនៃប្រទេសដើម្បីបង្កើតជាចលនាទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពានរបស់ពួកគេ។ យោធាអ៊ុយក្រែនក៏បានប្រកាសស្របៗដែរអំពីយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីបំពេញបន្ថែមកម្លាំងការពារទូទៅរបស់ខ្លួន។&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Motyl |first=Alexander J. |date=12 April 2022 |title=Russians Likely to Encounter Growing Guerrilla Warfare in Ukraine |url=https://foreignpolicy.com/2022/04/01/ukraine-russia-war-guerrilla-partisans-civilian-militia/ |magazine=Foreign Policy |access-date=25 August 2025}}&lt;/ref&gt;

ក្នុង​ករណី​ខ្លះ មនុស្ស​មួយចំនួនបានយកខ្លួនប្រាណរបស់គេទៅ​រារាំង​យានយន្ត​យោធា​រុស្ស៊ី ហើយវាជាវិធីសាស្ត្រមួយដែលបង្ខំឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រឡប់បកក្រោយវិញ។&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=3 មេសា 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=28 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=3 មេសា 2022 |work=The New York Times |date=5 March 2022}}&lt;/ref&gt; ប្រតិកម្មរបស់ទាហានរុស្ស៊ីចំពោះចលនាតស៊ូរបស់ជនស៊ីវិលគឺមានជាច្រើនទម្រង់ខុសៗគ្នាដូចជា ការចុះទៅចរចាជាមួយក្រុមបាតុករ&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt; ការបាញ់គំរាមទៅលើអាកាស ឬដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងហ្វូងមនុស្សតែម្ដង។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=3 មេសា 2022 |publisher=CNN |date=5 March 2022}}&lt;/ref&gt; នៅអំឡុងពេលឈ្លានពាន គេសង្កេតឃើញមានការចាប់ឃុំខ្លួនក្រុមបាតុករជនជាតិអ៊ុយក្រែនជាច្រើននាក់ ហើយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីការបាត់ខ្លួន ការប្រល័យជីវិត ការចាប់ធ្វើចំណាប់ខ្មាំង ការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទមកលើប្រជាជនអ៊ុយក្រែនដែលប្រព្រឹត្តដោយយោធារុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=The Economist |date=9 March 2022 |access-date=3 មេសា 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

គិតត្រឹមថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ លោកហ្សេឡេនស្គីបានបង្ហាញថា អ៊ុយក្រែនកំពុងមានសមាជិកយោធាចំនួន ៧០០,០០០ នាក់ ដែលបានកំពុងបំពេញកាតព្វកិច្ចប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 May 2022 |title=Zelensky: 700,000 soldiers defending Ukraine now. |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-700000-soldiers-defending-ukraine-now/ |access-date=25 August 2025}}&lt;/ref&gt; អាវុធ និងអង្គភាព​យោធាទាំងឡាយដែលអ៊ុយក្រែនធ្លាប់បានបញ្ជូនទៅក្នុង​បេសកកម្ម​រក្សា​សន្តិភាព​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដូច​ជាបេសកកម្ម[[ម៉ូនូស្កូ]]នៅ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​កុងហ្គោជាដើម ត្រួវបានថ្នាក់លើបញ្ជាឱ្យនាំចូលស្រុកវិញ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cyuzuzo |first=Samba |date=18 September 2022 |title=Ukraine troops leave DR Congo peacekeeping mission Monusco |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62945971 |access-date=25 August 2025}}&lt;/ref&gt;

==អន្តរាគមន៍ពីយោធាបរទេស==
{{Main|អន្តរាគមន៍បរទេសនៅក្នុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}}

===ជំនួយដល់អ៊ុយក្រែន===
[[File:Delivering military aid to Ukraine - detailed.svg|thumb|upright=1.5|{{center|'''ប្រទេសដែលបានបញ្ជូនជំនួយយោធាទៅអ៊ុយក្រែន'''}}{{legend|#0071b2|អាវុធធន់ធ្ងន់}}{{legend|#75abd0|អាវុធធន់ស្រាល}}{{legend|#67f03c|សម្ភារៈមិនប៉ះពាល់អាយុជីវិត}}{{legend|#feda77|ជំនួយក្រៅសម្ភារៈ}}{{legend|#893f9e|អ៊ុយក្រែន}}]]
ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ប្រទេសជាច្រើនបានសម្រចផ្ដល់ជំនួយយោធាដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនរួមមានគ្រឿងសព្វាវុធ បរិក្ខារ ការហ្វឹកហ្វឺន និងជំនួយភស្តុភារជាដើម។ ក្រោយពីរុស្ស៊ីបានចូលឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន បណ្ដាបស្ចិមប្រទេសនិងរួមទាំងប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតដែលមានទណ្ឌកម្មនៅលើរុស្ស៊ីស្រាប់ បានប្រកាសតម្លើងកម្រិតទណ្ឌកម្មសារជាថ្មីក្នុងគោលបំណងផ្ដួលសេដ្ឋកិច្ចរបស់រុស្ស៊ី។&lt;ref name=&quot;DA&quot;&gt;{{Cite web |last1=Melander |first1=Ingrid |last2=Gabriela |first2=Baczynska |date=24 February 2022 |title=EU targets Russian economy after 'deluded autocrat' Putin invades Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226002323/https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 August 2025 |website=Reuters}}
* {{Cite web |date=25 February 2022 |title=Western Countries Agree To Add Putin, Lavrov To Sanctions List |url=https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226005425/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 August 2025 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Funakoshi |first1=Minami |last2=Lawson |first2=Hugh |last3=Deka |first3=Kannaki |date=9 March 2022 |title=Tracking sanctions against Russia |url=https://graphics.reuters.com/UKRAINE-CRISIS/SANCTIONS/byvrjenzmve/ |access-date=25 August 2025 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ទណ្ឌកម្មដែលបានដាក់សង្កត់មកលើរុស្ស៊ីនោះបានចុចសម្ដៅទៅលើអ្នកនយោបាយ ធនាគារ អាជីវកម្ម ដំណូររូបិយវត្ថុ ការនាំចេញ និងការនាំចូលពីប្រទេសរុស្ស៊ីជាដើម។&lt;ref name=&quot;DA&quot; /&gt;

[[File:Fumio Kishida at the issuance of the Joint Declaration on Assistance to Ukraine at the 2023 NATO Summit (3).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]] និងមេដឹកនាំបស្ចិមប្រទេសនៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៣|ជំនួបកំពូលណាតូនៅទីក្រុងវីលនៀស]]ក្នុងថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣]]

ជំនួយយោធាអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនត្រូវបានសម្របសម្រួលតាមរយៈ[[ក្រុមទំនាក់ទំនងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន]] ដែលមានប្រទេសជាង ៥០ ចូលរួមដោយក្នុងនោះមាន[[រដ្ឋសមាជិកណាតូ|រដ្ឋជាសមាជិកទាំង ៣២]] របស់អង្គការ[[ណាតូ]]ផងដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO's response to Russia's invasion of Ukraine |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_192648.htm |access-date=25 August 2025 |website=[[ណាតូ]]}}&lt;/ref&gt; [[វិទ្យាស្ថានឃីលដើម្បីសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក|វិទ្យាស្ថានឃីល]]បានរកឃើញថាជំនួយបរទេសដែលមានតម្លៃស្មើនឹង ៣៨០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានបញ្ជូនទៅអ៊ុយក្រែននៅក្នុងចន្លោះខែមករា ឆ្នាំ២០២២​ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤។&lt;ref name=&quot;cnn-aid&quot;&gt;{{cite news|first1=Rachel|last1=Wilson|first2=Lou|last2=Robinson|first3=Henrik |last3=Pettersson|date=20 March 2024 |title=Ukraine aid: Where the money is coming from, in 4 charts |url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/world/ukraine-money-military-aid-intl-dg/index.html |work=CNN}}&lt;/ref&gt; ជំនួយទៅអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនមានប្រភពចេញពីប្រទេសនៅអឺរ៉ុប (ទាំងយោធា ហិរញ្ញវត្ថុ និងមនុស្សធម៌)។&lt;ref name=&quot;CNN US investment&quot;&gt;{{cite news |date=21 September 2023|last=Wolf|first=Zachary|title=$113 billion: Where the US investment in Ukraine aid has gone |url=https://edition.cnn.com/2023/09/21/politics/war-funding-ukraine-what-matters/index.html |work=CNN}}&lt;/ref&gt; ទន្ទឹមនឹងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាដល់អ៊ុយក្រែនច្រើនបំផុតបើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃ&lt;ref name=&quot;CNN US investment&quot;/&gt; ដោយចាត់ថវិកាប្រមាណ ១៧៥ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីជួយប្រទេសនេះ។&lt;ref name=&quot;CFR&quot;&gt;{{cite web |title=How Much U.S. Aid Is Going to Ukraine? |url=https://www.cfr.org/article/how-much-us-aid-going-ukraine |website=Council on Foreign Relations |date=27 September 2024}}&lt;/ref&gt; ក្នុងអំឡុងសប្តាហ៍ដំបូងនៃការឈ្លានពាន ប្រទេសសមាជិកណាតូបានផ្គត់ផ្គង់អាវុធប្រឆាំងរថក្រោះជាង ១៧,០០០ គ្រឿងដល់អ៊ុយក្រែន&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/03/12/us/politics/biden-ukraine-weapons.html |title=The White House approves $200 million in arms and equipment for Ukraine. |last=Schmitt |first=Eric |newspaper=The New York Times |date=12 March 2022 |access-date=13 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt; ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមីនា ចំនួននេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាបានកើនច្រើនជាង ២០,០០០ គ្រឿងទៅទៀត។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-begin-planning-more-troops-eastern-flank-after-russias-ukraine-invasion-2022-03-16/ |title=NATO vows more help for Ukraine, begins planning to adapt to 'new reality' |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Melander |first2=Ingrid |website=Reuters |date=17 March 2022 |access-date=13 មេសា 2022}}&lt;/ref&gt;

នៅដើមសង្គ្រាមឈ្លានពានដំបូង បណ្ដាប្រទេសគាំទ្រអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនបានអះអាងថាខ្លួននឹងមិនបញ្ជូនជំនួយជាកម្លាំងទ័ពទៅកាន់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនឡើយ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=LeBlanc |first=Paul |date=28 February 2022 |title=Why the US isn't sending troops into Ukraine |url=https://www.cnn.com/2022/02/27/politics/us-troops-ukraine-russia-what-matters/index.html |access-date=20 April 2022 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; មកដល់ឆ្នាំ២០២៤​ ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក[[អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង]]បាននិយាយពីលទ្ធភាពបញ្ជូនទ័ពទៅអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{cite web |work=The New York Times |date=26 February 2024 |title=Macron Does Not Rule Out Sending Western Troops to Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/02/26/world/europe/europe-ukraine-support-meeting.html |first1=Constant |last1=Méheut |first2=Aurelien |last2=Breeden}}&lt;/ref&gt;

រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីធ្លាប់បានគំរាមសងសឹកនឹងប្រទេសដែលបានផ្គត់ផ្គង់ជំនួយយោធាដល់អ៊ុយក្រែន ហើយបាននិយាយអះអាងទៀតថា អង្គការណាតូបានកំពុងប្រើប្រាស់អ៊ុយក្រែនដើម្បីវាយប្រហាររុស្ស៊ីដោយប្រយោល។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia accuses Nato of 'proxy war' in Ukraine as US hosts crucial defence summit |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/26/russia-accuses-nato-of-proxy-war-in-ukraine-as-us-hosts-crucial-defence-summit |work=The Guardian |date=26 April 2022}}&lt;/ref&gt; យោងតាមគរុសុភាអាមេរិកមួយគឺ​ ''Atlantic Council'' បានបកស្រាយបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីមិនបានបញ្ចេញសកម្មភាពអ្វីដើម្បីសងសឹកទៅលើបស្ចិមលោកដូចដែលខ្លួនបានអះអាងនោះទេ​ ទោះជាបស្ចិមលោកទាំងនោះបានប្រព្រឹត្តិលើសបន្ទាត់ក្រហមរបស់រុស្ស៊ីក៏ដោយ។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dickinson |first1=Peter |title=Putin is becoming entangled in his own discredited red lines |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putin-is-becoming-entangled-in-his-own-discredited-red-lines/ |work=Atlantic Council |date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ លោកពូទីនបាននិយាយថា ប្រសិនបើជំនួយយោធាទាំងប៉ុន្មានត្រូវកាត់ផ្ដាច់ នោះអ៊ុយក្រែននឹងមិនអាចតតាំងនឹងរុស្ស៊ីបានយូរឡើយ។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Putin says Ukraine would last 'a week' if Western military support stops |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/putin-says-ukraine-would-last-a-week-if-western-military-support-stops |work=Al Jazeera English |date=6 October 2023 |access-date=25 August 2025 |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216024122/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/putin-says-ukraine-would-last-a-week-if-western-military-support-stops |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===ជំនួយដល់រុស្ស៊ី===
[[File:Countries supplying military equipment to Russia during the 2022 Russian invasion.png|thumb|upright=1.5|
{{legend|#ffb0ca|ប្រទេសដែលបញ្ជូនអាវុធទៅរុស្ស៊ី}}
{{legend|#810000|រុស្ស៊ី}}
{{legend|#ffff00|អ៊ុយក្រែន}}]]
{{See also|ជំនួយគាំទ្ររុស្ស៊ីកំឡុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}}

ប្រទេស[[បេឡារុស]]បានអនុញ្ញាតឱ្យរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើការវាយលុក និងបាញ់មីស៊ីលរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 January 2023 |title=Lukashenko: Belarus willing to offer more help to Russia |work=[[AP News]] |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-politics-belarus-government-alexander-lukashenko-1124dbad889ccc6d269069e501a31fa6 |access-date=26 August 2025}}&lt;/ref&gt; ដែនអាកាសប្រទេសបេឡារុសធ្លាប់ត្រូវបានរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ ពិសេសសម្រាប់ប្រតិបត្តិការប្រព័ន្ធរ៉ាដា​រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីយន្តហោះចាប់រ៉ាដារបស់រុស្ស៊ីប្រភេទ [[បេរីហ្វ អា-៥០]] ត្រូវបានដ្រូនរបស់ក្រុមប្រឆាំងបេឡារុសបាញ់កម្ទេច។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 July 2024 |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Почему российские &quot;шахеды&quot; залетают в Беларусь и чем это опасно для Украины |url=https://www.bbc.com/russian/articles/crg51dr8lmqo |access-date=26 August 2025 |website=BBC News Русская служба }}&lt;/ref&gt; ដោយសារតែអន្តរាគមន៍ដ៏សកម្មរបស់បេឡារុសនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ អ្នកជំនាញមួយចំនួនក៏បានចាត់ទុកបេឡារុសជាសហភាគីសង្គ្រាមមួយផងដែរ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lozka |first=Katsiaryna |url=http://hdl.handle.net/1854/LU-01HGZF2NV7XH9AVKAZSP0VSVX3 |title=Between the hammer and the anvil : Belarus, its people, and Russia's war against Ukraine |date=2023 |isbn=978-83-67678-29-2 |volume=6 |publisher=Instytut Europy Środkowej |hdl=1854/LU-01HGZF2NV7XH9AVKAZSP0VSVX3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Putin's Strategic Failure |url=https://www.iiss.org/sv/online-analysis/survival-online/2022/04/putins-strategic-failure/ |access-date=26 August 2025 |website=IISS}}&lt;/ref&gt; ដែលខុសពីរដ្ឋមិនមែនសហភាគីសង្គ្រាម ពោលជារដ្ឋផ្ដល់ការគាំទ្រផ្សេងៗដោយប្រយោលដល់ភាគីសង្គ្រាម។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Humphreys |first1=Richard |last2=Paegļkalna |first2=Lauma |title=Combat Without Warfighting: Non-Belligerent Actors and the Russian Invasion of Ukraine |ssrn=4048994 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4048994}}&lt;/ref&gt; ក្រៅពីនេះ បេឡារុសក៏បានគាំទ្រដល់យោធារុស្ស៊ីតាមរយៈការផ្ដល់គ្រឿងសព្វាវុធ និងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ ហើយបើយោងតាម ''Armed Conflict Survey'' នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ បានឱ្យដឹងថា រុស្ស៊ីបានបញ្ជូនអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរមកបេឡារុស។&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Studies (IISS) |first=The International Institute for Strategic |url=https://books.google.com/books?id=Clc3EQAAQBAJ&amp;dq=%22Belarusian+territory+to+launch+ground+and+air+%22&amp;pg=PT145 |title=The Armed Conflict Survey 2024 |date=12 December 2024 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-040-33815-5 |page=82 }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ របាយការណ៍ចារកម្មយោធាអាមេរិកបានសន្មតថា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់កំពុងតែផ្តល់ដ្រូនសឹកប្រភេទ [[ដ្រូនស្ហាហែដ|ស្ហាហែដ]] និងសម្ភារៈផលិតផ្សេងៗដើម្បីបង្កើតរោងចក្រផលិតដ្រូនដល់ប្រទេសរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;
{{Cite web |date=9 June 2023 |title=White House says Iran is helping Russia build a drone factory east of Moscow for the war in Ukraine |url=https://www.sun-sentinel.com/2023/06/09/white-house-says-iran-is-helping-russia-build-a-drone-factory-east-of-moscow-for-the-war-in-ukraine-2/ |access-date=26 August 2025 |website=Sun Sentinel}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ របាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន ''Reuters'' បានចង្អុលបង្ហាញថា អ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជូនគ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទីកទៅឱ្យយោធារុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 February 2024 |title=Exclusive: Iran sends Russia hundreds of ballistic missiles |url=https://www.reuters.com/world/iran-sends-russia-hundreds-ballistic-missiles-sources-say-2024-02-21/ |access-date=26 August 2025 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; យោងតាមប្រភពពីអាមេរិកនិងអ៊ុយក្រែនបានឱ្យដឹងទៀតថា កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់បានមានវត្តមាននៅក្នុងឧបទ្វីបគ្រីមៀដោយដើរតួជាកម្លាំងជួរក្រោយចាប់បញ្ជាដ្រូនទៅវាយប្រហារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល ឬជនស៊ីវិលផ្ទាល់នៅអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Madhani |first1=Aamer |last2=Miller |first2=Zeke |date=21 October 2022 |title=US: Iranian troops in Crimea backing Russian drone strikes |url=https://apnews.com/article/government-and-politics-8b085070758120c31d421f68a65e4b14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503164518/https://apnews.com/article/government-and-politics-8b085070758120c31d421f68a65e4b14 |archive-date=3 May 2023 |access-date=26 August 2025 |publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Bailey |first3=Riley |last4=Howard |first4=Angela |last5=Kagan |first5=Frederick W. |date=25 November 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, November 25 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214005539/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-25 |archive-date=14 December 2023 |access-date=26 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War}}&lt;/ref&gt; [[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]]បានសន្មតស្មាន់ថា កម្លាំងអ៊ីរ៉ង់ទាំងនោះទំនងជាទាហានរបស់អង្គភាព[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]] ឬបុគ្គលដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអង្គភាពនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Bailey |first2=Riley |last3=Mappes |first3=Grace |last4=Barros |first4=George |last5=Kagan |first5=Frederick W. |date=12 October 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, October 12 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114103621/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 |archive-date=14 January 2024 |access-date=26 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |archivedate=14 មករា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114103621/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 }}&lt;/ref&gt; អាជ្ញាធរប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញបានប្រកាសក្ដែងៗច្រានចោលរាល់ការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាខ្លួនបានបញ្ជូនគ្រឿងសឹកទៅរុស្ស៊ីដើម្បីវាយប្រហារអ៊ុយក្រែន។&lt;ref name=&quot;CNN: Iran denies supplying Russia with weapons for use in Ukraine&quot;&gt;{{Cite news |last1=Kennedy |first1=Niamh |last2=Mahmoodi |first2=Negar |last3=Kottasová |first3=Ivana |last4=Raine |first4=Andrew |date=16 October 2022 |title=Iran denies supplying Russia with weapons for use in Ukraine |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/10/15/europe/iran-denies-supplying-russia-weapons-ukraine-intl-hnk/index.html |access-date=26 August 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912064217/https://edition.cnn.com/2022/10/15/europe/iran-denies-supplying-russia-weapons-ukraine-intl-hnk/index.html |archive-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt;

ប្រទេស[[កូរ៉េខាងជើង]]​បាន​ផ្គត់ផ្គង់​ឱ្យ​រុស្ស៊ី​នូវមីស៊ីលបាលីស្ទីក និង​គ្រាប់​ផ្លោង​ផ្សេងៗ ខណៈអាជ្ញាធរ​អាមេរិក​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ពីប្រភេទ ឬម៉ាក​អាវុធជាក់លាក់​មួយ​ណា​ទេ។ សំណល់កម្ទេចកម្ទីដែលបន្សល់ទុកពីមីស៊ីលដែលធ្លាក់នៅអ៊ុយក្រែននៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបង្ហាញពីបំណែកផ្នែកនៃមីស៊ីល[[ហាស៊ុង-១១ អា]] [[ហាស៊ុង-១១ បេ|១១ បេ]] និង[[កាអិន-២៥]]។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=Russia Got 7,500-Pound Rockets From North Korea—And Promptly Blew Up A Pair Of Ukrainian Supply Bases |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/01/05/russia-got-7500-pound-rockets-from-north-korea-and-promptly-blew-up-a-pair-of-ukrainian-supply-bases/?sh=208781e9363f |access-date=26 August 2025 |work=Forbes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Did Russia Fire North Korean Missiles At Ukraine? |url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-north-korea-war-missiles-kn-23/32765450.html |access-date=26 August 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}&lt;/ref&gt; នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែននិងកូរ៉េខាងត្បូងបានអះអាងថា វិស្វករកូរ៉េខាងជើងត្រូវបានគេបញ្ជូនមកកាន់សមរភូមិនៅអ៊ុយក្រែនដើម្បីជួយប្រតិបត្តិការបាញ់មីស៊ីលកូរ៉េខាងជើងទាំងនោះ ហើយពួកនោះក៏ត្រូវបាត់បង់ជីវិតខ្លះដែរ។&lt;ref name=&quot;The Guardian: North Korean Troops Deployed&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |last2=McCurry |first2=Justin |name-list-style=and |date=10 October 2024 |title=North Koreans deployed alongside Russian troops in Ukraine, sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/10/north-korea-engineers-deployed-russia-ukraine |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;k284&quot;&gt;{{cite news |last=Jochecová |first=Ketrin |date=8 October 2024 |title=North Korean soldiers are likely dying for Putin in Ukraine, Seoul says |url=https://www.politico.eu/article/north-korean-soldiers-are-likely-fighting-in-ukraine-seouls-defense-minister-says/ |access-date=26 August 2025 |work=Politico }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;a180&quot;&gt;{{cite web |last=Lee |first=Youkyung |date=9 October 2024 |title=North Korea Seen Likely to Send Troops to Ukraine to Aid Russia |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-10-09/north-korea-seen-likely-to-send-troops-to-ukraine-to-aid-russia |access-date=26 August 2025 |website=Bloomberg }}&lt;/ref&gt;

ក្រោយមកក្នុងខែដដែរ អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងមាន &quot;ការព្រួយបារម្ភ&quot; អំពីរបាយការណ៍ដែលបង្ហាញពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងកំពុងប្រយុទ្ធនៅអ៊ុយក្រែន។&lt;ref name=&quot;u147&quot;&gt;{{cite news |date=15 October 2024 |title=US concerned by reports of North Korean soldiers fighting for Russia |url=https://www.reuters.com/world/europe/us-concerned-by-reports-north-korean-soldiers-fighting-russia-2024-10-15/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;n959&quot;&gt;{{cite news |date=16 October 2024 |title=North Korean soldiers are training to fight for Russia, Ukraine says |url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-concerned-reports-north-korean-soldiers-fighting-for-russia-ukraine-rcna175640 |first1=Anastasiia |last1=Parafeniuk |first2=Mithil |last2=Aggarwal |access-date=26 August 2025 |work=NBC News }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;h428&quot;&gt;{{cite news |last=McCurry |first=Justin |date=16 October 2024 |title=North Korean troops for Russia's war in Ukraine: what we know so far |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/16/north-korean-troops-for-russias-war-in-ukraine-what-we-know-so-far |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt; ព័ត៌មានពីចារកម្មអ៊ុយក្រែនតាមរយៈលោកហ្សេឡេនស្គីបានជឿថា កូរ៉េខាងជើងបានកំពុងត្រៀមកម្លាំងទាហានប្រមាណ ១០,០០០ នាក់មកប្រយុទ្ធខាងរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Cecil |first=Nicholas |date=17 October 2024 |title=Putin military doubling 'kamikaze' drone attacks on Ukraine to 1,500 last month, say western officials |url=https://www.standard.co.uk/news/politics/vladimir-putin-ukraine-drone-attacks-russia-double-b1188508.html |newspaper=Evening Standard }}&lt;/ref&gt; ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងជើងវិញបានចេញមុខនិយាយថាគ្មានទាហានខ្លួនណាមួយត្រូវបានបញ្ជូនមកជួយប្រយុទ្ធជាមួយនឹងរុស្ស៊ីឡើយ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=22 October 2024 |title=North Korea UN representative denies Pyongyang sent troops to Russia |url=https://www.channelnewsasia.com/east-asia/north-korea-united-nations-represenative-denies-pyongyangg-troops-russia-4693886 |access-date=26 August 2025 |work=CNA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113011116/https://www.channelnewsasia.com/east-asia/north-korea-united-nations-represenative-denies-pyongyangg-troops-russia-4693886 |archive-date=13 November 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 October 2024 |title=North Korea UN representative denies Pyongyang sent troops to Russia |url=https://www.trtworld.com/asia/north-korea-un-representative-denies-pyongyang-sent-troops-to-russia-18223088 |access-date=26 August 2025 |work=TRT World |archive-date=4 ឧសភា 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504134050/https://www.trtworld.com/asia/north-korea-un-representative-denies-pyongyang-sent-troops-to-russia-18223088 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Denisova |first=Kateryna |date=22 October 2024 |title=North Korea denies sending troops to join Russia's war in Ukraine, dismisses 'groundless rumors' |url=https://kyivindependent.com/north-korea-denies-alleged-troops-sending-to-fight-russian-war-as-groundless-rumors/ |access-date=26 August 2025 |work=The Kyiv Independent }}&lt;/ref&gt;

អាមេរិកក្រោយមកបានអះអាងពីការបានរកឃើញភស្តុតាងដែលថាកូរ៉េខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានប្រមាណ ៣,០០០ នាក់ទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយទាហានទាំងនោះអាចត្រូវបានដឹកជញ្ជូនតាមនាវាកាលកំឡុងខែតុលា និងកំពុងហ្វឹកហាត់នៅមូលដ្ឋានយោធាចំនួនបីកន្លែងនៅភាគខាងកើតប្រទេសរុស្ស៊ី។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្ថែមទៀតថា ការបញ្ជូនទាហានកូរ៉េខាងជើងចូលរុស្ស៊ីបែបនេះអាចជាភស្តុតាងមួយកម្រិតទៀតដែលបញ្ជាក់ថាយោធារុស្ស៊ីពិតជាកំពុងមានបញ្ហាកង្វះកម្លាំងទាហានមែន។&lt;ref name=&quot;y335&quot;&gt;{{cite news |last=Phil Stewart |first=Hyonhee Shin |date=23 October 2024 |title=US says evidence shows North Korea has troops in Russia, possibly for Ukraine war |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korea-has-sent-3000-troops-russia-ukraine-war-south-korean-lawmakers-say-2024-10-23/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ប្រធានអង្គការណាតូ លោកម៉ាក រូតបានលើកបញ្ជាក់ពីរបាយការណ៍ចារកម្មអ៊ុយក្រែនថា ទាហានកូរ៉េខាងជើងនោះត្រូវបានបញ្ជូនមកតំបន់គូស្គ៍ដើម្បីគាំទ្រកងកម្លាំងរុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងទាហានវាយលុករបស់អ៊ុយក្រែន ខណៈមន្ទីរបញ្ចកោណបានរាយការណ៍ថាទាហានកូរ៉េខាងជើងប្រមាណ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកជួយរុស្ស៊ីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{cite news |date=29 October 2024 |title=Russia to deploy 10,000 North Korean troops against Ukraine within 'weeks', Pentagon says |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/29/russia-north-korean-troops-ukraine-war |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;i587&quot;&gt;{{cite news |last=Phil Stewart |first=Andrew Gray |date=28 October 2024 |title=No new limits on Ukraine's use of US arms if North Korea joins fight, Pentagon says |url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-chief-says-he-can-confirm-north-korean-troops-are-russias-kursk-2024-10-28/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;k484&quot;&gt;{{cite news |date=28 October 2024 |title=NATO, Pentagon confirm deployment of North Korean troops to Russia |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/28/nato-pentagon-confirm-deployment-of-north-korean-troops-to-russia |access-date=26 August 2025 |work=Al Jazeera }}&lt;/ref&gt;

[[File:Andrei Belousov and No Kwang-chol, 2024.jpg|thumb|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី លោក[[អាន់ឌ្រីយ បេឡូយូសូហ្វ]]ជាមួយនឹងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកូរ៉េខាងជើង លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ណូ ក្វាង់ឆឹល]], ២៩ វិច្ឆិកា ២០២៤]]

វត្តមានកូរ៉េខាងជើងនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រូវបានគេបញ្ជាក់ម្ដងហើយម្ដងទៀត ដូចនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងក្នុងសមរភូមិកាលថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា។&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 November 2024 |title=North Korean Soldiers Fighting in Kursk |url=https://fu.kyivpost.com/post/41862 |access-date=26 August 2025 |work=Kyiv Post }}&lt;/ref&gt; មកដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ទាំងក្រសួងការបរទេសអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូងបានបញ្ជាក់ស្របគ្នាថា កងទ័ពកូរ៉េខាងជើងបានចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែននៅតំបន់គូស្គ៍។&lt;ref name=&quot;r219&quot;&gt;{{cite web |date=13 November 2024 |title=US confirms North Korean troops joining Russia in combat against Ukraine |url=https://www.rfa.org/english/korea/2024/11/13/north-korea-us-kursk-confirm/ |first=Taejun |last=Kang |access-date=26 August 2025 |website=Radio Free Asia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;b215&quot;&gt;{{cite news |date=13 November 2024 |title=South Korea says North Korean soldiers are fighting Ukraine forces |url=https://www.reuters.com/world/europe/south-korea-says-north-korean-soldiers-are-fighting-ukraine-forces-2024-11-13/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;u951&quot;&gt;{{cite news |date=16 November 2024 |title=Language barriers and inexperience may hamper North Korean troops on Russia's battlefield |url=https://www.nbcnews.com/news/world/language-barriers-inexperience-may-hamper-north-korean-troops-russias-rcna177756 |first1=Stella |last1=Kim |first2=Mithil |last2=Aggarwal |access-date=26 August 2025 |work=NBC News }}&lt;/ref&gt; ថ្វីបើគណៈនាយកចារកម្មអ៊ុយក្រែនបានពោលថា កងទ័ពកូរ៉េខាងជើងទំនងជាមិនប្រឡូកវាយជាមួយអ៊ុយក្រែន ហើយកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលហ្វឹកហ្វាត់នៅឡើយក្ដី&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 December 2024 |title=2,000 North Korean Troops Led by 3 Generals Join Russians Against Ukraine – Intel |url=https://www.kyivpost.com/post/43184 |access-date=26 August 2025 |work=Kyiv Post }}&lt;/ref&gt; ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ អាមេរិក​បានរកឃើញថាមានទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​មួយចំនួនត្រូវ​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​នៃតំបន់គូស្គ៍។&lt;ref&gt;{{Cite news |title=North Korean troops killed in combat against Ukraine for first time, Pentagon says |url=https://www.reuters.com/world/north-korean-troops-killed-combat-against-ukraine-first-time-pentagon-says-2024-12-16/ |work=Reuters }}&lt;/ref&gt; ពីរថ្ងៃក្រោយមកនៅថ្ងៃទី១៨ គេបានប៉ាន់ប្រមាណថាចំនួនទាហានកូរ៉េខាងជើងដែលបានស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមមកទល់បច្ចុប្បន្នអាចឈានដល់ខ្ទង់រយ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 December 2024 |title=A couple hundred North Korean troops killed, wounded in battles with Ukrainian forces |url=https://apnews.com/article/north-korea-ukraine-casualties-kursk-russia-a1207ba61ded5061f721ffa0f0650851 |access-date=26 August 2025 |work=AP News }}&lt;/ref&gt; ខណៈប្រភពពីកូរ៉េខាងត្បូងបានរាយការណ៍មានទាហានកូរ៉េខាងជើងប្រមាណ ១០០ នាក់បានស្លាប់ និង ១,០០០ នាក់បានរងរបួស។&lt;ref&gt;{{Cite news |title=At least 100 North Koreans dead in Ukraine war, says South Korea |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2ezx258xzo |access-date=26 August 2025 |work=BBC News |date=19 December 2024 }}&lt;/ref&gt;

នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានកូរ៉េខាងជើងចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនកំឡុងពេលប្រយុទ្ធនៅអូប្លាសគូស្គ៍។ របាយការណ៍​ស៊ើប​អង្កេត​ពីទាហានទាំងពីរនោះបានបង្ហាញ​ឱ្យឃើញថា ទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ដែលបានបញ្ជូនមករុស្ស៊ី ត្រូវ​បាន​​ទទួល​ឯកសារ​យោធាក្លែងក្លាយ ដែលក្នុងនោះវាបាន​បញ្ជាក់​ថា​ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​រុស្ស៊ី​ដែល​មក​ពី​តំបន់[[ទូវ៉ា]]។&lt;ref name=&quot;nk-soldiers-captured&quot;&gt;{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=Suicides, new tactics and propaganda iPads: details from captured North Koreans expose new foe in Ukraine |work=The Guardian |date=18 January 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/18/suicides-new-tactics-and-propaganda-ipads-details-from-captured-north-koreans-expose-new-foe-in-ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119023832/https://www.theguardian.com/world/2025/jan/18/suicides-new-tactics-and-propaganda-ipads-details-from-captured-north-koreans-expose-new-foe-in-ukraine |archive-date=19 January 2025 |access-date=26 August 2025}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ អគ្គសេនាធិការចម្រុះនៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានចេញសេចក្ដីថ្លែងការថា កូរ៉េខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានចំនួន ៣,០០០ នាក់បន្ថែមនៅដើមឆ្នាំនេះ រួមជាមួយនឹងគ្រឿងសព្វាវុធយោធាផ្សេងៗដូចជាគ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទីករយៈចម្ងាយខ្លីជាដើម ដើម្បីមកជួយគាំទ្រដល់កងកម្លាំងប្រទេសរុស្ស៊ី។ យោងតាមប្រភពពីកូរ៉េខាងត្បូងដដែរ ទាហានកូរ៉េខាងជើងសរុបប្រមាណ​ ១១,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយក្នុងនោះមានប្រមាណ ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឬរងរបួសនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។&lt;ref&gt;{{cite news |last=Harvey |first=Lex |title=North Korea has sent 3,000 more soldiers to bolster Russia's war on Ukraine, South Korea says |work=CNN |date=27 March 2025 |url=https://edition.cnn.com/2025/03/27/europe/north-korea-russia-ukraine-soldiers-intl-hnk/index.html#:~:text=The%20reinforcements%2C%20sent%20in%20January,in%20combat%2C%20according%20to%20Seoul |access-date=26 August 2025 }}&lt;/ref&gt; ក្នុងខែដដែរនោះ រុស្ស៊ីបានចេញទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងអំពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងដែលបានបញ្ជូនមកជួយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតំបន់គូស្គ៍ ដោយឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ឈ្មោះ [[វ៉ាឡេរី យេរ៉ាស៊ីមូហ្វ]] បានសម្តែងជាការដឹងគុណពិសេសចំពោះកងទ័ពកូរ៉េខាងជើងដែលបានជួយ &quot;រំដោះតំបន់ព្រំដែនគូស្គ៍&quot;។&lt;ref name=&quot;x755&quot;&gt;{{cite news |last=Munster |first=Ben |title=Russia claims complete 'liberation' of Kursk, admits North Korea assistance |work=Politico |date=26 April 2025 |url=https://www.politico.eu/article/kremlin-claims-complete-liberation-kursk-admits-north-korea-assistance-ukraine-war/ |access-date=26 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

==វិនាសកម្ម==
{{Further|វិនាសកម្មក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន#សង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)}}
[[File:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|រូបថតនៃទាហានអ៊ុយក្រែនដែលបានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]
[[File:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|សាកសពទាហានរុស្ស៊ីនៅក្បែររថពាសដែក​ជាប់ស្លាកសញ្ញា [[Z (និម្មិតសញ្ញាយោធា)|Z]]]]
[[File:Російські війська убили дітей в Охтирці.jpg|thumb|ជនរងគ្រោះស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនបន្ទាប់ពីគ្រប់ផ្លោងរុស្ស៊ីចំនួនពីរគ្រាប់បានធ្លាក់ចំអគារសាលាមត្តេយ្យមួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[អូសទ្រារីកា]] បង្កឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៥០​ នាក់ត្រូវចូលសង្គ្រោះក្នុងមន្ទីរពេទ្យ]]
ទាំងប្រភពពីរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនសុទ្ធតែបានពន្លើសនិងបំប៉ោងចំនួនអ្នកស្លាប់នៃទាហានខាងភាគីសត្រូវគ្នារៀងៗខ្លួនក្នុងគោលបំណងលើកទឹកចិត្តទៅដល់កងកម្លាំងជួរមុខរបស់ពួកគេ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}&lt;/ref&gt; យោងទៅតាមឯកសារអាមេរិកដែលបែកធ្លាយបានឱ្យដឹងថា &quot;ការរាយការណ៍បន្ទាបចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសនៅក្នុងប្រព័ន្ធ [រុស្ស៊ី] បានបញ្ជាក់អំពី 'ការស្ទាក់ស្ទើរ' របស់អង្គភាពយោធាជួរមុខក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានអាក្រក់ដល់បញ្ជាការថ្នាក់លើ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}&lt;/ref&gt; ស្រដៀងគ្នានេះដែរ សារព័ត៌មានក្នុងស្រុករុស្ស៊ីក៏បានឈប់ផ្សព្វផ្សាយរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់របស់ទាហានរុស្ស៊ីផងដែរ។&lt;ref name=&quot;fortune&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=26 August 2025 }}
* {{Cite news |last=Roth |first=Andrew |date=22 March 2022 |title=How many Russian soldiers have died in the war in Ukraine? |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/22/how-many-russian-soldiers-died-ukraine-losses |access-date=26 August 2025 }}&lt;/ref&gt; រុស្ស៊ីក៏ដូចជាអ៊ុយក្រែនសុទ្ធតែធ្លាប់បានទទួលស្គាល់នូវវិនាសកម្មយោធាដ៏ &quot;ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់&quot; និង &quot;ធ្ងន់ធ្ងរ&quot; នៅឯសមរភូមិជួរមុខ។&lt;ref name=&quot;tragedy&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2022 |title=Russia admits 'significant losses of troops' in Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/8/we-have-significant-losses-and-its-a-huge-tragedy-kremlin |access-date=26 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;untilwarends&quot;&gt;{{Cite news |date=29 March 2022 |title=Ukraine not to reveal own military death toll until war ends |work=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3443116-ukraine-not-to-reveal-own-military-death-toll-until-war-ends.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66581217 |title='Dying by the dozens every day' – Ukraine losses climb |date=29 August 2023 |work=BBC News |access-date=26 August 2025 }}&lt;/ref&gt;

ជាក់ស្ដែង ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមទាំងយោធានិងស៊ីវិលគឺមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានជាក់លាក់ត្រឹមត្រូវមួយរយភាគរយឡើយ។&lt;ref&gt;
{{Cite news |last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=26 August 2025 }}
* {{Cite news |date=17 March 2022 |title=As Russian Troop Deaths Climb, Morale Becomes an Issue, Officials Say |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/16/us/politics/russia-troop-deaths.html |url-status=live |access-date=26 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316225152/https://www.nytimes.com/2022/03/16/us/politics/russia-troop-deaths.html |archive-date=16 March 2022 }}&lt;/ref&gt; ទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន ''AFP'' បានរាយការណ៍ថាទាំងខ្លួន និងអ្នកសង្កេតការណ៍ជម្លោះឯករាជ្យផ្សេងឯទៀតគឺមានការលំបាកខ្លាំងណាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពអះអាងចំនួនទាហានស្លាប់ពីភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ហើយតែងមានការសង្ស័យអំពីការបំប៉ោងចំនួនទាហានស្លាប់ដោយភាគីទាំងពីរនៅក្នុងប្រភពទាំងនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=26 August 2025 }}&lt;/ref&gt; នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ គម្រោងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរុស្ស៊ីឯករាជ្យមួយឈ្មោះ ''iStories'' តាមរយៈប្រភពដ៏ជិតស្និទ្ធនឹងវិមានក្រឹមឡាំង បានរាយការណ៍ថា ទាហានរុស្ស៊ីជាង ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត រងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ ឬបានបាត់ខ្លួន។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}&lt;/ref&gt;

ខណៈពេលដែលករណីស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអាចងាយសន្និដ្ឋានបានដោយផ្អែកលើប្រភពមួយចំនួនដូចជា រូបភាពផ្កាយរណបជាដើម តែផ្ទុយមកវិញ ករណីស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលគឺពិបាកនឹងវាស់វែងសន្និដ្ឋានណាស់។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានប្រាប់សារព័ត៌មាន CNN ថា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនរាប់ម៉ឺននាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយលោកសង្ឃឹមថាចំនួនអ្នកស្លាប់ទាំងអស់នោះនឹងមិនកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់ចុះ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=27 August 2025}}&lt;/ref&gt; គិតមកត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ជនជាតិអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២០,០០០ នាក់ត្រូវពិការដៃជើងដោយសារសង្គ្រាម។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=27 August 2025 |website=The Times}}&lt;/ref&gt; ក្រោយការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនជឿថាមនុស្សយ៉ាងច្រើន ២០,០០០ នាក់អាចត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yuhas |first=Alan |date=24 August 2022 |title=Thousands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=27 August 2025 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=26 August 2025}}&lt;/ref&gt;  ខណៈគេនៅប្រទះរកឃើញសាកសពមនុស្សជាបន្តបន្ទាប់គិតមកត្រឹមខែកញ្ញា​ ឆ្នាំ២០២២។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |work=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=27 August 2025}}&lt;/ref&gt; អភិបាលក្រុងមួយនេះបានថ្លែងថា ជនស៊ីវិលជាង ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតកំឡុងពេលរុស្ស៊ីបានឡោមព័ទ្ធវាយម៉ារីអ៊ូប៉ូល ប៉ុន្តែចំនួនជាក់ស្ដែងអាចមានរហូតដល់ទៅជាង ២០,០០០ នាក់ឯណោះ ខណៈកងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានដឹកជញ្ជូននាំយកគ្រឿងបូជាសពចល័តមកជាមួយពួកគេពេលចូលគ្រប់គ្រងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។&lt;ref&gt;{{cite news |publisher=PBS |title=Over 10,000 civilians killed in Mariupol siege, mayor says |date=11 April 2022 |url=https://www.pbs.org/newshour/world/over-10000-civilians-killed-in-mariupol-siege-mayor-says |access-date=27 August 2025|first1=Yuras|last1=Karmanau|first2=Adam|last2=Schreck|first3=Cara|last3=Anna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 August 2025 |work=The Japan Times }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=27 August 2025 |website=C.D. Howe Institute}}&lt;/ref&gt; ការស៊ើបអង្កេតដោយសារព័ត៌មាន ''AP'' ចាប់ពីចុងឆ្នាំ២០២២ បានប៉ាន់ប្រមាណតួលេខជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ថាមានរហូតដល់ ៧៥,០០០ នាក់ ដោយនេះគ្រាន់តែជាតួលេខរាប់ត្រឹមក្នុងតំបន់ទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Cost of War to Ukraine |url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/cost-war-ukraine |access-date=27 August 2025 |website=The Royal United Services Institute for Defence and Security Studies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=27 August 2025 |work=AP News}}&lt;/ref&gt; ទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន ''AFP'' វិញបានចេញផ្សាយថា &quot;ចន្លោះគម្លាតដ៏ធំមួយក្នុងការរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសគឺកើតចេញពីកង្វះខាតព័ត៌មានពីទីកន្លែងដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី ដូចជាទីក្រុងកំពង់ផែម៉ារីអ៊ូប៉ូលជាដើម ដែលគេជឿថាជនស៊ីវិលរាប់ម៉ឺននាក់បានស្លាប់នៅទីនោះ&quot;។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 June 2023 |title=10,368: The incomplete count of Ukraine's civilian dead |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230606-10-368-the-incomplete-count-of-ukraine-s-civilian-dead |access-date=27 August 2025 |publisher=Agence France-Presse republished in France 24}}&lt;/ref&gt; [[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]] (OHCHR) បានរាយការណ៍បង្ហាញពីចំនួនទិន្នន័យអ្នកស្លាប់ស៊ីវិលស្រដៀងៗគ្នា ហើយគេជឿថាចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសពិតប្រាកដក្នុងចំណោមប្រជាជនស៊ីវិលគឺមានចំនួនខ្ពស់ជាងទិន្នន័យដែលគេនិយមប្រើបច្ចុប្បន្ន។&lt;ref name=&quot;OHCHR sep&quot;&gt;{{Cite web |date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=[[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]]}}&lt;/ref&gt;

ទាហានរុស្ស៊ីប្រមាណ ១,២០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឬរបួសនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនជារៀងរាល់ថ្ងៃ បើរាប់ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt; ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ១,៥០០ នាក់នៅក្នុងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំ២០២៤ ដោយបូកសរុបចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសក្នុងខែវិច្ឆិកានោះគឺមានរហូតដល់ទៅ ៤៥,៦៩០ នាក់។&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}&lt;/ref&gt; កាសែត ''Newsweek'' បានប៉ាន់ប្រមាណថា ថ្ងៃដែលឆក់យកជីវិតទាហានរុស្ស៊ីច្រើនបំផុតគឺស្ថិតនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ នោះឯង ដោយមានទាហានរុស្ស៊ីស្លាប់ចំនួន ១,៩៥០ នាក់ ដែលនេះជាចំនួនលើសពីអត្រាកំណើតបុរសប្រចាំថ្ងៃជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីទៅទៀត (១,៨៣៦)។&lt;ref&gt;{{cite news |work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}&lt;/ref&gt; សារព័ត៌មាន ''Meduza'' ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេស[[ឡេតូនី]]បានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីសរុបចំនួន ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បងជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន បើគិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤។&lt;ref&gt;{{cite news |work=Meduza |title=120,000 dead and counting A new estimate from Meduza and Mediazona shows the rate of Russian military deaths in Ukraine is only growing |date=5 July 2024 |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/05/a-new-estimate-from-meduza-and-mediazona-shows-the-rate-of-russian-military-deaths-in-ukraine-is-only-growing}}&lt;/ref&gt;

សង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនដោយរុស្ស៊ីនេះបានក្លាយជាសង្រ្គាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប បើរាប់ចាប់ពីរយៈពេល ៨០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt; ដោយវាបានឡើងវ៉ាដាច់[[សង្គ្រាមបូស្នី]]ទៅទៀត។ អត្រាមរណភាពជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនកាលពីឆ្នាំ២០២០ គឺ ៨.៧/១០០០ នាក់ ហើយមកដល់ឆ្នាំ២០២៤ វាបានហក់ឡើងដល់ ១៨.៦ ដែលនាំឱ្យអ៊ុយក្រែនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខមួយក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានអត្រាមរណភាពខ្ពស់បំផុតនៅលើលោក។ ចំពោះរុស្ស៊ី អត្រាមរណភាពបានរំកិលឡើងដល់ចំណាត់ថ្នាក់លេខប្រាំបួន ពោលគឺមាន ១៤/១០០០ នាក់។&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annual death rate from all causes, 1980 to 2021 — Ukraine |url=https://ourworldindata.org/grapher/age-standardized-deaths-from-all-causes?tab=chart&amp;country=~UKR |work=Our World in Data |access-date=27 August 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Country Comparisons — Death rate |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |work=The World Factbook |archive-url=https://archive.today/20240913084439/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |access-date=27 August 2025 |archive-date=13 September 2024 |archivedate=7 តុលា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251007081954/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+ទិន្នន័យចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសដែលមានប្រភពផ្ទៀងផ្ទាត់ច្បាស់លាស់
|-
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; |ចំនួន
! scope=&quot;col&quot; |រយៈពេល
! scope=&quot;col&quot; |ប្រភព
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''ប្រជាជនស៊ីវិលនៅអ៊ុយក្រែន'''
|'''១៤,១១៦''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង '''៣៦,៤៨១''' នាក់បានទទួលរងរបួស{{refn|group=ស|ជនស៊ីវិលបរទេសយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៧៦ មកពី ២៥ ប្រទេសត្រូវបានគេរាយការណ៍បញ្ជាក់ថាស្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។}}
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣១​ សីហា ២០២៥
|អង្គការសហប្រជាជាតិ ([[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស|ការិយាល័យសិទ្ធិមនុស្ស]])&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Civilian casualties in Ukraine reach three-year high in June, UN human rights monitors say {{!}} UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine |url=https://ukraine.ohchr.org/en/Civilian-casualties-in-Ukraine-reach-three-year-high-in-June-UN-human-rights-monitors-say |access-date=27 August 2025 |website=ukraine.ohchr.org }}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|'''ប្រជាជនស៊ីវិលរុស្ស៊ី'''
|'''៣៩៤''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (នៅ[[រុស្ស៊ីប៉ែកអឺរ៉ុប|រុស្ស៊ីភាគខាងលិច]])
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២៥ ធ្នូ ២០២៤
|[[7x7 (គេហទំព័រ)|7x7]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 August 2023 |title=Список жертв войны в российских регионах |url=https://semnasem.org/articles/2023/08/01/spisok-zhertv-vojny-v-rossijskih-regionah|publisher=[[7x7 (គេហទំព័រ)|7x7]]}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|'''កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែន'''
|'''៧០,៩៣៥''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=27 August 2025 |website=dw.com }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''៦៤,៩៩៥''' នាក់បានបាត់ខ្លួន និង '''៦,០៨៧''' នាក់ត្រួវបានចាប់ខ្លួន
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២១​ ឧសភា ២០២៥
|UALosses project&lt;ref name=&quot;UALosses&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=21 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''&lt;br /&gt;(ដោយមិនរាប់បញ្ចូលកងកម្លាំងដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍)
|'''១៤៥,២៥៨''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៧ វិច្ឆិកា ២០២៥
|សារព័ត៌មាន BBC​ ភាសារុស្ស៊ី និង Mediazona&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/c15ldx4v0g8o |title=11 тысяч погибших за время переговоров о мире: что мы знаем о потерях России в Украине к концу августа|date=22 August 2025 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250822083257/https://www.bbc.com/russian/articles/c15ldx4v0g8o |archive-date=22 August 2025 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{Cite news |title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=27 August 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''&lt;br /&gt;(បូករួមទាំងកងកម្លាំងដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍)
|'''២១,០០០–២៣,៥០០''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ កញ្ញា ២០២៤
|សារព័ត៌មាន BBC​ ភាសារុស្ស៊ី&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;/&gt;
|}
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+ទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួស
|-
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; |ចំនួន
! scope=&quot;col&quot; |រយៈពេល
! scope=&quot;col&quot; |ប្រភព
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែន
|'''១២,០០០''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត (បញ្ជាក់រួច),&lt;br /&gt;'''១៦,០០០+''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន{{refn|group=ស|ប្រជាជនស៊ីវិលខ្លះត្រូវបានគរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតកំឡុងពេលត្រូវជាប់ឃុំឃាំងនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thousands of Ukrainian civilians lost in hellish archipelago of Russian jails |url=https://news.sky.com/story/thousands-of-ukrainian-civilians-lost-in-hellish-archipelago-of-russian-jails-13368705 |date=16 May 2025 |website=Sky News }}&lt;/ref&gt; ក្នុងនោះមានដូចជាអ្នកសារព័ត៌មានអ៊ុយក្រែនម្នាក់គឺ [[វិចតូរីយ៉ា រ៉ូចឆិនណា]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 April 2025 |title=Ukraine brings back body of journalist Viktoriia Roshchyna tortured in Russian captivity, official says |url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-back-body-of-journalist-viktoriia-roshchyna/ |access-date=28 August 2025 |website=The Kyiv Independent }}&lt;/ref&gt;}}
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៧ មិថុនា ២០២៤&lt;br /&gt;២៤ កុម្ភៈ ២០២២ –​ ១៦ ធ្នូ ២០២៤
|អ៊ុយក្រែន&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.president.gov.ua/en/news/lishe-vstanovlennya-spravedlivogo-miru-ta-prityagnennya-agre-91613|title=Only the Establishment of a Just Peace and Holding the Aggressor to Account will Stop Russia's War Crimes in Ukraine – a Separate Discussion on the Humanitarian Dimension of the War Was Held at the Peace Summit|date=17 June 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/12/16/7489343/|title=Over 16,000 Ukrainian civilians held captive in Russia – Ukraine's ombudsman|date=16 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''២,៨៨៣''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត, '''៨,២៦០''' នាក់បានទទួលរងរបួស&lt;br /&gt;(ក្នុងតំបន់លូហ្កានស្ក៍ និងដូណេតស្ក៍)
|១៧​ កុម្ភៈ ២០២២ – ២២ ធ្នូ ២០២៤
|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍{{refn|group=ស|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍បានអះអាងថាប្រជាជនស៊ីវិលចំនួន ១,៧៩៩ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និង ៦,៩០២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនចន្លោះពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ដល់ថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤&lt;ref&gt;
* {{cite web |date=30 December 2022|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី)​ Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 24 по 30 декабря 2022 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-24-po-30-dekabrya-2022-g/}}
* {{cite web |date=9 January 2024|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 25 по 31 декабря 2023 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-25-po-31-dekabrya-2023-g/}}
* {{cite web |date=22 December 2024|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 16 по 22 декабря 2024 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-16-po-22-dekabrya-2024-g/}}
&lt;/ref&gt; ដោយក្នុងនោះមាន ៨ នាក់បានស្លាប់ និង ២៣ នាក់បានរងរបួសនៅចន្លោះថ្ងៃទី១ ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២&lt;ref name=&quot;ombudsman1&quot;&gt;{{Cite web |date=12 February 2022 |title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 |url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/ |access-date=28 August 2025 |website=Human Rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic}}&lt;/ref&gt; ដូច្នេះចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសកំឡុងពេលសង្គ្រាមឈ្លានពានមាន ១,៧៩១ (ស្លាប់) និង ៦,៨៧៩ (របួស)។}} និងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2023 |title=3,200 LPR civilians killed as a result of Kiev's aggression since 2014 - ombudsperson |website=lug-info.com |url=https://lug-info.com/en/news/3-200-lpr-civilians-killed-as-a-result-of-kiev-s-aggression-since-2014-ombudsperson |access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 December 2023 |title=Kiev artillery attacks claim 72 lives in LPR over year, 268 people wounded - ombudsperson |website=lug-info.com |url=https://lug-info.com/en/news/kiev-artillery-attacks-claim-72-lives-in-lpr-over-year-268-people-wounded-ombudsperson}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''ប្រជាជនស៊ីវិលរុស្ស៊ី'''
|'''៦២១''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រាប់ទាំងឧបទ្វីប[[គ្រីមៀ]]), '''៧៨៩''' នាក់បានបាត់ខ្លួន
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៩ ឧសភា ២០២៥
|រុស្ស៊ី&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 May 2025 |title=Ukrainian Attacks Have Killed 600 Russian Civilians Since Full-Scale Invasion, Chief Investigator Claims |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/05/19/ukrainian-attacks-have-killed-600-russian-civilians-since-full-scale-invasion-chief-investigator-claims-a89131}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author=The Moscow Times | title=Over 350 People Killed and Nearly 800 Still Missing in Kursk Region After Ukrainian Incursion, Prosecutor Says | website=The Moscow Times | date=28 May 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/05/27/over-350-people-killed-and-nearly-800-still-missing-in-kursk-region-after-ukrainian-incursion-prosecutor-says-a89232 | access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |'''កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែន'''
| '''៨០,០០០''' នាក់់បានបាត់បង់ជីវិត, '''៤០០,០០០''' នាក់បានរងរបួស
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – មុនកញ្ញា ២០២៤
|ទស្សនាវដ្តី [[ដឹវលស្ទ្រីតជឺរណល|WSJ]] បានដក់ស្រងទិន្នន័យនេះ&lt;br /&gt;ចេញពីប្រភពសម្ងាត់មួយរបស់អ៊ុយក្រែន&lt;ref name=&quot;WSJ-Casualties&quot; /&gt;
|-
|'''៦០,០០០–១០០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, '''៤០០,០០០''' នាក់បានរងរបួស
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២៦ វិច្ឆិកា ២០២៤
|ទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានដោយ ''[[ដឹអ៊ីកូណូមីស្ត|The Economist]]''&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2024/11/26/how-many-ukrainian-soldiers-have-died |newspaper=The Economist |date=26 November 2024 |title=How many Ukrainian soldiers have died? |access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''៥០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/vtrati-ukrajini-u-viyni-proti-rf-zaluzhniy-zayaviv-shcho-vtrati-ukrajinskoji-armiji-ye-kritichnimi-50495727.html |website=[[សំឡេងថ្មីនៃអ៊ុយក្រែន|The New Voice of Ukraine]] |date=6 March 2025 title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Залужний заявив, що втрати України у війні досягли критичної межі, та назвав причини |trans-title= }}&lt;/ref&gt; '''៣៨០,០០០''' នាក់បានរងរបួស,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 February 2025 |title=Over 46,000 Ukrainian soldiers killed since start of Russia's full-scale war, Zelensky says |url=https://kyivindependent.com/over-46-000-ukrainian-soldiers-killed-since-start-of-war-zelensky-says/ |work=The Kyiv Independent |first=Kateryna |last=Hodunova }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''៥៦,៧០០''' នាក់បានបាត់ខ្លួន,{{refn|group=ស|name=missing|៦៣,០០០ នាក់បានបាត់ខ្លួន បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥។&lt;ref&gt;{{cite news |date=17 February 2025 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250217-ukraine-war-death-toll-huge-but-not-fully-known |title=Ukraine war death toll: huge but not fully known |work=France 24 }}&lt;/ref&gt; ក្នុងចំនួនអ្នកបាត់ខ្លួននោះ គេជឿថាមាន ៩០ ភាគរយត្រូវជាទាហាន,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2025-02-13/icrc-number-of-missing-people-in-ukraine-and-russia-war-doubled-to-50-000-in-a-year |title=Red Cross Says Missing People in Ukraine and Russia War Doubles to 50,000 Over Past Year |date=13 February 2025 |website=USNEWS  }}&lt;/ref&gt; ពោលគឺស្មើនឹងចំនួនប្រមាណ ៥៦,៧០០​ នាក់។}}&lt;br /&gt;'''៨,០០០''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/10/30/world/europe/russia-ukraine-war-torture-abuse.html |work=The New York Times |date=30 October 2024 |title=Ukrainians Tell of Brutal Russian Repression in Occupied Territories }}&lt;/ref&gt;
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៦ មីនា ២០២៥&lt;br /&gt;២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៧ កុម្ភៈ ២០២៥&lt;br /&gt;២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ តុលា ២០២៤
|អ៊ុយក្រែន
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''
|'''១,១៤០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៥​ វិច្ឆិកា ២០២៥
|ទិន្នន័យស្មានដោយ[[ក្រសួងការពារជាតិ (សហរាជាណាចក្រ)|ក្រសួងការពារជាតិ]]នៃចក្រភពអង់គ្លេស&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Russian losses near record highs, says UK intelligence |website=RBC-Ukraine |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/russian-losses-near-record-highs-says-uk-1746264158.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|'''១៩១,០០០–២៦៩,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ ឧសភា ២០២៥
|សារព័ត៌មាន BBC ភាសារុស្ស៊ី&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;/&gt;
|-
|'''១,១៣០,១៨០+''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស,&lt;br /&gt;'''៦០,០០០''' នាក់បានបាត់ខ្លួន
|២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៩​ តុលា ២០២៥&lt;br /&gt;២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៤ កុម្ភៈ ២០២៥
|ទិន្នន័យស្មានដោយ[[ក្រសួងការពារជាតិ (អ៊ុយក្រែន)|​ក្រសួងការពារជាតិ]]អ៊ុយក្រែន&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 August 2025 |title=War in Ukraine. Total Combat Losses of the Russian Forces for Day 1,278 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/ |access-date=28 August 2025 |work=Ukrainska Pravda }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[ទីស្នាក់ការសម្របសម្រួលសម្រាប់ការព្យាបាលឈ្លើយសឹក|រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន]]&lt;ref&gt;{{cite news |date=4 February 2025 |title=Ukraine Sees Surge in Inquiries From Russian Families on Missing Soldiers |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/02/04/ukraine-sees-surge-in-inquiries-from-russian-families-on-missing-soldiers-a87855 |work=Moscow Times }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''[[កងទ័ពប្រជាជនកូរ៉េ|កងទ័ពកូរ៉េខាងជើង]]'''
|'''៦០០''' នាក់បានស្លាប់, '''៤,១០០''' នាក់បានរងរបួស,&lt;br /&gt;'''២''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន{{refn|group=ស|name=DPRK|មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ុយក្រែនធ្លាប់បានអះអាងថា ទាហាន[[កូរ៉េខាងជើង]]ចំនួនប្រាំមួយនាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្រោយពីត្រូវរងគ្រាប់មីស៊ីលកាលពីដើមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ខណៈពេលដែលកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងអ៊ុយក្រែន។ [[ក្រសួងការពារជាតិ (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកូរ៉េខាងត្បូង]]បាននិយាយអះអាងថារបាយការណ៍របស់អ៊ុយក្រែននោះទំនងជាត្រឹមត្រូវ ពោលគឺពិតជាបានកើតឡើងមែន។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/news/n-korean-soldiers-highly-likely-065912286.html|title=N. Korean soldiers 'highly likely' killed in Ukraine: Seoul|access-date=2025-08-31|archivedate=2024-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241010073129/https://www.yahoo.com/news/n-korean-soldiers-highly-likely-065912286.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ក៏ប៉ុន្តេ ភាគីរុស្ស៊ីវិញបានបដិសេដច្រានចោលនូវរបាយការណ៍នោះ។&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 October 2024 |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/10/11/kremlin-dismisses-reports-north-korean-soldiers-supporting-russia-in-ukraine |title=Kremlin dismisses reports of North Korean soldiers fighting for Russia in Ukraine |work=Euronews }}&lt;/ref&gt;}}
|១៤ ធ្នូ ២០២៤ – ៣០ មេសា ២០២៥
|ទិន្នន័យស្មានដោយកូរ៉េខាងត្បូង&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2025/04/30/about-600-north-korean-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-seoul-says |title=About 600 North Korean soldiers killed in Russia's war against Ukraine, Seoul says |work=Euronews |date=30 April 2025 }}&lt;br /&gt;{{Cite news |url=https://apnews.com/article/north-korea-soldiers-capture-ukraine-russia-defect-141433c872649d55358748b179781758 |title=Seoul's spy agency says North Korean soldiers captured in Ukraine haven't shown desire to defect |work=Associated Press |date=13 January 2025 |first=Kim |last=Tong-Hyung }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;date of first DPRK casualties&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/first-reported-deaths-of-north-korean-soldiers-fighting-against-ukraine |title=First reported deaths of North Korean soldiers fighting against Ukraine |work=The Guardian |date=16 December 2024 }}&lt;br /&gt;{{Cite news |url=https://kyivindependent.com/30-north-korean-troops-killed-wounded-hur-says/ |title=30 North Korean soldiers killed, injured in Kursk Oblast assaults, Ukraine's intelligence claims |work=The Kyiv Independent |date=16 December 2024 }}&lt;/ref&gt;
|}

==កិច្ចចរចាសន្តិភាព==
[[File:CUMBRE POR LA PAZ EN UCRANIA. ZÚRICH-SUIZA, 16 DE JUNIO DE 2024 - 1.jpg|thumb|[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអំពីសន្តិភាពនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤]]]]
ការចរចារកសន្តិភាពរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនបានផ្ដើមធ្វើឡើងដំបូងៗនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ, ថ្ងៃទី៣ ខែមីនា និងថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ នៅឯ[[ព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែន]]។ កិច្ចចរចាបន្ទាប់បន្សំត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា នៅក្នុងប្រទេសតួកគី ហើយកិច្ចចរចាជុំទីបួននៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ដោយកិច្ចចរចាទាំងនេះមិនបានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីទេជាលទ្ធផល។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hopkins |first=Valerie |date=28 February 2022 |title=Initial talks between Russia and Ukraine yield no resolution. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/ukraine-russia-talks-belarus.html |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314231723/https://www.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/ukraine-russia-talks-belarus.html |archive-date=14 March 2022 |issn=0362-4331}}
* {{Cite news |last1=Reevell |first1=Patrick |last2=Hutchinson |first2=Bill |date=2 March 2022 |title=2nd round of talks between Russia and Ukraine end with no cease-fire |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/International/2nd-round-talks-russia-ukraine-end-cease-fire/story?id=83226054 |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314224621/https://abcnews.go.com/International/2nd-round-talks-russia-ukraine-end-cease-fire/story?id=83226054 |archive-date=14 March 2022}}
* {{Cite news |date=7 March 2022 |title=Ukraine and Russia hold third round of talks |publisher=Deutsche Welle |agency=Reuters, Agence France-Presse, Deutsche Presse-Agentur |url=https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-hold-third-round-of-talks/a-61039008 |url-status=live |access-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314110854/https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-hold-third-round-of-talks/a-61039008 |archive-date=29 August 2025}}
* {{Cite news |last=Roshchina |first=Olena |date=28 February 2022 |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Переговори делегацій України та Росії почалися |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/28/7326809/ |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314012254/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/28/7326809/ |archive-date=14 March 2022 |work=Ukrainska Pravda }}&lt;/ref&gt;

[[File:Annexation of Southern and Eastern Ukraine.svg|thumb|លោកពូទីនចង់បានការទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរុស្ស៊ីលើ {{legend inline|#ffa181|ទឹកដីដែលបានកាត់}} (ក្នុងរូបភាព) ជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់បើកដំណើរការកិច្ចចរចាសន្តិភាពជាមួយអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 January 2023 |title=Putin Signals Readiness for Peace Talks if Kyiv Cedes Occupied Regions |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/01/05/putin-signals-readiness-for-peace-talks-if-kyiv-cedes-occupied-regions-a79877}}&lt;/ref&gt;]]
នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសពីលក្ខខណ្ឌសន្តិភាពរបស់ខ្លួនដោយក្នុងនោះ អ៊ុយក្រែនបានទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកកងទ័ពទាំងប៉ុន្មានចេញពីទឹកដីរបស់ខ្លួន ដោះលែងអ្នកទោសអ៊ុយក្រែនទាំងអស់ដែលរុស្ស៊ីបានចាប់ទៅមិនថាជាទាហាន ឬជនស៊ីវិល ចាប់ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីទៅកាត់ទោសពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម]] ហើយអ៊ុយក្រែនត្រូវទទួលបានការធានាសន្តិសុខដើម្បីការពារកុំឱ្យកើតមានអរិភាពនៅពេលអនាគតតទៅទៀត។ ចំពោះលក្ខខណ្ខរបស់រុស្ស៊ីវិញរួមមាន អ៊ុយក្រែនត្រូវតែកាត់ទឹកដីដែលរុស្ស៊ីកំពុងកាន់កាប់ទាំងអស់មកឱ្យខ្លួន បូករួមទាំងទឹកដីដែលរុស្ស៊ីទាមទារប៉ុន្មានទៀត (ថ្វីបើមិនស្ថិតក្រោមរុស្ស៊ីក្ដី) អ៊ុយក្រែនត្រូវឈប់ចង់ចុះចូលជាមួយអង្គការណាតូ ហើយទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែដកចេញវិញឱ្យអស់។&lt;ref name=&quot;Putin terms&quot;&gt;{{cite news |first=Henri |last=Astier|title=Putin lays out his terms for ceasefire in Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/articles/c033eyyr20do |access-date=29 August 2025 |work=BBC News |date=14 June 2024}}&lt;br /&gt;{{cite news |title=Vladimir Putin issues fresh demands to Ukraine to end war |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/14/vladimir-putin-issues-fresh-demands-to-ukraine-to-end-war |access-date=29 August 2025 |work=The Guardian |date=14 June 2024}}&lt;br /&gt;{{cite news |title=Putin states Ukrainian Armed Forces must withdraw from 4 Ukrainian oblasts to begin peace talks |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/06/14/7460781/ |access-date=29 August 2025 |work=Ukrainska Pravda |date=14 June 2024}}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកជាថ្មីម្ដងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ របត់គោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរភ្លាមៗ។ រដ្ឋបាលត្រាំបានចាប់ផ្តើមបើកផ្លូវចរចាជាមួយរុស្ស៊ី និងចរចាជាមួយអ៊ុយក្រែនដោយដាច់ដោយឡែក។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញពីគោលជំហរគាំទ្ររុស្ស៊ីនៅក្នុងសេចក្ដីសម្រេចអង្គការសហប្រជាជាតិចំនួនពីរលើក ដោយដំបូងឡើយអាមេរិកបានជំទាស់នឹងសេចក្តីសម្រេចដែលព្រាងដោយអឺរ៉ុបជុំវិញការថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី និងគាំទ្របូរណភាពទឹកដីអ៊ុយក្រែន ហើយលើកទីពីរ អាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីព្រាង និងបោះឆ្នោតលើសេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដែលអំពាវនាវឱ្យបញ្ចប់ជម្លោះរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ប៉ុន្តែនៅក្នុងខ្លឹមសារសេចក្ដីសម្រេចនោះ អាមេរិកមិនបានពោលពាក្យរិះគន់រុស្ស៊ីសម្បីតែមួយឃ្លា។&lt;ref name=&quot;u697&quot;&gt;{{cite web | last=Landale | first=James | title=US sides with Russia in UN resolutions on invasion of Ukraine | website=BBC Home | date=25 February 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c7435pnle0go | access-date=29 August 2025}}&lt;/ref&gt;

==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ==
{{Main|ប្រតិកម្មចំពោះការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}}
{{see also|បាតុកម្មប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}}
[[File:United Nations General Assembly resolution ES-11 L.1 vote.svg|thumb|ការបោះឆ្នោតនៃ[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ES-១១/១|សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាត អសប លេខ ES-១១/១]] នៅថ្ងៃទី២​ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ជុំវិញការថ្កោលទោសលើសកម្មភាពឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងទាមទារឱ្យមានការដកទ័ពរុស្ស៊ីទាំងស្រុង&lt;br /&gt;{{legend|#74C365|រដ្ឋយល់ស្រប}}{{legend|#ab4e52|រដ្ឋប្រឆាំង}}{{legend|#FADA5E|រដ្ឋអនុប្បវាទ}}{{legend|#89CFF0|រដ្ឋអវត្តមាន}}{{legend|#C0C0C0|មិនជាសមាជិក}}]]
ការឈ្លានពានដោយរុស្ស៊ីទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានទទួលរងនូវការថ្កោលទោសជាអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលនៃបណ្ដាប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក និងក៏ដូចជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនផងដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bellinger |first=John B. III |date=28 February 2022 |title=How Russia's Invasion of Ukraine Violates International Law |url=https://www.cfr.org/article/how-russias-invasion-ukraine-violates-international-law |access-date=29 August 2025 |website=Council on Foreign Relations}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ និងថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ [[រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក]]ចំនួន ១៤១ នៃ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានរួមគ្នាបោះឆ្នោតគាំទ្រសេចក្តីសម្រេចមួយដែលទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានចេញពីទឹកដីអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់។ ប្រទេសសរុបចំនួនប្រាំពីរដោយរួមមានទាំងរុស្ស៊ីផងដែរបានបោះឆ្នោតប្រឆាំងនឹងវិធានការមួយនេះ។&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 February 2023 |title=Ukraine war: UN condemns Russian invasion ahead of anniversary |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64748349 |access-date=29 August 2025 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; សម្រាប់ប្រតិកម្មផ្នែកនយោបាយចំពោះសកម្មភាពឈ្លានពាននេះវិញរួមមាន ការដាក់បន្ថែមនូវទណ្ឌកម្មថ្មីៗលើរុស្ស៊ី ដែលជាហេតុបង្កផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកជារួម។&lt;ref name=&quot;Sanctions slams Russian economy&quot;&gt;{{Cite news |last1=Chernova |first1=Anna |last2=Cotovio |first2=Vasco |last3=Thompson |first3=Mark |date=28 February 2022 |title=Sanctions slams Russian economy |url=https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/russia-ruble-banks-sanctions/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228085645/https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/russia-ruble-banks-sanctions/index.html |archive-date=28 February 2022 |access-date=29 August 2025 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; គិតមកត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សហភាពអឺរ៉ុបបានអនុម័តនូវកញ្ចប់ទណ្ឌកម្មចំនួន ១៨ ប្រឆាំងនឹងប្រទេសរុស្ស៊ី និងបេឡារុស ដែលក្នុងនោះមានអង្គភាពស្ថាប័នផ្សេងៗ និងក៏ដូចជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលអំណាចផងដែរ ដែលបូកសរុបចូលគ្នាមានចំនួនប្រមាណជាង ២,៥០០ អង្គភាព។&lt;ref name=EU18sanctions&gt;{{cite web |author=&lt;!-- សូមបំពេញឈ្មោះអ្នកនិពន្ធបើអាច --&gt; |date= 18 July 2025|title= Russia's war of aggression against Ukraine: EU adopts 18th package of economic and individual measures|url= https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/18/russia-s-war-of-aggression-against-ukraine-eu-adopts-18th-package-of-economic-and-individual-measures/|publisher= Council of the EU|access-date=29 August 2025}}&lt;/ref&gt; ទណ្ឌកម្មពីបស្ចិមលោកបានបង្ខំឱ្យរុស្ស៊ីប្ដូរទិសដៅនៃការនាំចេញប្រេងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសដែលគ្មានទណ្ឌកម្មមកលើខ្លួនដូចជាប្រទេសឥណ្ឌាជាដើម និងមកផ្ដោតលើពាណិជ្ជកម្ម[[ឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ]]វិញ (ដែលស្ថិតនៅក្រៅកម្មវត្ថុទណ្ឌកម្មរបស់សហភាពអឺរ៉ុប) និងផ្លាស់ប្តូរការនាំចេញធ្យូងថ្មពីទ្វីបអឺរ៉ុបទៅទ្វីបអាស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=1 August 2023 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |bibcode=2023ERSS..10203150O |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ម្យ៉ាងទៀត ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបជាច្រើនបានសម្រេចកាត់ផ្ដាច់នូវរាល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនុយក្លេអ៊ែរជាមួយរុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Szulecki |first1=Kacper |last2=Overland |first2=Indra |date=April 2023 |title=Russian nuclear energy diplomacy and its implications for energy security in the context of the war in Ukraine |journal=Nature Energy |volume=8 |issue=4 |pages=413–421 |bibcode=2023NatEn...8..413S |doi=10.1038/s41560-023-01228-5 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=11250/3106595}}&lt;/ref&gt;

រដ្ឋអធិបតេយ្យជាង ៧០ រដ្ឋនៅលើពិភពលោក និងរួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុបផងបានបញ្ជូននូវជំនួយមនុស្សធម៌ដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន ខណៈបណ្ដាប្រទេសជិត ៥០ ប្រទេសបូករួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុបដូចគ្នាបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកយោធាគាំទ្រអ៊ុយក្រែន។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 June 2023 |title=Ukraine war aid: Austin asks U.S. allies to 'dig deep' |url=https://www.reuters.com/world/europe/us-defence-boss-austin-urges-allies-dig-deep-with-arms-ukraine-2023-06-15/ |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបមកលើរុស្ស៊ីមានដូចជា ការហាមប្រាមចរាចរណ៍យន្តហោះរុស្ស៊ីលើដែនអាកាសសហភាពអឺរ៉ុប&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU adopts new set of measures to respond to Russia's military aggression against Ukraine |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/02/28/eu-adopts-new-set-of-measures-to-respond-to-russia-s-military-aggression-against-ukraine/ |publisher=Europa (web portal)}}&lt;/ref&gt; ការផ្ដាច់ធនាគាររុស្ស៊ីមួយចំនួនចេញពីប្រព័ន្ធទូទាត់អន្តរជាតិស្វីហ្ត (SWIFT) និងការបិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋមួយចំនួនរបស់រុស្ស៊ី។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU imposes sanctions on state-owned outlets RT/Russia Today and Sputnik's broadcasting in the EU |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/eu-imposes-sanctions-on-state-owned-outlets-rt-russia-today-and-sputnik-s-broadcasting-in-the-eu/ |publisher=Europa (web portal) |access-date=2025-08-31 |archivedate=2022-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220322231146/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/eu-imposes-sanctions-on-state-owned-outlets-rt-russia-today-and-sputnik-s-broadcasting-in-the-eu/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ប្រទេសមួយចំនួន ពិសេសបណ្ដាប្រទេស[[លោកខាងត្បូង]] បានសម្ដែងនូវបសាទចិត្តជាសាធារណៈ រីឯខ្លះវិញបានសម្ដែងការគាំទ្រពេញទំហឹងតែម្តងចំពោះសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី ដោយមកពីពួកគេលែងមានទំនុកចិត្តជឿជាក់លើគោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិក។&lt;ref name=&quot;nyt-eligon&quot;&gt;{{Cite news |last=Eligon |first=John |date=17 March 2022 |title=In Some Parts of the World, the War in Ukraine Seems Justified |url=https://www.nytimes.com/2022/03/17/world/war-russia-china-putin-support.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times}}
* {{Cite news |last1=Holder |first1=Josh |last2=Leatherby |first2=Lauren |last3=Troianovski |first3=Anton |last4=Cai |first4=Weiyi |date=23 February 2023 |title=The West Tried to Isolate Russia. It Didn't Work. |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/02/23/world/russia-ukraine-geopolitics.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ​បាតុកម្មតវ៉ាផ្សេងៗទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមឈ្លានពាននេះបានផ្ទុះឡើងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយរួមទាំងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី និងផ្នែកខ្លះនៃទឹកដីអ៊ុយក្រែនដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីផងដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tambur |first=Silver |date=26 February 2022 |title=Pictures: 30,000 people protest in Tallinn against the Russian invasion of Ukraine |url=https://estonianworld.com/pictures/pictures-30000-people-protest-in-tallinn-against-the-russian-invasion-of-ukraine/ |publisher=Estonian world}}&lt;/ref&gt; ការអំពាវនាវធ្វើពហិការផលិតផលទំនិញរបស់រុស្ស៊ីបានរីករាលដាលនៅលើវេទិកាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brooks |first=Hannah |date=2 May 2022 |title=Putin invaded Ukraine. But Russian immigrants are paying the price |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |publisher=NBC News}}&lt;/ref&gt; ខណៈពេលដែលក្រុម ''hacker'' បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើគេហទំព័ររុស្ស៊ី ពិសេសគឺគេហទំព័ររបស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីផ្ទាល់។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Srivastava |first=Mehul |date=6 May 2022 |title=Russia pummelled by pro-Ukrainian hackers following invasion |url=https://www.ft.com/content/3391bf8c-e431-415c-b7c5-9eeee08b3374 |work=Financial Times}}&lt;/ref&gt; [[មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងរុស្ស៊ី|មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងជាតិសាសន៍រុស្ស៊ី]] បានរុលឡើងក្រោយការឈ្លានពាន ដែលថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់ជនជាតិរុស្ស៊ីរស់នៅក្រៅប្រទេសគេទៀតផង។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Beardsworth |first=James |date=4 March 2022 |title=Russians Abroad: Blamed for a Regime They Sought to Escape |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306231213/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 |archive-date=6 March 2022 |work=The Moscow Times}}
* {{Cite news |last=Brooks |first=Hannah |date=3 May 2022 |title=Putin invaded Ukraine. But Russian immigrants are paying the price. |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607005052/https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |archive-date=7 June 2022 |publisher=NBC News}}&lt;/ref&gt; នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកពូទីនបានប្រកាសការអនុវត្តការផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររហូតដល់ទៅ ១៥ ឆ្នាំសម្រាប់ជនណាដែលផ្សព្វផ្សាយ &quot;ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ&quot; អំពីប្រតិបត្តិការយោធារុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែន&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 March 2022 |title=Even Russia's Kremlin-backed media is going off message and beginning to question Putin's war on Ukraine |url=https://fortune.com/2022/03/11/russia-kremlin-backed-media-off-message-question-putin-war-ukraine-invasion/ |work=Fortune}}&lt;/ref&gt; ក្នុងគោលបំណងលុបបំបាត់មតិរិះគន់ណាមួយទាក់ទងនឹងសង្គ្រាម។&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Weir |first1=Fred |date=5 December 2022 |title=In Russia, critiquing the Ukraine war could land you in prison |url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/1205/In-Russia-critiquing-the-Ukraine-war-could-land-you-in-prison |work=Christian Science Monitor}}&lt;/ref&gt;

អន្តរសភា ក៏ដូចជាសភាជាតិនៃបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចប្រកាសរុស្ស៊ីជា[[រដ្ឋឧបត្ថម្ភភេរវកម្ម]]។&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/european-lawmakers-declare-russia-state-sponsor-terrorism-2022-11-23/ |title=European Parliament declares Russia a state sponsor of terrorism |website=Reuters |date=23 November 2022 |access-date=29 August 2025 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123121114/https://www.reuters.com/world/europe/european-lawmakers-declare-russia-state-sponsor-terrorism-2022-11-23/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; គិតមកត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសចំនួនបីគឺ [[លីទុយអានី]] [[ឡេតូនី]] និង[[អេស្តូនី]] បានប្រកាសរុស្ស៊ីជា[[ភេរវកម្មរដ្ឋ|រដ្ឋភេរវករ]]។&lt;ref name=&quot;Fiedler 2022&quot;&gt;{{cite news |last=Fiedler |first=Tristan |date=18 October 2022 |title=Estonian parliament declares Russia a terrorist state |url=https://www.politico.eu/article/as-the-third-country-to-estonia-declares-russia-a-terrorist-state/ |access-date=29 August 2025 |work=Politico}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេស[[អ៊ីស្លង់]]បានក្លាយជាប្រទេសអឺរ៉ុបដំបូងគេបង្អស់ដែលបានបិទស្ថានទូតរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីដោយសារតែសង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។&lt;ref name=&quot;Nova 2023 y784&quot;&gt;{{cite web |date=1 August 2023 |title=Iceland is the first European country to close its embassy in Moscow |url=https://www.agenzianova.com/en/news/iceland-is-the-first-european-country-to-close-its-embassy-in-moscow/ |access-date=29 August 2025 |website=Agenzia Nova}}&lt;/ref&gt;

ការឈ្លានពាននេះផងដែរបានជំរុញឱ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែន&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |date=30 September 2022 |title=Ukraine applies for Nato membership after Russia annexes territory |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001025243/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory |archive-date=1 October 2022 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[ហ្វាំងឡង់]] និង[[ស៊ុយអែត]]ដាក់ពាក្យសុំធ្វើជារដ្ឋសមាជិកណាតូជាផ្លូវការ។&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Straus |first2=Marine |date=18 May 2022 |title=Finland, Sweden apply to join NATO amid Turkish objections |url=https://www.reuters.com/world/europe/finland-sweden-submit-application-join-nato-2022-05-18/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518070947/https://www.reuters.com/world/europe/finland-sweden-submit-application-join-nato-2022-05-18/ |archive-date=18 May 2022 |work=Reuters​ }}&lt;/ref&gt; ប្រទេសហ្វាំងឡង់បានក្លាយជាសមាជិកណាតូនៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣&lt;ref&gt;{{Cite news |first1=Paul |last1=Kirby|first2=Jonathan |last2=Beale|date=4 April 2023 |title=Nato's border with Russia doubles as Finland joins |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-65173043 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405214936/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-65173043 |archive-date=5 April 2023 |agency=BBC News}}&lt;/ref&gt; ខណៈប្រទេសស៊ុយអែតបានចូលនៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤។&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Erlanger |first=Steven |date=7 March 2024 |title=Sweden Officially Enters NATO Alliance, a Strategic Blow to Moscow |url=https://www.nytimes.com/2024/03/07/world/europe/sweden-nato-neutrality.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

==មើលផងដែរ==
* [[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមឈ្លានពាននៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១]]
* [[ប្រជាធិបតេយ្យនៅអឺរ៉ុប]]
* [[ការបោះឆ្នោតនៅរុស្ស៊ី]]
* [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ុយក្រែន]]
* [[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅក្នុងទឹកដីអតីតសហភាពសូវៀត]]
* [[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅអឺរ៉ុប]]
* [[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមអន្តររដ្ឋចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥]]
* [[បញ្ជីរាយជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលកំពុងកើតឡើង]]
* [[បញ្ជីរាយជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន]]

==កំណត់សម្គាល់==
{{Reflist|group=ស}}

== ឯកសារយោង ==
{{Reflist}}

==គន្ថនិទ្ទេសន៍==
'''''ជាភាសាអង់គ្លេស'''''
* {{Cite book |last=D'Anieri |first=Paul |author-link=Paul D'Anieri |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-31550-0 |oclc=1350843759}}
** {{Cite book |last=D'Anieri |first=Paul |date=31 October 2019 |url=https://books.google.com/books?id=Gs6vDwAAQBAJ&amp;pg=PP1 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48609-5 |via=[[សៀវភៅហ្គូហ្គល|Google Books]] |ref=none}}
* {{Cite book |last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |isbn=978-1-80526-003-5}}
* {{cite book |last=Wallensteen |first=Peter |author-link=Peter Wallensteen |year=2023 |title=Understanding Conflict Resolution |publisher=SAGE |oclc=1370602224 |location=Los Angeles |isbn=9781529613209}}

==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
'''''ជាភាសាអង់គ្លេស'''''
{{Sister project links|auto=yes|d=Q110999040|m=yes}}
* [https://unric.org/en/the-un-and-the-war-in-ukraine-key-information/ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន] នៅឯគេហទំព័រ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]
* [https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/library/library-blog/posts/think-tank-reports-on-the-invasion-of-ukraine/ របាយការណ៍គរុសុភាចំពោះការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[ក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]]
* [https://news.google.com/topics/CAAqLAgKIiZDQkFTRmdvTkwyY3ZNVEZ5Y0dSaWNXcDZjeElGWlc0dFIwSW9BQVAB ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[ព័ត៌មានហ្គូហ្គល]]
* [https://www.understandingwar.org/backgrounder/ukraine-conflict-updates បច្ចុប្បន្នភាពនៃជម្លោះអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]]
* [https://storymaps.arcgis.com/stories/36a7f6a6f5a9448496de641cf64bd375 ផែនទីលម្អិត៖ ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]]
* [https://storymaps.arcgis.com/stories/733fe90805894bfc8562d90b106aa895 ផែនទីតាមរយៈកាល៖ សង្គ្រាមរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]]
*{{cite web|url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine|title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine|first1=Seth |last1=G. Jones|first2=Riley|last2=McCabe|publisher=CSIS|date=3 June 2025|accessdate=18 June 2025}}

'''''ជាខេមរភាសា'''''
* [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%93/ អានពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន] នៅឯ [[វិទ្យុាបារាំងអន្តរជាតិ|RFI]]

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២២]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងណាតូ–រុស្ស៊ី]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធារុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងណាតូ–អ៊ុយក្រែន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]</text>
      <sha1>5kj572peb37z90wa2prpnzbnuffpgzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ការវាយលុកទីក្រុងកៀវ (២០២២)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46446</id>
    <revision>
      <id>342009</id>
      <parentid>288060</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31107" sha1="1fi1v0zrxxs1qjmqt4bkhlbn27c18s2" xml:space="preserve">{{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox military conflict|conflict=ការវាយលុកទីក្រុងកៀវ|commander2={{ubl|
|{{flagdeco|Ukraine}} [[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]
|{{flagdeco|Ukraine}} [[វ៉ាឡេរី ហ្សាលូហ្សញី]] {{small|(អគ្គ​មេ​បញ្ជាការ​អ៊ុយក្រែន)}}&lt;ref name=&quot;Iron General&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.politico.com/news/2022/04/08/ukraines-iron-general-zaluzhnyy-00023901|title=Ukraine's 'iron general' is a hero, but he's no star|author1=David. M. Herszenhorn|author2=Paul McLeary|work=Politico|date=8 April 2022|accessdate=12 April 2022}}&lt;/ref&gt;
|{{flagdeco|Ukraine}} [[ដេនីស ម៉ូណាស្ទីរស្គី]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Morris |first3=Loveday |date=26 February 2022 |title='Weapons to anyone': Across Ukraine, militias form as Russian forces near |language=en |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-russia-militias/ |url-status=live |access-date=27 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226213136/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-russia-militias/ |archive-date=26 February 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}&lt;/ref&gt;
|{{flagdeco|Ukraine}} អូឡេកស៊ី គូឡេបា&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|Ukraine}} [[អូឡេកសាន់ដឺរ ប៉ាវល្យូក]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|url=https://interfax.com.ua/news/general/813813.html|title=Zelensky appoints Pavliuk as Kyiv regional administration head, Moskaliov as JFO commander|work=Interfax-Ukraine|date=15 March 2015|accessdate=15 March 2015|archive-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315171523/https://interfax.com.ua/news/general/813813.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{flagdeco|Ukraine}} [[ម៉ាមូកា ម៉ាមូឡាសវីលី]]&lt;ref name=&quot;Georgian&quot;&gt;{{cite web|title=Band of others: Ukraine's legions of foreign soldiers are on the frontline|url=https://www.politico.com/news/2022/03/24/ukraine-legion-foreign-soldiers-00020233|date=24 March 2022|access-date=2 April 2022|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;
}}|casualties3={{nowrap|ជនស៊ីវិល 1,173 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់}}&lt;ref&gt;1,084 killed in Kyiv Oblast, in formerly Russian-controlled areas,[https://en.interfax.com.ua/news/general/826447.html] while 89 were killed in [[Kyiv]] city.[https://en.interfax.com.ua/news/general/821664.html] Total of 1,173 civilians reported killed.&lt;/ref&gt;|casualties2=* ស្លាប់ ២១២+ នាក់ របួស ៩៤៨+ នាក់&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 March 2022 |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/819473.html |title=According to preliminary data, up to 50 servicemen, 200-300 civilians killed under shelling, during fighting in Irpin |work=Interfax|access-date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=18 March 2022 |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/815425.html |title=Since start of Russian invasion, 222 people died in Kyiv, of which 60 civilians, incl four children – Kyiv City State Administration |work=Interfax|access-date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt;
* ចាប់ 200+ នាក់&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tobias|first=Ben |date=7 March 2022 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60638949 |title=Ukraine war: Chernobyl workers' 12-day ordeal under Russian guard |work=[[BBC News]]|access-date=7 March 2022 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309173838/https://www.bbc.com/news/world-europe-60638949 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* យន្តហោះចម្បាំង [[Sukhoi Su-27|Su-27]] ត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់&lt;ref name=&quot;Su-27&quot;/&gt;
* [[Antonov An-225 Mriya]] ត្រូវបានបំផ្លាញ&lt;ref name=&quot;radiosvoboda2&quot; /&gt;|casualties1=មិនស្គាល់&lt;br /&gt;'''សម្រាប់អ៊ុយក្រែន / សហរដ្ឋអាមេរិក:'''
{{plainlist|
* {{nowrap|យន្តហោះចំនួនប្រាំមួយត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់}}&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Ily1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ily2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RUSukhoi&quot;&gt;{{Cite web |title=Ukraine invasion: Russia gathers troops 'closer and closer' to Kyiv as Ukraine 'destroys' two Russian planes in battle over capital |url=https://news.sky.com/story/ukraine-invasion-paratroopers-storm-military-hospital-in-kharkiv-overnight-as-russian-forces-close-in-on-kyiv-12555332 |access-date=2 March 2022 |website=Sky News |language=en |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302074330/https://news.sky.com/story/ukraine-invasion-paratroopers-storm-military-hospital-in-kharkiv-overnight-as-russian-forces-close-in-on-kyiv-12555332 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twoRUplanes&quot;&gt;{{Cite web |date=9 March 2022 |title=Kyiv's suburbs now look like the hellscape of Stalingrad – but we still have hope |author=Illia Ponomarenko |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/mar/09/kyiv-suburbs-stalingrad-ukraine-capital-city |access-date=9 March 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309162238/https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/mar/09/kyiv-suburbs-stalingrad-ukraine-capital-city |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ឧទ្ធម្ភាគចក្រជាច្រើនបានបាញ់ទម្លាក់&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Eydoux|first=Thomas|date=24 February 2022|title=Images show Russian army 27 km from centre of Kyiv|language=en-US|work=France24|url=https://observers.france24.com/en/europe/20220224-images-show-russian-army-24km-outside-kyiv|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225041637/https://observers.france24.com/en/europe/20220224-images-show-russian-army-24km-outside-kyiv|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}|strength2=មិនស្គាល់
* ១៨,០០០+ ភាពមិនប្រក្រតី&lt;ref name=&quot;guns&quot;&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |title=Kyiv residents take up arms as Russia advances |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=62190cb4980bea49f4b79f6f%26In%20pictures%3A%20Kyiv%20residents%20take%20up%20arms%20as%20Russia%20advances%262022-02-25T17%3A11%3A54.597Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:7f199aa7-37f7-4fc3-9fa1-16208268415c&amp;pinned_post_asset_id=62190cb4980bea49f4b79f6f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226021234/https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=62190cb4980bea49f4b79f6f%26In+pictures%3A+Kyiv+residents+take+up+arms+as+Russia+advances%262022-02-25T17%3A11%3A54.597Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn%3Aasset%3A7f199aa7-37f7-4fc3-9fa1-16208268415c&amp;pinned_post_asset_id=62190cb4980bea49f4b79f6f |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |publisher=[[BBC News]] |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;|strength1={{nowrap|ទាហាន ១៥,០០០-៣០,០០០ នាក់}}&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;64 km-long&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.9news.com.au/world/what-we-know-about-64-kilometre-long-russian-convoy-headed-for-kyiv-ukraine-explained/53b58921-dc8c-4833-b7e1-6654bd2c0267|title=What we know about 64km-long Russian convoy headed for Kyiv|author=|work=9News|date=2 March 2022|accessdate=29 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/06/russian-troops-ready-to-seize-ukrainian-capital-says-former-defence-chief|title=Russia has enough troops ready to take Kyiv, says former Ukraine defence chief|author=|work=The Guardian|date=2 March 2022|accessdate=2 April 2022}}&lt;/ref&gt;
* ទ័ពអាកាសរាប់រយនាក់&lt;ref name=&quot;strenght&quot;/&gt;
* ទាហានឆេឆេនចំនួន ១,៥០០ នាក់&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Рагуцкая |first=Лилия |date=1 March 2022 |title=Кадыровцев, которые ехали напасть на Зеленского, уничтожили, – детали разведки |work=Obozrevatel |url=https://news.obozrevatel.com/society/kadyirovtsev-kotoryie-ehali-napast-na-zelenskogo-unichtozhili-danilov.htm |access-date=19 March 2022}}&lt;/ref&gt;
* យានជំនិះយោធា ៧០០+ គ្រឿង&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/9e3f0736-d60d-4627-95fa-ced2aa422a82|title=Military briefing: Ukraine uses guerrilla counter-attacks to take fight to Russia|author=|work=Financial Times|date=1 April 2022|accessdate=2 April 2022}}&lt;/ref&gt;
* {{nowrap|២២០-២៣៤+ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ}}&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=6218d0950ce87e491a0ecfb1%26Russia%20says%20200%20Ukrainians%20%27eliminated%27%20in%20airbase%20siege%262022-02-25T12%3A55%3A10.449Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:149645fb-2fdb-4f80-9cc5-545be403b403&amp;pinned_post_asset_id=6218d0950ce87e491a0ecfb1&amp;pinned_post_type=share |title=Russia says 200 Ukrainians 'eliminated' in airbase siege |access-date=1 March 2022 |work=[[BBC News]] |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225125947/https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=6218d0950ce87e491a0ecfb1%26Russia%20says%20200%20Ukrainians%20%27eliminated%27%20in%20airbase%20siege%262022-02-25T12%3A55%3A10.449Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn%3Aasset%3A149645fb-2fdb-4f80-9cc5-545be403b403&amp;pinned_post_asset_id=6218d0950ce87e491a0ecfb1&amp;pinned_post_type=share | url-status=live | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;strenght&quot;&gt;{{cite web |last1=Монгайт |first1=Анна |date=25 February 2022 |script-title=ru:Журналист из Киева рассказал о многочасовом бое за аэропорт Гостомеля |trans-title=A journalist from Kyiv spoke about the hours-long battle for Gostomel airport |work=[[Dozhd|TV Rain]] |url=https://tvrain.ru/teleshow/here_and_now/zhurnalist_iz_kieva_rasskazal-548658/ |access-date=1 March 2022 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228131940/https://tvrain.ru/teleshow/here_and_now/zhurnalist_iz_kieva_rasskazal-548658/ |archive-date=28 February 2022 |url-status=dead |archivedate=28 កុម្ភៈ 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228131940/https://tvrain.ru/teleshow/here_and_now/zhurnalist_iz_kieva_rasskazal-548658/ }}&lt;/ref&gt;|units2={{Armed forces|អ៊ុយក្រែន}}
* {{army|អ៊ុយក្រែន}}
** [[កងពលតូចមេកានិចទី៧២ (អ៊ុយក្រែន)|កងពលតូចមេកានិចទី៧២]]&lt;ref name=&quot;Brovarsky&quot;/&gt;
** [[កងពលហ្សកហ្ស៊ី (អ៊ុយក្រែន)|កងពលហ្សកហ្ស៊ី]]&lt;ref name=&quot;Georgian&quot;/&gt;
* {{flagicon image|Нашивка Сил територіальної оборони ЗСУ.svg|border=|size=20px}} [[Tកងកម្លាំងការពារទឹកដី (អ៊ុយក្រែន)|កងកម្លាំងការពារទឹកដី]]
** កងពលតូចការពារទឹកដីទី១១២&lt;ref&gt;{{cite web|title=The fighters who took over a retail store to defend Kyiv|url=https://www.japantimes.co.jp/multimedia/2022/03/31/news/the-fighters-who-took-over-a-retail-store-to-defend-kyiv/|date=31 March 2022|access-date=3 April 2022|publisher=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;
** [[កងពលអន្តរជាតិការពារទឹកដីអ៊ុយក្រែន|កងវរសេនាធំបរទេសអ៊ុយក្រែន]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Foreign fighters now on battlefield helping battle Russia: Ukraine|url=https://www.militarytimes.com/flashpoints/ukraine/2022/03/07/foreign-fighters-now-on-battlefield-helping-battle-russia-ukraine/|date=7 March 2022|access-date=2 April 2022|publisher=Military Times}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag_of_the_National_Guard_of_Ukraine.svg}} [[ឆ្មាំជាតិអ៊ុយក្រែន]]
** [[កងពលតូចប្រតិកម្មរហ័សទី៤ (អ៊ុយក្រែន)|កងពលតូចប្រតិកម្មរហ័សទី៤]]&lt;ref name=&quot;PopMech&quot;/&gt;
** [[កងវរសេនាតូចអាហ្សូវ|ការផ្ដាច់ប្រតិបត្តិការពិសេសអាហ្សូវ]]&lt;ref name=&quot;Brovarsky&quot;/&gt;
* {{flagicon|Ukraine|air force}} [[កងទ័ពអាកាសអ៊ុយក្រែន]]
** [[កងពលតូចអាកាសចរណ៍យុទ្ធសាស្ត្រទី៤០]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Skovlund |first1=Marty |title=Ukrainian Troops Retake Key Airport From Russian Paratroopers |url=https://coffeeordie.com/ukrainian-retake-airport/ |work=Coffee or Die |date=25 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225161212/https://coffeeordie.com/ukrainian-retake-airport/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag of the Ukrainian Air Assault Forces.svg}} [[កងកម្លាំងវាយប្រហារតាមអាកាសអ៊ុយក្រែន]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Cole |first1=Brendan |title=Ukraine Forces Blow Up Bridge Near Kyiv to Halt Russian Tank Advance |url=https://www.newsweek.com/russia-ukraine-kyiv-bridge-blown-explosion-invasion-tank-advance-1682560 |work=[[Newsweek]] |date=25 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225080611/https://www.newsweek.com/russia-ukraine-kyiv-bridge-blown-explosion-invasion-tank-advance-1682560 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Ukraine}} [[យោធាមិនទៀងទាត់|អ្នកស្ម័គ្រចិត្តស៊ីវិលមិនទៀងទាត់ (កងជីវពល)]]
[[សង្គ្រាមផ្លូវដែកនៅបេឡារុស្សឆ្នាំ២០២២|អ្នកបំផ្លាញបេឡារុស្ស]]&lt;ref name=&quot;shy&quot;/&gt;|units1={{Armed forces|រុស្ស៊ី}}
* {{Army|រុស្ស៊ី}}
** [[កងពលតូចកាំភ្លើងវែងឆ្មាំទី៣៧]]&lt;ref name=&quot;legs&quot;/&gt;
** [[កងពលតូចកាំភ្លើងយន្តទី៦៤]]&lt;ref name=&quot;PopMech&quot;&gt;{{cite news |last1=Mizokami |first1=Kyle |title=Why Russian Forces Seized Chernobyl |url=https://www.popularmechanics.com/military/a39211540/why-russian-forces-seized-chernobyl/ |work=[[Popular Mechanics]] |date=24 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044618/https://www.popularmechanics.com/military/a39211540/why-russian-forces-seized-chernobyl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** កងវរសេនាធំរថក្រោះឆ្មាំទី៦&lt;ref name=&quot;independent&quot;/&gt;
** [[កងវរសេនាធំរថក្រោះឆ្មាំទី២៣៩ (ឆ្នាំ២០១៦–បច្ចុប្បន្ន)|កងវរសេនាធំរថក្រោះឆ្មាំទី២៣៩]]&lt;ref name=&quot;independent&quot;/&gt;
* {{flagicon image|Flag of the Russian Airborne Troops.svg}} [[កងកម្លាំងអាកាសរុស្ស៊ី]]
** [[កងពលតូចការពារការវាយប្រហារតាមអាកាសទី១១]]&lt;ref name=&quot;coffee&quot;&gt;{{cite news |last1=Skovlund |first1=Marty |title=Ukraine Claims Forces Shot Down Second Russian Il-76 Cargo Jet Amid Fierce Fighting |url=https://coffeeordie.com/russia-il76-ukraine-shoot-down/ |work=Coffee or Die |date=25 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226095638/https://coffeeordie.com/russia-il76-ukraine-shoot-down/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}
** [[កងពលតូចការពារការវាយប្រហារតាមអាកាសទី៣១]]&lt;ref name=&quot;PopMech&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Clark |first1=Mason |last2=Barros |first2=George |last3=Stepaneko |first3=Kateryna |title=Russia-Ukraine Warning Update: Initial Russian Offensive Campaign Assessment |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russia-ukraine-warning-update-initial-russian-offensive-campaign-assessment |work=Critical Threats |publisher=[[American Enterprise Institute]] |date=24 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225081234/https://www.criticalthreats.org/analysis/russia-ukraine-warning-update-initial-russian-offensive-campaign-assessment |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** កងវរសេនាធំការពារអាកាសទី២៣៤&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Clark |first1=Mason |last2=Barros |first2=George |last3=Stepaneko |first3=Kateryna |title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 25, 2022 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-february-25-2022 |work=Critical Threats |publisher=[[American Enterprise Institute]] |date=25 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226021229/https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-february-25-2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag_of_the_Special_Operations_Forces.svg}} [[កងកម្លាំងប្រតិបត្តិការពិសេសរុស្ស៊ី|កងកម្លាំងប្រតិបត្តិការពិសេស]]&lt;ref name=&quot;CritThreatFeb26&quot;&gt;{{cite news |last1=Clark |first1=Mason |last2=Barros |first2=George |last3=Stepaneko |first3=Kateryna |title=Russia-Ukraine Warning Update: Russian Offensive Campaign Assessment, February 26 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-february-26 |work=Critical Threats |publisher=[[American Enterprise Institute]] |date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |archive-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226212007/https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-february-26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{flagicon image|Flag of National Guard of Russia.png}} [[ឆ្មាំជាតិនៃប្រទេសរុស្ស៊ី]]
* [[កាឌីរ៉ូវីតិស]]&lt;ref name=&quot;walesonline&quot;&gt;{{Cite web |last=Gogarty |first=Conor |date=2022-03-12 |title=Russian commanders killed in Ukraine including 'brutal warlord' |url=https://www.walesonline.co.uk/news/world-news/russian-commanders-killed-ukraine-invasion-23360033 |access-date=2022-03-12 |website=WalesOnline |language=en |quote=General Magomed Tushaev died when his Chechen special forces column, including 56 tanks, was obliterated near Hostomel. |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313025744/https://www.walesonline.co.uk/news/world-news/russian-commanders-killed-ukraine-invasion-23360033 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[អង្គភាពឆ្លើយតបរហ័សពិសេស]] (SOBR)&lt;ref name=&quot;:8b&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/russian-soldiers-ukraine-cannon-fodder-governor/31739187.html|title='Sent As Cannon Fodder': Locals Confront Russian Governor Over 'Deceived' Soldiers In Ukraine|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=6 March 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[អង្គភាពចល័តគោលបំណងពិសេស]] (OMON)&lt;ref name=&quot;:8b&quot;/&gt;|commander1={{ubl|
|{{flagdeco|រុស្ស៊ី}} [[អាឡិចសាន់ដឺរ ឆៃកូ]]&lt;ref name=&quot;EMD&quot;/&gt;
|{{flagdeco|រុស្ស៊ី}} [[រ៉ាមហ្សាន់ កាឌីរ៉ូវ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-8|title=RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, MARCH 8|author=|work=Institute for the Study of War|date=8 March 2022|accessdate=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416182354/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-8|archive-date=16 មេសា 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{flagdeco|Russia}} [[អង់ដ្រេ ស៊ូខូវេតស្គី]]{{KIA}}&lt;ref name=&quot;Andrey&quot;&gt;{{Cite news |last=Demerly |first=Tom |date=4 March 2022 |title=Reports: Russian Airborne Forces Commander Killed by Sniper in Hostomel |work=The Aviationist |url=https://theaviationist.com/2022/03/04/general-andrey-sukhovetsky-killed/ |access-date=19 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|{{flagdeco|Russia}} [[ម៉ាហ្គោម៉េដ ទូសាយ៉េវ]]&lt;ref name=&quot;Magomed&quot;/&gt;
|{{flagdeco|Russia}} អង់ដ្រេ ហ្សាខារ៉ូវ{{KIA}}&lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russian-tanks-destroyed-ukraine-commander-b2033005.html |title=Ukrainian ambush destroys Russian tanks and 'kills top commander Colonel Andrei Zakharov' |first=Lamiat |last=Sabin |work=[[The Independent]] |date=10 March 2022 |access-date=11 March 2022 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313043940/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/russian-tanks-destroyed-ukraine-commander-b2033005.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brovarsky&quot;&gt;{{cite news |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/810680.html |title=Ukrainian military defeat tank regiment of Russian troops, eliminate commander Zakharov in Brovarsky district – Defense Intelligence |work=Interfax Kyiv |date=10 March 2022 |access-date=10 March 2022 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313065610/https://en.interfax.com.ua/news/general/810680.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|{{flagdeco|Russia}} យូរី ម៉េដវ៉េដេវ&lt;ref name=&quot;legs&quot;/&gt;
}}|image={{multiple image
|border=infobox
|perrow=2/2/2
|total_width=300
|image1= Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev (3to4).jpg
|alt1=
|image2=Antonov Airport after Russian invasion of Ukraine and Mriya (3to4).jpg
|alt2=
|image3=Выдвижение танкового подразделения в Киевской области в ходе проведения специальной военной операции на Украине 005 (3to4).png
|alt3=
|image4=Fire at Kryuchki petroleum depot due to missile strike (3to4).jpg 
|alt4=
|image5=Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|alt5= |image6=
|alt6=}}|combatant2={{UKR}}&lt;br /&gt;'''គាំទ្រដោយ:'''&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg}} [[ការប្រឆាំងបេឡារុស]]&lt;ref name=&quot;shy&quot;&gt;{{cite news |last1=Shy |first1=Liz |title=The Belarusian railway workers who helped thwart Russia's attack on Kyiv  |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/23/ukraine-belarus-railway-saboteurs-russia/ |newspaper=Washington Post |date=23 April 2022 |access-date=25 April 2022 }}&lt;/ref&gt;|combatant1={{RUS}}&lt;br /&gt;'''គាំទ្រដោយ:'''&lt;br /&gt;{{flag|បេឡារុស}}&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesa |first2=Julia |title=Ukraine says it was attacked through Russian, Belarus and Crimea borders |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |access-date=24 February 2022 |publisher=[[CNN]] |date=24 February 2022 |location=Kyiv |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071121/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Murphy |first1=Palu |title=Troops and military vehicles have entered Ukraine from Belarus |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_d115a65e9b6348752422ad427fa83b95 |access-date=24 February 2022 |publisher=[[CNN]] |date=24 February 2022 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223185404/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|territory=កងកម្លាំង​អ៊ុយក្រែន​ដណ្តើម​បាន​មកវិញ​នូវ​តំបន់កៀវទាំងមូល&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine regained control of 'whole Kyiv region' says defence official |url=https://www.france24.com/en/europe/20220402-as-it-happened-thousands-of-residents-evacuated-from-besieged-mariupol |date=2 April 2022 |access-date=2 April 2022|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;|result=ជ័យជំនះរបស់អ៊ុយក្រែន&lt;ref&gt;{{cite web|title=Russia in retreat: Putin appears to admit defeat in the Battle for Kyiv|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russia-in-retreat-putin-appears-to-admit-defeat-in-the-battle-for-kyiv/|first=Peter|last=Dickinson|date=29 March 2022|access-date=2 April 2022|publisher=Atlantic Council}}{{cite web|title=Russia forced into humiliating retreat from Ukraine airport key to their battle plans|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/03/31/russia-forced-humiliating-retreat-ukraine-airport-key-battle/|date=31 March 2022|access-date=2 April 2022|publisher=The Telegraph}}{{cite web|title=Russia 'failed to take Kyiv', Ukraine's capital was 'key objective', Pentagon says|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/russia-ukraine-kyiv-zelensky-pentagon-b2046773.html|date=30 March 2022|access-date=2 April 2022|work=The Independent}}{{cite web|title=Russia has effectively admitted defeat In Ukraine|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2022/3/30/russia-has-effectively-admitted-defeat-in-ukraine|date=30 March 2022|access-date=2 April 2022|publisher=Al Jazeera}}{{cite web|title=Russia in Broad Retreat From Kyiv, Seeking to Regroup From Battering|url=https://www.nytimes.com/2022/04/02/world/europe/ukraine-russia-kyiv.html|date=2 March 2022|access-date=2 April 2022|work=New York Times}}{{cite web|title=In villages near Kyiv, how Ukraine has kept Russia's army at bay|url=https://www.reuters.com/world/europe/villages-near-kyiv-how-ukraine-has-kept-russias-army-bay-2022-03-29/|date=30 March 2022|access-date=2 April 2022|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;|partof=[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២]]|place=[[តំបន់កៀវ]], [[អ៊ុយក្រែន]]|date=២៤ កុម្ភៈ – ៣ មេសា ២០២២&lt;br /&gt;({{age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=24|year1=2022|month2=4|day2=3|year2=2022}})&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-04-3-22/h_73c9bdc355cda059115acc4fe731aefb Ukrainian forces regain control of Pripyat, the ghost town near the Chernobyl nuclear plant]&lt;/ref&gt;|caption=ទ្រនិចនាឡិកាពីកំពូលឆ្វេង: {{flatlist|
* ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់រុស្ស៊ីទៅលើ[[អគារទូរទស្សន៍កៀវ]]អំឡុងពេល[[សមរភូមិកៀវឆ្នាំ ២០២២|សមរភូមិកៀវ]]
* បំណែកនៃយន្តហោះ [[អង់តូណូវ An-225 ម្រីយ៉ា]] បន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់វានៅក្នុង[[សមរភូមិអាកាសយានដ្ឋានអង់តូណូវ]]
* ឃ្លាំងស្តុកប្រេងត្រូវបានឆេះកំឡុង[[សមរភូមិវ៉ាសៀលកីវ]]
* បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នានៅក្នុង[[សមរភូមិហូស្តូមេល]]
* អង្គភាព​រថក្រោះ​រុស្ស៊ី​រុល​ចូល​[[តំបន់កៀវ]] }}|campaignbox={{Campaignbox 2022 Russian invasion of Ukraine}}}}
'''ការវាយលុកទីក្រុងកៀវ''' គឺជា ទិដ្ឋភាពមួយ នៅក្នុង [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២]] ។ វាជាប់ពាក់ព័ន្ធការវាយប្រហារដោយ [[រុស្ស៊ី]] តាមបណ្ដោយ[[ព្រំដែន រុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] និង [[ព្រំដែន បេឡារុស្ស-អ៊ុយក្រែន]] ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២២ សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទីក្រុង [[កៀវ]] និងតំបន់ជុំវិញរបស់ទីក្រុង ។  [[កៀវ]] គឺជារដ្ឋធានីនៃ [[ប្រទេសអ៊ុយក្រែន]] ហើយមានទីស្នាក់ការកណ្តាលសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន និងបញ្ជាការយោធា។

ដំបូងឡើយ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីដណ្តើមបានទីក្រុង និងទីក្រុងជាច្រើនដោយជោគជ័យ ក្នុងអំឡុងពេលវាយលុក។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការវាយលុកបានជាប់គាំងលើបញ្ហាភស្តុភារ និងយុទ្ធសាស្ត្រ។ ចំពេលមានការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចក្នុងការវាយលុក រុស្ស៊ីបានដកកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនចេញពី[[គៀវ|ទីក្រុងគៀវ]]។  កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនជាបន្តបន្ទាប់បានគ្រប់គ្រងឡើងវិញលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយរុស្សីនៅតំបន់ដុនបាសក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2022។&lt;ref&gt;អត្ថបទនេះមានការចម្លងចេញពីវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ហើយត្រូវបានបកប្រែនិងកែសម្រួល&lt;/ref&gt; 

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>1fi1v0zrxxs1qjmqt4bkhlbn27c18s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>នយោបាយឡាវ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47504</id>
    <revision>
      <id>342012</id>
      <parentid>334409</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T01:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>342012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27966" sha1="9re4svyc6xb0zjgffjgeb2chw850ox8" xml:space="preserve"> 

'''នយោបាយនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ''' (ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''[[ឡាវ]]''' ) ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃ [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម]] [[ប្រព័ន្ធសភា|សភា]] [[រដ្ឋឯកបក្ស|ឯកបក្ស]] ។  គណបក្សនយោបាយស្របច្បាប់តែមួយគត់គឺ [[បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ|គណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ]] (LPRP)។ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-09|title=Laos profile|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15355605|access-date=2019-04-26}}&lt;/ref&gt; ប្រមុខរដ្ឋគឺ [[ប្រធានាធិបតីឡាវ|ប្រធានាធិបតី]] [[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]] ដែលជា [[អគ្គលេខាធិការបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ]] ផងដែរ ធ្វើឱ្យលោកក្លាយជា [[មេដឹកនាំកំពូល]] នៃប្រទេសឡាវ។ ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​គឺ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រី|​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី]] [[ផានខាំ វិផាវ៉ាន|ផាន​ខាំ វិ​ផា​វ៉ាន់]] ។

គោល​នយោបាយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​គណបក្ស​តាម​រយៈ [[ការិយាល័យនយោបាយនៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|​ការិយាល័យ​នយោបាយ]] ​ដែល​មាន​សមាជិក​ទាំង​ប្រាំបួន​ដ៏​មាន​អំណាច និង [[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សបដិវត្តន៍ឡាវ|​គណៈកម្មាធិការ​កណ្តាល]] ​ដែល​មាន​សមាជិក​ចំនួន 49 រូប។ ការសម្រេចចិត្តសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានពិនិត្យដោយទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។

== វប្បធម៌នយោបាយ ==
រដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងរបស់ឡាវ សរសេរដោយបារាំង និង [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ]] ត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី 11 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1947 ហើយបានប្រកាសថាជារដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅក្នុង [[សហភាពបារាំង]] ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្ងៃទី 11 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1957 ដែលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញ បានលុបចោលការយោងទៅលើសហភាពបារាំង ទោះបីជាទំនាក់ទំនងផ្នែកអប់រំ សុខភាព និងបច្ចេកទេសជិតស្និទ្ធជាមួយអតីតអាណានិគមអំណាចនៅតែបន្តកើតមានក៏ដោយ។ ឯកសារឆ្នាំ 1957 ត្រូវបានលុបចោលនៅថ្ងៃទី 3 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1975 នៅពេលដែល [[រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត|រដ្ឋកុម្មុយនិស្តមួយ]] ត្រូវបាន [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រកាស]] ។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ 1991 ហើយបានកំណត់ &quot;តួនាទីនាំមុខ&quot; សម្រាប់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ (LPRP) ។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ការបោះឆ្នោតត្រូវបានប្រារព្ធឡើងសម្រាប់ [[រដ្ឋសភាជាតិឡាវ|រដ្ឋសភា]] ថ្មីដែលមាន 85 អាសនៈ ជាមួយនឹងសមាជិកដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយការបោះឆ្នោតសម្ងាត់រហូតដល់អាណត្តិ 5 ឆ្នាំ។ រដ្ឋសភា​នេះ​អនុម័ត​ច្បាប់​ថ្មី​ទាំង​អស់ បើ​ទោះ​បី​ជា​ស្ថាប័ន​ប្រតិបត្តិ​រក្សា​សិទ្ធិ​អំណាច​ក្នុង​ការ​ចេញ​ក្រឹត្យ​ដែល​ជាប់​កាតព្វកិច្ច​ក៏​ដោយ។

[[ការបោះឆ្នោតសភាឡាវឆ្នាំ ២០១៦|ការបោះឆ្នោតចុងក្រោយបំផុត]] បានធ្វើឡើងនៅខែមីនា ឆ្នាំ 2016។

=== ការបះបោរ ===
នៅដើមទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 ការវាយប្រហារដោយ [[គ្រាប់បែក]] ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបានកើតឡើង គួបផ្សំនឹងការបាញ់គ្នាបន្តិចបន្តួចនៅទូទាំងប្រទេសឡាវ។ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/859457.stm|title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Bomb blast in Laos capital|website=news.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; ក្រុមផ្សេងៗគ្នាបានអះអាងទទួលខុសត្រូវ រួមទាំង [[គណៈកម្មាធិការដើម្បីឯករាជ្យ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសឡាវ|គណៈកម្មាធិការដើម្បីឯករាជ្យនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេសឡាវ]] និងចលនាពលរដ្ឋឡាវដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

== អង្គការនីតិប្រតិបត្តិ ==
 
{{Office-table}}
|[[President of Laos|ប្រធាន]]
|[[ប៊ុនញ៉ា វីរៈចិត្ត]]
|[[បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]]
|២០ មេសា ២០១៦
|-
|[[Prime Minister of Laos|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]]
|[[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]]
|[[បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]]
|២០ មេសា ២០១៦
|}ប្រធានាធិបតីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយរដ្ឋសភាសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និងទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី ដោយមានការយល់ព្រមពីរដ្ឋសភាសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។

ក្នុង​នោះ​មាន​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​បួន​រូប​ផង​ដែរ។ កាល​ពី​ការ​រុះរើ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៨ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០៦ ពួក​គេ​គឺ​ឧត្តម​សេនីយ៍​ទោ។ ឧត្តមសេនីយ៍ ដួងឆាយ ភីឈិត្ត  (ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ), [[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]] (រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសផងដែរ), [[សោម សាវ៉ាត់ ឡេងសាវ៉ាត|សោមសាវ៉ាត ឡេងសាវ៉ាដ]] និង នាយឧត្តមសេនីយ៍ [[អាសាំង ឡៅលី]] ។

គណៈរដ្ឋមន្ត្រីដែលមានសមាជិក 28 រូប រួមមាន អូណេចាន់ ធម្មវង្ស ជារដ្ឋមន្ត្រីការងារ ឆាលួន យ៉ាប៉ោហ័រ ជារដ្ឋមន្ត្រីយុត្តិធម៌ ណាំ វីណាកេត ជារដ្ឋមន្ត្រីឧស្សាហកម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម ស៊ីថាហេង ឡាត់សាផន ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម និង  សោមម៉ាត ផុលសេនា ជារដ្ឋមន្ត្រីដឹកជញ្ជូន។

== អង្គការនីតិបញ្ញត្តិ ==
'''[[រដ្ឋសភាជាតិឡាវ|រដ្ឋសភា]]'''  មានសមាជិកចំនួន ១៦៤រូប (១៥៨ រូប ជា បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ ៦ ឯករាជ្យ) ជាប់ឆ្នោតសម្រាប់អាណត្តិ ៥ ឆ្នាំ។

== គណបក្សនយោបាយ និងការបោះឆ្នោត ==

=== ការបោះឆ្នោតសភា ===
{{Office-table}}
|[[General Secretary of the Lao People's Revolutionary Party|General Secretary]]
|[[Bounnhang Vorachith]]
|[[Lao People's Revolutionary Party]]
|22 January 2016
|}

== អង្គការតុលាការ ==

=== តុលាការប្រជាជនកំពូល ===
យោងតាមមាត្រា 91 នៃ [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញឡាវ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេស]] ឡាវ តុលាការប្រជាជននៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ &quot;មានតុលាការប្រជាជនកំពូល តុលាការប្រជាជនក្នុងតំបន់ និងតុលាការយោធា ដូចដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់&quot; ។

តុលាការប្រជាជនកំពូលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1982។ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງສານປະຊາຊົນສູງສຸດ - www.peoplecourt.gov.la|url=http://www.peoplecourt.gov.la/la/1/1-2.html|archivedate=2022-06-18|website=www.peoplecourt.gov.la|access-date=2022-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220618054041/http://peoplecourt.gov.la/la/1/1-2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា ៩២ តុលាការប្រជាជនកំពូលនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ គឺជាស្ថាប័នតុលាការកំពូល ហើយ &quot;ពិនិត្យការវិនិច្ឆ័យ និងការវិនិច្ឆ័យរបស់តុលាការប្រជាជន និងតុលាការយោធា&quot;។ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ສານປະຊາຊົນສູງສຸດ ໄດ້ຈັດງານໂຮມຊຸມນຸມສະເຫຼີມສະຫຼອງວັນສ້າງຕັ້ງສານປະຊາຊົນ ຄົບຮອບ 35 ປີ (15 ສິງຫາ 1982 - 15 ສິງຫາ 2017) - www.peoplecourt.gov.la|url=http://www.peoplecourt.gov.la/la/2016-04-06-02-55-36/2016-04-06-03-37-43/53-2017-07-13-07-32-55.html|archivedate=2022-06-18|website=www.peoplecourt.gov.la|access-date=2022-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220618070542/http://peoplecourt.gov.la/la/2016-04-06-02-55-36/2016-04-06-03-37-43/53-2017-07-13-07-32-55.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=ໝວດທີ X ສານປະຊາຊົນ ແລະ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ - www.peoplecourt.gov.la|url=http://www.peoplecourt.gov.la/la/2/2016-03-30-02-24-51/2016-03-30-02-24-62.html|archivedate=2022-06-18|website=www.peoplecourt.gov.la|access-date=2022-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220618054828/http://peoplecourt.gov.la/la/2/2016-03-30-02-24-51/2016-03-30-02-24-62.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; មាន​ការ​បង្ហាញ​ថា​ស្ត្រី​បាន​បម្រើ​ការ​នៅ​តុលាការ​ខេត្ត។ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ສານປະຊາຊົນພາກໃຕ້ຈັດຕັ້ງພິທີປະກາດການແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ພິພາກສາທີ່ແຂວງຈຳປາສັກ - www.peoplecourt.gov.la|url=http://www.peoplecourt.gov.la/la/2016-04-06-02-55-36/2016-04-06-03-37-43/65-2017-07-13-07-32-62.html|archivedate=2022-06-26|website=www.peoplecourt.gov.la|access-date=2022-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626033227/http://peoplecourt.gov.la/la/2016-04-06-02-55-36/2016-04-06-03-37-43/65-2017-07-13-07-32-62.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ជា​ឧទាហរណ៍ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៨ គេ​បាន​ប្រកាស​ថា ណាផាផន ផុងថៃ ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​ប្រធាន​តុលាការ​តំបន់ ២ [[ខេត្តជ័យបុរី]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ພິທີ ປະກາດແຕ່ງຕັ້ງ ປະທານສານປະຊາຊົນ ເຂດ 2 ແຂວງໄຊຍະບູລີ - www.peoplecourt.gov.la|url=http://www.peoplecourt.gov.la/la/2016-04-06-02-55-36/2016-04-06-03-37-43/59-2017-07-13-07-32-58.html|archivedate=2022-06-26|website=www.peoplecourt.gov.la|access-date=2022-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626033658/http://peoplecourt.gov.la/la/2016-04-06-02-55-36/2016-04-06-03-37-43/59-2017-07-13-07-32-58.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

តាមមាត្រា ៩៣ ប្រធាន អនុប្រធាន និងចៅក្រមត្រូវបានតែងតាំង ផ្ទេរ ឬដកចេញដោយគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋសភា។ ទោះបីជាគណៈកនសិទ្ធិអំណាចសម្រេចក៏ដោយ មាត្រាដដែលនេះចែងថា ប្រធានមានអំណាចមួយចំនួនទាក់ទងនឹងការតែងតាំង ការផ្ទេរ ឬដកតំណែងអនុប្រធាន។

នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ អូន នឿ ភិមម៉ាសូន បានក្លាយជាប្រធានតុលាការកំពូលដំបូងគេ។ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; បច្ចុប្បន្ន​ប្រធាន​គឺ​លោក ខាំផាន់ សិទ្ធិ​ដាំ​ផា។

=== ការិយាល័យរដ្ឋអាជ្ញា ===
ការិយាល័យរដ្ឋអាជ្ញាសាធារណៈត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1990។ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນສູງສຸດ ຫວນຄືນມູນເຊື້ອວັນສ້າງຕັ້ງ 26 ປີ|url=http://www.laosecurity.gov.la/news/i%20ya%20karn.html|archivedate=2016-11-21|website=www.laosecurity.gov.la|access-date=2022-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161121022846/http://laosecurity.gov.la/news/i%20ya%20karn.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ແຂວງຫຼວງນໍ້າທາສະເຫຼີມສະຫຼອງວັນສ້າງຕັ້ງໄອຍະການປະຊາຊົນຄົບຮອບ 30 ປີ 9 ມັງກອນ 1990 ຫາ 9 ມັງກອນ 2020. {{!}} ຂ່າວສານແຂວງຫຼວງນໍ້າທາ|url=https://lnt-news.org/?p=3828|archivedate=2021-03-15|language=en-US}}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; មាត្រា ៩៩ នៃ [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញឡាវ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសឡាវ]] ចែងថា ការិយាល័យមានទំនួលខុសត្រូវលើការ &quot;ត្រួតពិនិត្យ [ត្រួតពិនិត្យ] និងការអនុវត្តច្បាប់ទូទាំងប្រទេស ការពារ[សិទ្ធិ] របស់រដ្ឋ និងសង្គម...[និង] ផលប្រយោជន៍ស្របច្បាប់។ របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ និង​កាត់​ទោស​ជន​ជាប់​ឃុំ​តាម​ច្បាប់»។ ការិយាល័យត្រូវបានរៀបចំតាមបីវិធីដូចខាងក្រោមៈ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2007|title=ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ|url=https://www.jica.go.jp/activities/issues/governance/portal/laos/ku57pq00002khhw3-att/manual_investigation_lao.pdf|website=JICA}}&lt;/ref&gt;

''ព្រះរាជអាជ្ញាកំពូល''

* ការិយាល័យអគ្គព្រះរាជអាជ្ញា
* ការិយាល័យរដ្ឋអាជ្ញានៅកម្រិតបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍

ប្រមុខ​រដ្ឋ​អាជ្ញា​កំពូល​ដឹកនាំ​គ្រប់​សកម្មភាព​របស់​ព្រះរាជអាជ្ញា​សាធារណៈ​គ្រប់​កម្រិត។ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; សកម្មភាពទាំងអស់ត្រូវបានរាយការណ៍ទៅរដ្ឋសភា។ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນເລກທີ..........ອອປສສູງສຸດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ.|url=https://juristact.weebly.com/uploads/1/0/9/9/109947087/%E0%BA%A5%E0%BA%B0%E0%BA%9A%E0%BA%BD%E0%BA%9A%E0%BA%AD%E0%BA%8D%E0%BA%81.pdf|website=ພະແນກສັງລວມ ຫ້ອງການ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນສູງສຸດ|access-date=2022-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325190948/https://juristact.weebly.com/uploads/1/0/9/9/109947087/%E0%BA%A5%E0%BA%B0%E0%BA%9A%E0%BA%BD%E0%BA%9A%E0%BA%AD%E0%BA%8D%E0%BA%81.pdf|archive-date=2023-03-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ការិយាល័យអាជ្ញាកណ្តាល''

* ការិយាល័យអយ្យការខេត្ត ក្រុង
* ស្រុក ការិយាល័យព្រះរាជអាជ្ញាសាធារណៈក្រុង (ព្រះរាជអាជ្ញាសាធារណៈស្រុក ឬក្រុង ហៅថា ព្រះរាជអាជ្ញាសាធារណៈក្នុងស្រុក)

''ការិយាល័យព្រះរាជអាជ្ញាយោធា''

បច្ចុប្បន្ន ព្រះរាជ​អាជ្ញា​កំពូល​គឺ​លោក ខាំសាន ស៊ូវង្ស។

=== គណៈមេធាវីឡាវ ===
ចំពោះមេធាវីជាទូទៅ យោងតាមមាត្រាឆ្នាំ 2016 មានមេធាវីចំនួន 188 នាក់នៅក្នុងប្រទេសឡាវ ដែលជាសមាជិកនៃគណៈមេធាវីឡាវ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មេធាវីភាគច្រើនបានចូលបម្រើការងារក្នុងវិស័យរដ្ឋាភិបាល ហើយមិនអនុវត្តច្បាប់ទេ កម្រនឹងគិតអំពីការអនុវត្តក្នុងវិស័យឯកជន។ ខណៈ​មាន​ភស្តុតាង​នៃ​មេធាវី​ជា​ស្ត្រី​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ ក៏​មិន​មាន​ការ​បង្ហាញ​ពី​របៀប​ដែល​ស្ត្រី​បាន​រត់គេច​ក្នុង​វិស័យ​ច្បាប់​ដែរ។ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://laotiantimes.com/2016/08/25/lao-legal-market/|title=Lao Legal Market: A Gentle Awakening -|website=laotiantimes.com|archivedate=2017-10-24}}&lt;/ref&gt; អនុលោមតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់រដ្ឋសភា លេខ ០២៤/.សជណ (ស្តីពីការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីមេធាវី ថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦) លក្ខខណ្ឌតម្រូវរួមមាន មាន [[បរិញ្ញាបត្រ|សញ្ញាបត្រ]] បរិញ្ញាបត្រ សញ្ជាតិឡាវ និងប្រឡងជាប់ (លក្ខខណ្ឌតម្រូវដាច់ដោយឡែកមានសម្រាប់ជនបរទេស។ មេធាវី)។ ទោះបីជាគណៈមេធាវីឡាវចេញវិញ្ញាបនបត្រដល់និស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកច្បាប់ក៏ដោយ ក៏ក្រសួងយុត្តិធម៌ឡាវជាអ្នកកំណត់ស្តង់ដារបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកច្បាប់។ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016|title=ກ່ຽວກັບການປະກາດໃຊ້ກົດໝາຍ ວ່າດ້ວຍທະນາຍຄວາມ (ສະບັບປັບປຸງ)|url=http://na.gov.la/files/laws/22Anti%20Corruption%20Law17_1_2013%20.pdf|access-date=2022-08-01|archivedate=2021-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102012934/http://www.na.gov.la/files/laws/22Anti%20Corruption%20Law17_1_2013%20.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== រដ្ឋាភិបាល ==

* កសិកម្ម និងរុក្ខាប្រមាញ់ [[លៀង ធីកែវ]]
* អប់រំ និងកីឡា [[សេងឌឿន ឡាចន្ថាប៊ុន]]
* ថាមពល និងរ៉ែ [[ខាំម៉ានី អ៊ិនធីឡាត]]
* [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (ឡាវ)|ហិរញ្ញវត្ថុ]] [[លៀង ធីកែវ]]
* [[សាឡឹម សាយ កុសុមិត|សាឡឹសាយ កុមម៉ាសិត]] ក្រសួងការបរទេស
* កិច្ចការផ្ទៃក្នុង (មហាផ្ទៃ) [[ខាំម៉ាញ់ ស៊ុនវីលឿត|ខាំម៉ាញ សូនវិលៀត]]
* ឧស្សាហ៍កម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម [[ខេមម៉ានី ពលសេនា|ខេមនី ផុលសេណា]]

[[ឯកសារ:Bosengkham_Vongdara_(2019).jpg|តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Bosengkham_Vongdara_%282019%29.jpg/220px-Bosengkham_Vongdara_%282019%29.jpg|រូបភាពតូច| បូសេងខាំ វង្សតារា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន វប្បធម៌ និងទេសចរណ៍ឡាវ ក្នុងវេទិកាទេសចរណ៍អាស៊ាន ២០១៩ នៅទីក្រុង ហា ឡុងបាយ៍ ប្រទេសវៀតណាម។ រៀបចំដោយ TTG Events, សិង្ហបុរី]]

* ព័ត៍មាន វប្បធម៌ និងទេសចរណ៍ [[បូសេងខម វង្សតារា|បូសេងខាំ វង្សតារា]]
* យុត្តិធម៍ [[សាយ សន្តីវង្ស|សាយស៊ី សន្តិវង្ស]]
* ការងារ និងសុខុមាលភាពសង្គម [[ខាំផេង សាយសោមផេង|ខាំផេង សាយសំផេង]] 
* រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ប្រៃសណីយ៍ ទូរគមនាគមន៍ និង​ទូរគមនាគមន៍ លោក  [[ថន សាម៉ៃ កុសុមិត|​ថា​ន​សាម៉ៃ កុ​ម៉ាសិត]]
* ការពារជាតិ [[ច័ន្ទសាម៉ន ចាន់យ៉ាឡាត]]
* ធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន [[សោម ផល្លីណា|សោម៉ាត់ ផុលសេនា]]
* ផែនការ និងការវិនិយោគ [[សូផាន់ កែវមណី|សូផាញ កែវមីសាយ]]
* [[ក្រសួងសុខាភិបាល (ឡាវ)|ក្រសួងសុខាភិបាល]] [[ប៊ុន គងស៊ីវង|ប៊ុតកុង ស៊ីហាវង្ស]]
* [[ឧត្តម​សេនីយ៍​ឯក សោម កែវ ស៊ីឡាវង្ស|ឧត្តមសេនីយទោ សោមកែវសីឡាវង្ស]] សន្តិសុខសាធារណៈ
* [[ប៊ុន ចាន់ ស៊ិនថាវង្ស|ប៊ុនចាញ ស៊ិនថាវង្ស]]  មន្ទីរសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន

== វិមានប្រធានាធិបតី ==

* លោក ភុងសាវ៉ាត បុប្ផា រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី

== រដ្ឋសភា (ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦) ==

* ប្រធានរដ្ឋសភា៖ [[ប៉ានី យ៉ាថរទូ|ប៉ានី យ៉ាថូទូ]] (ជាប់ឆ្នោតឡើងវិញ)
* អនុប្រធានរដ្ឋសភា៖ លោក សោម ផាន់ ផេងខាំមី (ជាប់ឆ្នោតឡើងវិញ), សេងនួន សាយឡាត, ប៊ុនផន ប៊ុតតាណាវង្ស និង ស៊ីសាយ ឡឿតមឿងសន

== បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ ==

=== ការិយាល័យនយោបាយ ===

=== លេខាធិការដ្ឋាន ===

== ការបែងចែករដ្ឋបាល ==

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>9re4svyc6xb0zjgffjgeb2chw850ox8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service</title>
    <ns>3</ns>
    <id>54922</id>
    <revision>
      <id>342010</id>
      <parentid>341717</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T00:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tong-service</username>
        <id>53351</id>
      </contributor>
      <comment>/* សំណើ */ ផ្នែកថ្មី</comment>
      <origin>342010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="eovn40a3n2q5mnaw37lp22y0c80k0t0" xml:space="preserve">== Build  ==
Tong  [[អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service|Tong-service]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២១:១១ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC)

== សំណើ ==
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ជាតិ​ សាសនា​ ព្រះមហាក្សត្រ


រដ្ឋបាលស្រុកភ្នំស្រុក
ការិយាល័យអប់រំ យុជន និងកីឡាស្រុក
សាលាបឋមសិក្សា រោគ

របាយការណ៍
ស្ដីពី
ការវាយតម្លៃ និងដាក់ពិន្ទុបេក្ខជនឈរឈ្មោះជានាយករងសាលាបឋមសិក្សា រោគ
	អាស្រ័យហេតុដូចបានគោរពជម្រាបជូនខាងលើ សូមលោកស្រីអភិបាល មេត្តាពិនិត្យ និងអនុម័ត ដោយក្ដីអនុ
គ្រោះ។
	សូមលោកស្រីអភិបាល ទទួលនូវការគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពង់ពីនាងខ្ញុំ។

ថ្ងៃសុក្រ ៦រោច ខែភទ្របទ ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព.ស ២៥៧០
រោគ ថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦
នាយិកាសាលា
		បានឃើញ និងពិនិត្យត្រឹមត្រូវ
ថ្ងៃ		 ខែ	      ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព.ស. ២៥៧០
ភ្នំស្រុក ថ្ងៃទី	 ខែ	       ឆ្នាំ២០២៦
ប្រធានការិយាល័យអប់រំ យុវជន និងកីឡាស្រុកភ្នំស្រុក


បានឃើញ និងគោរពជូន
					លោកស្រីអភិបាល នៃគណៈអភិបាលស្រុក មេត្តាពិនិត្យ និង
					សម្រេចដោយក្ដីអនុគ្រោះ។
ថ្ងៃ		 ខែ	      ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព.ស. ២៥៧០
ភ្នំស្រុក ថ្ងៃទី	 ខែ	       ឆ្នាំ២០២៦
ប្រធានការិយាល័យគ្រប់គ្រងធនធានមនុស្សស្រុកភ្នំស្រុក
 [[អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service|Tong-service]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Tong-service|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:០៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC)</text>
      <sha1>eovn40a3n2q5mnaw37lp22y0c80k0t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ជនជាតិម៉ុនដា</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54937</id>
    <revision>
      <id>342005</id>
      <parentid>341819</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261015sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>342005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26403" sha1="mngg9qw4odbutum6l0slf2rfcpwwzyk" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title fn org&quot; id=&quot;7&quot; |ជនជាតិម៉ុនដា
|- class=&quot;infobox-caption&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Munda-Sprachen.png|គ្មានស៊ុម]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; ការចែកចាយអ្នកនិយាយភាសា Munda នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; color:inherit;&quot; | តំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើន
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; | [[India|ឥណ្ឌា]], [[Bangladesh|បង់ក្លាដែស]]
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; color:inherit;&quot; | ភាសា
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; | [[Munda languages|ភាសាម៉ុនដា]]
|}
'''ជនជាតិម៉ុនដា''' (Munda people) ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថា Kolarian គឺជាក្រុមនៃក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើនដែលមានដើមកំណើតនៅភាគខាងកើត និងកណ្តាលនៃ អនុទ្វីបឥណ្ឌា ។ ពួកគេនិយាយភាសាមកពី [[អំបូរភាសាមុនដា|សាខា ម៉ុនដា]] នៃ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|គ្រួសារភាសា មន-ខ្មែរ]] ។ សរុបមកពួកគេមានចំនួនប្រហែល ៩ ទៅ ១១ លាននាក់។

== ប្រវត្តិសាស្ត្រ ==
យោងតាមអ្នកភាសាវិទ្យា Paul Sidwell [[អំបូរភាសាមុនដា|ភាសាមុនសម័យម៉ុនដា]] បានមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ Odisha ពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ប្រហែល ៤០០០-៣៥០០ ឆ្នាំមុន ( ប្រហែល ឆ្នាំ២០០០ – គ.ស- ១៥០០ មុនគ.ស),  &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rau|first=Felix|last2=Sidwell|first2=Paul|date=12 September 2019|title=The Munda Maritime Hypothesis|url=https://core.ac.uk/download/pdf/228160282.pdf|journal=Journal of the Southeast Asian Linguistics Society|volume=12|issue=2|pages=35–57|issn=1836-6821}}&lt;/ref&gt; ក្នុងអំឡុងចុង យុគសំរិទ្ធ នៅពេលនៃការធ្លាក់ចុះនៃ អរិយធម៌ជ្រលងឥណ្ឌូស នៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 February 2025|title=History of Munda Tribes|work=Prabhat Khabar|url=https://www.prabhatkhabar.com/topic/history-of-munda-tribes|access-date=11 February 2025}}&lt;/ref&gt; ជនជាតិម៉ុនដា បានរីករាលដាលពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយលាយឡំយ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយប្រជាជនឥណ្ឌាក្នុងស្រុក។ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Origin of the Tai People 3: Genetic and Archaeological Approaches|date=2016|isbn=978-1-63323-962-3|page=71|url=https://books.google.com/books?id=766hDQAAQBAJ&amp;dq=munda+people+came+from+south+east+asia&amp;pg=PA71|language=en}}&lt;/ref&gt; លោក Robert Parkin កត់សម្គាល់ថា ពាក្យ &quot;ម៉ុនដា&quot; មិនមែនជារបស់វចនានុក្រម [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] ទេ ហើយវាមានប្រភពដើមមកពីភាសាសំស្ក្រឹត។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Parkin|first=Robert|date=1993|title=Second reply to Pfeffer|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5931200d-0496-4b4c-bd5e-b78ce06012f3/files/rbc386k52q|journal=Journal of the Anthropological Society of Oxford|volume=24|issue=2|page=161|doi=10.5287/ora-9obpjxz9q|quote=The term 'Munda' is of Sanskritic origin and therefore not original in any sense to Austroasiatic speakers, although it has come to be used by one tribe as an alternative to their own term 'Horo' (Le. Roy's group; cf. Pfeffer above, p. 154; also Parkin 1990: 17, 23).}}&lt;/ref&gt; ឈ្មោះ​ជនជាតិ​ភាគតិច​មួយ​ដ៏​ពេញ​និយម​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​មុនដា​ភាគ​ខាងជើង​គឺ ខេវ៉ារៀន (''Kherwarian)'' ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី ​ពាក្យ​ដើម​ម៉ុនដា ''*ខេរ (kher)'' ('បក្សី') ដែល​តាម​ពិត​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទេវកថា​ដើម​កំណើត​ម៉ុនដា​ភាគ​ខាងជើង។ យោងតាមប្រពៃណីសាន់តាល់ សាន់តាល់ដំបូងៗមានដើមកំណើតមកពីសត្វពពែ (ខេរ) ដែលផ្តល់អត្តសញ្ញាណ 'ខេវ៉ាល' ជាការកំណត់ខ្លួនឯងជំនួសរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះពាក្យ &quot;ខេវ៉ារៀន&quot; ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកប្រាជ្ញដើម្បីកំណត់ភាសាម៉ុនដាខាងជើងដែលមិនមែនជាភាសា Korku ដែលរួមមាន សាន់តាលី ផងដែរ។ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Guide to Austroasiatic Speakers and Their Languages|year=1991|page=14}}&lt;/ref&gt; ឈ្មោះមួយទៀតដែលសំដៅទៅលើ''ម៉ុនដា'' ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីសម័យបុរាណគឺ ''សាវ៉ារ៉ា'' ប៉ុន្តែក្រោយមកវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយក្រុម ឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន, ឌ្រាវិឌៀន និង ជូង ផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងតំបន់ធំទូលាយជាងមុន ដែលចាប់ពីពេលនោះមកនាំឱ្យមានការភាន់ច្រឡំ។ សាវ៉ារ៉ាស ឬ ''សូរ៉ា'' ពិតប្រាកដមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងនៃរដ្ឋ Orissa។ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Guide to Austroasiatic Speakers and Their Languages|year=1991|page=28}}&lt;/ref&gt;

ភស្តុតាង​ខាង​បុរាណវិទ្យា​ដែល​ដាក់​ចេញ​ដោយ Kingwell-Banham et al. (២០០៨) បាន​បង្ហាញ​ថា វប្បធម៌​ស្រូវ​មីល​សម័យ​យុគថ្មរំលីង​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​អូឌីសា​ប្រហែល ៣៥០០ ឆ្នាំមុន «ស្រដៀង​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​នឹង​កសិកម្ម​បុព្វកាល​មុនដា​ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​វិញ​ខាង​ភាសា»។ (Sidwell &amp; Rau, 2019:46) ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ Kingwell-Banham et al. បានស្នើថា កសិករដាំស្រូវនៅរដ្ឋ Odisha អាចមានដើមកំណើតមកពី វាលទំនាបគង្គា ខាងកើតជំនួសឱ្យសមុទ្រ។ ការជីកកកាយនៅឆ្នេរសមុទ្រអូឌីសាដោយសាម៉ា (២០០០) បានកំណត់អត្តសញ្ញាណទម្រង់សេរ៉ាមិចដែលមានជាទូទៅនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាស៊ីខាងត្បូងនៃយុគថ្មរំលីង ដែលមានផលិតផលពណ៌ក្រហមស្រអាប់ និងរអិល ផលិតផលពណ៌ប្រផេះ និងផលិតផលដែលផលិតពីខ្សែ។ ការរកឃើញសំខាន់ៗជាងនេះទៀត ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងតំបន់យុគថ្មរំលីង-ឆាលកូលីទិកដ៏សំខាន់មួយនៅ Sankarjang (ប្រហែលសហវត្សរ៍ទីពីរមុនគ.ស) ដែលមានទីតាំងនៅជ្រលងភ្នំ ប្រាម៉ានី ជិត អង់ហ្គូល ។ ពួកវារួមមាន ឧបករណ៍ភ្លេងលីថូហ្វូន ដែលស្រដៀងនឹងប្រភេទឧបករណ៍ភ្លេងដែលត្រូវបានរកឃើញនៅ ភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ហើយត្រូវបានបកស្រាយថាជា &quot;ភស្តុតាងសម្រាប់ទំនាក់ទំនងវប្បធម៌រវាងផ្នែកពីរផ្សេងគ្នានៃអាស៊ីក្នុងសម័យបុរេប្រវត្តិ&quot; (Yule et al. 1990:584)។ &lt;ref&gt;{{Cite book|date=1990|title=South Asian Archaeology 1987|location=Rome|pages=581–584}}&lt;/ref&gt; ជាងនេះទៅទៀត សំណល់មនុស្សដែលនៅទីបញ្ចុះសព Sankarjang ក៏បានបង្កើតធ្មេញផងដែរ &quot;ដែល រូបរាងធ្មេញ របស់វាបង្ហាញថាបុគ្គលទាំងនេះមានដើមកំណើតអាស៊ី បូព៌ា ឬ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (&quot; ម៉ុងហ្គោលីដ &quot; [sic])&quot; (Yule et al. 1989:127–30)។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yule|first=Paul|last2=Rath|first2=B. K.|last3=Karen|first3=Højgaard|date=1989|title=Sankarjang – Ein Metallzeitlicher Bestattungsplatz Im Dhenkanal-Vorgebirge Des Östlichen Indiens|url=https://archive.org/details/sim_anthropos_1989_84_1-3/page/107|journal=Anthropos|volume=84|issue=1/3|pages=107–132}}&lt;/ref&gt; Gupta (2005:22) បានអះអាងថា ស្ថានភាពយុគថ្មរំលីង-ឆាលកូលីទិក ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅ ហ្គោឡាបៃ ជិតមាត់ទន្លេម៉ាហាណាឌី «បង្ហាញពីការចុះចតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅលើក្តារសមុទ្រឥណ្ឌាខាងកើតក្នុងសហវត្សទី ២-១ មុនគ.ស» (ដកស្រង់នៅក្នុង Sidwell &amp; Rau, 2019:47)។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gupta|first=Sunil|date=2005|title=The Bay of Bengal Interaction Sphere (1000 BC - AD 500)|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=21|issue=|pages=21–30|doi=10.7152/bippa.v25i0.11911}}&lt;/ref&gt; ផ្លីនី អែលឌើរ (ប្រហែលឆ្នាំ ៧៧ គ.ស.) និង ក្លូឌាស តូលេមី (ប្រហែលឆ្នាំ ១៣០ គ.ស.) រៀងៗខ្លួន សុទ្ធតែបានរៀបរាប់អំពី ''ជនជាតិ ស៊ូរី'' និង ''ជនជាតិ សាបារ៉េ'' ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភ្នំ អូរីសា-កាលីងហ្គា ដែលត្រូវបាន ហ្គីឌូហ្គូ វេនកាតា រ៉ាម៉ាមើធី បកស្រាយថាជាកុលសម្ព័ន្ធតែមួយ។

បន្ទាប់ពីការខ្ចាត់ខ្ចាយពី ដីសណ្ដទន្លេមហាណា ទី ក័រគូបានផ្លាស់ទៅទិសខាងលិច ៣៥០ ម៉ាយ ហើយបានបង្កើតការតាំងទីលំនៅនៅលើភ្នំសត្បុរៈ ខណៈពេលដែលកឺវ៉ារៀនបានតាំងទីលំនៅនៅលើខ្ពង់រាបឈូតាណាបួរ និងភ្នំរ៉ាជម៉ាហាល ហើយបានអនុវត្តការដាំដុះចម្រុះរវាងការដាំដុះវិលជុំ និងការធ្វើស្រែចម្ការ។ វាហាក់ដូចជាមានកុលសម្ព័ន្ធ ម៉ុនដា ពីរគឺ ប៊ីរហូ និង ជូង បានវិលត្រឡប់ទៅរករបៀបរស់នៅជាអ្នកប្រមាញ់សត្វព្រៃវិញ បន្ទាប់ពីបានផ្លាស់ទៅខ្ពង់រាបភាគខាងកើត ជាកន្លែងដែល &quot;កសិកម្មទំនងជាពិបាក&quot; (Peterson 2021:10)។ Peterson (2021) បានលើកឡើងថា កុលសម្ព័ន្ធដែលនិយាយភាសាម៉ុនដា មិនត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងភ្នំ Accretion ទេ ប៉ុន្តែទំនងជារស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងកើតនៃ វាលទំនាប Gangetic ជុំវិញតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើននៃ រដ្ឋ Uttar Pradesh និង Bihar ជាកន្លែងដែលក្រោយមកពួកគេត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងក្រុមជនជាតិ ឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន។ &lt;ref name=&quot;Peterson2021&quot;&gt;{{Cite journal|year=2021|title=The spread of Munda in prehistoric South Asia-the view from areal typology|journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute|volume=81|issue=|pages=109–130|jstor=48799854}}&lt;/ref&gt;

=== ការធ្វើចំណាកស្រុកចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ===
យោងតាម Chaubey និងក្រុមការងារ &quot;អ្នកនិយាយភាសាអូស្ត្រូ-អាស៊ីនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពមកពីការរីករាលដាលពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បន្ទាប់មកដោយការលាយបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយតាមភេទជាមួយប្រជាជនឥណ្ឌាក្នុងស្រុក&quot;។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Chaubey|first=G.|last2=Metspalu|first2=M.|last3=Choi|first3=Y.|last4=Magi|first4=R.|last5=Romero|first5=I. G.|last6=Soares|first6=P.|last7=van Oven|first7=M.|last8=Behar|first8=D. M.|last9=Rootsi|first9=S.|displayauthors=3|date=February 2011|title=Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic Speakers: The Role of Landscape Barriers and Sex-Specific Admixture|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2011-02_28_2/page/1013|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=28|issue=2|pages=1013–1024|doi=10.1093/molbev/msq288|pmc=3355372|pmid=20978040|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; យោងតាមលោក Riccio និងក្រុមការងារ ជនជាតិម៉ុនដា ទំនងជាមានដើមកំណើតមកពីជនអន្តោប្រវេសន៍អូស្ត្រូអាស៊ីមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Riccio|first=M. E.|displayauthors=etal|year=2011|title=The Austroasiatic Munda population from India and Its enigmatic origin: a HLA diversity study|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_2011-06_83_3/page/405|journal=Human Biology|volume=83|issue=3|pages=405–435|doi=10.3378/027.083.0306|pmid=21740156}}&lt;/ref&gt; 

យោងតាមលោក Zhang និងក្រុមការងារ ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិមន-ខ្មែរ ពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីកម្រិតអតិបរមានៃផ្ទាំងទឹកកកចុងក្រោយ ប្រហែល ១០.០០០ ឆ្នាំមុន។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Zhang|first=X.|last2=Liao|first2=S.|last3=Qi|first3=X.|last4=Liu|first4=J.|last5=Kampuansai|first5=J.|last6=Zhang|first6=H.|last7=Yang|first7=Z.|last8=Serey|first8=B.|last9=Sovannary|first9=T.|displayauthors=3|year=2015|title=Y-chromosome diversity suggests southern origin and Paleolithic backwave migration of Austro-Asiatic speakers from eastern Asia to the Indian subcontinent|journal=Scientific Reports|volume=5|bibcode=2015NatSR...515486Z|doi=10.1038/srep15486|pmc=4611482|pmid=26482917|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Arunkumar និង​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​បាន​លើក​ឡើង​ថា ការ​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​របស់​ពួក​អូស្ត្រូអាស៊ី​ពី​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា 5.2 ± 0.6 គីយ៉ា និង​ចូល​ទៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា 4.3 ± 0.2 គីយ៉ា។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Arunkumar|first=G.|displayauthors=etal|year=2015|title=A late Neolithic expansion of Y chromosomal haplogroup O2a1-M95 from east to west|journal=Journal of Systematics and Evolution|volume=53|issue=6|pages=546–560|bibcode=2015JSyEv..53..546A|doi=10.1111/jse.12147|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Tätte និង​ក្រុមការងារ​បាន​ប៉ាន់ប្រមាណ​ថា ប្រជាជន​ដែល​និយាយ​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ី​បាន​លាយឡំ​ជាមួយ​ប្រជាជន​ឥណ្ឌា​ប្រហែល​ឆ្នាំ ២០០០-៣៨០០ ឆ្នាំមុន ដែល​អាច​បង្ហាញ​ពី​ការមកដល់​នៃ​សមាសធាតុ​ហ្សែន​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នៅក្នុង​តំបន់​នេះ។ ប្រជាជនដែលនិយាយភាសាមុនដាមានពូជពង្សឪពុក [[Haplogroup O-M95 (Y-DNA)|O1b1a1a (M95)]] មកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ច្រើន ( [[អំបូរភាសាមុនដា|ម៉ុនដាខាងជើង]] មានប្រហែល ៦២% និង [[អំបូរភាសាមុនដា|ម៉ុនដាខាងត្បូង]] មានប្រហែល ៧៣%) ដែលភាគច្រើនអវត្តមានពីក្រុមឥណ្ឌាដទៃទៀត។ ពួកគេបានរកឃើញថា ប្រជាជនដែលនិយាយភាសាម៉ុនដា សម័យទំនើបមានដើមកំណើតអាស៊ីខាងកើត/អាគ្នេយ៍ប្រហែល ២៩% អាស៊ីខាងលិច ១៥.៥% និងអាស៊ីខាងត្បូង ៥៥.៥% ជាមធ្យម។ អ្នកនិពន្ធបានសន្និដ្ឋានថា មានការធ្វើចំណាកស្រុកភាគច្រើនជាបុរសចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនសម័យទំនើបនៅ [[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង [[ម៉ាឡេស៊ី]] ត្រូវបានគេរកឃើញថាតំណាងឱ្យក្រុមបុព្វបុរស ដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា និងបានផ្សព្វផ្សាយភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tätte|first=Kai|last2=Pagani|first2=Luca|last3=Pathak|first3=Ajai K.|last4=Kõks|first4=Sulev|last5=Ho Duy|first5=Binh|last6=Ho|first6=Xuan Dung|last7=Sultana|first7=Gazi Nurun Nahar|last8=Sharif|first8=Mohd Istiaq|last9=Asaduzzaman|first9=Md|date=2019-03-07|title=The genetic legacy of continental scale admixture in Indian Austroasiatic speakers|journal=Scientific Reports|language=en|volume=9|issue=1|page=3818|bibcode=2019NatSR...9.3818T|doi=10.1038/s41598-019-40399-8|issn=2045-2322|pmc=6405872|pmid=30846778|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;{{Multiple image|caption3=Munda man}}

== វប្បធម៌ ==
ជនជាតិម៉ុនដា ជាប្រពៃណីគោរព និងអនុវត្តសាសនាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ដែលជាទម្រង់នៃ [[វិញ្ញាណនិយម]] និង សាសនាស្មៀននិយម ។ មនុស្សជាច្រើនក៏ដើរតាម &lt;nowiki&gt;[[សាសនាហិណ្ឌូ]]&lt;/nowiki&gt; ដែរនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។

ដោយសារតែកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រឹស្ត និងកត្តានយោបាយមួយចំនួន គ្រិស្តសាសនាបានបង្កើតជាបន្ទាយមួយក្នុងចំណោមប្រជាជនម៉ុនដា ក្នុងរយៈពេលពីរសតវត្សចុងក្រោយនេះ។ បេសកកម្ម សាន់តាល់ របស់ប្រទេសន័រវេស បានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៅក្នុងសហគមន៍សាន់តាល ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៧។ គ្រិស្តបរិស័ទម៉ុនដា ភាគច្រើនសព្វថ្ងៃនេះ កាន់តាម [[ព្រេសប៊ីធេរាន|ព្រេសប៊ីធើរៀន]], [[បាទីស្ទ|បាប់ទីស្ទ]], [[លទ្ធិលូធើរ៉ាន|លូធើរៀន]], ទម្រង់មួយចំនួននៃ អង់គ្លីកង់ និង [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|កាតូលិក]] 

។

== ក្រុមជនជាតិភាគតិច ==

* ជនជាតិអាស៊ើរ
* ប្រជាជនភូមីជ
* ជនជាតិប៊ីរហ័រ
* ប្រជាជនបុនដា
*  ឌីដាយី (ឌីរ, ហ្គតា)
* ជនជាតិហ្គាដាបា (មានតែជនជាតិហ្គាដាបាមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះដែលនិយាយ ភាសាហ្គូតូប ដែលទាក់ទងនឹងបុនដា។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយ ភាសាដ្រាវីឌាន )។
* ប្រជាជន ហ្គោរ៉ុម (ប៉ារេនហ្គា)
* ប្រជាជនហូ
* ជនជាតិជួង
* ជនជាតិខារីយ៉ា
* ប្រជាជនកូដាគុ
* ជនជាតិកូរ៉ា
* ជនជាតិកូគូ
* ជនជាតិកូវ៉ា
* ជនជាតិម៉ុនដា
* ប្រជាជនសាបា
* ប្រជាជនសាន់ថាល
* ប្រជាជនសូរ៉ា
* ជនជាតិទួរី

== សាច់ញាតិដែលអាចកើតមានរបស់ជនជាតិម៉ុនដា ==
ក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនមិននិយាយភាសាម៉ុនដា ណាមួយដោយជនជាតិដើមទេ ប៉ុន្តែភស្តុតាងហ្សែនបង្ហាញពីលំហូរហ្សែននៃពូជពង្សម៉ុនដា មួយចំនួន។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Chaubey|first=Gyaneshwer|last2=Tamang|first2=Rakesh|last3=Pennarun|first3=Erwan|last4=Dubey|first4=Pavan|last5=Rai|first5=Niraj|last6=Upadhyay|first6=Rakesh Kumar|last7=Meena|first7=Rajendra Prasad|last8=Patel|first8=Jayanti R|last9=van Driem|first9=George|date=12 October 2017|title=Erratum: Reconstructing the population history of the largest tribe of India: the Dravidian speaking Gond|journal=European Journal of Human Genetics|volume=25|issue=11|page=1291|doi=10.1038/ejhg.2017.46|issn=1018-4813|pmc=5643977|pmid=29023439|doi-access=free}} &quot;By considering the case of language shift we modelled the scenario considering Gond originally as an Austroasiatic population, which has recently changed its language to Dravidian. In this case, we should expect a largely similar amount of chunks donated by an outlier distant Austroasiatic population (Bonda) to Gonds and their present Austroasiatic (both North and South Munda) neighbours. However, this was not the case in our analysis, and we observed significantly higher Bonda chunks among North and South Munda neighbours than any Gond group.&quot;&lt;/ref&gt;

* ខនដ៍
* ហ្គនដ៍
* បៃហ្គា
* នីហាលី
* សាហារីយ៉ា
* សមាជិកនៃជនជាតិ ថារូ &lt;ref name=&quot;Peterson2021&quot; /&gt;

== ឯកសារយោង ==

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]]</text>
      <sha1>mngg9qw4odbutum6l0slf2rfcpwwzyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ការ​កំណត់​កាលបរិច្ឆេទ​ព្រះគម្ពីរ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54958</id>
    <revision>
      <id>342002</id>
      <timestamp>2026-10-15T16:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Phan Pan</username>
        <id>43379</id>
      </contributor>
      <comment>បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376808793|Dating the Bible]]&quot;</comment>
      <origin>342002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33726" sha1="3z6ucbbr2ialw58h1whg1h23gb5o8am" xml:space="preserve">
សាត្រាស្លឹករឹតព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ចំណាស់ជាងគេមួយចំនួនដែលនៅសេសសល់ គឺ [[ក្រាំងសមុទ្រមរណៈ|រមូរសមុទ្រស្លាប់]] ដែលមានអាយុកាលតាំងពី ប្រហែលសតវត្សរ៍ទី ២ មុនគ.ស  រមូរ​ទាំងនេះ​មួយចំនួន​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​រក្សាទុក​នៅ ​ទីសក្ការៈ​នៃ​សៀវភៅ ​ក្នុង​ក្រុង​យេរូសាឡឹម។ អត្ថបទចាស់ជាងគេបំផុតនៃ [[ព្រះគម្ពីរ|ព្រះគម្ពីរគ្រិស្តសាសនា]] ទាំងមូល រួមទាំងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មីផងដែរ គឺ Codex Sinaiticus ដែលមានតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៤។&amp;nbsp;គ.ស. រួមជាមួយព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់ គឺជាច្បាប់ចម្លងនៃ ការបកប្រែជាភាសាក្រិច ដែលគេស្គាល់ថាជា សេបទូជីន ។ សាត្រាស្លឹករឹតចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលនៅសេសសល់នៃ អត្ថបទ Masoretic ដែលមានសំឡេងមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី 9&amp;nbsp;គ.ស. &lt;ref&gt;
{{Cite book|last1=Evans|first1=Craig A.|chapter=Introduction|editor1-last=Evans|editor1-first=Craig A.|editor1-link=Craig A. Evans|editor2-last=Tov|editor2-first=Emanuel|editor2-link=Emanuel Tov|title=Exploring the Origins of the Bible: Canon Formation in Historical, Literary, and Theological Perspective|url=https://books.google.com/books?id=wfwq-9gaZFcC|series=Acadia Studies in Bible and Theology|date=October 2008|publisher=Baker Academic|publication-date=2008|isbn=9781585588145|access-date=2015-05-16|quote=The oldest Masoretic manuscripts date from the late ninth century&amp;nbsp;CE (e.g., Codex Cairensis [C] on the Prophets).}}&lt;/ref&gt; លើកលែងតែផ្នែកព្រះគម្ពីរមួយចំនួននៅក្នុងគម្ពីរ Nevi'im ស្ទើរតែគ្មានអត្ថបទព្រះ គម្ពីរសញ្ញាចាស់ណាមួយ ដែលកើតឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នាជាមួយនឹងព្រឹត្តិការណ៍ដែលវាពិពណ៌នានោះទេ។ 

ភស្តុតាងផ្ទៃក្នុងនៅក្នុងអត្ថបទនៃ គម្ពីរសញ្ញាថ្មីដែលមានសៀវភៅចំនួន ២៧ ក្បាល បង្ហាញថាសៀវភៅភាគច្រើនទាំងនេះត្រូវបានសរសេរនៅក្នុង សតវត្សទី ១&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwIQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;គ.ស ។ សៀវភៅដំបូងដែលបានសរសេរត្រូវបានគេគិតថាជា សំបុត្រទៅកាន់ពួកកាឡាទី (សរសេរប្រហែលឆ្នាំ ៤៨&amp;nbsp;គ.ស.) {{Sfn|Powell|2018}} ឬ ថែស្សាឡូនីចទី១ ដែលសរសេរនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥០&amp;nbsp;គ.ស។  សៀវភៅចុងក្រោយបំផុតដែលត្រូវបានសរសេរត្រូវបានគេគិតថាជា ពេត្រុសទី២ ដែលសរសេរនៅប្រហែលឆ្នាំ១១០&amp;nbsp;គ.ស។ {{Sfn|Perkins|2012}} សៀវភៅចុងក្រោយនៅក្នុងលំដាប់នៃកាណុងសៀវភៅ គឺ [[សៀវភៅវិវរណៈ]] ជាទូទៅត្រូវបានទទួលយកដោយអ្នកប្រាជ្ញប្រពៃណីថាត្រូវបានសរសេរក្នុងរជ្ជកាលរបស់ ដូមីធាន (៨១-៩៦) មុនពេលសរសេរធីម៉ូថេទី១ និងទី២ ទីតុស និងសំបុត្ររបស់យ៉ូហាន។ &lt;ref name=&quot;Books.google.com&quot;&gt;{{Cite book|last=Mounce|first=Robert H.|url=https://books.google.com/books?id=6FAookts4MUC|title=The Book of Revelation|date=1998|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2537-7|pages=15–16|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Stuckenbruck|first=Loren T.|title=Eerdmans Commentary on the Bible|publisher=Eerdmans|year=2003|pages=1535–1536|isbn=978-0-8028-3711-0}}&lt;/ref&gt; ការ​កំណត់​កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​សមាសភាព​អត្ថបទ​ពឹងផ្អែក​ជាចម្បង​លើ​ភស្តុតាង​ផ្ទៃក្នុង រួមទាំង​ឯកសារយោង​ដោយផ្ទាល់​ទៅលើ​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ការរិះគន់អត្ថបទ ក៏ដូចជាការវិភាគ អក្សរចារឹក នៃសាត្រាស្លឹករឹតព្រះគម្ពីរ ផ្តល់នូវភស្តុតាងបន្ថែមដែលអ្នកប្រាជ្ញពិចារណានៅពេលវិនិច្ឆ័យអាយុដែលទាក់ទងនៃផ្នែកនានានៃព្រះគម្ពីរ។

== តារាងទី ១៖ ទិដ្ឋភាពទូទៅតាមលំដាប់លំដោយ ==
តារាងនេះសង្ខេបអំពីកាលប្បវត្តិនៃតារាងសំខាន់ៗ និងបម្រើជាមគ្គុទ្ទេសក៍សម្រាប់រយៈពេលប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានរៀបរាប់។ ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ/គម្ពីរសញ្ញាចាស់ភាគច្រើនអាចត្រូវបានផ្គុំឡើងនៅក្នុងសតវត្សទី ៥&amp;nbsp;មុនគ.ស. {{Sfn|Berquist|2007|p=3–4}} គម្ពីរសញ្ញាថ្មីត្រូវបានតែងភាគច្រើននៅក្នុងពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី ១&amp;nbsp;គ.ស. {{Sfn|Perkins|2012|p=19ff.}} សៀវភៅ​ deuterocanonical ភាគច្រើន​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ។
{| class=&quot;wikitable&quot;
!សម័យ
!កណ្ឌ
|-
|Pre-monarchic&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;13th century–1000&amp;nbsp;BCE
|
* Late 13th century: Song of the Sea
* 12th–10th: Psalm 29{{Sfn|Freedman|1987|p=315–317}}{{Sfn|Cross|1997}}
* Late 12th–late 11th: Song of Deborah (alternative datings to the monarchic period{{Sfn|Frolov|2011|p=163–84}} have been advanced)
* 11th-10th: Numbers 24
* 12th–8th: Song of Moses{{Sfn|Lundbom|2010|p=47}}{{Sfn|Sanders|1996|p=1}} (not including the editorializing layer of Deuteronomy 32:44–32:55){{Sfn|Sanders|1996|p=1}}
|-
|Monarchic&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1000–587&amp;nbsp;BCE
|
* Late 8th–early 7th: Amos (initial composition of earliest layer, Amos 2:6–9:10);{{Sfn|Radine|2010|p=71}} &quot;First Isaiah&quot; (Isaiah 1–39),{{Sfn|Brettler|2010|p=161–162}} Hosea,{{Sfn|Emmerson|2003|p=676}} Micah (1–3).{{Sfn|Rogerson|2003a|p=690}}
* 7th: Nahum (based on its assumption of the fall of Thebes and call for the destruction of Nineveh),{{Sfn|O'Brien|2002|p=14}} Zephaniah (in the reign of Josiah, c. 649–609 BCE),{{Sfn|Gelston|2003c|p=715}} Habakkuk (possibly shortly before the Battle of Carchemish, 605&amp;nbsp;BCE);{{Sfn|Gelston|2003b|p=710}} first edition of the Deuteronomistic history (Joshua, Judges, Samuel, Kings) in the reign of Josiah;{{Sfn|Campbell|O'Brien|2000|p=2 and fn.6}} Deuteronomy 5–26 in the reign of Josiah.{{Sfn|Rogerson|2003b|p=154}}
* Late 7th–early 6th: early variation of the Priestly Blessing (from the oldest surviving Biblical text, the Ketef Hinnom scrolls)&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/3557916 &quot;The Challenges of Ketef Hinnom: Using Advanced Technologies to Recover the Earliest Biblical Texts and their Context&quot;, Gabriel Barkay et al., Near Eastern Archaeology, Vol. 66, No. 4 (December 2003), pp. 162–171 (at JSTOR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116053730/http://www.jstor.org/stable/3557916|date=16 January 2017}}.&lt;/ref&gt;
|-
|Exilic&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;586–539&amp;nbsp;BCE
|
* Core of Obadiah around the fall of Jerusalem, 586&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Gelston|2003a|p=696}}
* Completion of Deuteronomistic history (Joshua, Judges, Samuel, and Kings){{Sfn|Brettler|2007|p=311}}
* Deuteronomy expanded with addition of chapters 1–4 and 29–30 to serve as an introduction to the Deuteronomistic history{{Sfn|Rogerson|2003b|p=154}}
* Jeremiah active in the last decade of the 7th century and first decades of the 6th{{Sfn|Biddle|2007|p=1073}}
* Ezekiel active in Babylon 592–571&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Goldingay|2003|p=623}}
* &quot;Second Isaiah&quot; (author of Isaiah 40–55) active in Babylon around mid-century{{Sfn|Blenkinsopp|2007|p=974}}
* Expansion and reshaping of Hosea, Amos, Micah and Zephaniah{{Sfn|Carr|2011|p=342}}
* Possible early Psalms collection (psalms &quot;of David&quot;) ending with psalm 89{{Sfn|Carr|2011|p=342}}
|-
|Post-exilic (Persian)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;538–332&amp;nbsp;BCE
|
* [[គម្ពីរតូរ៉ា|Torah]] (Genesis, Exodus, Leviticus, and Numbers), with 250&amp;nbsp;BCE determined to be the last possible date for the final text based on manuscript evidence{{Sfn|Greifenhagen|2003|p=212}}{{Sfn|Enns|2012|p=5}}
* Deuteronomy revised with expansions to chapters 19–25 and addition of chapter 27 and 31–34 to serve as conclusion to the Torah{{Sfn|Rogerson|2003b|p=154}}
* &quot;Third Isaiah&quot; (Isaiah 56–66){{Sfn|Blenkinsopp|2007|p=974}}
* Later version (the Masoretic Hebrew version) of Jeremiah{{Sfn|Allen|2008|p=11}}
* Haggai (self-dated to the second year of the Persian king Darius 520&amp;nbsp;BCE){{Sfn|Nelson|2014|p=214}}
* Zechariah (chapters 1–8 contemporary with Haggai, chapters 9–14 from the 5th century){{Sfn|Nelson|2014|p=214-215}}
* [[សៀវភៅម៉ាឡាគី|Malachi]] (5th century&amp;nbsp;BCE, contemporaneous or immediately prior to the missions of Nehemiah and Ezra){{Sfn|Carroll|2003b|p=730}}
* Book of Joel (between 450 and 350&amp;nbsp;BCE)&lt;ref name=&quot;Stephenson&quot;&gt;{{Cite journal|last=Stephenson|first=F.R.|year=1969|title=The Date of the Book of Joel|url=https://www.jstor.org/stable/1516413|journal=Vetus Testamentum|volume=19|issue=2|pages=224–9|doi=10.1163/156853369X00473|jstor=1516413|pmc=|pmid=|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
* Chronicles (between 350 and 300&amp;nbsp;BCE){{Sfn|McKenzie|2004|p=32}}
* Origins of Ezra–Nehemiah (may have reached its final form as late as the Ptolemaic period, c. 300–200 BCE){{Sfn|Grabbe|2003|p=321}}
|-
|Post-exilic (Hellenistic)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;331–164&amp;nbsp;BCE
|
* Job, Ecclesiastes, Proverbs, and Song of Songs (possibly written in the 4th or even 5th century, but seems to reflect contact with Greek culture){{Sfn|Rogerson|2003c|p=8}}
* Jonah (Persian or Hellenistic, no later than 2nd century&amp;nbsp;BCE){{Sfn|Nelson|2014|p=217}}
* Most of the individual psalms making up the final third of Psalms{{Sfn|Day|1990|p=16}}
* Tobit (between 225 and 175&amp;nbsp;BCE){{Sfn|Fitzmyer|2003|p=51}}
* Book of Sirach (the first quarter of the 2nd century&amp;nbsp;BCE, probably c. 175 BCE)&lt;ref name=&quot;Williams1994&quot;&gt;{{Cite journal|last=Williams|first=David Salter|year=1994|title=The Date of Ecclesiasticus|url=https://www.jstor.org/stable/1535116|journal=[[Vetus Testamentum]]|volume=44|issue=4|pages=563–6|doi=10.1163/156853394X00565|jstor=1535116|pmc=|pmid=|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
* Daniel (between 168 and 164&amp;nbsp;BCE){{Sfn|Collins|1984|p=36}}&lt;ref name=&quot;Grabbe2001&quot;&gt;{{Cite book|author-link=Lester L. Grabbe|title=The Book of Daniel: Composition and Reception|page=229|location=Leiden, Netherlands|year=2001|isbn=90-04-12202-8|url=https://books.google.com/books?id=oAVPfTe_wkYC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grabbe1991&quot;&gt;{{Cite journal|last=Grabbe|first=Lester L.|author-link=Lester L. Grabbe|year=1991|title=Maccabean Chronology: 167-164 or 168-165 BCE?|url=https://www.jstor.org/stable/3267150|journal=Journal of Biblical Literature|volume=110|issue=1|pages=59–74|doi=10.2307/3267150|jstor=3267150|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Book of Daniel {{!}} Prophet Daniel, Babylonian Exile, Jewish History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/The-Book-of-Daniel-Old-Testament |access-date=2026-09-13 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Maccabean/Hasmonean&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;164–63&amp;nbsp;BCE
|
* 1 Maccabees (between 146 and 129&amp;nbsp;BCE)&lt;ref name=&quot;Momigliano1976&quot;&gt;{{Cite book|author-link=Arnaldo Momigliano|title=L'Italie préromaine et la Rome républicaine. I. Mélanges offerts à Jacques Heurgon|pages=657–661|location=Rome|year=1976|isbn=2-7283-0438-6}}&lt;/ref&gt;
* Judith (between 150 and 100&amp;nbsp;BCE){{Sfn|West|2003|p=748}}
* 2 Maccabees (between 134 and 100&amp;nbsp;BCE)&lt;ref name=&quot;Stuckenbruck2019&quot;&gt;{{Cite book|title=T&amp;T Clark Encyclopedia of Second Temple Judaism|location=London|year=2019|isbn=9780567658135|url=https://books.google.com/books?id=1E6_DwAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Maccabees (between 100&amp;nbsp;BCE and 70&amp;nbsp;CE)&lt;ref name=&quot;Dyer2021&quot;&gt;{{Cite book|date=2021|title=The Oxford Handbook of the Apocrypha|pages=187–199|isbn=9780190689667}}&lt;/ref&gt;
* Additions to Daniel and Additions to Esther{{Citation needed|date=August 2023}}
* Wisdom of Solomon (c. late 1st century BCE–mid 1st century CE){{Sfn|Rogerson|2003c|p=8}}
|-
|Roman&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;after 63&amp;nbsp;BCE
|
* 3 Maccabees (between 100&amp;nbsp;BCE and 70&amp;nbsp;CE)&lt;ref name=&quot;Dyer2021&quot; /&gt;
* Wisdom of Solomon (c. late 1st century BCE–1st century CE){{Sfn|Rogerson|2003c|p=8}}
* 4 Maccabees (probably mid 1st century&amp;nbsp;CE){{Sfn|deSilva|2003|p=888}}
* New Testament (between c. 50–110 CE—see Table IV)
|}

== តារាងទី ២: ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ/ព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់របស់គ្រិស្តសាសនា ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;
!តូរ៉ា
!Date or range of dates most widely held by scholars
|-
|
* Book of Genesis
* Book of Exodus
* Book of Leviticus
* Book of Numbers
* Book of Deuteronomy
|
The majority of modern biblical scholars believe that the Torah—Genesis, Exodus, Leviticus, Numbers and Deuteronomy—reached its present form in the post-Exilic period.{{Sfn|Enns|2012|p=5}}

The Documentary hypothesis model suggests that the five books are drawn from four &quot;sources&quot; (distinct schools of writers rather than individuals): the Priestly source, the Yahwist and the Elohist (these two are often referred to collectively as the &quot;non-Priestly&quot; source), and the Deuteronomist.{{Sfn|Carr|2000|p=492}} There is general agreement that the Priestly source is post-exilic, but there is no agreement over the non-Priestly source(s).{{Sfn|Carr|2000|p=492}}

* Genesis is a post-exilic work combining &quot;Priestly&quot; and &quot;non-Priestly&quot; material.{{Sfn|Carr|2000|p=492}}
* Exodus is an anthology drawn from nearly all periods of Israel's history.{{Sfn|Dozeman|2000|p=443}}
* Leviticus is entirely Priestly and dates from the exilic/post-exilic period.{{Sfn|Houston|2003|p=102}}
* Numbers is a Priestly redaction of a Yahwistic/non-Priestly original.{{Sfn|McDermott|2002|p=21}}
* Deuteronomy, now the last book of the Torah, began as the set of religious laws (these make up the bulk of the book), was extended in the early part of the 6th century&amp;nbsp;BCE to serve as the introduction to the Deuteronomistic history, and later still was detached from that history, extended yet again, and edited to conclude the Torah.{{Sfn|Van Seters|2004|p=93}}
|-
!Prophets
!Date or range of dates most widely held by scholars
|-
|Former Prophets: 

* Book of Joshua
* Book of Judges
* Books of Samuel
* Books of Kings
|
This group of books, plus Deuteronomy, is called the &quot;Deuteronomistic history&quot; by scholars. The proposal that they made up a unified work was first advanced by Martin Noth in 1943, and has been widely accepted. Noth proposed that the entire history was the creation of a single individual working in the exilic period (6th century&amp;nbsp;BCE); since then there has been wide recognition that the history appeared in two &quot;editions&quot;, the first in the reign of Judah's King Josiah (late 7th century&amp;nbsp;BCE), the second during the exile (6th century&amp;nbsp;BCE).{{Sfn|Campbell|O'Brien|2000|p=2 and fn.6}} Noth's dating was based on the assumption that the history was completed very soon after its last recorded event, the release of King Jehoiachin in Babylon c. 560 BCE; but some scholars have termed his reasoning inadequate, and the history may have been further extended in the post-exilic period.{{Sfn|Person|2010|p=10-11}}
|-
|Three Major Prophets:

* Book of Isaiah
* Book of Jeremiah
* Book of Ezekiel
|
Scholars recognise three &quot;sections&quot; in the Book of Isaiah:

* Proto-Isaiah (the original 8th century&amp;nbsp;BCE Isaiah);
* Deutero-Isaiah (an anonymous prophet living in Babylon during the exile); and
* Trito-Isaiah (an anonymous author or authors in Jerusalem immediately after the exile).{{Sfn|Sweeney|1998|p=76-77}}

The Book of Jeremiah exists in two versions: Greek (the version used in Orthodox Christian Bibles) and Hebrew (Jewish, Catholic, and Protestant Bibles), with the Greek representing the earlier version.{{Sfn|Allen|2008|p=7-8}} The Greek version was probably finalised in the early Persian period and translated into Greek in the 3rd century&amp;nbsp;BCE, and the Hebrew version dates from some point between then and the 2nd century&amp;nbsp;BCE.{{Sfn|Sweeney|2010|p=94}}

The Book of Ezekiel describes itself as the words of the Ezekiel ben-Buzi, a priest living in exile in the city of Babylon, and internal evidence dates the visions to between 593 and 571&amp;nbsp;BCE. While the book probably reflects much of the historic Ezekiel, it is the product of a long and complex history, with significant additions by a &quot;school&quot; of later followers.{{Sfn|Blenkinsopp|1996|p=8}}{{Sfn|Joyce|2009|p=16}}
|-
|Twelve Minor Prophets
|
In the Hebrew Bible the [[ហោរាតូច|Twelve Minor Prophets]] are a single collection edited in the Second Temple period, but the collection is broken up in Christian Bibles.{{Sfn|Redditt|2003}} With the exception of Jonah, which scholars regard as fictional, there exists an original core of prophetic tradition behind each book:{{Sfn|Floyd|2000|p=9}}{{Sfn|Dell|1996}}

* Book of Hosea: second half of the 8th century&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Emmerson|2003|p=676}}
* Book of Joel: From late Persian or Hellenistic period{{Sfn|Nelson|2014|p=216}}
* Book of Amos: first half of the 8th century&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Carroll|2003a|p=690}}
* Book of Obadiah: around the time of the fall of Jerusalem, 586&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Gelston|2003a|p=696}}
* Book of Jonah: From Persian or Hellenistic period, no later than 2nd century&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Nelson|2014|p=217}}
* Book of Micah: c. 750–700 BCE{{Sfn|Rogerson|2003a|p=}}
* Book of Nahum: an &quot;oracle concerning Nineveh&quot;, the Assyrian city destroyed in 612&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Rogerson|2003d|p=708}}
* Book of Habakkuk: possibly shortly before the battle of Carchemish, 605&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Gelston|2003b|p=710}}
* Book of Zephaniah: reign of Josiah{{Sfn|Gelston|2003c|p=715}}
* Book of Haggai: self-dated to the second year of the Persian king Darius (Darius the Great), 520&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Nelson|2014|p=214}}
* Book of Zechariah: first eight chapters contemporary with Haggai; chapters 9–14 from the 4-3rd centuries&amp;nbsp;BCE{{Sfn|Nelson|2014|p=214–215}}
* [[សៀវភៅម៉ាឡាគី|Book of Malachi]]: 5th century&amp;nbsp;BCE, contemporaneous or immediately prior to the missions of Nehemiah and Ezra (which, however, are themselves difficult to date){{Sfn|Carroll|2003b|p=730}}
|-
!Writings
!Date or range of dates most widely held by scholars
|-
|Wisdom collection:

* Job
* Ecclesiastes
* Proverbs
|
The books of Job, Ecclesiastes, and Proverbs share a similar outlook which they themselves call &quot;wisdom&quot;.{{Sfn|Farmer|1998|p=129}} It is generally agreed that Job comes from between the 6th and 4th centuries&amp;nbsp;BCE.{{Sfn|Dell|2003|p=337}} Ecclesiastes can be no earlier than about 450&amp;nbsp;BCE, due to the presence of Persian loan-words and [[ភាសាអារ៉ាម|Aramaic]] idioms, and no later than 180&amp;nbsp;BCE, when the Jewish writer Ben Sira quotes from it in the Book of Sirach.{{Sfn|Seow|2007|p=944}}{{Sfn|Fox|2004|p=xiv}} Proverbs is a &quot;collection of collections&quot; relating to a pattern of life which lasted for more than a millennium, and impossible to date.{{Sfn|Clements|2003|p=438}}
|-
|Poetic works:

* Psalms
* Lamentations
|
The psalms making up the first two-thirds of the psalter are predominantly pre-exilic and the last third predominantly post-exilic.{{Sfn|Day|1990|p=16}} The collected book of Psalms was possibly given its modern shape and division into five parts in the post-exilic period, although it continued to be revised and expanded well into Hellenistic and even Roman times.{{Sfn|Coogan|Brettler|Newsom|2007|p=xxiii}} It is generally accepted that the destruction of Jerusalem by Babylon in 586&amp;nbsp;BCE forms the background to the Book of Lamentations.{{Sfn|Hayes|1998|p=168}}
|-
|Histories:

* Chronicles
* Ezra–Nehemiah
|
Chronicles was composed between 400 and 250&amp;nbsp;BCE, probably in the period 350–300&amp;nbsp;BCE;{{Sfn|McKenzie|2004|p=32}} Ezra–Nehemiah (two books in modern Bibles, but originally one) may have reached its final form as late as the Ptolemaic period, c. 300–200 BCE.{{Sfn|Grabbe|2003|p=321}}
|-
|Miscellaneous works:

* Ruth
* Esther
* Daniel
* Song of Songs
|
The Book of Ruth is commonly dated to the Persian period.{{Sfn|Grabbe|2004|p=105}} Esther to the 3rd or 4th centuries&amp;nbsp;BCE; the Book of Daniel can be dated more precisely to 164&amp;nbsp;BCE thanks to its veiled prophecy of the death of a Greek king of Syria;{{Sfn|Collins|1984|p=101}} and the Song of Songs could have been composed at any time after the 6th century&amp;nbsp;BCE.{{Sfn|Bloch|Bloch|1995|p=23}}
|-
|}

== តារាងទី ៣: គម្ពីរសញ្ញាចាស់ Deuterocanonical ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!សៀវភៅ
! កាលបរិច្ឆេទ ឬជួរនៃកាលបរិច្ឆេទដែលប្រារព្ធឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតដោយអ្នកប្រាជ្ញ
|-
| តូប៊ីត
| ២២៥–១៧៥&amp;nbsp;មុនគ.ស. ដោយផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ភាសា និងឯកសារយោងដែលហាក់ដូចជាជារឿងធម្មតានៃសម័យកាលក្រោយការនិរទេស ប៉ុន្តែខ្វះចំណេះដឹងអំពីសតវត្សទី 2។&amp;nbsp;ការបៀតបៀនជនជាតិយូដាមុនគ.ស. {{Sfn|Fitzmyer|2003|p=51}}
|-
| ជូឌីត
| ១៥០–១០០&amp;nbsp;មុនគ.ស ទោះបីជាការប៉ាន់ស្មានមានចាប់ពីសតវត្សទី 5 ក៏ដោយ&amp;nbsp;មុនគ.ស ដល់សតវត្សរ៍ទី២&amp;nbsp;គ.ស. {{Sfn|West|2003|p=748}}
|-
| ១ ម៉ាកាប៊ី
| ១០០&amp;nbsp;មុនគ.ស {{Sfn|Bartlett|2003|p=807}}
|-
| ម៉ាកាប៊ី ២ នាក់
| c. ១០០ មុនគ.ស {{Sfn|Bartlett|2003|p=807}}
|-
| ម៉ាកាប៊ី ៣ នាក់
| ១០០–៧៥&amp;nbsp;មុនគ.ស. &quot;ទំនងជាខ្លាំង&quot; {{Sfn|Alexander|2003|p=866}}
|-
| ម៉ាកាប៊ី ៤ នាក់
| ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១&amp;nbsp;គ.ស {{Sfn|deSilva|2003|p=888}}
|-
| ប្រាជ្ញារបស់សាឡូម៉ូន
| ចុងសតវត្សរ៍ទី ១&amp;nbsp;មុនគ.ស./ដើមសតវត្សរ៍ទី១&amp;nbsp;គ.ស. ដោយផ្អែកលើទស្សនៈរួមជាមួយនឹងស្នាដៃផ្សេងទៀតដែលមានតាំងពីសម័យនោះ។ {{Sfn|Hayman|2003|p=763}}
|-
| ស៊ីរ៉ាច
| ១៩៦–១៧៥&amp;nbsp;មុនគ.ស. ដូចដែលអ្នកនិពន្ធបានបង្កប់ន័យថា ស៊ីម៉ូន សម្ដេចសង្ឃបានស្លាប់ (១៩៦&amp;nbsp;មុនគ.ស) ប៉ុន្តែមិនបង្ហាញចំណេះដឹងអំពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើជនជាតិយូដាដែលបានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៧៥&amp;nbsp;មុនគ.ស. {{Sfn|Snaith|2003|p=779}}
|-
| ការបន្ថែមទៅដានីយ៉ែល
| ការអធិស្ឋានរបស់អាសារា (បទចម្រៀងរបស់កុមារដ៏បរិសុទ្ធទាំងបី); ប៊ែល និងនាគ ៖ ចុងសតវត្សរ៍ទី៦&amp;nbsp;មុនគ.ស.; {{Sfn|Harlow|2003|p=805}} ស៊ូសាណា និងពួកអែលឌើរ ៖ ប្រហែលជា 95–80&amp;nbsp;មុនគ.ស {{Sfn|Spencer|2002|p=90}}
|-
| បារូក និង ​សំបុត្រ​របស់​យេរេមា
| សតវត្សរ៍ទី 2&amp;nbsp;BCE ដូចដែលបារូចប្រើស៊ីរ៉ាច (សរសេរ c. ១៨០ មុនគ.ស ) ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ទំនុកតម្កើងរបស់សាឡូម៉ូន (ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី 1)&amp;nbsp;មុនគ.ស.)។ សំបុត្ររបស់យេរេមា ជំពូកទី 6 នៃសៀវភៅបារូក ជួនកាលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសៀវភៅដាច់ដោយឡែកមួយ។ {{Sfn|Schmitt|2003|p=799,802}}
|-
|}

== តារាងទី  ៤ : គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Book
!Date or range of dates most widely held by scholars
!Earliest&amp;nbsp;known&amp;nbsp;fragment
|-
|Gospel of Matthew
|c. 80–90 CE.{{Sfn|Duling|2010|p=298-299}} This is based on three strands of evidence: (a) the setting of Matthew reflects the final separation of Church and Synagogue, about 85&amp;nbsp;CE; (b) it reflects the capture of Jerusalem and destruction of the Second Temple by the Romans in 70&amp;nbsp;CE; (c) it uses Mark, usually dated around 70&amp;nbsp;CE, as a source.{{Sfn|France|2007|p=18}}
|𝔓104 (2nd century&amp;nbsp;CE)
|-
|Gospel of Mark
|c. 65–73 CE.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}{{Sfn|Powell|2018|p=144-146}} References to persecution and to war in Judea suggest that its context was either Nero's persecution of the Christians in Rome or the Jewish revolt.{{Sfn|Perkins|1998|p=241}}
|𝔓45 (250&amp;nbsp;CE)
|-
|Gospel of Luke
|c. 80–90 CE.{{Sfn|Charlesworth|2008|p=unpaginated}}{{Sfn|Powell|2018|p=166}} Text indicates composition a generation after that of the first disciples, uses Gospel of Mark, and appears to address concerns raised by the destruction of the Temple in 70&amp;nbsp;CE.{{Sfn|Powell|2018|p=165}}
|𝔓4, 𝔓75 (175–250&amp;nbsp;CE)
|-
|Gospel of John
|c. 90–100 CE, the upper date based on textual evidence that the gospel was known in the early 2nd century&amp;nbsp;CE, and the lower on an internal reference to the expulsion of Christians from the synagogues.{{Sfn|Lincoln|2005|p=18}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=The Cambridge Companion to the New Testament|year=2021|isbn=978-1108437707|pages=156}}&lt;/ref&gt;
|𝔓52 (125–175&amp;nbsp;CE)
|-
|Acts
|c. 80–90 CE, on the grounds that Luke–Acts uses Mark as a source, looks back on the destruction of Jerusalem, and does not show any awareness of the letters of Paul (which began circulating late in the century); if, however, it does show awareness of the letters of Paul and also of the works of Josephus, then a date early in the 2nd century&amp;nbsp;CE is more likely.{{Sfn|Boring|2012|p=587}}{{Sfn|Keener|2012|p=384}}{{Sfn|Powell|2018|p=210}}
|𝔓29, 𝔓45, 𝔓48, 𝔓53, 𝔓91 (250&amp;nbsp;CE)
|-
|Romans
|c. 57–58 CE.{{Sfn|Powell|2018|p=275}} One of the indisputably genuine Pauline letters, written to the Romans as Paul was about to leave Asia Minor and Greece, and expressing his hopes to continue his work in Spain.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (mid 2nd century to mid 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|1 Corinthians
|c. 53–57 CE.{{Sfn|Powell|2018|p=295}} One of the indisputably genuine Pauline letters. Paul expresses his intention to re-visit the church he founded in the city c. 50–52 CE.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|2 Corinthians
|c. 55–58 CE.{{Sfn|Powell|2018|p=314}} One of the indisputably genuine Pauline letters. Written by Paul in Macedonia after having left Ephesus.{{Sfn|Powell|2018|p=313}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|Galatians
|c. 48 or 55&amp;nbsp;CE.{{Sfn|Powell|2018|p=327}} One of the indisputably genuine Pauline letters. The dating of this letter depends on whether it was written to the northern or southern portion of Galatia (with the former representing the later date).{{Sfn|Powell|2018|p=326-327}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|Ephesians
|c. 80–90 CE. The letter appears to have been written after Paul's death in Rome, by an author who uses his name.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|Philippians
|c. 54–55 CE. A genuine Pauline letter, it mentions &quot;Caesar's household,&quot; leading some scholars to believe that it is written from Rome, but some of the news in it could not have come from Rome. It seems rather to date from an earlier imprisonment, perhaps in Ephesus, from which Paul hopes to be released.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|Colossians
|c. 62 CE or post-70&amp;nbsp;CE. Some scholars believe Colossians dates from late in Paul's career, around the time of his imprisonment in Rome. However, some of the language and theology point to a much later date, from an unknown author using Paul's name.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|1 Thessalonians
|c. 51 CE. One of the earliest of the genuine Pauline epistles.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|2 Thessalonians
|c. 51 CE or post-70&amp;nbsp;CE. If this is a genuine Pauline epistle it follows closely on 1 Thessalonians. But some of the language and theology point to a much later date, from an unknown author using Paul's name.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓92 (300&amp;nbsp;CE)
|-
|1 Timothy, 2 Timothy, Epistle to Titus
|c. 100 CE. The two Timothy epistles and Titus reflect a much more developed Church organization than that reflected in the undisputed Pauline epistles.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|Codex Sinaiticus (350&amp;nbsp;CE)𝔓32 (200&amp;nbsp;CE)
|-
|Philemon
|c. 54–55 CE. A genuine Pauline epistle, written from an imprisonment (probably in Ephesus) that Paul expects will soon be over.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓87 (3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|Hebrews
|c. 80–90 CE. The elegance of the Greek and the sophistication of the theology do not fit the genuine Pauline epistles, but the mention of Timothy in the conclusion led to its being included with the Pauline group from an early date.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓46 (late 2nd century or 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|James
|c. 65–85 CE. Like Hebrews, James is not so much a letter as an exhortation; the style of the Greek makes it unlikely that it was actually written by James the brother of Jesus.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓20, 𝔓23 (early 3rd century&amp;nbsp;CE)
|-
|First Peter
|c. 75–90 CE{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓72 (3rd/4th century&amp;nbsp;CE)
|-
|Second Peter
|c. 110 CE. This is apparently the latest writing in the New Testament, quoting from Jude, assuming a knowledge of the Pauline letters, and including a reference to the gospel story of the Transfiguration of Christ.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓72 (3rd/4th century&amp;nbsp;CE)
|-
|Epistles of John
|c. 90–110 CE.{{Sfn|Kim|2003|p=250}} The letters give no clear indication, but scholars tend to place them about a decade after the Gospel of John.{{Sfn|Kim|2003|p=250}}
|𝔓9, [[Uncial 0232]], [[Codex Sinaiticus]] (3rd/4th century&amp;nbsp;CE)
|-
|Jude
|Uncertain. The references to &quot;brother of James&quot; and to &quot;what the apostles of our Lord Jesus Christ foretold&quot; suggest that it was written after the apostolic letters were in circulation, but before 2 Peter, which uses it.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓72 (3rd/4th century&amp;nbsp;CE)
|-
|[[សៀវភៅវិវរណៈ|Revelation]]
|c. 95 CE. The date is suggested by clues in the visions pointing to the reign of the emperor Domitian.{{Sfn|Perkins|2012|p=19ff}}
|𝔓98 (150–200&amp;nbsp;CE)
|}

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>3z6ucbbr2ialw58h1whg1h23gb5o8am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អវីចី</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54959</id>
    <revision>
      <id>342003</id>
      <timestamp>2026-10-15T17:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Phan Pan</username>
        <id>43379</id>
      </contributor>
      <comment>បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357328666|Avīci]]&quot;</comment>
      <origin>342003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12671" sha1="onkvbejmg9tpowq1t5zn839e8e1wum8" xml:space="preserve">
[[ឯកសារ:Avici_hell.jpg|រូបភាពតូច| អវីចី នរក សតវត្សរ៍ទី១៣ ប្រមូលបាននៅប្រទេសជប៉ុន]]
'''អវីចិ''' ឬ '''អវីចី''' ( [[សំស្ក្រឹត]] និង [[ភាសាបាលី|បាលី]] សម្រាប់ &quot;គ្មានរលក&quot;) គឺជាឋាននរកមួយក្នុងចំណោមឋាននរក ( ''នរក'' ) នៅក្នុង [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ]] និង [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ។ នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ វាគឺជាឋាននរកមួយក្នុងចំណោមឋាននរកទាំងម្ភៃប្រាំបី ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងនគរ [[ព្រះយមរាជ|យម]] ជាកន្លែងដែលបុគ្គលកើតជាថ្មីដោយសារតែការធ្វើសាក្សីក្លែងក្លាយ និងការកុហកទាំងបង្ខំ ខណៈពេលកំពុងធ្វើអាជីវកម្ម ឬបរិច្ចាគទាន។ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=|title=Encyclopedia of Imaginary and Mythical Places|date=2014-03-08|isbn=978-1-4766-1565-3|pages=28|language=en}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា វាគឺជាកម្រិតទាបបំផុតនៃ ឋាននរក ឬឋាននរក ដែលមានទុក្ខវេទនាច្រើនបំផុត ដែលអ្នកស្លាប់ដែលបានប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ធ្ងន់ធ្ងរអាចកើតជាថ្មីបាន។ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gray|first=David B.|year=2007|title=Compassionate Violence? On the Ethical Implications of Tantric Buddhist Ritual|url=http://blogs.dickinson.edu/buddhistethics/2010/05/10/ethical-implications-of-tantric-buddhist-ritual/|journal=Journal of Buddhist Ethics|volume=14|pages=238–271}}&lt;/ref&gt; គេនិយាយថាវាជាគូបដែលមានទំហំ ២០.០០០ ''យ៉ូជាន'' ( {{Convert|២៤០០០០|ទៅ|៣០០០០០|គីឡូ|ម៉ែត្រ}} ) នៅសងខាង កប់ជ្រៅនៅក្រោមផែនដីដ៏ទេវភាព (មើលមិនឃើញ)។  ''អវីចី'' ត្រូវបានបកប្រែជាថា &quot; [[wiktionary:interminable|គ្មានទីបញ្ចប់]] &quot; ឬ &quot; [[wiktionary:incessant|មិនឈប់ឈរ]] &quot; ដែលសំដៅទៅលើទុក្ខវេទនាដែលគ្មានរយៈពេលសម្រាក ទោះបីជាវាត្រូវបានគេជឿថាមិនស្ថិតស្ថេរនៅទីបំផុតក៏ដោយ។

== អវីចី - បទល្មើស/ការបំពានដែលអាចផ្តន្ទាទោសបាន ==
មានអំពើអាក្រក់ជាច្រើនដែលអាចនាំឱ្យមនុស្សម្នាក់ធ្លាក់ទៅក្នុងទារុណកម្មរបស់អវីចី ។ មនុស្សដែលកើតជាថ្មីនៅអវីចី ជាទូទៅបានប្រព្រឹត្ត កម្ម មួយ ឬច្រើនក្នុងចំណោមកម្មទាំងប្រាំ (&quot;បទល្មើសធ្ងន់ធ្ងរ&quot;)៖ &lt;ref name=&quot;Buswell 2003&quot;&gt;{{Cite book|last1=Buswell|first1=Robert E.|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|date=2003|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|page=86|isbn=9781400848058|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&amp;dq=amala&amp;pg=PA275}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Global Encyclopaedia of Indian Philosophy|pages=50|first1=N.K.|last1=Singh|publisher=Global Vision Publishing House|year=2010|isbn=978-8182202948}}&lt;/ref&gt;

* សម្លាប់ ឪពុក ខ្លួនឯង។
* សម្លាប់ ម្តាយ ខ្លួនឯង។
* សម្លាប់ ''ព្រះអរហន្ត'' (អ្នកត្រាស់ដឹង)។
* បង្ហូរព្រះលោហិតរបស់ ព្រះពុទ្ធ ។
* ការបង្កើត ភាពបែកបាក់ ក្នុង ''សង្គមព្រះសង្ឃ'' (សហគមន៍ព្រះសង្ឃ ដូនជី និង [[wiktionary:laypeople|គ្រហស្ថ]] ដែលព្យាយាមសម្រេចបាន ការត្រាស់ដឹង )។

== ព័ត៌មានលម្អិតអំពីអវីចី ==
ព្រះពុទ្ធសាសនាបង្រៀនថា ការទៅនរកគឺបណ្ដោះអាសន្ន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ធ្វើអំពើដែលពួកគេទទួលបានក្នុងជីវិត។ ពេលខ្លះ អវីចី ត្រូវបានគេលើកឡើងថាមានរយៈពេល 3.39738624×10 &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; ឬ 339,738,624×10 &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; ឆ្នាំ &lt;ref name=&quot;Malik 2007&quot;&gt;{{Cite book|author1=Akhtar Malik|title=A Survey of Buddhist Temples and Monasteries|date=2007|publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|isbn=978-81-261-3259-1|page=50}}&lt;/ref&gt; ប្រហែល 3.4 គីនលានឆ្នាំ។

គម្ពីរផ្កាឈូកផ្តល់នូវឧទាហរណ៍មួយអំពីមនុស្សដែលត្រូវស៊ូទ្រាំនឹងទុក្ខវេទនារយៈពេលវែងនៅក្នុង អវីចី ។ &lt;ref name=&quot;GranoffShinohara2012&quot;&gt;{{Cite book|title=Sins and Sinners: Perspectives from Asian Religions|url=https://books.google.com/books?id=fBJozjfU1YAC&amp;pg=PA134|date=2012|isbn=978-90-04-22946-4|page=139}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Kubo Tsugunari, Yuyama Akira (tr.). [https://web.archive.org/web/20150521183528/http://www.bdkamerica.org/digital/dBET_T0262_LotusSutra_2007.pdf The Lotus Sutra]. Revised 2nd ed. Berkeley, Calif. : Numata Center for Buddhist Translation and Research, 2007. {{ISBN|978-1-886439-39-9}}, p. 268&lt;/ref&gt; ព្រះសូត្រ ខ្លះចែងថា ការកើតជាថ្មីនៅក្នុង អវីចី នឹងមាន ''[[កប្ប|រយៈពេល]]'' រាប់មិនអស់ (កល្បជានិច្ច)។ នៅពេលដែលព្រលឹងដែលប្រព្រឹត្តខុសបានរលត់ទៅបន្ទាប់ពី ''កប្ប'' មួយ វានឹងកើតនៅកន្លែងដដែល រងទុក្ខវេទនាដើម្បី ''កប្ប'' មួយទៀត ហើយបន្តរហូតដល់វាបានអស់កម្លាំង [[ច្បាប់នៃកម្ម|កម្ម]] អាក្រក់របស់វា។  ដោយហេតុផលនេះ ឋាននរកអវីចីក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា &quot;ផ្លូវមិនឈប់&quot; ({{Lang|zh|無間道}}) )។

លោក Nichiren បានសរសេរយ៉ាងល្បីល្បាញថា ព្រះសង្ឃដែលមិនអើពើនឹងអត្ថបទនានានៅក្នុង Lotus Sutra ដែលអះអាងថាមានឧត្តមភាពជាងព្រះសូត្រដទៃទៀត នឹងធ្លាក់ចូលទៅក្នុង អវីចី ។ &lt;ref name=&quot;Ichien1985&quot;&gt;{{Cite book|author1=Mujū Ichien|title=Sand and Pebbles: The Tales of Muju Ichien, A Voice for Pluralism in Kamakura Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=hPA7kRWtMK0C&amp;pg=PA19|date=30 August 1985|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-88706-060-1|pages=19–20}}&lt;/ref&gt; ក្រៅពីនិឈីរ៉េន វាកម្រណាស់សម្រាប់ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាក្នុងការថ្កោលទោសនរណាម្នាក់ចំពោះ អវីចី ទោះបីជាព្រះសូត្រផ្ទាល់បានចែងអំពីនរណាម្នាក់ដែលបង្កាច់បង្ខូចវាថា &quot;នៅពេលដែលជីវិតរបស់គាត់ឈានដល់ទីបញ្ចប់ គាត់នឹងចូលទៅក្នុងឋាននរកអវីជី&quot;។

អ្នកខ្លះជឿថា ការកើតជាថ្មីនៅក្នុង អវីចី (ឬអាណាចក្រទាបណាមួយ) គួរតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាដំណើរការនៃការបន្សុទ្ធ។ ប្រសិនបើនរណាម្នាក់ធ្វើតាមការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធបានត្រឹមត្រូវ ពួកគេនឹងអាចសម្រេចបានការត្រាស់ដឹងដោយមិនចាំបាច់ទៅឋាននរកឡើយ ទោះបីជាពួកគេបានប្រមូលកម្មអវិជ្ជមានយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ (មិនរាប់បញ្ចូល អនន្តរិកកម្ម )។

មានរឿងរ៉ាវជាច្រើនអំពីមនុស្សដែលប្រមូលបានកម្មអវិជ្ជមាន ប៉ុន្តែបានជៀសវាងគ្រប់កម្រិតនៃនរក ពីព្រោះពួកគេបានសម្រេចការត្រាស់ដឹងមុនពេលកម្មរបស់ពួកគេទុំ។ នេះមិនគួរត្រូវបានយកជាមធ្យោបាយជាយុត្តិកម្មសម្រាប់គោលដៅនោះទេ ប៉ុន្តែការធ្វើទង្វើសប្បុរសធម៌ដ៏បរិសុទ្ធមួយអាចលុបបំបាត់អាកប្បកិរិយាសម្រេចចិត្តទាំងអស់ពីអតីតកាល។ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់មានកម្មអនន្តរិកា ពួកគេនឹងមិនអាចសម្រេចបានការត្រាស់ដឹងក្នុងជីវិតនេះទេ ពីព្រោះកម្មអវិជ្ជមាននេះនឹងទុំភ្លាមៗ។

ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលយកគោលការណ៍នៃ ''អនត្តា'' ដែលយោងទៅតាមគោលការណ៍នោះ គ្មានគោលគំនិតអំពី ខ្លួនឯង ទេ។ ផលវិបាក គឺជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពដែលនាំមកក្នុងលក្ខណៈមិនផ្ទាល់ខ្លួន ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាជាមួយនឹងគោលគំនិតនៃ កម្ម ។ គ្មានសត្វលោកអរូបីណាមួយដែលអនុវត្តឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួនដើម្បីកំណត់វាសនារបស់នរណាម្នាក់ឡើយ៖ &quot;[...] សត្វលោកជាម្ចាស់នៃកម្ម ជាអ្នកស្នងមរតកនៃកម្ម កើតពីកម្ម មានទំនាក់ទំនងតាមរយៈកម្ម និងមានកម្មជាអាជ្ញាកណ្តាល។ ''កម្ម'' គឺជាអ្វីដែលបង្កើតភាពខុសគ្នាក្នុងចំណោមសត្វលោកទាក់ទងនឹងភាពរដុប និងភាពបរិសុទ្ធ។&quot;  

== ឯកសារយោង ==

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]]</text>
      <sha1>onkvbejmg9tpowq1t5zn839e8e1wum8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54960</id>
    <redirect title="និកាយសៃវៈ" />
    <revision>
      <id>342014</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[Computer]] ទៅ [[សៃវៈនិកាយ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="1wqpf08yvhs5q0hdpw6mw258gc28e9s" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[សៃវៈនិកាយ]]</text>
      <sha1>1wqpf08yvhs5q0hdpw6mw258gc28e9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342035</id>
      <parentid>342014</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>3866</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[និកាយសៃវៈ]]</comment>
      <origin>342035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="5nrq0cj0zub0ht6etq1iz41awnf5k2d" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[និកាយសៃវៈ]]</text>
      <sha1>5nrq0cj0zub0ht6etq1iz41awnf5k2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>សៃវៈនិកាយ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54961</id>
    <redirect title="និកាយសៃវៈ" />
    <revision>
      <id>342018</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សៃវៈនិកាយ]] ទៅ [[និកាយសៃវៈ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="5nrq0cj0zub0ht6etq1iz41awnf5k2d" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[និកាយសៃវៈ]]</text>
      <sha1>5nrq0cj0zub0ht6etq1iz41awnf5k2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54962</id>
    <redirect title="វៃស្ណវៈនិកាយ" />
    <revision>
      <id>342020</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ]] ទៅ [[និកាយវៃស្ណវៈ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="d4f6mjsp8hzo4ub9vdlinkx2zyl6dy3" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[និកាយវៃស្ណវៈ]]</text>
      <sha1>d4f6mjsp8hzo4ub9vdlinkx2zyl6dy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342036</id>
      <parentid>342020</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>3866</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[វៃស្ណវៈនិកាយ]]</comment>
      <origin>342036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="8mwvomnr3fe2e6ws6ukwv24nw3yze3f" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[វៃស្ណវៈនិកាយ]]</text>
      <sha1>8mwvomnr3fe2e6ws6ukwv24nw3yze3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>និកាយវៃស្ណវៈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54963</id>
    <redirect title="វៃស្ណវៈនិកាយ" />
    <revision>
      <id>342023</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[និកាយវៃស្ណវៈ]] ទៅ [[វៃស្ណវៈនិកាយ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="8mwvomnr3fe2e6ws6ukwv24nw3yze3f" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[វៃស្ណវៈនិកាយ]]</text>
      <sha1>8mwvomnr3fe2e6ws6ukwv24nw3yze3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>វៃស្ណវៈនិកាយ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54965</id>
    <redirect title="វៃស្ណវៈនិកាយ" />
    <revision>
      <id>342027</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreynaree1986</username>
        <id>47227</id>
      </contributor>
      <comment>Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វៃស្ណវៈនិកាយ)]] ទៅ [[វៃស្ណវៈនិកាយ]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: កែតម្រូវព័ត៌មាន។</comment>
      <origin>342027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="8mwvomnr3fe2e6ws6ukwv24nw3yze3f" xml:space="preserve">#បញ្ជូនបន្ត [[វៃស្ណវៈនិកាយ]]</text>
      <sha1>8mwvomnr3fe2e6ws6ukwv24nw3yze3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>វិគីភីឌា:WikiProject Missing encyclopedic articles</title>
    <ns>4</ns>
    <id>54966</id>
    <revision>
      <id>342031</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kumpheakmny</username>
        <id>42901</id>
      </contributor>
      <comment>បង្កើតទំព័រថ្មីអំពី វត្តភ្នំពេញធម៌</comment>
      <origin>342031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5697" sha1="byffg62udozb9zrn5tlo5xm69mv9js0" xml:space="preserve">{{Infobox monastery
| name           = វត្តភ្នំពេញធម៌
| image          = 
| caption        = 
| native_name    = 
| tradition      = [[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
| founder        = សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ប៊ូ គ្រី និងប្រជាពុទ្ធបរិស័ទ
| established    = ២០១៣
| location       = ភូមិច្បារអំពៅ ឃុំព្រៃថ្នង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត
| country        = [[កម្ពុជា]]
| coordinates    = 
| size           = ៧៧,៥៦៣ ម៉ែត្រការ៉េ
}}

'''វត្តភ្នំពេញធម៌''' គឺជាទីអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាខាងផ្នែក[[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]ដ៏មានសារៈសំខាន់មួយ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងដើម្បីបម្រើឱ្យសេចក្ដីត្រូវការខាងផ្នែកផ្លូវចិត្ត ការប្រតិបត្តិធម៌របស់ពុទ្ធបរិស័ទ ក៏ដូចជាការចូលរួមចំណែកក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

== ប្រវត្តិ និងប្រភពឈ្មោះ ==
ឈ្មោះ «ភ្នំពេញធម៌» គឺដើមឡើយចេញពីពាក្យ «ភ្នំបំពេញធម៌»។ មុនពេលដែលទីអារាមនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ ទីកន្លែងនេះត្រូវបានអ្នកភូមិក្នុងមូលដ្ឋានហៅតៗគ្នាថា «វត្តដុបច្រាំងក្រហម» ដោយសារទីតាំងភ្នំនេះគឺជាកន្លែងដ៏ស័ក្ដសិទ្ធ ដែលអ្នកស្រុកមូលដ្ឋានតែងតែគោរពបូជា និងមានជំនឿតាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ មុនពេលវត្តនេះចាប់ផ្ដើមកសាង។

== ការកសាង និងស្ថាបនិក ==
វត្តនេះបានចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ក្រោមព្រះរាជកិច្ចផ្ដួចផ្ដើម និងកសាងឡើងដោយ [[សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃធម្មយុត្តិកនិកាយ ប៊ូគ្រី]] រួមជាមួយប្រជាពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្ត។

== ទីតាំង និងទំហំដី ==
វត្តភ្នំពេញធម៌មានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៧៧,៥៦៣ ម៉ែត្រការ៉េ ស្ថិតនៅ ភូមិច្បារអំពៅ ឃុំព្រៃថ្នង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត។ ទីតាំងនេះគឺជាភូមិស្ថិតនៅទីដាច់ស្រយាល ប៉ុន្តែមានផ្លូវចូលទំហំ ៦ម៉ែត្រ ក្រាលគ្រួសក្រហមដែលបានសាងសង់រួចរាល់សម្រាប់ជួយសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ វត្តនេះមានពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្តប្រមាណ ៥០០គ្រួសារ។

== សមិទ្ធផល និងការអភិវឌ្ឍ ==
បច្ចុប្បន្ន ទីអារាមនេះមានការរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់ ដោយមានសមិទ្ធផលសំណង់នានាដូចជា៖
* '''កុដិ និងសាលាឆាន់'''៖ ត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់ជាស្ថាពរ។
* '''ព្រះវិហារ និងខ្លោងទ្វារ'''៖ កំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការសាងសង់បន្ត។

== សកម្មភាពមនុស្សធម៌ និងសង្គម ==
ក្រៅពីតួនាទីជាទីកន្លែងសម្រាប់ប្រតិបត្តិសាសនា វត្តភ្នំពេញធម៌ក៏ជាទីកន្លែងដ៏មានតម្លៃមួយក្នុងការទទួលយកក្មេងកំព្រា និងក្មេងដែលមានជីវភាពខ្វះខាត ឱ្យមកជ្រកកោន រស់នៅ ព្រមទាំងទទួលបានការអប់រំទាំងផ្លូវធម៌ និងផ្លូវលោកផងដែរ។

== មើលផងដែរ ==
* [[ស្រុកទឹកឈូ]]
* [[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
* [[សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ប៊ូ គ្រី]]

[[ចំនាត់ថ្នាក់:វត្តនៅខេត្តកំពត]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់:ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់:ស្រុកទឹកឈូ]]</text>
      <sha1>byffg62udozb9zrn5tlo5xm69mv9js0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>វត្តភ្នំពេញធម៌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54967</id>
    <revision>
      <id>342032</id>
      <timestamp>2026-10-16T07:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kumpheakmny</username>
        <id>42901</id>
      </contributor>
      <comment>បង្កើតទំព័រថ្មីអំពី វត្តភ្នំពេញធម៌</comment>
      <origin>342032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5008" sha1="4ditnxiheaj3fgrckdb9xxhvg91l753" xml:space="preserve">'''វត្តភ្នំពេញធម៌''' គឺជាទីអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាខាងផ្នែក[[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]ដ៏មានសារៈសំខាន់មួយ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងដើម្បីបម្រើឱ្យសេចក្ដីត្រូវការខាងផ្នែកផ្លូវចិត្ត ការប្រតិបត្តិធម៌របស់ពុទ្ធបរិស័ទ ក៏ដូចជាការចូលរួមចំណែកក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

== ប្រវត្តិ និងប្រភពឈ្មោះ ==
ឈ្មោះ «ភ្នំពេញធម៌» គឺដើមឡើយចេញពីពាក្យ «ភ្នំបំពេញធម៌»។ មុនពេលដែលទីអារាមនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ ទីកន្លែងនេះត្រូវបានអ្នកភូមិក្នុងមូលដ្ឋានហៅតៗគ្នាថា «វត្តដុបច្រាំងក្រហម» ដោយសារទីតាំងភ្នំនេះគឺជាកន្លែងដ៏ស័ក្ដសិទ្ធ ដែលអ្នកស្រុកមូលដ្ឋានតែងតែគោរពបូជា និងមានជំនឿតាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ មុនពេលវត្តនេះចាប់ផ្ដើមកសាង។

== ការកសាង និងស្ថាបនិក ==
វត្តនេះបានចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ក្រោមព្រះរាជកិច្ចផ្ដួចផ្ដើម និងកសាងឡើងដោយ [[សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃធម្មយុត្តិកនិកាយ ប៊ូគ្រី]] រួមជាមួយប្រជាពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្ត។

== ទីតាំង និងទំហំដី ==
វត្តភ្នំពេញធម៌មានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៧៧,៥៦៣ ម៉ែត្រការ៉េ ស្ថិតនៅ ភូមិច្បារអំពៅ ឃុំព្រៃថ្នង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត។ ទីតាំងនេះគឺជាភូមិស្ថិតនៅទីដាច់ស្រយាល ប៉ុន្តែមានផ្លូវចូលទំហំ ៦ម៉ែត្រ ក្រាលគ្រួសក្រហមដែលបានសាងសង់រួចរាល់សម្រាប់ជួយសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ វត្តនេះមានពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្តប្រមាណ ៥០០គ្រួសារ។

== សមិទ្ធផល និងការអភិវឌ្ឍ ==
បច្ចុប្បន្ន ទីអារាមនេះមានការរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់ ដោយមានសមិទ្ធផលសំណង់នានាដូចជា៖
* '''កុដិ និងសាលាឆាន់'''៖ ត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់ជាស្ថាពរ។
* '''ព្រះវិហារ និងខ្លោងទ្វារ'''៖ កំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការសាងសង់បន្ត។

== សកម្មភាពមនុស្សធម៌ និងសង្គម ==
ក្រៅពីតួនាទីជាទីកន្លែងសម្រាប់ប្រតិបត្តិសាសនា វត្តភ្នំពេញធម៌ក៏ជាទីកន្លែងដ៏មានតម្លៃមួយក្នុងការទទួលយកក្មេងកំព្រា និងក្មេងដែលមានជីវភាពខ្វះខាត ឱ្យមកជ្រកកោន រស់នៅ ព្រមទាំងទទួលបានការអប់រំទាំងផ្លូវធម៌ និងផ្លូវលោកផងដែរ។

== មើលផងដែរ ==
* [[ស្រុកទឹកឈូ]]
* [[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
* [[សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ប៊ូ គ្រី]]

[[ចំនាត់ថ្នាក់:វត្តនៅខេត្តកំពត]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់:ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់:ស្រុកទឹកឈូ]]</text>
      <sha1>4ditnxiheaj3fgrckdb9xxhvg91l753</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>342033</id>
      <parentid>342032</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kumpheakmny</username>
        <id>42901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>កែឈ្មោះ សម្ដេចសង្ឃរាជ ប៊ូគ្រី ទៅជា ប៉ួរ គ្រី</comment>
      <origin>342033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5015" sha1="apslfcbuy3050cifmt5kp7ohvq7c9le" xml:space="preserve">'''វត្តភ្នំពេញធម៌''' គឺជាទីអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាខាងផ្នែក[[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]ដ៏មានសារៈសំខាន់មួយ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងដើម្បីបម្រើឱ្យសេចក្ដីត្រូវការខាងផ្នែកផ្លូវចិត្ត ការប្រតិបត្តិធម៌របស់ពុទ្ធបរិស័ទ ក៏ដូចជាការចូលរួមចំណែកក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

== ប្រវត្តិ និងប្រភពឈ្មោះ ==
ឈ្មោះ «ភ្នំពេញធម៌» គឺដើមឡើយចេញពីពាក្យ «ភ្នំបំពេញធម៌»។ មុនពេលដែលទីអារាមនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ ទីកន្លែងនេះត្រូវបានអ្នកភូមិក្នុងមូលដ្ឋានហៅតៗគ្នាថា «វត្តដុបច្រាំងក្រហម» ដោយសារទីតាំងភ្នំនេះគឺជាកន្លែងដ៏ស័ក្ដសិទ្ធ ដែលអ្នកស្រុកមូលដ្ឋានតែងតែគោរពបូជា និងមានជំនឿតាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ មុនពេលវត្តនេះចាប់ផ្ដើមកសាង។

== ការកសាង និងស្ថាបនិក ==
វត្តនេះបានចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ក្រោមព្រះរាជកិច្ចផ្ដួចផ្ដើម និងកសាងឡើងដោយ [[សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃធម្មយុត្តិកនិកាយ ប៊ួរ គ្រី]] រួមជាមួយប្រជាពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្ត។

== ទីតាំង និងទំហំដី ==
វត្តភ្នំពេញធម៌មានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៧៧,៥៦៣ ម៉ែត្រការ៉េ ស្ថិតនៅ ភូមិច្បារអំពៅ ឃុំព្រៃថ្នង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត។ ទីតាំងនេះគឺជាភូមិស្ថិតនៅទីដាច់ស្រយាល ប៉ុន្តែមានផ្លូវចូលទំហំ ៦ម៉ែត្រ ក្រាលគ្រួសក្រហមដែលបានសាងសង់រួចរាល់សម្រាប់ជួយសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ វត្តនេះមានពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្តប្រមាណ ៥០០គ្រួសារ។

== សមិទ្ធផល និងការអភិវឌ្ឍ ==
បច្ចុប្បន្ន ទីអារាមនេះមានការរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់ ដោយមានសមិទ្ធផលសំណង់នានាដូចជា៖
* '''កុដិ និងសាលាឆាន់'''៖ ត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់ជាស្ថាពរ។
* '''ព្រះវិហារ និងខ្លោងទ្វារ'''៖ កំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការសាងសង់បន្ត។

== សកម្មភាពមនុស្សធម៌ និងសង្គម ==
ក្រៅពីតួនាទីជាទីកន្លែងសម្រាប់ប្រតិបត្តិសាសនា វត្តភ្នំពេញធម៌ក៏ជាទីកន្លែងដ៏មានតម្លៃមួយក្នុងការទទួលយកក្មេងកំព្រា និងក្មេងដែលមានជីវភាពខ្វះខាត ឱ្យមកជ្រកកោន រស់នៅ ព្រមទាំងទទួលបានការអប់រំទាំងផ្លូវធម៌ និងផ្លូវលោកផងដែរ។

== មើលផងដែរ ==
* [[ស្រុកទឹកឈូ]]
* [[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
* [[សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ប៊ួរ គ្រី]]

[[ចំនាត់ថ្នាក់:វត្តនៅខេត្តកំពត]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់:ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]
[[ចំនាត់ថ្នាក់:ស្រុកទឹកឈូ]]</text>
      <sha1>apslfcbuy3050cifmt5kp7ohvq7c9le</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>