វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk នាង​សីតា 0 25758 342139 338236 2026-10-19T19:16:34Z Rotondus 34624 /* មើលផងដែរ */ ទំព័រគំរូ 342139 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | Image = Sita,_India,_Tamil_Nadu,_Chola_period,_11th_century_AD,_bronze_-_Linden-Museum_-_Stuttgart,_Germany_-_DSC03758.jpg | Caption = ព្រះនាង​សីតា សិល្បៈ[[ឥណ្ឌា]]តំបន់ខាងត្បូង. | alt = | Image_size = 200px | Name = ​ព្រះនាង​សីតា | Devanagari = सीता | Sanskrit_Transliteration = Sītā | Affiliation = [[អវតារ]][[ព្រះនាងលក្ម្សី]] | Consort = [[​ព្រះ​រាម]] | region = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]<br>[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|វេទៈ សាសនា]]<br>[[ហិណ្ឌូសាសនា]] | Texts = [[រឿងរាមកេរ្តិ៍|រឿងរាមកេរ្តិ៍]] }} [[Image:Reamkermural1.JPG|right|thumb|200px|<center>[[​ព្រះ​រាម]](នៅកណ្តាល។),'''ព្រះនាង​សីតា'''(ផ្នែកខាងស្តាំ។),[[វត្តព្រះកែវមរកត]].]] [[ឯកសារ:La_tristesse_de_Sîtâ_(Preah_Khan,_Angkor)_(6947281115).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះនាង​សីតា - [[ហនុមាន ]] សិល្បៈ[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]].]] '''នាង​សីតា''' ({{lang-en|Sita}}) គឺ​ជា​តួ​អង្គ​មួយ​នៅ​ក្នុង​រឿង[[រឿងរាមកេរ្តិ៍|​រាម​កេរ្តិ៍​]]។ នៅ​ក្នុង​ដំណាល​រឿង នាង​សីតា​បាន​កើត​ចេញ​ពី​អាចម៍​បំណះ​ដី​ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​បាទ[[​ជនក]] នៃ​នគរ[[​មិថិលា]] បាន​ប្រា​រព្ធ​ពិធី​ច្រត់​ព្រះ​នង្គ័ល។ ក្រោយ​មក​នាង​សីតា​បាន​រៀប​[[អភិសេក]]​ជាមួយ[[​ព្រះ​រាម]]​ ដែល​ជា​តួ​អង្គ​ដ៏​សំខាន់​នៅក្នុង​រឿង​[[រឿងរាមកេរ្តិ៍|​រាម​កេរ្តិ៍​]]។ <ref>{{cite web |title=Srimad Bhagavatam Canto 9 Chapter 10 Verse 2 |url=http://www.vedabase.com/en/sb/9/10/2 |website=Bhaktivedanta Vedabase A Treasure of Spiritual Knowledge}}</ref> '''នាង​សីតា'''​ ជា​តួអង្គ​តំណាង​ឲ្យ​ស្ត្រី​គ្រប់​[[លក្ខណ៍]] និង គោរព​ពាក្យ[[​សច្ចៈ]]ជានិច្ច ។ វគ្គ​មួយ​នៅក្នុង​រឿង​រាម​កេរ្តិ៍​បាន​បង្ហាញ​អំពី​អត្ត​ចរិត​របស់​នាងសីតា​នេះ។​ នាង​សីតា​បាន​សច្ចា​ថា នឹង​មិន​វិល​ទៅ​ជួប​ព្រះ​រាម​ជា​ដាច់​ខាត លុះ​ត្រា​តែ​ព្រះ​រាម​សុគត។ ដោយ​សារ​តែ​មូល​ហេតុ​នេះ ព្រះ​រាម​បាន​ធ្វើ​ពុត​ជា​ចូល​ទី​វង្គត់ ដើម្បី​បញ្ឆោត​នាង​សីតា​ឲ្យ​វិល​មក​ជួប​ព្រះ​រាម​វិញ។ ពេល​ដឹង​ដំណឹង​ថា​ព្រះ​រាម​ចូល​ទីវង្គត់ នាង​សីតា​ក៏​ត្រឡប់​មក​នគរ​វិញ ហើយ​បាន​យំ​ខ្សឹក​ខ្សួល​នៅ​ចំពោះ​[[កោដ្ឋ]]​ដាក់​ព្រះ​សពរបស់​ព្រះ​រាម​រហូត​ដល់​បាត់​បង់​ស្មារតី។ លុះ​បាន​លឺ​សំឡេង​យំ​ខ្សឹក​ខ្សួល​របស់នាង​សីតា ព្រះ​រាម​ក៏​ចេញ​ពី​កោដ្ឋ​មក​ត្រកង​បី​នាង​សីតា។ ក៏ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេល​នាង​សីតា​បាន​ដឹង​ថា​ព្រះ​រាម​មិន​ទាន់​ចូល​ទី​វង្គត់ នាង​ស្ទុះ​ចេញ​ពី​ព្រះរាម ហើយ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់ និង មើលងាយ​ព្រះរាម​ថាជា​មនុស្ស​បោក​ប្រាស់ និង មិន​គោរព​សច្ចភាព។ រួច​ហើយ​នាង​សីតា​ក៏​រត់​គេច​ចេញ​ពី​វាល[[​មេរុ​]]ដែល​គេ​ប្រារព្ធ​ពិធី​សព​​ក្លែង​ក្លាយ​របស់​ព្រះ​រាម​នោះ។ ព្រះ​រាម​បាន​បញ្ជា​ព្រះ​អនុជ​ និង ពល​សេនា តាម​ចាប់​នាង​សីតា​មក​វិញ តែ​មិន​បាន​សម្រេចដោយ​សារ​តែ​នាង​សីតា​បាន​នឹក​ដល់​នាង​គង្ហីង មក​ជួយការពារនាង។ [[នាងគង្ហីង]]​បាន​នាំ​នាង​សីតា​ទៅ[[​ឋាន​ភុជង្គនាគ]]​បាត់​ទៅ។ <ref name="Sutherland AOS">{{cite web|last=Sutherland|first=Sally J.|title=Sita and Draupadi, Aggressive Behavior and Female Role-Models in the Sanskrit Epics|url=http://sseas.berkeley.edu/sites/default/files/faculty/files/sita_and_draupadi.pdf|publisher=University of California, Berkeley|accessdate=1 August 2012|archive-date=13 ឧសភា 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513083122/http://sseas.berkeley.edu/sites/default/files/faculty/files/sita_and_draupadi.pdf|url-status=dead|archivedate=13 ឧសភា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513083122/http://sseas.berkeley.edu/sites/default/files/faculty/files/sita_and_draupadi.pdf}}</ref><ref name="Parmeshwaranand">{{cite book|author=Swami Parmeshwaranand|title=Encyclopaedic Dictionaries of Puranas|url=https://books.google.com/books?id=FdIkaccgneAC&pg=PA1210|accessdate=31 July 2012|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-226-3|pages=1210–1220|date=2001-01-01}}</ref> សម្គាល់៖ ឯកសារ​ខ្លះបាន​សរសេរ​ឈ្មោះ​ «នាងសីតា» ជា «នាងសិតា» តែ​ពាក្យ​ដែល​ត្រឹម​ត្រូវ​នោះគឺ «នាងសី​តា» ដោយ​សារ​តែ​វចនា​នុ​ក្រម​សម្តេច​សង្ឃ​រាជ​ជួន ណាត បាន​កំណត់​អត្ថន័យ​ច្បាស់​លាស់​ហើយ។<ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/78 78]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> [[ឯកសារ:Relief_on_Prambanan_-_Hanuman_meeting_Sita,_Pentas_Ramajana,_p33.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះនាង​សីតា - [[ហនុមាន ]] សិល្បៈ[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]].]] ==កំណត់== {{commons category|នាង​សីតា}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[​ព្រះ​រាម​]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[ព្រះលក្សណ៍]] *[[ព្រះ​សុត្រុត]] *[[ព្រះភិរុត]] *[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]] *[[អង្គទ]] *[[ក្រុងរាពណ៍]] *[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]] *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងកាមអគ្]] *[[នាគ]] *[[វត្តព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] *[[ហិណ្ឌូសាសនា]] {{Hindu deities and texts}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា]] r53b5y6s617pjjumpjpaga5v1hk2l5w ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ 0 37942 342138 342100 2026-10-19T17:27:27Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 342138 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២<br/> | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Ta_Som_(9720723534).jpg | caption = [[ប្រាសាទតាសោម|Ta Som temple]], ancient Angkor area. Reign of [[ជ័យវរ្ម័នទី៧|Jayavarman VII]], enlarged by Indravarman II, late 12th to 13th century AD. | reign = គ.ស ១២១៥–១២៤៣ | coronation = | full name = ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័នទេវរាជ | predecessor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | successor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | mother = ព្រះនាង[[ជ័យរាជទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ១២៤៣ | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយហិនយានបែបខ្មែរ]]និង[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Indravarman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១២៤៣) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១២១៥-១២៤៣)<ref> American Philosophical Society (1951) [https://books.google.com/books/about/The_Com%C3%A9die_Fran%C3%A7aise_1701_1774_Plays.html?id=S-yUfF8dmx8C The Comédie Française, 1701-1774: Plays, Actors, Spectators, Finances], Publisher: American Philosophical Society, Original from The Ohio State University p.295 </ref> ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១២១៥ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទឝ្រីឦន្ទ្រវម៌្មទេវរាជ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវ្ម័នទេវរាជ" ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលមានមាតាព្រះនាម ជ័យរាជទេវី ។ នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គចក្រភពអង្គរបានធ្លាក់ចុះអំណាចជាខ្លាំង និងបានបណ្ដាលឱ្យក្រុមកុលសម្ព័ន និង រដ្ឋចំនុះជាច្រើនបានងើបបះបោរប្រកាសឯករាជប្រទេសផ្ដាច់ទឹកដីចេញពីកម្ពុជា បន្ទាប់ពី ចក្រភព [[ម៉ុងហ្គោលី|ម៉ុងហ្គោល]] នៃ[[រាជវង្សយាន|រាជវង្សយ័ន]] (Yuan dynasty) បាតវាទីអាសុីភាគខាងត្បូង ជាមួយនិងកងទ័ពចន្លោះពី ៤៥០,០០០ (៤៥មុឺននាក់) ទៅ ៦០០,០០០ (៦០មុឺននាក់) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ដេច "[[ជេនហ្គិស ខាន់|ហ្សង់សុីខាន់]]" (Genghis Khan) ក្នុងឆ្នាំ ១២២០ នៃគ.សករាជ ។<ref> George Coedès (1975) [https://books.google.com/books/about/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia.html?id=iDyJBFTdiwoC The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translated by Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii p.424 [[ISBN]]: 082480368X, 9780824803681 </ref> == ការប្រកាសឯករាជចាម្ប៉ា == '''Champa Independence Declaration''' យោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹកនៅផានរាំង "[[ផាន់រាំង-ថាប់ចាម|Phan Rang]]" (C4/1220), តំបន់ញ៉ាត្រាង "[[ញ៉ាត្រាង|Nha Trang]]" (C30B4) បានព៌ណនាអំពីព្រឹត្តិការនៃការធ្វើចម្បាំងរវាងចក្រភពខ្មែរ និង អាណាចក្រចម្ប៉ា បានអូសបន្លាយអស់រយៈពេល ៣២ឆ្នាំ ក្រោយការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលជាស្ដេចសឹកចម្បាំងរបស់ [[ចក្រភពខ្មែរ]] បានធ្វើឱ្យអំណាចខ្មែរក្នុងតំបន់ធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ដែលជាបុត្រទ្រង់ ដូចនេះហើយប្រទេសចម្ប៉ា ដែលមានស្ដេចថ្មីគ្រប់គ្រងព្រះនាម "[[ព្រះបាទជ័យបរមេស្វរវរ្ម័នទី២|បរមស្វរៈវរ្ម័នទេវៈ]]" បានប្រកាសឯករាជ្យចម្ប៉ាក្នុងឆ្នាំ ១២២៦ នៃគ.សករាជ ។<ref> Andrew David Hardy, Mauro Cucarzi, Patrizia Zolese (2009) [https://books.google.com/books/about/Champa_and_the_Archaeology_of_M%E1%BB%B9_S%C6%A1n.html?id=fj8l8v_yP5oC Champa and the Archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam)], Contributor: École française d'Extrême-Orient, Publisher: National University of Singapore Press p.440 [[ISBN]]: 9971694514, 9789971694517 </ref> == ហរិបុញ្ជ័យ ផ្ដាច់ចេញពីចក្រភពខ្មែរ == '''Haripunjaya detached from the Khmer Empire''' អំឡុងពេលដែលកងទ័ព ម៉ុងហ្គោល វាទីអាសុីភាគខាងត្បូងនៅ "ណានចាវ" (Nanzhao) (Nan Chao) ការរត់គេចពីសង្គ្រាម និង ការប្រមូលផ្ដុំកុលសម្ព័ននៅ ហរិបុញ្ជ័យ ដែលជារដ្ឋចំនុះនៃ [[ចក្រភពខ្មែរ]] បានប្រកាសផ្ដាច់ខ្លួនចេញពីចក្រភពខ្មែរ ដោយមិនបញ្ជូនសួយសាអាករមកកាន់ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ទៀតនោះទេ ជាងនេះទៅទៀត ក្រុមកុលសម្ព័នទាំងនោះ បានបង្កើតរាជធានីធំរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា "ឈៀងម៉ៃ" (Chiang Mai) ក្នុងឆ្នាំ ១២២៩ នៃគ.សករាជ ។ ទោះជារដ្ឋថ្មីនេះលែងចំនុះឱ្យ ចក្រភពខ្មែរ ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនមានសញ្ញាណណាមួយ អំពីការប្រកាសឯករាជប្រទេសនោះទេ ត្បិតរដ្ឋចំនុះមួយនេះនៅមានការព្រួយបារម្ភខ្លាចចក្រភពខ្មែរលើកទ័ពទៅបង្ក្រាបផងដែរ ។<ref> D. J. M. Tate (1971) [https://www.worldcat.org/title/The-making-of-modern-South-East-Asia/oclc/221348 The Making of Modern South-East Asia: The European conquest], Publisher: Oxford University Press, Original from the University of Michigan p.618 [[ISBN]]: 0195803329, 9780195803327 </ref> == ការប្រកាសឯករាជសុខោទ័យ == '''Sukhothai Independence Declaration''' អំឡុងពេលដែលកងទ័ព ម៉ុងហ្គោល វាតទីអាសុីភាគខាងត្បូងយ៉ាងខ្លាំងខ្លា នាស.វទី១៣ ជនជាតិតៃ ដែលរស់នៅភាគខាងជើង [[ចក្រភពខ្មែរ]] បានធ្វើចំណាកស្រុក ពីការរត់គេចពីសង្គ្រាម បានប្រមូលផ្ដុំគ្នា មករស់នៅតាមដងទន្លេមេណាម (Menam River) ហើយប្រកាសរដ្ឋឯករាជ សុខោទ័យ (Sokhothai) ក្នុងឆ្នាំ ១២៣៨ នៃគ.សករាជ ក្រោមការដឹកនាំរបស់របស់ស្ដេច "ស្រីឥន្ទ្រទិត្យ" (Sri Inthrathit) ស្របពេលដែលព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ជាប់ធ្វើចម្បាំងនិងពួកចាម្ប៉ា ។<ref> Manomohan Ghosh (1968) [https://www.worldcat.org/title/A-history-of-Cambodia-from-the-earliest-time-to-the-end-of-the-French-Protectorate/oclc/179987 A history of Cambodia from the earliest time to the end of the French Protectorate], Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304 </ref> == ការប្រកាសឯករាជលប់បុរី == '''Lopburi Independence Declaration''' ការធ្លាក់ចុះនៅអំណាចយោធា របស់ចក្រភពខ្មែរ បានបន្តឱ្យក្រុមកុលសម្ព័នជាច្រើនបានធ្វើការប្រមូលផ្ដុំគ្នា បង្កើតរដ្ឋឯករាជជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងនោះជនជាតិមនបានប្រកាសរដ្ឋឯករាជរបស់ខ្លួន លប់បុរី (Lopburi) ក្នុងឆ្នាំ ១២៣៩ នៃគ.សករាជ ដើម្បីផ្ដាច់ចេញពីការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពខ្មែរ ដែលពីមុនជាដែនដី ល្វោបុរៈ (Lavopura) ដែលជារដ្ឋចំនុះ នៃចក្រភពខ្មែរ ក្រោយមករដ្ឋលប់បុរីនេះ ត្រូវបានពួកសៀម នៃអាណាចក្រសុខោទ័យ ចូលមកឈ្លានលេបយកទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១២៥៩ នៃគ.សករាជ ។<ref> Nicholas Tarling (1999) [https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Southeast_Asia.html?id=0b-6wpalR40C The Cambridge history of Southeast Asia], Publisher: Cambridge University Press, p.380 [[ISBN]]: 0521663695, 9780521663694 </ref> <ref> David L. Snellgrove (2000) [https://books.google.com/books/about/Asian_Commitment.html?id=nBtuAAAAMAAJ Asian Commitment: Travels and Studies in the Indian Sub-continent and South-East Asia], Publisher: Orchid Press, Original from the University of Michigan p.587 [[ISBN]]: 9748299317, 9789748299310 </ref> == ចក្រភពខ្មែរក្នុងរជ្ជកាល ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ == '''Khmer Empire during the reign of Indravarman II''' ចក្រភពខ្មែរបានស្គាល់ភាពចុះខ្សោយរបស់ខ្លួនជាលើកដំបូងក្នុងរជ្ជកាលស្ដេច ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ដែលបានទទួលយកនូវបរិបទថ្មីនៃពុទ្ធសាសនា ហិនយាន (Buddha Hinayana) នៃលទ្ធិថេរវាទ (Theravada) ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ តាមរយៈការបង្កើតនូវព្រះវិហារនិងចម្លាក់បដិមារព្រះពុទ្ធជាច្រើនសម្រាប់គាំទ្រដល់វិស័យសាសនាផងដែរ ដោយសារតែទំនោលចិត្តរបស់ទ្រង់គោរពប្រតិបត្តិនូវពុទ្ធសាសនាបានយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន ដូចនេះទ្រង់ប្រហែលជាបានបញ្ឈប់នូវចិត្តគំនិតក្នុងសកម្មភាពវាតទីពង្រីកទឹកដីជាបន្តទៀត ដោយបែបនេះហើយ ទើបមិនមានការពង្រឹងអំណាចយោធាក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គនោះទេ ការចុះខ្សោយនូវសមត្ថភាពយោធារបស់ចក្រភពអង្គរដែលឈរជើងយ៉ាងរឹងមាំអស់រយៈពេលជាង ៦០០ឆ្នាំ ក្នុងភូមិភាគអាសុីអាគ្នេយ៍នេះ ក៏ត្រូវបានមកដល់ទីនៃចុងបញ្ចប់របស់ខ្លួនផងដែរ ជាចុងក្រោយព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ បានយាងសោយទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១២៤៣ នៃគ.សករាជ មិនមានកំណត់ត្រាអំពីបុត្ររបស់ទ្រង់ក្នុងការឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គនោះទេ គេដឹងត្រឹមថាក្មួយរបស់ទ្រង់គឺ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] បានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គផងដែរ ។<ref> Adhir Chakravarti (1982) [https://books.google.com/books/about/Royal_Succession_in_Ancient_Cambodia.html?id=j-JBAAAAYAAJ Royal Succession in Ancient Cambodia], Publisher: Asiatic Society, Original from the University of Virginia p.119 </ref> <ref> MBN International (2007) [https://books.google.com/books/about/Who_s_Who_the_Most_Influential_People_in.html?id=5GK7AAAAIAAJ Who's Who, the Most Influential People in Cambodia], Publisher: MBN International in partnership with Promo-Khmer, Original from the University of California p.116 [[ISBN]]: 9995066009, 9789995066000 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១២៤៣)''}} {{Succession box|before= [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១២១៥–១២៤៣'''|after=[[ជ័យវរ្ម័នទី៨]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} 2kmcllhbccgupxaha9k2goac7p2a8ez 342140 342138 2026-10-19T19:58:28Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 342140 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២<br/> | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Ta_Som_(9720723534).jpg | caption = [[ប្រាសាទតាសោម|Ta Som temple]], ancient Angkor area. Reign of [[ជ័យវរ្ម័នទី៧|Jayavarman VII]], enlarged by Indravarman II, late 12th to 13th century AD. | reign = គ.ស ១២១៥–១២៤៣ | coronation = | full name = ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័នទេវរាជ | predecessor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | successor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ជយវម៌្មទី៧]] | mother = ព្រះនាង[[ជ័យរាជទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ១២៤៣ | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយហិនយានបែបខ្មែរ]]និង[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Indravarman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១២៤៣) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១២១៥-១២៤៣)<ref> American Philosophical Society (1951) [https://books.google.com/books/about/The_Com%C3%A9die_Fran%C3%A7aise_1701_1774_Plays.html?id=S-yUfF8dmx8C The Comédie Française, 1701-1774: Plays, Actors, Spectators, Finances], Publisher: American Philosophical Society, Original from The Ohio State University p.295 </ref> ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១២១៥ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទឝ្រីឦន្ទ្រវម៌្មទេវរាជ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវ្ម័នទេវរាជ" ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលមានមាតាព្រះនាម ជ័យរាជទេវី ។ នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គចក្រភពអង្គរបានធ្លាក់ចុះអំណាចជាខ្លាំង និងបានបណ្ដាលឱ្យក្រុមកុលសម្ព័ន និង រដ្ឋចំនុះជាច្រើនបានងើបបះបោរប្រកាសឯករាជប្រទេសផ្ដាច់ទឹកដីចេញពីកម្ពុជា បន្ទាប់ពី ចក្រភព [[ម៉ុងហ្គោលី|ម៉ុងហ្គោល]] នៃ[[រាជវង្សយាន|រាជវង្សយ័ន]] (Yuan dynasty) បាតវាទីអាសុីភាគខាងត្បូង ជាមួយនិងកងទ័ពចន្លោះពី ៤៥០,០០០ (៤៥មុឺននាក់) ទៅ ៦០០,០០០ (៦០មុឺននាក់) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ដេច "[[ជេនហ្គិស ខាន់|ហ្សង់សុីខាន់]]" (Genghis Khan) ក្នុងឆ្នាំ ១២២០ នៃគ.សករាជ ។<ref> George Coedès (1975) [https://books.google.com/books/about/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia.html?id=iDyJBFTdiwoC The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translated by Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii p.424 [[ISBN]]: 082480368X, 9780824803681 </ref> == ការប្រកាសឯករាជចាម្ប៉ា == '''Champa Independence Declaration''' យោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹកនៅផានរាំង "[[ផាន់រាំង-ថាប់ចាម|Phan Rang]]" (C4/1220), តំបន់ញ៉ាត្រាង "[[ញ៉ាត្រាង|Nha Trang]]" (C30B4) បានព៌ណនាអំពីព្រឹត្តិការនៃការធ្វើចម្បាំងរវាងចក្រភពខ្មែរ និង អាណាចក្រចម្ប៉ា បានអូសបន្លាយអស់រយៈពេល ៣២ឆ្នាំ ក្រោយការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលជាស្ដេចសឹកចម្បាំងរបស់ [[ចក្រភពខ្មែរ]] បានធ្វើឱ្យអំណាចខ្មែរក្នុងតំបន់ធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ដែលជាបុត្រទ្រង់ ដូចនេះហើយប្រទេសចម្ប៉ា ដែលមានស្ដេចថ្មីគ្រប់គ្រងព្រះនាម "[[ព្រះបាទជ័យបរមេស្វរវរ្ម័នទី២|បរមស្វរៈវរ្ម័នទេវៈ]]" បានប្រកាសឯករាជ្យចម្ប៉ាក្នុងឆ្នាំ ១២២៦ នៃគ.សករាជ ។<ref> Andrew David Hardy, Mauro Cucarzi, Patrizia Zolese (2009) [https://books.google.com/books/about/Champa_and_the_Archaeology_of_M%E1%BB%B9_S%C6%A1n.html?id=fj8l8v_yP5oC Champa and the Archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam)], Contributor: École française d'Extrême-Orient, Publisher: National University of Singapore Press p.440 [[ISBN]]: 9971694514, 9789971694517 </ref> == [[ហរិភុញ្ជ័យ|ហរិបុញ្ជ័យ]] ផ្ដាច់ចេញពីចក្រភពខ្មែរ == '''[[ហរិភុញ្ជ័យ|Haripunjaya]] detached from the Khmer Empire''' អំឡុងពេលដែលកងទ័ព ម៉ុងហ្គោល វាទីអាសុីភាគខាងត្បូងនៅ "[[នគរណានចូវ|ណានចាវ]]" ([[នគរណានចូវ|Nanzhao]]) ([[នគរណានចូវ|Nan Chao]]) ការរត់គេចពីសង្គ្រាម និង ការប្រមូលផ្ដុំកុលសម្ព័ននៅ [[ហរិភុញ្ជ័យ|ហរិបុញ្ជ័យ]] ដែលជារដ្ឋចំនុះនៃ [[ចក្រភពខ្មែរ]] បានប្រកាសផ្ដាច់ខ្លួនចេញពីចក្រភពខ្មែរ ដោយមិនបញ្ជូនសួយសាអាករមកកាន់ [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] ទៀតនោះទេ ជាងនេះទៅទៀត ក្រុមកុលសម្ព័នទាំងនោះ បានបង្កើតរាជធានីធំរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា "[[ខេត្តឈៀងម៉ៃ|ឈៀងម៉ៃ]]" (Chiang Mai) ក្នុងឆ្នាំ ១២២៩ នៃគ.សករាជ ។ ទោះជារដ្ឋថ្មីនេះលែងចំនុះឱ្យ ចក្រភពខ្មែរ ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនមានសញ្ញាណណាមួយ អំពីការប្រកាសឯករាជប្រទេសនោះទេ ត្បិតរដ្ឋចំនុះមួយនេះនៅមានការព្រួយបារម្ភខ្លាចចក្រភពខ្មែរលើកទ័ពទៅបង្ក្រាបផងដែរ ។<ref> D. J. M. Tate (1971) [https://www.worldcat.org/title/The-making-of-modern-South-East-Asia/oclc/221348 The Making of Modern South-East Asia: The European conquest], Publisher: Oxford University Press, Original from the University of Michigan p.618 [[ISBN]]: 0195803329, 9780195803327 </ref> == ការប្រកាសឯករាជ[[អាណាចក្រសុខោទ័យ|សុខោទ័យ]] == '''Sukhothai Independence Declaration''' អំឡុងពេលដែលកងទ័ព ម៉ុងហ្គោល វាតទីអាសុីភាគខាងត្បូងយ៉ាងខ្លាំងខ្លា នាស.វទី១៣ [[ជនជាតិតៃ|ជនជាតិតៃ]] ដែលរស់នៅភាគខាងជើង [[ចក្រភពខ្មែរ]] បានធ្វើចំណាកស្រុក ពីការរត់គេចពីសង្គ្រាម បានប្រមូលផ្ដុំគ្នា មករស់នៅតាមដងទន្លេមេណាម (Menam River) ហើយប្រកាសរដ្ឋឯករាជ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|សុខោទ័យ]] (Sokhothai) ក្នុងឆ្នាំ ១២៣៨ នៃគ.សករាជ ក្រោមការដឹកនាំរបស់របស់ស្ដេច "[[ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ|ស្រីឥន្ទ្រទិត្យ]]" (Sri Inthrathit) ស្របពេលដែលព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ជាប់ធ្វើចម្បាំងនិងពួក[[ចាម្ប៉ា|ចាម្ប៉ា]]។<ref> Manomohan Ghosh (1968) [https://www.worldcat.org/title/A-history-of-Cambodia-from-the-earliest-time-to-the-end-of-the-French-Protectorate/oclc/179987 A history of Cambodia from the earliest time to the end of the French Protectorate], Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304 </ref> == ការប្រកាសឯករាជ[[នគរលវោ|លប់បុរី]] == '''Lopburi Independence Declaration''' ការធ្លាក់ចុះនៅអំណាចយោធា របស់ចក្រភពខ្មែរ បានបន្តឱ្យក្រុមកុលសម្ព័នជាច្រើនបានធ្វើការប្រមូលផ្ដុំគ្នា បង្កើតរដ្ឋឯករាជជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងនោះ[[ជនជាតិមន|ជនជាតិមន]]បានប្រកាសរដ្ឋឯករាជរបស់ខ្លួន [[ខេត្តលពបុរី|លប់បុរី]] (Lopburi) ក្នុងឆ្នាំ ១២៣៩ នៃគ.សករាជ ដើម្បីផ្ដាច់ចេញពីការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពខ្មែរ ដែលពីមុនជាដែនដី [[នគរលវោ|ល្វោបុរៈ]] (Lavopura) ដែលជារដ្ឋចំនុះ នៃចក្រភពខ្មែរ ក្រោយមករដ្ឋ[[ខេត្តលពបុរី|លប់បុរី]]នេះ ត្រូវបានពួកសៀម នៃ[[ខេត្តសុខោទ័យ|អាណាចក្រសុខោទ័យ]] ចូលមកឈ្លានលេបយកទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១២៥៩ នៃគ.សករាជ ។<ref> Nicholas Tarling (1999) [https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Southeast_Asia.html?id=0b-6wpalR40C The Cambridge history of Southeast Asia], Publisher: Cambridge University Press, p.380 [[ISBN]]: 0521663695, 9780521663694 </ref> <ref> David L. Snellgrove (2000) [https://books.google.com/books/about/Asian_Commitment.html?id=nBtuAAAAMAAJ Asian Commitment: Travels and Studies in the Indian Sub-continent and South-East Asia], Publisher: Orchid Press, Original from the University of Michigan p.587 [[ISBN]]: 9748299317, 9789748299310 </ref> == ចក្រភពខ្មែរក្នុងរជ្ជកាល ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ == '''Khmer Empire during the reign of Indravarman II''' ចក្រភពខ្មែរបានស្គាល់ភាពចុះខ្សោយរបស់ខ្លួនជាលើកដំបូងក្នុងរជ្ជកាលស្ដេច ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ដែលបានទទួលយកនូវបរិបទថ្មីនៃ[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ពុទ្ធសាសនា]] [[ហីនយាន|ហិនយាន]] (Buddha Hinayana) នៃ[[ថេរវាទ|លទ្ធិថេរវាទ]] (Theravada) ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ តាមរយៈការបង្កើតនូវ[[វត្ត|ព្រះវិហារ]]និងចម្លាក់[[ព្រះពុទ្ធរូប|បដិមារព្រះពុទ្ធ]]ជាច្រើនសម្រាប់គាំទ្រដល់វិស័យសាសនាផងដែរ ដោយសារតែទំនោលចិត្តរបស់ទ្រង់គោរពប្រតិបត្តិនូវពុទ្ធសាសនាបានយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន ដូចនេះទ្រង់ប្រហែលជាបានបញ្ឈប់នូវចិត្តគំនិតក្នុងសកម្មភាពវាតទីពង្រីកទឹកដីជាបន្តទៀត ដោយបែបនេះហើយ ទើបមិនមានការពង្រឹងអំណាចយោធាក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គនោះទេ ការចុះខ្សោយនូវសមត្ថភាពយោធារបស់ចក្រភពអង្គរដែលឈរជើងយ៉ាងរឹងមាំអស់រយៈពេលជាង ៦០០ឆ្នាំ ក្នុងភូមិភាគអាសុីអាគ្នេយ៍នេះ ក៏ត្រូវបានមកដល់ទីនៃចុងបញ្ចប់របស់ខ្លួនផងដែរ ជាចុងក្រោយព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ បានយាងសោយទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១២៤៣ នៃគ.សករាជ មិនមានកំណត់ត្រាអំពីបុត្ររបស់ទ្រង់ក្នុងការឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គនោះទេ គេដឹងត្រឹមថាក្មួយរបស់ទ្រង់គឺ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] បានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គផងដែរ ។<ref> Adhir Chakravarti (1982) [https://books.google.com/books/about/Royal_Succession_in_Ancient_Cambodia.html?id=j-JBAAAAYAAJ Royal Succession in Ancient Cambodia], Publisher: Asiatic Society, Original from the University of Virginia p.119 </ref> <ref> MBN International (2007) [https://books.google.com/books/about/Who_s_Who_the_Most_Influential_People_in.html?id=5GK7AAAAIAAJ Who's Who, the Most Influential People in Cambodia], Publisher: MBN International in partnership with Promo-Khmer, Original from the University of California p.116 [[ISBN]]: 9995066009, 9789995066000 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១២៤៣)''}} {{Succession box|before= [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១២១៥–១២៤៣'''|after=[[ជ័យវរ្ម័នទី៨]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} sqee4vxbn6olg6pe2f83eiyol4l8p9m ហ្សក សឺដែស្ត 0 47118 342144 302809 2026-10-20T07:31:15Z ~2026-56378-92 53525 342144 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:George_Coedès.jpg|រូបភាពតូច| លោក ហ្សក សឺដែស]] លោក '''ហ្សក សឺដែស្ត''' (កើត ថ្ងៃទី ១០ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៨៨៦​ និង ស្លាប់ថ្ងៃទី ២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៩) លោកកជាអ្នកប្រាជ្ញបារាំងស ខាង [[បុរាណវិទ្យា]] និងប្រវត្តិសាស្ត្រ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ។ == ជីវប្រវត្តិ == លោក ហ្សក សឺដែស្ត កើតនៅ [[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]] ក្នុងគ្រួសារ ជនជាតិហុងគ្រី ដែលកាន់សាសនារ ជ្វីហ្វ ។ <ref>Alatas, Farid, et al. (2004)''Asia in Europe, Europe in Asia'' International Institute for Asian Studies, Institute of Southeast Asian Studies {{ISBN|981-230-206-9}}</ref> ពីមុន គ្រួសារគាតមានទីលំនៅក្នុងតំបន់ ស្ត្រាស់បួរ តាំងពីឆ្នាំ ១៧៤០ ។ បុព្វបុរស​របស់​គាត់​ធ្វើ​ការ​ឱ្យ​រតនាគារ។ ឪពុករបស់គាត់ធ្វើការជាធនាគារិកដែរ។ លោក សឺដែស្ត បានក្លាយជានាយក បណ្ណាល័យជាតិនៃប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៨ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩២៩ បានក្លាយជានាយក សាលាបារាំងចុងបូព៌ា‌ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៦ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ គាត់បានរៀបការជាមួយនាងយ៉ាវ។ បន្ទាប់មកគាត់បានរស់នៅក្នុង [[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]] រហូតដល់គាត់បានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ។ សមិទ្ធិផល​ផ្នែក​វិជ្ជា​ដ៏​អស្ចារ្យ​បំផុត​របស់​គាត់​គឺ​ស្នាដៃ​របស់គាត់​លើ​សិលាចារឹក [[សំស្ក្រឹត|​សំស្ក្រឹត]] និង ​អក្សរបូរាណខ្មែរ ​ពី [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|​ប្រទេស​កម្ពុជា]] ។ ស្នាដៃ ៨ ភាគរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើង ''សិលាចារឹកកម្ពុជា'' (១៩៣៧-១៩៦៦) មានការបោះពុម្ព និងការបកប្រែជាងមួយពាន់[[សិលាចារឹក]]ពីសម័យមុនអង្គរ និងអង្គរ។ បើតាមលោកហ្សក សឺដេសបានឱ្យដឹងថាប្រាសាទអង្គរវត្តគឺតំណាងឱ្យពិភពលោក។ ប្រាង្គកណ្តាលតំណាងឱ្យភ្នំព្រះសុមេរុដែលស្ថិតនៅកណ្តាលពិភពលោក។ ប្រាង្គទាំង៥ តំណាងឱ្យកំពូលភ្នំព្រះសុមេរុដែលជាជាយផែនដី និងគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទគឺ ជាសមុទ្រដែលព័ទ្ធជុំវិញ។<ref>[https://www.vayofm.com/news/detail/116597-756.html ថា ចាន់ធី, ប្រវត្តិប្រាសាទអង្គរវត្តដ៏អស្ចារ្យរបស់កម្ពុជា!, ''វាយោ,'' ថ្ងៃទី ១១ ខែ មេសា ឆ្នាំ ២០២២]</ref> លោក ហ្សក សឺដែស្ត បានរកឃើញឡើងវិញនូវអតីតរាជាណាចក្រ [[អាណាចក្រស្រីវិជ័យ]] ដែលមានឥទ្ធិពលលាតសន្ធឹងពី [[កោះស៊ូម៉ាត្រា]] រហូតដល់ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] និង [[កោះជ្វា|ជ្វា]] ។ សៀវភៅ​របស់គាត ពុំ​មែន​ជា​មគ្គុទ្ទេសក៍​ទេសចរណ៍​ទេ តែ​ជា​គំនិត​ផ្ដួច​ផ្ដើម​ឱ្យ​អ្នក​សិក្សា អ្នក​អាន​មាន​ចំណេះ​ដឹង​លើ​កេរដំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​រាជធានី​ខ្មែរ ពី​អតីតកាល។<ref>{{Cite web |url=http://krou.moeys.gov.kh/kh/article/item/1412-1412.html#.Yqf2yFtBwz0 |title=ការិយាល័យ​បច្ចេកវិទ្យា​ព័ត៌មាន​អប់រំ , ដើម្បី​យល់​កាន់​តែ​ច្បាស់​អំពី​អង្គរ, ''ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា អាសយដ្ឋាន'', ២៩ សីហា ២០១៦ |access-date=2022-06-14 |archivedate=2020-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128173204/http://krou.moeys.gov.kh/kh/article/item/1412-1412.html#.Yqf2yFtBwz0 |url-status=dead }}</ref> == ស្នាដៃ == * ''Textes d'auteurs grecs et latins relatifs à l'Extrême-Orient depuis le IV{{sup|e}} siècle av. J.-C. jusqu'au XIV{{sup|e}} siècle'', 1910 * ''Études cambodgiennes'', 1911–1956 * ''Le Royaume de Çrīvijaya'', 1918 * "Some Problems in the Ancient History of the Hinduized States of South-East Asia", ''Journal of Southeast Asian History'', Vol.5, No.2, pp.&nbsp;1–14 * "À propos de l'origine des chiffres arabes", ''Bulletin of the School of Oriental Studies, University of London'', Vol.6, No.2, pp.&nbsp;323–328 * "La Stèle de Ta-Prohm", ''Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient (BEFEO)'', Hanoi, VI, 1906, pp.&nbsp;44–81 * [http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1921/JSS_014_1b_Coedes_OriginsOfSukhodayaDynasty.pdf "The Origins of the Sukhodaya Dynasty"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020044526/http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1921/JSS_014_1b_Coedes_OriginsOfSukhodayaDynasty.pdf |date=2016-10-20 }}, ''Journal of the Siam Society'', Vol. 14.1, 1921 * ''Listes générales des inscriptions et des monuments du Champa et du Cambodge,'' Hanoi, Imprimerie d'Extrême-Orient, 1923 * ''The Vajiranana National Library of Siam'', Bangkok, Council of the National Library, 1924 * ''Documents sur l'histoire politique et religieuse du Laos occidental'', 1925 * "Une exposition de sculptures Khmères et Siamoises au Musée Cernuschi", ''Artibus Asiae'', Vol.1, No.3 (1926), pp.&nbsp;190–202 * "À propos de la chute du royaume de Çrīvijaya". ''Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië'', Deel 83, 2de/3de Afl. (1927), pp.&nbsp;459–472 * [http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1921/JSS_021_3b_C%C5%93d%C3%A8s_ExcavationsAtPongTuk.pdf "The excavations at Pong Tuk and their importance for the ancient history of Siam"]{{dead link|date=October 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Journal of the Siam Society'', Vol.21, part 3, Mar. 1928, pp.&nbsp;195–209 * "Études cambodgiennes: XXXI. Nouvelles notes sur tcheou ta-kouan", ''Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient (BEFEO)'', II, pp.&nbsp;148–151 * [https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1930_num_30_1_3169 "Les inscriptions malaises de Çrīvijaya"]. ''Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient'', 30 (1930), pp.&nbsp;29–80. * "Pa-sseu-wei", ''T'oung Pao'', Second Series, Vol. 30, No. 3/5 (1933), pp.&nbsp;224–230 * ''Un grand roi du Cambodge: Jayavarman VII,'' Phnom Penh, Editions de la Bibliothèque Royale, 1935 * "L'origine du cycle des douze animaux au Cambodge", ''T'oung Pao'', Second Series, Vol.31, Livr.3/5 (1935), pp.&nbsp;315–329 * ''Inscriptions du Cambodge'', Hanoi, Imp. d'Extreme-Orient, 1937–1966 * ''Pour mieux comprendre Angkor'', 1943 * ''Les stèles de Sdok Kok Thom, Phnom Sandak et Prah Vihar'', 1943–1946 * ''Histoire ancienne des États hindouisés d'Extrême-Orient'', Hanoi, Imprimerie d'Extrême-Orient, 1944 * "Fouilles en Cochinchine: Le Site de Go Oc Eo, Ancien Port du Royaume de Fou-nan", ''Artibus Asiae'', Vol.10, No.3 (1947), pp.&nbsp;193–199 * ''Les états hindouisés d'Indochine et d'Indonésie'', 1948 * "Un yantra recemment decouvert a Angkor", ''Journal asiatique'', Année 1952, p. [465]–477. * "Une Roue de la Loi avec inscription en Pāli provenant du Site de P'ră Păthŏm", ''Artibus Asiae'', Vol.19, No.3/4 (1956), pp.&nbsp;221–226 * "The Traibhūmikathā Buddhist Cosmology and Treaty on Ethics", ''East and West'', Vol.7, No.4 (January 1957), pp.&nbsp;349–352 * "Note sur une stèle indienne d'époque Pāla découverte a Ayudhyā (Siam)", ''Artibus Asiae'', Vol.22, No.1/2 (1959), pp.&nbsp;9–14 * "Les Môns de Dvāravatī", ''Artibus Asiae. Supplementum'', Vol.23, pp.&nbsp;112–116 * ''Les Peuples de la péninsule indochinoise'', 1962 * ''Découverte numismatique au Siam interessant le royaume de Dvaravati,'' Paris, Librairie C. Klincksieck, 1964. * ''L'avenir des etudes khmeres'', Saigon, Imprimerie nouvelle d'Extrême-Orient, 1965 * ''Angkor: an Introduction'' translated and edited by Emily Floyd Gardiner, photographs by George Bliss, Hong Kong, Oxford University Press, 1966 * ''The making of South East Asia'', translated by H. M. Wright, London, Routledge & Kegan Paul, 1966 * ''Catalogue des manuscrits en pali, laotien et siamois provenant de la Thailande'', Copenhague, Bibliothèque Royale, 1966 * ''The Indianized States of Southeast Asia'', edited by Walter F. Vella, translated by Susan Brown Cowing, Canberra, Australian National University Press, 1968 * —and Charles Archaimbault, ''Les trois mondes = Traibhumi Brah R'van'' Paris, École française d'Extrême-Orient 1973 * ''Sriwijaya: history, religion & language of an early Malay polity. Collected studies by George Cœdès and [[:en:Louis-Charles_Damais|Louis-Charles Damais]]'', Kuala Lumpur, MBRAS, 1992 * ''Finding Zero: A Mathematician's Odyssey to Uncover the Origins of Numbers,'' New York, Palgrave Macmillan, Aczel, Amir D., 2015 == ឯកសារយោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករុករកជនជាតិបារាំង]] ffi3bn0ttpqqb4iya26owxjq2ed2etk HTV2 - Vie Channel 0 47554 342131 337310 2026-10-19T12:52:10Z TNguyenCNO 52003 TNguyenCNO បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[HTV2]] ទៅ [[HTV2 - Vie Channel]]: ការបន្ថែមមុខងារ Vie Channel ដូចជាការបំបែកច្បាស់ឬការពង្រីកម៉ាក ដើម្បីបំបែកបណ្តាញរងជាក់លាក់ពីការប្រើប្រាស់ទូទៅ ឬកំណែ​មុនៗនៃឈ្មោះបណ្តាញ។ 337310 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = HTV2 - Vie Channel | logo = File:HTV2 - Vie Channel.png | picture_format = [[1080p]] ([[HDTV]]) [[16:9]] | network = [[ទូរទស្សន៍ទីក្រុងហូជីមិញ]] | owner = ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលទូរទស្សន៍ឌីជីថល និងទូរទស្សន៍ខ្សែកាប - [[ទូរទស្សន៍ទីក្រុងហូជីមិញ]] ស្ថានីយ៍ (2003 - ឥឡូវ​នេ) | headquarters = ប្រទេសវៀតណាម | launch_date = 1 តុលា 2003<ref>{{cite web|url=https://thethao.tuoitre.vn/tu-110-htv-phat-thu-nghiem-kenh-truyen-hinh-ky-thuat-so-the-thao-875025.htm|title=Từ 1-10, HTV phát thử nghiệm kênh truyền hình kỹ thuật số thể thao|date=19 កញ្ញា 2003}}</ref> | language = [[ភាសាវៀតណាម]] | area = ប្រទេសវៀតណាម, អាស៊ី | sister_channels = [[HTV1]], [[HTV2]], [[HTV3]], [[HTV4]], [[HTV5]], [[HTV7]] និង [[HTV9]] }} '''HTV2 - Vie Channel''' គឺជាប៉ុស្តិ៍កម្សាន្តទូទៅដែលផ្សាយដោយ[[ទូរទស្សន៍ទីក្រុងហូជីមិញ]] ដែលពីមុនជាប៉ុស្តិ៍កីឡាតាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ដោយសហការជាមួយ Vie Channel ។ == មើលច្រើនទៀត == 0zb89mv8o4b7j828a89wwg1twtaqyhb ជ័យវរ្ម័នទី៨ 0 48757 342141 337124 2026-10-19T20:28:33Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 342141 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ជ័យវរ្ម័នទី៨<br/>(ជយវម៌្មទី៨) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Leper_King_Terrace_AngkorThom1141.jpg | caption = The "[[លានស្តេចគំលង់|Leper King]]" Terrace is located just north of the Elephant Terrace. Many authors date both platform and statue to [[ជ័យវរ្ម័នទី៧|Jayavarman VII]], but Freeman and Jacques (pp.109-110) date the platform to Jayavarman VIII, and the statue to even later. | reign = គ.ស ១២៤៣-១២៩៥ | coronation = គ.ស ១២៤៣ | full name = ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ | predecessor = ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] | successor = ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] | spouse = ព្រះនាង[[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាទីរាជទេវី]] | issue = ព្រះនាង[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីឥន្ទ្រសុដា]] (បុត្រី) | royal house = | dynasty = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្ស​មហីធរបុរៈ (អំបូរខ្មែរលើ)]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ១២៩៥ | death_place = | date of burial = | place of burial = បរមស្វរៈបថ | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|ព្រះសិវៈនិយម]]) {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ជ័យវរ្ម័នទី៨''' ([[អង់គ្លេស]]: Jayavarman VIII) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១២៩៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១២៤៣-១២៩៥) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១២៤៣ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទធូលីជេង វ្រះកម្រតេងអញឝ្រីជយវម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ" នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ចក្រភពខ្មែរ បានផ្លាសប្ដូរនូវប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ ដោយទ្រង់បានលើក[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាព្រហ្មញ្ញ]]ឱ្យមានភាពខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងវិញ និងទ្រង់បានចេញបញ្ជារ ឱ្យពលសេនារបស់ទ្រង់ធ្វើការកោសលុប និង វាយកំទេចរាល់រូបចម្លាក់ខាង[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ពុទ្ធសាសនា]] ពាសពេញផ្ទៃប្រទេសផងដែរ ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ ទ្រង់មានជំនឿទៅលើ[[និកាយសៃវៈ|ព្រះសិវៈ]] ដូចនេះហើយ ទ្រង់បានធ្វើកំណែទម្រង់សាសនា យ៉ាងផុសផុលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយវាក៏ជាកត្តាមួយដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិទាំងមូល ធ្លាក់ចូលក្នុងភាពចលាចល នៃវិបិត្តសាសនាយ៉ាងធំដែលជាធាតុផ្សំបង្កើតបានជាសង្គ្រាមសាសនាផងដែរ ។<ref> Charles Higham (2004) [https://www.google.com.kh/books/edition/The_Civilization_of_Angkor/AKzqy2_RSq4C?hl=en The Civilization of Angkor], Publisher: University of California Press p.192 [[ISBN]]: 9780520242180, 0520242181 </ref> == [[រាជវង្សយាន|រាជវង្សយ័ន]] នៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល ឈ្លានពាន ចក្រភពខ្មែរ គ.ស ១២៦៨ == គ.សករាជ ១២៦៨ កងទ័ពម៉ុងហ្គោលប្រមាណជា ៣០០,០០០ (៣សែននាក់) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ របស់ស្ដេច "[[គូប៊ីឡៃ ខាន់|គូប៊ីឡៃខាន់]]" (Kublai Khan) បានបើកការឈ្លានពានមកលើចក្រភពខ្មែរ ភាគខាងជើង ការប្រកាសសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំមកលើចក្រភពខ្មែរ បានធ្វើឱ្យ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៨ បានប្រមូលផ្ដុំកងទ័ពដំរី ប្រមាណជា ១០០,០០០ (១សែនក្បាល) ដើម្បីទប់ទល់និងកងទ័ពដ៏ធំសំបើមរបស់ចក្រភពម៉ុងហ្គោល សង្គ្រាមនៃចក្រភពទាំងពីរ បានផ្ទុះឡើងនៅភាគខាងជើងចក្រភពខ្មែរ (បច្ចុប្បន្នជាភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ) ទោះជាចំនួនកងទ័ពរបស់ចក្រភពម៉ុងហ្គោលច្រើនពិតមែន ប៉ុន្តែកងទ័ពម៉ុងហ្គោល មិនអាចវាយកំចាត់ទ័ពដំរី ដ៏ខ្លាំងរបស់ចក្រភពខ្មែរនោះទេ ដូចនេះហើយ កងទ័ពម៉ុងហ្គោល បានសំរេចមិនឈ្លានពានចក្រភពខ្មែរបន្តទៀតនោះទេ ដោយគ្រាន់តែផ្ដល់សញ្ញវុធ កាំភ្លើងធំ ទៅកាន់ពួកសៀម [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|សុខោទ័យ]] ដើម្បីជួយបំបែកកម្លាំងទ័ពរបស់ចក្រភពខ្មែរប៉ុណោះ ទោះជាកងទ័ពម៉ុងហ្គោល មិនបន្តប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយកងទ័ពចក្រភពខ្មែរអំឡុងពេលនេះមែន តែមិនមានន័យថា ចក្រភពម៉ុងហ្គោល មិនឈ្លានពានចក្រភពខ្មែរក្នុងពេលខាងមុខទៀតនោះទេ ។ ការប្រមូលផ្ដុំហ្វូង[[គជសារ|ដំរី]]ដ៏ធំសំបើមរបស់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ បានបន្សល់ទុកដំរីជាច្រើននៅភាគខាងជើងចក្រភពខ្មែរ រហូតដល់ជនជាតិតៃឡាវ ដែលបានប្រកាសឯករាជ នៃ[[ឡានសាង|អាណាចក្រឡានឆាង]] ប្រែថាដំរីមួយលាន ដោយសារ ការបន្សល់ទុកនៅដំរីយ៉ាងច្រើន អំឡុងពេលដែលចក្រភពម៉ុងហ្គោល និង ចក្រភពខ្មែរ បានធ្វើសង្គ្រាមនិងគ្នាកន្លងមក ។<ref> George Coedès (1968) [https://www.google.com.kh/books/edition/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia/iDyJBFTdiwoC?hl=en The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translator: Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii Press p.403 [[ISBN]]: 9780824803681, 082480368X </ref> == ចម្បាំង[[ខេត្តព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]] == គ.សករាជ ១២៨៣ [[រាជវង្សយាន|រាជវង្សយ័ន]] នៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល បានបើកការឈ្លានពានមកលើចក្រភពខ្មែរជាលើកទី២ តាមមធ្យោបាយផ្លូវទឹក និង បានប្រើប្រាសសំពៅចម្បាំងតូចធំចំនួន ៥០០ គ្រឿង ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេទ័ព ឈ្មោះ "សុហ្គាទុ" (Sogatu) ដែលចូលមកឈ្លានពាន [[ខេត្តព្រៃនគរ|ក្រុងព្រៃនគរ]] ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង ឈៀងខាងកើតចក្រភពខ្មែរ ។ កងទ័ពនៃចក្រភពទាំងពីរបានប្រយុទ្ធគ្នា យ៉ាងប្ដូរផ្ដាច់ ដោយសារតែកងទ័ពម៉ុងហ្គោល មានសញ្ញវុធច្រើន ក៏ដូចជាមានកងកាំភ្លើងធំ ផងដែរ នៅទីបំផុតកងទ័ពម៉ុងហ្គោល បានមានប្រៀបមកលើកងទ័ពរបស់ចក្រភពខ្មែរ និង បានប្រមូលយកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងក្រុង បូករួមទាំងអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតទស្សនៈវិទ្យាមួយរូបរបស់កម្ពុជាផងដែរ មានឈ្មោះថា "ធ្មេញជ័យ" ទោះជាកងទ័ពម៉ុងហ្គោលមានប្រៀបមកលើកងទ័ពចក្រភពខ្មែរពិតមែន ប៉ុន្តែកងទ័ពម៉ុងហ្គោលនៅតែមិនអាចយកឈ្នះកងទ័ពចក្រភពខ្មែរនោះទេ នៅក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នានេះមេទ័ពធំម៉ុងហ្គោលពីរនាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនផងដែរ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងដោះដូរ ឈ្លើយសឹកត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៨ យល់ព្រមថ្វាយនូវសួយសាអាករ ទៅកាន់អធិរាជម៉ុងហ្គោល [[គូប៊ីឡៃ ខាន់|គូប៊ីឡៃខាន់]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ នៃគ.សករាជ បន្ទាប់ពីទ្រង់មើលឃើញថាទំហំនៃខាតបង់នៃសង្គ្រាមរវាងចក្រភពទាំងពីរមានចំនួនច្រើនជាអតិបរមា ។<ref> International Commission for a History of the Scientific and Cultural Development of Mankind (1963) [https://books.google.com/books/about/History_of_Mankind.html?id=AasECr-A_gAC History of Mankind: Cultural and Scientific Development, Volume 3, Part 1], Publisher: George Allen and Unwin, Original from the University of California p.91 [[ISBN]]: 0049002252, 9780049002258 </ref> == ការធ្វើររដ្ឋប្រហារ == '''Coup d'etat''' ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៥ នៃគ.សករាជ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ ត្រូវបាន កូនប្រសាររបស់ខ្លួន គឺព្រះបាទ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង ដោយយោងតាមកំណត់ត្រាលោក "[[ជីវ តាក្វាន់|ចូវតាក្វាន់]]" (Zhou Daguan) ដែលជាអង្គរាជទូតនៃ បេសកជន [[រាជវង្សយាន|នគរយ័ន]] (Yuan Dynasty) បានមកដល់ចក្រភពខ្មែរនៅអំឡុងខែសីហា ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ កំណត់ត្រារបស់លោក ចូវតាក្វាន់ គឺជាកំណត់ត្រាដ៏សំខាន់មួយ ដែលរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ នៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារ ដែលចេញពីរាជវង្សរបស់ទ្រង់ តាមរយៈ ព្រះរាជបុត្រីរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម "[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីឥន្ទ្រសុដា]]" ដែលបានលួច[[ព្រះខ័នរាជ្យ|ព្រះខ័នរាជ]] ដែលជាដាវអាជ្ញាសឹក របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]] យកទៅឱ្យស្វាមីរបស់ខ្លួន ដើម្បីបង្ហាញជានិមិត្តសញ្ញាត្រាបញ្ជារ ទៅលើកងទ័ព ដើម្បីបង្ខំឱ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ ដាក់រាជ ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋប្រហារនោះ ។<ref> H. R. Chakrabartty (1988) [https://books.google.com/books/about/Vietnam_Kampuchea_Laos_Bound_in_Comrades.html?id=PRxBAAAAMAAJ Vietnam, Kampuchea, Laos, Bound in Comradeship: A Panoramic Study of Indochina from Ancient to Modern Times, Volume 2], Publisher: Patriot Publishers, Original from the University of Michigan p.706 [[ISBN]]: 8170500486, 9788170500483 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១២៩៥)''}} {{Succession box|before= [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១២៤៣–១២៩៥'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហីធរបុរៈ]] {{Cambodia-royal-stub}} a53pfpqgwjj4nstd562b4g8m7yjl09d Taxonomy (biology) 0 53129 342128 329481 2026-10-19T12:08:32Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[វគ្គីករណ៍]] 342128 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[វគ្គីករណ៍]] nw0yzir9ap4ks72bvkfdliopna67cww ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ 0 54956 342136 342092 2026-10-19T16:42:26Z Nisetpdajsankha 5475 342136 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] ដែលពួកលោកបានដាក់បញ្ចូលមូលការណ៍មួយចំនួនសំរាប់ក្រឹត្យក្រមសិក្សាពាក់ព័ន្ធទៅនឹង[[ពន្ធុវិទ្យាបរិមាណ]]។ ជាប្រពៃណីទៅហើយ វាគឺជាក្បួនសិក្សាបែបគណិតសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់មួយ ដែលពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ធ្វើការក្ដោបជុំវិញការងារខាងផ្នែកទ្រឹស្ដី មន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារចុះផ្ទាល់ផងដែរ។ គំរូពន្ធុប្រជាវឌ្ឍន៍ ត្រូវបានប្រើប្រាស់សំរាប់ទាំងអនុមានស្ថិតិពីទិន្នន័យតំនលំដាប់ [[អា.ដេ.នុ.]] (ADN) និងសំរាប់ការបញ្ជាក់/រឺ ច្រានចោលសក្ខីភាពនៃទស្សនទាននេះ។ អ្វីដែលកំនត់ឱ្យពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រកាន់តែផ្ដោតលើភាតិពិម្ព(ផេនូទីប)ជាង កាន់តែថ្មីជាងដើម្បីធ្វើគំរូដល់ការវិវត្ត ដូចជាទ្រឹស្តីល្បែងល្បងវិវត្តន៍ និងថាមសាស្ត្រសំរបខ្លួនគឺជាការគូសបញ្ជាក់លើបាតុភូតពន្ធុនានាដូចជា[[លក្ខណៈលុប]] [[អភិស្ថាតិ]] ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ អសមតា(Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន មិថកម្ម(Mutation) និងសំនាត់ពន្ធុ រឺ ការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ bb0mz7q0kfynkmm4js8p5fwdnmhfvrl 342137 342136 2026-10-19T16:49:02Z Nisetpdajsankha 5475 342137 wikitext text/x-wiki '''ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍''' គឺផ្នែករងនៃ[[ពន្ធុវិទ្យា]]ដែលទាក់ទិនជាមួយនឹងសភាពផ្សេងៗគ្នានៃពន្ធុនៅក្នុង និងចំនោមប្រជាវឌ្ឍន៍ ហើយវាក៏ជាផ្នែកមួយនៃ[[ជីវវិទ្យាវិវត្តន៍|ជីវវិទ្យានៃការវិវត្ត]]ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយចំនួនក្នុងមែកធាង[[ជីវវិទ្យា]] ពិនិត្យមើលទៅលើបាតុភូតមួយចំនួនដូចជា [[ការសំរបខ្លួន]] [[ប្រភេទភវកម្ម]] (កំលាយប្រភេទ រឺ ការក្លាយប្រភេទ) និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាវឌ្ឍន៍។ ពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ គឺជាធាតុផ្សំដ៏រស់រវើកធ្វើឱ្យមាន[[ការផ្ទុះឡើង]]នូវគំនិត[[សំយោគទំនើប|សំយោគវិវត្តន៍សម័យទំនើប]]នេះ។ ស្ថាបនិកដំបូងៗនោះរួមមានលោក [[ស៊ូវ៉ល្ល រ៉ាយថ៍]], [[ចន បឺរដឹន ស៊ែនដឺសឹន ហ៊លដេន|ជេប៊ីអេស ហ៊លដេន]] និង [[រ៉នលដ៍ ភ្វីឝឺរ]] ដែលពួកលោកបានដាក់បញ្ចូលមូលការណ៍មួយចំនួនសំរាប់ក្រឹត្យក្រមសិក្សាពាក់ព័ន្ធទៅនឹង[[ពន្ធុវិទ្យាបរិមាណ]]។ ជាប្រពៃណីទៅហើយ វាគឺជាក្បួនសិក្សាបែបគណិតសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់មួយ ដែលពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ធ្វើការក្ដោបជុំវិញការងារខាងផ្នែកទ្រឹស្ដី មន្ទីរពិសោធន៍ និងការងារចុះផ្ទាល់ផងដែរ។ គំរូពន្ធុប្រជាវឌ្ឍន៍ ត្រូវបានប្រើប្រាស់សំរាប់ទាំងអនុមានស្ថិតិពីទិន្នន័យតំនលំដាប់ [[អា.ដេ.នុ.]] (ADN) និងសំរាប់ការបញ្ជាក់/រឺ ច្រានចោលសក្ខីភាពនៃទស្សនទាននេះ។ អ្វីដែលកំនត់ឱ្យពន្ធុវិទ្យាប្រជាវឌ្ឍន៍ខុសប្លែកពីវិធីសាស្ត្រកាន់តែផ្ដោតលើភាតិពិម្ព(ផេនូទីប)ជាង កាន់តែថ្មីជាងដើម្បីធ្វើគំរូដល់ការវិវត្ត ដូចជាទ្រឹស្តីល្បែងល្បងវិវត្តន៍ និងថាមសាស្ត្រសំរបខ្លួនគឺជាការគូសបញ្ជាក់លើបាតុភូតពន្ធុនានាដូចជា[[លក្ខណៈលុប]] [[អភិស្ថាតិ]] ភាពលេចធ្លោ (Dominance) អេពីស្តាស៊ីស (Epistasis) កម្រិតដែលការចម្រុះហ្សែន (Genetic recombination) បំបែកអតុល្យភាពតំណភ្ជាប់ ជំនាប់ អសមតា(Linkage disequilibrium) បាតុភូតចៃដន្យនៃការបម្លែងហ្សែន មិថកម្ម(Mutation) និងសំនាត់ពន្ធុ រឺ ការរសាត់ហ្សែន (Genetic drift) ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងទិន្នន័យហ្សែនសាស្ត្រប្រជាជន (Population genomics)។ qg7z9ryec7mb3waf2valvc9t26zaxu6 ធរណីន្រ្ទវរ្ម័ន 0 54972 342129 342070 2026-10-19T12:08:42Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)]] 342129 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)]] k3dkud1rkwwlas5vz67aoahmk5c5z5x ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី 0 54973 342130 342073 2026-10-19T12:08:52Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)]] 342130 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)]] k3dkud1rkwwlas5vz67aoahmk5c5z5x HTV2 0 54979 342132 2026-10-19T12:52:11Z TNguyenCNO 52003 TNguyenCNO បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[HTV2]] ទៅ [[HTV2 - Vie Channel]]: ការបន្ថែមមុខងារ Vie Channel ដូចជាការបំបែកច្បាស់ឬការពង្រីកម៉ាក ដើម្បីបំបែកបណ្តាញរងជាក់លាក់ពីការប្រើប្រាស់ទូទៅ ឬកំណែ​មុនៗនៃឈ្មោះបណ្តាញ។ 342132 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[HTV2 - Vie Channel]] dr7eo8gvx9mjgtzwsdz4b07csfy4dda ចាវ៉ាហាឡាល់ នេរុ 0 54980 342133 2026-10-19T14:18:50Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1379722527|Jawaharlal Nehru]]" 342133 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[បណ្ឌិត]] | name = ចាវ៉ាហាឡាល់ នេរុ | honorific_suffix = <!-- Bharat Ratna cannot be used as a suffix --> | image = <!-- Please do not change image without prior consensus on talk page --> Nehru in the Netherlands, 1957.jpg | caption = នេរុ នៅ [[ប្រទេសហូឡង់]] ឆ្នាំ ១៩៥៧ | office = <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] -->[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា]] | termstart = ១៥ សីហា ១៩៤៧ | termend = ១៧ មេសា ១៩៥២ | monarch = [[ចចទី៦]] {{nowrap|(តាំងពី ឆ្នាំ១៩៥០)}} | president = {{ubl|[[រ៉ាជេនដ្រា ប្រាសាដ]] (ពី ឆ្នាំ១៩៥០)|[[សាវើប៉ាលី រ៉ាដាក្រីស្នាន់]]}} | governor-general = {{ubl|[[Lord Mountbatten]]|[[ ស៊ី រ៉ាចាហ្គូផាឡាចារី]] {{awrap|(តាំងពី ឆ្នាំ១៩៥០)}}}} | deputy = [[Vallabhbhai Patel]] {{nowrap|(until 1950)}} | predecessor = ''ការិយាល័យត្រូវបានបង្កើតឡើង'<!-- hence no predecessor --> | successor = [[ហ្គុលហ្សារីឡាល់ ណាន់ដា]] (ស្ដីទី)<br /> [[ឡាល់ ពាហាឌូ សាសទ្រី]] | office2 = <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] -->[[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌា) | រដ្ឋមន្ត្រីសហភាពក្រសួងការបរទេស]] | termstart2 = ២ កញ្ញា ១៩៤៦ | termend2 = ២៧ ឧសភា ១៩៦៤ | primeminister2 = ''ខ្លួនឯង'' | predecessor2 = ''ការិយាល័យត្រូវបានបង្កើតឡើង'' | successor2 = [[ហ្គុលហ្សារីឡាល់ ណាន់ដា]] | term_end6 = ២ កញ្ញា ១៩៤៦ | birth_date = {{birth date|df=yes|1889|11|14}} | birth_place = [[ប្រាយ៉ាហ្គ្រាជ | អាឡាហាបាដ]], [[ខេត្តភាគពាយ័ព្យ]], [[ឥណ្ឌាអង់គ្លេស]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1964|05|27|1889|11|14}} | death_place = [[ញូវដេលី]], [[ឥណ្ឌា]] | resting_place = [[សាន្តិវ័ន]] | party = [[សមាជាតិឥណ្ឌា]] | spouse = {{marriage|[[កាម៉ាឡា កោល]]|1916|1936|end=died}} | children = [[Iអ៊ីនឌីរ៉ា គន្ធី]] | parents = {{ubl|[[ម៉ូទីឡាល់ នេរុ]]|[[ស្វារុប រ៉ានី នេរុ]]}} | education = {{ubl|[[Harrow School]]|[[Trinity College, Cambridge]]|[[Inner Temple]]}} | occupation = {{hlist|[[មេធាវី]]|[[អ្នកនយោបាយ]]}} | awards = [[#Awards and honours|See below]] | signature = Jawaharlal Nehru Signature.svg | vicepresident = សាវើប៉ាលី រ៉ាដាក្រីស្នាន់<br /> [[ហ្សាកៀ ហ៊ូសេន]] | order = <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] --> | order2 = <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] --> | order1 = <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] --> }} '''ចាវ៉ាហាឡាល់ នេរុ''' {{Efn|{{IPAc-en|dʒ|ə|ˈ|w|ɑː|h|ɚ|l|ɑː|l|_|ˈ|n|eɪ|r|u}} {{respell|jə|WAH|her|lahl|_|NAY|roo}} {{small|or}} {{IPAc-en|ˈ|n|ɛ|r|u}} {{respell|NERR|oo}},<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/nehru "Nehru"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''. 2020. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014207/http://dictionary.reference.com/browse/nehru|date=5 March 2016}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Nehru|access-date=10 November 2025}}</ref> {{langx|hi|जवाहरलाल नेहरू|Javāharlāl Nehrū}}; {{IPA|hi|dʒəˌʋaːɦəɾˈlaːl ˈneːɦɾuː|IPA|Hi-JawaharlalNehru.ogg}}}} (កើតថ្ងៃទី១៤&nbsp;ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៨៩ – ថ្ងៃទី២៧&nbsp;ឧសភា ១៩៦៤) គឺជា[[មេធាវី]]ឥណ្ឌា,[[ជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម]] ,[[មនុស្សធម៌និយមខាងលោកិយ|អ្នកមនុស្សធម៌និយមលោកិយ]] [[សង្គមប្រជាធិបតេយ្យ|អ្នកសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ]] និងជា [[រដ្ឋបុរស]] ដែលជាឥស្សរជនសំខាន់ម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ២០។ លោក នេរុ គឺជាមេដឹកនាំដ៏សំខាន់ម្នាក់នៃ [[ចលនាជាតិនិយមឥណ្ឌា]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ និង ១៩៤០។ ពេល​ដែល​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៧ លោក​បាន​បម្រើការ​ជា ​[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ​ដំបូង​របស់​ប្រទេស​នេះ ដោយ​កាន់​តំណែង​រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំ និង ២៨៦ ថ្ងៃ។ <ref>{{Cite web |title=PANDIT JAWAHARLAL NEHRU |url=https://www.inc.in/our-inspiration/pandit-jawaharlal-nehru |publisher=Indian National Congress}}</ref> លោក នេរុ បានលើកកម្ពស់ [[លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឥណ្ឌា|លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ]]សភា,[[លទ្ធិនិយមនៅឥណ្ឌា|លទ្ធិលោកិយនិយម]] និង [[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅឥណ្ឌា|វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា]] ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើខ្សែកោងរបស់ប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងនាមជាប្រទេសសម័យទំនើប។ នៅក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិ លោកបានដឹកនាំប្រទេសឥណ្ឌាឱ្យចៀសផុតពីប្លុកពីរនៃ [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ។ ជាអ្នកនិពន្ធដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ លោកបានសរសេរសៀវភៅដូចជា ''[[សំបុត្រពីឪពុកម្នាក់ផ្ញើជូនកូនស្រីរបស់គាត់|Letters from a Father to His Daughter]]'' (១៩២៩), ''[[ជីវប្រវត្តិ​របស់​លោក Nehru (Nehru)|An Autobiography]]'' (១៩៣៦) និង ''[[ការរកឃើញប្រទេសឥណ្ឌា|The Discovery of India]]'' (១៩៤៦) ដែលត្រូវបានអានជុំវិញពិភពលោក។ លោក ចាវ៉ាហាឡាល់ នេរុ ជាកូនប្រុសរបស់លោក [[ម៉ូទីឡាល់ នេរុ]] ដែលជាមេធាវីលេចធ្លោ និងជា[[ជាតិនិយមឥណ្ឌា]] លោកបានសិក្សានៅប្រទេសអង់គ្លេស នៅ [[សាលាហារ៉ូវ]] និង [[មហាវិទ្យាល័យទ្រីនីទី,ខេមប្រ៊ីជ]] ព្រមទាំងបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកច្បាប់នៅ [[អ៊ីនណឺរ ថេមផល]] ។ លោកបានក្លាយជា [[មេធាវី]] ត្រឡប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាវិញ បានចុះឈ្មោះចូលរៀននៅ [[តុលាការជាន់ខ្ពស់អាឡាហាបាដ]] ហើយបន្តិចម្តងៗបានចាប់ផ្តើមចាប់អារម្មណ៍លើនយោបាយជាតិ ដែលនៅទីបំផុតបានក្លាយជាមុខរបរពេញម៉ោង។ លោក​បាន​ចូលរួម​ជាមួយ [[សមាជជាតិឥណ្ឌា|សមាជ​ជាតិ​ឥណ្ឌា]] ហើយ​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​មេដឹកនាំ​នៃ​ក្រុម​ជឿនលឿន​ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩២០ ហើយ​នៅ​ទីបំផុត​នៃ​​សមាជ ដោយ​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ពី [[មហាត្មះគន្ធី|​មហាត្មៈ គន្ធី]] ដែល​ត្រូវ​តែងតាំង​លោក នេរុ ជា​អ្នក​ស្នង​តំណែង​នយោបាយ​របស់​លោក។ ក្នុងនាមជា [[ប្រធានសមាជជាតិ|ប្រធាសមាជជាតិ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៩ លោក នេរុ បានអំពាវនាវឱ្យមាន [[ពូណា ស្វារ៉ាច|ឯករាជ្យភាពពេញលេញ]] ពី [[អង់គ្លេសរាជ|ចក្រភពអង់គ្លេស]] ។ លោក នេរុ បានផ្សព្វផ្សាយគំនិតនៃ [[រដ្ឋខាងលោកិយ|រដ្ឋជាតិនិយមខាងលោកិយ]] នៅក្នុង [[ការបោះឆ្នោតខេត្តឥណ្ឌាឆ្នាំ១៩៣៧|ការបោះឆ្នោតខេត្តឆ្នាំ ១៩៣៧]] ដែលអនុញ្ញាតឱ្យសមាជជាតិ ឈ្នះការបោះឆ្នោត និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងខេត្តជាច្រើន។ {{Efn|... he told his colleagues that the provincial elections, scheduled for the following year in accordance with the 1935 Act, would be fought on a radical socio-economic programme, which he confidently expected to carry the country. ... It was with this radical programme that Nehru and his colleagues overwhelmed the Muslim League and other parties in the 1937 provincial elections; the League gained but a quarter of seats reserved for Muslims, while the rest went to Congress candidates. It seemed a spectacular demonstration of the power of a secular, socialist and internationalist Congress over any of the narrowly defined alternatives, including the Gandhian programme. All acknowledged the highly successful electoral attraction of Nehru.<ref name=stein-arnold-nehru-326-327>{{cite book |last=Stein |first=B. |author-link=Burton Stein |editor-last=Arnold |editor-first=D. |year=2010 |title=A History of India |edition=2nd |publisher=[[Wiley-Blackwell]] |place=Oxford |isbn=978-1-4051-9509-6 |pages = 326–327|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC}}</ref>}} នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ ក្រសួងសមាជជាតិបានលាលែងពីតំណែងដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការសម្រេចចិត្តរបស់អនុរាជ [[វិចទ័រ ហូប ម៉ាឃ្វីសទី ២ នៃលីនលីតហ្គោវ|លោក លីនលីតហ្គោវ]] ក្នុងការចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមដោយមិនបានពិគ្រោះជាមួយពួកគេ។ បន្ទាប់ពី [[ចាកចេញពីដំណោះស្រាយឥណ្ឌា|សេចក្តីសម្រេចចាកចេញពីឥណ្ឌា]] របស់ [[គណៈកម្មាធិការសមាជជាតិឥណ្ឌាទាំងមូល]] ចុះថ្ងៃទី ៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤២ មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃសភាត្រូវបានចាប់ដាក់គុក ហើយមួយរយៈ អង្គការនេះត្រូវបានបង្ក្រាប។ លោក នេរុ ដែលបានស្តាប់ដោយស្ទាក់ស្ទើរចំពោះការអំពាវនាវរបស់លោក ហ្គានហ៊ី សម្រាប់ឯករាជ្យភាពភ្លាមៗ ហើយផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់គាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងសង្គ្រាម របស់សម្ព័ន្ធមិត្ត ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] បានចេញពីការជាប់ពន្ធនាគារដ៏យូរ ទៅកាន់ទេសភាពនយោបាយដែលបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់លោក[[មូហាម៉ាត់ អាលី ជីនណា]] សម្ព័ន្ធ​មូស្លីម​បាន​គ្របដណ្ដប់​លើ​នយោបាយ​មូស្លីម​ក្នុង​ពេល​បណ្ដោះអាសន្ន។ នៅក្នុង [[ការបោះឆ្នោតថ្នាក់ខេត្តនៅឥណ្ឌា ឆ្នាំ ១៩៤៦|ការបោះឆ្នោតខេត្តឆ្នាំ ១៩៤៦]] សមាជជាតិ បានឈ្នះការបោះឆ្នោត ប៉ុន្តែគណបក្សសម្ព័ន្ធបានឈ្នះអាសនៈទាំងអស់ដែលបម្រុងទុកសម្រាប់អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ដែលអង់គ្លេសបានបកស្រាយថាជាអាណត្តិច្បាស់លាស់សម្រាប់ប្រទេសប៉ាគីស្ថានក្នុងទម្រង់ណាមួយ។ លោក នេរុ បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបណ្ដោះអាសន្ននៃប្រទេសឥណ្ឌានៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយសម្ព័ន្ធភាពបានចូលរួមជាមួយរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកដោយមានភាពស្ទាក់ស្ទើរខ្លះនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៤៦។ ពេល​ដែល ​[[ទិវាឯករាជ្យរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា|ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ]] ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៥ ខែ​សីហា ឆ្នាំ ១៩៤៧ លោក នេរុ បាន​ថ្លែង​សុន្ទរកថា​ដ៏​ល្បីល្បាញ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា " [[ការសម្រេចជោគវាសនាជាតិ]] "។ លោក​បាន​ស្បថ​ចូល​កាន់​តំណែង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រីនៃ[[ចក្រភពឥណ្ឌា|ចក្រភព​ឥណ្ឌា]] និង​បាន​លើក​ទង់ជាតិ​ឥណ្ឌា​នៅ​ឯ ​[[បន្ទាយក្រហម|បន្ទាយ​ក្រហម]] ​ក្នុង​ទីក្រុង​ដេលី។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៥០ នៅពេលដែលប្រទេសឥណ្ឌាបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋមួយនៅក្នុង [[សហធននៃប្រជាជាតិ|សហធនប្រជាជាតិ]] លោកនេរុ បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូងគេរបស់ [[ឥណ្ឌា|សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌា]] ។ លោកបានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីកែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយដ៏មហិច្ឆតាមួយ។ លោកនេរុ បានលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ [[ពហុបក្ស]] ។ ក្នុងកិច្ចការបរទេស លោកបានដឹកនាំការបង្កើត [[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]] ដែលជាក្រុមប្រជាជាតិមួយដែលមិនស្វែងរកសមាជិកភាពនៅក្នុងប្លុកមនោគមវិជ្ជាសំខាន់ពីរនៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនេរុ សមាជជាតិ បានគ្របដណ្ដប់លើនយោបាយថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់រដ្ឋ ហើយបានឈ្នះការបោះឆ្នោតនៅ [[ការបោះឆ្នោតសកលឥណ្ឌាឆ្នាំ ១៩៥១–៥២|ឆ្នាំ ១៩៥១]], [[ការបោះឆ្នោតសកលឥណ្ឌាឆ្នាំ ១៩៥៧|១៩៥៧]] និង [[ការបោះឆ្នោតសកលឥណ្ឌាឆ្នាំ ១៩៦២|១៩៦២]] ។ លោកបាន[[មរណភាព និងពិធីបុណ្យសពរដ្ឋរបស់លោក ចាវ៉ាហាឡាល នេរុ|ស្លាប់​ក្នុង​ការិយាល័យ]] ​ដោយសារ​គាំងបេះដូង​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៤។ ថ្ងៃកំណើតរបស់គាត់ត្រូវបានប្រារព្ធជា [[ទិវាកុមារ (ឥណ្ឌា)|ទិវាកុមារ]] នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ <ref>{{Cite web |date=14 November 2019 |title=Jawaharlal Nehru: Architect of modern India |url=https://www.hindustantimes.com/inspiring-lives/jawaharlal-nehru-architect-of-modern-india/story-Ch4DgrerxtY448l0yxulTO.html |website=Hindustan Times}}</ref> == ឯកសារយោង == q1eg91vimnf1fsj6i6hzy2jq4ur7ff4 កាបូន 0 54981 342134 2026-10-19T14:52:30Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1374826533|Carbon]]" 342134 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-element" |+ class="infobox-title" id="8" |<span class="nowrap">Carbon,&nbsp;<sub>6</sub>C</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|alt=A large chunk of black graphite and a small diamond on a white background|គ្មានស៊ុម]]<div class="infobox-caption">Graphite (left) and diamond (right), two allotropes of carbon</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Carbon |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Allotropy|Allotropes]] | class="infobox-data" |[[graphite]], [[diamond]] and more (see [[Allotropes of carbon]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Appearance | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * graphite: black, metallic-looking * diamond: clear </div> |- class="infobox-hiddenrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="text-align: left; color:inherit; background: transparent;" |Standard atomic weight <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">''A''<sub>r</sub>&#xB0;(C)</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" | | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * [<span class="nowrap">12.0096</span>,&nbsp;<span class="nowrap">12.0116</span>] * <span class="nowrap">12.011<span style="margin-left:0.225em;margin-right:0.225em;">±</span>0.002</span>&nbsp;(abridged) </div> |- style="display:none" | colspan="2" | |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Carbon in the [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី|periodic table]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="ib-element-periodic-table"> <div class="ib-element-periodic-table-pt-container"><templatestyles src="Periodic table (32 columns, micro)/styles.css" /> {| class="periodic-table-32-micro" |[[អ៊ីដ្រូសែន|<span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Hydrogen</span>]] | colspan="30" | |[[អេល្យូម|<span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Helium</span>]] |- |[[លីច្យូម|<span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Lithium</span>]] |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Beryllium</span></nowiki> | colspan="24" | |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Boron</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; border:1px solid var(--color-base,#202122); box-sizing: border-box;">Carbon</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Nitrogen</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Oxygen</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Fluorine</span></nowiki> |[[នេអុង|<span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Neon</span>]] |- |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Sodium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Magnesium</span></nowiki> | colspan="24" | |[[អាលុយមីញ៉ូម|<span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Aluminium</span>]] |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Silicon</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Phosphorus</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Sulfur</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Chlorine</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Argon</span></nowiki> |- |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Potassium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Calcium</span></nowiki> | colspan="14" | |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Scandium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Titanium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Vanadium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Chromium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Manganese</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Iron</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Cobalt</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Nickel</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Copper</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Zinc</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Gallium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Germanium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Arsenic</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Selenium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Bromine</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Krypton</span></nowiki> |- |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Rubidium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Strontium</span></nowiki> | class="periodic-table-32-micro-no-insert-cell-gt118" | | colspan="13" | |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Yttrium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Zirconium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Niobium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Molybdenum</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Technetium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Ruthenium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Rhodium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Palladium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Silver</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Cadmium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Indium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Tin</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Antimony</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Tellurium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Iodine</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Xenon</span></nowiki> |- |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Caesium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Barium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Lanthanum</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Cerium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Praseodymium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Neodymium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Promethium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Samarium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Europium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Gadolinium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Terbium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Dysprosium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Holmium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Erbium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Thulium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Ytterbium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Lutetium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Hafnium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Tantalum</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Tungsten</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Rhenium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Osmium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Iridium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Platinum</span></nowiki> |[[មាស|<span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Gold</span>]] |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Mercury (element)</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Thallium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Lead</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Bismuth</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Polonium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Astatine</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Radon</span></nowiki> |- |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Francium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#ff9999; ">Radium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Actinium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Thorium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Protactinium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Uranium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Neptunium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Plutonium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Americium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Curium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Berkelium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Californium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Einsteinium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Fermium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Mendelevium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#9bff99; ">Nobelium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Lawrencium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Rutherfordium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Dubnium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Seaborgium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Bohrium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Hassium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Meitnerium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Darmstadtium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Roentgenium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#99ccff; ">Copernicium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Nihonium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Flerovium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Moscovium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Livermorium</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Tennessine</span></nowiki> |<nowiki><span style="display:block;width:6px;height:8px;overflow:hidden;padding:0;color:transparent;background-color:#fdff8c; ">Oganesson</span></nowiki> |} </div> <div class="ib-element-periodic-table-symbol">–<br /><br />↑<br /><br /><strong>C</strong><br /><br />↓<br /><br />Si</div> <div class="ib-element-periodic-table-name nowrap">boron ← <strong>carbon</strong> → nitrogen</div> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">Atomic number <span style="font-weight:normal;">(<span style="padding-right:0.15em;">''Z''</span>)</span></span> | class="infobox-data" |6 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Group | class="infobox-data" |group<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>14 (carbon group) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Period | class="infobox-data" |period<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>2 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Block | class="infobox-data" |<span style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:6px; height:8px; border:1px solid black; background:#fdff8c; color:black;" title="color legend: p-block">&nbsp;</span> p-block |- ! class="infobox-label" scope="row" |Electron configuration | class="infobox-data" |&#x5B;[[អេល្យូម|He]]&#x5D; 2s<sup>2</sup> 2p<sup>2</sup> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Electrons per shell | class="infobox-data" |2, 4 |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Physical properties |- ! class="infobox-label" scope="row" |Phase <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">at&nbsp;<span title="STP: standard temperature and pressure: 0&nbsp;°C and 101.325&nbsp;kPa">STP</span></span> | class="infobox-data" |solid |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sublimation point | class="infobox-data" |3915&nbsp;K&#x20;&#x200B;(3642&nbsp;°C,&#x20;&#x200B;6588&nbsp;°F)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Density&#x20;<span style="font-weight:normal;">(near&nbsp;r.t.)</span> | class="infobox-data" |graphite: 2.266&nbsp;g/cm<sup>3</sup><ref name="Arblaster 2018" /> <br /><br />diamond: 3.515&nbsp;g/cm<sup>3</sup>&#x20; <br /><br />amorphous: 1.8–2.1&nbsp;g/cm<sup>3</sup>&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Triple point | class="infobox-data" |4600&nbsp;K,&#x20;&#x200B;10,800&nbsp;kPa&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Heat of fusion | class="infobox-data" |graphite: 117&nbsp;kJ/mol&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Molar heat capacity | class="infobox-data" |8.517&nbsp;J/(mol·K)&#x20;(graphite)<br /><br />6.155&nbsp;J/(mol·K)&#x20;(diamond) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Specific heat capacity | class="infobox-data" |709.1&nbsp;J/(kg·K)&#x20;(graphite) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Atomic properties |- ! class="infobox-label" scope="row" |Oxidation states | class="infobox-data" |common: <span style="font-size:112%;">−4, −3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4</span><br /><br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Electronegativity | class="infobox-data" |Pauling&nbsp;scale: 2.55&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ionization energies | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * 1st:&nbsp;1086.5&nbsp;kJ/mol&#x20; * 2nd:&nbsp;2352.6&nbsp;kJ/mol&#x20; * 3rd:&nbsp;4620.5&nbsp;kJ/mol&#x20; * (more)&#x20; </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Covalent radius | class="infobox-data" |sp<sup>3</sup>: 77 pm<br /><br />sp<sup>2</sup>: 73 pm<br /><br />sp: 69&nbsp;pm&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Van der Waals radius | class="infobox-data" |170&nbsp;pm&#x20; |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:6_(C_I)_NIST_ASD_emission_spectrum.png|alt=Color lines in a spectral range|កណ្តាល|គ្មានស៊ុម]]<strong>Spectral lines of carbon</strong> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Other properties |- ! class="infobox-label" scope="row" |Natural occurrence | class="infobox-data" |primordial |- ! class="infobox-label" scope="row" |Crystal structure | class="infobox-data" |graphite:&#x20;&#x200B;simple hexagonal&#x20;(hP4) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Lattice constants | class="infobox-data" |<div style="float:right;">[[File:Hexagonal.svg|alt=Simple hexagonal crystal structure for graphite:&#x20;carbon|class=notpageimage skin-invert|គ្មានស៊ុម]]</div>''a''&nbsp;=&nbsp;246.14&nbsp;pm<br /><br />''c''&nbsp;=&nbsp;670.94&nbsp;pm<br /><br />(at&nbsp;20&nbsp;°C) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Crystal structure | class="infobox-data" |diamond:&#x20;&#x200B;face-centered<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>diamond-cubic&#x20;(cF8) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Lattice constant | class="infobox-data" |<div style="float:right;">[[File:Diamond_cubic_crystal_structure.svg|alt=Diamond cubic crystal structure for diamond:&#x20;carbon|class=notpageimage skin-invert|គ្មានស៊ុម]]</div>''a''&nbsp;=&nbsp;356.707&nbsp;pm<br /><br />(at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Thermal expansion | class="infobox-data" |diamond: 0.8&nbsp;µm/(m⋅K)&#x20;(at&nbsp;25&nbsp;°C)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Thermal conductivity | class="infobox-data" |graphite: 119–165&nbsp;W/(m⋅K)&#x20;<br /><br />diamond: 900–2300&nbsp;W/(m⋅K)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Electrical resistivity | class="infobox-data" |graphite: 7.837&nbsp;µΩ⋅m&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Magnetic ordering | class="infobox-data" |diamagnetic&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Molar magnetic susceptibility | class="infobox-data" |diamond: <span class="nowrap">−5.9<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>−6</sup></span>&nbsp;cm<sup>3</sup>/mol |- ! class="infobox-label" scope="row" |Young's modulus | class="infobox-data" |diamond: 1050&nbsp;GPa<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Shear modulus | class="infobox-data" |diamond: 478&nbsp;GPa<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Bulk modulus | class="infobox-data" |diamond: 442&nbsp;GPa<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Speed of sound&#x20; <span style="font-weight:normal;">thin&nbsp;rod</span> | class="infobox-data" |diamond:&nbsp;18,350&nbsp;m/s&#x20;(at&nbsp;20&nbsp;°C)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Poisson ratio | class="infobox-data" |diamond: 0.1<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Mohs hardness | class="infobox-data" |graphite: 1&#x2013;2&#x20;<br /><br />diamond: 10&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |CAS Number | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * atomic carbon: 7440-44-0 * graphite: 7782-42-5 * diamond: 7782-40-3 </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |History |- ! class="infobox-label" scope="row" |Naming | class="infobox-data" |from the Latin ''carbo'' for coal and charcoal |- ! class="infobox-label" scope="row" |Discovery | class="infobox-data" |[[ប្រទេសអេសុីបបុរាណ|Egyptians]] and Sumerians<span class="nowrap">&#x20;(3750 BCE)</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Recognized as an element by | class="infobox-data" |Antoine Lavoisier (1789) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Isotopes of carbon<div style="float:right; padding-right: 0.2em;"><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox isotopes (meta)/styles.css"></templatestyles> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Isotopes/main/table/styles.css" /> {| class="isotopes-table wikitable" ! colspan="3" scope="colgroup" |Main isotopes ! colspan="2" scope="colgroup" |Decay |- class="isotopes-table-headers" ! scope="col" |<templatestyles src="Screen reader-only/styles.css" /><span class="sr-only">Isotope</span> ! scope="col" |abun<nowiki><span typeof="mw:Entity">­</span></nowiki>dance ! scope="col" |half-life <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">(''t''<sub>1/2</sub>)</span> ! scope="col" |mode ! scope="col" |pro<nowiki><span typeof="mw:Entity">­</span></nowiki>duct |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<sup>11</sup>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: center;" |synth | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |<span class="nowrap">20.34&nbsp;min</span> | style="text-align: left; vertical-align: top;" |<span style="float: left; font-size: 115%; padding: 0;">β<nowiki><sup>+</sup></nowiki></span> | style="text-align: right; vertical-align: middle;" |<nowiki><sup>11</sup></nowiki>B |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<nowiki><sup>12</sup></nowiki>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |98.9% | colspan="3" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: left;" |stable |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<nowiki><sup>13</sup></nowiki>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |1.06% | colspan="3" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: left;" |stable |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<nowiki><sup>14</sup></nowiki>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: center;" |trace | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |<span class="nowrap">5.70<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>3</sup>&nbsp;y</span> | style="text-align: left; vertical-align: top;" |<span style="float: left; font-size: 115%; padding: 0;">β<nowiki><sup>−</sup></nowiki></span> | style="text-align: right; vertical-align: middle;" |<nowiki><sup>14</sup></nowiki>N |} |- style="display:none" | colspan="2" | |- | colspan="2" class="infobox-below noprint" style="color:inherit; background:#fdff8c" |[[File:Symbol_category_class.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|class=noviewer|16x16ភីកសែល|Category]]&nbsp;Category: Carbon<br /><br /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles>&#x20;<nowiki>|</nowiki>&#x20;references |} '''កាបូន''' ( {{Etymology|la|{{wikt-lang|la|carbo}}|ធ្យូងថ្ម}} ) គឺជា [[ធាតុគីមី]] មួយ; វាមាន [[និមិត្តសញ្ញាគីមី|និមិត្តសញ្ញា]] '''C''' និង [[លេខអាតូម|លេខអាតូមិច]] ៦។ វា ​[[មិនមែនលោហៈ|មិនមែន​លោហធាតុ]] និងជា[[តេត្រាវ៉ាឡង់]] — មានន័យថា [[បរមាណូ|​អាតូម]] ​របស់​វា​អាច​បង្កើត [[សម្ព័ន្ធកូវ៉ាឡង់|​ចំណង​កូវ៉ាឡង់]] ​រហូតដល់​បួន ដោយសារតែ ​[[សែលវ៉ាឡង់ស៍|សំបក​វ៉ាឡង់]] ​របស់វា​បង្ហាញ​អេឡិចត្រុង​ចំនួន ៤។ វាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមទី 14 នៃ [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី|តារាងធាតុគីមី]] ។ <ref>{{Cite web |title=carbon {{!}} Facts, Uses, & Properties |url=https://www.britannica.com/science/carbon-chemical-element |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024183827/https://www.britannica.com/science/carbon-chemical-element |archive-date=2017-10-24 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> កាបូន​បង្កើត​បាន​ប្រហែល ០.០២៥ ភាគរយ​នៃ​សំបក​ផែនដី។ <ref>{{Cite web |date=22 February 2024 |title=carbon |url=https://www.britannica.com/science/carbon-chemical-element |website=Britannica encyclopedia}}</ref> [[អ៊ីសូតូបនៃកាបូន|អ៊ីសូតូប]] បីកើតឡើងដោយធម្មជាតិ <nowiki><sup about="#mwt112" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Sup&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./ទំព័រគំរូ:Sup&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;12&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwcw" typeof="mw:Transclusion">12</sup></nowiki> និង <nowiki><sup about="#mwt113" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Sup&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./ទំព័រគំរូ:Sup&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;13&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwdQ" typeof="mw:Transclusion">13</sup></nowiki> មានស្ថេរភាព ខណៈពេលដែល <nowiki><sup about="#mwt114" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Sup&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./ទំព័រគំរូ:Sup&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;14&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwdw" typeof="mw:Transclusion">14</sup></nowiki> គឺជា [[វិទ្យុសកម្មនុយក្លេដ]] ដែលរលួយជាមួយនឹង [[ពាក់កណ្តាលជីវិត|អាយុកាលពាក់កណ្តាល]] ៥,៧០០ ។&nbsp;ឆ្នាំ [ 13 ] កាបូនគឺជាធាតុមួយក្នុងចំណោម [[កាលប្បវត្តិនៃការរកឃើញធាតុគីមី#ការរកឃើញមុនសម័យទំនើប និងដើមសម័យទំនើប|ធាតុមួយចំនួនតូចដែលគេស្គាល់តាំងពីសម័យបុរាណ]] ។ <ref name="History of Carbon">{{Cite web |title=History of Carbon |url=http://www.caer.uky.edu/carbon/history/carbonhistory.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101085829/http://www.caer.uky.edu/carbon/history/carbonhistory.shtml |archive-date=2012-11-01 |access-date=2013-01-10}}</ref> កាបូនគឺជា [[ភាពសម្បូរបែបនៃធាតុនៅក្នុងសំបកផែនដី|ធាតុដែលមានច្រើនបំផុតទី ១៥ នៅក្នុងសំបកផែនដី]] និងជា[[ភាពសម្បូរបែបនៃធាតុគីមី|ធាតុដែលមានច្រើនបំផុតទីបួននៅក្នុងសកលលោកតាមម៉ាស់]] បន្ទាប់ពី [[អ៊ីដ្រូសែន]] [[អេល្យូម|អេលីយ៉ូម]] និង [[អុកស៊ីសែន]] ។ <ref>{{Cite web |last=Quira |first=Zeidan |date=2019-06-01 |title=For June and July, it's atomic Nos. 6 and 7 |url=https://www.asbmb.org/asbmb-today/science/060119/for-june-and-july-it-s-atomic-nos-6-and-7 |access-date=2025-08-30 |website=ASBMBTODAY}}</ref> ភាពសម្បូរបែបនៃកាបូន ភាពចម្រុះតែមួយគត់នៃ [[សមាសធាតុសរីរាង្គ]] និងសមត្ថភាពមិនធម្មតារបស់វាក្នុងការបង្កើត [[ប៉ូលីម៉ែរ|ប៉ូលីមែរ]] នៅសីតុណ្ហភាពដែលជួបប្រទះជាទូទៅនៅលើផែនដី អនុញ្ញាតឱ្យវាបម្រើជាធាតុរួមនៃ [[ជីវិតដែលមានមូលដ្ឋានលើកាបូន|ជីវិតដែលគេស្គាល់ទាំងអស់]] ។ វាគឺជាធាតុដែលមានច្រើនបំផុតទីពីរនៅក្នុងរាងកាយមនុស្សតាមម៉ាស់ (ប្រហែល ១៨.៥%) បន្ទាប់ពីអុកស៊ីសែន។ <ref>{{Cite book|title=Campbell Biology|date=31 October 2013|isbn=978-0-321-77565-8}}</ref> អាតូមនៃកាបូនអាចភ្ជាប់គ្នាតាមវិធីផ្សេងៗគ្នា ដែលបណ្តាលឱ្យមាន [[អាឡូត្រូបនៃកាបូន|អាឡូត្រូបផ្សេងៗគ្នានៃកាបូន]] ។ <ref>{{Cite web |last=Melanie M. |first=Cooper |last2=Michael W. |first2=Klymkowsky |date=5 November 2021 |title=Carbon: An Amazingly Allotropic Element |url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/CLUE%3A_Chemistry_Life_the_Universe_and_Everything/03%3A_Elements_Bonding_and_Physical_Properties/3.3%3A_Carbon%3A_An_Amazingly_Allotropic_Element |access-date=2025-08-30 |website=Michigan State University and UC Bolder}}</ref> [[អាឡូត្រូប]] ​ល្បី​ៗ​រួម​មាន [[ក្រាហ្វីត]] ,[[កាបូនអសមរូប|កាបូន​អសមរូប]],[[ពេជ្រ]] និង [[ហ្វូលលឺរីន|ហ្វូលលើរីន]] ។ [[លក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្ត]] នៃកាបូនមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងទម្រង់អាល់ឡូត្រូពិច។ ឧទាហរណ៍ ក្រាហ្វីតមាន [[ស្រអាប់|ពណ៌ស្រអាប់]] និងខ្មៅ ចំណែកឯពេជ្រមាន [[ភាពថ្លា (អុបទិក)|ភាពថ្លា]] ខ្ពស់។ ក្រាហ្វីន​មាន​ភាពទន់​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​បង្កើត​ជា​ឆ្នូតៗ​នៅលើ​ក្រដាស (ហេតុនេះ​ហើយ​បានជា​ឈ្មោះ​របស់​វា មក​ពី​កិរិយាសព្ទ​ក្រិក "γράφειν" ដែល​មានន័យថា "សរសេរ") ខណៈ​ដែល​ពេជ្រ​គឺជា​វត្ថុធាតុ​ដើម​ដែល​កើតឡើង​ដោយ​ធម្មជាតិ​ដែល​រឹង​បំផុត​ដែល​គេ​ស្គាល់។ ក្រាហ្វីត​ជា ​[[ចម្លងអគ្គិសនី|សារធាតុ​ចម្លង​អគ្គិសនី]] ​ល្អ ចំណែក​ពេជ្រ​មាន ​[[ចរន្តអគ្គិសនី|សារធាតុ​ចម្លង​អគ្គិសនី]] ​ទាប។ ក្រោមលក្ខខណ្ឌធម្មតា ពេជ្រ [[បំពង់ណាណូកាបូន]] និង [[ក្រាហ្វីន]] មាន [[ចរន្តកំដៅ]] ខ្ពស់បំផុតនៃវត្ថុធាតុដែលគេស្គាល់ទាំងអស់។ អាល់ឡូត្រូបកាបូនទាំងអស់គឺជាសារធាតុរឹងក្រោមលក្ខខណ្ឌធម្មតា ដោយក្រាហ្វីតជាទម្រង់ [[មានស្ថេរភាពខាងទែរម៉ូឌីណាមិក|ដែលមានស្ថេរភាពខាងទែរម៉ូឌីណា]] មិកបំផុតនៅសីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធស្តង់ដារ។ ពួកវាធន់នឹងសារធាតុគីមី ហើយត្រូវការសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ដើម្បីមានប្រតិកម្មសូម្បីតែជាមួយអុកស៊ីសែនក៏ដោយ។ [[ស្ថានភាពអុកស៊ីតកម្ម]] ទូទៅបំផុតនៃកាបូននៅក្នុង [[សមាសធាតុអសរីរាង្គ]] គឺ +4 ខណៈពេលដែល +2 ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង [[កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីត]] និងស្មុគស្មាញ[[លោហៈកាបូនីល|កាបូនីល]] [[លោហៈអន្តរកាល]] ។ ប្រភព​កាបូន​អសរីរាង្គ​ច្រើនជាងគេ​គឺ [[ថ្មកំបោរ]] [[ដូឡូមីត (រ៉ែ)|ដូឡូមីត]] និង ​[[កាបូនឌីអុកស៊ីត]] ប៉ុន្តែ​បរិមាណ​ច្រើន​កើតឡើង​នៅក្នុង​ស្រទាប់​សរីរាង្គ​នៃ ​[[ធ្យូងថ្ម]] [[ដីធ្យូងខ្មៅ]] [[ប្រេងកាត|ប្រេង]] និង ​[[មេតានក្លាត្រាត|ឧស្ម័ន​មេតាន​ក្លាត្រាត]] ។ កាបូនបង្កើតបានជា [[សមាសធាតុគីមី|សមាសធាតុ]] មួយចំនួនធំ ដោយមានប្រហែលពីររយលានត្រូវបានពិពណ៌នា និងដាក់លិបិក្រម។{{Citation needed|date=August 2026}} ហើយ​ចំនួន​នោះ​នៅ​តែ​ជា​ប្រភាគ​មួយ​នៃ​ចំនួន​សមាសធាតុ​ដែល​អាច​កើត​មាន​តាម​ទ្រឹស្តី​ក្រោម​លក្ខខណ្ឌ​ស្តង់ដារ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធាតុគីមី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] 5txbojypfgxsoun3nsgkhnjdoj1s1nb 342135 342134 2026-10-19T15:02:56Z Asa MILAI 50298 /* */ 342135 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-element" |+ class="infobox-title" id="8" |<span class="nowrap">Cាបូនarbon,&nbsp;<sub>6</sub>C</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|alt=A large chunk of black graphite and a small diamond on a white background|គ្មានស៊ុម]]<div class="infobox-caption">ក្រាហ្វីត (ឆ្វេង) និងពេជ្រ (ស្តាំ) ដែលជាអាឡូត្រូបពីរនៃកាបូន</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Carbon |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Allotropy|Allotropes]] | class="infobox-data" |[[graphite]], [[diamond]] and more (see [[Allotropes of carbon]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" |លេចឡើង | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * graphite: black, metallic-looking * diamond: clear </div> |- class="infobox-hiddenrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="text-align: left; color:inherit; background: transparent;" |ទម្ងន់អាតូមស្តង់ដារ<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">''A''<sub>r</sub>&#xB0;(C)</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" | | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * [<span class="nowrap">12.0096</span>,&nbsp;<span class="nowrap">12.0116</span>] * <span class="nowrap">12.011<span style="margin-left:0.225em;margin-right:0.225em;">±</span>0.002</span>&nbsp;(abridged) </div> |- style="display:none" | colspan="2" | |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |កាបូននៅក្នុង[[តារាងខួបនៃធាតុគីមី]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | |- ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">ចំនួនអាតូមិច <span style="font-weight:normal;">(<span style="padding-right:0.15em;">''Z''</span>)</span></span> | class="infobox-data" |6 |- ! class="infobox-label" scope="row" |ក្រុម | class="infobox-data" |group<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>14 (carbon group) |- ! class="infobox-label" scope="row" |សម័យកាល | class="infobox-data" |period<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>2 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Block | class="infobox-data" |<span style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:6px; height:8px; border:1px solid black; background:#fdff8c; color:black;" title="color legend: p-block">&nbsp;</span> p-block |- ! class="infobox-label" scope="row" |ការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធអេឡិចត្រុង | class="infobox-data" |&#x5B;[[អេល្យូម|He]]&#x5D; 2s<sup>2</sup> 2p<sup>2</sup> |- ! class="infobox-label" scope="row" |អេឡិចត្រុងក្នុងមួយសំបក | class="infobox-data" |2, 4 |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Physical properties |- ! class="infobox-label" scope="row" |Phase <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">at&nbsp;<span title="STP: standard temperature and pressure: 0&nbsp;°C and 101.325&nbsp;kPa">STP</span></span> | class="infobox-data" |solid |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sublimation point | class="infobox-data" |3915&nbsp;K&#x20;&#x200B;(3642&nbsp;°C,&#x20;&#x200B;6588&nbsp;°F)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |ដង់ស៊ីតេ&#x20;<span style="font-weight:normal;">(near&nbsp;r.t.)</span> | class="infobox-data" |graphite: 2.266&nbsp;g/cm<sup>3</sup><ref name="Arblaster 2018" /> <br /><br />diamond: 3.515&nbsp;g/cm<sup>3</sup>&#x20; <br /><br />amorphous: 1.8–2.1&nbsp;g/cm<sup>3</sup>&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Triple point | class="infobox-data" |4600&nbsp;K,&#x20;&#x200B;10,800&nbsp;kPa&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Heat of fusion | class="infobox-data" |graphite: 117&nbsp;kJ/mol&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Molar heat capacity | class="infobox-data" |8.517&nbsp;J/(mol·K)&#x20;(graphite)<br /><br />6.155&nbsp;J/(mol·K)&#x20;(diamond) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Specific heat capacity | class="infobox-data" |709.1&nbsp;J/(kg·K)&#x20;(graphite) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Atomic properties |- ! class="infobox-label" scope="row" |Oxidation states | class="infobox-data" |common: <span style="font-size:112%;">−4, −3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4</span><br /><br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Electronegativity | class="infobox-data" |Pauling&nbsp;scale: 2.55&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ionization energies | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * 1st:&nbsp;1086.5&nbsp;kJ/mol&#x20; * 2nd:&nbsp;2352.6&nbsp;kJ/mol&#x20; * 3rd:&nbsp;4620.5&nbsp;kJ/mol&#x20; * (more)&#x20; </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Covalent radius | class="infobox-data" |sp<sup>3</sup>: 77 pm<br /><br />sp<sup>2</sup>: 73 pm<br /><br />sp: 69&nbsp;pm&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Van der Waals radius | class="infobox-data" |170&nbsp;pm&#x20; |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:6_(C_I)_NIST_ASD_emission_spectrum.png|alt=Color lines in a spectral range|កណ្តាល|គ្មានស៊ុម]]<strong>Spectral lines of carbon</strong> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Other properties |- ! class="infobox-label" scope="row" |Natural occurrence | class="infobox-data" |primordial |- ! class="infobox-label" scope="row" |Crystal structure | class="infobox-data" |graphite:&#x20;&#x200B;simple hexagonal&#x20;(hP4) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Lattice constants | class="infobox-data" |<div style="float:right;">[[File:Hexagonal.svg|alt=Simple hexagonal crystal structure for graphite:&#x20;carbon|class=notpageimage skin-invert|គ្មានស៊ុម]]</div>''a''&nbsp;=&nbsp;246.14&nbsp;pm<br /><br />''c''&nbsp;=&nbsp;670.94&nbsp;pm<br /><br />(at&nbsp;20&nbsp;°C) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Crystal structure | class="infobox-data" |diamond:&#x20;&#x200B;face-centered<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>diamond-cubic&#x20;(cF8) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Lattice constant | class="infobox-data" |<div style="float:right;">[[File:Diamond_cubic_crystal_structure.svg|alt=Diamond cubic crystal structure for diamond:&#x20;carbon|class=notpageimage skin-invert|គ្មានស៊ុម]]</div>''a''&nbsp;=&nbsp;356.707&nbsp;pm<br /><br />(at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Thermal expansion | class="infobox-data" |diamond: 0.8&nbsp;µm/(m⋅K)&#x20;(at&nbsp;25&nbsp;°C)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Thermal conductivity | class="infobox-data" |graphite: 119–165&nbsp;W/(m⋅K)&#x20;<br /><br />diamond: 900–2300&nbsp;W/(m⋅K)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Electrical resistivity | class="infobox-data" |graphite: 7.837&nbsp;µΩ⋅m&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Magnetic ordering | class="infobox-data" |diamagnetic&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Molar magnetic susceptibility | class="infobox-data" |diamond: <span class="nowrap">−5.9<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>−6</sup></span>&nbsp;cm<sup>3</sup>/mol |- ! class="infobox-label" scope="row" |Young's modulus | class="infobox-data" |diamond: 1050&nbsp;GPa<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Shear modulus | class="infobox-data" |diamond: 478&nbsp;GPa<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Bulk modulus | class="infobox-data" |diamond: 442&nbsp;GPa<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Speed of sound&#x20; <span style="font-weight:normal;">thin&nbsp;rod</span> | class="infobox-data" |diamond:&nbsp;18,350&nbsp;m/s&#x20;(at&nbsp;20&nbsp;°C)&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Poisson ratio | class="infobox-data" |diamond: 0.1<ref name="ioffe" />&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Mohs hardness | class="infobox-data" |graphite: 1&#x2013;2&#x20;<br /><br />diamond: 10&#x20; |- ! class="infobox-label" scope="row" |CAS Number | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * atomic carbon: 7440-44-0 * graphite: 7782-42-5 * diamond: 7782-40-3 </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |History |- ! class="infobox-label" scope="row" |Naming | class="infobox-data" |from the Latin ''carbo'' for coal and charcoal |- ! class="infobox-label" scope="row" |Discovery | class="infobox-data" |[[ប្រទេសអេសុីបបុរាណ|Egyptians]] and Sumerians<span class="nowrap">&#x20;(3750 BCE)</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Recognized as an element by | class="infobox-data" |Antoine Lavoisier (1789) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color:inherit; background:#fdff8c" |Isotopes of carbon<div style="float:right; padding-right: 0.2em;"><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox isotopes (meta)/styles.css"></templatestyles> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Isotopes/main/table/styles.css" /> {| class="isotopes-table wikitable" ! colspan="3" scope="colgroup" |Main isotopes ! colspan="2" scope="colgroup" |Decay |- class="isotopes-table-headers" ! scope="col" |<templatestyles src="Screen reader-only/styles.css" /><span class="sr-only">Isotope</span> ! scope="col" |abun<nowiki><span typeof="mw:Entity">­</span></nowiki>dance ! scope="col" |half-life <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">(''t''<sub>1/2</sub>)</span> ! scope="col" |mode ! scope="col" |pro<nowiki><span typeof="mw:Entity">­</span></nowiki>duct |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<sup>11</sup>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: center;" |synth | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |<span class="nowrap">20.34&nbsp;min</span> | style="text-align: left; vertical-align: top;" |<span style="float: left; font-size: 115%; padding: 0;">β<nowiki><sup>+</sup></nowiki></span> | style="text-align: right; vertical-align: middle;" |<nowiki><sup>11</sup></nowiki>B |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<nowiki><sup>12</sup></nowiki>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |98.9% | colspan="3" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: left;" |stable |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<nowiki><sup>13</sup></nowiki>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |1.06% | colspan="3" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: left;" |stable |- ! rowspan="1" style="vertical-align: top;" |<nowiki><sup>14</sup></nowiki>C | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: center;" |trace | colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: right;" |<span class="nowrap">5.70<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>3</sup>&nbsp;y</span> | style="text-align: left; vertical-align: top;" |<span style="float: left; font-size: 115%; padding: 0;">β<nowiki><sup>−</sup></nowiki></span> | style="text-align: right; vertical-align: middle;" |<nowiki><sup>14</sup></nowiki>N |} |- style="display:none" | colspan="2" | |- | colspan="2" class="infobox-below noprint" style="color:inherit; background:#fdff8c" |[[File:Symbol_category_class.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|class=noviewer|16x16ភីកសែល|Category]]&nbsp;Category: Carbon<br /><br /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles>&#x20;<nowiki>|</nowiki>&#x20;references |} '''កាបូន''' ( {{Etymology|la|{{wikt-lang|la|carbo}}|ធ្យូងថ្ម}} ) គឺជា [[ធាតុគីមី]] មួយ; វាមាន [[និមិត្តសញ្ញាគីមី|និមិត្តសញ្ញា]] '''C''' និង [[លេខអាតូម|លេខអាតូមិច]] ៦។ វា ​[[មិនមែនលោហៈ|មិនមែន​លោហធាតុ]] និងជា[[តេត្រាវ៉ាឡង់]] — មានន័យថា [[បរមាណូ|​អាតូម]] ​របស់​វា​អាច​បង្កើត [[សម្ព័ន្ធកូវ៉ាឡង់|​ចំណង​កូវ៉ាឡង់]] ​រហូតដល់​បួន ដោយសារតែ ​[[សែលវ៉ាឡង់ស៍|សំបក​វ៉ាឡង់]] ​របស់វា​បង្ហាញ​អេឡិចត្រុង​ចំនួន ៤។ វាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមទី 14 នៃ [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី|តារាងធាតុគីមី]] ។ <ref>{{Cite web |title=carbon {{!}} Facts, Uses, & Properties |url=https://www.britannica.com/science/carbon-chemical-element |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024183827/https://www.britannica.com/science/carbon-chemical-element |archive-date=2017-10-24 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> កាបូន​បង្កើត​បាន​ប្រហែល ០.០២៥ ភាគរយ​នៃ​សំបក​ផែនដី។ <ref>{{Cite web |date=22 February 2024 |title=carbon |url=https://www.britannica.com/science/carbon-chemical-element |website=Britannica encyclopedia}}</ref> អ៊ីសូតូបចំនួនបីកើតឡើងដោយធម្មជាតិ ដែល <sup>12</sup>C និង <sup>13</sup>C មានស្ថេរភាព ខណៈពេលដែល <sup>14</sup>C គឺជាសារធាតុវិទ្យុសកម្ម ដែលរលួយជាមួយនឹង[[ពាក់កណ្ដាលជីវិត|អាយុកាលពាក់កណ្តាល]] ៥,៧០០ ឆ្នាំ។ ។&nbsp;កាបូនគឺជាធាតុមួយក្នុងចំណោម [[កាលប្បវត្តិនៃការរកឃើញធាតុគីមី#ការរកឃើញមុនសម័យទំនើប និងដើមសម័យទំនើប|ធាតុមួយចំនួនតូចដែលគេស្គាល់តាំងពីសម័យបុរាណ]] ។ <ref name="History of Carbon">{{Cite web |title=History of Carbon |url=http://www.caer.uky.edu/carbon/history/carbonhistory.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101085829/http://www.caer.uky.edu/carbon/history/carbonhistory.shtml |archive-date=2012-11-01 |access-date=2013-01-10}}</ref> កាបូនគឺជា [[ភាពសម្បូរបែបនៃធាតុនៅក្នុងសំបកផែនដី|ធាតុដែលមានច្រើនបំផុតទី ១៥ នៅក្នុងសំបកផែនដី]] និងជា[[ភាពសម្បូរបែបនៃធាតុគីមី|ធាតុដែលមានច្រើនបំផុតទីបួននៅក្នុងសកលលោកតាមម៉ាស់]] បន្ទាប់ពី [[អ៊ីដ្រូសែន]] [[អេល្យូម|អេលីយ៉ូម]] និង [[អុកស៊ីសែន]] ។ <ref>{{Cite web |last=Quira |first=Zeidan |date=2019-06-01 |title=For June and July, it's atomic Nos. 6 and 7 |url=https://www.asbmb.org/asbmb-today/science/060119/for-june-and-july-it-s-atomic-nos-6-and-7 |access-date=2025-08-30 |website=ASBMBTODAY}}</ref> ភាពសម្បូរបែបនៃកាបូន ភាពចម្រុះតែមួយគត់នៃ [[សមាសធាតុសរីរាង្គ]] និងសមត្ថភាពមិនធម្មតារបស់វាក្នុងការបង្កើត [[ប៉ូលីម៉ែរ|ប៉ូលីមែរ]] នៅសីតុណ្ហភាពដែលជួបប្រទះជាទូទៅនៅលើផែនដី អនុញ្ញាតឱ្យវាបម្រើជាធាតុរួមនៃ [[ជីវិតដែលមានមូលដ្ឋានលើកាបូន|ជីវិតដែលគេស្គាល់ទាំងអស់]] ។ វាគឺជាធាតុដែលមានច្រើនបំផុតទីពីរនៅក្នុងរាងកាយមនុស្សតាមម៉ាស់ (ប្រហែល ១៨.៥%) បន្ទាប់ពីអុកស៊ីសែន។ <ref>{{Cite book|title=Campbell Biology|date=31 October 2013|isbn=978-0-321-77565-8}}</ref> អាតូមនៃកាបូនអាចភ្ជាប់គ្នាតាមវិធីផ្សេងៗគ្នា ដែលបណ្តាលឱ្យមាន [[អាឡូត្រូបនៃកាបូន|អាឡូត្រូបផ្សេងៗគ្នានៃកាបូន]] ។ <ref>{{Cite web |last=Melanie M. |first=Cooper |last2=Michael W. |first2=Klymkowsky |date=5 November 2021 |title=Carbon: An Amazingly Allotropic Element |url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/CLUE%3A_Chemistry_Life_the_Universe_and_Everything/03%3A_Elements_Bonding_and_Physical_Properties/3.3%3A_Carbon%3A_An_Amazingly_Allotropic_Element |access-date=2025-08-30 |website=Michigan State University and UC Bolder}}</ref> [[អាឡូត្រូប]] ​ល្បី​ៗ​រួម​មាន [[ក្រាហ្វីត]] ,[[កាបូនអសមរូប|កាបូន​អសមរូប]],[[ពេជ្រ]] និង [[ហ្វូលលឺរីន|ហ្វូលលើរីន]] ។ [[លក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្ត]] នៃកាបូនមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងទម្រង់អាល់ឡូត្រូពិច។ ឧទាហរណ៍ ក្រាហ្វីតមាន [[ស្រអាប់|ពណ៌ស្រអាប់]] និងខ្មៅ ចំណែកឯពេជ្រមាន [[ភាពថ្លា (អុបទិក)|ភាពថ្លា]] ខ្ពស់។ ក្រាហ្វីន​មាន​ភាពទន់​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​បង្កើត​ជា​ឆ្នូតៗ​នៅលើ​ក្រដាស (ហេតុនេះ​ហើយ​បានជា​ឈ្មោះ​របស់​វា មក​ពី​កិរិយាសព្ទ​ក្រិក "γράφειν" ដែល​មានន័យថា "សរសេរ") ខណៈ​ដែល​ពេជ្រ​គឺជា​វត្ថុធាតុ​ដើម​ដែល​កើតឡើង​ដោយ​ធម្មជាតិ​ដែល​រឹង​បំផុត​ដែល​គេ​ស្គាល់។ ក្រាហ្វីត​ជា ​[[ចម្លងអគ្គិសនី|សារធាតុ​ចម្លង​អគ្គិសនី]] ​ល្អ ចំណែក​ពេជ្រ​មាន ​[[ចរន្តអគ្គិសនី|សារធាតុ​ចម្លង​អគ្គិសនី]] ​ទាប។ ក្រោមលក្ខខណ្ឌធម្មតា ពេជ្រ [[បំពង់ណាណូកាបូន]] និង [[ក្រាហ្វីន]] មាន [[ចរន្តកំដៅ]] ខ្ពស់បំផុតនៃវត្ថុធាតុដែលគេស្គាល់ទាំងអស់។ អាល់ឡូត្រូបកាបូនទាំងអស់គឺជាសារធាតុរឹងក្រោមលក្ខខណ្ឌធម្មតា ដោយក្រាហ្វីតជាទម្រង់ [[មានស្ថេរភាពខាងទែរម៉ូឌីណាមិក|ដែលមានស្ថេរភាពខាងទែរម៉ូឌីណា]] មិកបំផុតនៅសីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធស្តង់ដារ។ ពួកវាធន់នឹងសារធាតុគីមី ហើយត្រូវការសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ដើម្បីមានប្រតិកម្មសូម្បីតែជាមួយអុកស៊ីសែនក៏ដោយ។ [[ស្ថានភាពអុកស៊ីតកម្ម]] ទូទៅបំផុតនៃកាបូននៅក្នុង [[សមាសធាតុអសរីរាង្គ]] គឺ +4 ខណៈពេលដែល +2 ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង [[កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីត]] និងស្មុគស្មាញ[[លោហៈកាបូនីល|កាបូនីល]] [[លោហៈអន្តរកាល]] ។ ប្រភព​កាបូន​អសរីរាង្គ​ច្រើនជាងគេ​គឺ [[ថ្មកំបោរ]] [[ដូឡូមីត (រ៉ែ)|ដូឡូមីត]] និង ​[[កាបូនឌីអុកស៊ីត]] ប៉ុន្តែ​បរិមាណ​ច្រើន​កើតឡើង​នៅក្នុង​ស្រទាប់​សរីរាង្គ​នៃ ​[[ធ្យូងថ្ម]] [[ដីធ្យូងខ្មៅ]] [[ប្រេងកាត|ប្រេង]] និង ​[[មេតានក្លាត្រាត|ឧស្ម័ន​មេតាន​ក្លាត្រាត]] ។ កាបូនបង្កើតបានជា [[សមាសធាតុគីមី|សមាសធាតុ]] មួយចំនួនធំ ដោយមានប្រហែលពីររយលានត្រូវបានពិពណ៌នា និងដាក់លិបិក្រម។{{Citation needed|date=August 2026}} ហើយ​ចំនួន​នោះ​នៅ​តែ​ជា​ប្រភាគ​មួយ​នៃ​ចំនួន​សមាសធាតុ​ដែល​អាច​កើត​មាន​តាម​ទ្រឹស្តី​ក្រោម​លក្ខខណ្ឌ​ស្តង់ដារ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធាតុគីមី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] 2vhwh4s70yag9kuewvjwv847vf9gnxj លី ជេម្យ៉ុង 0 54982 342142 2026-10-20T03:53:18Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1380783341|Lee Jae Myung]]" 342142 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = <!-- Do not put "His Excellency" or similar titles here, per [[MOS:HONORIFIC]] --> | name = លី ជេម្យ៉ុង <!--Do not add the native_name parameter; redundant with Infobox Korean name below, see [[MOS:KO-INFOBOX]] -->| image = President Lee Jae Myung 20260306.jpg <!--Do not change the image without consensus on talk page first--> | caption = លោកឆ្នាំ២០២៦ | office = ប្រធានាធិបតីទី ១៤ នៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង | primeminister = {{ubl | [[លី ជូ-ហូ]] (ស្ដីទី) | [[គីម មីន-សក]] | [[ហាន់ សុង-សុក]] }} | termstart = ៤ មិថុនា ២០២៥ | termend = ១ កក្កដា ២០១០ | predecessor = {{ubl | [[យូន សកយ៉ល]] | [[ហាន់ ដាកស៊ូ]] (ស្ដីទី) | [[ឆយ សាង-មុក]] (ស្ដីទី) | ហាន់ ដាកស៊ូ (ស្ដីទី) | លី ជូ-ហូ (ស្ដីទី) }} | successor = | office1 = [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (កូរ៉េខាងត្បូង ឆ្នាំ២០១៥)#មេដឹកនាំ|មេដឹកនាំគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ]] | termstart1 = ២៨ សីហា ២០២២ | termend1 = ៩ មេសា ២០២៥{{efn|Suspended from 24 June to 18 August 2024 when Lee stepped down to run for re-election as leader. Park Chan-dae served as acting leader during this period.}} | predecessor1 = {{ubl | [[សង់ យ៉ូង-ហ្គីល]] | [[យុន ហូ-ជុង]], [[ផាក ជី ហ្យុន]] (ERC) | [[ប៉ាក ហុងគឺន]] (បណ្ដោះអាសន្ន) | [[វូ សាង-ហូ]] (បណ្ដោះអាសន្ន) | លី ជេម៉្យុង (ខ្លួនឯង) | [[ប៉ាក ចាន-ដេ]] (ស្ដីទី) }} | successor1 = {{ubl | ប៉ាក ចាន-ដេ (ស្ដីទី) | លី ជេម្យ៉ុង (ខ្លួនគាត់) | ប៉ាក ចាន-ដេ (ស្ដីទី) | [[គីម ប្យ៉ុង-គី]] (ស្ដីទី) | [[ចុង ជុង-រេ]] }} | office2 = សមាជិក​នៃ[[រដ្ឋសភា (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋសភា]] សម្រាប់ [[អ៊ីនឆុន]] [[ក្យេយ៉ាង B]] | termstart2 = ២ មិថុនា ២០២២ | termend2 = ៤ មិថុនា ២០២៥ | predecessor2 = [[សង់ យ៉ូង-ហ្គីល]] | successor2 = គីម ណាំ-ជុន | term_end6 = 1 July 2018 | otherparty = {{ubl | [[Uri Party|Uri]] (2005–2007) | [[Grand Unified Democratic New Party|GUDNP]] (2007–2008) | [[Democratic Party (South Korea, 2008)|UDP]] (2008) | [[Democratic Party (South Korea, 2008)|Democratic]] (2008–2011) | [[Democratic Party (South Korea, 2013)|DUP]] (2011–2013) | [[Democratic Party (South Korea, 2013)|Democratic]] (2013–2014) | [[Democratic Party (South Korea, 2015)|NPAD]] (2014–2015) }} | birth_date = {{circa|{{birth date and age|df=y|1963|12|8}}}}{{efn|name="birthdate"}} | birth_place = [[អាន់ដុង]],ខេត្តក្យេសាំងខាងជើង, កូរ៉េខាងត្បូង | death_date = | party = [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (កូរ៉េខាងត្បូង ឆ្នាំ២០១៥)|ប្រជាធិបតេយ្យ]] (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៥) | spouse = {{marriage|[[គីម ហ៊ាក្យុង]]|1991}} | children = ២ | education = {{ubl | [[Chung-Ang University]] ([[Bachelor of Laws|LLB]]) | [[Gachon University]] ([[Master of Public Administration|MPA]]) }} | occupation = {{អ្នកនយោបាយ|មេធាវី}} | signature = 이재명 서명.svg | website = }} '''លី ជេម្យ៉ុង''' {{Efn|He uses "Lee Jae Myung" on his passport.<ref name="name romanization">{{cite news |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-06-26/national/politics/Lee-Jae-Myungs-disappearing-hyphen-captures-long-quirky-history-of-romanizing-Korean-names/2338864 |title=Lee Jae Myung's disappearing hyphen captures long, quirky history of romanizing Korean names |last=Seo |first=Ji-eun |date=26 June 2025 |newspaper=[[Korea JoongAng Daily]] |access-date=12 July 2025 |archive-date=27 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627123841/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-06-26/national/politics/Lee-Jae-Myungs-disappearing-hyphen-captures-long-quirky-history-of-romanizing-Korean-names/2338864 |url-status=live}}</ref> His name was previously widely rendered by foreign media as '''''Lee Jae-myung''''', but upon taking office as president, he requested that organizations use his legal spelling to promote consistency.<ref>{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/southkorea/20250618/korea-times-notice-on-spelling-of-presidents-name|title=Korea Times notice on spelling of president's name|last=Rahn|first=Kim|date=18 June 2025|access-date=22 June 2025|website=The Korea Times|archive-date=22 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622054703/https://www.koreatimes.co.kr/southkorea/20250618/korea-times-notice-on-spelling-of-presidents-name|url-status=live}}</ref><ref name="name romanization" />}} ( [[ភាសាកូរ៉េ|កូរ៉េ]] : 이재명 , កើតថ្ងៃទី ៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៦៣ ) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាមេធាវីកូរ៉េខាងត្បូង ដែលបានបម្រើការជា[[ប្រធានាធិបតីនៃកូរ៉េខាងត្បូង|ប្រធានាធិបតី]]ទី ១៤ នៃកូរ៉េខាងត្បូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៥។ ក្នុងនាម​ជាសមាជិក​នៃ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ]] (DPK) លោកធ្លាប់ជាមេដឹកនាំគណបក្ស ខណៈពេលកំពុងបម្រើការជាសមាជិក[[រដ្ឋសភាកូរ៉េខាងត្បូង|រដ្ឋសភា]] សម្រាប់[[ស្រុកអ៊ីនឆន់ (កូរ៉េខាងត្បូង)|ស្រុកអ៊ីនឆុន]] [[មណ្ឌលគ្យេយ៉ាង B]] ពីឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ ២០២៥។ លោកធ្លាប់បានបម្រើការជា[[ខេត្តក្យុងគី|អភិបាលខេត្តក្យុងគី]] ពីឆ្នាំ ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ ២០២១ និងជា[[អភិបាលក្រុងសុងណាំ]] ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ឆ្នាំ ២០១៨។ កើតក្នុងគ្រួសារក្រីក្រមួយក្នុង ទីរួមខេត្ត[[អាន់ដុង]] ជំនួសឱ្យការចូលរៀននៅវិទ្យាល័យ លោកបានចាប់ផ្តើមធ្វើការនៅរោងចក្រ[[សុងណាំ]] តាំងពីក្មេង។ នៅទីនោះ គ្រោះថ្នាក់មួយបានធ្វើឱ្យគាត់ពិការ។ លោក​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​សមមូល​វិទ្យាល័យ និង​វិទ្យាល័យ ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ពី ​[[សាកលវិទ្យាល័យ ឆុង-អាន|សាកលវិទ្យាល័យ ឆុង-អាង]] ដោយ​ទទួល​បាន​សញ្ញាបត្រ​ច្បាប់​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៨៦។ ក្នុងនាមជាមេធាវី[[សិទ្ធិមនុស្ស]] និង [[ច្បាប់ការងារ|ការងារ]] លោក បានធ្វើការជាមួយ [[មិនប៉្យាន់|អង្គការមិនប្យ៉ាន់]] ដើម្បីរៀបចំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីតស៊ូមតិឱ្យបើកមន្ទីរពេទ្យថ្មីមួយនៅ សុងណាំ។ លោក បានចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយនៅឆ្នាំ ២០០៥ ហើយបានឈរឈ្មោះក្នុងការបោះឆ្នោតជាច្រើនលើកច្រើនសារដោយមិនទទួលបានជោគជ័យ។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជាអភិបាលក្រុងសុងណាំ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ និងត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០១៤។ នៅ ឆ្នាំ ២០១៧ លោកបានស្វែងរកការតែងតាំងជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតីរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ ប៉ុន្តែបានចាញ់លោក [[មូន ជែអ៊ីន]] ។ លោកបានលាលែងពីតំណែងជាអភិបាលក្រុងសុងណាំ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ដើម្បីឈរឈ្មោះជាអភិបាលខេត្តក្យុងគី បានឈ្នះការប្រណាំងនោះ ហើយបានបម្រើការរហូតដល់ឆ្នាំ ២០២១។ នៅ ឆ្នាំ ២០២២ លោកបានឈ្នះការតែងតាំងប្រធានាធិបតីរបស់គណបក្សរបស់លោក ហើយបានចាញ់ការបោះឆ្នោតទូទៅយ៉ាងប្រផិតប្រផើយទៅលោក [[យូន សកយ៉ល]] មកពី [[គណបក្សអំណាចប្រជាជន (កូរ៉េខាងត្បូង)|គណបក្សអំណាចប្រជាជន]] (PPP) ។ លោក បានរួចផុតពី [[ការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតលោក លី ជេម្យ៉ុង|ការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាត]] មួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៤។ កាលពីខែវិច្ឆិកា លោកត្រូវបានផ្តន្ទាទោសក្រោមច្បាប់បោះឆ្នោតផ្លូវការសាធារណៈ ពីបទបដិសេធមិនពិតអំពីទំនាក់ទំនងជាមួយលោក គីម មូន-គី អតីតនាយកប្រតិបត្តិក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្មអភិវឌ្ឍន៍សុងណាំ (Seongnam Development Corporation) ក្នុងអំឡុងពេលយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០២២ របស់លោក។ ក្នុងអំឡុងពេល [[វិបត្តិច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅកូរ៉េខាងត្បូង ឆ្នាំ ២០២៤|វិបត្តិច្បាប់អាជ្ញាសឹកឆ្នាំ ២០២៤]] ដែលបង្កឡើងដោយប្រធានាធិបតី យូន សកយ៉ល លោកបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ បន្ទាប់ពីបានឡើងលើរបងអគាររដ្ឋសភា ហើយ [[ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់|បានផ្សាយផ្ទាល់]] ព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ លោក​បាន​ជួយ​ដឹកនាំ ​[[ការចោទប្រកាន់លោក យូន សកយ៉ល|ការ​ចោទប្រកាន់​លោក យូន សកយ៉ល]] ដែល​នាំ​ឱ្យ ​[[តុលាការធម្មនុញ្ញកូរ៉េ|តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ​កូរ៉េ]] ​ដក​លោកយូន ចេញពី​តំណែង។ បន្ទាប់ពីការដកតំណែងលោក យូន លោកបានចាប់ផ្តើមការឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតីលើកទីបីនៅឆ្នាំ ២០២៥ បានឈ្នះការតែងតាំងរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ និងបានផ្តួលបេក្ខជនគណបក្សអំណាចប្រជាជន លោក[[គីម មូន-ស៊ូ]] ក្នុង [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី]] ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text]] njkereiam2scs7fdt0xzbdhq25zlini ឌ្រូប៉ាឌី មឺរមូ 0 54983 342143 2026-10-20T06:07:52Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1380592476|Droupadi Murmu]]" 342143 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ឌ្រូប៉ាឌី មឺរមូ | office = [[ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌា]] | termstart = ២៥ កក្កដា ២០២២ | termend = | primeminister = [[ណារិនដ្រា ម៉ូឌី]] | vicepresident = [[វិនកៃយ៉ា ណៃឌូ]]{{br}}[[ចាគឌីប ដាន់ខា]]{{br}}[[ស៊ី. ភី. រ៉ាដាគ្រីសណាន់]] | predecessor = [[រ៉ាម ណាត កូវីន]] | office1 = [[អភិបាលរដ្ឋចារខាន់]] | termstart1 = ១៨ ឧសភា ២០១៥ | termend1 = ១៥ កក្កដា ២០២១ | 1blankname1 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីរដ្ឋចារខាន់ | នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] | 1namedata1 = [[រ៉ាហ្គូបារ ដាស]]{{br}}[[ហេម៉ាន់ សូរេន]] | predecessor1 = [[សៃយេដ អាម៉េដ (អ្នកនយោបាយ) | សៃយេដ អាម៉េដ]] | successor1 = [[រ៉ាមេស បៃស៍]] {{collapsed infobox section begin |last=yes |មុខតំណែងនៅ [[រដ្ឋអូឌីសា]] | titlestyle = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder | embed = yes | office2 = [[រដ្ឋាភិបាលរដ្ឋអូឌីសា | អភិបាលរដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋអូឌីសា ''(ទទួលបន្ទុកឯករាជ្យ)'']] សម្រាប់វិស័យជលផល និងធនធានសត្វ | term2 = ៦ សីហា ២០០២ {{nbnd}} ១៦ ឧសភា ២០០៤ | 1blankname2 = [[អភិបាលរដ្ឋមន្រ្តីរដ្ឋអូឌីសា | អភិបាលរដ្ឋមន្រ្តី]] | 1namedata2 = [[ណាវីន ប៉ាត់ណៃក]] | predecessor2 = [[ប៊ីស្វាប៊ូសាន ហារីចាន់ដាន]] | successor2 = ដាម៉ូដា រ៉ត | office3 = [[រដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋអូឌីសា | អភិបាលរដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋអូឌីសា ''(ទទួលបន្ទុកឯករាជ្យ)'']] សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម និងដឹកជញ្ជូន | term3 = ៦ មិនា ២០០០{{nbnd}} ៦ សីហា ២០០២ | 1blankname3 = អភិបាលរដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata3 = ណាវីន ប៉ាត់ណៃក | predecessor3 = | successor3 = [[អារ៉ាប៊ីនដា ដាលី]] | office4 = [[សមាជិកសភានីតិបញ្ញត្តិ (ឥណ្ឌា) | សមាជិក]] នៃ [[សភានីតិបញ្ញត្តិរដ្ឋ អូឌីសា]] | constituency4 = [[មណ្ឌលបោះឆ្នោតសភារ៉ៃរ៉ាងពួរ | រ៉ៃរ៉ាងពួរ]] | term4 = ៥ មិនា ២០០០{{nbnd}} ២១ ឧសភា ២០០៩ | predecessor4 = ឡាក់ម៉ាន់ ម៉ាជហ៊ី | successor4 = ស៊ីយ៉ាម ឆារ៉ាន ហាន់ដា }} {{collapsed infobox section end}} | image = President of India Droupadi Murmu official portrait (cropped).jpg | width = | caption = រូបភាពផ្លូវការឆ្នាំ២០២៥ | party = [[គណបក្សប្រជាជនភារតៈ]] | birth_name = ឌឺរគី ទូឌូ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1958|06|20}} | birth_place = [[ស្រុកម៉ាយូរបាន់ | អ៊ូប៉ាបេដា]], រដ្ឋអូឌីសា, ឥណ្ឌា | spouse = {{marriage|ស៊ីយ៉ាម ឆារ៉ាន មឺរមូ|1980|2014|end=died}} | children = ៣ | education = [[Rama Devi Women's University]] ([[Bachelor of Arts|B.A.]]) | occupation = [[អ្នកនយោបាយ]] <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] --> | profession = [[គ្រូបង្រៀន]] | awards = [[List of awards and honours received by Droupadi Murmu|List of awards and honours]] | website = {{URL|https://presidentofindia.nic.in/}} | signature = Signature of Droupadi Murmu.svg | order = <!-- Do NOT add counts or ordinals, as per [[WP:CONSENSUS]] --> }} '''ឌ្រូប៉ាឌី មឺរមូ''' {{Efn|{{IPA|hi|d̪ɾɔːpəd̪iː mʊɾmuː|lang}}}} (កើត '''ឌឺរគី ទូឌូ''' ; {{Efn|{{IPA|hi|d̪ʊɾɡiː t̪ʊd̪uː|lang}}}} ថ្ងៃទី ២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥៨) គឺជាអ្នកនយោបាយឥណ្ឌាម្នាក់ដែលបានបម្រើការជា [[ប្រធានាធិបតីនៃឥណ្ឌា|ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌា]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២២។ លោកស្រីបានឈ្នះ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឥណ្ឌាឆ្នាំ ២០២២|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០២២]] ពី [[គណបក្សប្រជាជនភារតៈ]] (BJP)។ <ref name="Website-1">{{Cite web |date=July 18, 2022 |title=BJP backs tribal politician for India's president |url=https://www.dw.com/en/india-bjp-backs-tribal-politician-draupadi-murmu-for-president-against-former-ally/a-62505626 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105210808/https://www.dw.com/en/india-bjp-backs-tribal-politician-draupadi-murmu-for-president-against-former-ally/a-62505626 |archive-date=5 November 2022 |access-date=18 December 2023 |website=[[Deutsche Welle|DW]]}}</ref> គាត់គឺជាបុគ្គលដំបូងគេដែលក្លាយជាប់ខ្សែស្រឡាយរបស់សហគមន៍[[វណ្ណៈដែលបានកំណត់ពេល និងកុលសម្ព័ន្ធដែលបានកំណត់ពេល|កុលសម្ព័ន្ធ]]មួយ និងក៏ជាស្ត្រីទីពីរ បន្ទាប់ពី [[ប្រាទីបា ផាទីល]] ដែលកាន់តំណែងនេះ។ លោកស្រីក៏ជាបុគ្គលវ័យក្មេងបំផុតដែលកាន់តំណែងនេះ (នៅអាយុ ៦៤ ឆ្នាំ) និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងគេដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាឯករាជ្យ។ <ref name="Deutsche Welle">{{Cite news|date=21 July 2022|title=India: Tribal politician Draupadi Murmu wins presidential vote|work=[[Deutsche Welle]]|url=https://www.dw.com/en/india-tribal-politician-draupadi-murmu-wins-presidential-vote/a-62559372|url-status=live|access-date=23 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012150057/https://www.dw.com/en/india-tribal-politician-draupadi-murmu-wins-presidential-vote/a-62559372|archive-date=12 October 2022}}</ref> <ref name="MSNfirst2">{{Cite web |title=Droupadi Murmu: India's Youngest President and First to be Born After Independence |url=https://www.msn.com/en-in/news/politics/droupadi-murmu-india-e2-80-99s-youngest-president-and-first-to-be-born-after-independence/ar-AAZPApk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721171820/https://www.msn.com/en-in/news/politics/droupadi-murmu-india-e2-80-99s-youngest-president-and-first-to-be-born-after-independence/ar-AAZPApk |archive-date=21 July 2022 |access-date=21 July 2022 |website=MSN |publisher=[[News18]]}}</ref> ពីមុន លោកស្រីបានបម្រើការជា [[បញ្ជីឈ្មោះអភិបាលរដ្ឋចារខាន់|អភិបាលរដ្ឋ ចារខាន់]] ពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ឆ្នាំ ២០២១ ដែលជាអភិបាលរដ្ឋដែលបម្រើការយូរជាងគេសម្រាប់រដ្ឋនោះ ជាសមាជិកនៃ [[សភានីតិបញ្ញត្តិអូឌីសា]] មកពី [[មណ្ឌលបោះឆ្នោតសភា រ៉ៃរ៉ាងពួរ|មណ្ឌលបោះឆ្នោតរ៉ៃរ៉ាងពួរ]] ពីឆ្នាំ ២០០០ ដល់ឆ្នាំ ២០០៩ និងជា[[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន (ទទួលបន្ទុកឯករាជ្យ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរដ្ឋ (ទទួលបន្ទុកឯករាជ្យ)]],[[រដ្ឋាភិបាលអូឌីសា|រដ្ឋាភិបាលរដ្ឋអូឌីសា]] ពីឆ្នាំ ២០០០ ដល់ឆ្នាំ ២០០៤។ មុនពេលចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយ លោកស្រីបានធ្វើការជាស្មៀននៅក្នុងនាយកដ្ឋានធារាសាស្ត្រ និងថាមពលរដ្ឋពីឆ្នាំ ១៩៧៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៨៣ ហើយបន្ទាប់មកជាគ្រូបង្រៀននៅ [[រ៉ៃរ៉ាងពួរ]] ពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៧។ <ref name="Website-1" /> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] ttabd0rueaszgxdlaef3ijkjf6qvb5z