វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 342040 341900 2026-10-16T13:05:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 342040 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាទីក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយនៅទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]](ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចនៃនគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​នោះទេក៏ប៉ុន្តែខេត្តនេះក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== [[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] ខេត្តសៀមរាបធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៧៩៥ ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានចុះ[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤|សន្ធិសញ្ញា]]ជាមួយនឹង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្តីពីការផ្លាស់ប្តូរ[[ខេត្តត្រាច]]និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ជាមួយនឹង[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលរួមមាន[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ខេត្តសៀមរាប និង [[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]ត្រូវបានបែងចែកជា[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និងខេត្តសៀមរាបតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ។តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃដែនដីដែលមានវិវាទរវាង[[បារាំង]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលនាំឲ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១]]។សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះនិងបានគ្រប់គ្រងទៅលើទឹកដីមួយចំនួនឡើងវិញដោយលើកលែងខេត្តសៀមរាបនិង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ខេត្តសៀមរាបបានត្រឡប់មកស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] បានបិទបញ្ចប់និងក្រោមសម្ពាធអន្តរជាតិពី[[បារាំង]]និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅខេត្តសៀមរាប(ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020}}</ref> |label1 = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = [[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអ៊ីស្លាម]] |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = ជំនឿលើវិញ្ញាណនិងសាសនាផ្សេងៗទៀត |value4 = 0.1 |color4 = Black }} [[ថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]គឺជា[[សាសនារដ្ឋ|សាសនារបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ប្រជាជននៅខេត្តសៀមរាប ៩៩.៣% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] ០.៤% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] និង ០.២% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនគឺជា[[ជនជាតិចាម|ជនជាតិចាម]]។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]និងព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះនោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ព្រះអង្គម្ល៉េះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយនឹង[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់នៅក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅ[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបាននោះឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]នៃខេត្តសៀមរាបដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌អរូបីខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបី|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។នៅក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅ[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅ[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅក្នុងរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះគឺជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]នោះទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Angkor War-meow.jpg|thumb|ភ្នំបាខែង]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅក្នុងរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:20171129 Mangrove forest Tonle Sap 6016 DxO.jpg|thumb|ព្រៃលិចទឹក]] [[File:Sunset at Tonle Sap Lake.jpg|thumb|បឹងទន្លេសាប]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ស្រុក/ក្រុង ១០០ ឃុំ/សង្កាត់ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |- |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==ឯកសារយោង== fv1t16dhlf0tlqika5jm224gvw436kc 0 4531 342056 338701 2026-10-17T07:46:28Z Asa MILAI 50298 342056 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ | common_name = ឡាវ | native_name = {{nobold|ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ([[ភាសាឡាវ|ឡាវ]])}} | image_flag = Flag of Laos.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិឡាវ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = [[File:Emblem of Laos.png|90px]] | symbol_type = [[វរលញ្ឆករឡាវ|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = "ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນະຖາວອນ"<br />{{small|'''[[ភាសាខ្មែរ]]'''៖ "''សន្តិភាព ឯករាជ្យភាព ប្រជាធិបតេយ្យ ឯកភាព និងវឌ្ឍនភាព''"}} | national_anthem = "[[ភ្លេងជាតិឡាវ|ផេងសាតឡាវ]]"<br />{{small|ឡាវ៖ "ເພງຊາດລາວ"<br />ខ្មែរ៖ "ភ្លេងជាតិឡាវ"}}<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:National Anthem of Laos.ogg]]}}</div> | image_map = Laos on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសឡាវ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[វៀងច័ន្ទន៍]] | largest_city = capital | coordinates = {{Coord|17|58|N|102|36|E|type:city}} | official_languages = [[ភាសាលាវ]] | recognised_languages = [[ភាសាបារាំង]]<ref>{{cite web|url=http://www.studycountry.com/guide/LA-language.htm|title=The Languages spoken in Laos|website=Studycountry|accessdate=16 September 2018}}</ref> | languages_type = ភាសានិយាយ | languages = {{hlist|[[ភាសាលាវ]] • [[ភាសាហ្មុង]] • [[ភាសាឃ្មុ]] • [[ភាសាបារាំង]]}} | ethnic_groups = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; | title = បញ្ជីជនជាតិ | ៥៣.២% [[ជនជាតិលាវ]] | ១១% [[ជនជាតិឃ្មុ]] | ៩.២% [[ជនជាតិហ្មុង]] | ៣.៤% ភូទៃ | ៣.១% [[ជនជាតិតៃ]] | ២.៥% ម៉ាគង់ | ២.២% [[ជនជាតិកាតាំង]] | ២.០% [[ជនជាតិលួ]] | ១.៨% [[ជនជាតិអក្ខា]] | ១១.៦% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត^a }} | ethnic_groups_year = ២០១៥<ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015 |publisher=Lao Statistics Bureau |accessdate=1 May 2020}}</ref> | religion = ៦៦.០% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​លាវ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<br />៣០.៧% [[សាសនាប្រជាប្រិយតៃ]]<br />១.៥% [[គ្រិស្តសាសនានៅឡាវ|គ្រិស្តសាសនា]]<br /> ០.១% [[ឥស្លាមសាសនានៅឡាវ|ឥស្លាមសាសនា]]<br />១.៧% សាសនាផ្សេងៗទៀត<ref name="assets.pewresearch.org">https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2012/12/globalReligion-tables.pdf</ref> | government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[រដ្ឋសង្គមនិយម|សង្គមនិយម]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] [[រដ្ឋឯកបក្ស]]ប្រកាន់[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន]] | leader_title1 = [[អគ្គលេខាបក្សបដិវត្តន៍ឡាវ|អគ្គ​លេខា​ធិ​ការបក្ស]]<br>[[ប្រធានាធិបតីឡាវ|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[សាឡឺមសៃ កម្មស៊ីដ]] | leader_title3 = [[អនុប្រធានាធិបតីឡាវ|អនុប្រធានាធិបតី]] | leader_name3 = [[វៀងថង ស៊ីផាន់ដន]] | leader_title4 = [[ប្រធានរដ្ឋសភាឡាវ|ប្រធានរដ្ឋសភា]] | leader_name4 = [[សនសៃ ស៊ីផាន់ដន]] | legislature = [[រដ្ឋសភាជាតិឡាវ|រដ្ឋសភាជាតិ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ|និម្មិតកម្ម]] | established_event1 = [[ឡានសាង|នគរឡាងសាន]] | established_date1 = ១៣៥៣–១៧០៧ | established_event2 = បែកជាបីនគរដូចជា [[ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង]] [[ព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍|វៀងច័ន្ទន៍]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រចម្ប៉ាស័ក|ចម្ប៉ាស័ក]] | established_date2 = ១៧០៧–១៧៧៨ | established_event3 = រដ្ឋចំណុះរបស់[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សៀម]] | established_date3 = ១៧៧៨–១៨៩៣ | established_event4 = [[ឡាវក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|អាណាព្យាបាលបារាំង]] | established_date4 = ១៨៩៣–១៩៥៣ | established_event5 = [[ឡាវក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|បង្រួបបង្រួមរដ្ឋទាំងមូល]] | established_date5 = ១១ ឧសភា ១៩៤៧ | established_event6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ទទួលឯករាជ្យ]]ពី[[ចក្រភពអាណានិគមបារាំង|បារាំង]] | established_date6 = ២២ តុលា ១៩៥៣ | established_event7 = [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|របបរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានលុបបំបាត់]] | established_date7 = ២ ធ្នូ ១៩៧៥ | established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញឡាវ|អនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] | established_date8 = ១៤ សីហា ១៩៩១ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២៣៧,៩៥៥ | area_rank = ៨២ | percent_water = ២ | population_estimate = ៧,១២៣,២០៥ | population_census = ៦,៤៩២,២២៨<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx|title=Laos|publisher=Lao Department of Statistics|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161113204058/http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx|archivedate=13 November 2016}}</ref> | population_estimate_year = ២០១៩ | population_estimate_rank = ទី១០៥ | population_census_year = ២០១៥ | population_density_km2 = ២៦.៧ | population_density_sq_mi = <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ទី១៥១ | GDP_PPP = ៥៨.៣២៩ ពាន់លានដុល្លារ <ref name="IMF database 2018">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2019&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=544&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=96&pr.y=5|title=World Economic Outlook Database, Laos|publisher=[[International Monetary Fund]]|date=April 2018|accessdate=28 April 2018}}</ref> <!--Do not edit!--> | GDP_PPP_year = ២០១៩ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = ៨,៤៥៨ ដុល្លារ<ref name="IMF database 2018" /> <!--Do not edit!--> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = ២០.១៥៣ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMF database 2018" /> <!--Do not edit!--> | GDP_nominal_year = ២០១៩ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = ២,៦៧០ ដុល្លារ<ref name="IMF database 2018" /> <!--Do not edit!--> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១ | Gini = ៣៦.៤ | Gini_year = ២០១២ | Gini_change = <!--increase/decrease/staedy--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/|title=Gini Index|publisher=World Bank|accessdate=2 March 2011}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៦០៤ | HDI_year = ២០១៨ <!--Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|title=Human Development Report 2019|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=2019|accessdate=9 December 2019}}</ref> | HDI_rank = ១៤០ | currency = [[គីបឡាវ|គីប]] (₭) | currency_code = LAK | time_zone = [[ល្វែងម៉ោងនៅឡាវ|ICT]] | utc_offset = +៧ | date_format = dmy | drives_on = ស្តាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅឡាវ|+៨៥៦]] | iso3166code = LA | cctld = [[.la]] | wikidata = Q819 | footnote_a = [[បញ្ជីរាយក្រុមជនជាតិនៅឡាវ|ជាង ១០០ ក្រុម]]. }} {{Contains Lao text|compact=yes}} '''ប្រទេសឡាវ''' ឬ '''ឡាវ''' ​ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវ​ការ​ថា '''សាធារណរដ្ឋ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ''' ({{lang-lo|ສາທາລະນະລັດ​ປະຊາທິປະໄຕ​ປະຊາຊົນ​ລາວ}}) គឺជា​រដ្ឋសង្គមនិយមមួយ​នៅ​តំបន់​[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេស​​លាវ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេស[[ចិន]]និង[[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (ភូមា) នៅទិសពាយព្យ ​[[វៀតណាម]]នៅទិសខាងកើត ខាង​ត្បូង​ជាប់​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង​ខាង​លិច​ជាប់​ជាមួយ[[ថៃ|ប្រទេសថៃ]]។ ប្រទេសនេះគឺគ្មាន​ព្រំដែន​ជាប់​សមុទ្រ​ទេ។<ref>{{Cite web|url=http://www.na.gov.la/appf17/geography.html|title=About Laos: Geography |website=Asia Pacific Parliamentary Forum|publisher=Government of Laos|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160416191557/http://www.na.gov.la/appf17/geography.html|archivedate=16 April 2016}}</ref> [[វៀងច័ន្ទន៍]]គឺជារដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៃឡាវ។ ប្រទេស​លាវ​មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ត​មក​ពី​រាជាណាចក្រ​[[ឡាងសាង]] (រាជ​អាណាចក្រ​លាន​ជាង គឺ​រាជាណាចក្រ​ដំរី​ ១ លាន) ​ដែល​ចាប់​កំណើត​ឡើង​នៅ​គ្រិស្តសតវត្សរ៍​ទី ១៤ ដល់ គ្រិស្តសតវត្សរ៍​ទី ១៨។ ពីចុងសតវត្សទី១៨ ដល់ចុងសតវត្សទី១៩ ប្រទេសឡាវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួត្រារបស់សៀម មុននឹងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពឥណ្ឌូចិនបារាំង]] បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់របបអាណាព្យាបាលបារាំង​រួច​មក ប្រទេស​លាវ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៩។ បន្ទាប់​មក សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​បាន​បន្ត​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅ​ពេល​ចលនា​របស់​[[កុំម៉ុយនីស]][[ប៉ៈថេតឡាវ]]​ឡើង​កាន់​កាប់​អំណាច។ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ បក្សកុម្មុយនិស្តឡាវ([[ប៉ៈថេតឡាវ]])ឡើងកាន់កាប់អំណាចដោយបញ្ចប់របបរាជាធិតេយ្យឡាវដែលមានចំណាស់ជាង ៦សតវត្សន៍ ។ សហគ្រាស​ឯកជន​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់​តាំង​ពី​មាន​កំណែ​ទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​ទសវត្សរ៍ ៩០។​ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេស​លាវ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​អន់​ថយ​​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​​ក៏​ដូច​ជា​ផ្នែក​នយោបាយ។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​លាវ​មាន ៧,២% នៅ​ឆ្នាំ ២០០៦។ សេដ្ចកិច្ច​ពឹង​ផ្អែក​លើ​វិស័យ​កសិកម្ម ដោយ​ប្រជាជន​ប្រមាណ​ ៨០% ជា​កសិករ។ ប្រទេស​លាវ​មាន​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ចម្រុះ ដែល​ក្នុង​នោះ ៧០% ជា​[[ជនជាតិលាវ]]។ ប្រទេសឡាវ គឺជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលគ្មានព្រំំដែនជាប់និងសមុទ្រ ដែលបិទជិតដោយប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនគ្នានឆ្នេរសមុទ្រសម្បូរភ្នំនិងខ្ពង់រាប ខ្សត់ទំនាប ។ ប្រទេសឡាវស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអាកាធាតុត្រូពិចមូសុងក្តៅសើម ទឹកហូរស្រោចស្រពដោយទន្លេមេគង្គតែមួយ និងសម្បូរដោយជួរទឹក ។ប្រទេសឡាវ ប្រកាន់យករបបគ្រប់គ្រងនយោបាយតាមបែបសង្គមនិយម តែរបបសេដ្ឋកិច្ចបែបទីផ្សារសេរី មានទំនាក់ទំនងនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយ៉ាងស្អិតរមួតជាមួយនឹងប្រទេសវៀតណាម និងជាប្រទេសសមាជិកនៃអង្គការអាស៊ាន(១៩៩៧)ផងដែរ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == ពាក្យ'''លាវ''' ឬ '''ឡាវ''' គឺជាឈ្មោះរបស់ជាតិមនុស្សមួយក្នុងដែនមួយក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ពាក្យឡាវត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជនជាតិបារាំងនៅពេលដែលបង្រួបបង្រួមនគរឡាវទាំងបីនៅក្នុងឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងនៅឆ្នាំ១៨៩៣ ។ ឈ្មោះប្រទេសនេះត្រូវបានសរសេរដូចគ្នានឹងពហុវចនៈនៃក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលលេចធ្លោ និងសាមញ្ញបំផុតគឺ[[ជនជាតិលាវ|ប្រជាជនឡាវ]]។ ពាក្យនេះមានអត្ថន័យផ្សេងៗនៅក្នុងភាសាឡាវ ។ ឡាវបានហៅខ្លួនឯងថា '''មឿងលាវ''' ឬ '''មឿងឡាវ''' (ເມືອງລາວ) ឬ '''ប៉ៈថេតឡាវ''' (ປະເທດລາວ) ដែលមានន័យចំំថា"'''ប្រទេសឡាវ'''" ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ}} [[ឯកសារ:Pha That Luang, Vientiane, Laos.jpg|thumb|left|180px|ព្រះធាតុហ្លួង]] [[ឯកសារ:Vat du Palais.JPG|thumb|left|180px|Haw Pha Bang ]] [[ឯកសារ:Muang Khoun - Laos - 01.JPG|thumb|left|180px]] [[ឯកសារ:That Makmo temple (Laos2009).jpg|thumb|left|180px|]] [[ឯកសារ:Plain of Jars-Site 1-The biggest jar.JPG|thumb|left|180px|វាល​ក្រឡ ដែល​ជា​ទី​ស្ថាន​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​លាវ]] ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ឫស​គល់​ពី​រាជាណាចក្រ​[[ឡានសាង|លានជាង]] (រាប់លានដំរី) ដែល​បាន​ក​កើត​ឡើង​នៅ​គ្រិស្តសតវត្សរ៍​ទី ១៤ ដោយ​ព្រះ​ចៅ​ ហ្វាងុម ដែល​មាន​ខ្សែ​ស្រឡាយ​​ត​ពី​ព្រះ​រាជា​លាវ​បុរាណ។ នគរ​លាន​ជាង ឬ ឡានសាង រីក​ចម្រើន​រហូត​មក​ទល់​គ្រិស្តសតវត្សរ៍​ទី ១៨ តែ​ក្រោយ​មក រាជាណាចក្រ​នេះ​ត្រូវ​បែក​បាក់​ជា ៣ ផ្នែក ដែល​ចុង​ក្រោយ​ត្រូវ​បាន​សៀម​ត្រួត​ត្រា។ នៅ​គ្រិស្តសតវត្សរ៍​ទី ១៩ ហ្លួង​ព្រះ​បាង​បាន​ត្រូវ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​អាណាព្យាបាល​បារាំងសែស​នៅ​[[ឥណ្ឌូចិន]]។ ក្រោយ​បន្តិច​មក តំបន់​ចំប៉ាសាក់​និង​វៀងច័ន្ទន៍​ ក៏​ត្រូវ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​អាណាព្យាបាល​បារាំងសែស​ដែរ។ បារាំងសែស​សំឡឹង​ឃើញ​ប្រទេស​លាវ​ជា​រដ្ឋ​នៅ​ចន្លោះ​ការ​ប្រទាញ​ប្រទង់​រវាង​ចក្រភព​អង់គ្លេស​និង​ចក្រភព​បារាំងសែស។ នៅ​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំងសែស វៀងច័ន្ទន៍​ ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត​ បាន​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋធានី​របស់​រដ្ឋ​បង្រួប​បង្រួម​លាវ។ ឆ្លង​កាត់​ការ​កាន់​កាប់​មួយ​រយៈ​ខ្លី​ពី​សំណាក់​កង​ទ័ព​[[ជប៉ុន]]​ក្នុង​[[សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] រួច​មក លាវ​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥។ ប៉ុន្តែ បារាំងសែស​បាន​ត្រឡប់​មក​កាន់​កាប់​វិញ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៥០ គឺ​ពេល​ដែល​បារាំង​បាន​ផ្ដល់​ស្វ័យភាព​ពាក់​កណ្ដាល​ថា​ ជា​''រដ្ឋ​ចំណុះ​ឲ្យ​សហព័ន្ឋ​បារាំងសែស''។ លាវ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​បរិបូណ៌​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ រួច​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​កាន់​របប​រាជានិយម​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ក្រោម​ល័ក្ខ​ខ័ណ្ឌ​លើក​លែង​មួយ​ក្នុង[[សន្ឋិសញ្ញាទី​ក្រុង​ហ្សឺណែវ]] បេសកកម្ម​ហ្វឹក​ហ្វឺន​យោធា​បារាំង​បាន​ដើរ​តួ​នាទី​គាំ​ទ្រ​កង​យោធពល​ភូមិន្ទ​លាវ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៥ ក្រសូង​ការ​ពារ​ជាតិ​អាមេរិក​បាន​មក​ជំនួស​កង​ទ័ព​បារាំង​ក្នុង​ការ​គាំ​ទ្រ​​កង​យោធពល​ភូមិន្ទ​លាវ​ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​កុម្មុយនិស្តប៉ៈថេត​ឡាវ។ ប្រទេស​លាវ​ត្រូវ​បាន​អូស​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​វៀតណាម ហើយ​តំបន់​ភាគ​ខាង​កើត​របស់​លាវ​ត្រូវ​បាន​លុក​លុយ​កាន់​កាប់​ពី​សំណាក់​កង​ទ័ព​វៀតណាម​ខាង​ជើង​ដែល​ពួក​នេះ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ដែន​ដី​ឡាវ​ជា​មូលដ្ឋាន​រៀប​ចំ​និង​ផ្លូវ​ដឹក​ជញ្ជូន​សព្វាវុធ​និង​​ស្បៀង​អាហារ​ ទៅ​ឲ្យ​កង​ទ័ព​ត​ទល់​នឹង​កងទ័ពវៀតណាម​ខាង​ត្បូង​។ ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប អាមរិក​បាន​បើក​យុទ្ឋនាការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតណាម​ខាង​ជើង ដើម្បី​គាំ​ទ្រ​កម្លាំង​ប្រឆាំង​កុម្មុយនិស្ត​ក្នុង​ប្រទេស​លាវ និង​គាំ​ទ្រ​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង​ក្នុង​ការ​លុក​លុយ​ប្រទេស​លាវ។ សកម្មភាព​ទាំង​នេះ​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ហើយ​ទីបំផុត​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​លាវ រវាង​រាជរដ្ឋាភិបាល​លាវ និង​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​បប៉ៈថេត​ឡាវ បាន​ចាប់​ផ្ដើម។ នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នេះ កង​ទ័ព​វៀតណាម​ខាង​ជើង​ដែល​មាន​អាវុធ​ទំនើបៗ និង​រថ​ក្រោះ ស្ថិត​នៅ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង​ពួក​ប៉ៈថេត​ឡាវ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៨ កង​ទ័ព​វៀតណាម​ខាង​ជើង​បាន​បើក​ការ​វាយ​ប្រហារ​ច្រើន​ភូមិភាគ​មក​លើ​កង​យោធពល​​ភូមិន្ទ​លាវ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ដាក់​ពង្រាយ​ទ័ព​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​មួយ។ បន្ត​មក មាន​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ពី​សំណាក់​អាមេរិក​ ដើម្បី​កម្ទេច​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​វៀតណាម​ខាង​ជើង​ក្នុង​ប្រទេស​លាវ និង​ដើម្បី​កាត់​ផ្ដាច់​[[ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ]]។ គេ​និយាយ​ថា គ្រាប់​បែក​អាមេរិក​ទម្លាក់​នៅ​ប្រទេស​លាវ​ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៧១ ដល់ ១៩៧៣ ច្រើន​ជាង​ទម្លាក់​នៅ​ទូទាំង​ពិភព​លោក​ក្នុង​កំលុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី ២ (គ.ស. ១៩៣៩ ដល់ ១៩៤៥) ទៅទៀត។ ជា​សរុប មាន​គ្រាប់​បែក​ជាង ២ លាន​តោន​ត្រូវ​បាន​ទម្លាក់។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៥ កង​កម្លាំង​កុម្មុយនិស្ត​បប៉ៈថេត​ឡាវ ដែល​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​សហព័ន្ឋ​រុស្ស៊ី​និង​វៀតណាម​ខាង​ជើង បាន​ទទួល​ជ័យ​ជំនះ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​រាជានិយម។ ការណ៍​នេះ​បង្ខំ​ឲ្យ​ព្រះ​ចៅ ស៊ីសៈវ៉ាង​វឌ្ឍនា (ស្រី​ស្វាង​វឌ្ឍនា) ដាក់​រាជ្យ រួច​ត្រូវ​បាន​គេ​​ធ្វើ​គត់​ក្រោយ​ពី​ចាប់​ព្រះ​អង្គ​បាន។ បន្ទាប់​ពី​កាន់​កាប់​ប្រទេស​ហើយ រដ្ឋាភិបាល​ប៉ៈថេត​ឡាវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថ្មី​ឲ្យ​ប្រទេស​លាវថា '''សាធារណរដ្ឋ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាជន​ឡាវ''' (សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ) និង​បាន​ចុះ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ឲ្យ​វៀតណាម​ដាក់​ទ័ព​ក្នុង​ ធ្វើ​ជា​ទី​ប្រឹក្សា​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ​​ប្រទេស។ នៅ​ទសវត្សរ៍ ១៩៧០ ឡាវ​ត្រូវ​បាន​វៀតណាម​បញ្ជា​ឲ្យ​កាត់​ផ្ដាច់​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន ​ដែល​កាត់​ផ្ដាច់​ពាណិជ្ជកម្ម​ឡាវ​ជា​មួយ​បណ្ដា​ប្រទេស​ទាំង​អស់​ លើក​លែង​តែ​វៀតណាម។ ការ​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​វៀតណាម​និង​ការ​ធ្វើ​ជា​សង្គមនិយម បន្តិច​ម្ដងៗ បាន​ត្រូវ​ជំនួស​ដោយ​ការ​បន្ឋូរ​បន្ថយ​ការ​ដាក់​កំហិត​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​ទសវត្សរ៍ ១៩៨០ និង​ការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចូល​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៧។ == ភូមិសាស្ត្រ == {{Main|ភូមិសាស្ត្រនៅឡាវ}} ប្រទេស​លាវ​ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​តំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ដែល​គ្មាន​សមុទ្រ។ ក្រៅ​ពី​[[ទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍]] ដែល​ជា​រដ្ឋធានី ប្រទេស​លាវ​មាន​ទី​ក្រុង​ធំៗ ផ្សេង​ទៀត ដូច​ជា[[ហ្លួងព្រះ​បាង]] [[សួគ៌ខេត្ត]] (សៈវ៉ាន់ណៈខេត) និង [[ប៉ាកសេ]] ជា​ដើម។ តំបន់​ទេសភាព​លាវ​សម្បូរ​ដោយ​​ភ្នំ​និង​ខ្ពង់​រាប។ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ដាក់​ដី​ចំនួន ២១% ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​តំបន់​អភិរក្ស​ជីវចម្រុះ​ជាតិ ដែល​អាច​អភិវឌ្ឍ​ជា​ឧទ្យាន​ជាតិ​បាន។ ប្រទេស​លាវ​ជា​ជម្រក​របស់​សត្វ​ព្រៃ​កម្រៗ ដូច​ជា [[ខ្លាឥណ្ឌូចិន]] [[ទន្សោង]] និង [[ដំរីអាស៊ី]]។ ប្រទេស​លាវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា ជា​ប្រទេស​នៅ​[[តំបន់ត្រីកោណមាស]]​ដោយ​មាន​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​[[អាភៀន]]​ប្រមាណ ៣៧០០ ហិកតារ​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៧ (យោងតាមឯកសារ UNODC)។ ប្រទេស​លាវ​ស្ថិត​នៅ​តំបន់[[ត្រូពិច]]​ហើយ​ទទួល​ឥទ្វិពល​របប​ខ្យល់​រដូវ ([[ខ្យល់មូសុង]])។ ប្រទេស​លាវ​មាន​រដូវ ២ ដាច់​គ្នា​ស្រឡះ គឺ រដូវ​វស្សា​ចាប់​ពី​ខែ​ឧសភា​ដល់​ខែ​វិច្ឆិកា និង​រដូវ​ប្រាំង​ពី​ខែ​ធ្នូ​ដល់​ខែ​មេសា។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅឡាវ}} {{ផ្នែកទទេ}} == បំណែងចែករដ្ឋបាល == {{Main|ខេត្តនៃឡាវ}}[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] បានចែកចេញជា១៨ខេត្ត ឬ ខ្វែង (លាវ: ແຂວງ) និងមួយខេត្ត(ជារាជធានី) គឺ[[នគរហ្លួងវៀងច័ន្ទន៍]] (ນະຄອນຫຼວງ) តំបន់រដ្ឋបាលពិសេស ឬ ខេត្តពិសេស (ເຂດພິເສດ) គឺ[[តំបន់ពិសេសជ័យសម្បូរណ៍|ជ័យសម្បូរណ៍]] បង្កើតឆ្នាំ១៩៩៤ ត្រូវបានរំលាយនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៦ ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ផ្នែកខ្លះនៃអតីតតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញជា[[ខេត្តជ័យសម្បូរណ៍]] ។[[ឯកសារ:Laos provinces.png|thumb|តំបន់រដ្ឋបាលនៃប្រទេសឡាវ]] {{Clear}} {| style="float:left;" |<big>'''តារាងទិន្នន័យ,​ខេត្ត,​ចំនួនប្រជាជនឡាវ សម័យគ្រឹស្ត'''</big>​ 2018​ {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:100%;" !ផែនទី |'''ឈ្មោះខេត្តជាភាសាខ្មែរ''' !ឈ្មោះខេត្តនៅឡាវអានដូច(ឡាវ:"ແຂວງ"អាននោះ:"ក្វាង")​ !ស្រុក​មោងឫ |ເມືອງເອກ !តំបន់ <br /> !នប្រជាជន<ref name"ກົມສະຖິຕິຄ.ສ2018"="">/ref>laosis.lsb.gov.la</ref> !ដង់ស៊ីតេ​ប្រជាជន<br />(ក្នុងមនុស្សម្នាក់km2)​ |- |- |[[ឯកសារ:Khammouane_Province-Laos.svg|106x106px]] |1. [[ខេត្តខាំមួន]]​ |1. ແຂວງຄໍາມ່ວນ |[[មឿងថាខែក]]​ |ທ່າແຂກ |16,315 |420,950 |25.80 |LA-KH |- |- |[[ឯកសារ:Champasak_Province-Laos.svg|106x106px]] |2. [[ខេត្តចំប៉ាសាក់]]​ |2. ແຂວງຈໍາປາສັກ |[[ប៉ាក់សេ]]​ |ປາກເຊ |15,415 |733,582 |47.58 |LA-CH |- |- |[[ឯកសារ:Xiangkhouang_Province-Laos.svg|106x106px]] |3. [[ខ្វែងជើងខ្វែង|ខេត្តឈៀងក្វាង]]​ |3. ແຂວງຊຽງຂວາງ |[[ផូនសាវ៉ាន់​|ផូនសាវ៉ាន់]]​ (ពោនសួគ៍)​ |ໂພນສະຫວັນ |15,880 |261,686 |16.47 |LA-XI |- |- |[[ឯកសារ:Sainyabuli_Province-Laos.svg|106x106px]] |4. [[ខ្វែងជ័យបុរី|ខេត្តសាយយ៉ាបូរី]]​ ​ |4. ແຂວງໄຊຍະບູລີ |[[សាយយ៉ាបូរី]]​ |ໄຊຍະບູລີ |16,389 |411,893 |25.13 |LA-XA |- |- | [[ឯកសារ:Xaisomboun_Province_in_Laos_2013.svg|106x106px]] |5. [[ខេត្តជ័យសម្បូរណ៍]] |5. ແຂວງໄຊສົມບູນ |[[អនុវង្ស]]​ |ອະນຸວົງ |8,300 |102,041 |12.29 |LA-XS |- |- |[[ឯកសារ:Sekong_Province-Laos.svg|106x106px]] |6. [[ខេត្ត​ស្រែគង្គ|ខេត្តសេកុង]]​ |6. ແຂວງເຊກອງ |[[សេកុង]]​ |ເຊກອງ |7,665 |124,570 |16.25 |LA-XE |- |- |[[ឯកសារ:Bolikhamsai_Province-Laos.svg|106x106px]] |7. [[ខេត្តបលិខាំសៃ|ខេត្តបូលីខាំសាយ]]​ |7. ແຂວງບໍລິຄໍາໄຊ |[[ប៉ាក់សាន]]​ |ປາກຊັນ |14,863 |303,794 |20.43 |LA-BL |- |- |[[ឯកសារ:Bokeo_Province-Laos.svg|106x106px]] |8. [[ខេត្តបកែវ]]​ |8. ແຂວງບໍ່ແກ້ວ |[[ហួយសៃ]]​ |ຫ້ວຍຊາຍ |6,196 |196,641 |31.73 |LA-BK |- |- |[[ឯកសារ:Phôngsali_Province-Laos.svg|106x106px]] |9. [[ខេត្តផុងសាលី]]​ |9. ແຂວງຜົ້ງສາລີ |[[ផុងសាលី]]​ |ຜົ້ງສາລີ |16,270 |189,777 |11.66 |LA-PH |- |- |[[ឯកសារ:Vientiane_Province-Laos.svg|106x106px]] |10. [[ខេត្តវៀងច័ន្ទន៍|ខេត្តវៀងចន្ទន៍]] |10. ແຂວງວຽງຈັນ​ |[[ផូនហូង]] (ពោនហោង)​ |ໂພນໂຮງ |15,927 |450,475 |28.28 |LA-VI |- |- |[[ឯកសារ:Salavan_Province-Laos.svg|106x106px]] |11. [[ខេត្តសាឡៈវ៉ាន់|ខេត្តសាឡាវ៉ាន]]​ |11. ແຂວງສາລະວັນ |[[សាឡាវ៉ាន]]​ |ເມືອງສາລະວັນ |10,691 |426,991 |39.93 |LA-SL |- |- |[[ឯកសារ:Savannakhet_Province-Laos.svg|106x106px]] |12. [[ខេត្ត​សួគ៌ខេត្ត|ខេត្ត សួគ៌ខេត្ត]]​ |12. ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ |[[​កៃសុនផមវីហាន់]] |ໄກສອນພົມວິຫານ |21,774 |1,037,553 |47.65 |LA-SV |- |- |[[ឯកសារ:Laos_Provinces_Luang_Namtha.svg|106x106px]] |13. [[ខេត្តហ្លួងណាំថា]]​ |13. ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ |[[ហ្លួងណាំថា]]​ |ຫຼວງນ້ຳທາ |9,325 |192,392 |20.63 |LA-LM |- |- |[[ឯកសារ:Luang_Prabang_Province-Laos.svg|106x106px]] |14. [[ខេត្តហ្លួងព្រះបាង]]​ |14. ແຂວງຫຼວງພະບາງ |[[ហ្លួងព្រះបាង]]​ |ຫຼວງພະບາງ |16,875 |459,189 |27.21 |LA-LP |- |- |[[ឯកសារ:Houaphanh_Province-Laos.svg|106x106px]] |15. [[ខេត្ត ហួ ផាន់|ខេត្ត ហួផាន]]​ |15. ແຂວງຫົວພັນ |[[មឿងសាំហ្នឿ]]​ |ຊຳເໜືອ |16,500 |306,247 |18.56 |LA-HO |- |- |[[ឯកសារ:Attapeu_Province-Laos.svg|106x106px]] |16. [[ខ្វែងអាចម៍ក្រពើ|ខេត្តអាចម៍ក្រពើ]]​ |16. ແຂວງອັດຕະປື |[[អាចម៍ក្រពើ]]​ |ອັດຕະປື |10,320 |153,656 |14.88 |LA-AT |- |- |[[ឯកសារ:Oudomxay_Province-Laos.svg|106x106px]] |17. [[ខេត្តឧត្តមជ័យ|ខេត្តឧត្តមឆៃ]] |17. ແຂວງອຸດົມໄຊ |[[មឿងជ័យ]]​ |ເມືອງໄຊ |15,370 |334,702 |21.77 |LA-OU |- |- |[[ឯកសារ:Vientiane_Prefecture-Laos.svg|106x106px]] |18. [[រដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍]]​ |18. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ |[[វៀងចន្ទន៍]] |ວຽງຈັນ |3,920 |906,859 |231.34 |LA-VT |} |} == សេដ្ឋកិច្ច == {{Main|សេដ្ឋកិច្ចឡាវ}} [[ឯកសារ:Luang Prabang Rue.JPG|thumb|right|200px|វិថីមួយនៅហ្លួងព្រះ​បាង]] តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨៦ រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​វិមជ្ឍការ​និង​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សហគ្រាស​ឯកជន។ សេដ្ឋកិច្ច​ឡាវ​ពឹឮង​ផ្អែក​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ការ​វិនិយោគ​និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ជា​មួយ​ប្រទេស​ជិត​ខាង ដែល​ធំ​ជាង​និង​មាន​ជាង។ តំបន់​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ប្រទេស​ខ្វះ​ខាត​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ឋ​សម​ស្រប។ ប្រទេស​លាវ​គ្មាន​ផ្លូវ​ដែក​ទេបាទ។ ផ្លូវ​ថ្នល់​សំខាន់ៗ ដែល​ត​ភ្ជាប់​ទី​ក្រុង​ធំៗ បាន​ទទួល​ការ​ជួស​ជុល​កែ​លំអ​នា​ពេល​ថ្មីៗ នេះ។ ក៏​ប៉ុន្ដែ ភូមិ​ស្រុក​ដែល​នៅ​ដាច់​ឆ្ងាយ​ពី​ផ្លូវ​ធំៗ អាច​ចូល​ទៅ​បាន​តែ​តាម​រយៈ​ផ្លូវ​លំ។ ទូរគមនាគមន៍​ប្រើ​ខ្សែ​នៅ​មាន​កម្រិត​នៅ​ឡើយ ខណៈ​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​កំពុង​ត្រូវ​បាន​​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​ទី​ក្រុង។ នៅ​តំបន់​ជនបទ ភ្លើង​អគ្គិសនី​ត្រូវ​បាន​ផ្គត់​ផ្គង់​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ដែល​បាន​កំណត់​ប៉ុណ្ណោះ។ [[ឯកសារ:Markt Luang Prabang.jpg|thumb|200px|ផ្សារ​មួយ​នៅ​ហ្លួង​ព្រះ​បាង]] ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​ពាក់​កណ្ដាល បាន​ពី​វិស័យ​កសិកម្ម​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រជាជន​ ៨០% របស់​ប្រទេស។ ប្រទេស​លាវ​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​អចិន្ត្រៃយ៍​តិច​ជាង​គេ​នៅ​ក្នុង​[[មហាអនុតំបន់មេគង្គ]]។ ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​មាន​តែ ៤,០១% ចំណែក​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​អចិន្ត្រៃយ៍ មាន​តែ ០,៣៤% ប៉ុណ្ណោះ។ ស្រូវ​ជា​ដំណាំ​សំខាន់​ជាង​គេ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់ ៨០% នៃ​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​សរុប។ ប្រហែល ៧៧% នៃ​ស្រែ​ចម្ការ​ឡាវ​ផ្ដល់​ទិន្នផល​សម្រាប់​តែ​តាម​គ្រួសារ​ប៉ុណ្ណោះ។ តាម​រយៈ​កំណែ​ទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​រួម​ មានការ​អភិវឌ្ឍ​ពូជ​ស្រូវ ឡាវ​បាន​រក​លំនឹង​រវាង​ការ​នាំ​ចេញ​និង​នាំ​ចូល​អង្ករ​បាន​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៩។ ពី​ឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០០៥ ផលិតផល​អង្ករ​កើន​ឡើង​ពី ១,៥ លា​នតោន មក ២,៥ លាន​តោន។ ប្រទេស​លាវ​ប្រហែល​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ពូជ​ស្រូវ​ច្រើន​ប្រភេទ​ជាង​គេ​ក្នុង​មហា​អនុ​តំបន់​មេគង្គ។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៩៥ មក រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​បាន​សហការ​ជា​មួយ[[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវពូជស្រូវអន្តរជាតិ]] (International Rice Research Institute (IRRI) ) ដើម្បី​ប្រមែ​ប្រមូល​គំរូ​គ្រាប់​ពូជ​រាប់​ពាន់​ប្រភេទ​ ដែល​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ប្រទេស​លាវ។ សេដ្ឋកិច្ច​ឡាវ​ទទួល​ជំនួយ​ពី​មូលនិធិ​រូបិយប័ណ្ណ​អន្តរជាតិ និង​ប្រភព​អន្តរជាតិ​ដទៃ​ទៀតបាទ និង​ពី​ការ​វិនិយោគ​ទុន​ពី​បរទេស​ក្នុង​វិស័យ​កែ​ច្នៃ​អាហារ​និង​រ៉ែ (ជា​ពិសេស [[ទង់ដែង]]​និង​[[មាស]]) ។ វិស័យ​ទេសចរណ៍​ជា​ឧស្សាហកម្ម​រីក​ចម្រើន​លឿន​ជាង​គេ​នៅ​ប្រទេស​លាវ។ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្តី សេដ្ឋកិច្ច​ឡាវ​ត្រូវ​បាន​គំរាម​កំហែង​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ពី​បាតុភូត​លំហូរ​ចេញ​នូវ​ធន​ធាន​មនុស្ស។ តាម​ការ​សិក្សា​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៥ របស់​[[ធនាគារពិភពលោក]] បាន​រាយ​ការណ៍​ថា ៣៧% នៃ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​របស់​ឡាវ​រស់​នៅ​បរទេស។ == ប្រជាសាស្ត្រ == {{Main|ប្រជាសាស្ត្រឡាវ}} [[ឯកសារ:LaosDSCN4342a.jpg|left|200px|thumb|យុវតី​ម្នាក់​នៅ​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​ជួប​ជុំ​ជន​ជាតិ​ហ្មុង​នៅ​ហ្លួង​ព្រះ​បាង]] ៦៩% នៃ​ប្រជាជន​ឡាវ​ជា​[[ជន​ជាតិ​លាវ]]។ ក្រុម​នេះ​កាន់​កាប់​តំបន់​ទំនាប និង​ដើរ​តួ​នាទី​ចម្បង​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​និង​វប្បធម៌។ ជន​ជាតិ​លាវ​ស្ថិត​ក្នុង​អំបូរ​[[ជនជាតិ​តៃ]] ដែល​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​ពី​ចិន​នៅ​ដើម​គ្រិស្តសករាជ។ ៨% ទៀត​ដែល​នៅ​តំបន់​ទំនាប​ដែរ រួម​គ្នា​ជា​មួយ​ជន​ជាតិ​លាវ​បង្កើត​ជា '''ឡាវ​លុំ''' (លាវ​ទំនាប)។ អ្នក​ស្រុក​ភ្នំ​និង​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ​ មាន [[ជន​ជាតិ​ហ្មុង]] (មៀវ) [[ជន​ជាតិ​យ៉ាវ]] (មៀន) ជន​ជាតិ​តៃ​ដាំ (តៃ​ខ្មៅ) ជន​ជាតិ​​ដាវ ជន​ជាតិ​សាន (ថៃ​ធំ) និង​ជន​ជាតិ​និយាយ​ភាសា​ទីបេ-ភូមា​ជា​ច្រើន​ទៀត ឃើញ​មាន​រស់​នៅ​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​នៃ​ប្រទេស​ឡាវ។ កុលសម្ព័ន្ឋ​ភ្នំ​ចម្រុះ​ជាតិ​សាសន៍ វប្បធម៌​ និង​ភាសា ឃើញ​មាន​រស់​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង រួម​មាន​ជន​ជាតិ​លួ និង​ជន​ជាតិ​ឃ្មុ ដែល​ជា​ជន​ជាតិ​ដើម​នៅ​ឡាវ។ បច្ចុប្បន្ន ជន​ជាតិ​លួ​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ជិត​ផុត​ពូជ។ ជន​ជាតិ​ដើម​ទាំង​នេះត្រូវ​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា '''ឡាវស៊ូង''' (ឡាវលើ)។ នៅ​ភាគ​កណ្ដាល​និង​តំបន់​ភ្នំ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ជា​កុលសម្ព័ន្ឋ​មន-ខ្មែរ ដែល​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា '''ឡាវ​ថឺង''' (ឡាវ​ជម្រាល​ភ្នំ)។ ក្រុម​ជន​ជាតិ​ចិន​និង​វៀតណាម​ច្រើន​មាន​នៅ​ទី​ក្រុង។ [[ឯកសារ:MoencheLP.JPG|thumb|right|200px|ព្រះសង្ឃ​និមន្តបិណ្ឌបាត​នៅ​ប្រទេស​លាវ]] សាសនា​ចម្បង​នៅ​ឡាវ គឺ​ព្រះ​ពុទ្ឋសាសនា​ថេរវាទ ដែល​លាយ​ឡំ​ជា​មួយ​សាសនា​ព្អ្នក​តា (ជំនឿ​ជីវចល) ដែល​បណ្តា​កុលសម្ព័ន្ឋ​ភ្នំ​ទាំង​ឡាយ​​ប្រតិបត្តិ។ មាន​អ្នក​កាន់​គ្រិស្តសាសនា​មួយ​ចំនួន​តូច​ដែរ​នៅ​ក្បែរៗ រដ្ឋធានី​វៀងច័ន្ទណ៍។ មុស៊្លិម​ច្រើន​មាន​នៅ​តំបន់​ក្បែរ​ប្រទេស​ភូមា។ ភាសា​ផ្លូវ​ការ​នៅ​ឡាវ​គឺ​[[ភាសា​លាវ]] ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​អំបូរ​ភាសា​តៃ។ [[ភាសាបារាំង]]ដែល​មាន​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​ក្នុង​​ជួរ​​រដ្ឋាភិបាល​និង​ពាណិជ្ជកម្ម បាន​ចុះ​ទន់​ខ្សោយ​បន្ដិច​ម្ដងៗ ខណៈ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​[[ភាសា​អង់គ្លេស]]បាន​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ឡាវ}} [[ឯកសារ:Khenesarong.jpg|thumb|150px|right|អ្នក​ផ្លុំ​គែន]] ព្រះ​ពុទ្ឋសាសនា​ថេរវាទ​មាន​ឥទ្ឋិពល​ជា​ចម្បង​ដល់​វប្បធម៌​លាវ ដែល​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​តាម​រយៈ​ភាសា វត្ត​អារាម សិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ ជា​ដើម។ ទោះ​ជា​បែប​នេះ​ក្ដី ធាតុ​ផ្សំ​នៃ​វប្បធម៌​លាវ​មួយ​ចំនួន មាន​មុន​ការ​មក​ដល់​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ឋសាសនា។ តួ​យ៉ាងដូច​ជា គែន ដែល​ជាឧបករណ៍​តន្ត្រី​របស់​ជាតិ មាន​កំណើត​តាំង​ពី​បុរេប្រវត្តិ​មក​ម៉្លេះ។ ប្រទេស​លាវ​មាន​បេតិកភណ្ឌ​ពិភព​លោក​ចំនួន ២ គឺ [[ហ្លួង​ព្រះ​បាង]]​ និង​[[វត្តភូ]]។ ស្រូវ​ជា​អាហារ​ចម្បង​នៅ​ប្រទេស​លាវ។ ហេតុ​នេះ​មាន​ពិធី​សាសនា​និង​ប្រពៃណី​ជា​ច្រើន​ទាក់​ទិន​នឹង​ការ​បង្ក​បង្កើន​ផល​ស្រូវ ដែល​កុលសម្ព័ន្ឋ​នានា​តែង​ប្រតិបត្តិ។ ឧទាហរណ៍ អ្នក​ស្រែ​ជន​ជាតិ​ឃ្មុ​នៅ​ហ្លួង​ព្រះ​បាង​ដាំ​ស្រូវ​ប្រភេទ​ខាវកាំ​ក្នុង​បរិមាណ​តិច​តួច​មួយ​នៅ​ក្បែរ​ខ្ទម​ ជា​ការ​រំលឹក​គុណ​ដល់​មាតា​បិតា​របស់​គេ​ដែល​បាន​ចែក​ឋាន​ទៅ ឬ​ក៏​ដាំ​នៅ​ក្បែរ​ភ្លឺ​ស្រែ​ដើម្បី​បញ្ជាក់​ថា មាតា​បិតា​របស់​គេ​នៅ​មាន​ជីវិត។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Geographic location |Centre = {{LAO}} |North = {{PRC}} |Northeast = {{VNM}} |East = {{VNM}} |Southeast = {{VNM}} |South = {{CAM}} |Southwest = {{THA}} |West = {{THA}} |Northwest = {{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡាវ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឯកបក្ស]] svyyv0pu7sqg6x0nse36jz22ie6dgz0 10 4595 342047 331103 2026-10-17T04:41:26Z ទេព សុវិចិត្រ 4352 Change missing image. 342047 wikitext text/x-wiki {| width="100%" |- valign="bottom" align="center" style="font-weight:bold; font-size:90%;" | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Angkor Wat W-Seite.jpg|40px|ប្រាសាទខ្មែរ default [[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរ]] desc none</imagemap>[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរ|ប្រាសាទខ្មែរ]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Cambodia MapFlag.png|40px|ស្រុកខ្មែរ default [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:JayavarmanVII.JPG|30px|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ default [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Pen_Ran.jpg|30px|អ្នកចម្រៀងល្បីល្បាញ default [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ|អ្នកចម្រៀងខ្មែរ]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Computer.svg|30px|ព័ត៌មានវិទ្យា default [[:Category:ព័ត៌មានវិទ្យា]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា|ព័ត៌មានវិទ្យា]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Nuvola apps edu mathematics.png|30px|គណិតវិទ្យា default [[:Category:គណិតវិទ្យា]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា|គណិតវិទ្យា]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Crystal Clear app 3d.png|30px|ធរណីមាត្រ default [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ|ធរណីមាត្រ]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:ScientificLinux-Logo.gif|30px|រូបវិទ្យា default [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា|រូបវិទ្យា]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Animated flower.GIF|30px|ជីវវិទ្យា default [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា]] desc none</imagemap>[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា|ជីវវិទ្យា]] | width="9%" | <imagemap>រូបភាព:Religious syms.png|30px|សាសនាសកល default [[សាសនាសកល]] desc none</imagemap>[[សាសនាសកល]] |} <noinclude>{{កំពុងការពារ}}</noinclude> lsrm0xeebe7xtwljjwerrg3cywscyc4 0 8350 342038 341996 2026-10-16T12:46:04Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 342038 wikitext text/x-wiki '''ភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Phnom Kulen or Kulen Mountain) គឺជាជួរភ្នំនិងជាផ្នែកមួយនៃ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox Settlement | official_name = ភ្នំគូលែន | other_name = Phnom Kulen or Kulen Mountain | native_name = | nickname = | settlement_type = | motto = | image_skyline = Phnom_Kulen8.JPG | image_size = | image_caption = ទេសភាពភ្នំគូលែន | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | map_size = | map_caption = ផែនទីនៃភ្នំគូលែន | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_x = | dot_y = = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ទីតាំង | subdivision_name = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ប្រភេទភ្នំ | subdivision_name1 = [[ថ្មភក់]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = | established_date = | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = |latd=13 |latm=34 |lats=47.28 |latNS=N |longd=104 |longm=12 |longs=55.44 |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនមានឈ្មោះដើមថា[[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទីតាំងកំណើតនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ភ្នំគូលែនក៏ជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ប្រារព្ធធ្វើ[[ពិធីទេវរាជ]]និងប្រកាសឯករាជ្យពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ និងជាពេលដែល[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]កកើតឡើង។ភ្នំនេះគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដំបូងគេជិតកន្លះសតវត្សរ៍មុនពេលប្តូរទៅ[[ហរិហរាល័យ]]ដែលឥឡូវនេះហៅថា[[រលួស (ប្រាសាទ)|រលួស]]វិញ។<ref>{{Cite web |date=2024-07-18 |title=ភ្នំគូលែនជាទីកំណើតនៃអាណាចក្រអង្គរ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1956383.html |access-date=2026-03-27 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ៣៧៥០០ ហិកតាដែលមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] ភ្នំគូលែន និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]។ភ្នំនីមួយៗមិនត្រឹមតែមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងការជួយថែរក្សាលំនឹងបរិស្ថាននៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]តាមរយៈប្រភពធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែបមានព្រៃឈើ ប្រភពទឹក និង ជីវៈចម្រុះប៉ុណ្ណោះនោះទេប៉ុន្តែវាមានអត្ថន័យយ៉ាងជ្រៅជ្រះនិងមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្រ្តសម្រាប់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារសំណង់ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះ។កន្លងមកភ្នំគូលែនធ្លាប់ទទួលបានងារជា[[ឧទ្យានជាតិ]]តាមព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ហើយបានក្លាយជាឧទ្យានជាតីទី ០២ បន្ទាប់ពីឧទ្យានជាតិទី ០១ នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលត្រូវបានការពារនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩២៥។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/731 |access-date=2026-10-15 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref> ==តំបន់អភិរក្សនិងការពារ== {{Main|ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន}} នៅតំបន់ភ្នំគូលែនមានតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិមួយឈ្មោះ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ស្រុកវ៉ារិន]]។គោលបំណងនៃការបង្កើតឧទ្យានជាតិនេះឡើងគឺសម្រាប់ទេសចរណ៍និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីអភិរក្សនិងការពារតំបន់ធម្មជាតិនៃភ្នំគូលែនដូចជាទឹកជ្រោះល្បីៗមួយចំនួន។ ==ឯកសារយោង== 46mmckpz5ul74ggllowwbh6k10n3cxc 4 11862 342043 341960 2026-10-16T18:00:56Z ANKE CHEN 53000 /* KPS99TV — request for draft review */ Source-check update; request independent Khmer review and local process guidance 342043 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ ==Help for translate== Hello and sorry for writing in English. Can anyone help me translate a small article (2 paragraphs) from English to your language and create the article in your wiki? Please, fell free to answer in my talk page in your wiki anytime. Thanks! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Xaris333|Xaris333]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Xaris333|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:១៥ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤ (UTC) == The visual editor will be enabled on this wiki in some days== ''Hello again. Please excuse the English. {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}'' As per previous announcements earlier this year, '''[[:mw:VisualEditor/Portal|the visual editor]] ({{int:visualeditor}}) will be enabled at this Wikipedia in some days. It allows people to edit articles as if they were using a typical word processor. Here's a quick explanation of what is going to happen''': you can find a more detailed one, with pictures, at [[:mw:VisualEditor/Single_edit_tab|mediawiki.org]]. [[File:VisualEditor and wikitext side-by-side.png|alt=Side by side screenshots, showing the visual appearance of both editing systems |center|frameless|720px]] ;What's changing? :In the new system, you get a <u>single edit tab which follows your preferences</u>, and that therefore will launch the wikitext editor '''or''' the visual editor depending on which one you opened the last (''{{int:visualeditor-preference-tabs-remember-last}}''). <br> This applies to everyone who edited recently, including anonymous users. ;How do I switch to the ''other'' editor then? :Buttons on the toolbars of both editors were added months ago so that you can switch from one to the other every time you want to, without losing your changes and without having to save first. <br>The button, located on the right side of the toolbar, looks like square brackets ('''<nowiki>[[ ]]</nowiki>''') in the visual editor, and like a pencil ([[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|20px]]) in the wikitext editor. ;Are there other options available? :Yes. You can choose whether you want: * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-ve}}'' (if you temporarily switch to the wikitext editor through the button on the toolbar, the system won't remember it; also, it only applies to namespaces where the visual editor is available). * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-wt}}'' (if you temporarily switch to the visual editor through the button on the toolbar, the system won't remember it) * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-multi-tab}}'' (a system in place at multiple wikis since 2013. You are familiar with this option if you have been using the visual editor here.) **''Please note: all the users will always have the opportunity to switch to the other editor via buttons on the toolbars, for occasional edits''. ;How do I set my preference? *If you want to try or to stay in the new system: you don't need to do anything. *If you had explicitly disabled the visual editor in the past and want to keep it disabled: you don't need to do anything. *All the registered users have a dropdown menu in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|Editing tab of their Preferences]] ({{int:prefs-editing}} --> {{int:visualeditor-preference-tabs}}), where they can choose from. <u>This only needs to be done once</u>. Don't forget to save ;) **<small>Users with the visual editor disabled need to re-enable it if they're interested in accessing that menu!</small> *People who use the visual editor regularly will see a pop-up <u>(only once after the single edit tab system is introduced)</u>, and they can choose their favorite setting there. Of course, they can change their mind at any time just like the others, and pick a different setting from their Preferences. **Anonymous users who have used the visual editor recently will also be able to choose which editor they want to edit with. **''Reminder: all the users will always have the opportunity to switch to the other editor via buttons on the toolbars, for occasional edits''. ;Final remarks *<mark>Please spread the word about this major change</mark> in any way that you deem appropriate for this community, by linking to this announcement elsewhere, putting up a site notice, etc. Please note it will affect all the registered users at first, and after some days it will reach logged-out contributors as well if no major technical issues have arisen. Don't hesitate to ask questions, I'll be around for a while to help! *Please do let us know about any anomalies you think you're experiencing, and do post any other feedback below. I'd like to thank everyone who works to make the transition easier for this community, and whoever will help me processing feedback in your language. *You can learn more about optimizing the visual editor experience here by [[:mw:Help:VisualEditor/VE_as_the_main_editor|reading a guide on mediawiki.org]]. Thank you! --[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[:mw:User talk:Elitre (WMF)|talk]]) ម៉ោង០៨:២៧ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) == The visual editor is now active here== <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Hello again. This message is only available in English at this time: {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}'' <gallery mode="nolines" widths=300px> File:VisualEditor bi-directional switching pencil icon in wikitext.png|alt=The upper right corner of the wikitext editing toolbar, showing a pencil icon|thumb|In the wikitext editor, the pencil icon allows you to switch to the visual editor. File:VisualEditor toolbar Page options - Switch to wikitext - Save.png|alt=The toolbar in the visual editor, showing the square brackets icon next to the Publish button.|thumb|In the visual editor, the <nowiki>[[ ]]</nowiki> (square brackets) icon allows you to switch to the wikitext editor. Please note that the button will soon say {{int:Publishpage}} or {{int:Publishchanges}}, due to an unrelated change. </gallery> As some of you have noticed, '''this Wikipedia now has [[:mw:VisualEditor/Portal|the visual editor]] ({{int:visualeditor}}) enabled for all registered users'''. The rollout to logged-out users will likely happen in a week or so. <mark>For an '''explanation of how the editing system now works and how to choose/go back to your favorite setting, please see my previous announcement above'''.</mark> If you wish to '''change your editing system preferences now, this can be done from [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|this link to your Preferences]] --> {{int:prefs-editing}} --> {{int:visualeditor-preference-tabs}}'''. All edits using the visual editor will be tagged with "{{Int:tag-visualeditor}}" in recent changes, watchlists, and page histories. To access the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide|User Guide for the visual editor]], click on the "(?)" icon in its toolbar. Please let us know if you find any problems. You can report issues directly in [[phab:|Phabricator, the new bug tracking system]] or on at [[:mw:VisualEditor/Feedback]]; by all means, feel free to also [[:mw:User talk:Elitre (WMF)|ping or contact me directly]] if you prefer. In case of emergency (like an unexpected bug causing widespread problems), please contact James Forrester, the product manager, at jforrester@wikimedia.org or on [[:m:IRC|IRC]] in the #mediawiki-visualeditor channel. Happy editing! Respectfully, [[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] --ម៉ោង១៨:៥៦ ថ្ងៃអង្គារ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) PS: Are you seeing interface messages that are not in this wiki's language? Please fix this by providing translations [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-visualeditor-0-all&filter=%21translated&action=translate here]. Translations may be also provided for the [[:mw:Help:VisualEditor/User_guide|user guide]]. Please contact me if you want guidance in contributing translations! </div> == ESEAP Conference 2018 == Hello Khmer Wikipedians, Scholarship applications for '''[[metawiki:ESEAP_Conference_2018|ESEAP Conference 2018]]''' is now open! '''[[metawiki:ESEAP_Conference_2018|ESEAP Conference 2018]]''' is a regional conference for Wikimedia communities around the ESEAP regions. ESEAP stands for East, Southeast Asia, and Pacific. Taking place in Bali, Indonesia on 5-6 May 2018, this is the first regional conference for the Wikimedia communities around the regions. Full scholarships are subject to quotas, maximum two people per country and your country is eligible to apply, visit [[metawiki:ESEAP_Conference_2018/Attend|this page]]. We also accept [[metawiki:ESEAP_Conference_2018/Submissions|submissions]] of several formats, including: *'''Workshop & Tutorial''': these are presentations with a focus on practical work directed either to acquiring a specific skill or doing a specific task. Sessions are 55 minutes led by the presenters in a classroom space suitable for laptops and work. *'''Posters''': A2-size format to give news, share your community event/program, set out an idea, propose a concept, or explain a problem. The poster itself must be uploaded to Wikimedia Commons with a suitable license. *'''Short Presentation/Sharing talks''': 10-15 minutes presentation on certain topic. Deadline for submissions and scholarship applications is on 15 March 2018. Best regards, --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Pilarbini|Pilarbini]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Pilarbini|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:២៩ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៨ (UTC) (Communication Team) == Help Improving Search for Khmer == {{int:hello}}! Sorry for writing in English. {{int:Please-translate}}. I'm trying to improve search on Khmer wikis by automatically re-ordering the characters in Khmer text so that words that look the same will be matches when searching. For example, សាស្ត្រាចារ្យ and សាស្រ្តាចារ្យ. The first one has (ស + ្ត + ្រ) and the second has (ស + ្រ + ្ត). The first one gets [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=សាស្ត្រាចារ្យ&title=ពិសេស%3Aស្វែងរក&profile=default&fulltext=1 152 results] on Khmer Wikipedia and the second gets [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99&title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F%3A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%80&profile=default&fulltext=1 67 results]. I'd like them both to get [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99+OR+%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99&title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F%3A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%80&profile=default&fulltext=1 all the results]. I need help reviewing the syllables I've re-ordered to make sure they are correct. I also have found some syllables that I don't understand, and I would appreciate any help to explain them. The examples, with context, are on [[mw:User:TJones_(WMF)/Notes/Khmer_Reordering/Examples|Mediawiki]]. Comments here or on the discussion page there would be very helpful. {{int:Feedback-thanks-title}} [[អ្នកប្រើប្រាស់:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TJones (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៣១ ថ្ងៃសុក្រ ទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == Improving the translation support for the Khmer Wikipedia == ''Sorry about not being able to write in Khmer.'' [[:mw:Content translation|Content translation]] has been successful in supporting the translation process on many Wikipedia communities, and we want to help additional wikis with potential to grow using translation as part of [[:mw:Content translation/Boost|a new initiative]]. Content translation facilitates the creation of Wikipedia articles by translating content from other languages. It has been used already to create more than half a million articles. In addition, the tool provides [[:mw:Help:Content translation/Translating/Translation quality|mechanisms to encourage the creation of good quality content]], preventing the publication of lightly edited machine translations. In general, our analysis shows that the translations produced are [[:mw:Content_translation/Deletion_statistics_comparison|less likely to be deleted than the articles started from scratch]]. Khmer Wikipedia editors have used Content translation to create [[Special:CXStats|more than a hundred articles]]. Given the size of the editing community, we think that there is potential to use translation to create more articles, expand existing ones, and attract new editors that learn how to make productive edits. Translation can help the community to reduce the language gap with other languages and grow the number of editors in a sustainable way. In order to achieve this goal, we want to collaborate with you to make Content translation more visible in the Khmer Wikipedia and support new ways to translate. As a first step, during the next weeks we plan to enable Content translation by default on the Khmer Wikipedia. That will make it easy for users to discover the tool [[:mw:Help:Content_translation/Starting|through several entry points]]. However, users not interested in translation will still be able to disable it from their preferences. Please feel free to share any comment in this conversation thread. Thanks! --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Aaharoni-WMF|អមីរ ឯ. អហរោណិ / Amir E. Aharoni (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Aaharoni-WMF|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:០៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == Wiki Loves Folklore 2021 is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2021|Wiki Loves Folklore 2021]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the 1st till the 28th of February. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2021 submitting] them in this commons contest. Please support us in translating the [[:c:Commons: Wiki Loves Folklore 2021|project page]] and a [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Translate?group=Centralnotice-tgroup-wikiloveslove2020&language=en&filter=%21translated&action=translate|one-line banner message] to help us spread the word in your native language. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' [[អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wll&oldid=21073884 --> == Proposal: Set two-letter project shortcuts as alias to project namespace globally == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:please-translate}} Hello everyone, I apologize for posting in English. I would like to inform everyone that I created a new global request for comment (GRFC) at Meta Wiki, which may affect your project: [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. In this GRFC, I propose that two-project shortcuts for project names will become a default alias for the project namespace. For instance, on all Wikipedias, WP will be an alias to the Wikipedia: namespace (and similar for other projects). Full list is available in the GRFC. This is already the case for Wikivoyages, and many individual projects asked for this alias to be implemented. I believe this makes it easier to access the materials in the project namespace, as well as creating shortcuts like <tt>WP:NPOV</tt>, as well as helps new projects to use this feature, without having to figure out how to request site configuration changes first. As far as I can see, {{SITENAME}} currently does not have such an alias set. This means that such an alias will be set for you, if the GRFC is accepted by the global community. I would like to ask all community members to participate in the request for comment at Meta-Wiki, see [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. Please feel free to [[:m:User talk:Martin Urbanec|ask me]] if you have any questions about this proposal. Best regards,<br /> --[[:m:User:Martin Urbanec|Martin Urbanec]] ([[:m:User talk:Martin Urbanec|talk]]) ម៉ោង១៤:១២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Martin_Urbanec/MassMessage&oldid=21125035 --> == FileImporter == Hi! I created [[:mw:Extension:FileImporter/Data/km.wikipedia]] so now it is easy to move files to Commons. Just make sure to check the file before moving it. If you need help feel free to ping me. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:០១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Files with no license == Hi! Some users have uploaded one or more files with no license. All files on Wikipedia need a license. If no license is added the file have to be deleted. So all users should check the files they have uploaded and check if all information is correct and if there is a license. I am currently adding the files in [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license]]. There is a link in the top of the category you can click to see which file(s) you uploaded without a license (if any). It will take a few hours to add all files (about 850 in total) so if you check now there may be more later. I plan to leave a message on the talk pages of the users that have uploaded files without a license once all files are added to the category. Sorry to write in English. I hope you can help translate if any users need help with their files. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) : All files are now marked and all users informed (except one that is blocked). --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:២៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Implementation of auto-reference tool, Citoid == Hi, I would like to bring the attention to implement the auto-reference tool, [[mw:Citoid|Citoid]] to kmwiki. So that we can paste the URL, and let it generate the reference code automatically. This tool is available as default in the En wiki. Anyone can do it, please assist. See the discussion here https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Requests_for_help_from_a_sysop_or_bureaucrat#Request_to_bring_Visual_Editing_features_of_@enwiki_to_@kmwiki [[user:Trezoo|Trezoo]] Please also have a look if this is something you can do. :---------------------------- :សួស្តីខ្ញុំចង់ឱ្យមានការដាក់បញ្ចូលនូវឧបករណ៍យោងស្វ័យប្រវត្តិ(auto-reference) [[mw: Citoid | Citoid]] ទៅក្នុងវិគីយើងនេះ ដើម្បីងាយស្រួលដោយគ្រាន់តែបិទភ្ជាប់ URL អាចឱ្យវាបង្កើតកូដយោង(reference)ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ឧបករណ៍នេះគឺមានស្រាប់នៅក្នុងវីគីអង់គ្លេស។ :សូមមើលការពិភាក្សានៅទីនេះ https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Requests_for_help_from_a_sysop_or_bureaucrat#Request_to_bring_Visual_Editing_features_of_@enwiki_to_@kmwiki --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|Snsqr]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:១៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) :It should work now, though it might lack some features. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:២១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ::Many thanks. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|Snsqr]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:១១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ==Crosswiki vandalism== Hi! Sorry for writing in English and maybe in the wrong place. I have been keeping an eye on a vandal, [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/Angelmunoz50/Archive|Angelmunoz50]], also known as DaisyBus2017 on Meta and LiliaMiller2002 on Wikidata. [[ឃាតកម្ម Riley Ann Sawyers]] is typical of the articles that this vandal creates, that is they are partly correct (but machine translated) but with important facts wrong or unsourced. Mostly it is dates and cause of death but sometimes the wrong information is about nationality, burial place, height or other data. You might want to block MariaMiller30, and I suggest that you check all new articles about dead children against the sources. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|Sjö]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:០២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) :And the same vandal is back, now creating two articles here with incorrect information, [[ការស្លាប់របស់ Paulette Gebara Farah]] and [[ការស្លាប់របស់ Kelsey Smith-Briggs]]: https://guc.toolforge.org/?user=WarioMiller40 . [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|Sjö]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:៣៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ::I have deleted the associated pages and blocked the user. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:២០ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Global ban proposal for Musée Annam == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} There is an on-going discussion about a proposal that Musée Annam be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Musée Annam|Requests for comment/Global ban for Musée Annam]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ម៉ោង១៤:២២ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:1234qwer1234qwer4@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Mus%C3%A9e_Annam/Invitations/AN&oldid=22500565 --> == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022|Wiki Loves Folklore 2022]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 28th''' of February. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2022 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2022|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:១៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf&oldid=22560402 --> == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|^{<span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span>}]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == Weird edits on Wikidata == Excuse me for using English. [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/Ganga999devi]] made [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:Contributions/Ganga999devi&offset=&limit=500&target=Ganga999devi several wrong edits linked different things] on Wikidata lately. Because some edits happened locally and I can't read Khmer scripts, please help me checking his edits. Feel free to ping me, thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], Could you help? Thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:៣៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :: I checked some of their edits on Khmer Wikipedia and most of them seems fine. Some of their other contributions are about deities which I do not know much about, and therefore cannot make any comments. Besides that, they also made some questionable redirects in Khmer Wikipedia (which you should not be concerned about because they are not related to Wikidata). ::I am not familiar with Wikidata, but the topics they edited in Khmer appears to be consistent with that in English. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:១៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :::[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], let's see a case. [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%94%E1%9F%8E%E1%9E%93%E1%9F%80%E1%9E%93%E1%9F%80&type=revision&diff=262559&oldid=211065 this article] was about a hindu goddess, brahma's first daughter. After [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%94%E1%9F%8E%E1%9E%93%E1%9F%80%E1%9E%93%E1%9F%80&type=revision&diff=279526&oldid=262559 his edit], this article is renamed and is about a Chinese water goddess, which is totally different from the original one. Moreover, these two goddess had two independent pages on Wikidata because they are not the same. He merged them and caused lots of messes. I have no idea why he didn't create new articles and add new articles to existed Wikidata items. It will take lots of time to clean and cut pages histories by admins.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:២៤ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) ::::It seems like they made lots of wrong merges on Wikidata and also lots of wrong redirects on Khmer Wikipedia. I think most of their edits about deities should be reverted, but that will take serious amount of time and effort. I also suspects they are not a native Khmer user because their wordings are unusual and their account is originally created on Thai Wikipedia. Did they make any wrong edits there as well? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:០៨ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) ::::[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], I can't read Thai so I have no comment. Otherwise, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Ganga999devi]] has done a bad edit on [[សត្វហត្ថិលិង្គ]] again. Please revert and ban him. Thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២២ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == Enabling Section Translation: a new mobile translation experience == {{int:Hello}} Khmer Wikipedians! Apologies as this message is not in Khmer language, {{Int:Please-translate}}. The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] is pleased to let you know that we will like to enable the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section translation]] tool in Khmer Wikipedia. For this, our team will love you to read about the tool and test it so you can: * Give us your feedback * Ask us questions * Tell us how to improve it. Below is background information about Section translation, why we have chosen your community, and how to test it. '''Background information''' [[mw:Content_translation|Content Translation]] has been a successful tool for editors to create content in their language. More than one million articles have been created across all languages since the tool was released in 2015. The Wikimedia Foundation Language team has improved the translation experience further with the Section Translation. The WMF Language team enabled the early version of the tool in February 2021 in Bengali Wikipedia. Through their feedback, the tool was improved and ready for your community to test and help us with feedback to make it better. [https://design.wikimedia.org/strategy/section-translation.html Section Translation] extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will: * Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones. * Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device. Khmer Wikipedia seems an ideal candidate to enjoy this new tool since it has Content Translation tool enabled by default. We plan to enable the tool on Khmer Wikipedia in the coming weeks if there are no objections from your community. After it is enabled, we’ll monitor the content created with the tool and process all the feedback. In any case, feel free to raise any concerns or questions you may already have in any of the following formats: * As a reply to this message * On [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]. '''Try the tool''' Before the enablement, you can try the current implementation of the tool in [https://test.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation our testing instance]. Once it is enabled on your Wikipedia, you’ll have access to [[:km:Special:ContentTranslation|https://km.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation]] with your mobile device. You can select an article to translate, and machine translation will be provided as a starting point for editors to improve. '''Provide feedback''' Please provide feedback about Section translation in any of the formats you are most comfortable with. We want to hear about your impressions on: * The tool * What you think about our plans to enable it * Your ideas for improving the tool. Thanks, and we look forward to your feedback and questions. '''PS''': Sending your feedback or questions in English is particularly appreciated. But, you can still send them in the language of your choice. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:០៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) On behalf of the WMF Language team === Section Translation tool enabled in Khmer Wikipedia === <br> Hello Friends! <br> The Language team is pleased to let you know that the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] tool is [https://km.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Especial:Traducci%C3%B3n_de_contenidos&from=en&to=bs&sx=true&section=#/ now enabled in Khmer Wikipedia]. It means you can translate real content one section at a time using your mobile devices with ease. <br> Now you can also start translating an article on your mobile device right when you notice it is missing in Khmer. From a Wikipedia article in any language, switch languages and search for ភាសាខ្មែរ. If the article does not exist, an option to translate it will appear, as shown in the image below. <br> [[File:Sx-language-selector-invite-th.png|centré|vignette|Image of the entry point]] <br> Content created with the tool will be marked [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F:%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%A0%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9E%BB?type=&user=&page=&wpdate=&tagfilter=sectiontranslation&wpfilters%5B%5D=newusers with the “sectiontranslation” tag] for the community to review. We’ll monitor the content created, but we are very interested in hearing about your experience using the tool and reviewing the content created with it. <br> So, [https://km.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation enjoy the tool] and [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|provide feedback]] on improving it. <br> Thank you! <br> [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Cross-wiki vandalism, page to delete == Hi. Please delete [[Issou Football Club]], created by a cross-wiki vandal (see https://guc.toolforge.org/?by=date&user=176.161.227.235, https://guc.toolforge.org/?by=date&user=176.161.229.123, etc.). Thanks. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Jules*|Jules*]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Jules*|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥៤ ថ្ងៃពុធ ទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Requesting protection == My request I made on Meta may seem a bit redundant if I request this, but I'd like [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%97%E1%9F%92%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%B7%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C&action=history this page] to be protected, as a [[m:Special:CentralAuth/Phnom Penh Skyline|banned user]] keeps targeting the page, and has made multiple [[Special:Diff/283437|personal]] [[Special:Diff/283452|attacks]] against me. I'm sick and tired of having to revert this guy over and over again, but something needs to be done about this. [[អ្នកប្រើប្រាស់:DarkMatterMan4500|DarkMatterMan4500]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:DarkMatterMan4500|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៥០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Requesting deletion == I would like to request deletion of two pages created by cross-wiki spammers: * [[Cory Chamberlain]] * [[Tyraa Nicole]] Thanks! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Bovlb|Bovlb]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Bovlb|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៣៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) ::{{Done}} --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៣៨ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[metawiki:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[metawiki:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[metawiki:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[Special:Contributions/Albeiror24|Albeiror24]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[metawiki:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Superpes15|Superpes15]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Superpes15|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១១ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Proposal to enable the "Contribute" entry point in Khmer Wikipedia == {{Int:Hello}} Khmer Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Khmer Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[ឯកសារ:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[ឯកសារ:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ម៉ោង២២:១៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:គីមស៊្រុន]] (bureaucrat, administrator) # [[User:វ័ណថារិទ្ធ]] (bureaucrat, administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[អ្នកប្រើប្រាស់:EPIC|EPIC]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:EPIC|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Help needed with translating User Interface message strings == {{Int:hello}} Wikimedians I hope this message finds you well! We have some User Interface message strings that need your help to be translated into Khmer. Right now, they're at 0 percent, and it would be fantastic to get them fully localized. @[[អ្នកប្រើប្រាស់:Phan Pan|Phan Pan]], @[[អ្នកប្រើប្រាស់:Chhen Pisey|Chhen Pisey]] and @[[អ្នកប្រើប្រាស់:គីមស៊្រុន|គីមស៊្រុន]], thank you for all your contributions in this Wikipedia. Maybe you are interested in volunteering to translate the message strings, and anyone else interested in jumping in and lending a hand. Below is the link for the message strings on translatewiki: * https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-contenttranslation-automatic-translation&language=km&filter=%21translated&action=translate If you haven’t used [https://translatewiki.net/ translatewiki.net] before, no worries! Here’s what you need: * A good grasp of both English and Khmer. * A TranslateWiki account (your wiki account won’t work here, but you can easily create one with your existing Wiki details, so you don’t have to remember anything new). * A willingness to follow some simple instructions! Once you’ve got your account set up, you’ll need to translate a few random messages for the site to authenticate your knowledge of the language. After that, you can dive right into the translations using the links above. Thanks so much for helping! If you have any questions or need help, let me know. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:៤៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == The Khmer Rouge at the present time == Hello, sorry for writing in English, I have a question. At one time I came across sources from 2005-2007 that the degraded remnants of the Khmer Rouge continue to hide in the jungle, engaging in robbery and smuggling. I have not found more recent sources. In this regard, the question is, is there any modern data on the current fate of the remnants of the Khmer Rouge? Thank you in advance. — [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vyacheslav84|Vyacheslav84]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vyacheslav84|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:៥៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Cambodia == Cambodia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-74007-7|&#126;2026-74007-7]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-74007-7|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:០០ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == ការងារ == មានការងារ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-47487-79|&#126;2026-47487-79]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-47487-79|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣១ ថ្ងៃអង្គារ ទី០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == KPS99TV — request for draft review == I am a journalist affiliated with KPS99TV. Could an uninvolved editor review the draft at https://km.wikipedia.org/wiki/User:ANKE_CHEN/KPS99TV for sourcing, notability and Khmer wording before it is moved to article space? It cites TVK Cambodia, RadioInfo Asia and a Metfone TV360 channel page. Thank you. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:៤២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Additional sourcing: the [https://www.information.gov.kh/d/inb Ministry of Information registered-media directory] lists “KPS99 TV” with its website and Sihanoukville address; this directory provides an additional reference for the draft. A separate [https://www.tvk.gov.kh/%e1%9e%af%e1%9e%80%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%98-%e1%9e%a2%e1%9f%8a%e1%9e%bb%e1%9e%80-%e1%9e%82%e1%9e%b9%e1%9e%98%e1%9e%9f%e1%9f%81%e1%9e%84-%e1%9e%87%e1%9f%86%e1%9e%9a%e1%9e%bb/ TVK report dated 14 May 2026] covers a ministry visit to the station on 13 May 2026, including its newsroom and broadcasting facilities. RadioInfo Asia’s [https://radioinfo.asia/about/ publisher information] and [https://radioinfo.asia/about/policies/ editorial and corrections policies] provide context for evaluating its September 2025 profile. These links are supplied for the existing review request. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៣៣ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Update, 13 October 2026: the [[Special:PermanentLink/341959|revised draft]] adds internal links and simplifies repeated source introductions. Correction to the original request: the TV360 citation is no longer used. The two TVK reports have the same publisher; the ministry directory and App Store listing support identification, not significant independent coverage. The RadioInfo profile still contains conflicting 2025 establishment and 2024 reporting dates, so it is not used to establish the launch date. The trial-operation date remains attributed to the station representative in TVK. The draft remains in user space for assessment of sourcing, notability and Khmer wording by an uninvolved editor. My KPS99TV affiliation is unchanged. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:២៦ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :សូមអ្នកកែសម្រួលដែលមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយ KPS99TV ជួយពិនិត្យ[[User:ANKE CHEN/KPS99TV|សេចក្ដីព្រាងនេះ]]លើប្រភព ភាពល្បីល្បាញ និងការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរ មុនពេលផ្លាស់ទៅលំហអត្ថបទ។ ខ្ញុំជាអ្នកសារព័ត៌មានដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយ KPS99TV។ :Source-check update: the draft now separates the ministry directory listing from the station description, removes the promotional aims and equipment detail, and attributes the programme description to RadioInfo Asia. All five cited pages were rechecked. This is a wording and verification revision, not new independent coverage; the source limitations described above remain. Could an uninvolved Khmer editor assess whether the draft is suitable for article space, and identify any further changes needed? The local [[Wikipedia:Article wizard|Article wizard]] link currently has no usable submission form. If there is a separate local review queue, please point us to it. The draft remains in user space pending independent assessment. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:០០ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 65cm4zm5j4rlj0287spquaqv1tlzmv7 0 13319 342037 341995 2026-10-16T12:16:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 342037 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = Cambodia | relief = Yes | map_width = | map_caption = ផែនទីនៃឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]], {{flag|កម្ពុជា}} <ref name="wdpa"/> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ក្រុងសៀមរាប]] | lat_d = 13.6062 | long_d = 104.0957 | region = KH | area_km2 = 373.76 | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[មហិន្រ្ទបព៌ត|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទេសភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតានិងគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា[[ឧទ្យានជាតិ]]តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញដែលធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និងផ្នែកខាងកើតហៅថា[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/731 |access-date=2026-10-15 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិនិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[មហិន្រ្ទបព៌ត|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ទឹកជ្រោះ== មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== rbfhy9pnc3r0xkjw630suaagbk670rx 342039 342037 2026-10-16T12:50:16Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 342039 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = Cambodia | relief = Yes | map_width = | map_caption = ផែនទីនៃឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]], {{flag|កម្ពុជា}} <ref name="wdpa"/> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ក្រុងសៀមរាប]] | lat_d = 13.6062 | long_d = 104.0957 | region = KH | area_km2 = 373.76 | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref>Protected Planet (2018). [https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park."Phnom Kulen National Park"]. United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre. Retrieved 26 Dec 2018.</ref> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[មហិន្រ្ទបព៌ត|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទេសភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] ==ទឹកជ្រោះ== មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== 9i3a563g3tf2t7uocyvgwjel8hbrkie 0 18683 342060 342026 2026-10-17T08:17:55Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 342060 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Central structure of Angkor Wat as seen from the outer enclosure (2).jpg|រូបភាពតូច| [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។]] '''និកាយវៃស្ណវៈ''' ឬ '''ព្រះវិស្ណុនិយម'''(Vaishnavism) គឺជាសាខាដ៏ធំមួយនៅក្នុង[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ]] ដែលគោរពបូជា '''[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬហៅថា ព្រះនារាយណ៍]]''' រួមមាន[[អវតារ]]របស់ព្រះអង្គ (ដូចជា ''[[ព្រះរាម]]'' និង''[[ព្រះក្រឹស្ណ]]'') ជាព្រះអាទិទេពកំពូលបំផុត។<ref>{{cite book |author=Pratapaditya Pal |title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE–700 CE |url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986 |publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref><ref>{{cite book|author=Stephan Schuhmacher |title=The Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion: Buddhism, Hinduism, Taoism, Zen |url=https://books.google.com/books?id=vpP8770qVakC |date=1994 |publisher=Shambhala |isbn=978-0-87773-980-7 |page=397}}</ref> ចំណុចសំខាន់ៗ អ្នកផ្ទុកជំនឿក្នុងនិកាយនេះជឿថា '''[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍]]''' គឺជាព្រះអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក (ផ្ទុយពី[[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]] ដែលគោរព[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]]ជាកំពូល)។ និកាយនេះល្បីល្បាញខ្លាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ '''[[អវតាទាំង ១០|អវតារទាំង ១០]]''' របស់[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ]] ដែលយាងចុះមកស្ថានមនុស្សលោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះពិភពលោក និង [[ព្រះធម៌|ស្តារធម៌]] ឡើងវិញ។ អវតារដែលល្បីៗរួមមាន [[ព្រះរាម]] (ក្នុង[[រាមាយណៈ|រឿងរាមកេរ្តិ៍]]) និង[[ព្រះក្រឹស្ណ]] (ក្នុង[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|រឿងមហាភារតៈ]])។ វៃស្ណវៈសង្កត់ធ្ងន់លើ '''ភក្តិនិយម''' (Bhakti) ពោលគឺការសម្តែងសេចក្តីស្រឡាញ់ ភក្តីភាព និងការថ្វាយខ្លួនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការរំដោះទុក្ខ (Moksha)។ អ្នកកាន់និកាយនេះតែងតែគូសសញ្ញា ''តិលកៈ'' (Tilaka) ជារាងអក្សរ V នៅលើថ្ងាស ដោយប្រើម្សៅចន្ទន៍ ឬដីឥដ្ឋលាយល្មៀត ដើម្បីតំណាងឱ្យស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះវិស្ណុ។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និកាយវៃស្ណវៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត។ ជាក់ស្តែង '''[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]''' ត្រូវបានកសាងឡើងដោយ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថអង្គរវត្ត]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះវិស្ណុ ដែលជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃនិកាយនេះនៅលើទឹកដីខ្មែរនាជំនាន់នោះ។ == មើលផងដែរ == * [[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]] * [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] * [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] * [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]] * [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{commons category}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]] b5epqdsfavoe7kbfprxejfblyzbi5i0 342061 342060 2026-10-17T08:19:33Z Sreynaree1986 47227 /* ឯកសារយោង */ 342061 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Central structure of Angkor Wat as seen from the outer enclosure (2).jpg|រូបភាពតូច| [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។]] '''និកាយវៃស្ណវៈ''' ឬ '''ព្រះវិស្ណុនិយម'''(Vaishnavism) គឺជាសាខាដ៏ធំមួយនៅក្នុង[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ]] ដែលគោរពបូជា '''[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬហៅថា ព្រះនារាយណ៍]]''' រួមមាន[[អវតារ]]របស់ព្រះអង្គ (ដូចជា ''[[ព្រះរាម]]'' និង''[[ព្រះក្រឹស្ណ]]'') ជាព្រះអាទិទេពកំពូលបំផុត។<ref>{{cite book |author=Pratapaditya Pal |title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE–700 CE |url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986 |publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref><ref>{{cite book|author=Stephan Schuhmacher |title=The Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion: Buddhism, Hinduism, Taoism, Zen |url=https://books.google.com/books?id=vpP8770qVakC |date=1994 |publisher=Shambhala |isbn=978-0-87773-980-7 |page=397}}</ref> ចំណុចសំខាន់ៗ អ្នកផ្ទុកជំនឿក្នុងនិកាយនេះជឿថា '''[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍]]''' គឺជាព្រះអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក (ផ្ទុយពី[[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]] ដែលគោរព[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]]ជាកំពូល)។ និកាយនេះល្បីល្បាញខ្លាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ '''[[អវតាទាំង ១០|អវតារទាំង ១០]]''' របស់[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ]] ដែលយាងចុះមកស្ថានមនុស្សលោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះពិភពលោក និង [[ព្រះធម៌|ស្តារធម៌]] ឡើងវិញ។ អវតារដែលល្បីៗរួមមាន [[ព្រះរាម]] (ក្នុង[[រាមាយណៈ|រឿងរាមកេរ្តិ៍]]) និង[[ព្រះក្រឹស្ណ]] (ក្នុង[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|រឿងមហាភារតៈ]])។ វៃស្ណវៈសង្កត់ធ្ងន់លើ '''ភក្តិនិយម''' (Bhakti) ពោលគឺការសម្តែងសេចក្តីស្រឡាញ់ ភក្តីភាព និងការថ្វាយខ្លួនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការរំដោះទុក្ខ (Moksha)។ អ្នកកាន់និកាយនេះតែងតែគូសសញ្ញា ''តិលកៈ'' (Tilaka) ជារាងអក្សរ V នៅលើថ្ងាស ដោយប្រើម្សៅចន្ទន៍ ឬដីឥដ្ឋលាយល្មៀត ដើម្បីតំណាងឱ្យស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះវិស្ណុ។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និកាយវៃស្ណវៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត។ ជាក់ស្តែង '''[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]''' ត្រូវបានកសាងឡើងដោយ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថអង្គរវត្ត]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះវិស្ណុ ដែលជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃនិកាយនេះនៅលើទឹកដីខ្មែរនាជំនាន់នោះ។ == មើលផងដែរ == * [[និកាយសៃវៈ|សៃវៈនិកាយ ឬ ព្រះសិវៈនិយម]] * [[សក្តិនិកាយ|សក្តិនិកាយ ឬ ព្រះទេវីនិយម]] * [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] * [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ​]] * [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{commons category|Vaishnavism|វៃស្ណវៈនិកាយ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ អំពីកម្ពុជា]] hkgf09wbin2scmbqmqdy6xtm3g1xvc2 0 28029 342067 341949 2026-10-17T09:21:16Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 342067 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី<br/>(ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = Cambogia,_prajnaparamita_o_tara,_da_preah_khan,_stile_di_bayon,_1190-1210_ca..JPG|200px | caption = [[ទេវរូប]] [[ប្រាជ្ញាបារមីតា|ព្រះមេប្រាជ្ញាបារមីតា]] (និងទុកជាតំណាងព្រះអង្គផ្ទាល់ផង) [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថបាយ័ន]] [[សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត]] មកពី[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ក្រុងអង្គរ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]សព្វថ្ងៃ។<ref>{{cite web | url=https://www.guimet.fr/anglais/collections-anglais/southeast-asia/kneeling-tara/?lang=en | title=Kneeling Tara – Guimet }}</ref> | reign = គ.ស ១១៥០-១១៦០ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ស្រីសូរ្យលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[ជយរាជទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]]) | succession1 = ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | reign1 = គ.ស ១០៦៦-១០៨០ | reign_type1 = Tenure | coronation1 = | predecessor1 = ព្រះនាង[[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]]​) | successor1 = [[ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] | issue = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | royal house = [[រាជវង្សសៃលេន្ត្រៈ|រាជវង្ស​ចូឡា សៃលេន្ត្រៈ (អំបូរខ្មែរម៉ាឡេ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្មទី៣]] | mother = ព្រះនាង[[ហស៌លក្ស្មីទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[វៃស្ណវៈនិកាយ)|ព្រះវិស្ណុនិយម]])និង[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ឯកសារ:Entrance to the Preah Khan temple, Angkor, Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ក្រុងអង្គរ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។]] ព្រះនាង'''ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី''' (ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី) ទ្រង់ជា[[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ព្រះអគ្គមហេសី]]នៃព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<ref name=Coedes>{{cite book|last= Coedès|first= George|authorlink= George Coedès|editor= Walter F. Vella|others= trans.Susan Brown Cowing|title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}</ref>{{rp|169}}និងទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រីនៃ ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្មទី៣]]<ref name=Coedes/>{{rp|169}} ព្រះនាងមានព្រះបុត្រាចំនួនមួយព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]គឺព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។<ref name=Coedes/>{{rp|169}} == ព្រះរាជជីវប្រវត្តិ == ព្រះនាង'''ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី''' (អានថា:ស្រីចីរាចចូឌាមមៈនី) រជ្ជកាលព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២|ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី២]] តាមការស្រាវជ្រាវរបស់[[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]]អំពី [[ប្រាសាទព្រះខ័ន|ប្រាសាទព្រះខ័ន]]មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងក្រុម [[ប្រាសាទបាយ័ន|ប្រាសាទវង់ធំ]]ក្នុងទឹកដីនៃខេត្ដ[[សៀមរាប]] មានចំងាយ ៣ គ.ម ពី[[ប្រាសាទបាយ័ន]] និង១,៥ គ.ម ពីទ្វារដីឆ្នាំង (ទ្វារអង្គរធំទិសខាងជើង)។ ឈ្មោះនៃប្រាសាទនេះមានន័យថា “ដាវ” ។ តាមការស្រាវជ្រាវនៅសម័យបច្ចុប្បន្នគេយល់ថា កាលពីអតីតកាលសំណង់នៃ[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] គឺជាកន្លែងដាក់គ្រឿងសឹកសង្គ្រាម។ ដូច្នេះព្រះខ័នជាឈ្មោះសម័យទំនើបនៅរក្សាឈ្មោះទីក្រុងពីបុរាណ ដែលមានឈ្មោះថា “[[ជ័យស្រី]]” មានន័យថា “[[ព្រះខ័ន]]” និងមានន័យម្យ៉ាងទៀតថា “ម្លូ” ។ ប្រាសាទព្រះខ័នកសាងឡើងដោយព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២ [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថបាយ័ន]]ក្នុង គ.ស ១១៩១ ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះលទ្ធិ[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយាន]]។ ព្រះអង្គបានកសាងព្រះបរមរូបព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២|ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ជាព្រះវររាជបិតា ជាទេវរាជតំណាង[[ព្រះពោធិសត្វ]][[អវលោកិតេស្វារ|អវលោកេស្វរៈ]] ដូចគ្នានឹង[[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ដែលព្រះអង្គបានកសាងព្រះបរមរូបព្រះវររាជមាតា '''ជយរាជចូឌាមណី''' ជាទេវរាជតំណាង[[ប្រាជ្ញាបារមីតា|ព្រះមេប្រាជ្ញាបារមីតា]]។ ព្រះនាងជាព្រះញាតិវង្សចុះមកពី[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] ជំនាន់មុន[[អាណាចក្រខ្មែរ|មហានគរ]] (ឬ មុនអង្គរ ឬ ក្នុងសម័យ[[ហ៊្វូណន|នគរវ្នំ]] [[សម័យមហានគរ|កម្វុជទេឝ]])។ ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[ស្រីសូរ្យលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=គ.ស ១១៥០-១១៦០}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[ជយរាជទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]])}} {{S-bef|before= ព្រះនាង[[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]]​)}} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ​<br/>[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years= គ.ស ១០៦៦-១០៨០}} {{S-aft|after= [[ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនៃមហិធរបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃមហិធរបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហិធរបុរ]] {{Cambodia-royal-stub}} diw1yla3tepcvhotjkd4p3n6vtgtsdj 0 37502 342069 213594 2026-10-17T09:25:11Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ធរណីន្រ្ទវរ្ម័ន]] ទៅ [[ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 213594 wikitext text/x-wiki ព្រះបាទ ធរណីន្រ្ទវរ្ម័ន (ប្រសូតនៅ គ.ស ០០០-១១១២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១១០៧-១១១២) ក្រោយពេលព្រះបាទ ធរណីន្រ្ទវរ្ម័ន ទ្រង់ជ្រែករាជ ទ្រង់បានដេញសម្លាប់ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៦]] ទៅដល់ទន្លេមូន នៅភីម៉ៃ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ ១១០៧ នៃ គ.ស ទើបទ្រង់ឡើងសោយរាជដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា ធូលីវ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេង អញឝ្រីធរណីន្ទ្រវម្ម៌ទេវ ប្រែថា ធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទេវៈ ។ ទ្រង់សោយរាជ បានតែ៥ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺនៅឆ្នាំ ១១១២ នៃ គ.ស ទ្រង់ត្រូវបានទ័ព ព្រះបាទ [[សូរ្យវរ្ម័នទី២]] ដែលលើកទ័ពពីក្រុង មហិធរបុរៈ នៅភីម៉ៃ វាយចូលក្រុង (យសោធបុរៈ) ហើយផ្ដួលរំលំ នៅចុងឆ្នាំ ១១១២ នៃ គ.ស ។ tpchxgh219d72i5iietkhgg02zpo7m8 342071 342069 2026-10-17T09:35:39Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 342071 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = រាជេន្ទ្រទេវី<br/>(រាជេន្ទ្រទេវីទី៣) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = (Toulouse) Târâ ou Prajnâpâramitâ - Preah Khan (Angkor)- Musée Labit.jpg | caption = [[ទេវរូប]] [[ប្រាជ្ញាបារមីតា|ព្រះមេប្រាជ្ញាបារមីតា]] (និងទុកជាតំណាងព្រះអង្គផ្ទាល់ផង) [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថបាយ័ន]] Georges Labit Museum មកពី[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ក្រុងអង្គរ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ១១៨១-១២១៨ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] | successor = ព្រះនាង[[ចក្រវាទីរាជទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៨]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | issue = ព្រះអង្គម្ចាស់[[វីរកុមារ|វិរកុមារ]] | royal house = | dynasty = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = }} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} eqv5ctck8dt17bw140rqaxzjiybiy7g 342072 342071 2026-10-17T09:36:44Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី]] ទៅ [[ឥន្ទ្រទេវី សតវត្សទី១៣]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 342071 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = រាជេន្ទ្រទេវី<br/>(រាជេន្ទ្រទេវីទី៣) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = (Toulouse) Târâ ou Prajnâpâramitâ - Preah Khan (Angkor)- Musée Labit.jpg | caption = [[ទេវរូប]] [[ប្រាជ្ញាបារមីតា|ព្រះមេប្រាជ្ញាបារមីតា]] (និងទុកជាតំណាងព្រះអង្គផ្ទាល់ផង) [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថបាយ័ន]] Georges Labit Museum មកពី[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ក្រុងអង្គរ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ១១៨១-១២១៨ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] | successor = ព្រះនាង[[ចក្រវាទីរាជទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៨]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | issue = ព្រះអង្គម្ចាស់[[វីរកុមារ|វិរកុមារ]] | royal house = | dynasty = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = }} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} eqv5ctck8dt17bw140rqaxzjiybiy7g 0 49573 342048 341549 2026-10-17T05:34:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 342048 wikitext text/x-wiki ''' វត្តរាជបូណ៌ ឬ វត្តបូព៌''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Wat Bo) គឺជាបូជនីយដ្ឋាននិងបុរាណដ្ឋា​ន​ដ៏ល្បីមួយ​នៅ​[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលបានកសាងឡើងនៅរវាងឆ្នាំ ១៦៥០ បើ​គិត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​មាន​អាយុ​កាល​ជាង ៤០០ ឆ្នាំមកហើយ។វត្តរាជបូណ៌មាន​ទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភូមិវត្តបូព៌]] [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប|ខេត្ត​សៀមរាប]]។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |title=កូនខ្មែរ​គួ​រ​ដឹង! វត្តរាជបូណ៌​មាន​អាយុ​កាល​ជាង ៤០០ ឆ្នាំ អ្នកប្រាជ្ញ និងមន្រ្តី​សង្ឈ​ខ្ពស់ៗធ្លាប់គង់នៅ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/85279 |access-date=2023-09-22 |language=en-US}}</ref>ព្រះវិហារវត្តរាជបូណ៌គឺជាមរតកវប្បធម៌ដ៏ល្អឯកមួយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនានិងស្នាដៃ[[សិល្បៈខ្មែរ]]ពិតៗទាំងដំបូល តួព្រះវិហារ គ្រឹះ ហោជាង សន្លឹកទ្វារ សន្លឹកបង្អួច [[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]] បល្ល័ង្ក សសរ រូបគំនូរ ពណ៌គឺសុទ្ធតែជាទីចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិរួមទាំងអ្នកមកសិក្សាស្រាវជ្រាវផងដែរ។នៅលើជញ្ជាំងព្រះវិហារផ្នែកខាងក្នុងមានសិល្បៈដ៏រស់រវើកល្អវិចិត្រនិងមានគំនូរបុរាណ[[រាមកេរ្តិ៍|រឿងរាមកេរ្តិ៍]]ដែលជារឿងដ៏ល្បីល្បាញនៅក្នុងផ្នែក[[វប្បធម៌កម្ពុជា|វប្បធម៌ខ្មែរ]]។ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រៅមានចម្លាក់លៀនយ៉ាងរស់រវើកនៅលើទ្វារនិងបង្អួច។ {{Infobox religious building | name = វត្តរាជបូណ៌ | building_name = វត្តរាជបូណ៌ | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Wat Bo.jpg | caption = ព្រះវិហារវត្តរាជបូណ៌ | location = [[ភូមិវត្តបូព៌]] [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | country = {{CAM}} }} ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== [[File:Wat Bo 3.jpg|thumb|]] វត្តរាជបូណ៌កសាងឡើងនៅរវាងឆ្នាំ ១៦៥០ ហើយព្រះវិហារកសាងនៅក្នុងសម័យកាលក្រោយនៅក្នុងរជ្ជកាល[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]។វត្តរាជបូណ៌គឺជាបូជនីយដ្ឋានដ៏ល្បីមួយដែលសម្បូរទៅដោយអ្នកប្រាជ្ញនិងមន្រ្តីសង្ឈដែលមានឋានានុក្រមខ្ពស់ៗគង់នៅ។និយាយអំពីការអប់រំនៅវត្តរាជបូណ៌មានសាលាពុទ្ធកវិទ្យាល័យដែលផ្តល់ឲ្យព្រះសង្ឃនៅក្នុងខេត្តដ៏ដូចជាព្រះសង្ឃមកពីបណ្តាខេត្តនានាមានឱកាសរៀននូវចំណេះដឹងទាំងខាងពុទ្ធចក្រនិងអាណាចក្ររួមទាំងមាន[[ស្ថានីយវិទ្យុផ្សាយសម្លេងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជរដ្ឋ|ស្ថានីយវិទ្យុព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅក្នុងវត្តនេះទៀតផង។ជាមួយគ្នានេះផងដែរវត្តរាជបូណ៌ក៏មានមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌និងសិល្បៈដែលមានបង្រៀននូវចំណេះដឹងខាងផ្នែករបាំ ផ្នែកដាប់ឆ្លាក់ ផ្នែកគំនូរ ផ្នែកភ្លេងបុរាណមានទាំង[[ល្ខោនស្បែកតូច|ស្បែកតូច]] [[ល្ខោនស្បែកធំ|ស្បែកធំ]] [[ភ្លេងពិណពាទ្យ]] ភ្លេងប្រពៃណីជាពិសេសក៏មានវត្តុបុរាណរាប់រយមុខដែលតាំងនៅក្នុងកុដិប្រៀបដូចជាសារៈមន្ទីរតូចមួយសម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិចូលទស្សនានិងស្វែងយល់ដែលញ៉ាំងចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាពន់ពេក។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/6055dc184e23f6260efe6eda |access-date=2023-09-22 |website=sbm.news}}</ref>ភាពអស្ចារ្យនៃក្បូរក្បាច់រចនាដ៏ល្អវិចិត្រនៃព្រះវិហារបុរាណអាយុកាលប្រមាណជិត ៤០០ ឆ្នាំនេះទាំងសំណង់ ចម្លាក់ គំនូរទាំងនោះត្រូវបានខូចខាតនិងបាត់បង់សោភ័ណដើមដោយអន្លើនៅកន្លែងខ្លះដោយសារអាកាសធាតុ អាយុកាល ការធ្វើថ្មី ការប្រេះស្រាំ ធូលី ផ្សែងធូបទៀន ការលាបពណ៌ថ្មី និង ការជួសជុលផ្សេងៗពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ជាដើម។[[តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[ខេត្តសៀមរាប]]មួយនេះត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់សង្គ្រោះនិងអភិរក្សដោយ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសហការជាមួយអ្នកជំនាញ[[អ៊ីតាលី]]ដើម្បីជួសជុលព្រះវិហារនេះនៅក្នុងបំណងអភិរក្សនិងលើកតម្កើងតម្លៃវប្បធម៌នៃ[[ខ្មែរ|សិល្បៈរបស់ខ្មែរ]]នៅក្នុងសម័យបុរាណកាលឲ្យរស់រវើកឡើងវិញ។នៅតាមជញ្ជាំងសសររូបចម្លាក់នៅលើស៊ុមបង្អួចមានស្រទាប់ថ្នាំខុសៗគ្នាចន្លោះពី ០៧ ទៅ ០៣ ស្រទាប់ហើយរាល់ការសម្អាតឬជួសជុល ទាមទារខ្លាំងណាស់នូវការអត់ធ្មត់និងប្រិតព្រៀងបំផុតពិសេសត្រូវមានជំនាញលាយគ្រឿងផ្សំឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេសដើម្បីកុំឲ្យមានប្រតិកម្មនឹងថ្នាំចាស់។រយៈពេល ០២ ឆ្នាំមកនេះក្រុមការងារសម្រេចបានការសម្អាតជើងសសរ [[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]] បល្ល័ង្ក រូបចម្លាក់មួយចំនួន សន្លឹកបង្អួច ០៩ ផ្ទាំង រូបគំនូរ ០៣ ផ្ទាំងនៅក្នុងចំណោម ១៥៧ ផ្ទាំងខ្លះគូរត្រេលើរូបដែលបាត់មុខ ហើយបិទម្នាងសិលាលើកន្លែងចន្លោះប្រហោងធំៗជាដើម។នៅលើជញ្ជាំងព្រះវិហារផ្នែកខាងក្នុងមានសិល្បៈដ៏រស់រវើកល្អវិចិត្រគឺគំនូរបុរាណ[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]ដែលជារឿងដ៏ល្បីល្បាញនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]គូរនៅរវាងឆ្នាំ ១៩២០-១៩២៤ ដោយជាងឈ្មោះ'''ប៉ិល'''និងក្មួយរបស់លោកឈ្មោះ'''ឌិត'''។ជាងគំនូរទាំង ០២ នាក់នេះគឺជាជាងធ្វើណាំងសម្រាប់[[ល្ខោនស្បែកធំ]]ទើបគំនូរមានទម្រង់កាយវិការបែបដូច[[ល្ខោនស្បែកធំ|ស្បែកធំ]]។ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រៅមានចម្លាក់លៀនយ៉ាងរស់រវើកនៅលើទ្វារនិងបង្អួចដោយលោក'''កុសល'''បានបញ្ជាក់ថាព្រះវិហារដ៏ចំណាស់មួយនេះធ្លាប់មានការជួសជុលតាំងពី[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]មកម្ល៉េះ។<ref>{{Cite web |date=2019-12-27 |title=ដំណែល និងដំណាល "រាជបូណ៌" អារាមហ្លួង សៀមរាប រជ្ជកាល ព្រះបាទនរោត្តម |url=https://www.kampucheers.com/wat-bo-siemreap/ |access-date=2023-09-22 |website=KAMPUCHEERS |language=en |archivedate=2023-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211061150/https://www.kampucheers.com/wat-bo-siemreap/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Wat Bo 10.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 4.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 9.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 11.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 5.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 7.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 12.jpg|thumb]] [[File:Wat Bo 6.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== 45u7gc0jgw3375us3p7si32gyokwbl5 0 52279 342041 339125 2026-10-16T14:41:50Z Phan Pan 43379 342041 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Sow_and_five_piglets.jpg|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ជ្រូក ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​សត្វ​មិន​ស្អាត​ជា​អាហារ​ក្នុង ​សាសនា​យូដា និង [[ឥស្លាមសាសនា|​សាសនា​ឥស្លាម]] និង​ជា​ផ្នែក​នៃ [[គ្រិស្តសាសនា|​សាសនា​គ្រឹស្ត]] ។]] នៅក្នុង [[សាសនា]] ខ្លះ '''សត្វដែលមិនស្អាត''' គឺជាសត្វដែលការបរិភោគ ឬការគ្រប់គ្រងគឺជា បម្រាម ។ យោងទៅតាមសាសនាទាំងនេះ អ្នកដែលកាន់សត្វបែបនេះ ប្រហែលជាត្រូវ ធ្វើពិធីសម្អាតខ្លួន ដើម្បីកម្ចាត់ភាពមិនស្អាតរបស់វា។ == សាសនាយូដា == នៅក្នុង សាសនាយូដា គោលគំនិតនៃ "សត្វមិនបរិសុទ្ធ" ដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុង Kashrut ដែលជាផ្នែកនៃ ច្បាប់របស់ជនជាតិយូដា ដែលបញ្ជាក់ពីអាហារណាដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត ( ''កូសឺរ'' ) ឬហាមឃាត់ចំពោះជនជាតិយូដា។ ច្បាប់ទាំងនេះគឺផ្អែកលើសៀវភៅ លេវីវិន័យ <ref>{{Bibleverse||Leviticus|11|KJV}}</ref> និង ចោទិយកថា <ref>{{Bibleverse||Deuteronomy|14|KJV}}</ref> នៃ [[គម្ពីរតូរ៉ា|តូរ៉ា]] និងនៅក្នុងតួយ៉ាងទូលំទូលាយនៃអត្ថាធិប្បាយ [[រ៉ាប៊ី|របស់រ៉ាប៊ី]]( ថាមមូដ )។ <ref name="Glover">{{Cite book|title=Jewish Laws and Customs: Some of the Laws and Usages of the Children of the Ghetto|year=1900|url=https://archive.org/details/jewishlawsandcu00glovgoog|page=[https://archive.org/details/jewishlawsandcu00glovgoog/page/n165 157]}}</ref> <ref name="Eisenberg">{{Cite book|title=The 613 Mitzvot: A Contemporary Guide to the Commandments of Judaism|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=maeV2EG_eZMC&pg=PA251|isbn=0-88400-303-5|page=251}}</ref> គោលគំនិតនៃសត្វមិនស្អាតក៏ត្រូវបានលើកឡើងផងដែរនៅក្នុង សៀវភៅលោកុប្បត្តិ នៅពេលដែល ណូអេ ត្រូវបានណែនាំឱ្យនាំចូលទៅក្នុង ទូក គ្រប់ប្រភេទ "សត្វសុទ្ធ និងសត្វដែលមិនបរិសុទ្ធ និងសត្វស្លាប និងរបស់ទាំងអស់ដែលលូនលើផែនដី"។ <ref>{{Bibleverse||Genesis|7:8|KJV}}</ref> នៅក្នុង តួរ៉ា សត្វខ្លះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះយ៉ាងច្បាស់លាស់ថាជាសត្វសុទ្ធ ឬមិនបរិសុទ្ធ ខណៈពេលដែលសត្វខ្លះទៀតត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តាមលក្ខណៈកាយវិភាគវិទ្យា ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្សេងទៀត។ ក្នុង​ករណី​ខ្លះ មាន​ការ​សង្ស័យ​ខ្លះ​អំពី​អត្ថន័យ​ច្បាស់លាស់​នៃ​ឈ្មោះ​សត្វ ​ក្នុង​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ។ យោងតាមច្បាប់របបអាហាររបស់ជនជាតិយូដា ដើម្បីក្លាយជាសត្វ "បរិសុទ្ធ" ក៏ត្រូវតែគ្មានពិការភាពដែរ ហើយត្រូវតែត្រូវបានសម្លាប់ និងសម្អាតដោយយោងតាមបទប្បញ្ញត្តិជាក់លាក់ ( ''សេឆិត'' ) ។ ផលិតផលណាមួយនៃសត្វដែលមិនបរិសុទ្ធ ឬសត្វដែលសម្លាប់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ ក៏មិនមែនជាកូស័រដែរ។ ជាឧទាហរណ៍ ជែលឡាទីន សត្វត្រូវបានជៀសវាង ទោះបីជាថ្មីៗនេះ ជែលឡាទីន កូសឺរ (ពីសត្វគោ ឬពីត្រីដែលរៀបចំដោយយោងទៅតាមច្បាប់ កូសឺរ ) បានក្លាយជាមាន។ ; <ref>{{Cite web |title=Dry Bones and Jell-O |url=http://ohr.edu/ask_db/ask_main.php/127/Q1/ |access-date=31 October 2005 |website=Ask the Rabbi |publisher=Ohr Somayach International}}</ref> ស្ថានភាពរបស់ shellac គឺមានភាពចម្រូងចម្រាស។ ការហាមឃាត់ក៏ពង្រីកដល់ផ្នែកខ្លះនៃសត្វសុទ្ធ ដូចជា [[ឈាម]] ជាលិកាខ្លាញ់ មួយចំនួន និង សរសៃប្រសាទ sciatic ។ === ចំណាត់ថ្នាក់នៃសត្វ === តូរ៉ា មិនចាត់ថ្នាក់សត្វនៅក្រោមប្រភេទវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប ដូចជា [[ថនិកសត្វ]] ត្រី សត្វល្មូន [[បក្សី]] ជាដើម។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រភេទសាសនាគឺជាសត្វដែលរស់នៅលើដី (ថនិកសត្វដី សត្វស្លាបដែលមិនចេះហោះហើរ និងសត្វល្មូនដី។ ច្រើនទៀតនៃប្រភេទវិទ្យាសាស្ត្រនីមួយៗនៃសត្វ មិនមានច្បាប់ ''kashrut'' ទូទៅដែលទាក់ទងនឹងថនិកសត្វ សត្វស្លាប សត្វល្មូន ឬត្រីទេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ច្បាប់សម្រាប់ថ្នាក់នីមួយៗនៃសត្វទាំងនេះអាចត្រូវបានបន្ថែមចេញពីតម្រូវការព្រះគម្ពីរ។ ==== ថនិកសត្វ ==== [[ឯកសារ:54986main_mouse_med.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| កណ្ដុរ]] [[ឯកសារ:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ដំបងត្រចៀកធំរបស់ Townsend]] យោងទៅតាម តូរ៉ា សត្វរស់នៅក្នុងដីដែល ទំពារ ''ទាំងពីរ'' ( ទំពារអៀង ) និងមាន ក្រចកជើងឆែក គឺ កូសឺរ ។ <ref>{{Bibleverse||Deuteronomy|14:4-8|HE}}</ref> តាមតម្រូវការទាំងនេះ សត្វដែលរស់នៅលើដីណាមួយដែលជាប្រភេទសត្វ កូសឺរ អាចគ្រាន់តែជាថនិកសត្វ ប៉ុន្តែទោះបីជាពេលនោះក៏ដោយ ការអនុញ្ញាតគឺមានតែថនិកសត្វទាំងនោះដែលមានសុក និងជាសត្វស៊ីស្មៅយ៉ាងតឹងរ៉ឹង (មិនមែនសត្វពាហនៈ ឬសត្វស៊ីសាច់ទេ) ដែលទាំងសត្វស៊ីសាច់ ហើយក៏មានចង្កូមដែរ ដូចជាសត្វគោ (គោ/គោ) គោក្របី ពពែ។ល។ សត្វក្តាន់ antelope និង giraffes; មិនមានទំនៀមទម្លាប់សម្រាប់ការប្រើប្រាស់សត្វហ្សីរ៉ាហ្វដោយសហគមន៍ជ្វីហ្វណាមួយឡើយ។ ថនិកសត្វផ្សេងទៀតទាំងអស់ កន្លែងរស់នៅលើដី ឬបើមិនដូច្នេះទេ ត្រូវបានហាមប្រាមដោយ តូរ៉ា រួមទាំង "សត្វលូនវារ" ដូចជា [[កណ្ដុរ|សត្វកណ្ដុរ]] <ref>{{Bibleverse||Leviticus|11:29-30|HE}}</ref> និងថនិកសត្វហោះហើរដូចជាប្រភេទ សត្វប្រចៀវ ផ្សេងៗ។ <ref>{{Bibleverse||Leviticus|11:19|HE}}</ref> ត្រូវបានហាមឃាត់ផងដែរគឺថនិកសត្វដែលជាប់នឹងទឹក ដូចជា ត្រីបាឡែន ផ្សោត ផ្សោត និងសត្វព្រាប ព្រោះពួកវាមិនមានលក្ខណៈដូចសត្វដែលជាប់នឹងទឹកដើម្បីក្លាយជា កូសឺរ ។ សត្វត្រូវតែមានទាំងព្រុយ និងជញ្ជីង ដើម្បីក្លាយជា កូសឺរ ។ ថនិកសត្វដែលរស់នៅលើដីដែលមានចរិតលក្ខណៈមួយក្នុងចំណោមលក្ខណៈទាំងពីរនៃអ្នករស់នៅលើដី កូសឺរ ដូចជា សត្វអូដ្ឋ <ref>{{Bibleverse||Leviticus|11:3–8|HE}}</ref> ដែលក្រចកឆែក ឬ ជ្រូក ដែលមានជើងក្អែកតែមិនស៊ីសាច់នោះ មិនមែនជាក្រចកឆែកទេ។ សត្វទាំងពីរនេះត្រូវបានលើកឡើងយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌទាំងនេះ ពុំមានជម្រកសត្វដែលមិនមែនជាថនិកសត្វទេ។ ==== ត្រី ==== [[ឯកសារ:Blue_crab_on_market_in_Piraeus_-_Callinectes_sapidus_Rathbun_20020819-317.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ក្តាមខៀវ សម្រាប់លក់នៅ Piraeus ។]] យោង​តាម {{Bibleverse||លេវីវិន័យ|១១:៩–១០|KJV}} អ្វីៗ​ដែល​ចេញ​ពី​ទឹក («ក្នុង​សមុទ្រ និង​ក្នុង​ទន្លេ») ដែល​មាន​ទាំង ​ព្រុយ និង ​ស្រកា ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​បរិភោគ។ តាមតម្រូវការទាំងនេះ ត្រី គឺជាសត្វរស់នៅក្នុងទឹក កូសឺរ តែមួយគត់ដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ដោយសារសត្វទាំងអស់ដែលមានព្រុយ និងស្រកា ក៏មាន ឆ្អឹងចុង និង អញ្ចាញ ដែរ សត្វណាដែលមាន សួត ឬ ឆ្អឹងខាងក្រៅ មិនមែន កូសឺរ ទេ។ ដោយសារត្រីនីមួយៗមានស្រកា ក៏មានព្រុយ សត្វរស់នៅក្នុងទឹកដែលមានស្រកា គឺ កូសឺរ ។ ==== បក្សី ==== តូរ៉ា ដាក់ឈ្មោះសត្វបក្សីមួយចំនួនដែលប្រហែលជាមិនអាចបរិភោគបាន; អ្នកដែលមិនមាននៅក្នុងបញ្ជីត្រូវបានសន្មតថាជា កូសឺរ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់នៃសត្វស្លាបដែលមិនស្អាតគឺជាបញ្ហានៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅក្នុងអត្ថបទប្រពៃណីរបស់ជនជាតិយូដា។ ដូច្នេះវាជារឿងធម្មតាទេក្នុងការបរិភោគតែសត្វស្លាបដែលមាន ''masorah'' ច្បាស់លាស់ (ប្រពៃណី) នៃការក្លាយជា កូសឺរ នៅក្នុងសហគមន៍ជ្វីហ្វយ៉ាងហោចណាស់មួយ ដូចជាសត្វបក្សីក្នុងស្រុក។ លេវីវិន័យ ១១ រាយ​បញ្ជី​សត្វ​ហើរ​ដែល​មិន​មែន​កូសឺរ។ <ref>{{Bibleverse|Leviticus|11:13-19|HE}}</ref> ឈ្មោះ​ភាសា​ហេព្រើរ​ដែល​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា ​ភាសា​អង់គ្លេស​ស្តង់ដារ ​នៃ​ព្រះគម្ពីរ​ដូច​តទៅ៖ <ref>{{Cite web |title=English Standard Version - Leviticus 11:13-19 |url=https://www.biblestudytools.com/esv/leviticus/11.html |access-date=28 February 2025 |website=Bible Study Tools}}</ref> * ក្អែក * ឥន្ទ្រី * សត្វក្រៀល * ស្ទាំង * កុក * បាគូ * ខ្លែងក្រហម និងខ្មៅ * ប្រម៉ង * សត្វទីទុយ ( ស្នែង ស្រែក តូច ស និង វាលខ្សាច់ ) * សត្វក្អែក * សត្វរនាល * សត្វត្មាត និងសត្វត្មាតខ្មៅ * សត្វប្រចៀវ ==== សត្វល្អិត ==== [[ឯកសារ:SGR_laying.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| កណ្តូបវាលខ្សាច់]] {{Bibleverse||លេវីវិន័យ|១១:២០–២៣|KJV}} ព័ត៌មានលម្អិតអំពីសត្វល្អិតដែលមិនត្រូវបរិភោគ,<ref>{{Bibleverse||Leviticus|11:20–23|KJV}}</ref> ទោះបីជាសត្វល្អិតទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនបរិសុទ្ធ ដើម្បីជៀសវាងការប្រើប្រាស់ខុស។<ref>{{Cite web |last=Rich |first=Tracey R. |title=Kashrut: Jewish Dietary Laws |url=http://www.jewfaq.org/kashrut.htm#Details |access-date=25 October 2005 |website=Judaism 101}}</ref> ករណីលើកលែងមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់កណ្តូបមួយចំនួន ( ''Schistocerca gregaria'' ) ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រពៃណី កូសឺរ ដោយសហគមន៍ ជ្វីហ្វយេម៉ែន មួយចំនួន។ ទឹកឃ្មុំ របស់ឃ្មុំត្រូវបានចាត់ទុកជា កូសឺរ <ref>{{Cite web |title=Why is honey Kosher? |url=http://ohr.edu/ask_db/ask_main.php/18/Q1/ |website=Ask the Rabbi |publisher=Ohr Somayach International}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Becher |first=Moredechai |date=22 October 2005 |title=Soul Food |url=http://ohr.edu/yhiy/article.php/993#Kosher |publisher=Ohr Somayach International}}</ref> ព្រោះទឹកឃ្មុំមិនមែនធ្វើពីឃ្មុំទេ។ === បញ្ជីច្បាស់លាស់ === សត្វ​ខាង​ក្រោម​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​មិន​បរិសុទ្ធ​តាម {{Bibleverse||លេវីវិន័យ|11|KJV}} និង {{Bibleverse||ចោទិយកថា|14|KJV}} ដោយ​ផ្អែក​លើ​ការ​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​របស់ ​រ៉ាស៊ី ៖ [[ឯកសារ:Camel_portrait.jpg|alt=A portrait of a camel with a visibly thick mane|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| អូដ្ឋ]]   * Bat === ហេតុផល === អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានសន្និដ្ឋានថាគំនិតរបស់ជនជាតិយូដានៃ "សត្វមិនស្អាត" កើតឡើងដោយសារតែការព្រួយបារម្ភ អំពីសុខភាពសាធារណៈ ដោយអ្នកដឹកនាំសហគមន៍ចាប់តាំងពីក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃសម័យនោះសត្វមួយចំនួនពិតជាទំនងជាបង្កឱ្យ មានការពុលអាហារ ឬ ចម្លងជំងឺ ដល់មនុស្សដែលទទួលទានវា។ <ref>{{Cite journal|last=Nanji AA, French SW|date=March 1985|title=Relationship between pork consumption and cirrhosis|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1985-03-23_1_8430/page/681|journal=Lancet|volume=1|issue=8430|pages=681–3|doi=10.1016/s0140-6736(85)91338-8|pmid=2858627}}</ref> [[មនុស្សសាស្រ្ត|អ្នកជំនាញផ្នែកនរវិទ្យា]] ជនជាតិអង់គ្លេស Mary Douglas បានស្នើថាស្លាក "មិនស្អាត" មានហេតុផល [[ទស្សនវិជ្ជា]] ពោលគឺវាត្រូវបានបោះចោលលើអាហារដែលហាក់ដូចជាមិនស្អាតនៅក្នុងប្រភេទនិមិត្តសញ្ញាណាមួយ។ ជាឧទាហរណ៍ ជ្រូក នេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសត្វ "មិនច្បាស់លាស់" ព្រោះវាមានចង្កូមដូចសត្វគោ ប៉ុន្តែមិនទំពារអៀង។ == គ្រិស្តសាសនា == [[ឯកសារ:Peter's_vision_of_the_sheet_with_animals.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល| ការមើលឃើញរបស់ពេត្រុសអំពីសន្លឹកជាមួយសត្វ ។ រូបភាពពី ''Treasures of the Bible'' ឆ្នាំ ១៨៩៤។]] នៅ ដើមដំបូងនៃគ្រិស្តសាសនា វាត្រូវបានពិភាក្សាថាតើអ្នកប្រែចិត្តជឿគួរតែធ្វើតាមទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិយូដា (រួមទាំង ច្បាប់ កាត់ស្បែក និងរបបអាហារ) ឬអត់។ យោងតាមគណនីរបស់ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងយេរូសាឡឹម នៅក្នុង {{Bibleverse||កិច្ចការ|១៥}} ការសម្របសម្រួលមួយត្រូវបានឈានដល់រវាងអ្នកដែលចង់បានការអនុលោមតាមច្បាប់ពេញលេញ និងអ្នកដែលចូលចិត្តទស្សនៈសេរីជាង។ វាត្រូវបានយល់ស្របថា សាសន៍ ដទៃនឹងត្រូវទទួល “គ្មានបន្ទុកអ្វីធំជាងការចាំបាច់ទាំងនេះទេ៖ អ្នកត្រូវតែចៀសវាងអាហារដែលបូជាដល់រូបព្រះ ពីឈាម សាច់សត្វដែលច្របាច់ក និងពីអំពើអសីលធម៌ខាងផ្លូវភេទ។ <ref>{{Bibleverse|Acts|15:28-29|KJV}}</ref> ខណៈពេលដែលគ្រិស្តបរិស័ទភាគច្រើនយល់ស្របថាការរឹតបន្តឹងរបបអាហារនៃគម្ពីរសញ្ញាចាស់ត្រូវបានដកចេញជាមួយនឹង កតិកាសញ្ញាថ្មី របស់ព្រះគ្រីស្ទ ដែលជាទស្សនៈដែលគេស្គាល់ថាជា លទ្ធិអបិយជំនឿ នោះ មាន ពួកគ្រីស្ទានសង្កេតការណ៍ តូរ៉ា <ref name="MK">{{Cite news|last=Kaiser|first=Menachem|date=February 4, 2014|title=FOR SOME BELIEVERS TRYING TO CONNECT WITH JESUS, THE ANSWER IS TO LIVE LIKE A JEW|work=Tablet|url=http://www.tabletmag.com/jewish-life-and-religion/161086/observing-torah-like-jesus|access-date=29 May 2017}}</ref> ដែលជឿថាពួកគេនៅតែត្រូវគោរព។ អ្នកខ្លះដូចជា សេវិនដេ ប្រកែកថា ទស្សនៈសេរីនឹងបង្កប់ន័យការទទួលយកសូម្បីតែគ្រឿងស្រវឹង ថ្នាំជក់ កណ្តុរ និងសត្វកន្លាតជា "អាហារស្អាត"។ <ref>{{Cite web |last=Crews |first=Joe |year=2003 |title=Death In The Kitchen |url=https://www.amazingfacts.org/media-library/book/e/22/t/death-in-the-kitchen |website=Amazing Facts |access-date=2025-05-14 |archivedate=2025-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250426182644/https://www.amazingfacts.org/media-library/book/e/22/t/death-in-the-kitchen |url-status=dead }}</ref> ហើយថាព្រះមិនដែលប្រកាសអ្វីមួយដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម ហើយបន្ទាប់មកផ្លាស់ប្តូរគំនិតរបស់គាត់។ <ref>{{Cite web |last=Shea |first=William |date=December 1988 |title=Clean and Unclean Meats |url=http://biblicalresearch.gc.adventist.org/documents/CleanandUnclean%20Meats.htm |website=Biblical Research Institute |publisher=Biblical Research Institute General Conference of Seventh-day Adventists |access-date=2025-05-14 |archivedate=2012-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514042702/http://biblicalresearch.gc.adventist.org/documents/CleanandUnclean%20Meats.htm |url-status=dead }}</ref> == ឥស្លាម == នៅក្នុង សាសនាឥស្លាម សត្វជាច្រើនត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនស្អាត ហើយការប្រើប្រាស់របស់វាមានបាប ( ''ហារ៉ាម'' ) លើកលែងតែក្នុងករណីចាំបាច់។ ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតត្រូវបានអនុញ្ញាត ( ''[[ហាឡាល]]'' ) ដរាបណាពួកគេត្រូវបានគេសម្លាប់តាមរបៀបត្រឹមត្រូវ និងដោយពរជ័យដែលបានប្រទានដល់ [[ព្រះ​ជាម្ចាស់|ព្រះ]] ។ [[គម្ពី គួរអាន|គម្ពីគូរ៉ាន]] បានហាមប្រាមការទទួលទាន "សាច់ជ្រូក" មិនមាន "សត្វមិនបរិសុទ្ធ" ផ្សេងទៀតដែលមានឈ្មោះច្បាស់លាស់នៅក្នុងគម្ពីរ គូរ៉ាន នោះទេ។ ប្រសិនបើនរណាម្នាក់ប្តូរមកសាសនាឥស្លាម អល់ឡោះ "អនុញ្ញាតឱ្យពួកគេស្របច្បាប់នូវអ្វីដែលល្អ និងហាមឃាត់ពួកគេពីអ្វីដែលអាក្រក់ ទ្រង់ដោះលែងពួកគេពីបន្ទុកដ៏ធ្ងន់របស់ពួកគេ និងពីនឹមដែលនៅលើពួកគេ"។ ចំពោះសត្វដទៃទៀត សារៈសំខាន់ដ៏អស្ចារ្យគឺត្រូវបានផ្តល់ទៅឱ្យរបៀបនៃការស្លាប់របស់វា៖ សត្វដែលហាមឃាត់គឺឈាម និង carrion ("សាច់ងាប់") និងសត្វណាដែលត្រូវបាន "សម្លាប់ដោយការច្របាច់ក ឬដោយការវាយដោយហឹង្សា ឬដោយការដួលក្បាល ឬដោយការស្លាប់"។ សត្វ​ដែល​ត្រូវ​សត្វ​ព្រៃ​បរិភោគ​ក៏​ហាម​ឃាត់​ដែរ លុះ​ត្រា​តែ​សត្វ​នោះ​មិន​អាច​សម្លាប់​វា​បាន​មុន​នឹង​ងាប់។ <ref name="qur5:3" /> === សត្វឆ្កែ === យោងទៅតាមអ្នកប្រាជ្ញស៊ុននីភាគច្រើន សត្វឆ្កែអាចជាកម្មសិទ្ធិរបស់កសិករ អ្នកប្រមាញ់ និងអ្នកគង្វាល សម្រាប់គោលបំណងបរបាញ់ និងការយាមកាម ហើយគម្ពីរគួរ៉ាន ចែងថា វាត្រូវបានអនុញ្ញាតិឱ្យបរិភោគអ្វីដែលឆ្កែចាប់បាន។ ក្នុងចំណោម Bedouin សត្វឆ្កែ saluki ត្រូវបានគេស្រឡាញ់ជាដៃគូ និងត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅក្នុងតង់។ == ឯកសារយោង == ip185dhzx7qzn0vaojys2xk1d66genw 0 53128 342050 329480 2026-10-17T06:57:26Z Nisetpdajsankha 5475 Nisetpdajsankha បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[តាក់សូណូមី (ជីវវិទ្យា)]] ទៅ [[វគ្គីករណ៍]]: ជាវិគីភីឌាភាសាខ្មែរ 329479 wikitext text/x-wiki ក្នុងវិស័យជីវវិទ្យា “Taxonomy” '''(តាក់សូណូមី)''' គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការដាក់ឈ្មោះ ការកំណត់លក្ខណៈ និងការចាត់ថ្នាក់ក្រុមសត្វ និងរុក្ខជាតិ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា។ សត្វ និងរុក្ខជាតិត្រូវបានបែងចែកជាក្រុមៗ ដែលហៅថា “Taxa” '''(តាក់សា)''' (ក្រុមចំណាត់ថ្នាក់) ហើយក្រុមនីមួយៗមានកម្រិតថ្នាក់របស់វាផ្ទាល់។ ក្រុមតូចៗអាចបញ្ចូលគ្នាបាន ដើម្បីក្លាយជាក្រុមធំជាង ដែលបង្កើតជាជាន់ថ្នាក់ចំណាត់ថ្នាក់ពីតូចទៅធំ។ នៅក្នុងការប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃ កម្រិតសំខាន់ៗរួមមាន៖ Domain (ដូម៉ែន), Kingdom (អាណាចក្រ), Phylum (ឬ Division ក្នុងរុក្ខវិទ្យា), Class (ថ្នាក់), Order (លំដាប់), Family (វង្ស), Genus (ពូជ), និង Species (ប្រភេទ)។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររុក្ខជាតិជនជាតិស៊ុយអែតឈ្មោះ Carl Linnaeus ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកនៃប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់សត្វ និងរុក្ខជាតិបែបទំនើបនេះ ព្រោះគាត់បានបង្កើតប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ជាថ្នាក់ៗ ដែលគេហៅថា “Linnaean taxonomy” (ចំណាត់ថ្នាក់លីនណាអាន) ។ 5wo4xhelum8gnn0oafs9itw7qxv4nmg 0 54842 342042 341959 2026-10-16T18:00:48Z ANKE CHEN 53000 Clarify directory citation and source attribution; trim promotional goals and equipment detail; recheck references 342042 wikitext text/x-wiki '''KPS99TV''' ជាស្ថានីយទូរទស្សន៍មួយដែលមានទីតាំងនៅ[[ក្រុងព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref name="tvk">ប្រុស អាន. [https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុ គាំទ្រនិងផ្តល់កិច្ចសហការជាមួយស្ថានីយទូរទស្សន៍ ខេត្តព្រះសីហនុ(KPS99TV)ក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានពិត លឿន រហ័ស ជឿទុកចិត្តជូន សាធាណ:ជនទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស]. TVK Cambodia. 2025-07-16. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> ក្រសួងព័ត៌មានរាយឈ្មោះ «KPS99 TV» ក្នុងបញ្ជីអង្គភាពបានចុះបញ្ជីរបស់ខ្លួន។<ref name="moi-directory">[https://www.information.gov.kh/d/inb អង្គភាពបានចុះបញ្ជី]. ក្រសួងព័ត៌មាន. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17 (KPS99 TV).</ref> == ប្រវត្តិ និងការប្រតិបត្តិការ == នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ អគ្គនាយករងរបស់ស្ថានីយបានឱ្យដឹងថា KPS99TV បានចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការសាកល្បងនៅពាក់កណ្ដាលខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥។<ref name="tvk" /> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ តំណាងក្រសួងព័ត៌មានបានទៅទស្សនកិច្ចនៅស្ថានីយ។ នៅពេលនោះ ស្ថានីយមានការិយាល័យនិពន្ធ បន្ទប់គ្រប់គ្រងការផ្សាយ និងស្ទូឌីយ៉ូផ្សាយផ្ទាល់។<ref name="tvk2026">ស្រីមុំ. [https://www.tvk.gov.kh/%e1%9e%af%e1%9e%80%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%98-%e1%9e%a2%e1%9f%8a%e1%9e%bb%e1%9e%80-%e1%9e%82%e1%9e%b9%e1%9e%98%e1%9e%9f%e1%9f%81%e1%9e%84-%e1%9e%87%e1%9f%86%e1%9e%9a%e1%9e%bb/ ឯកឧត្តម អ៊ុក គឹមសេង ជំរុញឱ្យទូរទស្សន៍ KPS99 ពង្រឹងការផ្សព្វផ្សាយសក្តានុពលខេត្តព្រះសីហនុ ទៅកាន់ឆាកអន្តរជាតិ!]. TVK Cambodia. 2026-05-14. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> == កម្មវិធី និងការផ្សព្វផ្សាយតាមអ៊ីនធឺណិត == តាមអត្ថបទរបស់ RadioInfo Asia ចុះផ្សាយនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មាតិការបស់ស្ថានីយនេះរួមមានព័ត៌មាន វប្បធម៌ ការកម្សាន្ត និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច។ កម្មវិធីព័ត៌មាន «Sihanoukville News» មានប្រធានបទអំពីគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច បញ្ហាសង្គម សកម្មភាពវប្បធម៌ និងកីឡា។<ref>[https://radioinfo.asia/news/kps99tv-sihanoukville-a-media-bridge-connecting-cambodia-to-the-world/ KPS99TV Sihanoukville: a media bridge connecting Cambodia to the world]. RadioInfo Asia. 2025-09-05. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> KPS99TV មានកម្មវិធីទូរស័ព្ទនៅលើ App Store ក្នុងប្រភេទព័ត៌មាន សម្រាប់ iPhone និង iPad។ ទំព័រកម្មវិធីនោះរាយឈ្មោះអ្នកលក់ថា KPS99 MEDIA TELEVISION CO., LTD។<ref name="app">[https://apps.apple.com/us/app/kps99tv/id6749510791 KPS99TV]. App Store. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> == ឯកសារយោង == <references /> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.kps-tv.com/ គេហទំព័រផ្លូវការ] dhtcb99fe9drzr2cijv0k172ysm6nrs 342044 342042 2026-10-16T19:15:47Z ANKE CHEN 53000 ANKE CHEN បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN/KPS99TV]] ទៅ [[KPS99TV]]: Publish sourced Khmer article from userspace, preserving history. I am a KPS99TV journalist (affiliated); independent review has been requested at the community portal. 342042 wikitext text/x-wiki '''KPS99TV''' ជាស្ថានីយទូរទស្សន៍មួយដែលមានទីតាំងនៅ[[ក្រុងព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref name="tvk">ប្រុស អាន. [https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុ គាំទ្រនិងផ្តល់កិច្ចសហការជាមួយស្ថានីយទូរទស្សន៍ ខេត្តព្រះសីហនុ(KPS99TV)ក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានពិត លឿន រហ័ស ជឿទុកចិត្តជូន សាធាណ:ជនទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស]. TVK Cambodia. 2025-07-16. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> ក្រសួងព័ត៌មានរាយឈ្មោះ «KPS99 TV» ក្នុងបញ្ជីអង្គភាពបានចុះបញ្ជីរបស់ខ្លួន។<ref name="moi-directory">[https://www.information.gov.kh/d/inb អង្គភាពបានចុះបញ្ជី]. ក្រសួងព័ត៌មាន. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17 (KPS99 TV).</ref> == ប្រវត្តិ និងការប្រតិបត្តិការ == នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ អគ្គនាយករងរបស់ស្ថានីយបានឱ្យដឹងថា KPS99TV បានចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការសាកល្បងនៅពាក់កណ្ដាលខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥។<ref name="tvk" /> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ តំណាងក្រសួងព័ត៌មានបានទៅទស្សនកិច្ចនៅស្ថានីយ។ នៅពេលនោះ ស្ថានីយមានការិយាល័យនិពន្ធ បន្ទប់គ្រប់គ្រងការផ្សាយ និងស្ទូឌីយ៉ូផ្សាយផ្ទាល់។<ref name="tvk2026">ស្រីមុំ. [https://www.tvk.gov.kh/%e1%9e%af%e1%9e%80%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%98-%e1%9e%a2%e1%9f%8a%e1%9e%bb%e1%9e%80-%e1%9e%82%e1%9e%b9%e1%9e%98%e1%9e%9f%e1%9f%81%e1%9e%84-%e1%9e%87%e1%9f%86%e1%9e%9a%e1%9e%bb/ ឯកឧត្តម អ៊ុក គឹមសេង ជំរុញឱ្យទូរទស្សន៍ KPS99 ពង្រឹងការផ្សព្វផ្សាយសក្តានុពលខេត្តព្រះសីហនុ ទៅកាន់ឆាកអន្តរជាតិ!]. TVK Cambodia. 2026-05-14. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> == កម្មវិធី និងការផ្សព្វផ្សាយតាមអ៊ីនធឺណិត == តាមអត្ថបទរបស់ RadioInfo Asia ចុះផ្សាយនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មាតិការបស់ស្ថានីយនេះរួមមានព័ត៌មាន វប្បធម៌ ការកម្សាន្ត និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច។ កម្មវិធីព័ត៌មាន «Sihanoukville News» មានប្រធានបទអំពីគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច បញ្ហាសង្គម សកម្មភាពវប្បធម៌ និងកីឡា។<ref>[https://radioinfo.asia/news/kps99tv-sihanoukville-a-media-bridge-connecting-cambodia-to-the-world/ KPS99TV Sihanoukville: a media bridge connecting Cambodia to the world]. RadioInfo Asia. 2025-09-05. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> KPS99TV មានកម្មវិធីទូរស័ព្ទនៅលើ App Store ក្នុងប្រភេទព័ត៌មាន សម្រាប់ iPhone និង iPad។ ទំព័រកម្មវិធីនោះរាយឈ្មោះអ្នកលក់ថា KPS99 MEDIA TELEVISION CO., LTD។<ref name="app">[https://apps.apple.com/us/app/kps99tv/id6749510791 KPS99TV]. App Store. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> == ឯកសារយោង == <references /> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.kps-tv.com/ គេហទំព័រផ្លូវការ] dhtcb99fe9drzr2cijv0k172ysm6nrs 342046 342044 2026-10-17T02:17:19Z ANKE CHEN 53000 Add existing television and province categories; affiliated editor, no prose changes. 342046 wikitext text/x-wiki '''KPS99TV''' ជាស្ថានីយទូរទស្សន៍មួយដែលមានទីតាំងនៅ[[ក្រុងព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref name="tvk">ប្រុស អាន. [https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុ គាំទ្រនិងផ្តល់កិច្ចសហការជាមួយស្ថានីយទូរទស្សន៍ ខេត្តព្រះសីហនុ(KPS99TV)ក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានពិត លឿន រហ័ស ជឿទុកចិត្តជូន សាធាណ:ជនទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស]. TVK Cambodia. 2025-07-16. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> ក្រសួងព័ត៌មានរាយឈ្មោះ «KPS99 TV» ក្នុងបញ្ជីអង្គភាពបានចុះបញ្ជីរបស់ខ្លួន។<ref name="moi-directory">[https://www.information.gov.kh/d/inb អង្គភាពបានចុះបញ្ជី]. ក្រសួងព័ត៌មាន. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17 (KPS99 TV).</ref> == ប្រវត្តិ និងការប្រតិបត្តិការ == នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ អគ្គនាយករងរបស់ស្ថានីយបានឱ្យដឹងថា KPS99TV បានចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការសាកល្បងនៅពាក់កណ្ដាលខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥។<ref name="tvk" /> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ តំណាងក្រសួងព័ត៌មានបានទៅទស្សនកិច្ចនៅស្ថានីយ។ នៅពេលនោះ ស្ថានីយមានការិយាល័យនិពន្ធ បន្ទប់គ្រប់គ្រងការផ្សាយ និងស្ទូឌីយ៉ូផ្សាយផ្ទាល់។<ref name="tvk2026">ស្រីមុំ. [https://www.tvk.gov.kh/%e1%9e%af%e1%9e%80%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%98-%e1%9e%a2%e1%9f%8a%e1%9e%bb%e1%9e%80-%e1%9e%82%e1%9e%b9%e1%9e%98%e1%9e%9f%e1%9f%81%e1%9e%84-%e1%9e%87%e1%9f%86%e1%9e%9a%e1%9e%bb/ ឯកឧត្តម អ៊ុក គឹមសេង ជំរុញឱ្យទូរទស្សន៍ KPS99 ពង្រឹងការផ្សព្វផ្សាយសក្តានុពលខេត្តព្រះសីហនុ ទៅកាន់ឆាកអន្តរជាតិ!]. TVK Cambodia. 2026-05-14. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> == កម្មវិធី និងការផ្សព្វផ្សាយតាមអ៊ីនធឺណិត == តាមអត្ថបទរបស់ RadioInfo Asia ចុះផ្សាយនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មាតិការបស់ស្ថានីយនេះរួមមានព័ត៌មាន វប្បធម៌ ការកម្សាន្ត និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច។ កម្មវិធីព័ត៌មាន «Sihanoukville News» មានប្រធានបទអំពីគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច បញ្ហាសង្គម សកម្មភាពវប្បធម៌ និងកីឡា។<ref>[https://radioinfo.asia/news/kps99tv-sihanoukville-a-media-bridge-connecting-cambodia-to-the-world/ KPS99TV Sihanoukville: a media bridge connecting Cambodia to the world]. RadioInfo Asia. 2025-09-05. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> KPS99TV មានកម្មវិធីទូរស័ព្ទនៅលើ App Store ក្នុងប្រភេទព័ត៌មាន សម្រាប់ iPhone និង iPad។ ទំព័រកម្មវិធីនោះរាយឈ្មោះអ្នកលក់ថា KPS99 MEDIA TELEVISION CO., LTD។<ref name="app">[https://apps.apple.com/us/app/kps99tv/id6749510791 KPS99TV]. App Store. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-10-17.</ref> == ឯកសារយោង == <references /> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.kps-tv.com/ គេហទំព័រផ្លូវការ] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៍កម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះសីហនុ]] izqmni766hqmbr4vcpekpv2yev800ei 0 54956 342049 341990 2026-10-17T06:08:31Z Nisetpdajsankha 5475 342049 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាងជីវវិទ្យា ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតដូចជា ការសំរបខ្លួន ប្រភេទភវកម្ម និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ សេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ គឺជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់ក្នុងការលេចឡើងនូវការសំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប (modern evolutionary synthesis)។ អ្នកស្ថាបនិកដ៏សំខាន់របស់វាគឺ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ 489ibeycfb7v9fk1q7ntm7jpk0gjf3p 342053 342049 2026-10-17T07:26:24Z Nisetpdajsankha 5475 342053 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាងជីវវិទ្យា ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតដូចជា ការសំរបខ្លួន ប្រភេទភវកម្ម (កំលាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ សេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ គឺជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់ក្នុងការលេចឡើងនូវការសំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប (modern evolutionary synthesis)។ អ្នកស្ថាបនិកដ៏សំខាន់របស់វាគឺ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ hyt5kpmoohplhtre05ycmfq06mqle3b 342057 342053 2026-10-17T07:47:27Z Nisetpdajsankha 5475 342057 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាងជីវវិទ្យា ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា ការសំរបខ្លួន ប្រភេទភវកម្ម (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ សេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ គឺជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់ក្នុងការលេចឡើងនូវការសំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប (modern evolutionary synthesis)។ អ្នកស្ថាបនិកដ៏សំខាន់របស់វាគឺ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ 66d8yirdamq8uvr1erwmwpum23w6dm9 342058 342057 2026-10-17T07:47:59Z Nisetpdajsankha 5475 342058 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ សេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ គឺជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់ក្នុងការលេចឡើងនូវការសំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប (modern evolutionary synthesis)។ អ្នកស្ថាបនិកដ៏សំខាន់របស់វាគឺ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ 25aswhcq341qztifz32reqpmck84xpd 342062 342058 2026-10-17T08:56:59Z Nisetpdajsankha 5475 342062 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ អ្នកស្ថាបនិកដ៏សំខាន់របស់វាគឺ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ 4vo9h8ax6upnx68610y56jbx8gkjp2a 342063 342062 2026-10-17T09:01:32Z Nisetpdajsankha 5475 342063 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ ptkbksh3hxkukgp1yrmsl8c3hnc86ma 342064 342063 2026-10-17T09:05:19Z Nisetpdajsankha 5475 342064 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ g4t8nrhfpkx3ev8gbzik684eud3sdwy 342065 342064 2026-10-17T09:10:48Z Nisetpdajsankha 5475 342065 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ tsf7zwx561z9ir0w9bs20h6eokanwnw 342066 342065 2026-10-17T09:20:31Z Nisetpdajsankha 5475 342066 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] ដែលពួកលោកបានដាក់បញ្ចូលមូលការណ៍មួយចំនួនសំរាប់ក្បួនសិក្សាពាក់ព័ន្ធទៅនឹង[[ពន្ធុវិទ្យាបរិមាណ]]។ Sewall Wright, J. B. S. Haldane និង Ronald Fisher ដែលក៏បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់វិស័យពាក់ព័ន្ធនៃសេនេទិចបរិមាណ (quantitative genetics) ផងដែរ។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ id1x8h68bviy9d256czd44uewasmjxl 342068 342066 2026-10-17T09:23:24Z Nisetpdajsankha 5475 342068 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] ដែលពួកលោកបានដាក់បញ្ចូលមូលការណ៍មួយចំនួនសំរាប់ក្រឹត្យក្រមសិក្សាពាក់ព័ន្ធទៅនឹង[[ពន្ធុវិទ្យាបរិមាណ]]។ តាមប្រពៃណី វាគឺជាវិស័យដែលមានលក្ខណៈគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រសម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ rqrpyp2ra3ec57blbzpxd1h7utkth8t 342074 342068 2026-10-17T09:37:24Z Nisetpdajsankha 5475 342074 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] ដែលពួកលោកបានដាក់បញ្ចូលមូលការណ៍មួយចំនួនសំរាប់ក្រឹត្យក្រមសិក្សាពាក់ព័ន្ធទៅនឹង[[ពន្ធុវិទ្យាបរិមាណ]]។ ជាប្រពៃណីទៅហើយ វាគឺជាក្បួនសិក្សាបែបគណិតសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់មួយ ដែលពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ធ្វើការក្ដោបជុំវិញការងារខាងផ្នែកទ្រឹស្ដី មន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារចុះផ្ទាល់។ គឺគ្របដណ្តប់លើការងារទ្រឹស្តី ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារវាល។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ bykwvv5ez42mhv0o2ur9gev7b4juqub 342075 342074 2026-10-17T09:38:22Z Nisetpdajsankha 5475 342075 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] ដែលពួកលោកបានដាក់បញ្ចូលមូលការណ៍មួយចំនួនសំរាប់ក្រឹត្យក្រមសិក្សាពាក់ព័ន្ធទៅនឹង[[ពន្ធុវិទ្យាបរិមាណ]]។ ជាប្រពៃណីទៅហើយ វាគឺជាក្បួនសិក្សាបែបគណិតសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់មួយ ដែលពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ធ្វើការក្ដោបជុំវិញការងារខាងផ្នែកទ្រឹស្ដី មន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារចុះផ្ទាល់ផងដែរ។ គំរូសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិពីទិន្នន័យលំដាប់ DNA និងសម្រាប់ការបញ្ជាក់ ឬបដិសេធគោលគំនិតផ្សេងៗ [2]។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេនេទិចប្រជាសាស្ត្រខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រផ្តោតលើលក្ខណៈ phenotype ថ្មីៗជាងមុន ក្នុងការបង្កើតគំរូវិវត្តន៍ ដូចជាទ្រឹស្តីហ្គេមវិវត្តន៍ (evolutionary game theory) និងឌីណាមិកបរស័្កយ (adaptive dynamics) គឺការផ្ដោតសំខាន់របស់វាទៅលើបាតុភូតហ្សែនដូចជា៖ ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ (Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន (Mutation) និងការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ f29ery0f3xy8i3yngxg3bbwi74t09ro 2 54968 342045 2026-10-16T19:15:47Z ANKE CHEN 53000 ANKE CHEN បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN/KPS99TV]] ទៅ [[KPS99TV]]: Publish sourced Khmer article from userspace, preserving history. I am a KPS99TV journalist (affiliated); independent review has been requested at the community portal. 342045 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[KPS99TV]] 0yf299hvoj0luk0xs7vcl6lv0q5vteb 0 54969 342051 2026-10-17T06:57:26Z Nisetpdajsankha 5475 Nisetpdajsankha បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[តាក់សូណូមី (ជីវវិទ្យា)]] ទៅ [[វគ្គីករណ៍]]: ជាវិគីភីឌាភាសាខ្មែរ 342051 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[វគ្គីករណ៍]] nw0yzir9ap4ks72bvkfdliopna67cww 0 54970 342052 2026-10-17T07:23:27Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1379061970|Saleumxay Kommasith]]" 342052 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = សាហ្លើមសៃ កម្មសិទ្ធិ | native_name = {{nobold|ສະເຫລີມໄຊ ກົມມະສິດ}} | image = Saleumxay Kommasith (2023) (cropped).jpg | alt = | caption = លោកនៅឆ្នាំ២០២៣ | order = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ]] ទី២០ | termstart = ៥ តុលា ២០២៦ | termend = | president = [[Thongloun Sisoulith]] | predecessor = [[Sonexay Siphandone]] | successor = | deputy = [[Khamphan Phommathat]]<br />[[Thongsalith Mangnormek]]<br />[[Khamlieng Outhakaysone]]<br />[[Santiphab Phomvihane]]<br />[[Thongsavanh Phomvihane]] | office1 = [[Deputy Prime Minister of Laos]] | termstart1 = 20 June 2022 | termend1 = ៥ តុលា ២០២៦ | primeminister1 = [[Phankham Viphavanh]]<br />Sonexay Siphandone | office2 = [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស]] | termstart2 = 20 April 2016 | termend2 = 18 November 2024 | primeminister2 = Thongloun Sisoulith<br />Phankham Viphavanh<br />Sonexay Siphandone | predecessor2 = Thongloun Sisoulith | successor2 = [[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1968|10|31}} | birth_place = [[ខេត្តហួផាន់]], [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ]] | party = [[Lao People's Revolutionary Party]] | spouse = Alounnee Kommasith | children = ២ | education = {{Ubl | [[Monash University]] | [[Moscow State University of International Relations]]}} | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | native_name_lang = lo }} '''សាហ្លើមសៃ កម្មសិទ្ធិ''' ឬ '''សាឡឺមសៃ កម្មស៊ីដ''' ( ឡាវ : ສະເຫຼີມໄຊ ກົມມະສິດ ; កើតថ្ងៃទី ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៨) គឺជាអ្នកនយោបាយឡាវម្នាក់ ដែលបានបម្រើការជា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ឡាវ]] ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦។ លោកធ្លាប់បានបម្រើការជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ ២០២៦ និងជា [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស]][[ឡាវ]] ពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤។ <ref>{{Cite web |date=2020-01-28 |title=USAID Administrator Mark Green's Meeting With Lao Minister Of Foreign Affairs Saleumxay Kommasith :Readout, U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/news-information/press-releases/jan-28-2020-administrator-mark-green-meeting-lao-minister-foreign-affairs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318004105/https://www.usaid.gov/news-information/press-releases/jan-28-2020-administrator-mark-green-meeting-lao-minister-foreign-affairs |archive-date=2020-03-18 |access-date=2020-07-01 |website=[[USAID]] |publisher=[[United States Agency for International Development]] |location=United States}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Photos Albums :Lao Permanent Mission to the United Nations |url=https://www.un.int/lao/media/he-mr-saleumxay-kommasith-minister-foreign-affairs-lao-people%25E2%2580%2599s-democratic-republic-72nd |access-date=2020-07-01 |website=www.un.int |publisher=[[United Nations]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Secretary Pompeo's Meeting with Lao Foreign Minister Saleumxay Kommasith |url=https://www.state.gov/secretary-pompeos-meeting-with-lao-foreign-minister-saleumxay-kommasith-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305164225/https://www.state.gov/secretary-pompeos-meeting-with-lao-foreign-minister-saleumxay-kommasith-2/ |archive-date=2020-03-05 |access-date=2020-07-01 |website=United States Department of State |publisher=[[United States Department of State]] |location=United States}}</ref> លោក​គឺជា​សមាជិក​ម្នាក់​ក្នុងចំណោម​សមាជិក ១៣ រូប​នៃ​ការិយាល័យ​នយោបាយ ​[[ការិយាល័យនយោបាយទី ១១ នៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|ទី១១]] និង ​[[ការិយាល័យនយោបាយទី ១២ នៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|ទី១២ នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​ឡាវ]] ។ == ជីវិត និងអាជីព == [[File:Deputy_Secretary_Sherman_Meets_With_Lao_Foreign_Minister_Saleumxay_Kommasith_(52070563451).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| សាឡឺមសៃ ជួបជាមួយអនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោកស្រី [[វេនឌី ស៊ើរមែន]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។]] សាឡឺមសៃ កើតនៅ[[ខេត្តហួផាន់]] ប្រទេសឡាវ។ លោក​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​អនុបណ្ឌិត​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​រដ្ឋ​ម៉ូស្គូ​ក្នុង​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ ប្រទេស​រុស្ស៊ី ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៦ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩២។ លោកបានបន្តការសិក្សានៅ [[សាកលវិទ្យាល័យម៉ូណាស់]] <ref>{{Cite web |title=Saleumxay Kommasith Alumni Profile |url=https://www.monash.edu/arts/alumni/our-alumni/meet-our-alumni/saleumxay-kommasith |access-date=18 November 2024 |website=[[Monash University]] |language=en-US}}</ref> ក្នុង [[អូស្ត្រាលី|ប្រទេសអូស្ត្រាលី]] សម្រាប់សញ្ញាបត្រ MA មួយទៀតផ្នែកសិក្សាអន្តរជាតិ និងអភិវឌ្ឍន៍ ពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៧។ ក្រៅពី [[ភាសាឡាវ]] លោកក៏និយាយភាសារុស្ស៊ី [[ភាសាបារាំង|បារាំង]] និង [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] ផងដែរ។ ពេញមួយរយៈពេលដែលលោកកាន់តំណែងនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល លោកមានបញ្ជីតែងតាំងយ៉ាងទូលំទូលាយ។ លោកធ្លាប់ជាអគ្គនាយកនៃនាយកដ្ឋានអង្គការអន្តរជាតិ នៅក្រសួងការបរទេស ពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១១។ ពីឆ្នាំ២០១១ ដល់ឆ្នាំ២០១២ លោកជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ឆ្នាំ ២០១៣ លោកបានបម្រើការជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃប្រទេសឡាវប្រចាំ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ។ លោកធ្លាប់ជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ ២០១៦។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងវិញជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសសម្រាប់អាណត្តិទីពីរនៅ [[រដ្ឋសភាជាតិឡាវ|រដ្ឋសភានីតិកាលទី៩]] ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |title=Ministry of Foreign Affairs of the Lao PDR |url=https://www.mofa.gov.la/index.php/lo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222165344/http://mofa.gov.la/index.php/lo/ |archive-date=2016-12-22 |access-date=2016-12-28}}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ <ref>{{Cite web |title=Vientiane Times |url=https://www.vientianetimes.org.la/freeContent/FreeConten117_New_y22.php |access-date=2022-10-07 |website=www.vientianetimes.org.la}}</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ លោកបានផ្ទេរទៅការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយត្រូវបានជំនួសតំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដោយលោក [[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] ។ <ref>{{Cite web |date=2024-11-18 |title=Mr. Saleumxay Kommasith Transferred to Prime Minister's Office |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx?id=87393 |access-date=2025-06-25}}</ref> នៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦ លោកសាឡឺមសៃ ត្រូវបានជ្រើសតាំងជា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសឡាវ]] ។ <ref>{{Cite news|date=5 October 2026|title=Sonexay Siphandone elected President of Lao National Assembly, Saleumxay Kommasith made Prime Minister|work=The Star|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/10/05/sonexay-siphandone-elected-president-of-lao-national-assembly-saleumxay-kommasith-made-prime-minister|access-date=5 October 2026}}</ref> == ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន == គាត់រៀបការហើយមានកូនស្រីពីរនាក់។ គាត់និយាយភាសាអង់គ្លេស បារាំង និងរុស្ស៊ី។ គាត់ជាអ្នកគាំទ្របាល់ទាត់ និងវាយកូនហ្គោល។ <ref>{{Cite web |title=Ministry of Foreign Affairs of Laos - Curriculum Vitae of H.E. Mr. Saleumxay KOMMASITH, Deputy Prime Minister, Minister of Foreign Affairs of the Lao PDR |url=https://www.mofa.gov.la/index.php/the-ministry/1467-curriculum-vitae-of-h-e-mr-saleumxay-kommasith,-minister-of-foreign-affairs}}</ref> == ពានរង្វាន់ និង​កិត្តិយស == * [[File:Orden_of_Friendship.png|60x60ភីកសែល]][[លំដាប់មិត្តភាព]] (រុស្ស៊ី ឆ្នាំ២០២១) <ref>{{Cite tweet|user=mfa_russia|author=MFA Russia|number=1412634513381937152|date=7 July 2021|title=🇷🇺🇱🇦 In #Vientiane, Russian Foreign Minister Sergey #Lavrov awarded the Order of Friendship to Minister of Foreign Affairs of #Laos Saleumxay Kommasith.}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] ike9fkgrk34drcefqrn3qdvpi123xer 342054 342052 2026-10-17T07:39:15Z Asa MILAI 50298 342054 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = សាហ្លើមសៃ កម្មសិទ្ធិ | native_name = {{nobold|ສະເຫລີມໄຊ ກົມມະສິດ}} | image = Saleumxay Kommasith (2023) (cropped).jpg | alt = | caption = លោកនៅឆ្នាំ២០២៣ | order = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ]] ទី២០ | termstart = ៥ តុលា ២០២៦ | termend = | president = [[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]] | predecessor = [[សនសៃ ស៊ីផាន់ដន]] | successor = | deputy = [[ខាំផាន់ ផម្មៈថាត]]<br />[[ថងសាលិត ម៉ាងណ័រមេក]]<br />[[ចលៀង អូថាកៃសន]]<br />[[សានទិផាប ផមវិហាន]]<br />[[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] | office1 = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ]] | termstart1 = ២០ មិថុនា ២០២២ | termend1 = ៥ តុលា ២០២៦ | primeminister1 = [[ផានខាំ វិផាវ៉ាន]]<br />សនសៃ ស៊ីផាន់ដន | office2 = [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស]] | termstart2 = ២០ មេសា ២០១៦ | termend2 = ១៨ វិច្ឆិកា ២០២៤ | primeminister2 = ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត<br />ផានខាំ វិផាវ៉ាន<br />សនសៃ ស៊ីផាន់ដន | predecessor2 = ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត | successor2 = [[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1968|10|31}} | birth_place = [[ខេត្តហួផាន់]], [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ]] | party = [[គណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ]] | spouse = Alounnee Kommasith | children = ២ | education = {{Ubl | [[សាកលវិទ្យាល័យម៉ូណាស់]] | [[សាកលវិទ្យាល័យទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរដ្ឋមូស្គូ]]}} | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | native_name_lang = lo }} '''សាហ្លើមសៃ កម្មសិទ្ធិ''' ឬ '''សាឡឺមសៃ កម្មស៊ីដ''' ( ឡាវ : ສະເຫຼີມໄຊ ກົມມະສິດ ; កើតថ្ងៃទី ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៨) គឺជាអ្នកនយោបាយឡាវម្នាក់ ដែលបានបម្រើការជា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ឡាវ]] ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦។ លោកធ្លាប់បានបម្រើការជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ ២០២៦ និងជា [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស]][[ឡាវ]] ពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤។ <ref>{{Cite web |date=2020-01-28 |title=USAID Administrator Mark Green's Meeting With Lao Minister Of Foreign Affairs Saleumxay Kommasith :Readout, U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/news-information/press-releases/jan-28-2020-administrator-mark-green-meeting-lao-minister-foreign-affairs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318004105/https://www.usaid.gov/news-information/press-releases/jan-28-2020-administrator-mark-green-meeting-lao-minister-foreign-affairs |archive-date=2020-03-18 |access-date=2020-07-01 |website=[[USAID]] |publisher=[[United States Agency for International Development]] |location=United States}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Photos Albums :Lao Permanent Mission to the United Nations |url=https://www.un.int/lao/media/he-mr-saleumxay-kommasith-minister-foreign-affairs-lao-people%25E2%2580%2599s-democratic-republic-72nd |access-date=2020-07-01 |website=www.un.int |publisher=[[United Nations]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Secretary Pompeo's Meeting with Lao Foreign Minister Saleumxay Kommasith |url=https://www.state.gov/secretary-pompeos-meeting-with-lao-foreign-minister-saleumxay-kommasith-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305164225/https://www.state.gov/secretary-pompeos-meeting-with-lao-foreign-minister-saleumxay-kommasith-2/ |archive-date=2020-03-05 |access-date=2020-07-01 |website=United States Department of State |publisher=[[United States Department of State]] |location=United States}}</ref> លោក​គឺជា​សមាជិក​ម្នាក់​ក្នុងចំណោម​សមាជិក ១៣ រូប​នៃ​ការិយាល័យ​នយោបាយ ​[[ការិយាល័យនយោបាយទី ១១ នៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|ទី១១]] និង ​[[ការិយាល័យនយោបាយទី ១២ នៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|ទី១២ នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​ឡាវ]] ។ == ជីវិត និងអាជីព == [[File:Deputy_Secretary_Sherman_Meets_With_Lao_Foreign_Minister_Saleumxay_Kommasith_(52070563451).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| សាឡឺមសៃ ជួបជាមួយអនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោកស្រី [[វេនឌី ស៊ើរមែន]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។]] សាឡឺមសៃ កើតនៅ[[ខេត្តហួផាន់]] ប្រទេសឡាវ។ លោក​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​អនុបណ្ឌិត​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​រដ្ឋ​ម៉ូស្គូ​ក្នុង​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ ប្រទេស​រុស្ស៊ី ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៦ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩២។ លោកបានបន្តការសិក្សានៅ [[សាកលវិទ្យាល័យម៉ូណាស់]] <ref>{{Cite web |title=Saleumxay Kommasith Alumni Profile |url=https://www.monash.edu/arts/alumni/our-alumni/meet-our-alumni/saleumxay-kommasith |access-date=18 November 2024 |website=[[Monash University]] |language=en-US}}</ref> ក្នុង [[អូស្ត្រាលី|ប្រទេសអូស្ត្រាលី]] សម្រាប់សញ្ញាបត្រ MA មួយទៀតផ្នែកសិក្សាអន្តរជាតិ និងអភិវឌ្ឍន៍ ពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៧។ ក្រៅពី [[ភាសាឡាវ]] លោកក៏និយាយភាសារុស្ស៊ី [[ភាសាបារាំង|បារាំង]] និង [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] ផងដែរ។ ពេញមួយរយៈពេលដែលលោកកាន់តំណែងនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល លោកមានបញ្ជីតែងតាំងយ៉ាងទូលំទូលាយ។ លោកធ្លាប់ជាអគ្គនាយកនៃនាយកដ្ឋានអង្គការអន្តរជាតិ នៅក្រសួងការបរទេស ពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១១។ ពីឆ្នាំ២០១១ ដល់ឆ្នាំ២០១២ លោកជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ឆ្នាំ ២០១៣ លោកបានបម្រើការជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃប្រទេសឡាវប្រចាំ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ។ លោកធ្លាប់ជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ ២០១៦។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងវិញជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសសម្រាប់អាណត្តិទីពីរនៅ [[រដ្ឋសភាជាតិឡាវ|រដ្ឋសភានីតិកាលទី៩]] ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |title=Ministry of Foreign Affairs of the Lao PDR |url=https://www.mofa.gov.la/index.php/lo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222165344/http://mofa.gov.la/index.php/lo/ |archive-date=2016-12-22 |access-date=2016-12-28}}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ <ref>{{Cite web |title=Vientiane Times |url=https://www.vientianetimes.org.la/freeContent/FreeConten117_New_y22.php |access-date=2022-10-07 |website=www.vientianetimes.org.la}}</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ លោកបានផ្ទេរទៅការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយត្រូវបានជំនួសតំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដោយលោក [[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] ។ <ref>{{Cite web |date=2024-11-18 |title=Mr. Saleumxay Kommasith Transferred to Prime Minister's Office |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx?id=87393 |access-date=2025-06-25}}</ref> នៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦ លោកសាឡឺមសៃ ត្រូវបានជ្រើសតាំងជា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសឡាវ]] ។ <ref>{{Cite news|date=5 October 2026|title=Sonexay Siphandone elected President of Lao National Assembly, Saleumxay Kommasith made Prime Minister|work=The Star|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/10/05/sonexay-siphandone-elected-president-of-lao-national-assembly-saleumxay-kommasith-made-prime-minister|access-date=5 October 2026}}</ref> == ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន == គាត់រៀបការហើយមានកូនស្រីពីរនាក់។ គាត់និយាយភាសាអង់គ្លេស បារាំង និងរុស្ស៊ី។ គាត់ជាអ្នកគាំទ្របាល់ទាត់ និងវាយកូនហ្គោល។ <ref>{{Cite web |title=Ministry of Foreign Affairs of Laos - Curriculum Vitae of H.E. Mr. Saleumxay KOMMASITH, Deputy Prime Minister, Minister of Foreign Affairs of the Lao PDR |url=https://www.mofa.gov.la/index.php/the-ministry/1467-curriculum-vitae-of-h-e-mr-saleumxay-kommasith,-minister-of-foreign-affairs}}</ref> == ពានរង្វាន់ និង​កិត្តិយស == * [[File:Orden_of_Friendship.png|60x60ភីកសែល]][[លំដាប់មិត្តភាព]] (រុស្ស៊ី ឆ្នាំ២០២១) <ref>{{Cite tweet|user=mfa_russia|author=MFA Russia|number=1412634513381937152|date=7 July 2021|title=🇷🇺🇱🇦 In #Vientiane, Russian Foreign Minister Sergey #Lavrov awarded the Order of Friendship to Minister of Foreign Affairs of #Laos Saleumxay Kommasith.}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] rs822hyq7zcz00nzv06pqfxvvyjf25z 342055 342054 2026-10-17T07:40:11Z Asa MILAI 50298 /* */ 342055 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = សាហ្លើមសៃ កម្មសិទ្ធិ | native_name = {{nobold|ສະເຫລີມໄຊ ກົມມະສິດ}} | image = Saleumxay Kommasith (2023) (cropped).jpg | alt = | caption = លោកនៅឆ្នាំ២០២៣ | order = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ]] ទី២០ | termstart = ៥ តុលា ២០២៦ | termend = | president = [[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]] | predecessor = [[សនសៃ ស៊ីផាន់ដន]] | successor = | deputy = [[ខាំផាន់ ផម្មៈថាត]]<br />[[ថងសាលិត ម៉ាងណ័រមេក]]<br />[[ខាំលៀង អូថាកៃសន]]<br />[[សានទិផាប ផមវិហាន]]<br />[[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] | office1 = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ]] | termstart1 = ២០ មិថុនា ២០២២ | termend1 = ៥ តុលា ២០២៦ | primeminister1 = [[ផានខាំ វិផាវ៉ាន]]<br />សនសៃ ស៊ីផាន់ដន | office2 = [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស]] | termstart2 = ២០ មេសា ២០១៦ | termend2 = ១៨ វិច្ឆិកា ២០២៤ | primeminister2 = ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត<br />ផានខាំ វិផាវ៉ាន<br />សនសៃ ស៊ីផាន់ដន | predecessor2 = ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត | successor2 = [[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1968|10|31}} | birth_place = [[ខេត្តហួផាន់]], [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ]] | party = [[គណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ]] | spouse = Alounnee Kommasith | children = ២ | education = {{Ubl | [[សាកលវិទ្យាល័យម៉ូណាស់]] | [[សាកលវិទ្យាល័យទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរដ្ឋមូស្គូ]]}} | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | native_name_lang = lo }} '''សាហ្លើមសៃ កម្មសិទ្ធិ''' ឬ '''សាឡឺមសៃ កម្មស៊ីដ''' ( ឡាវ : ສະເຫຼີມໄຊ ກົມມະສິດ ; កើតថ្ងៃទី ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៨) គឺជាអ្នកនយោបាយឡាវម្នាក់ ដែលបានបម្រើការជា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ឡាវ]] ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦។ លោកធ្លាប់បានបម្រើការជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ ២០២៦ និងជា [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស]][[ឡាវ]] ពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤។ <ref>{{Cite web |date=2020-01-28 |title=USAID Administrator Mark Green's Meeting With Lao Minister Of Foreign Affairs Saleumxay Kommasith :Readout, U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/news-information/press-releases/jan-28-2020-administrator-mark-green-meeting-lao-minister-foreign-affairs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318004105/https://www.usaid.gov/news-information/press-releases/jan-28-2020-administrator-mark-green-meeting-lao-minister-foreign-affairs |archive-date=2020-03-18 |access-date=2020-07-01 |website=[[USAID]] |publisher=[[United States Agency for International Development]] |location=United States}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Photos Albums :Lao Permanent Mission to the United Nations |url=https://www.un.int/lao/media/he-mr-saleumxay-kommasith-minister-foreign-affairs-lao-people%25E2%2580%2599s-democratic-republic-72nd |access-date=2020-07-01 |website=www.un.int |publisher=[[United Nations]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Secretary Pompeo's Meeting with Lao Foreign Minister Saleumxay Kommasith |url=https://www.state.gov/secretary-pompeos-meeting-with-lao-foreign-minister-saleumxay-kommasith-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305164225/https://www.state.gov/secretary-pompeos-meeting-with-lao-foreign-minister-saleumxay-kommasith-2/ |archive-date=2020-03-05 |access-date=2020-07-01 |website=United States Department of State |publisher=[[United States Department of State]] |location=United States}}</ref> លោក​គឺជា​សមាជិក​ម្នាក់​ក្នុងចំណោម​សមាជិក ១៣ រូប​នៃ​ការិយាល័យ​នយោបាយ ​[[ការិយាល័យនយោបាយទី ១១ នៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|ទី១១]] និង ​[[ការិយាល័យនយោបាយទី ១២ នៃបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ|ទី១២ នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​ឡាវ]] ។ == ជីវិត និងអាជីព == [[File:Deputy_Secretary_Sherman_Meets_With_Lao_Foreign_Minister_Saleumxay_Kommasith_(52070563451).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| សាឡឺមសៃ ជួបជាមួយអនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោកស្រី [[វេនឌី ស៊ើរមែន]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។]] សាឡឺមសៃ កើតនៅ[[ខេត្តហួផាន់]] ប្រទេសឡាវ។ លោក​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​អនុបណ្ឌិត​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​រដ្ឋ​ម៉ូស្គូ​ក្នុង​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ ប្រទេស​រុស្ស៊ី ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៦ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩២។ លោកបានបន្តការសិក្សានៅ [[សាកលវិទ្យាល័យម៉ូណាស់]] <ref>{{Cite web |title=Saleumxay Kommasith Alumni Profile |url=https://www.monash.edu/arts/alumni/our-alumni/meet-our-alumni/saleumxay-kommasith |access-date=18 November 2024 |website=[[Monash University]] |language=en-US}}</ref> ក្នុង [[អូស្ត្រាលី|ប្រទេសអូស្ត្រាលី]] សម្រាប់សញ្ញាបត្រ MA មួយទៀតផ្នែកសិក្សាអន្តរជាតិ និងអភិវឌ្ឍន៍ ពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៧។ ក្រៅពី [[ភាសាឡាវ]] លោកក៏និយាយភាសារុស្ស៊ី [[ភាសាបារាំង|បារាំង]] និង [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] ផងដែរ។ ពេញមួយរយៈពេលដែលលោកកាន់តំណែងនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល លោកមានបញ្ជីតែងតាំងយ៉ាងទូលំទូលាយ។ លោកធ្លាប់ជាអគ្គនាយកនៃនាយកដ្ឋានអង្គការអន្តរជាតិ នៅក្រសួងការបរទេស ពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១១។ ពីឆ្នាំ២០១១ ដល់ឆ្នាំ២០១២ លោកជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ឆ្នាំ ២០១៣ លោកបានបម្រើការជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃប្រទេសឡាវប្រចាំ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ។ លោកធ្លាប់ជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ ២០១៦។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងវិញជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសសម្រាប់អាណត្តិទីពីរនៅ [[រដ្ឋសភាជាតិឡាវ|រដ្ឋសភានីតិកាលទី៩]] ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |title=Ministry of Foreign Affairs of the Lao PDR |url=https://www.mofa.gov.la/index.php/lo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222165344/http://mofa.gov.la/index.php/lo/ |archive-date=2016-12-22 |access-date=2016-12-28}}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ <ref>{{Cite web |title=Vientiane Times |url=https://www.vientianetimes.org.la/freeContent/FreeConten117_New_y22.php |access-date=2022-10-07 |website=www.vientianetimes.org.la}}</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ លោកបានផ្ទេរទៅការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយត្រូវបានជំនួសតំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដោយលោក [[ថងសាវ៉ាន់ ផមវិហាន]] ។ <ref>{{Cite web |date=2024-11-18 |title=Mr. Saleumxay Kommasith Transferred to Prime Minister's Office |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx?id=87393 |access-date=2025-06-25}}</ref> នៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦ លោកសាឡឺមសៃ ត្រូវបានជ្រើសតាំងជា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសឡាវ]] ។ <ref>{{Cite news|date=5 October 2026|title=Sonexay Siphandone elected President of Lao National Assembly, Saleumxay Kommasith made Prime Minister|work=The Star|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/10/05/sonexay-siphandone-elected-president-of-lao-national-assembly-saleumxay-kommasith-made-prime-minister|access-date=5 October 2026}}</ref> == ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន == គាត់រៀបការហើយមានកូនស្រីពីរនាក់។ គាត់និយាយភាសាអង់គ្លេស បារាំង និងរុស្ស៊ី។ គាត់ជាអ្នកគាំទ្របាល់ទាត់ និងវាយកូនហ្គោល។ <ref>{{Cite web |title=Ministry of Foreign Affairs of Laos - Curriculum Vitae of H.E. Mr. Saleumxay KOMMASITH, Deputy Prime Minister, Minister of Foreign Affairs of the Lao PDR |url=https://www.mofa.gov.la/index.php/the-ministry/1467-curriculum-vitae-of-h-e-mr-saleumxay-kommasith,-minister-of-foreign-affairs}}</ref> == ពានរង្វាន់ និង​កិត្តិយស == * [[File:Orden_of_Friendship.png|60x60ភីកសែល]][[លំដាប់មិត្តភាព]] (រុស្ស៊ី ឆ្នាំ២០២១) <ref>{{Cite tweet|user=mfa_russia|author=MFA Russia|number=1412634513381937152|date=7 July 2021|title=🇷🇺🇱🇦 In #Vientiane, Russian Foreign Minister Sergey #Lavrov awarded the Order of Friendship to Minister of Foreign Affairs of #Laos Saleumxay Kommasith.}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] peb8s6yct12tic4pb3khgzx28gybrcz 0 54971 342059 2026-10-17T08:02:11Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1379349312|Viengthong Siphandone]]" 342059 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = វៀងថង ស៊ីផាន់ដន | caption = អនុប្រធានសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ | native_name = {{nobold|ວຽງ​ທອງ ສີ​ພັນ​ດອນ}} | image = Viengthong Siphandone.png | president = [[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]] | office = [[អនុប្រធានាធិបតីឡាវ]] ទី៧ | alongside = | termstart = 23 March 2026 | termend = | predecessor = [[ប៉ានី យ៉ាថរទូ ]]<br>[[ប៊ុនថង ជីតម៉ានី]] | successor = | birth_date = | birth_place = | spouse = | alma_mater = <!-- General Education Level M.6 Extracurricular Degree Level, Advanced Political Theory Level --> | party = [[LPRP]] }} '''វៀងថង ស៊ីផាន់ដន''' ឬ '''វៀងទង ស៊ីពាន់ដន'''( ឡាវ : ວຽງທອງ ສີພັນດອນ ) គឺជាអ្នកនយោបាយ[[ឡាវ]] និងជាសមាជិកនៃ[[បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ|គណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] (LPRP)។ គាត់ជាកូនស្រីរបស់អតីតប្រធានគណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ [[ខាំតៃ ស៊ីផាន់ដន]] និងជាប្អូនស្រីរបស់ [[សនសៃ ស៊ីផាន់ដន]] ។ {{Sfn|Creak|Sayalath|2017}} បច្ចុប្បន្ន​លោកស្រី​បម្រើការ​ជា [[អនុប្រធានាធិបតីឡាវ|​អនុប្រធានាធិបតី​ឡាវ]] <ref>{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Congratulatory messages sent to newly-elected Lao leaders |url=https://kpl.gov.la/en/detail.aspx/detail.aspx?id=97524}}</ref> ។ លោកស្រីធ្លាប់បានបម្រើការជាប្រធាន [[តុលាការប្រជាជនកំពូលឡាវ]] ។ {{Sfn|Creak|Sayalath|2017}} លោកស្រី​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​ឲ្យ​ចូល​ក្នុង ​[[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមនៃគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ|គណៈកម្មាធិការ​កណ្តាលគណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] នៅ​ក្នុង ​[[សមាជជាតិលើកទី១០ នៃគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ|សមាជ​ជាតិ​លើក​ទី ១០]] {{Sfn|Creak|Sayalath|2017}} និង​ចូល​ក្នុង ​[[លេខាធិការនៃគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ|លេខាធិការដ្ឋានគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ]] នៅ​ក្នុង ​[[សមាជជាតិលើកទី ១១ នៃគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ|សមាជ​ជាតិ​លើក​ទី ១១]] ។ នាង​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយលោក [[ខាំផេង សៃសមផេង|ខាំផេង សៃ​សមផេង]] ។ {{Sfn|Creak|Sayalath|2017}} == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] amppppthev8dms4wvgcujk4887fqtq2 0 54972 342070 2026-10-17T09:25:11Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ធរណីន្រ្ទវរ្ម័ន]] ទៅ [[ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 342070 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី]] 05xfkpm2x68d9mngi0wgay6cg1qge9q 0 54973 342073 2026-10-17T09:36:44Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី]] ទៅ [[ឥន្ទ្រទេវី សតវត្សទី១៣]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 342073 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឥន្ទ្រទេវី សតវត្សទី១៣]] le3n2fe10228vlqn2jw8pfurd4e8xfz