Wikibooks kmwikibooks https://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ Wikibooks ការពិភាក្សាអំពីWikibooks ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2675 9927 6884 2026-09-14T16:29:05Z ~2026-49773-74 3166 /* */ ចិន ខ្មៅ 9927 wikitext text/x-wiki សមរភូមិត្រូវការកម្លាំងជិះមិនទាន់សម្រាប់ការ និងជាតិដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមជួយនិងអ្វីដែលបានស្រស់ប្លែកពីមុននឹងជាតិដែលខ្លួនឯងបានប្រព្រឹត្តទៅក៏ដោយនៅអ្វីដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមលោកគឺមិនបានរស់នៅក្នុងកញ្ញាប័ណ្ណនៅក្នុងប្រទេសមួយនោះទេ kaka bye cana បក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ==ផ្នែកទី១== ១. រួមគិត រួមធ្វើ រួមទទួលខុសត្រូវ ២. បន្ថយអំណាចរដ្ឋ = រាស្ត្រមានអំណាច ៣. គ.ស.ប កើតពីប្រជាពលរដ្ឋ របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងអស់គ្នាដើម្បីទាំងអស់គ្នា! ៤. ពួកយើងប្រញាប់ខ្លាំងណាស់ដូច្នេះយើងត្រូវដើរយឺតៗ មួយជំហានៗដែលយើងឈានចូលសង្គមត្រូវប្រយត្ន័ បំផុត។ យើងគ្មានពដលធ្វើសាក ឬធ្វើជាលើកទី២ឡើយ។ ៥. គោលដៅរួមរបស់ពួកយើងគឺ “មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់” ។ គោលដៅយើងនៅឆ្ងាយ តែជាគោលដៅដែលយើងមានទំនុកចិត្តថាយើងអាចទៅដល់បាន។ ៦. យើងសង្ឃឹមថាយើងអាចនឹងទៅដល់គោលដៅព្រោះអ្វីដែលយើងធ្វើ (ការដាក់យន្តការ៨ចំណុច) ក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំរដ្ឋជាផលប្រយោជន៍រួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ។ ៧. នយោបាយគឺជាសិល្ប: ធ្វើ ឲ្យបានសំរេចដល់គោលដៅ ឬជាសិល្បៈនៃការដោះស្រាយបញ្ហា។ ៨. យន្តការ ៨ចំណុចរបស់យើង គឺធ្វើឲ្យប្រជាជនមានអំណាច និងសិទ្ធិក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ ។ ៩. តុល្យភាពអំណាចគឺជាតុល្យភាពកំលាំងរវាងប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកតំណាងដែលយើងបានរើស។ មានន័យថាយើងអាចរើស និងអាច ទំលាក់អ្នកតំណាងបាន។ ដើម្បីទំលាក់បានលុះណាយើងកាត់បន្ថយអំណាចរបស់អ្នកតំណាងនោះរួចហើយ។ ១០. រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យគឺជារដ្ឋាភិបាលដែលកើតឡើងដោយ ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ និង របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ១១. នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ការដឹកនាំប្រៀបបានទៅនឹងការបររទេះសេះ។ រដ្ឋាភិបាលជារទេះ ហើយប្រជាជនជាអ្នកបររទេះនោះ។ ១២. នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ គ្មាននរណាធ្វើការសម្រាប់នរណាម្នាក់ទៀតឡើយ។ មនុស្សទាំងអស់ គ្នាធ្វើការដើម្បី ប្រយោជន៍ទាំងអស់គ្នា។ ១៣. នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យគ្មានទេ វណ្ណ:ដឹកនាំគេ និង វណ្ណ:ដែលត្រូវបានគេដឹកនាំ គឺទាំងអស់គ្នាដើម្បីទាំងអស់គ្នា។ ១៤. ប្រជាធិបតេយ្យ គឺគេនិយាយតែពីរបៀបដឹកនាំរដ្ឋដោយប្រជាពលរដ្ឋប៉ុណ្ណោះ រីឯការរីកចំរើន ឬមិនរីកចំរើន គឺមកពីប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសង្គមនោះឯង។ ១៥. យើងបង្កើតបក្សដើម្បីជាតិ មិនមែនជាតិដើម្បីបក្សនោះទេ។ យើងខិតខំគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីជួយជាតិ វាផ្ទុយពីខិតខំគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបំផ្លាញជាតិធ្វើឲ្យតែបានប្រយោជន៍ខ្លួន ឬបក្សពួកខ្លួន។ ១៦. សូមអ្នកកុំយកឆ្នាំងបាយមកលាយទ្បំជាមួយកិច្ចការនយោបាយ។ កិច្ចការនយោបាយគឺជាកិច្ចការដើម្បីជួយដល់សង្គមជាតិអ្នកឲ្យរីកចំរើន ទាំងផ្នែកលោកសម្ភារ និងមនោសញ្ចេតនា។ ១៧. សំណួរមួយដែលអ្នកចូលរួមនយោបាយក្នុងប្រទេសខ្មែរត្រូវសួរខ្លួនឯងជានិច្ចគឺ៖ តើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាអ្វី? តុល្យភាពអំណាចរវាងអ្នកដឹកនាំ និងប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវរួមគិត រួមធ្វើ និង រួមទទួលខុសត្រូវ ដូចម្តេច? ១៨. គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យគឺ កើតពីប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ និងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋលុះណាមានការចូលរួមដោយការយល់ដឹងធ្វើ ប្រព័ន្ធពីប្រជាពលរដ្ឋគ្មាននរណាធ្វើឲ្យយើងទ្បើយ។ ១៩. ប្រព័ន្ធ ប្រជាធិបតេយ្យអាចដំណើរការបាន លុះត្រាតែមានតុល្យភាពអំណាចរវាងអ្នកដឹកនាំ និងប្រជាលរដ្ឋ។ ២០.ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសង្គមទាំងមូល គឺយើងត្រូវផ្លាស់ប្តូរមនុស្សក្នុងសង្គម ហើយដើម្បីផ្លាស់មនុស្សក្នុងសង្គមនោះ គឺជាដំបូងយើងត្រូវផ្លាស់ប្តូរការគិតរបស់គេជាមុនសិន។ ២១. អ្នកនៅស្ងៀមមិនចូលកសាងសង្គមអ្នកឲ្យមានការរីកចំរើនមានន័យថាអ្នកបានចូលរួមបំផ្លាញសង្គមអ្នកហើយ។ ២២. អ្នកឈរមើលអ្នកផ្សេងប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់មានន័យថាអ្នកក៍ជាអ្នករួមចំណែកបង្កើតអំពើអាក្រក់ដែរ។ ២៣. កាលណាយើងមានគុណសម្បត្តិរបស់ចិត្តគ្រប់គ្រាន់មានន័យថាចិត្តយើងស្អាត(គ្មាន លោភៈ គ្មានទោសៈ គ្មានមោហៈ…)យើងប្រើប្រតិកម្មផ្លូវចិត្តដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា និងប្រើប្រតិកម្មផ្លូវចិត្តឆ្លើយតបទៅ អ្នកដទៃយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងល្អបំផុតហើយវាត្រឹមត្រូវព្រោះចិត្តយើងមានគុណសម្បត្តិរួចហើយ។ ២៤. សម្តីសជាតិមាយាទសពូជ។ សម្តីខ្ញុំ មាយាទខ្ញុំ តាមបង្ហាញថាខ្ញុំតាមវាយអំពើអាក្រក់មិនដកដៃមិនសំចៃមាត់ មិនបន្លាយពេលវេលា មិនឈប់ឈរ។ ២៥. មនុស្សអាក្រក់ មានធាតុអាក្រក់ជាធាតុទ្រទ្រង់ រីឯមនុស្សល្អមានធាតុល្អជាធាតុទ្រទ្រង់ មិនខុសគ្នា នឹងអំពិលមានជាតិជូរជាធាតុទ្រទ្រង់ឬឯអំពៅមានជាតិផ្អែមជាធាតុទ្រទ្រង់។ ២៦. ការងារដែលផ្តើមចេញពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមិនឆ្លើយតបជាមួយសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្សឡើយ។ ការងារដែលផ្តើមពីបេះដូងសង្គ្រោះគឺចេញពីបេះដូង មិនមែនចេញពីខួរក្បាលនោះទេ។ ចូរអ្នកសួរបេះដូងអ្នកឲ្យបានច្បាស់ថាអ្នកពិតជាមានបេះដូងសង្រ្គោះពិត ឬយ៉ាងណា? ២៧. មនុស្សល្អមានធាតុសំខាន់ប្រាំយ៉ាង គឺ (១) ស្គាល់អំពើល្អ (២) ដាំបណ្តុះអំពើល្អដាក់ក្នុងខ្លួន(៣) ប្រតិបត្តិអំពើល្អ (៤) ពង្រីកអំពើល្អ និង(៥)ការពារអំពើល្អ។ ២៨. កុំធ្វើជាទីផ្គាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលពាល។ ពាលគឺជាមនុស្សដែលផ្ទុយពីសប្បុរស សប្បុរសស្គាល់ហេតុនៃសេចក្តីវិនាស និងហេតុនៃសេចក្តីចំរើនក្រោយពីដឹងថា នេះជាហេតុនៃសេចក្តីវិនាសទំលាក់ចុះ ហើយងាកមកចាប់យកហេតុ នៃសេចក្តីចំរើន, ស្គាល់ថាការងារនេះគួរធ្វើម្នាក់ឯង ឬការងារនេះត្រូវចូលរួមគ្នាធ្វើ រាល់ហេតុទាំងនេះវា ផ្តើមចេញតាមរយៈការងាររបស់អ្នកមិនមែនតាមរយៈពាក្យសម្តីនោះទេ។ ២៩. កាតព្វកិច្ចមួយដែលមិនអាចខ្វះបានរបស់មនុស្សល្អគឺការតាមវាយកំទេចអំពើអាក្រក់មិនឈប់ ។ ៣០. ក្នុងចលនាមួយណាក៏ដោយការចូលរួមដោយសទ្ធាជ្រះថ្លា, ជ្រះស្រលះគ្មានមន្ទិលសង្ស័យនៅក្នុងផ្លូវចិត្ត វាជាការចាំបាច់បំផុតដែលនាំដល់ការសាមគ្គីក្នុងក្រុម និងសង្គមជាតិទាំងមូល ដើម្បីឲ្យមានការចូលរួម ទាំងកំលាំងកាយ ថវិកា និងបញ្ញាដោយការពេញចិត្ត។ ៣១. LDPថ្វីត្បិតតែមានអ្នកគាំទ្រតិចនៅឡើយ ប៉ុន្តែនេះជាពន្លកនៃក្តីសង្ឃឹមថ្មីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដូច្នេះការងារគ្រប់បែបយ៉ាង គឺត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នបំផុតជាពិសេសការកសាងចលនាស្នូលរបស់បក្ស។ ៣២. ការងារមិនច្របូកច្របល់គឺជាមង្គលដ៍ប្រសើរហើយការងារមិនច្របូកច្របល់ទៅបានលុះណាខួរក្បាលរបស់បុគ្គលនោះ មិនច្របូកច្របល់ដោយផ្តើមពីការគិតត្រឹមត្រូវនាំមកនូវការយល់ត្រូវ និងទង្វើត្រូវ។ ៣៣. យើងមិនមែនអ្នកខ្លាំងទេ ប៉ុន្តែយើងចេះធ្វើឲ្យអ្នកចូលរួមជាមួយយើងមានជំហររឹងមាំ និងខ្លាំងក្លាដែរ។ ៣៤. អ្នកល្បីល្បាញលើលោកភាគច្រើនសុទ្ធសឹងតែមនុស្សធ្វើប្រយោជន៍ដើម្បីអ្នកដទៃហើយប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម ហើយចាត់ទុកខ្លួនឯងដូចលាមកគ្មានតំលៃអ្វីទាំងអស់បើគ្មានការងារជាឧត្តមគតិសម្រាប់ពួកគេ។ ៣៥. បើខ្មែរភាគច្រើនចាត់ទុកប្រទេសខ្លួនឯងជាផ្ចះរបស់ពួកគេច្បាស់ជាពួកគេនាំគ្នាការពារយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ។ ៣៦. គោលនយោបាយរបស់ គ.ស.ប គឺបង្ហាញពីទឹកចិត្ត និងទស្សនវិស័យ(យើងក៏អាចធ្វើបានហើយអ្នកដទៃក៏អាចយកទៅធ្វើបាន)ក្នុងការ ដោះស្រាយបញ្ហាដែលគណបក្សណាក៏អាចយកទៅធ្វើបានឲ្យតែគេយល់ច្បាស់។ ៣៧. តើដើម្បីជួយមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គមដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាគ្រប់បែបយ៉ាងក្រៅពីធ្វើនយោបាយដោយ ដួងចិត្តសង្គ្រោះ និងទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លាតើយើងត្រូវធ្វើតាមមធ្យោបាយអ្វីទៅ? ៣៨. ការងារថ្លៃថ្នូរគឺការងារប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម ឬការងារគិតតែពីខ្លួនឯងដែលមិនខ្វល់អ្នកដទៃ។ ៣៩. បាតគ្រឹះរបស់ក្រុមយើង( គសប )គឺសុចរិត, យើងនិយាយតែការពិត, អ្វីៗដែលយើងយល់ថាត្រឹមត្រូវហើយដល់កាលគឺពួកយើងនិយាយ និងទទួលខុសត្រូវរាល់ពាក្យសម្តីដែលយើងបានទំលាក់ទៅក្នុងសង្គម។ ៤០. បើទិទៀនសូមមកជាមួយហេតុផល និងសុចរិត ភាពស្មោះត្រង់ ក្នុងនាមជាមនុស្សជាតិដូចគ្នា។ ៤១. ជាងគម្ពីរ ជាងគេជាគ្រូ ជាងហ្វូង គឺហេតុផល។ បើយើងពិចារណាទៅឃើញថាគ្មានហេតុផលយើងមិនទទួលយកទ្បើយ។ ៤២. គ្មានមនុស្សណាថោកទាបជាងមនុស្សដែលទទួលថាខ្លួនថោកទាបដើម្បីបន្តសកម្មភាពថោកទាបរបស់ខ្លួន ឡើយ។ ==ផ្នែកទី២== ៤៣ ការគាំទ្រគណបក្សវាមិនមែនជារឿងខុសនោះទេតែដែលខុសនោះគឺត្រង់យើងដឹងថាគណបក្សនោះមិនល្អហើយយើង នៅតែគាំទ្រព្រោះទទួលបានប្រយោជន៍តិចតួចហ៊ានបំផ្លាញប្រយោជន៍រួមជាតិ។ ៤៤ បញ្ហាសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរគឺបណ្តាលមកពីភាពល្ងង់ខ្លៅ និងភាពអសកម្មក្នុងការចូលរួមកសាងប្រទេសជាតិរបស់ប្រជា ពលរដ្ឋភាគច្រើន។ ៤៥ ការវិវឌ្ឈន៍របស់ប្រទេសមួយខុសពីប្រទេសមួយផ្សេងទៀតគឺ វាទាក់ទងទៅនឹងការគិតរបស់របស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសនោះឯង។ ៤៦ ការជួយប្រជាពលរដ្ឋពិតប្រាកដគឺការជួយប្រជាពលរដ្ឋឲ្យចេះជួយខ្លួនឯងមិនមែនធ្វើជាមនុស្សខ្លាំង ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋពឹងនោះទេ។ ៤៧ របៀបធ្វើការរបស់ពួកយើងគឺ៖ តួនាទីរត់រកមនុស្ស មិនមែនមនុស្សរត់រកតួនាទីទ្បើយ មានន័យថាយើងធ្វើការដោយមិនគិតទៅរកតំណែង តែតំណែងតួនាទីវាសក្តិសមនឹងយើង។ ៤៨ សូមឲ្យសកម្មភាពការងាររបស់អ្នកទៅមុនពាក្យសម្តី សូមកុំសន្យាគ្រប់បែបយ៉ាងតែធ្វើមិនកើត ដូចពាក្យមួយឃ្លាពោលថា”ទ្រឹស្តីហៀរដល់កែង អនុវត្តន៍ជាក់ស្តែងសូន្យ”។ ៤៩ ក្នុងធម្មជាតិនេះគ្មានអ្វីដែលមិនសមនោះទេតែពេលខ្លះអ្នកមានអារម្មណ៍ថាមិនសមនេះគឺព្រោះតែអ្នកមិនទាន់យល់ អំពីដំណើរនៃធម្មជាតិ។ ៥០ នៅលើលោកនេះមានតែអ្វីដែលគេមិនទាន់ដឹង តែគ្មានអ្វីដែលគេមិនអាចដឹងនោះទេ។ ៥១ បេះដូងអ្នកប្រាជ្ញចិញ្ចាចចាំងលោកិយ រស់គ្មានចង់បានអ្វីក្នុងលោកាតែត្រូវពាលខ្លៅប្រៀបលោកទៅបន្លា វាខំកាប់ឆ្ការឲ្យលោកាងងឹតសូន្យឈឹង។ ៥២ សរសើរបុគ្គលដែលគួរសរសើរនិន្ទាបុគ្គលដែលគួរនិន្ទារមែងឡើងឋានសួគ៌ដូចគេចាប់ដាក់ផ្ទុយទៅវិញសរសើរបុគ្គលដែល មិនគួរសរសើរ និងនិន្ទាបុគ្គលដែលគួរសរសើរ រមែងធ្លាក់នរកដូចគេចាប់ដាក់។ ៥៣ ដឹងពីខ្លួនយើង ដឹងពីសត្រូវ ច្បាំងមួយរយដងឈ្នះមួយរយដង មិនដឹងពីខ្លួនយើង ដឹងតែពីសត្រូវ ចាញ់ និងឈ្នះស្មើគ្នា មិនដឹងពីខ្លួនយើង មិនដឹងពីសត្រូវ ច្បាំងមួយរយដង ចាញ់ទាំងមួយរយដង។ ៥៤ ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនគឺជាប្រយោជន៍អាស្រ័យ រីឯប្រយោជន៍រួមវិញគឺជាប្រយោជន៍ដើម ប្រៀបបាននឹងដើមស្វាយបើគ្មានដើមក៍គ្មានផ្លែដែរ។ ៥៥ ត្រីដែលគិតតែពីចំណី មិនគិតអំពីទឹក ថ្ងៃណាមួយវានឹងស្លាប់ទាំងអស់គ្នា។ ៥៦ បុគ្គលដែលពូកែគេមិនខ្វល់ថានរណាជាអ្នកធ្វើឲ្យទីនេះងងឹតនោះទេតែគេត្រូវគិតធ្វើយ៉ាងម៉េចដើម្បីឲ្យទីនេះភ្លឺវិញបាន។ ៥៧ អ្នកដទៃ មើលងាយអ្នកបានគឺមកពីខ្លួនអ្នកធ្វើឲ្យគេមើលងាយបានមានន័យថាមកពីយើងវាអត់ថ្លៃល្មម ឲ្យគេមើលងាយបាន។ ៥៨ អ្នកដែលបំផ្លាញការគិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ គឺស្មើនឹងការបំផ្លាញជាតិ ហើយថែមទាំងបំផ្លាញដល់ឫសគល់ទៀតផង។ ៥៩ មនុស្សដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គឺកំពុងបំផ្លាញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ។ ៦០ មនុស្សទាំងឡាយដែលព្រមជឿ គឺព្រមបញ្ចប់ចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន។ ៦១ មនុស្សអាក្រក់ និងមនុស្សល្អ កើតមាននៅលើលោកនេះតាមច្បាប់ធម្មជាតិ។ ប៉ុន្តែមនុស្សអាក្រក់មានច្រើន គឺដោយសារភាពអសកម្មនៃមនុស្សល្អមិនដេញវាយអំពើអាក្រក់។ ៦២ ទំនាស់មួយអាចដោះស្រាយបានយ៉ាងងាយ ប្រសិនបើភាគីទំនាស់យកប្រយោជន៍រួមជាគោល។ ៦៣ ទំនាស់មួយមិនអាចដោះស្រាយបានឡើយ ប្រសិនភាគីនៃទំនាស់តម្កល់ប្រយោជន៍បុគ្គលជាធំ ឬឈរលើភាពអាត្មានិយម។ ៦៤ អ្នកនយោបាយ ដែលមានបេះដូងសង្រ្គោះ អាចជួយមនុស្សបានច្រើនបំផុត។ ៦៥ ក្នុងវិធីសាស្រ្តផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌ ព្រះពុទ្ធប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្ត “ប៥” ប្រាប់-បង្ហាញ-បង្រៀន-បង្ហាត់-ប្រតិបត្តិ អមដោយការពន្យល់ក្បោះក្យាយក្នុងបំណងឲ្យមនុស្សផ្លាស់ប្តូរអត្តចរិកឬផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតផ្សេងៗហើយធ្វើឲ្យមនុស្សមានសទ្ធា និងបង្រៀនឲ្យមនុស្សចេះជួយខ្លួនឯងដោយតថាគតមិនអាចជួយអ្នកបានទ្បើយ។ ៦៦ រឿងជឿ ឬមិនជឿ គឺជារឿងសាសនា ជារឿងអាត្មានិយមបំផុត។ ៦៧ មនុស្ស ដែលមានគុណធម៌ខ្ពស់ គឺជាមនុស្សដែលប្រព្រឹត្តយ៉ាងហី ចំពោះលោកធម៌ទាំង៨។ ៦៨ ដំណើរជួយអ្នកដទៃដោយមិនរំពឹងផលត្រទ្បប់មកវិញនោះ គឺជាដំណើរជួយខ្លួនឯងពិតៗ។ ៦៩ មនុស្សខុសពីសត្វត្រង់កន្លែងចេះផ្តល់ហេតុផល។ ដូចនេះ អ្នកនិយាយត្រូវផ្តល់ហេតុផល ហើយអ្នកស្តាប់ត្រូវចេះរកហេតុផល។ ៧០ ប្រទេសមួយជឿនលឿន គឺជាប្រទេសដែល ពលរដ្ឋមានវិន័យ, ការប្តេជ្ញា, សេចក្តីអធិដ្ឋាន, មនោសញ្ចេតនា, ការយល់ដឹងខ្ពស់។ ៧១ អ្នកគ្មានសេចក្តីស្រមៃទេ, តើធ្វើដូចម្តេចទើបអ្នកអាចធ្វើសុបិននោះក្លាយជាការពិតបាន? ៧២ កាលណាមនុស្សម្នាក់កាន់តែជឿ មនុស្សនោះកាន់តែបិទការគិតរបស់ខ្លួន។ ៧៣ អ្នកដឹកនាំត្រូវចេះធ្វើឲ្យសម្រេចគោលដៅ ដោយមិននាំឲ្យខូចប្រយោជន៍របស់អ្នកចូលរួម ។ ៧៤ អ្នកដឹកនាំត្រូវមានទេពកោសល្យធម្មជាតិពីរយ៉ាងមិនអាចខ្វះបាន គឺបេះដូងស្មោះត្រង់ពិតប្រាកដ និងមាន ទស្សនះវិស័យ ភ្លឺថ្លា។ ៧៥ បាបមួយនៃបាបទាំង៧ របស់មាហាត្មៈគន្ធី ដែលនាំឱ្យប្រទេសអន្តរាយ គឺសាសនាគ្មានការ លះបង់។ ៧៦ មនុស្សល្ងង់មើលបញ្ហានឹងភ្នែក មនុស្សឆ្លាតមើលបញ្ហានឹងគំនិត និងការវិភាគ។ ៧៧ គ្រាន់តែចេះជេរ ឬចេះនិយាយពីបញ្ហា ពុំមែនជាលំនាំលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡើយ។ ៧៨ ការនិយាយគួរចេះតំរៀបពាក្យសំដីរបស់ខ្លួនឱ្យមានតម្លៃសកល។ ៧៩ ការយល់ខុស នាំដល់សកម្មភាពខុស។ ៨០ ព្រះពុទ្ធនៃយើង មិនមែននាំមនុស្សលោកឱ្យជឿទេ ប៉ុន្តែនាំឱ្យមនុស្សគិត ត្រិះរិះ និងពិសោធន៍គឺនាំឱ្យមនុស្សមានសទ្ធា។ ៨១ មានទឹកចិត្តស្មោះត្រង់ ទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា សេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពង់ខ្ពស់អ្នកអាចធ្វើនយោបាយបានហើយ។ ៨២ យើងគួរតែបំព្រួញទំនាស់ដោយពង្រីកការចរចារ ឬដំណោះស្រាយដោយផ្អែកលើបាតគ្រឹះសុចរិត និងយុត្តិធម៌។ ៨៣ យើងគោរពមនុស្សគឺគោរពសន្តានចិត្ត ឬដួងចិត្តដែលប្រកបទៅដោយមេត្តា និងករុណារបស់មនុស្សនោះ។ ៨៤ សកម្មភាពតាមកាយ និងវាចារ ហៅថាសុជីវធម៌ សកម្មភាពតាមមនោហៅថាសីលធម៌។ ៨៥ អ៊ីស្រាអែលជាពលរដ្ឋមានបញ្ញា, ពលមានការប្តេជ្ញាខ្ពស់ និងសាមគ្គីជាតិនេះគឺជាកំលាំងស្នូលក្នុងការការពារ និងកសាងជាតិសំខាន់បំផុត។ ៨៦ រដ្ឋបាល ខ្លី សាមញ្ញ ងាយ ថ្លារបស់សិង្ហបុរី (Singapore)ធ្វើឲ្យពិភពលោកទទួលស្គាល់ និងស្ងើចសរសើរព្រោះជាប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលភ្លឺស្វាងនឹងនាំប្រទេសដល់គោលដៅសុភមង្គលដោយមានភាពសុចរិត តម្លាភាព និងប្រយោជន៍រួម។ ៨៧ លីក្វានយូ(Lee Quan Yew)៖ជាជនផ្តាច់ការភ្លឺស្វាងដែលមនុស្សលើពិភពលោកទទួលស្គាល់ (ពលត្រូវមានវិន័យ សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ,ក្បាល៖ត្រូវមានបញ្ញាឆ្លាតវៀងវៃ, បេះដូង៖ត្រូវមានបេះដូងដ៏ស្មោះត្រង់, កណ្តាប់ដៃ៖ត្រូវមានសេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្ត និងឆន្ចៈមុះមុត។ ៨៨ ព្រះធម៌គឺឈរលើគោលហេតុផល និងការបើកផ្ងារ។ អ្នកយល់ពីធម៌មានចិត្តទូលាយណាស់ ហើយព្រះធម៌មិនត្រឹមតែមិនដូចសាសនាទេ គឺថែមទាំងបញ្រ្ចាស់ និងប្រឆាំងជាមួយសាសនា។ សាសនាជារឿងកំលៅ ជឿ ឬមិនជឿ ជារឿងសាសនា និងនិកាយដែលសុទ្ធតែជារឿងផ្កាប់។ អ្នកសាសនាមានចិត្តអាត្មានិយមណាស់។ ៨៩ ធម៌គឺជាអ្វីដែលមានស្រេចស្រាប់នៅក្នុងធម្មជាតិ ឬក្នុងលោកយើងនេះដោយមិនបាច់ត្រូវការអ្នកត្រាស់ដឹងបង្កើតទ្បើយ រីឯ ព្រះធម៌គឺជាមេរៀនរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលកើតទ្បើងពីសត្តមយបញ្ញា, ចិន្តាមយបញ្ញា និងភាវនាមយបញ្ញា ទុកឲ្យមនុស្សលោកសិក្សាដើម្បីស្គាល់ធម៌ ហើយ បដិបត្តិឲ្យអស់អញ នៅក្នុងជាតិនេះ។ ៩០ ការគិតរបស់ប្រជាជន គឺជាការកំណត់វាសនាប្រទេសរបស់ជនជាតិនោះ។ ៩១ តើពួកអ្នកយល់ដូចម្តេចពី គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ(LDP)? តើគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បី ប្រជាធិបតេយ្យ(LDP) ជា អ្វីទៅ? គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ(LDP) ជាតំណាងឲ្យភាពបរិសុទ្ធមួយ សុចរិតទៀងត្រង់មួយ ការបើកចំហមួយ ជាចលនាថ្មីខុសពីចលនាដទៃ ពោរពេញដោយចិត្តមេត្តា ករុណាចង់ជួយប្រទេសជាតិពិតបា្រកដ។ ៩២ ជាតិយើងអាចរស់ព្រោះតែយើងហ៊ានស្លាប់ ក៏ប៉ុន្តែជាតិយើងអាចនឹងស្លាប់ប្រសិនបើយើងខ្លាចស្លាប់ហើយយើងតែងតែ គិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាប្រចាំ។ ៩៣ កិច្ចការតំបូង និងចាំបាច់របស់ក្រុមយើង(LDP)គឺការផ្តល់មូលដ្ឋានពិចារណា និងសមត្ថភាពវែកញែកដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ៩៤ ខ្មែរមួយចំនួនធំដើរតាមឬចូលរួមក្នុងនយោបាយដោយជឿមិនមែនដោយសទ្ធាជ្រះថ្លានោះទេព្រោះពួកគាត់មិនបាន ប្រើក្បាល ឬបង្កើតបញ្ញា និងប្រើបញ្ញា។ ៩៥ វិទ្យាសាស្ត្រមានកម្មវត្ថុសម្រាប់សិក្សាហើយអាចពិសោធន៍បានដោយឧប្បករណ៏ផ្សេងៗចំណែកព្រះធម៌ មានកម្មវត្ថុសម្រាប់សិក្សាហើយអាចពិសោធន៍បានដោយសតិដឹង។ ៩៦ មនុស្សដែលគួរឲ្យស្អប់ជាងគេគឺមនុស្សអួត។ អួតជាលក្ខណះរបស់ចិត្ត គឺច្រើនតែសំដីទៅមុនទង្វើ ហើយធ្វើមិនកើត ឬមិនទៅធ្វើ។ ៩៧ បណ្តុះមនុស្សឲ្យមានគុណធម៌វាត្រូវចំណាយពេលយូរណាស់ តែបើបណ្តុះបានហើយគឺគ្មានអ្វីប្តូរបានទ្បើយ។ ៩៨ គ្មានអ្វីកើតទ្បើងប្រាសចាកហេតុនឹងផល មានន័យថា មកពីអញ្ចឹង បាន វាអញ្ចឹង។ ៩៩ ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យមាន ការងារខ្លះយើងផ្តល់ឲ្យអ្នកតំណាង ហើយការងារខ្លះយើងធ្វើដោយខ្លួនឯង ហើយការងារដែលយើងផ្តល់ឲ្យអ្នកតំណាង គឺត្រូវតែងជាច្បាប់ និងវិធានការដោយយើង(តំណាងរាស្ត្រ)។ ១០០ មនុស្សដែលល្បីល្បាញទាំងអស់គឺសុទ្ធតែជាមនុស្សដែលមិនចង់ល្បី ហើយមនុស្សដែលមិនចង់ល្បី គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម។ ១០១ យើងដឹងពីបញ្ហាអស់ហើយដូច្នេះយើងមិនចាំបាច់និយាយពីបញ្ហាទៀតទេ គឺយើងត្រូវនិយាយពីដំណោះស្រាយ និងចូលរួមគ្នាធ្វើ។ ១០២ របៀបធ្វើការរបស់ក្រុមសម្ព័ន្ធ គឺយើងមិនពឹងផ្អែកលើកត្តាខាងក្រៅទេ គឺយើងយកកំលាំងខាងក្នុងរបស់យើងទៅបង្វែរស្ថានភាពខាងក្រៅសព្វបែបយ៉ាង។ ១០៣ យុត្តិធម៌មិនមែនជាការសងសឹកទេតែជាការស្វែងរកការដាក់ទោសមួយយ៉ាងសមរម្យទៅលើឧក្រិដ្ឋជនដោយផ្អែក សំអាងទៅលើច្បាប់ដ៏មានប្រសិទ្ធភាព។ ១០៤ មនុស្សដែលគួរឲ្យខ្លាចបំផុតគឺមនុស្សដែលមិនចេះស្តាប់ហេតុផល និងមនុស្សដែលមិនចេះផ្តល់ហេតុផល។ ១០៥ ពាក្យទិតៀនមិនសមហេតុផលពីខាងក្រៅមិនមែនជាសម្ពាធរបស់យើងទេប៉ុន្តែបើគេទិទៀនត្រូវអ្វីដែលយើងខុស យើងត្រូវពិចារណារកហេតុផល និងកែតម្រូវជាបន្ទាន់។ ១០៦ ល្អគឺមានន័យថាអ្នកកំពុងធ្វើហេតុនាំដល់ការរីកចំរើនដោយប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម អាក្រក់គឺមានន័យថាអ្នកកំពុងធ្វើហេតុនាំដល់ការវិនាសដោយ ដោយផ្អែកលើភាពអាត្មានិយម។ ល្អ អាក្រក់ ភាគច្រើនផ្អែកលើប្រយោជន៍ដែលមនុស្សកំណត់។ ១០៧ អ្នកមិនពាល់ត្រូវធម៌ មិនអាចលោតរួចលោកធម៌បានទ្បើយ ហើយគេក៌មិនអាចក្លាយជាអ្នកដឹកនាំល្អបានដែរ។ ១១៨ ឫសគល់នៃជំនឿគឺ ឃ្លាន(ទ្បើងឋានសួគ៌) ខ្លាច(ធ្លាក់នរក) ខ្លៅ(មិនដឹងហើយធ្វើ)។ ១១៩ ខ្មែរទាំងទ្បាយចូរអ្នកប្រើក្បាលដើម្បីត្រិះរិះរកហេតុផល ហើយចាំប្រកាន់យក, លៈភាពអាត្មានិយម, និងជួយពង្រឹងមោទនភាពជាតិទ្បើងវិញ។ ១២០ ធ្វើអ្វីក៏ដោយកុំគិតរឿងគេថាពេក គិតរឿងកំហុសខ្លាំងពេកគឺយើងត្រូវច្បាស់ខ្លួនយើងថាអ្វីដែលយើងកំពុងធ្វើវាត្រឹមត្រូវ។ មានន័យថាធ្វើការងារដែលត្រឹមត្រូវឲ្យអស់លទ្ធភាពហើយរីករាយនឹងលទ្ធផលដែលយើងទទួលបាន។ ១២១ ឈ្នះខ្លួនឯង មានន័យថាមិនអត់អោនកំហុសខ្លួនឯង ស្វ័យទិទាន តាមដានចិត្តខ្លួនឯងដោយឧបេក្ខា ឈ្នះអ្នកដទៃមានន័យថា ឈ្នះទាំងចិត្តចង់ឈ្នះអ្នកដទៃថែមទៀត។ ១២២ ក្នុងមួយជំហ៊ានៗរបស់យើងគឺសំដៅទៅរកគោលដៅដែលយើងបានកំណត់យ៉ាងច្បាស់ ហើយត្រូវចាំថាការងាររួមយើងមិនអាចធ្វើម្នាក់ឯងបានទេ។ ១២៣ ស្ថានភាពប្រទេសយើងការរកខុសត្រូវវាមិនសមស្របទេពីព្រោះអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិមិនស្ថិត នៅក្នុងកណ្តាប់ដៃពលរដ្ឋនៅឡើយ។ ១២៤ ការសម្របសម្រួលដ៏ពិតបា្រកដ គឺត្រូវឈរលើភាពត្រឹមត្រូវ សុចរិត ច្បាស់លាស់ និងមិនជាប់លោកធម៌។ ១២៥ ជោគជ័យរបស់អ្នកនិយាយទូទៅគឺឈ្នះឆ្នោត ចំណែកក្រុមយើង គឺបើអ្នកដទៃយល់ខុសហើយយើងអាចកែមកយល់ត្រូវនោះគឺជាជោគជ័យរបស់យើង។ ១២៦ ខ្មែរដែលគួរកាន់ការងារប្រទេសជាតិគឺខ្មែរដែលស្រលាញ់ខ្មែរពិតប្រាដក ខ្មែរដែលលះបង់ដើម្បីអ្នកដទៃ ខ្មែរដែលបានបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងខ្មែរដែលបានហ្វឹកហាត់ទឹកចិត្តឲ្យយល់ពីជីវិតថាគួររស់នៅបែបណា (សីលធម៌, ព្រះធម៌, សង្គម) ១២៧ ចិត្តនឹងនររបស់អ្នកជាការចាំបាច់ដើម្បីធ្វើចិត្តមិននឹងនររបស់អ្នកដទៃឲ្យមានលំនឹងបាន, ជាពិសេសប្រមុខក្រុម។ ១២៨ ប្រទេសយើងបច្ចុប្បន្នមិនមែនជាពេលប្រកួតទស្សនះក្នុងការដឹកនាំជាតិទេ គឺយើងត្រូវប្តូរប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋតាមបែបអំណាចប្រមូលផ្តុំឲ្យទៅ ជាប្រព័ន្ធពង្រាយអំណាចដែលអំណាចស្ថិតក្នុងដៃប្រជាជនជាមុនសិន ដូច្នេះយើងកំពុងតែដោលអំណាចផ្តាច់ការនៅពីលើហើយពួកគេ កំពុងតែសង្កត់ពីលើផងដែរដូច្នេះយើងមិនត្រូវចំណាយពេលច្រើនលើការប្រកួតទស្សនះក្នុងការកសាងជាតិដូចសហរដ្ឋអាមេរិកនោះទេ។ ១២៩ បើយើងចេះតែម្នាក់ឯងប្រជាពលរដ្ឋដទៃទៀតល្ងង់យើងមិនអាចការពារប្រទេសជាតិពីការឈ្លានពានរបស់បរទេស និងពង្រីកសេដ្ឋកិច្ចរបស់យើងបានទ្បើយ។ ១៣០ ក្នុងសកម្មភាពខ្ញុំ ខ្ញុំមិនចង់បានអី្វផងតើអ្នកចង់បានអ្វី?ខ្ញុំលះបង់គ្រប់យ៉ាងលើការងារនេះដើម្បីបុព្វហេតុរួមរបស់យើង។ ១៣១ សង្គមមួយស្អាតស្អំទៅបានត្រូវប្រើការអប់រំដ៏ត្រឹមត្រូវដល់ពលរដ្ឋ ដាក់វិធានការច្បាប់យ៉ាងតឹងរឹង។ ដើម្បីសម្រេចបានដូច្នេះលុះណា ប្រមុខក្រុមជាមនុស្សស្អាតស្អំ និងមានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា។ ១៣២ មនុស្សដែលខ្លាំងពូកែ និងបិនប្រសព្វគឺឃើញផលស្គាល់ដល់ហេតុរួច ជីករំលើងហេតុនោះ ឬ បង្កើតហេតុថ្មីបើហេតុនោះធ្វើឲ្យកើតផលល្អថ្មី។ ១៣៣ ភាសាដួងចិត្ត(ស្មោះត្រង់, ស្អាត)គឺក្បាល(បញ្ញាវាងវៃ) និងចិត្តធ្វើការស្របគ្នាមិនមែនធ្វើការបញ្ចា្រសគ្នានោះទេមានន័យថាជាមនុស្សស្អាតស្អំ។ ១៣៤ ការលើកទឹកចិត្តគឺការធ្វើសកម្មភាពមួយធ្វើឲ្យមនុស្សនោះផុះទឹកចិត្តទ្បើង មិនមែនគ្រាន់តែនិយាយថាដូចជា ខ្ញុំសូមលើទឹកចិត្តបងប្អូន…ដើម្បីឲ្យយើងពូកែនិយាយគឺយើងចាប់ផ្តើមនិយាយពីអ្វីដែលយើងចេះទៅមុន។ ១៣៥ ដើម្បីឲ្យយើងធ្វើអំពើល្អមិនចេះហត់នឿយ យើងត្រូវចេះរំលឹកនូវអំពើល្អដែលយើងបានធ្វើ និងបានដាំបណ្តុះជាយូរណាស់មកហើយ, ជាពិសេសត្រូវនឹកឃើញដល់អ្នកប្រាជ្ញដែលលោកមានបំណងចង់ឲ្យយើងបន្តការងាររបស់ពួកគាត់។ ១៣៦ ផលប្រយោជន៍នៃអំពើបុណ្យគឺធ្វើឲ្យមានការរីកចំរើនគ្រប់បែបយ៉ាងរបស់(ដល់)សង្គមជាតិ, បំពេញសេចក្តីត្រូវការចាំបាច់របស់មនុស្ស ១៣៧ មនុស្សអស្ចារ្យទាំងអស់សុទ្ធតែធ្វើល្អគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីអ្នកដទៃ។ នេះពេញតួជាបុណ្យដែលហៅថាបុណ្យពិតប្រាកដគឺការធ្វើអ្វីៗគ្រប់បែប យ៉ាងដើម្បីជួយដល់សេចក្តីត្រូវការពិតប្រាកដរបស់មនុស្ស។ បុណ្យគឺចេតនាចង់ជួយអ្នកដទៃហើយបាបគឺចេតនាចង់បំផ្លាញអ្នកដទៃ។ ១៣៨ អ្នកត្រូវធ្វើជាគំរូនៅក្នុងសង្គមគ្រប់បែបយ៉ាងព្រោះអ្នកចង់ដាក់គំរូសង្គមថ្មី។ ភាពជាគំរូច្រើនណាស់ដែលអ្នកត្រូវពង្រីកជារៀងរាល់ថ្ងៃ យើងធ្វើមិនមែនដើម្បីបំពេញចិត្ត ឬជូនបុគ្គលណាទៅធ្វើអ្វីមួយនោះទេគឺយើងកំពុងបំរើទស្សនះរួមមួយរបស់យើង។ ១៣៩ បើយើងសុចរិត និងច្បាស់លាស់ យើងមិនងាយបាត់ម្ចាស់ការនោះទេ ហើយយើងស្គាល់ខ្លួនឯងតាមរយៈខណៈចិត្តបើយើងខ្វល់, ពិបាកចិត្ត, ស្រលាញ់ប្រទេសជាតិ…គឺជាភាសាបេះដូង, និយាយបែបនេះបានលុះណាបេះដូងយើងស្អាត។ ១៤០ មោទនភាព គឺជាលោកធម៌នេះជាភាសារបស់មនុស្សធម្មតា, ពាក្យដែលត្រឹមត្រូវគឺ ខ្ញុំពេញចិត្តនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានធ្វើ។ ១៤១ ក្នុងនាមអ្នកជាមនុស្សអ្នកត្រូវប្រើរូបកាយរបស់អ្នកឲ្យអស់លទ្ធភាពមុនស្លាប់ហើយអ្នកត្រូវយល់ដល់ទីបំផុត នៃច្បាប់ធម្មជាតិទាំងទ្បាយ(ធម៌,ព្រះធម៌),និងទំលាប់គិតរឿងណាដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនដឹង ហើយព្យាយាមបញ្ចេញនូវអ្វីដែលអ្នកយល់មកក្រៅ។ ១៤២ សម្រាប់ក្រុមយើងយល់ឃើញថា កំលាំងដែលធំ និងខ្លាំងខ្លាបំផុត គឺកំលាំងដែលកើតពីការយល់ ហើយយើងត្រូវយល់ថាពលរដ្ឋរបស់យើងមានលក្ខណះ(ការ គិត, ឃើញ, ដឹង, យល់, មនោសញ្ចេតនា…)មិនជ្រៅនោះទេដូច្នេះយើងត្រូវព្យាយាមពន្យល់ពួកគាត់។ ១៤៣ បញ្ហាដែលកើតទ្បើងទៅលើមនុស្សភាគច្រើន វាត្រូវដោះស្រាយបានដោយការចូលរួមដោះស្រាយទាំងអស់គ្នា។ ១៤៤ មនុស្សអាត្មានិយម ធ្វើអ្វីក៏ក្នុងបំណងអាត្មានិយមផងដែរ, មានន័យថាមនុស្សអាត្មានិយមិនអាចធ្វើសេចក្តីល្អដើម្បីអ្នកដទៃបានទេ។ ១៤៥ អីស្រាអែល នៅក្នុងវចនានុក្រមរបស់ជនជាតិយើងគ្មានទេពាក្យថាទៅមិនរួចបើអ្នកគិតថាទៅមិនរួចគឺមានតែស្លាប់។ ១៤៦ ជនជាតិដែលមិនអាចជួយខ្លួនឯងទាំងអស់គឺ សេចក្តីសុខទាំងទ្បាយស្ថិតលើកណ្តាប់ដៃរបស់គេអ្នកដទៃ ប៉ុន្តែជនជាតិដែលមានកំណើតទាំងអស់សេចក្តីសុខស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃខ្លួនឯងរបស់ពួកគេ។ ១៤៧ ចំណុចពិសេសរបស់ខ្ញុំគឺតាមវាយអំពើអាក្រក់មិនឈប់ ហើយ ខ្ញុំ គ្មានភាពស្មោកគ្រោក។ ជីវិតអ្នករួចរំដោះមិនរវល់នឹងសេចក្តីស្លាប់ទេ គឺគេបានស្លាប់រួចទៅហើយគឺពាល់ត្រូវថាគ្មានអញយ៉ាងច្បាស់។ ១៤៨ ច្បាប់មិនដែលសូមអង្វរឲ្យគេគោរពនោះទេគឺ ច្បាប់ត្រូវមានការកំណត់ព្រំដែនសកម្មភាព ហើយបើយើងធ្វើលើសព្រំដែនកំនត់គឺត្រូវទទួល ពិន័យ។ ដើម្បីដាក់ពិន័យបានលុះមានយន្តការដើម្បីរុញច្រានឲ្យច្បាប់អាចអនុវត្តបានទៅលើមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គម។ ១៤៩ គតិបណ្ឌិតកើតទ្បើងដោយការពិចារណាយ៉ាងល្អិតល្អន់នៃបេះដូងដែលពោរពេញដោយមនោសញ្ចេតនាមេត្តាករុណា។ ១៥០ ពេលណាដែលអ្នកចូលរួមធ្វើអ្វីមួយណគឺអ្នកត្រូវយល់ថាអ្នកកំពុងតែធ្វើអ្វី? ហើយធ្វើវាដើម្បីអ្វី? ១៥១ ចលនាបដិវត្តន៍ដែលទទួលជោគជ័យលើលោកគឺជាចលនាដែលកើតទ្បើងក្នុងគោលបំណងតែមួយគត់ គឺទាំងអស់គ្នាដើម្បីទាំងអស់គ្នា។ ១៥២ ដើម្បីឲ្យការចូលរួមក្នុងចលនាមួយមានចិត្តស្រូចស្រាវ, មុះមុត, ប្តូរផ្តាច់, ច្បាស់លាស់…លុះណាអ្នកពន្យល់ ឬប្រមុខក្រុមមានលក្ខណះសម្បត្តិគ្រប់ គ្រាន់ អាចពន្យល់គេឲ្យមានទំហំទឹកចិត្តស្មើគ្នាថាតើហេតុអ្វីយើងត្រូវចូលរួមដើម្បីប្រយោជន៍រួម? ១៥៣ មនុស្សដែលអស្ចារ្យលើលោកទាំងអស់សុទ្ធតែផ្តើមពីដួងចិត្តមិនចង់អស្ចារ្យអ្វីទាំងអស់ តែសុទ្ធតែផ្តើមពីដួងចិត្តដើម្បីអ្នកដទៃ ស្របតាម ឧត្តមគតិរបស់ខ្លួន។ ១៥៤ មេទ័ពខ្លាំងមិនដែលថាគ្មានកូនទ័ពខ្លាំងនោះទេ។ ១៥៥ សូមអ្នកកុំចង់តែរស់រហូតដល់ភ្លេចថាខ្លួនមិនស្លាប់នោះ។ ១៥៦ ប្រភពនៃមួយទុក្ខ គឺប្រជាជនគ្មានអំណាចហើយពួកគាត់ព្រមរស់នៅជាមួយភាពគ្មានអំណាចនេះ។ ១៥៧ បើយើងមើលមនុស្សតាមកាយវិការ និងវាចារ មួយជីវិតនេះ យើងងាប់តែគេបោក។ ១៥៨ ខ្មែរពូកែណាស់ក្នុងការវាយកំទេចផ្ទះចាស់ចោល ប៉ុន្តែរបៀបនៃការសាងសង់ផ្ទះថ្មីមិនដឹងទេ។ ១៥៩ របៀបដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ចនៅសហរដ្ឋអាមេរិកគឺតាមរបៀសេដ្ឋកិច្ចមូលធននិយម(រដ្ឋាភិបាលជួយក្រុមហ៊ុនធំៗដែល ត្រឹមត្រូវស្របច្បាប់ឲ្យរីកចំរើនដើម្បីស្រូបទាញបុគ្គលិកបានច្រើនហើយពលរដ្ឋបង់ពន្ធឲ្យរដ្ឋដើម្បីដំណើរការផ្សេងៗ ក្នុងការដឹកនាំរដ្ឋឲ្យភាពរីកចំរើន)។ ១៦០ មនុស្សដែលមានតំលៃទាំងទ្បាយមុននិយាយអ្វីមួយគឺគេទទួលពត៌មានពិតគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងត្រិះរិះពិចារណាហើយធ្វើសេចក្តី សន្និដ្ឋានយ៉ាងត្រឹមត្រូវដោយយោងទៅលើពត៌មាន និងការត្រិះរិះនោះ។ ១៦១ ទាន គឺចិត្តហុច មិនមែនកាយហុចទេ។ ១៦២ ចិត្តកើតពីធាតុបួន ៖វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ។ ១៦៣ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រើវិធីបង្ហុយអាសវមានន័យថាឧបេក្ខានឹងវេទនា ពួកធម្មាចារ្យសព្វថ្ងៃប្រើវិធីបង្ហប់។ ១៦៤ គ្មានទេពិភពលោកម្សិលមិញ គ្មានទេពិភពលោកថ្ងៃស្អែក មានតែពីភពលោកឥទ្បូវៗនេះ។ ពិភពលោកនេះគឺស្ថិតនៅក្នុងកង កងតូចនៅ ក្នុងកងធំគឺដំណើរវដ្ដ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ លោតផុតកងនេះ។ ១៦៥ ព្រះពុទ្ធនាំមនុស្សឱ្យស្គាល់ពីប្រយោជន៍ និងចេះធ្វើប្រយោជន៍ស្របតាមដំណើរធម្មជាតិទៅរកការររីកចំរើន។ ១៦៦ បើខិតខំមិនត្រូវទំនង នោះលទ្ធផលដែលទទួលបានវាពិតជាមិនបានផលល្អនោះទេ។ ១៦៧ ពួកកាន់អំណាចរាល់ថ្ងៃគេតែងតែសរសើយើងបើយើងព្រមឲ្យគេជិះជាន់យើងគ្រប់បែបយ៉ាងតែបើយើងចង់រើបំរាស់គេថា យើងជាពួកអគតិ។ ១៦៨ សម្រាប់ខ្ញុំសុំដឹងការពិត មិនចង់រស់នៅដោយមិនដឹងការពិតអស់មួយជីវិតនោះទេ ហើយក្រោយពីដឹងការពិតហើយទុកឲ្យខ្ញុំជាអ្នកសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង។ ១៦៩ អ្វីៗដែលធ្វើទៅមិនរួច ឬពិសោធន៍មិនបាន វាជារឿង ជឿ ឬមិនជឿ ជាទូទៅអ្នកជឿតែងតែខាតប្រយោជន៍ គ្រប់បែបយ៉ាងប៉ុន្តែអ្នកធ្វើឲ្យគេជឿតែងតែបានប្រយោជន៍ជានិច្ច។ ជឿធ្វើឲ្យយើងស៊ប់ចំណែកយល់ធ្វើឲ្យយើងកើតទំនុកចិត្តកណ្តាលបេះដូង។ ១៧០ រាល់អ្នកដឹកនាំកំពូលទាំងអស់លើលោកតែងតែទទួលពាក្យនិន្ទាច្រើនជាងពាក្យសរសើនៅពេលគេចាប់ផ្តើមធ្វើ ដ៏ត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់នៅដំបូងដៃ ប៉ុន្តែនៅពេលក្រោយពីគេធ្វើបានសម្រេចដល់គោលដៅពាក្យសរសើរ ច្រើនជាងពាក្យ និន្ទាវិញហើយ។ ១៧១ នយោបាយមិនមែនជាមុខរបររកស៊ី ឬជាជំនួញនោះទេ តែវាជាជំនួយគ្រប់បែបយ៉ាងសម្រាប់មនុស្សទូទៅ យើងច្បាស់ខ្លួនយើងថាយើងមកធ្វើនយោបាយនេះ គឺយើងធ្វើទ្បើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិ។ អ្នកនយោបាយខ្មែរទាំងទ្បាយ! តើអ្នកអាចទាញប្រជាពលរដ្ឋពីចំណុចខុសមកត្រូវបានទេ? ឬអ្នកធ្វើ នយោបាយតាមរាស្ត្រគ្រប់បែបយ៉ាងដោយផ្អែកលើប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន? អ្នកនយោបាយ និងសកម្មជន ទាំងទ្បាយការងារនេះមិនមែនជាចំណីសម្រាប់អ្នកទេ! សូមអ្នកកុំស៊ីនុយឲ្យសោះ បើអ្នកស៊ីនុយនោះអ្នកនឹង ជាប់ផ្លែស្ទូចហើយ។ នយោបាយវាផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងសំខាន់ជាមួយឆ្នាំងបាយរបស់ពលរដ្ឋទូទាំងប្រទេស។ មានតែ នយោបាយទេទើបជួយប្រទេសជាតិបាន។ ១៧២ ក្រុមរបស់យើងយល់យ៉ាងមុតស្រួចថា ផ្លូវចេញដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសខ្មែរ គឺមានតែពន្យល់រាស្ត្រទៅ លើគោលធំបីចំណុច ១. ប្រជាធិបតេយ្យ, ២. ទាញឲ្យបានប្រយោជន៍ពីកិច្ចប្រតិបត្តិព្រះធម៌, ៣. សីលធម៌សង្គម; ដោយបង្ហើបបង្ហាញពីគុណវិបត្តិដែលកើតពីអំណាចប្រមូលផ្តុំ, គុណសម្បត្តិដែលកើតពី ការបំបែក អំណាចរដ្ឋ និងការផ្លាស់ផ្តូរផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោល៣ខាងលើ។ ១៧៣ នយោបាយមានន័យដូចម្តេច? ការពន្យល់ប្រជាពលរដ្ឋឲ្យយល់ពីនយោបាយវាជាការចាំបាច់បំផុតព្រោះពលរដ្ឋជាចលករសំខាន់ណាស់ ក្នុងការកសាងជាតិឲ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍។ បុព្វហេតុរបស់ចិត្តមនុស្សដែលចង់ក្លាយជាអ្នកនយោបាយត្រឹមត្រូវមិនមែនពួកចង់បាន ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនបន្លំខ្លួនមកសំងំពួនក្នុងចលនានយោបាយទេ តែគឺដួងចិត្តប្រកបទៅដោយការសង្គ្រោះ, ប្រកបទៅដោយការ ឈឺឆ្អាល, ប្រកបទៅដោយការចង់ជួយពិតប្រាកដ ជួយមនុស្សឲ្យរស់នៅក្នុងសាមញ្ញសុខ, យុត្តិធម៌, សេរីភាព និងលោកសម្ភារៈ, រស់នៅក្នុងភាពរុងរឿង….បុគ្គលដែលចង់ដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់នេះ ពួកគេពុះពារចូលទៅក្នុងកន្លែងនយោបាយដោយខ្លួន គេមានសមត្ថភាព, លទ្ធភាព, និង គុណសម្បត្តិផ្សេងៗទៀត, ហើយមនុស្សដែលគិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមិនអាចធ្វើ នយោបាយបានទេ។ យើងមានបំណងតែមួយគត់គឺចង់ដោះស្រាយបញ្ហាជាតិគ្រប់បែបយ៉ាងសូម្បីគេមិនជួបបញ្ហាក៏ដោយ, ពួកគេ ចូលខ្លួនមកលីសែង, រែកពន់បញ្ហាអស់ទាំងនេះ, ដួងចិត្តឈឺឆ្អាលចង់ជួយ។ ក្នុងចំណោមអ្នកធ្វើបុណ្យគ្មានអ្វីប្រសើរជាង ការធ្វើនយោបាយនោះទេ។ យើងប្រើពេលវេលា, សន្តិសុខ, ថវិកា, កំលាំង ត្រូវទាញផលមកវិញឲ្យបានផលអតិបរិមា ទោះជាប្រឆាំងជាមួយអ្នកណាក៏មិនខ្វល់ទាល់តែសោះ, សេចក្តីសុខរបស់មនុស្សពេញផ្ទៃប្រទេសសំខាន់ណាស់។ គណបក្ស នយោបាយគឺជាបន្តុំមនុស្សដែលមានបំណងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាគ្រប់បែបរបស់មនុស្សភាគច្រើន ដូច្នេះសាលា នយោបាយគឺគេបង្រៀនមនុស្សដែលមានបំណងចង់ជួយមនុស្សភាគច្រើនដើម្បីសម្រេចដល់គោលដៅប្រាសចាក ភាពអាត្មានិយម។ ត្រូវចាំថាអ្នកនយោបាយពិតគឺគ្មានប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមកផ្ជាប់ចលក្នុងចលនានយោបាយឡើយ បើពួកគេ ផ្ជាប់ផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនពេលដែលមានគេទិញគឺទៅលឿនបំផុត។ ការមិនចូលរួមនយោបាយមានន័យថាយើងកំពុងតែ ចូលរួមបំរើ ឬដើរតាមអ្នកនយោបាយដោយដឹងខ្លួន ឬមិនដឹងខ្លួនយ៉ាងពេញទំហឹង។ ១៧៤ សម្រាប់ការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍សង្គមរបស់អ្នក សួរថា បើមិនមែនជាអ្នកដែលជាធាតុនៃសង្គមនោះ តើជាអ្នកណា? ហើយបើមិន នៅពេលដែលសង្គមរបស់អ្នកកំពុងត្រូវការអ្នកទេ ថាតើនៅពេលណា? ហើយបើមិនចាប់ផ្តើមឡើងដោយ បេះដូងសុចរិតទៀងត្រង់ ប្រកបជាមួយទស្សនវិស័យត្រឹមត្រូវទេ តើត្រូវចាប់ផ្តើមឡើងដោយអ្វី? ១៧៥ ??? ១៧៦ ក្នុងចលនានយោបាយមួយអ្នកអាចនឹងចាញ់ ហើយអ្នកអាចនឹងចាញ់ទៀត ហើយអ្នកអាចនឹងចាញ់ទៀត ចាញ់ដោយគ្មាន ទីបញ្ចប់ព្រោះអ្នកគិតតែអំពីជោគជ័យ ប៉ុន្តែអ្នកអាចនឹងឈ្នះ ព្រោះអ្នកមិនដែលគិត អំពីជោគជ័យប៉ុន្តែ អ្នកគិតតែពីការងារ ដែលត្រឹមត្រូវ និងធ្វើវាជាប្រចាំ អាចធ្វើដូចនេះបានលុះត្រាអ្នកមានទឹកចិត្តបរិសុទ្ធ ឬទឹកចិត្តស្មោះត្រង់ហើយ និងទស្សន វិស័យភ្លឺថ្លាក្លាយជាមនុស្សយល់ការ, អ្នកមិនមែនចេញទៅរកសន្លឹកឆ្នោតទេ គឺអ្នកកំពុងចេញទៅឃោសនានយោបាយ ដើម្បីឲ្យពលរដ្ឋយល់ពីទស្សនក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ ១៧៧ ពួកយើងមិនធានា និងមិនសន្យាថាទឹកដីខ្មែរនឹងមិនត្រូវបានបរទេសគ្រប់គ្រង ឬបាត់បង់ទឹកដីនោះទេបើពលរដ្ឋគ្រប់រូបមិចូលរួម ធ្វើលើសពី៥០%+១។ គឺពួកយើងធ្វើតែការងាររបស់ពួកយើងគឺ ពន្យល់ ពន្យល់ ពន្យល់…. និងពន្យល់។ ពន្យល់ទីនេះក្នុងគោលបំណង ផ្លាស់ប្តូរ ផ្នត់គំនិតពលរដ្ឋ,បង្ហាញវិបត្តិដែលកើតទ្បើងពីអំណាចប្រមូលផ្តុំ និងផលប្រយោជន៍ដែលកើតទ្បើងពីការបំបែកអំណាចរដ្ឋ។ ១៧៨ ខណៈនេះខ្ញុំត្រូវការសេះប៉ុន្តែអ្នកជាជ្រូក! ដូច្នេះខ្ញុំមិនអាចទទួលយកអ្នកបានទេ មានន័យថា ខ្ញុំត្រូវការមនុស្សដែលមានលក្ខណៈជាជនគំរូ តែអ្នកមានលក្ខណៈត្រឹមតែជាជនគំរក់ដូច្នេះខ្ញុំមិនអាចទទួលបានទេ។ ១៧៩ យើងត្រូវការកសាងធនធានមនុស្សមួយក្រុមដើម្បីធ្វើឲ្យសម្រេចបានវត្ថុបំណងរបស់យើងគឺយើងប្រើគោលការមួយគឺ លើកដាក់តាមកំលាំងកុំប្រឹងខ្លាំងឈឺដល់ស្មាក្នុងការចូលរួមគឺចូលរួមទាំងកំលាំង ចំណេះដឹង ឬគំនិត(បញ្ញា) និងថវិការ។ បើមិនមានធនធានមនុស្សទេយើងមិន អាចអនុវត្តន៍អ្វីៗទាំងអស់ខាងលើបានទេ។សេចក្តីបញ្ជាក់៖ក្រុមស្នូល(គណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៏, អគ្គលេខាធិការ និងក្រុមសវនម្ម, គណៈកម្មាធិការកណ្តាល, ក្រុមប្រឹក្សាមូលដ្ឋាន, ក្រុមប្រឹក្សាវិន័យ)ត្រូវខិតខំគ្រប់បែបយ៉ាងមិនអាចពឹងតែលើមនសិការនោះទេគឺត្រូវមានការលៈបង់ និងពេញចិត្តដើម្បីឲ្យចលនានេះវាគួចយ៉ាងឆាប់រហ័សឆ្ពោះសំរេចសុបិនរួមរបស់ពួកយើងគឺមាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់)។ ១៨០ ខ្ញុំអាចបោះបង់ចោលញាតិមិត្តដែលមិនស្គាល់ខុសត្រូវ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាចដើចោលភាពត្រឹមត្រូវបានទេ។ ១៨១ ពួកយើងជួយពួកអ្នកមិនបានទេប៉ុន្តែពួកយើងអាចប្រាប់ផ្លូវថាតើពួកយើងគួរចូលរួមគ្នាធ្វើយ៉ាងដូចម្តេចដើម្បី ជួយខ្លួនឯង? ១៨២ ក្នុងចលនាមួយដែលទទួលបានជោគជ័យទៅបានការកសាងកំលាំងស្នូលដែលមានសមត្ថភាព និងទឹកចិត្តច្បាស់លាស់សំខាន់ខ្លាំង ណាស់, មុននឹងធ្វើការងារមួយឲ្យបានសម្រេចយើងត្រូវស្ទង់ចិត្តខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់លាស់ គឺស្ទង់ដោយចិត្តស្មោះត្រង់ស្ទង់ដោយ គ្មានភាពអំណួត ស្ទង់ដោយគ្មានភាពច្រណែនស្ទង់ដោយគ្មានភាពឈ្នានិស ស្ទង់ដោយដួងចិត្តស្មើ និង ស្ទង់មើលសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន រួចហើយត្រូវស្ទង់មើលកិច្ចការដែលបងប្អូនត្រូវធ្វើ និងឧបសគ្គដែលយើងត្រូវបុកបំបែក បើមានចំណុចខ្វះខាតត្រូវតែបំពេញ, សិក្សា លើចំណុចទាំងនេះឲ្យបានច្បាស់រួចកសាងទ័ពឲ្យសមស្របទៅនឹងស្ថានភាពទាំងនេះ។ ១៨៣ បញ្ហា(អន្តោប្រវេសហូរចូលដីខ្មែររាល់ថ្ងៃ, អយុត្តិធម៌សង្គម, អំពើពុករលួយរីករាលដាលពាសពេញផ្ទៃប្រទេស, គ្មានសេរីភាព, បាត់បង់ភាពស្មើរភាពគ្នា, រំលោភដីធ្លីពាសពេញផ្ទៃប្រទេស, ភាពក្រីក្ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ, ការបាត់ភាពជាម្ចាស់ប្រទេសរបស់ ពលរដ្ឋខ្មែរ…)បើយើងចង់រកខុសរកត្រូវគឺយើងត្រូវកៀងគរកំលាំងគ្នាឲ្យលើសពី៥០+១ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះពីព្រោះ ក្នុងនាមជាមនុស្សគឺយើងត្រូវរស់នៅក្នុងភាពត្រឹមត្រូវ។ ១៨៤ ការងារដែលខ្ញុំធ្វើសព្វថ្ងៃគឺជាបុព្វហេតុពិតនៅក្នុងជីវិតខ្ញុំទោះបីចំណាយអ្វីៗក៏ដោយគឺក្នុងគោលបំណងដើម្បីបំរើ អ្វីដែលយើងយល់ថាត្រឹមត្រូវ, ដោយបាតគ្រឹះរបស់យើងគឺសុចរិត និងប្រយោជន៍រួម ហើយបើយើងកសាងមនុស្សប្រភេទនេះបានកាន់តែច្រើនគឺគ្មាននរណាអូសទាញបានទ្បើយ។ ១៨៥ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធលោកសម្តែងទៅកាន់អាភ័យរាជ្យកុមារ(អាភ័យរាជ្យកុមារ តថាគត ស្គាល់ថាពាក្យណាពាក្យ ពិតពាក្យណាពាក្យមាន ប្រយោជន៍ទោះបីមិនត្រូវចិត្តអ្នកដទៃក៏ដោយឲ្យតែដល់កាលតថាគត់ពោលហើយពីព្រោះវាជាធាតុផ្តល់សេចក្តីសុខដល់អ្នកដទៃស្របតាមឧត្តមគតិរបស់តថាគត់ ប៉ុន្តែ តថាគត ស្គាល់ថាពាក្យណាពាក្យ មិនពិតពាក្យណាពាក្យគ្មានប្រយោជន៍ទោះបីត្រូវចិត្តអ្នកដទៃ ក៏ដោយតថាគតមិនពោលទេពីព្រោះវាជាធាតុមិនផ្តល់សេចក្តីសុខដល់អ្នកដទៃស្របតាមឧត្តមគតិរបស់តថាគតទ្បើយ។ អាចធ្វើបែបនេះលុះណាអ្នកជាមនុស្សស្តើងអញប៉ុន្តែប្រយ័ត្នជាប់ចុងក្រោយបំផុតគឺជាប់នឹង អញជាមនុស្សស្តើងអញ ឬ អញជាមនុស្សអស់អញ។ ១៨៦ បើយើងស្គាល់ខ្លួនឯង(ដួងចិត្តពិតប្រាកដចង់ធ្វើ ឬគ្រាន់តែរំជួលចិត្តម្តងម្កាល, សមត្ថភាព ឬគុណសម្បត្តិដែលអ្នកមាននោះវាធ្វើឲ្យអ្នកមាន លំនឹងផ្លូវចិត្តខ្លាំងណាស់ហើយអ្នកមានទំនុកចិត្តកើតទ្បើងពីការពិចារណាប្រកបដោយហេតុផលយ៉ាងច្បាស់លាស់, លទ្ធភាព) និងឧបសគ្គ ឬសត្រូវរបស់អ្នក (ចំណុចខ្លាំង និងខ្សោយ)របស់ខ្លួនច្បាស់លាស់នោះបើអ្នកចេញប្រយុទ្ធ១០០០ដងឈ្នះទាំង១០០០ដង។ ការស្គាល់ខ្លួនឯងបានលុះណាយើងមានចិត្តឧបេក្ខា(មានចិត្តនឹងធឹង, ចិត្តស្មើ) និងមិនមានមោទនៈភាពចំពោះខ្លួនឯងហើយគ្មានអំណួតទៅលើអ្វីៗដែលខ្លួន មាន(មនុស្សដែលមាន សុច្ឆន្ទៈឬបំណងពិតប្រាកដហើយបំណងនេះវាប្រាសចាកភាពអាត្មានិយមដូចជាលោកស្រីGolda Meir, Sun Jard Sen…)។ ១៨៧ ព្រះពុទ្ធ ៖ គ្មានសេចក្តីសុខឯណា ប្រសើរជាងការស្ងប់ចិត្តឡើយ។ ១៨៨ ជាកិច្ចចាប់ផ្តើមរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំចង់ដាក់សំណួរទៅបងប្អូនរួមជាតិថាតើបងប្អូនពិតជាមនុស្សស្រលាញ់ភាពស្អាតស្អំ និងចង់ឲ្យមានភាពស្អាតស្អំនៅក្នុងសង្គមជាតិអ្នកដែរ ឬទេ? បើបងប្អូនស្រឡាញ់ភាពស្អាតស្អំ បងប្អូនត្រូវចាប់ផ្ដើមពង្រីកភាពស្អាតស្អំចេញពីខ្លួនយើងទៅ។ ហើយបើ អ្នកមិនស្រលាញ់អំពើអាក្រក់លុះណាអ្នកជាមនុស្សមិនប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ ហើយអ្នកមិនអនុញ្ញាត្តិឲ្យអ្នកដទៃប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ដែរ។ តើបងប្អូនអាចបើកចំហរយកបងប្អូនជាទូទាំងប្រទេសជាមហាគ្រួសារតែមួយបានទេ?យើងត្រូវរស់នៅរួមសុខ រួមទុក្ខជាមួយគ្នា តកូនតចៅ។ ១៨៩ ខ្ញុំមិនដឹកនាំពួកអ្នកឲ្យមានការអភិវឌ្ឍទេ ហើយអ្នកក៏មិនត្រូវដឹកនាំខ្ញុំឲ្យមានការអភិវឌ្ឍដែរ ប៉ុន្តែពួកយើងគៀកស្មាគ្នាដើម្បីធ្វើឲ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍ដែលពួកយើងទាំងអស់គ្នាប្រាថ្នាចង់បាន ដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់។ ១៩០ ការគ្រប់គ្រងដែលប្រសើរថ្លៃថ្លាបំផុតគឺការគ្រប់គ្រងតាមបែបមិនគ្រប់គ្រង ធ្វើដូច្នេះបានលុះណាប្រមុខក្រុមគឺជាមនុស្សដែលមានលក្ខណៈជាជនគំរូ។ ១៩១ សាងខ្លួនឯងឲ្យរឹងមាំទាំងសមត្ថភាព, កំលាំង, លទ្ធភាពដើម្បី ជួយ, ទូល, រែក, សែង អ្នកដទៃ នេះហើយជាលក្ខណះរបស់អ្នកល្បីល្បាញលើលោកពីព្រោះដួងចិត្តរបស់ពួកគេមិនដែលចង់ល្បីល្បាញទាល់តែសោះគឺចង់ តែជួយអ្នកដទៃដោយដួងចិត្តមេត្តាប្រាសចាកភាពអាតា្មនិយម នេះហើយជាលក្ខណះរបស់មនុស្សល្បីល្បាញ ពិតប្រាកដ។ ជនឆ្នើមលើលោកជាទូទៅគឺធ្វើបញ្ច្រាសពីមន្សធម្មតា និងមនុស្សអាត្មានិយមទាំងទ្បាយ។ ==ផ្នែកទី៣== '''១៩២. ដើម្បីរើសបានអ្នកដឹកនាំល្អយើងត្រូវ ៖''' :១. ប្រើប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតចំមុខ។ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវយល់ដឹងហើយត្រូវស្គាល់ពីលក្ខណះសម្បត្តិ និងគុណតំលៃរបស់តំណាងខ្លួន។ :២. ប្រើប្រព័ន្ធបង្រួមអំណាចអាចរើសបានអ្នកដឹកនាំដែលមានឆន្ទះ។ :៣. ការសួរដេញដោលគឺអាចដឹងពីសមត្ថភាពនៃការដឹកនាំប្រទេសដល់កំរិតណា, មានបុគ្គលិកលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ដែរ ឬទេ។ :៤. សារពត៌មានដែលពិតឥតលំអៀងវាជាទីភ្លឺដែលធ្វើឲ្យសភាវៈអាក្រក់ខ្លាចរអារ,និងជាចំណីដ៏ចាំបាច់សម្រាប់ខួរក្បាល ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋមានមូលដ្ឋានពិចារណាដ៏ត្រឹមត្រូវ។ :៥. ប្រជាពលរដ្ឋជាមនុស្សមានបញ្ញា, ជាពលរដ្ឋល្អ, ពលរដ្ឋដែលមានគុណធម៌, គុណសម្បត្តិ, គុណតំលៃ។ '''១៩៣. របៀបនៃការប្រើសិទ្ធិ៖''' :១. ការផ្ទេរសិទ្ធិ :២. ការប្រើសិទ្ធិ :៣. ការដកសិទ្ធិ ដើម្បីធ្វើដូច្នេះបានលុះណាតែរដ្ឋត្រូវបានកាត់បន្ថយអំណាចរួចមានន័យថាសិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ។ '''១៩៤. ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានតួនាទីបីយ៉ាង៖''' :១. ជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។ :២. តាមដានអ្នកដឹកនាំ តាមរយៈការស្តាប់ដែលត្រឹមត្រូវធ្វើឲ្យយើងស្គាល់ ពីសមត្ថភាព និងដួងចិត្តបុគ្គលនោះយ៉ាងច្បាស់, ការត្រួតពិនិត្យមើលសកម្មភាពបុគ្គលដែលយើងត្រូវរើសជាអ្នកតំណាង។ :៣. ទំលាក់អ្នកដឹកនាំធ្វើទៅបានលុះណាកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានអំណាច '''១៩៥. ភាពច្បាស់ពិតប្រាកដដែលពួកយើង(គ.ស.ប=LDP)ដឹងច្បាស់បំផុតគឺ ៖''' :១. ច្បាស់លើទឹកចិត្តថាយើងធ្វើនេះឥតចង់បានប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនទេគឺយើងចង់តែសំរេចសុបិនរួមរបស់យើង :២. ច្បាស់លើដំណោះស្រាយ(គោលដៅ, ចំណុចចាប់ផ្តើម, ឥរិយាបថនយោបាយ, ការកសាងធនធានមនុស្ស)គឺត្រូវតែអីញ្ចឹង :៣. ច្បាស់លើគូរប្រជែងរបស់យើងជាពិសេសគឺគណបក្សទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរច្បាស់លើទឹកចិត្ត បេះរបស់អ្នកឯងមិនស្អាតស្អំមិនត្រឹមត្រូវ,ច្បាស់ថាអ្នកគ្មានទស្សនះនយោបាយអ្វីទេគឺធ្វើតាមនឹកឃើញគឺមានន័យថាគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ហាជាតិច្បាស់លាស់, ដូចជាការធ្វើដំណើររបស់កង្កែបមានទំនុកចិត្តវាលោតទៅដោយជើងទាំង២ ដង្កូវវាខុសគ្នាគឺវាគ្មានទំនុកចិត្តនោះទេវាត្រូវតោងខាងមុខរួចទើបលែងខាងក្រោយ '''១៩៦. ក្រុមរបស់យើងមានរបៀបធ្វើការដូចខាងក្រោមដែលធ្វើឲ្យក្រុមរបស់យើងមានទំនុកចិត្តក្នុងការងារប្រចាំថ្ងៃ ៖''' :១. គោលដៅ ក្រុមយើងមានគោលដៅច្បាស់លាស់គឺទៅសំរេចសុបិនរួមរបស់យើងគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់។ គឺយើងចង់បានសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានសិទ្ធ និងអំណាចសំរេចវាសនាប្រទេសរបស់ខ្លួន។ កំណត់ចំណាំនៃវត្ថុបំនងនេះគឺការឈានបានការដាក់យន្តការទាំង៨ចំណុចទៅក្នុងការដឹកនាំស្រុកទេស។ :២. ឥរិយាបថនៃការធ្វើនយោបាយគឺទន់ភ្លន់ដើម្បីសាមគ្គីជាតិខ្មែរទ្បើងវិញដោយមិនបំភ្លើសបំប៉ោងរឿង, មិនឆ្លៀតឪកាស, មិនអួតមិនបំភ្លៃរឿងដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនដែលនាំឲ្យមានអរិភាពនៅក្នុងសង្គមជាតិ យើង។ ក្រុមយើង ប្រកាន់យកសុចរិតវាជាឥរិយាបថនយោបាយផង ជាអត្តចរិកនយោបាយរបស់ក្រុមយើងផង និងជាឧត្តមគតិរបស់ក្រុមយើងផង។ យើងខ្មាស់បាប ខ្ពើមបាបមិនប្រព្រឹត្តសូម្បីអ្នកដទៃដឹង ឬមិនដឹងក៏ដោយគឺយើងមិនធ្វើអ្វីដែលយើងយល់ថាមិនត្រឹមត្រូវ ដូចករណីប្រជាពលរដ្ឋទាញឲ្យយើងទៅសរសើរបញ្ជោរគឺអាចបានសន្លឹកឆ្នោត ប៉ុន្តែយើងយល់យ៉ាងច្បាស់ថាបើយើងលូកទៅយកសន្លឹកឆ្នោតតាមរបៀបនេះវាជាការបំផ្លាញពលរដ្ឋដែលជាធាតុកសាងសង្គមនៅថ្ងៃក្រោយ។ សត្រូវរបស់យើងគឺអំពើអាក្រក់ គឺមិនមែនព្រោះគេស្ថិតក្នុងនិន្នាការ ផ្សេងពីយើងនោះទេគឺយើងតិទៀនគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងបំណងតែមួយគត់ គឺការតាមកំទេចអំពើអាក្រក់ពីសង្គមខ្មែរ។ :៣. ចំណុចចាប់ផ្តើមដើម្បីទាញយកកំលាំងប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមប្រកបដោយការយល់ដឹង គឺយើងចាប់ផ្តើមពីការពន្យល់ពលរដ្ឋទៅលើគោលធំ៣គឺ :១. ពន្យល់អំពីប្រជាធិបតេយ្យ :២. ការទាញយកប្រយោជន៍ពីកិច្ចប្រតិបត្តិ :៣. ព្រះធម៌ សីលធម៌សង្គម។ :៤. ធនធានមនុស្ស ៖ ធនធានមនុស្សដែលត្រូវក្លាយទៅជាតំណាងឆន្ទៈរបស់ពលរដ្ឋហោចណាស់ត្រូវមាន គុណសម្បត្តិ២យ៉ាងគឺគុណសម្បត្តិផ្នែកបេះដូង និងគុណសម្បត្តិផ្នែកខួរក្បាល។ គេត្រូវមានភាពស្អាតស្អំចង់បង្រ្កាបអំពើអាក្រក់របស់ខ្លួនឯងផង និងអ្នកដទៃផងហើយគេជាមនុស្សដែលមិនភ្ជាប់ប្រយោជន៌ ផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសកម្មភាពនយោបាយឡើយ។ មនុស្សថ្លៃថ្នូរកើតឡើងដោយសារការធ្វើការងារថ្លៃថ្នូរ(ការងារថ្លៃថ្នូរគឺការងារ ដែលប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម)។ '''១៩៧. ពួកយើង មើលឃើញថាពលរដ្ឋខ្មែរសព្វថ្ងៃមិនយល់លើ៤ចំណុចដូចខាងក្រោម ៖''' :១. តើភាពជាម្ចាស់លើទឹកដីមួយនេះបងប្អូនអាចធ្វើអ្វីបានខ្លះ? :២. កាតព្វកិច្ចជាម្ចាស់លើទឹកដីរបស់ពលរដ្ឋត្រូវធ្វើអ្វីខ្លះ? :៣. តើអំណាចប្រមូលផ្តុំវាគ្រោះថ្នាក់អ្វីខ្លះទៅលើភាពជាម្ចាស់របស់ពលរដ្ឋ? :៤. កាលណាមានប្រព័ន្ធបំបែកអំណាចតើវាមានអត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះទៅលើភាពជាម្ចាស់របស់បងប្អូន?ចំណុចទាំងបួននេះ ហើយដែលពួកយើងចង់ពន្យល់ពលរដ្ឋឲ្យល់ពីការពិតជាក់ស្តែងដែលពលរដ្ឋខ្មែរកំពុងជួប '''១៩៨ រូបភាព៤យ៉ាងនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរដែលពលរដ្ឋភាគច្រើនកំពុងតែភាន់ច្រទ្បំ ៖''' :១. ជួយក្រោមរួបភាពសម្លាប់ (ដូចជាបរទេសចូលលុកលុយប្រទេសខ្មែររាល់ថ្ងៃតាមរយៈវិនិយោគទុន (ល)) :២. បំផ្លាញក្រោមរូបភាពកសាង (ដីសម្បទានឲ្យបរទេស ។ ល។ ) :៣. បំពុលក្រោមរូបភាពបំប៉ន (អ្នកនយោបាយ, ពួកពិធីករមួយចំនួននិយាយបំពុលដល់ពលរដ្ឋ ។ ល។ ) :៤. បំផ្លាញព្រះធម៌ក្រោមរូបភាពសាសនា (អ្នកសាសនានិយាយប្រវ័ញ្ញលាភពីអ្នកជឿព្រោះតែភាពអាត្មានិយម) '''១៩៩ ដើម្បីឲ្យខ្មែរពេញចិត្តក្នុងការចូលរួមជាមួយសកម្មភាពអ្វីមួយយើងត្រូវបា្រប់ពលរដ្ឋ៖''' :1. បុព្វហេតុជីវិត ៖ រូបកាយដូចជាគំនរសាកសព ឬលាមក, ការពិតរូបកាយនេះគ្មានអញទេនៅពេលដែលយើងវិប្បសនាបានសម្រេច, ហើយត្រូវយល់ថាតំលៃរបស់ជីវិតគឺក្រោយពេលស្លាប់ទៅបានបន្សល់ទុកអ្វីលើផែនដីដែលជាប្រយោជន៍របស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយដោយដួងចិត្តមេត្តា និងករុណា…។ :2.ការតព្វកិច្ចប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួមកសាងសង្គមជាតិ ៖ កាតព្វកិច្ចជាសីលធម៌,មនសិកានិងកាតព្វកិច្ចតំរូវដោយច្បាប់ ហើយជាទូទៅកតព្វកិច្ចបានផលប្រយោជន៍ទៅលើអ្នកដទៃការទទួលខុសត្រូវរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅលើទឹកដីមួយដែលគេកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមាន ការទទួលខុសត្រូវអ្វីខ្លះ, អប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលប្រជាពលរដ្ឋឲ្យមានសីលធម៌ដើម្បីឲ្យប្រជាធិបតេយ្យបានជាប្រយោជន៍ '''២០០ ភាពអសកម្មរបសមនុស្ស ៤ ពួក ៖''' :១. ពួកមាយាទថោក ៖ (មិនធ្វើអំពើល្អតែចង់បានល្អមកដាក់ខ្លួន, ចូលចិត្តជាន់ និងក្តិចត្រួយកូនខ្មែរល្អៗមិនអាចលូតលាស់រួច, ឲ្យតែបានផលប្រយោជន៍មកខ្លួន និងក្រុមបក្សពួកខ្លួនមិនខ្វល់ពីការប៉ះពាល់អ្វីទាំងអស់។ ល។ ) :២. ពួកអន់ចរិត ៖ ដឹងថាសង្គមខ្មែរមានបញ្ហារាប់មិនអស់តែមិនចូលរួមធ្វើមានន័យថាដឹងហើយនៅដេក :៣. ពួកល្ងង់ ៖ បំផ្លាញខ្លួនឯងជាប្រចាំ(ផឹកស្រា, លេងល្បែង, សម្លាប់ពេលវេលា…) :៤. ពួកក្រៅសង្គម ៖ ជាមនុស្សដែលមិនដឹង និងមិនខ្វល់អ្វីទាំងអស់ពីបញ្ហាក្នុងសង្គមគិតតែពីរកស៊ីធ្វើអ្នកមានហើយ ពួកនេះខ្លាចងាប់ជាងគេបំផុត, គេចយកតែរួចខ្លួនហើយចាំតែសើយផលពីអ្នកដទៃធ្វើទុកឲ្យចាំតែសោយផលពីទង្វើអ្នកដទៃ '''២០១ មនុស្សនៅក្នុងស្រុកខ្មែរមានគំនិត២ធំៗ៖''' :១. ពួកអញនិយម និងពួកអគិត ៖លោកធម៌), អញមិនងាយបេះចេញពីមនុស្សទេបើមនុស្សនោះមិនពាល់ត្រូវធម៌ :២. គំនិតលាក់ពត់របស់អ្នកនយោបាយ(ស្នេហាអញតែប្រាប់គេថាស្នេហាជាតិ, ផ្តាច់ការថាប្រជាធិបតេយ្យ, អាចោរពាក់អាវអាចារ្យ) '''២០២ រស់នៅក្នុងប្រទេសសមគួរជាមង្គលដ៏ប្រសើរ៖''' :១. ប្រទេសដែលមាននីតិរដ្ឋ រដ្ឋដែលច្បាប់អាចអនុវត្តទៅលើមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គមទាំងមូល :២. ពលរដ្ឋខ្លឹម និងមានវិន័យ(ពលដែលមាន គុណធម៌, គុណសម្បត្តិ និងគុណតំលៃ…) :៣. ប្រទេសពោរពេញដោយលោកសម្ភារះ '''២០៣ ដើម្បីរួបរួមគ្នាជាមួយគណបក្សផ្សេងៗបានគឺយើងត្រូវការជជែកលើ៤ចំណុចគឺ ៖''' :១. គោលដៅគឺបំបែកអំណាចរដ្ឋតាមរយៈយន្តការទាំង៨ចំណុច :២. ឥរិយាបថនៃការធ្វើនយោបាយគឺសុចរិត(ទន់ភ្លន់, មិនបំផ្លោង និងមិនកេងចំណេញ….) :៣. ចំណុចចាប់ផ្តើមគឺចាប់ផ្តើមចេញពីការពន្យល់ពលរដ្ឋ :៤. ធនធានមនុស្ស '''២០៤ ចំពោះការសង្កេតទៅលើគណបក្សនយោបាយយើងត្រូវត្រូតពិនិត្យលើ៖''' :១. គោលនយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជារបស់គណបក្សនយោបាយនោះថាតើគេដោះស្រាយបញ្ហាជាតិយ៉ាងដូចម្តេច :២. សកម្មភាពការងាររបស់ពួកគេត្រឹមត្រូវដែរ ឬទេ :៣. តាមរយៈពាក្យសម្តីដែលគេនិយាយ, តើគេយល់ដល់កំរិតណា(ជាពិសេសប្រមុខក្រុម)ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងដល់ទីជំរៅ :៤. ការចាប់ផ្តើមដ៏ត្រឹមត្រូវហើយច្បាស់លាស់ និងដួងចិត្តដ៏ស្មោះស, កំរិតយល់ដឹងពិតប្រាកដ និងក្រុមរបស់គេស្អាតស្អំដែរ ឬទេ '''២០៥ ដើម្បីធ្វើនយោបាយយ៉ាងហោចណាស់យើងត្រូវមានគុណសម្បត្តិ២គឺ៖''' :១. គុណសម្បត្តិបេះដូង ដួងចិត្តបរិសុទ្ធ ចេតនាដើម្បីសង្គ្រោះជាតិពិតប្រាកដ :២. គុណសម្បត្តិខួរក្បាល មានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា មានទស្សនះមុតស្រួចក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិ ស្គាល់ចំណុចចាប់ផ្តើម មាន ឥរិយាបថសុចរិតក្នុងដំណើរការឈានទៅដល់គោលដៅ និងចេះកសាងធនធានមនុស្សដើម្បីទៅធ្វើសកម្មភាពបំរើទស្សនដែលខ្លួនបាន កំណត់។ ច្បាស់លាស់ពីការងារដែលកំពុងធ្វើមិនបាចសាចសំដីឥតប្រយោជន៌ដូចជាការធ្វើសំណូមពរទៅរដ្ឋាភិបាលជាដើមគឺបុករុកទៅ រកតែរាស្រ្តគឺច្បាស់ថាអ្វីអ្វីស្ថិតនៅលើប្រជាពលរដ្ឋ។ បើនិយាយពីបញ្ហាគឺយើងនិយាយពីបញ្ហាជ្រៅជាងអ្វីដែលមើលឃើញតែនឹងភ្នែកជា ពិសេសយើងបង្ហាញពីប្រភពបញ្ហា និងទស្សនក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា រួមទាំងមានសកម្មភាពបំរើទស្សនះនោះ។ ទស្សនវិស័យ ៖ បេះ ដូងភ្ជាប់មកខួរក្បាលដែលមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ និងច្បាស់លាស់ហើយព្យាយាមរុញច្រានទស្សនះនោះឲ្យដល់គោលដៅ (បញ្ហា ប្រភព បញ្ហា ទស្សនក្នុងដោះស្រាយបញ្ហា និងចែកការងារគ្នាធ្វើ)។ ដាក់ទស្សនរួចហើយធ្វើសកម្មភាពដើម្បីបំរើទស្សនះរបស់យើងឲ្យចេញជា រូបរាង។ មើលឃើញដោយការគិតដល់ទីជំរៅហើយរៀបចេញជាលំដាប់លំដោយការងារ និងចេញទៅធ្វីការងារនោះ។ '''២០៦ ដើម្បីទៅនិយាយជាមួយអ្នកដទៃមានប្រៀបលុះណា ៖''' :១. យើងជាមនុស្សសុចរិត និងស្អាតគ្មានក្នុងគ្មានក្រៅ, ស្អាតស្អំ។ យើងមិនប្រព្រឹត្តហើយមិនអនុញ្ញាត្តឲ្យអ្នកដទៃប្រព្រឹត្តគឺក្រាញនរនាល ប្រឆាំងទប់ទល់, ដេញធាក់អំពើអាក្រក់គ្រប់ទីកន្លែង ហើយ ដាំអំពើល្អទ្បើងវិញ :២. បញ្ញាភ្លឺថ្លា និងកាន់, ការពាររបស់ពិត ចេះនិយាយថាចេះ មិន ចេះនិយាយថា '''២០៧ ស្ថានភាពប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ៖''' :១. ពលរដ្ឋភាគច្រើនជាអ្នកញៀនស្រា ញៀនគ្រឿងញៀនដែលនាំឲ្យបំផ្លាញខួរក្បាល គឺបំផ្លាញការគិតដែលជាតួបញ្ញា :២. លេងល្បែងស៊ីសងផ្សេងៗបង្កើតចោរកម្ម និងភាពក្រីក្រដោយសារចាញ់ល្បែង និងបំផ្លាញពេលវេលា :៣. ចំលងវប្បធម៌បរទេសគឺមានលក្ខណៈជាអ្នករងឥទ្ធិពល ធ្វើឲ្យប្រទេសបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិជាដំណើររលត់រលាយជាតិ :៤. ភាពអាត្មានិយមមិនខ្វល់ជាមួយអ្នកដទៃធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែបានប្រយោជន៍មកខ្លួន ធ្វើឲ្យមានការបែបបាក់ជាតិ :៥. ភាពល្ងង់ខ្លៅ និងភាពអសកម្មក្នុងការចូលរួមកសាងប្រទេសជាតិ គឺពួកគាត់ចូលចិត្តផ្អែកលើអ្នកដទៃធ្វើឲ្យហើយពួកគាត់ចាំសើយផលដោយចង់បានប៉ុន្តែមិនចូលរួមធ្វើ។ ដើម្បីបំបែកស្ថានភាពខាងលើនេះបានគឺប្រើពីរវិធីពន្យល់លើគោលបីសំខាន់យ៉ាងគឺ ប្រជាធិបតេយ្យ ទាញឲ្យបានជាប្រយោជន៌អតិបរិមាពីកិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌ និងសីលធម៌សង្គម ប្រើវិធានការច្បាប់ដែលដំបូងបំផុតគឺយកយន្តការ៨ចំណុចទៅដាក់ក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំរដ្ឋដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋធ្វើឲ្យសិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ។វិធានការនេះកើតមានបានលុះណាមានសម្លេងគាំទ្រ គ្រប់គ្រាន់ពីពលរដ្ឋ។ '''២០៨ ក្រុមរបស់ គសប ពួកអ្នកត្រូវយល់ថាអ្នកមានឧបសគ្គធំៗចំនួនពីរ ៖''' :១. អំណាចផ្តាច់ការសង្កត់ពីលើពួកអ្នកគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ជាពិសេសអ្នកទន់ខ្សោយក្នុងសង្គម :២. សង្គា្រមចិត្តសាស្ត្រគ្រប់បែបយ៉ាងពីមនុស្សខ្មែរផ្សេងៗទៀតដែលមានគំនិតផ្ទុយពីពួកអ្នក។ ចុះភាពអសកម្មរបស់ពលរដ្ឋមិនមែនជាឧបគ្គទេរឺ? :៣. ភាពអសកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ '''២០៩ បើអ្នកស្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់ស្គាល់ឧបសគ្គស្គាល់សត្រូវច្បាស់លាស់ដោយគ្មានមោទនភាពខ្លួនឯង, អ្នកចេញប្រយុទ្ធ១០០០ដងអ្នកឈ្នះទាំង១០០០ដង អាចធ្វើដូច្នេះបានលុះណាអ្នកមានចិត្តស្មើ។ :១. ការស្គាល់ខ្លួនឯង៖ ត្រូវស្គាល់ដួងចិត្តខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់ថាចិត្តរបស់អ្នកវាចង់ធ្វើពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែរំជួលចិត្ត, ពេលអ្នកមានលក្ខណបែបនេះធ្វើឲ្យអ្នកមានទំនុកចិត្ត និងលំនឹងផ្លូវចិត្ត, ចំណុចនេះមិនងាយប៉ុន្មានទេដោយយើងបោះខួរក្បាលចូលទៅក្នុងចិត្តខ្លួនឯងដើម្បីយល់ពីចិត្ត ខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់,អ្នកជាមនុស្សមានវត្ថុបំណងពិតប្រាកដហើយបំណងនេះគឺជាបំណងប្រាសចាកភាពអាត្មានិយមមិន កុហកខ្លួនឯងនេះជាចំណុចមិនអាចខ្វះបានក្នុងនាមជាមនុស្សជួយមនុស្សជាច្រើនហើយការងារយើងធ្វើគឺចង់បង្ក្រាបអំពើ អាក្រក់ហើយចង់ឲ្យមនុស្សទាំងអស់រស់នៅក្នុងក្រោមច្បាប់ទាំងអស់គ្នា, បញ្ហារួមត្រូវចូលរួមដោះស្រាយរួមគ្នា។ ការស្គាល់ខ្លួនឯងកាន់តែល្អិតទៅៗអ្នកអាចតាមទាន់ខណៈចិត្តរបស់អ្នក(មនុស្សដែលពូកែនិយាយគឺជាមនុស្សពិចារណាច្រើន ហើយ ភាសានិយាយជាភាសាដួងចិត្ត)។គុណសម្បត្តិរបស់អ្នកគ្រប់គ្រាន់ហើយ ឬនៅ? អាចទប់ទល់ជាមួយឧបសគ្គបានទេ? ត្រូវមានទស្សនះច្បាស់លាស់ គឺខួរក្បាល របស់អ្នក ត្រូវមានគំនិតស្រមើស្រមៃទុកមុននៅពេលយើងចាប់ផ្តើមធ្វើដូចអ្វីដែលយើងគិតប្រសិនបើខុសបន្តិចបន្តួចអាចកែតំរូវបាន, បើស្ថានភាពបែបហ្នឹងមកដល់យើងគួរធ្វើដូចម្តេច(Dream)។ :២. ការស្គាល់ឧបសគ្គ ៖ ស្គាល់ចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្សោយរបស់ឧបសគ្គ, ស្គាល់គោលដៅ និងវត្ថុបំណងរបស់ឧបសគ្គ '''២១០ ពួកយើងកំពុងតែកសាងក្រុមមួយដែលមានលក្ខណៈ ៖''' :១. កសាងមនុស្សដែលមិនចង់បាន និងមិនជាប់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុន្តែទៅធ្វើព្រោះឃើញអ្នកដទៃមានទុក្ខលំបាកផ្សេងៗ :២. កសាងទំនុកចិត្តដោយឈរលើបាតគ្រឹះសុចរិតទៀងត្រង់គ្មានក្នុងគ្មានក្រៅឲ្យតែរឿងណាដែលយើងនិយាយទៅ មិនប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិគឺពួកយើងលើកមកនិយាយទាំងអស់ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃយល់ផង, ចំណុចត្រង់នេះ ធ្វើឲ្យជាតិយើងមានសាមគ្គីហើយប្រមុខក្រុមសំខាន់ណាស់គ្មានការលាក់បាំងសូម្បីរឿងផ្ទាល់ខ្លួន, ការប្រជុំគ្នា ញឹកញាប់បើកចំហរ ស្វ័យទិទាន រិះគន់គ្នាចំមុខដោយដួងចិត្តស្មោះត្រង់មិនបំពានព្រោះជាប់លោកធម៌ និងអគតិធម៌៣. បង្កើតឲ្យមានការទទួលខុសត្រូវលើកាតព្វកិច្ចចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប '''២១១ តើគោលរបស់ក្រុមយើងគឺអ្វីខ្លះ?''' :១. ដើម្បីផលប្រយោជន៍រួម, ផលប្រយោជន៍ជាតិ ទាំងអស់គ្នាមិនមែនអ្នកស៊ីឈ្នួលនយោបាយទេ :២. ការងារគ្រប់បែបយ៉ាងគឺជាការងារឧត្តមគតិ(ស៊ីបាយផ្ទះឯងប៉ុន្តែធ្វើការឲ្យគេ) '''២១២. ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងទាំង៤ខាងលើគឺយើងត្រូវមាន៖''' :១. កន្សោមទស្សនះដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាជាតិសំខាន់ដែលពួកយើងហៅថាមនោគមវិជ្ជា :២. អ្នកពន្យល់ទស្សនះដល់ព្រមដោយសម្បយុត្តិ(បេះដូងសុចរិត, ពូកែពន្យល់, មានបញ្ញាវាងវៃ, សុខភាពល្អនិយាយរួមជាគឺជាជនគំរូ) :៣. មធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយយើងពឹងវិទ្យុ និងតាមបច្ចេកទេសផ្សេងៗហើយយើងត្រូវការថវិកាជាចាំបាច់ដើម្បីដំណើរការ ឲ្យសកម្មភាពទាំងនេះប្រព្រឹត្តទៅបាន៤. អ្នកពង្រីកគំនិតត្រូវយល់ពីមនោគមវិជ្ជារបស់ គសប ដូចមានចែងក្នុង លក្ខណសម្បត្តិដែល គសប កំណត់ទុកជាខ្នាតវាស់ស្រាប់(ទាំងចាស់ក្មេង, សិស្ស, និស្សិត, ព្រះសង្ឃ….) '''២១៣ បន្ទាប់ពីមានយន្តការ៨ចំណុចត្រូវបានដាក់ចូលនៅក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំស្រុកយើងហើយវត្ថុបំណងបន្តរបស់ពួកយើងគឺ៖''' :១. សេរីភាព ៖ មនុស្សគ្រប់រូបក្រៅពីសេរីភាពផ្នែករាងកាយគឺយើងត្រូវការសេរីភាពផ្នែកខួរក្បាល។ នេះជាបាតគ្រឹះនៃការលូតលាស់ផ្នែកខួរក្បាល ដែលនាំឲ្យកើតគំនិតថ្មីក្នុងការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៌ប្រទេសជាតិ។ :២. យុត្តិធម៌ ៖ បែងចែកភោគទ្រព្យជាតិដោយយុត្តិធម៌ ពិសេសក្នុងប្រពន្ធ័តុលាការអ្នកប្រព្រឹត្តខុសត្រូវតែទទួលទោស។ :៣. ភាពស្មើមុខគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់៖ យើងគ្រប់គ្នាមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងនាមជាម្ចាស់ប្រទេស តែយើងត្រូវការភាពជាម្ចាស់ របស់យើងគ្រប់គ្នា។ វណ្ណៈថ្នាក់វាគ្រាន់តែជាសំបកដែលអត់ប្រយោជន៌អ្វីសោះដល់ពលរដ្ឋម្ចាស់ប្រទេសវាមានតែបង្កើតការ ឈឺចាប់ដល់ពលរដ្ឋតាមរយៈមុខងារជាឯកឧត្តម… :៤. ប្រទេសពោរពេញដោយលោកសម្ភារៈ(បច្ច័យបួន) '''២១៤ យន្ដការ៨ចំណុចដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋរបស់ គណបក្ស សម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិប្បតេយ្យ៖''' :១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិនាយករដ្ឋមន្ដ្រី (២ អាណត្ដិ)។ :២. មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្ស ដោយខ្លួនឯង។ :៣. នាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវរស់នៅក្នុងផ្ទះដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ។ :៤. ត្រូវបង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល។ :៥ ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភា សម្រាប់តួនាទី ភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់ឧត្ដមសេនីយ៍ យោធា និងនគរបាល។ :៦ អព្យាក្រឹត្យមន្ដ្រីរាជការ។ :៧. បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដោយប្រជាពលរដ្ឋ (ថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់ ស្រុក/ខណ្ឌ/ក្រុង និងខេត្ដ/រាជធានី)។ :៨. ប្រើប្រព័ន្ធចម្រុះដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងរាស្ដ្រ។ '''២១៥ ដំណើរបីយ៉ាងដែលនាំឲ្យយឺតយូរក្នុងការយល់សេចក្តីពិតគឺ៖''' :១. ទិដ្ឋិ ៖ គេយល់ថាអីញ្ចឹងហើយដោយក្នុងនោះអាចយល់ខុស ឬយល់ត្រូវតែខុសកាល, ការប្រកាន់ខ្ជាប់ :២. មានះ ៖ អំណួតអួតអាង, សេចក្តីប្រកាន់ :៣. តណ្ហា ៖ ជាមនុស្សដែលតែងតែជាប់នឹងលោកធម៌ ទាំងប្រាំបី លាភ យស សរសើរ សុខ គ្មានលាភ គ្មានយស គ្មានសរសើរ គ្មានសុខនិង អគតិធម៌ '''២១៦ ចំណុច ៥ យ៉ាង ដែលសមាជិករបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធត្រូវពិចារណាមានដូចខាងក្រោម ៖''' :១ មនសិការ ៖ ដំណើរការនៃការវែកញែក ដឹងខុសត្រូវ តាមរយៈការពិចារណា :២. ចរិត ៖ មានបីយ៉ាងគឺការប្រព្រឹត្តល្អដោយការយ ហៅថាកាយសុចរិត ដោយចិត្តបរិសុទ្ធហៅហថាមនោ វចីសុខរិត, សុចរិត(សុចរិតគឺជាសមិទ្ធផលដែលកើតទ្បើងពីការពិចារណារវាងក្បាល និងបេះដូលឧបេក្ខា)។ :៣. ប្រយោជន៍រួមគឺវាបញ្ច្រាសជាមួយភាពអាត្មានិយម។ :៤. ប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៥. គោរពសិទ្ធិបុគ្គល។ '''២១៧ ធាតុរបស់ខួរក្បាលរួមមាន៥តាមលំដាប់លំដោយគឺ ៖''' :១. សតិ សតិគឺការដឹង(ដឹងថាខ្លួនកំពុងធ្វើអ្វី)។ សតិកើតឡើងក្រោយពេលដែលយើងផ្ចង់ការដឹងរួច ហើយ។ :២. សម្បជញ្ញ ជាធម្មធាតុដែលនាំឲ្យមនុស្សចេះឆ្ងល់ ចេះត្រិះរិះពិចារណា ដឹងអ្វីខុសអ្វីត្រូវ។ :៣. មនសិការ គឺការវែកញែកតាមបែបការដឹងខុសដឹងត្រូវ អ្វីល្អអ្វីអាក្រក់តាមរយៈការពិចារណារបស់សម្បជញ្ញខាងលើ។ :៤. ឧត្តមគតិ បន្ទាប់ពីដឹងថាអ្វីខុសអ្វីត្រូវហើយគឺតាំងស៌ប់លើអ្វីដែលយល់ថាត្រឹមត្រូវមិនទំលាក់។ ឧត្តមគតិគឺជាគុណធម៌ដែលល្អជាងគេបំផុតហើយវាជួយឲ្យឈ្នះសត្រូវគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងខ្លួនយើង តែវាច្រើនតែបញ្រ្ជាស់ជាមួយចិត្ត។ ពេលខ្លះចិត្តចង់លុតក្រាបតែឧត្តមគតិ វាប្រាប់ថាមិនអាចទេ។ មនុស្សចាស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរភាគច្រើនគ្មានឧត្តមគតិទេ ព្រោះគាត់មិនដែលតាំងស៌ប់លើឧត្តមគតិឡើយ គាត់ច្រើនតែគិតថាធ្វើតែតាមគេតាមឯងទៅ ឯក្មេងសំរេចចិត្តធ្វើលឿនតែប្រែប្រួលក៌លឿនគឺច្រើនតែមិនស្គាល់ខ្លួនឯង ស្មានថាខ្លួន ស្នេហាជាតិតែការពិតគេពុលនឹងមុខមាត់ តួនាទី បុណ្យសក្តិ…ដូច្នេះយើងត្រូវតាមដានចិត្ត និងខួរក្បាលជាប្រចាំ។ ទណ្ឌកម្មរបស់ឧត្តម គតិគឺវិប្បដិសារីនូវអ្វីដែលខ្លួនធ្វើ ខុស។ :៥. បញ្ញា ជាបទពិសោធន៌នានាសំរាប់ជំនួយការគិតពីចារណាថ្លឹងថ្លែង។ បញ្ញាជាអ្នកវែកញែក និងអារកាត់បញ្ហា។ទាំង៥ខាងលើវាអាចកើតឡើងបានព្រោះគេមានបេះដូងស្អាត ស្ងប់ គ្មានពិសពុលបើមិនដូច្នេះទេចិត្តដ៌កខ្វក់នឹងបញ្ជាឲ្យ៥ខាងលើធ្វើសកម្មភាពបំរើចិត្តដ៌កខ្វក់នោះ។ '''២១៨ លក្ខណសម្បិត្តរបស់ជនគំរូទាំងទ្បាយលើលោក៖''' :I. សុចរិត (ការពិចារណា ដោយប្រើ ក្បាល+បេះដូងឧបេក្ខា(មានសេចក្តីអាណិត និងស្រលាញ់នៅក្នុងនោះ នេះហើយជាឧបេក្ខាបរិសុទ្ធ,ទៀងត្រង់ មិនលំអៀង ស្រលាញ់ប្រជាពលរដ្ឋដូចជាក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួនចំណុចត្រង់នេះកើតបានលុះណាតែជាមនុស្សឈ្នះលោកធម៌ និង ជាមនុស្សយល់ពីព្រះធម៌, កាយ វាចា មនោសុចរិត), ឥតបំផ្លាញគេ :II. សំបូរគតិ ឬ សំបូរទស្សន (ទស្សនរួមជាមួយ និងទង្វើជាក់ស្តែងដើម្បីឲ្យបានសំរេចនូវគោលដៅ គឺការជួយប្រទេសរបស់ខ្លួន និងសមាជិករបស់ខ្លួនឲ្យបានជោគជ័យផងដែរ, ទស្សនវាជាធម្មជាតិម្យ៉ាងអរូបី ហើយវាមានទំនាក់ទំនងរវាងហេតុ និងផលបើទស្សនដែលមិនបានគិតពិចារណាច្បាស់លាស់កាលណាយើងយកមកប្រត្តិបត្តិវានាំមកនូវសេចក្តីវិនាសតែបើយើងពិចារណាយ៉ាងល្អិតល្អន់វានាំមកនូវការរីកចំរើន) :III. ជាអ្នកហ៊ានប្រកួតប្រជែងចំពោះមុខមហាជនដើម្បីបង្ហាញពីអ្វីដែលយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវ (Challenge) ។ :IV. សេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ដើម្បីដាក់នូវអ្វី ដែលខ្លួនយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវនោះឲ្យបានសម្រេច(Commitment) :V. ជាក់ស្តែងនិយមគឺទទួលយកភាពជាក់ស្តែងមកដោះស្រាយ :VI. ពូកែពន្យល់នូវអ្វីដែលជាការយល់ឃើញរបស់ខ្លួនឲ្យគេបានយល់ឃើញដូចខ្លួន។ (Convince) :VII. ជាអ្នកដែលចេះបណ្តុះបណ្តាលមនុស្សហើយជាអ្នកចេះប្រើមនុស្សឲ្យត្រូវជំនាញរបស់ពួកគេ។ :VIII. ជាអ្នកដែលសកម្ម ( គ្រប់សកម្មភាព ដេក ដើរ ឈរ អង្គុយ រាប់ទាំងពីការគិតផងដែរ )។ (Active) :IX. ជាអ្នកដែលឈ្នះលោកធម៌ (លោកធម៌ទាំងប្រាំបី លាភ យស សរសើរ សុខ និងគ្មានលាភ គ្មានយស គ្មានសរសើរ គ្មានសុខ) និង មិនជាប់អគតិទាំងបួន ស្រាលាញ់ ស្អប់ ខ្លាច និង អវិជ្ជា។ :X. ជាអ្នក ដែលមានថាមពល (កម្លាំងកាយសម្បទា មាំមួន សុខភាពល្អ) '''២១៩ ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទមនុស្សពីទាបទៅខ្ពស់៖''' :១ ពួកសាសនា ជាក្រុមមនុស្សអាត្មានិយមបំផុតគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមិនខ្វល់ជាមួយអ្នកណាទាំងអស់ :២ ពួកផ្តាច់ការគិតតែពីក្រុមគ្រួសារ និងបក្សពួកខ្លួនពលរដ្ឋលំបាកវេទនាយ៉ាងណាមិនសូវគិតគូរទ្បើយហើយជាទូទៅប្រទេសដែលដឹកនាំ តាមផ្តាច់ការរីកចំរើនទៅបានលុះណាមេដឹកនាំផ្តាច់ការជាមនុស្សឈ្នះលោកធម៌ទាំង៨ និង ទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា :៣. ពួកជាតិនិយម មាន ហូជីម៉ីញជាគំរូជាតិណាស្លាប់ក៏មិនគិតដែរឲ្យតែជាតិឯងរស់ :៤. ពួកប្រជាធិបតេយ្យ បេះដូងបើកទូលាយដោយឈរលើការគោរពសិទ្ធិមនុស្សេជាសកល :៥. អ្នកធម៌ មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាគំរូ លោកមានដួងចិត្តមេត្តាមហាសាល រាប់ទាំងមនុស្ស សត្វ ធម្មជាតិ ។ ល។ '''២២០ មនុស្សដែលរស់នៅលើលោកនេះមានបួនប្រភេទ ៖''' :១. មនុស្សដែលចាំតែគេជួយ និងងាប់តែគេជាន់ដូចជាជនជាតិដែលល្ងង់ៗចាញ់ទាំងសត្វទៅទៀត :២. ពួកអ្នកចេះ អ្នកដឹង រស់នៅឆ្ងាយពីសង្គមមិនដែលខ្វល់ពីអ្នកណាដូចជាឈ្លើង, ព្រូន, តេនញ្ញា, ជាចំណែកលើសនៃសង្គម(ដូចជា បុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនខ្លះៗ, ពួកអ្នកជំនួញខ្លះៗ។ ល។ ) :៣. ក្រុមកាត់តំរង់ពួកឆ្លាត, ពួកអ្នកចេះពួកអ្នកដឹងរស់នៅបៀតបៀនអ្នកដទៃឲ្យតែបានមកលើខ្លួនឯង, ប្រើចំនេះដឹងដើម្បីបំរើមហិច្ឆតារបស់ខ្លួនបានដល់ពួកនយោបាយធំៗនៅក្នុងប្រទេសផ្តាច់ការ និងកុំម្មុយនីស, ពួកមេសាសនាជាដើម។ :៤. ពួកចេះតែឈឺឆ្អាលគេជានិច្ចទោះរឿងនោះមិនទាក់ទងជាមួយខ្លួនក៏ដោយពួកនេះបានដល់ពួកអ្នកមានចិត្តព្រះ, ពួកមានសីល, ពួកយល់ពីព្រះធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ(យូរមានមួយ)។ '''២២១ មនុស្សត្រូវរស់នៅដើម្បីបំពេញការងារបួនយ៉ាង៖''' :១. មនុស្សធ្វើការងារដើម្បីរស់(បច្ច័យបួនសំខាន់ណាស់ដើម្បីរស់) :២. ការងាររៀនសូត្រ (មានជំនាញពិតប្រាកដយ៉ាងតិចមួយ) :៣. បំរើសេចក្តីស្រលាញ់របស់ខ្លួន, មនោសញ្ចេតនា(មេត្តា, ករុណា) :៤. ការងារជាឧត្តមគតិគឺការកាន់អំពើល្អមិនទំលាក់, ប្រឆាំងតតាំងនឹងអំពើអាក្រក់គ្រប់បែបយ៉ាង។ '''២២២ អ្នកអាចបិតបាំងការពិតបានតែអ្នកមិនអាចកាទ្បៃការពិតបានទេ, ពេលដែលយើងមានជីវិតយើងត្រូវតែចាប់ផ្តើមភាពរឹងមាំផ្តើមចេញពីខ្លួនយើងទៅមុន៖''' :១. ដើម្បីកើតសាមគ្គីផ្ទៃក្នុងបានលុះណាមនុស្សយល់, មានយុត្តិធម៌, សុចរិតភាពហើយបាត់ភាពអាត្មានិយម :២. មិនត្រូវមានការកេងប្រវញ្ច័លើគ្នា(កេងប្រវញ្ច័ទាំង ថវិកា កំលាំង និងគំនិត :៣. ចេះស្តាប់ហេតុផលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនផ្អែកលើអគតិធម៌ទាំង ៤ ឬលោកធម៌ទាំង ៨ '''២២៣ មនុស្សខ្មែរយើងមានលក្ខណៈ៤ យ៉ាង៖''' :១. ការគិតវាខ្លីបំផុតគឺគិតតែរឿងស៊ី ដេក ដើរលេង និង រួមភេទ :២. មនោសញ្ចេតនា មេត្តា ករុណា ក៏ខ្លីបំផុត, គិតតែក្រុមគ្រួសារខ្លួនឯង ឬ ត្រឹមតែប្តីប្រពន្ធ កូនចៅ, សូម្បីឪពុកមា្តយក៏មិនសូវនឹកគិតដល់… :៣. សេចក្តីអធិដ្ឋាន ក៏ខ្លីមិនដែលចង់ធ្វើការងារណាដែលបានប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ, ឬសង្គមជាតិទាំងមូល… :៤. មិនស្អប់អំពើអាក្រក់ ហើយថែមទាំងហ៊ានប្រព្រឹត្តយ៉ាងសប្បាយ និងពេញចិត្តដូចជាធ្វើផ្ទុយពីសីល៥… '''២២៤ មនុស្ស មានៈមាន៣ យ៉ាង៖''' :១. ខុសហើយមិនព្រមទទួលថាខុស :២. ជាមនុស្សដែលបា្រប់ហើយមិនស្តាប់ :៣. ជាមនុស្សដែលតែងតែទទួលកំហុសតែមិនកែប្រែអ្វីបន្តិចសោះទ្បើយ '''២២៥ កត្តាសក្តានុពលរបស់ប្រទេសខ្មែរមាន៖''' :១. កត្តាទឹកដីខ្មែរសំបូរទៅដោយជីជាតិ និងរងគ្រោះធម្មជាតិតិចបំផុតបើធៀបប្រទេសដទៃ :២. កត្តាចិត្តសប្បុរសរបស់ខ្មែរមានឈាមឧត្តមគតិហើយថែមតែបញ្ញាគឺគ្រប់គ្រាន់ដោយប្តូរពីការជឿទៅយល់ចប់សព្វគ្រប់ :៣. កត្តាព្រះធម៌ជាមេរៀនសិក្សាឲ្យស្គាល់ធម៌ដើម្បីប្រតិបត្តិឲ្យបានសេចក្តីសុខនៅក្នុងជាតិនេះ '''២២៦ ពូជខ្មែរយើងមានស៊ែនល្អៗជាច្រើនប៉ុន្តែត្រូវបាត់ជិតអស់ហើយដោយសាររបបនយោបាយ និងពួកអ្នកសាសនា ៖''' :១. សុចរិតភាព(កត្តាចិត្ត) :២. ភក្តីភាព(កត្តាចិត្ត) :៣. ភាតរះភាព(កត្តាចិត្ត) :៤. កត្តាព្រះធម៌ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សមានការវែកញែកយ៉ាងល្អិតល្អន់ និងតែងតែមានហេតុផលមិនមែនជំនឿនោះទេ :៥. កត្តាទឹកដីប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ '''១២៧ ដើម្បីឲ្យការជជែកគ្នាមានប្រយោជន៍ និងព្រមព្រៀងគ្នាបានលុះណាតែមាន៖''' :១. ទិសដៅរួម :២. ប្រយោជន៍រួម :៣. មានសីលធម៌ :៤. ការមិនលំអៀងដោយអគិណាមួយ (ស្អប់, អាណិត, ខ្លាច និងអវិជ្ជា) '''១២៨ ជីវិតត្រូវរស់នៅដើម្បីអ្វី៖''' :១. ដើម្បីធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកដទៃគឺមានន័យថាធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង, ត្រូវស្គាល់ខ្លួនឯងសិក្សាពីក្នុងខ្លួនអ្នកដើម្បីឲ្យស្គាល់អញ :២ ប្រើបា្រស់ អ្វីដែលខ្លួនមានដើម្បីជួយសង្គមជាតិយើង និងពិភពលោកក្លាយជាប្រទេសដ៏សម្យគួរ '''១២៩ ដើម្បីសង្កេត និងសម្គាល់មនុស្សម្នាក់យើងត្រូវ៖''' :១. ប្រើបញ្ញាសង្កេតតាមពាក្យសម្តី, ទឹកសម្លេង, អត្ថន័យ, វិធានការដែលបុគ្គលនោះបង្កើតមកដូចជា យន្តការ៨ចំណុចជាដើម, ការយល់ដឹងផ្សេងៗរបស់បុគ្គលនោះទាក់ទងនឹងជីវិត ជាពិសេសយល់ពីធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធរបស់អ្នកបង្កើត។ :២. សង្កេតរកមើលគុណសម្បត្តិ និងគុណតំលៃទាំងផ្នែកបេះដូង(សុចរិត) និងផ្នែកខួរក្បាល(មានអង្គប្រាំគឺសតិ សម្បជញ្ញ មនសិការ ឧត្តមគតិ និងបញ្ញា) '''២៣០ អ្នកទេសនាស្រុកខ្មែរភាគច្រើនបើមិននិយាយជាតិមុខជាតិក្រោយច្បាស់ជាគ្មានអ្វីនិយាយទេ''' '''ព្រោះពួកគេមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាអ្នកផ្សាយធម៌។''' '''លក្ខណៈសម្បត្តិជាអ្នកផ្សាយធម៌មានលក្ខណៈ៥យ៉ាង៖''' :១. ជាបុគ្គលដែលមានចិត្តចង់ឲ្យអ្នកដទៃ សំគាល់បានតាមរយៈ កាយ វាចារ និងជាពិសេស គឺដួង ចិត្មានបេះដូងសង្គោះ :២. ជាអ្នកដែលយល់ច្បាស់លាស់ពីមេរៀនត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងអាចសន្និដ្ឋានបាន ហើយយល់ថាជាធម៌មិនមែន សាសនានោះទេ (ធម៌មានរូប ធម៌ឥតរូប និងលក្ខណះប្រតិកម្មរបស់វា ឬសង្ខារ)។ ដើម្បីឲ្យកាន់តែច្បាស់គឺយើងត្រូវវិបស្សនា។ កាលណាយើងពាល់ត្រូវធម៌ ឬស្តាប់យល់គឺយើង (អស់វិច្ចិកិច្ឆា, អស់សកាយទិដ្ឋិ, អស់សីលព័ទ្ធបរម្បស) :៣. គេត្រូវស្គាល់អំពីរបៀបនៃការផ្ទេរចំណេះដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទៅកាន់អ្នកស្តាប់ធម៌គឺអ្នកត្រូវគិត ពិចារណារហូតដល់ អ្នកកើតសទ្ធា(តថាគត គ្រាន់តែបា្រប់រួចអ្នកបដិបត្តិដោយខ្លួនឯង)។ ធម៌ជាមេរៀនអាចសួរបាន សិក្សាបាន និងពិសោធន៍បាន ដូច្នេះអ្នកត្រូវជ្រះស្រលះ។ ដើម្បីជ្រះស្រលះគឺត្រូវសួរត្រូវស្គាល់ពីគោលដៅដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនាំទៅ។ គោលដៅគឺដើម្បីវាយ បំបែកទិដ្ឋិដែលភាន់ច្រលំថាមានអញព្រោះសតិដឹងរបស់យើងតាមមិនទាន់សេចក្តីពិតយើងភាន់ច្រលំថាមានអញ(ដំណើរទៅគឺ ធ្វើតាមមគ្គទាំង៨) :៤. អ្នកផ្សាយធម៌ត្រូវពាល់ធម៌ត្រូវ។ '''២៣១ បរទេសមានការធុញទ្រាន់អន្តារាគមន៍ជួយដោះស្រាយបញ្ហារបស់ខ្មែរព្រោះ ៖''' :១. បញ្ហាខ្មែរដែលដោះស្រាយមិនចេះចប់មិនចេះហើយគណបក្សប្រឆាំង និងគណបក្សកាន់អំណាចពូកែបង្កើតបញ្ហាតែមិនពូកែដោះស្រាយ :២. ប្រទេសនិមួយៗកំពុងខ្វល់ខ្វាយចំពោះបញ្ហារបស់គេរៀងៗខ្លួនជាពិសេសវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ និងភេរវកម្មគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលើប្រទេសក្នុងពិភពលោក :៣. ពិភពលោកបានផ្លាស់ប្តូរលើសេដ្ឋកិច្ចធំជាងនយោបាយ :៤. មានបញ្ហាធំៗដែលពិភពលោកត្រូវដោះស្រាយជាបន្ទាន់ ដូចជា នុយក្លេអ៊ែនៅកូររ៉ អ៊ីរ៉ង់ គ្រោះធម្មជាតិ និងពិភពលោកកើនកំដៅ ។ល។ '''២៣២ កិច្ចសន្យារបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ ជាមួយអ្នកកាន់ការងារប្រទេសជាតិដែលជាតំណាងធំៗមានបី ៖''' :១. រដ្ឋត្រូវរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមសាធារណៈកុំឲ្យមានភាពរញេរញៃដើម្បីឲ្យមនុស្សរស់នៅមានសុខសន្តិភាព :២. រដ្ឋត្រូវការពារទាំងសម្បត្តិវប្បធម៌(ប្រពៃណីវប្បធម៌បា្រសាទ) និង សម្បត្តិធម្មជាតិ(ព្រៃឈើបឹងបួ សមុទ្រ…) :៣. រដ្ឋត្រូវផ្តល់សេវាសាធារណ និង បង្កើត ការងារឲ្យប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីមានបច្ច័យបួនក្នុងការប្រើប្រាស់ :៤. បើរដ្ឋមិនធ្វើតាមកិច្ចសន្យាទាំងបីខាងលើយើងអាចទំលាក់បានបើលុះត្រារដ្ឋមិនបានប្រមូលផ្តុំអំណាច ហើយបច្ចុប្បន្នច្បាប់ទាំងអស់ កំពុងតែតែងទ្បើងដើម្បីចងរឹតរួតតែរាស្ត្រហើយគ្មានច្បាប់ណាចងរដ្ឋមន្ត្រី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទ្បើយ, បច្ចុប្បន្នមាន អនុក្រឹតចេញពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី, ចេញពីរដ្ឋមន្ត្រី(សេចក្តីប្រកាស), ចេញពីមន្ទីរក្រសួង ឬនាយកដ្ឋាន(សារាចរណ៏)។ ស.ជ.ណ, ប្រកាស់, អនុក្រឹត្យគ្មានអំណាច យកទៅកាត់ក្តីបានទេបទបញ្ជា, ដីកាទាំងអស់នេះងាប់ប្រជាពលរដ្ឋណាស់។ '''២៣៣ បាបកម្ម ១០ យ៉ាងប្រឆាំងមនុស្សជាតិ៖''' :១. នយោបាយគ្មានគោលការណ៍ :២. ទ្រព្យសម្បត្តិមិនបានមកពីការងារ :៣. ការងារគ្មានមនសិការ :៤. ចំណេះដឹងគ្មាននិស្ស័យ :៥. ជំនួញគ្មានសីលធម៌ :៦. វិទ្យាសាស្រ្តគ្មានមនុស្សធម៌ :៧. សាសនាគ្មានករុណាធម៌ :៨. បុព្វសិទ្ធិគ្មានការទទួលខុសត្រូវ :៩. អំណាចគ្មានគណនេយ្យភាព :១០. ការអភិវឌ្ឍគ្មាននិរន្តរភាព '''២៣៤ មនុស្សដែលប្រសព្វនិយាយមានលក្ខណៈ៖''' :១. មានលក្ខណៈជាជនគំរូ និងលក្ខណសប្បុរស :២. មានបំណងចង់ជួយ ឬសង្គ្រោះពិតប្រាកដ, យល់អាថ៌សេចក្តីនៃពាក្យដែលយើងស៊កបញ្ចូលក្នុងឃ្លា, មានសណ្តានជាអ្នកជួយ :៣. ស្គាល់ខ្លួនឯង, ស្គាល់អញជាអ្វី, ស្តើងអញស្គាល់ខ្លួនឯង, ស្តើងអញ :៤. បេះដូង និងក្បាលធ្វើការស្រប់គ្នាគ្មានក្នុងគ្មានក្រៅជាមនុស្សដែលមានគុណធម៌មានវោហារសាសន៍ '''២៣៥ គុណសម្បត្តិរបស់បណ្ឌិត មាន ៖''' :១. ជាមនុស្សដែលមានគតិ :២. ជាមនុស្សដែលមានគតិបណ្ឌិត អ្វីដែលគេពិចារណា សមហេតុផល និងអាចអនុវត្តន៍បាន :៣. ជាមនុស្សដែលមានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា៤. ជាមនុស្សដែលមានបេះដូងបរិសុទ្ធស្មោះត្រង់ មេត្តា ករុណា និងឧត្តមគតិ ។ល។ '''២៣៦ តាមព្រះពុទ្ធសម្មាមគ្គ(អដ្ឋង្គិកមគ្គ) ដំណើរការនៃការប្រើបញ្ញា មាន៨ជំហានគឺ ៖''' :១. សម្មាទិដ្ឋិ សេចក្តីយល់ឃើញត្រូវ (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាទិដ្ឋិ)។ (បញ្ញា) :២. សម្មាសង្កប្ប ឬសម្មាសង្កប្បៈសេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ, តម្រិះត្រូវ(ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសង្កប្បៈ), ពេលឃើញអ្វីត្រូវត្រិះរិះរកហេតុផលក្នុងផ្លួវត្រូវ។ (បញ្ញា) :៣. សម្មាវាចាសម្តីត្រូវ, ប្រើជាសម្មាពាក្យក៏បាន, ការនិយាយណាដែលមិនផ្តល់ការឈឺចាប់ដល់អ្នកដទៃ ការនិយាយដែលមានប្រយោជន៍ហើយគ្មានចេតនាធ្វើឲ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់ដោយសម្តីរបស់ខ្លួន។ (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆា វាចា ឬមិច្ឆាពាក្យ) (សីល៖ការអប់រំ) :៤. សម្មាកម្មន្តៈការងារត្រូវ(ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាកម្មន្តៈ), ការប្រើកំលាំងតាមផ្លូវកាយត្រូវដូចជាជួយអ្នកដទៃពេលគេឈ្លោះគ្នាជាដើម, (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាកម្មន្តៈ)។ (សីល៖ការអប់រំ) :៥. សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ៖ ប្រើជាសម្មាអាជីវោ ឬ សម្មាអាជីព, សម្មាជីព, សម្មាជីវៈក៏បាន (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាអាជីវៈ ឬមិច្ឆាអាជីវោ ឬ មិច្ឆាអាជីព, មិច្ឆាជីព)។ (សីល៖ការអប់រំ) :៦. សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ, ប្រើជាសម្មាព្យាយាមក៏បាន, លក្ខណសម្បត្តិរបស់ចិត្ត, ចិត្តអំណត់, ព្យាយាមក្នុងដំណើរហី, (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាវាយាមៈ ឬមិច្ឆាព្យាយាម)។ (សមាធិ) :៧. សម្មាសតិស្មារតីត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ការរលឹកដឹងក្នុងក្របខ័ណ្ឌកាយពីក្បាលដល់ចុងជើងស្ទង់ឲ្យឃើញវេទនា, (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសតិ)។(សមាធិ) :៨. សម្មាសមាធិសមាធិត្រូវ, បាតគ្រឹះវាគឺឧបេក្ខា, ចិត្តមូលលើឧបេក្ខា, ចិត្តធម្មតាចិត្តហី, (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសមាធិ) ។ ល។ (សមាធិ) '''២៣៧ បុញ្ញកម្ម៖ អំពើបុណ្យមាន១០យ៉ាងគឺ៖''' :១ ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យទាន :២ សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាសី :៣ ភាវនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការចម្រើនធម៌ដែលគួរចម្រើនឲ្យកើតមានក្នុងចិត្ត :៤ អបចាយន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការគោរពកោតក្រែងឳនលំទោនជឿស្តាប់បុគ្គលគួរគោរព :៥ វេយ្យាវច្ច ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការខ្នះខ្នែងខ្វល់ខ្វាយចាត់កិច្ចការបុណ្យ ឬបម្រើក្នុងការធ្វើបុណ្យ :៦ ធម្មទេសនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការសម្តែង ឬពន្យល់ធម៌ឲ្យគេស្គាល់ ឬបង្រៀនឲ្យគេបានចេះធម៌ផង :៧ ធម្មស្សវន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការស្តាប់ដោយគោរពគឺស្តាប់ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ :៨ បត្តិទាន៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យចំណែកបុណ្យគឺជូន ឬឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានហើយឲ្យទៅអ្នកដទៃ :៩ បត្តានុមោទនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរត្រេកអរទទួលយកចំណែកបុណ្យដែលគេឲ្យមកខ្លួន។ :១០ ទិដ្ឋុជុកម្ម ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការធ្វើសេចក្តីយល់ឃើញរបស់ខ្លួនឲ្យត្រូវត្រង់តាមផ្លូវពិត គឺធ្វើប្រាជ្ញាជាសម្មាទិដ្ឋិឲ្យកើតមានក្នុងសន្តានចិត្ត។ '''២៣៨ សប្បុរិសធម៌ ៧យ៉ាង គឺ ៖''' :១. ធម្មញ្ញុតា៖ស្គាល់ហេតុ, ស្គាល់ធម៌ ធម៌ក្នុងលោកមានហេតុមានផល :២. អត្ថញ្ញុតា៖ ស្គាល់ផលរបស់ហេតុ :៣. អត្តញ្ញុតា ៖ ស្គាល់ខ្លួនឯងថាពីក្បាលដល់ចុងជើងមានអញដែរ ឬទេ, ស្គាល់ចិត្តខ្លួនឯងជាការស្គាល់ ដ៏កំរ :៤. មត្តញ្ញុតា ៖ ស្គាល់ប្រមាណ :៥. កាលញ្ញុតា ៖ ស្គាល់កាល ឬ ស្គាល់កាលៈទេសៈ :៦. បរិសញ្ញុតា៖ ស្គាល់ប្រជុំជន គឺស្គាល់ទីកន្លែងប្រជុំជន និងពពួកជន ស្គាល់របៀបរបបទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់មនុស្សក្នុងស្រុក ភូមិ។ ល។ :៧ បុគ្គលញ្ញុតា ៖ ស្គាល់បុគ្គល គឺស្គាល់ និងយល់សេចក្តីផ្សេងគ្នានៃបុគ្គលម្នាក់ៗ '''២៣៩ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចែកមនុស្សជា៥ ពួកគឺ ៖''' :១ ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាតិរច្ឆាន មនុស្សតិរិច្ឆន្នោ :២. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាមនុស្ស មនុស្សៈ មនុស្សោ :៣. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាទេវតា មនុស្សសទេវោ :៤. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាប្រេត មនុស្សសបេតោ :៥. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាអសុរកាយ មនុស្សនិរយកោមានន័យថាដែលហៅថាមនុស្សមិនមែនរូបកាយទេ គឺលក្ខណៈរបស់ចិត្ត។ '''២៤០ ឥទ្ធិបាទ៖គុណធម៌ប្រៀបដូចជាជើង ឬដូចជាជំហ៊ាននៃសេចក្តីសម្រេច, នៃសេចក្តីចម្រើនមាន៤យ៉ាង ៖''' :១. ឆន្ទៈ(ចិត្តមុះមុត, បំណងធ្វើអ្វីមួយឲ្យបានសម្រេច) :២. វិរិយៈ(ព្យាយាម) :៣. ចិត្តៈគំនិត(ចេះតែរស់រវើក) :៤ វីមំសា ការពិចារណា, ល្បងមើល, ពិសោធមើល, ប្រលងឥទ្ធិបាទទាំង៤នេះជាធម៌សំខាន់បំផុតរបស់សត្វលោក(ទាំងផ្លូវលោកទាំងផ្លូវធម៌) '''២៤១ សេចក្តីសុខតាមទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធកើតទ្បើងតាមវិធី៤យ៉ាង ៖''' :១ សប្បាយព្រោះមានទ្រព្យសម្បត្តិ :២ សប្បាយព្រោះចាយទ្រព្យសម្បត្តិ :៣ សប្បាយព្រោះមិនជំពាក់បំណុលគេ :៤ សប្បាយអស្ចារ្យបំផុតគឺយើងមិនដែលធ្វើអ្វីខុស សប្បាយព្រោះបានជួយអ្នកដទៃ។ '''២៤២ ព្រះពុទ្ធមានព្រះដីកាថានៅលើលោកមានមនុស្សចំនួន៤ពួក៖''' :១ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីងងិតទៅរកទីងងិត :២ មនុស្សមួយពួកទៀតកំពុងរត់ពីទីភ្លឺទៅរកទីងងិត :៣ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីងងិតទៅរកទីភ្លឺ :៤ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីភ្លឺទៅរកទីភ្លឺជាង។ '''២៤៣ បញ្ញាមានបីថ្នាក់ ៖''' :១ សុតមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការស្តាប់, អ្នកបានឮអ្វីមួយ, ការយល់ឃើញព្រោះការស្តាប់, នេះជាបញ្ញារបស់អ្នកដទៃ(បញ្ញាថ្នាក់ ឈ្លាសវៃ) :២ ចិន្តាមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការគិតឃើញ, យល់ការពិត(បញ្ញាថ្នាក់ឈ្លាសវៃ), នេះជាបញ្ញារបស់អ្នក :៣ ភាវនាមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការពាល់ត្រូវ, ការពិសោធន៍, នេះជាបញ្ញាដែលធ្វើឲ្យយើងរួចរំដោះ(បញ្ញាថ្នាក់ពាល់ត្រូវ) '''២៤៤ ព្រហ្មវិហារធម៌ ៖ ធម៌ជាលំនៅនៃចិត្តដ៏ប្រសើរមាន៤យ៉ាងគឺ៖''' :១ មេត្តា ផ្សាយសេចក្តីរាប់អានទៅរកសព្វសត្វ :២ ករុណា ផ្សាយសេចក្តីអាណិតទៅរកសព្វសត្វ :៣ មុទិតា ផ្សាយអំណរទៅរកសព្វសត្វដែលបានសេចក្តីសុខចម្រើនគឺមានអំណរនឹងគេបាន សុខចម្រើន :៤ ឧបេក្ខា ផ្សាយសេចក្តីស្មោះស្មើទៅរកសព្វសត្វ '''២៤៥ ទសបារមី៖ បារមី១០គឺចរិយាដ៏លើសលប់ ឬគុណជាតិដ៏ល្អដែលគួរបំពេញមាន១០យ៉ាងគឺ ៖''' :១ ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យអំណោយ :២ សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាកាយវាចាឲ្យបរិសុទ្ធប្រពៃ :៣ នេក្ខម្ម ៖ ការចេញចាកកាមគឺចេញបួស :៤ បញ្ញា ៖ ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីពិត :៥ វីរិយ ៖ ព្យាយាម :៦ ខន្តី ៖ សេចក្តីអត់ធន :៧ សច្ច ៖ ការកាន់សំដីពិត :៨ អធិដ្ឋាន ៖ ការអធិដ្ឋានឲ្យឃើញជាក់ស្តែងតាមហេតុពិត :៩ មេត្តា ៖ ការផ្សាយសេចក្តីរាប់អានចំពោះសព្វសត្វមិនរើសមុខ :១០ ឧបេក្ខា ៖ ដំណើរតាំងចិត្តជើយព្រងើយដោយស្មោះស្មើ។ បារមីទាំង១០នេះឯងដែលពោធិសត្វរាល់ព្រះអង្គបំពេញឲ្យបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ។ '''២៤៦ ខន្ធ៥គឺ ៖''' :១ រូបក្ខន្ធ៖កងរូប, ប្រជុំរូប, រចនាសម្ព័ន្ធចិត្តទាំងមូលដែលប្រកបដោយដុំកលប្បៈកើតរលត់ៗ :២ វេទនាខន្ធ ៖ វេទនា(ការទទួលអារម្មណ៏, ការសោយ ឬការរងអារម្មណ៏, ការដឹងអារម្មណ៏ជាសុខ ឬជាទុក្ខ, ក្ខន្ធ…)= ពួក ឬកងវេទនា, ហើយវេទនាចែកជា៥យ៉ាងគឺ៖ :1) សុខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាសុខ :2) ទុក្ខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាទុក្ខ :3) ឧបេក្ខាវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាឧបេក្ខា :4) សោមនស្សវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាសោមនស្ស(សេចក្តីសប្បាយចិត្ត, សេចក្តីរីករាយ) :5) ទោមនស្សវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ទោមនស្ស(សេចក្តីតូចចិត្ត, សេចក្តីអាក់អន់ចិត្ត) :៣ សញ្ញាក្ខន្ធ៖ សញ្ញា(សេចក្តីសម្គាល់, ការចំណាំ, ការចងចាំបាន, ក្ខន្ធទទួលស្គាល់)=ពួក ឬកងសញ្ញាដែលរាប់ថាជាខន្ធមួយក្នុង ខន្ធទាំង៥ :៤ សង្ខារក្ខន្ធ ៖ សង្ខារ(ការតាក់តែង, គ្រឿងប្រកប ឬតាក់តែង)=គំនរ ឬកងនៃគំនិត :៥ វិញ្ញាណក្ខន្ធ ៖ ធម្មជាតិដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៏, ក្ខន្ធទទួលដឹង '''២៤៧ ទសពិធរាជធម៌៖រាជធម៌១០យ៉ាងគឺធម៌១០ប្រការសម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្តព្រមទាំងណែនាំ ពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូច និងពួករាស្ត្រប្រជាឲ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ៖''' :១. ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យធ្វើអំណោយ :២. សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាសីល៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល១០មួយដងមួយកាល :៣. បរិច្ចាគ ៖ ការអំណោយព្រះរាជទ្រព្យទំនុកបម្រុងប្រទេសជាតិ :៤. អាជ្ជវ ៖ មានសេចក្តីស្មោះត្រង់ :៥. មទ្ធវ ៖ មានសេចក្តីទន់ភ្លន់ស្លូតសុភាពរាបសា :៦. តប ៖ ការកាន់ឧបោសថសីលតាមកាលកំណត់ :៧. អក្កោធន ៖ មិនធ្វើឲ្យអ្នកដទៃក្ដៅក្រហាយ :៨. អវិហឹសា ៖ មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ :៩. ខន្តី ៖ មានសេចក្តីអត់ធន់ :១០. អវិរោធន ៖ មិនបំពានលើធម៌លើច្បាប់។ '''២៤៨ ដើម្បីឲ្យការស្តាប់បានជាប្រយោជន៍លុះណា ៖''' :១. ស្តាប់ដោយមិនជាប់អគតិធម៌ទាំងបួន :២. ស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ យល់រួចហើយធ្វើការសន្និដ្ឋានបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវជៀសវាងការវាយតំលៃខុស :៣. ស្តាប់ហើយធ្វើការពិចារណារកហេតុផល ថារឿងនេះសមហេតុផលអាចទទួលយកបានដែរ ឬទេ '''២៤៩ មនុស្សបីពួកដែលគួរកត់សម្គាល់ ៖''' :១. ជាមនុស្សដែលធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ :២. ជាមនុស្សដែលបំផ្លាញប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ(ជាមនុស្សដែលបំផ្លាញប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ) '''២៥០ ពាក្យថាវប្បធម៌(សាបព្រោះធម៌)វាក្តោបចំណុចសំខាន់បីយ៉ាង ៖''' :១. បោសសំអាត(ផ្នត់គំនិត ប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់ណាដែលមិនត្រឹមត្រូវយើងត្រូវបោសសំអាតវា) :២. ដាក់ដាំ(យើងសិក្សាស្វែងយល់ថាពូជអ្វីគួរដាំចុះក្នុងសង្គមជាតិយើង មិនមែនពូជអ្វីក៏ដាំចុះនោះទេ) :៣. ការពារ(ផ្នត់គំនិត ប្រពៃណីយ ទំនៀមទំលាប់ណាដែលត្រឹមត្រូវយើងត្រូវអភិរក្សវា) '''២៥១ នៅពេល គ.ស.ប ទទួលបានសិទ្ធិ និងអំណាច ក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ពេលនោះ គ.ស.ប នឹង រៀបចំប្រទេសតាមលំដាប់ដោយដូចខាងក្រោម ៖''' :១. ការសរសេរច្បាប់ដែល ស្របតាម សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ មានប្រយោជន៍ និង អាចអនុវត្តន៍ទៅបាន :២. ត្រូវមានយន្តការរុញច្រានឲ្យមនុស្សទាំងអស់រស់នៅក្នុងសង្គមស្ថិតក្រោមច្បាប់ '''២៥២ មនុស្សម្នាក់អាចក្លាយពីកូនអ្នកស្រែទៅដល់អ្នកដឹកនាំកំពូលត្រូវមាន ៖''' :១ បេះដូងសុចរិត មិនមែនជាមនុស្សលោភលន់សម្រាប់ខ្លួនឯង ហើយតែងតែពិចារណា និងវិភាគរក សច្ចធម៌ជាប្រចាំ :២ ជាមនុស្សមានទស្សនវិស័យយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអ្វីមួយ '''២៥៣ ការនិយាយដែលខាបទឹកចិត្តអ្នកចូលរួមយ៉ាងច្រើនគឺ ៖''' :១. និយាយគូសបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលខ្លួនយល់ច្បាស់ៗហើយប្រកបដោយទស្សន និងដល់ព្រមដោយសម្បយុត្ត :២. និយាយចេញពីដួងចិត្តស្មោះត្រង់ និង សុចរិតប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម។ '''២៥៤ ការស្តាប់ដែលត្រឹមត្រូវ និងបានជាប្រយោជន៍មានពីរចំណុច ៖''' :១ ដឹងថាគេកំពុងនិយាយអ្វី, ដឹងពីសមត្ថភាព និង ទស្សនវិស័យរបស់អ្នកនិយាយ, ពាក្យសំដី និងអត្ថន័យរួម។ :២ ដឹងពីដួងចិត្តនៃអ្នកនិយាយយ៉ាងច្បាស់ថាដួងចិត្តនេះ ល្អ ឬអាក្រក់, សុចរិត ឬទុច្ចរិត ស្ដាប់ដោយមិនជាប់អគតិ '''២៥៥ រឿងដែលខ្ញុំជាប់ជំពាក់ហើយជាការងារចាំបាច់របស់ខ្ញុំសម្រាប់ខ្មែរគឺ ៖''' :១. បង្ហាញខ្មែរដែលកំពុងតែរស់នៅក្នុងបញ្ហា តែពួកគាត់មិនស្គាល់ពីបញ្ហា។ :២. ប្រាប់ពីផ្លូវដល់អ្នកដែលចង់ចេញពីការលំបាកទាំងនេះ បើពួកគាត់មិនចង់ចេញគឺជារឿងរបស់ពួកគាត់មិនមែនជារឿងរបស់ខ្ញុំទៀត នោះទេ ព្រោះខ្ញុំបានធ្វើការងាររបស់ខ្ញុំរួចរាល់ហើយ។ '''២៥៦ ចំណុចគន្លឹះដែលក្រុមយើងដើរគ្រប់ទីកន្លែងពន្យល់ប្រជាពលរដ្ឋគឺចង់ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់ពី៖''' :១. ផលវិបាកដែលកើតពីអំណាចប្រមូលផ្តុំ :២. ផលប្រយោជន៍ដែលកើតពីការបំបែកអំណាចរដ្ឋ, ឬបំបែកការទទួលខុសត្រូវយើងធ្វើដូចនេះព្រោះអាណិតខ្មែរទាំងអស់ដែលបាន និងកំពុងរងទុក្ខវេទនាគ្រប់បែបយ៉ាង ដោយចិត្តមេត្តា ចិត្តករុណា ប្រកបដោយភាពសុចរិតស្អាតស្អំ។ '''២៥៧ គណបក្សនយោបាយមួយអាចដឹកនាំប្រទេសរីកចំរើន និងអភិវឌ្ឍន៍ទៅបានលុះណា ៖''' :១. មានគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិគ្រប់បែបយ៉ាង។ :២. ធនធានមនុស្សក្នុងការអនុវត្តន៍គោលនយោបាយដែលក្រុមខ្លួនបានកំនត់, យល់ដឹងពីមនោគមវិជ្ជារួចស្មោះស្ម័គ្រមនោគមវិជ្ជាដែលខ្លួនបានយល់ និងស្រលាញ់។ qhtf4pd0i01xgrhcxifbxyumj3s4sln 9928 9927 2026-09-14T16:34:14Z ~2026-49773-74 3166 ចិន ស្បែងខ្មៅ 9928 wikitext text/x-wiki សមរភូមិត្រូវការកម្លាំងជិះមិនទាន់សម្រាប់ការ និងជាតិដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមជួយនិងអ្វីដែលបានស្រស់ប្លែកពីមុននឹងជាតិដែលខ្លួនឯងបានប្រព្រឹត្តទៅក៏ដោយនៅអ្វីដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមលោកគឺមិនបានរស់នៅក្នុងកញ្ញាប័ណ្ណនៅក្នុងប្រទេសមួយនោះទេ kaka bye cana បក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ==ផ្នែកទី១== ១. រួមគិត រួមធ្វើ រួមទទួលខុសត្រូវ ២. បន្ថយអំណាចរដ្ឋ = រាស្ត្រមានអំណាច ៣. គ.ស.ប កើតពីប្រជាពលរដ្ឋ របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងអស់គ្នាដើម្បីទាំងអស់គ្នា! ៤. ពួកយើងប្រញាប់ខ្លាំងណាស់ដូច្នេះយើងត្រូវដើរយឺតៗ មួយជំហានៗដែលយើងឈានចូលសង្គមត្រូវប្រយត្ន័ បំផុត។ យើងគ្មានពដលធ្វើសាក ឬធ្វើជាលើកទី២ឡើយ។ ៥. គោលដៅរួមរបស់ពួកយើងគឺ “មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់” ។ គោលដៅយើងនៅឆ្ងាយ តែជាគោលដៅដែលយើងមានទំនុកចិត្តថាយើងអាចទៅដល់បាន។ ៦. យើងសង្ឃឹមថាយើងអាចនឹងទៅដល់គោលដៅព្រោះអ្វីដែលយើងធ្វើ (ការដាក់យន្តការ៨ចំណុច) ក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំរដ្ឋជាផលប្រយោជន៍រួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ។ ៧. នយោបាយគឺជាសិល្ប: ធ្វើ ឲ្យបានសំរេចដល់គោលដៅ ឬជាសិល្បៈនៃការដោះស្រាយបញ្ហា។ ៨. យន្តការ ៨ចំណុចរបស់យើង គឺធ្វើឲ្យប្រជាជនមានអំណាច និងសិទ្ធិក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ ។ ៩. តុល្យភាពអំណាចគឺជាតុល្យភាពកំលាំងរវាងប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកតំណាងដែលយើងបានរើស។ មានន័យថាយើងអាចរើស និងអាច ទំលាក់អ្នកតំណាងបាន។ ដើម្បីទំលាក់បានលុះណាយើងកាត់បន្ថយអំណាចរបស់អ្នកតំណាងនោះរួចហើយ។ ១០. រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យគឺជារដ្ឋាភិបាលដែលកើតឡើងដោយ ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ និង របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ១១. នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ការដឹកនាំប្រៀបបានទៅនឹងការបររទេះសេះ។ រដ្ឋាភិបាលជារទេះ ហើយប្រជាជនជាអ្នកបររទេះនោះ។ ១២. នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ គ្មាននរណាធ្វើការសម្រាប់នរណាម្នាក់ទៀតឡើយ។ មនុស្សទាំងអស់ គ្នាធ្វើការដើម្បី ប្រយោជន៍ទាំងអស់គ្នា។ ១៣. នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យគ្មានទេ វណ្ណ:ដឹកនាំគេ និង វណ្ណ:ដែលត្រូវបានគេដឹកនាំ គឺទាំងអស់គ្នាដើម្បីទាំងអស់គ្នា។ ១៤. ប្រជាធិបតេយ្យ គឺគេនិយាយតែពីរបៀបដឹកនាំរដ្ឋដោយប្រជាពលរដ្ឋប៉ុណ្ណោះ រីឯការរីកចំរើន ឬមិនរីកចំរើន គឺមកពីប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសង្គមនោះឯង។ ១៥. យើងបង្កើតបក្សដើម្បីជាតិ មិនមែនជាតិដើម្បីបក្សនោះទេ។ យើងខិតខំគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីជួយជាតិ វាផ្ទុយពីខិតខំគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបំផ្លាញជាតិធ្វើឲ្យតែបានប្រយោជន៍ខ្លួន ឬបក្សពួកខ្លួន។ ១៦. សូមអ្នកកុំយកឆ្នាំងបាយមកលាយទ្បំជាមួយកិច្ចការនយោបាយ។ កិច្ចការនយោបាយគឺជាកិច្ចការដើម្បីជួយដល់សង្គមជាតិអ្នកឲ្យរីកចំរើន ទាំងផ្នែកលោកសម្ភារ និងមនោសញ្ចេតនា។ ១៧. សំណួរមួយដែលអ្នកចូលរួមនយោបាយក្នុងប្រទេសខ្មែរត្រូវសួរខ្លួនឯងជានិច្ចគឺ៖ តើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាអ្វី? តុល្យភាពអំណាចរវាងអ្នកដឹកនាំ និងប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវរួមគិត រួមធ្វើ និង រួមទទួលខុសត្រូវ ដូចម្តេច? ១៨. គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យគឺ កើតពីប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ និងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋលុះណាមានការចូលរួមដោយការយល់ដឹងធ្វើ ប្រព័ន្ធពីប្រជាពលរដ្ឋគ្មាននរណាធ្វើឲ្យយើងទ្បើយ។ ១៩. ប្រព័ន្ធ ប្រជាធិបតេយ្យអាចដំណើរការបាន លុះត្រាតែមានតុល្យភាពអំណាចរវាងអ្នកដឹកនាំ និងប្រជាលរដ្ឋ។ ២០.ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសង្គមទាំងមូល គឺយើងត្រូវផ្លាស់ប្តូរមនុស្សក្នុងសង្គម ហើយដើម្បីផ្លាស់មនុស្សក្នុងសង្គមនោះ គឺជាដំបូងយើងត្រូវផ្លាស់ប្តូរការគិតរបស់គេជាមុនសិន។ ២១. អ្នកនៅស្ងៀមមិនចូលកសាងសង្គមអ្នកឲ្យមានការរីកចំរើនមានន័យថាអ្នកបានចូលរួមបំផ្លាញសង្គមអ្នកហើយ។ ២២. អ្នកឈរមើលអ្នកផ្សេងប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់មានន័យថាអ្នកក៍ជាអ្នករួមចំណែកបង្កើតអំពើអាក្រក់ដែរ។ ២៣. កាលណាយើងមានគុណសម្បត្តិរបស់ចិត្តគ្រប់គ្រាន់មានន័យថាចិត្តយើងស្អាត(គ្មាន លោភៈ គ្មានទោសៈ គ្មានមោហៈ…)យើងប្រើប្រតិកម្មផ្លូវចិត្តដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា និងប្រើប្រតិកម្មផ្លូវចិត្តឆ្លើយតបទៅ អ្នកដទៃយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងល្អបំផុតហើយវាត្រឹមត្រូវព្រោះចិត្តយើងមានគុណសម្បត្តិរួចហើយ។ ២៤. សម្តីសជាតិមាយាទសពូជ។ សម្តីខ្ញុំ មាយាទខ្ញុំ តាមបង្ហាញថាខ្ញុំតាមវាយអំពើអាក្រក់មិនដកដៃមិនសំចៃមាត់ មិនបន្លាយពេលវេលា មិនឈប់ឈរ។ ២៥. មនុស្សអាក្រក់ មានធាតុអាក្រក់ជាធាតុទ្រទ្រង់ រីឯមនុស្សល្អមានធាតុល្អជាធាតុទ្រទ្រង់ មិនខុសគ្នា នឹងអំពិលមានជាតិជូរជាធាតុទ្រទ្រង់ឬឯអំពៅមានជាតិផ្អែមជាធាតុទ្រទ្រង់។ ២៦. ការងារដែលផ្តើមចេញពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមិនឆ្លើយតបជាមួយសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្សឡើយ។ ការងារដែលផ្តើមពីបេះដូងសង្គ្រោះគឺចេញពីបេះដូង មិនមែនចេញពីខួរក្បាលនោះទេ។ ចូរអ្នកសួរបេះដូងអ្នកឲ្យបានច្បាស់ថាអ្នកពិតជាមានបេះដូងសង្រ្គោះពិត ឬយ៉ាងណា? ២៧. មនុស្សល្អមានធាតុសំខាន់ប្រាំយ៉ាង គឺ (១) ស្គាល់អំពើល្អ (២) ដាំបណ្តុះអំពើល្អដាក់ក្នុងខ្លួន(៣) ប្រតិបត្តិអំពើល្អ (៤) ពង្រីកអំពើល្អ និង(៥)ការពារអំពើល្អ។ ២៨. កុំធ្វើជាទីផ្គាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលពាល។ ពាលគឺជាមនុស្សដែលផ្ទុយពីសប្បុរស សប្បុរសស្គាល់ហេតុនៃសេចក្តីវិនាស និងហេតុនៃសេចក្តីចំរើនក្រោយពីដឹងថា នេះជាហេតុនៃសេចក្តីវិនាសទំលាក់ចុះ ហើយងាកមកចាប់យកហេតុ នៃសេចក្តីចំរើន, ស្គាល់ថាការងារនេះគួរធ្វើម្នាក់ឯង ឬការងារនេះត្រូវចូលរួមគ្នាធ្វើ រាល់ហេតុទាំងនេះវា ផ្តើមចេញតាមរយៈការងាររបស់អ្នកមិនមែនតាមរយៈពាក្យសម្តីនោះទេ។ ២៩. កាតព្វកិច្ចមួយដែលមិនអាចខ្វះបានរបស់មនុស្សល្អគឺការតាមវាយកំទេចអំពើអាក្រក់មិនឈប់ ។ ៣០. ក្នុងចលនាមួយណាក៏ដោយការចូលរួមដោយសទ្ធាជ្រះថ្លា, ជ្រះស្រលះគ្មានមន្ទិលសង្ស័យនៅក្នុងផ្លូវចិត្ត វាជាការចាំបាច់បំផុតដែលនាំដល់ការសាមគ្គីក្នុងក្រុម និងសង្គមជាតិទាំងមូល ដើម្បីឲ្យមានការចូលរួម ទាំងកំលាំងកាយ ថវិកា និងបញ្ញាដោយការពេញចិត្ត។ ៣១. LDPថ្វីត្បិតតែមានអ្នកគាំទ្រតិចនៅឡើយ ប៉ុន្តែនេះជាពន្លកនៃក្តីសង្ឃឹមថ្មីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដូច្នេះការងារគ្រប់បែបយ៉ាង គឺត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នបំផុតជាពិសេសការកសាងចលនាស្នូលរបស់បក្ស។ ៣២. ការងារមិនច្របូកច្របល់គឺជាមង្គលដ៍ប្រសើរហើយការងារមិនច្របូកច្របល់ទៅបានលុះណាខួរក្បាលរបស់បុគ្គលនោះ មិនច្របូកច្របល់ដោយផ្តើមពីការគិតត្រឹមត្រូវនាំមកនូវការយល់ត្រូវ និងទង្វើត្រូវ។ ៣៣. យើងមិនមែនអ្នកខ្លាំងទេ ប៉ុន្តែយើងចេះធ្វើឲ្យអ្នកចូលរួមជាមួយយើងមានជំហររឹងមាំ និងខ្លាំងក្លាដែរ។ ៣៤. អ្នកល្បីល្បាញលើលោកភាគច្រើនសុទ្ធសឹងតែមនុស្សធ្វើប្រយោជន៍ដើម្បីអ្នកដទៃហើយប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម ហើយចាត់ទុកខ្លួនឯងដូចលាមកគ្មានតំលៃអ្វីទាំងអស់បើគ្មានការងារជាឧត្តមគតិសម្រាប់ពួកគេ។ ៣៥. បើខ្មែរភាគច្រើនចាត់ទុកប្រទេសខ្លួនឯងជាផ្ចះរបស់ពួកគេច្បាស់ជាពួកគេនាំគ្នាការពារយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ។ ៣៦. គោលនយោបាយរបស់ គ.ស.ប គឺបង្ហាញពីទឹកចិត្ត និងទស្សនវិស័យ(យើងក៏អាចធ្វើបានហើយអ្នកដទៃក៏អាចយកទៅធ្វើបាន)ក្នុងការ ដោះស្រាយបញ្ហាដែលគណបក្សណាក៏អាចយកទៅធ្វើបានឲ្យតែគេយល់ច្បាស់។ ៣៧. តើដើម្បីជួយមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គមដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាគ្រប់បែបយ៉ាងក្រៅពីធ្វើនយោបាយដោយ ដួងចិត្តសង្គ្រោះ និងទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លាតើយើងត្រូវធ្វើតាមមធ្យោបាយអ្វីទៅ? ៣៨. ការងារថ្លៃថ្នូរគឺការងារប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម ឬការងារគិតតែពីខ្លួនឯងដែលមិនខ្វល់អ្នកដទៃ។ ៣៩. បាតគ្រឹះរបស់ក្រុមយើង( គសប )គឺសុចរិត, យើងនិយាយតែការពិត, អ្វីៗដែលយើងយល់ថាត្រឹមត្រូវហើយដល់កាលគឺពួកយើងនិយាយ និងទទួលខុសត្រូវរាល់ពាក្យសម្តីដែលយើងបានទំលាក់ទៅក្នុងសង្គម។ ៤០. បើទិទៀនសូមមកជាមួយហេតុផល និងសុចរិត ភាពស្មោះត្រង់ ក្នុងនាមជាមនុស្សជាតិដូចគ្នា។ ៤១. ជាងគម្ពីរ ជាងគេជាគ្រូ ជាងហ្វូង គឺហេតុផល។ បើយើងពិចារណាទៅឃើញថាគ្មានហេតុផលយើងមិនទទួលយកទ្បើយ។ ៤២. គ្មានមនុស្សណាថោកទាបជាងមនុស្សដែលទទួលថាខ្លួនថោកទាបដើម្បីបន្តសកម្មភាពថោកទាបរបស់ខ្លួន ឡើយ។ សៀវភៅផ្សព្វផ្សាយពីស្ដីមេត្តា មកពីប្រទេសម៉ុងតាលី ប្រជាជនកម្ពុជាមានដីក្រឡាជាង 1.300 គីឡានៃផ្ទៃប្រទេសទាំងមូល។ប្រជាជនកម្ពុជាមានប្រជាជន 13 លាននាក់ទៅ 24 លាននាក់នៃការរស់នៅសព្វថ្ងៃទាំង 24 ប្រាំខេត្តក្រុង។ក្រុងទីមួយត្រូវបានកែប្រែដោយប្រទេសថៃឬមួយក៏ជនជាតិថៃ។ដែលពួកលោកខាងកើតហើយថាពួកសៀមខាងកើតនិងซิมครั้งละประมาณគ្នាជាមួយនឹងវៀតណាមខាងត្បូង ប្រមូលយកកសិផលពីប្រជាជនកម្ពុជាជាងប្រមាណ 14 លាននាក់យកទៅជាប៉ុន្មាននៃការយកប្រាក់និងកងកម្លាំងជាតិដើម្បីបញ្ជូនជាតិខ្លួនឯងទៅតស៊ូជាមួយនឹងអ្នកទាំងនោះគេហៅថាកម្ពុជាគឺជាខ្មែរកណ្ដាលដែលពពួកកម្ពុជាក្រោមទៅគោរពនៃការទូរ៉ែកនៃរដូវនីមួយៗ។នៅពេលដែលឆ្នាំមកដល់កម្ពុជាក្រោមតែងតែរើសបម្រាស់ខ្លួនឯងចេញពីភាពលំបាករស់នៅកម្ពុជាក៏ដោយជាអាជ្ញាពន្ធនៅក្នុងបក្សតែមួយនៃគេហៅថាប្រជុំបរិនីរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។តើលោកសេរីនិងលោកខាងលិចមិនចាត់ទុកជាប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងបក្សនោះទេគេតែងតែប្រើបក្សនោះថាគឺជាកម្លាំងសង្គ្រោះដើម្បីជួយប្រជាជនណាដែលមកឈ្លានពាននៃកម្ពុជាកណ្ដាលនោះ អាណាតាបតេយ្យគឺគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែត ដៃស្លាមខាងលិចជឿជាក់ថាប្រទេសមួយនេះគឺមិនរងគ្រោះដោយគ្រោះធម្មជាតិនារដូវឆ្នាំនីមួយៗនោះទេ។ ទើបកងកម្លាក់កម្លាំងសង្គ្រោះជាតិបានមកជួយជាតិនេះដើម្បីរំដោះចេញពីភាពខុសប្លែកនៃរដូវនីមួយៗឲ្យប្រជាជនទាំងនោះជំនះទៅក្នុងកាន់ប្រទេសដទៃដែលសែនឆ្ងាយគេហៅថាកម្លាំងគណបក្សកម្លាំងជាតិដែលប្រកួតខ្មែរក្រហមខាងកើតយកបាក់ទាំងនេះដើម្បីជាកូននិងខែការពារសម្រាប់នារដូវលំបាក។ ==ផ្នែកទី៣== '''១៩២. ដើម្បីរើសបានអ្នកដឹកនាំល្អយើងត្រូវ ៖''' :១. ប្រើប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតចំមុខ។ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវយល់ដឹងហើយត្រូវស្គាល់ពីលក្ខណះសម្បត្តិ និងគុណតំលៃរបស់តំណាងខ្លួន។ :២. ប្រើប្រព័ន្ធបង្រួមអំណាចអាចរើសបានអ្នកដឹកនាំដែលមានឆន្ទះ។ :៣. ការសួរដេញដោលគឺអាចដឹងពីសមត្ថភាពនៃការដឹកនាំប្រទេសដល់កំរិតណា, មានបុគ្គលិកលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ដែរ ឬទេ។ :៤. សារពត៌មានដែលពិតឥតលំអៀងវាជាទីភ្លឺដែលធ្វើឲ្យសភាវៈអាក្រក់ខ្លាចរអារ,និងជាចំណីដ៏ចាំបាច់សម្រាប់ខួរក្បាល ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋមានមូលដ្ឋានពិចារណាដ៏ត្រឹមត្រូវ។ :៥. ប្រជាពលរដ្ឋជាមនុស្សមានបញ្ញា, ជាពលរដ្ឋល្អ, ពលរដ្ឋដែលមានគុណធម៌, គុណសម្បត្តិ, គុណតំលៃ។ '''១៩៣. របៀបនៃការប្រើសិទ្ធិ៖''' :១. ការផ្ទេរសិទ្ធិ :២. ការប្រើសិទ្ធិ :៣. ការដកសិទ្ធិ ដើម្បីធ្វើដូច្នេះបានលុះណាតែរដ្ឋត្រូវបានកាត់បន្ថយអំណាចរួចមានន័យថាសិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ។ '''១៩៤. ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានតួនាទីបីយ៉ាង៖''' :១. ជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។ :២. តាមដានអ្នកដឹកនាំ តាមរយៈការស្តាប់ដែលត្រឹមត្រូវធ្វើឲ្យយើងស្គាល់ ពីសមត្ថភាព និងដួងចិត្តបុគ្គលនោះយ៉ាងច្បាស់, ការត្រួតពិនិត្យមើលសកម្មភាពបុគ្គលដែលយើងត្រូវរើសជាអ្នកតំណាង។ :៣. ទំលាក់អ្នកដឹកនាំធ្វើទៅបានលុះណាកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានអំណាច '''១៩៥. ភាពច្បាស់ពិតប្រាកដដែលពួកយើង(គ.ស.ប=LDP)ដឹងច្បាស់បំផុតគឺ ៖''' :១. ច្បាស់លើទឹកចិត្តថាយើងធ្វើនេះឥតចង់បានប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនទេគឺយើងចង់តែសំរេចសុបិនរួមរបស់យើង :២. ច្បាស់លើដំណោះស្រាយ(គោលដៅ, ចំណុចចាប់ផ្តើម, ឥរិយាបថនយោបាយ, ការកសាងធនធានមនុស្ស)គឺត្រូវតែអីញ្ចឹង :៣. ច្បាស់លើគូរប្រជែងរបស់យើងជាពិសេសគឺគណបក្សទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរច្បាស់លើទឹកចិត្ត បេះរបស់អ្នកឯងមិនស្អាតស្អំមិនត្រឹមត្រូវ,ច្បាស់ថាអ្នកគ្មានទស្សនះនយោបាយអ្វីទេគឺធ្វើតាមនឹកឃើញគឺមានន័យថាគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ហាជាតិច្បាស់លាស់, ដូចជាការធ្វើដំណើររបស់កង្កែបមានទំនុកចិត្តវាលោតទៅដោយជើងទាំង២ ដង្កូវវាខុសគ្នាគឺវាគ្មានទំនុកចិត្តនោះទេវាត្រូវតោងខាងមុខរួចទើបលែងខាងក្រោយ '''១៩៦. ក្រុមរបស់យើងមានរបៀបធ្វើការដូចខាងក្រោមដែលធ្វើឲ្យក្រុមរបស់យើងមានទំនុកចិត្តក្នុងការងារប្រចាំថ្ងៃ ៖''' :១. គោលដៅ ក្រុមយើងមានគោលដៅច្បាស់លាស់គឺទៅសំរេចសុបិនរួមរបស់យើងគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់។ គឺយើងចង់បានសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានសិទ្ធ និងអំណាចសំរេចវាសនាប្រទេសរបស់ខ្លួន។ កំណត់ចំណាំនៃវត្ថុបំនងនេះគឺការឈានបានការដាក់យន្តការទាំង៨ចំណុចទៅក្នុងការដឹកនាំស្រុកទេស។ :២. ឥរិយាបថនៃការធ្វើនយោបាយគឺទន់ភ្លន់ដើម្បីសាមគ្គីជាតិខ្មែរទ្បើងវិញដោយមិនបំភ្លើសបំប៉ោងរឿង, មិនឆ្លៀតឪកាស, មិនអួតមិនបំភ្លៃរឿងដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនដែលនាំឲ្យមានអរិភាពនៅក្នុងសង្គមជាតិ យើង។ ក្រុមយើង ប្រកាន់យកសុចរិតវាជាឥរិយាបថនយោបាយផង ជាអត្តចរិកនយោបាយរបស់ក្រុមយើងផង និងជាឧត្តមគតិរបស់ក្រុមយើងផង។ យើងខ្មាស់បាប ខ្ពើមបាបមិនប្រព្រឹត្តសូម្បីអ្នកដទៃដឹង ឬមិនដឹងក៏ដោយគឺយើងមិនធ្វើអ្វីដែលយើងយល់ថាមិនត្រឹមត្រូវ ដូចករណីប្រជាពលរដ្ឋទាញឲ្យយើងទៅសរសើរបញ្ជោរគឺអាចបានសន្លឹកឆ្នោត ប៉ុន្តែយើងយល់យ៉ាងច្បាស់ថាបើយើងលូកទៅយកសន្លឹកឆ្នោតតាមរបៀបនេះវាជាការបំផ្លាញពលរដ្ឋដែលជាធាតុកសាងសង្គមនៅថ្ងៃក្រោយ។ សត្រូវរបស់យើងគឺអំពើអាក្រក់ គឺមិនមែនព្រោះគេស្ថិតក្នុងនិន្នាការ ផ្សេងពីយើងនោះទេគឺយើងតិទៀនគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងបំណងតែមួយគត់ គឺការតាមកំទេចអំពើអាក្រក់ពីសង្គមខ្មែរ។ :៣. ចំណុចចាប់ផ្តើមដើម្បីទាញយកកំលាំងប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមប្រកបដោយការយល់ដឹង គឺយើងចាប់ផ្តើមពីការពន្យល់ពលរដ្ឋទៅលើគោលធំ៣គឺ :១. ពន្យល់អំពីប្រជាធិបតេយ្យ :២. ការទាញយកប្រយោជន៍ពីកិច្ចប្រតិបត្តិ :៣. ព្រះធម៌ សីលធម៌សង្គម។ :៤. ធនធានមនុស្ស ៖ ធនធានមនុស្សដែលត្រូវក្លាយទៅជាតំណាងឆន្ទៈរបស់ពលរដ្ឋហោចណាស់ត្រូវមាន គុណសម្បត្តិ២យ៉ាងគឺគុណសម្បត្តិផ្នែកបេះដូង និងគុណសម្បត្តិផ្នែកខួរក្បាល។ គេត្រូវមានភាពស្អាតស្អំចង់បង្រ្កាបអំពើអាក្រក់របស់ខ្លួនឯងផង និងអ្នកដទៃផងហើយគេជាមនុស្សដែលមិនភ្ជាប់ប្រយោជន៌ ផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសកម្មភាពនយោបាយឡើយ។ មនុស្សថ្លៃថ្នូរកើតឡើងដោយសារការធ្វើការងារថ្លៃថ្នូរ(ការងារថ្លៃថ្នូរគឺការងារ ដែលប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម)។ '''១៩៧. ពួកយើង មើលឃើញថាពលរដ្ឋខ្មែរសព្វថ្ងៃមិនយល់លើ៤ចំណុចដូចខាងក្រោម ៖''' :១. តើភាពជាម្ចាស់លើទឹកដីមួយនេះបងប្អូនអាចធ្វើអ្វីបានខ្លះ? :២. កាតព្វកិច្ចជាម្ចាស់លើទឹកដីរបស់ពលរដ្ឋត្រូវធ្វើអ្វីខ្លះ? :៣. តើអំណាចប្រមូលផ្តុំវាគ្រោះថ្នាក់អ្វីខ្លះទៅលើភាពជាម្ចាស់របស់ពលរដ្ឋ? :៤. កាលណាមានប្រព័ន្ធបំបែកអំណាចតើវាមានអត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះទៅលើភាពជាម្ចាស់របស់បងប្អូន?ចំណុចទាំងបួននេះ ហើយដែលពួកយើងចង់ពន្យល់ពលរដ្ឋឲ្យល់ពីការពិតជាក់ស្តែងដែលពលរដ្ឋខ្មែរកំពុងជួប '''១៩៨ រូបភាព៤យ៉ាងនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរដែលពលរដ្ឋភាគច្រើនកំពុងតែភាន់ច្រទ្បំ ៖''' :១. ជួយក្រោមរួបភាពសម្លាប់ (ដូចជាបរទេសចូលលុកលុយប្រទេសខ្មែររាល់ថ្ងៃតាមរយៈវិនិយោគទុន (ល)) :២. បំផ្លាញក្រោមរូបភាពកសាង (ដីសម្បទានឲ្យបរទេស ។ ល។ ) :៣. បំពុលក្រោមរូបភាពបំប៉ន (អ្នកនយោបាយ, ពួកពិធីករមួយចំនួននិយាយបំពុលដល់ពលរដ្ឋ ។ ល។ ) :៤. បំផ្លាញព្រះធម៌ក្រោមរូបភាពសាសនា (អ្នកសាសនានិយាយប្រវ័ញ្ញលាភពីអ្នកជឿព្រោះតែភាពអាត្មានិយម) '''១៩៩ ដើម្បីឲ្យខ្មែរពេញចិត្តក្នុងការចូលរួមជាមួយសកម្មភាពអ្វីមួយយើងត្រូវបា្រប់ពលរដ្ឋ៖''' :1. បុព្វហេតុជីវិត ៖ រូបកាយដូចជាគំនរសាកសព ឬលាមក, ការពិតរូបកាយនេះគ្មានអញទេនៅពេលដែលយើងវិប្បសនាបានសម្រេច, ហើយត្រូវយល់ថាតំលៃរបស់ជីវិតគឺក្រោយពេលស្លាប់ទៅបានបន្សល់ទុកអ្វីលើផែនដីដែលជាប្រយោជន៍របស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយដោយដួងចិត្តមេត្តា និងករុណា…។ :2.ការតព្វកិច្ចប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួមកសាងសង្គមជាតិ ៖ កាតព្វកិច្ចជាសីលធម៌,មនសិកានិងកាតព្វកិច្ចតំរូវដោយច្បាប់ ហើយជាទូទៅកតព្វកិច្ចបានផលប្រយោជន៍ទៅលើអ្នកដទៃការទទួលខុសត្រូវរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅលើទឹកដីមួយដែលគេកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមាន ការទទួលខុសត្រូវអ្វីខ្លះ, អប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលប្រជាពលរដ្ឋឲ្យមានសីលធម៌ដើម្បីឲ្យប្រជាធិបតេយ្យបានជាប្រយោជន៍ '''២០០ ភាពអសកម្មរបសមនុស្ស ៤ ពួក ៖''' :១. ពួកមាយាទថោក ៖ (មិនធ្វើអំពើល្អតែចង់បានល្អមកដាក់ខ្លួន, ចូលចិត្តជាន់ និងក្តិចត្រួយកូនខ្មែរល្អៗមិនអាចលូតលាស់រួច, ឲ្យតែបានផលប្រយោជន៍មកខ្លួន និងក្រុមបក្សពួកខ្លួនមិនខ្វល់ពីការប៉ះពាល់អ្វីទាំងអស់។ ល។ ) :២. ពួកអន់ចរិត ៖ ដឹងថាសង្គមខ្មែរមានបញ្ហារាប់មិនអស់តែមិនចូលរួមធ្វើមានន័យថាដឹងហើយនៅដេក :៣. ពួកល្ងង់ ៖ បំផ្លាញខ្លួនឯងជាប្រចាំ(ផឹកស្រា, លេងល្បែង, សម្លាប់ពេលវេលា…) :៤. ពួកក្រៅសង្គម ៖ ជាមនុស្សដែលមិនដឹង និងមិនខ្វល់អ្វីទាំងអស់ពីបញ្ហាក្នុងសង្គមគិតតែពីរកស៊ីធ្វើអ្នកមានហើយ ពួកនេះខ្លាចងាប់ជាងគេបំផុត, គេចយកតែរួចខ្លួនហើយចាំតែសើយផលពីអ្នកដទៃធ្វើទុកឲ្យចាំតែសោយផលពីទង្វើអ្នកដទៃ '''២០១ មនុស្សនៅក្នុងស្រុកខ្មែរមានគំនិត២ធំៗ៖''' :១. ពួកអញនិយម និងពួកអគិត ៖លោកធម៌), អញមិនងាយបេះចេញពីមនុស្សទេបើមនុស្សនោះមិនពាល់ត្រូវធម៌ :២. គំនិតលាក់ពត់របស់អ្នកនយោបាយ(ស្នេហាអញតែប្រាប់គេថាស្នេហាជាតិ, ផ្តាច់ការថាប្រជាធិបតេយ្យ, អាចោរពាក់អាវអាចារ្យ) '''២០២ រស់នៅក្នុងប្រទេសសមគួរជាមង្គលដ៏ប្រសើរ៖''' :១. ប្រទេសដែលមាននីតិរដ្ឋ រដ្ឋដែលច្បាប់អាចអនុវត្តទៅលើមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គមទាំងមូល :២. ពលរដ្ឋខ្លឹម និងមានវិន័យ(ពលដែលមាន គុណធម៌, គុណសម្បត្តិ និងគុណតំលៃ…) :៣. ប្រទេសពោរពេញដោយលោកសម្ភារះ '''២០៣ ដើម្បីរួបរួមគ្នាជាមួយគណបក្សផ្សេងៗបានគឺយើងត្រូវការជជែកលើ៤ចំណុចគឺ ៖''' :១. គោលដៅគឺបំបែកអំណាចរដ្ឋតាមរយៈយន្តការទាំង៨ចំណុច :២. ឥរិយាបថនៃការធ្វើនយោបាយគឺសុចរិត(ទន់ភ្លន់, មិនបំផ្លោង និងមិនកេងចំណេញ….) :៣. ចំណុចចាប់ផ្តើមគឺចាប់ផ្តើមចេញពីការពន្យល់ពលរដ្ឋ :៤. ធនធានមនុស្ស '''២០៤ ចំពោះការសង្កេតទៅលើគណបក្សនយោបាយយើងត្រូវត្រូតពិនិត្យលើ៖''' :១. គោលនយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជារបស់គណបក្សនយោបាយនោះថាតើគេដោះស្រាយបញ្ហាជាតិយ៉ាងដូចម្តេច :២. សកម្មភាពការងាររបស់ពួកគេត្រឹមត្រូវដែរ ឬទេ :៣. តាមរយៈពាក្យសម្តីដែលគេនិយាយ, តើគេយល់ដល់កំរិតណា(ជាពិសេសប្រមុខក្រុម)ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងដល់ទីជំរៅ :៤. ការចាប់ផ្តើមដ៏ត្រឹមត្រូវហើយច្បាស់លាស់ និងដួងចិត្តដ៏ស្មោះស, កំរិតយល់ដឹងពិតប្រាកដ និងក្រុមរបស់គេស្អាតស្អំដែរ ឬទេ '''២០៥ ដើម្បីធ្វើនយោបាយយ៉ាងហោចណាស់យើងត្រូវមានគុណសម្បត្តិ២គឺ៖''' :១. គុណសម្បត្តិបេះដូង ដួងចិត្តបរិសុទ្ធ ចេតនាដើម្បីសង្គ្រោះជាតិពិតប្រាកដ :២. គុណសម្បត្តិខួរក្បាល មានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា មានទស្សនះមុតស្រួចក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិ ស្គាល់ចំណុចចាប់ផ្តើម មាន ឥរិយាបថសុចរិតក្នុងដំណើរការឈានទៅដល់គោលដៅ និងចេះកសាងធនធានមនុស្សដើម្បីទៅធ្វើសកម្មភាពបំរើទស្សនដែលខ្លួនបាន កំណត់។ ច្បាស់លាស់ពីការងារដែលកំពុងធ្វើមិនបាចសាចសំដីឥតប្រយោជន៌ដូចជាការធ្វើសំណូមពរទៅរដ្ឋាភិបាលជាដើមគឺបុករុកទៅ រកតែរាស្រ្តគឺច្បាស់ថាអ្វីអ្វីស្ថិតនៅលើប្រជាពលរដ្ឋ។ បើនិយាយពីបញ្ហាគឺយើងនិយាយពីបញ្ហាជ្រៅជាងអ្វីដែលមើលឃើញតែនឹងភ្នែកជា ពិសេសយើងបង្ហាញពីប្រភពបញ្ហា និងទស្សនក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា រួមទាំងមានសកម្មភាពបំរើទស្សនះនោះ។ ទស្សនវិស័យ ៖ បេះ ដូងភ្ជាប់មកខួរក្បាលដែលមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ និងច្បាស់លាស់ហើយព្យាយាមរុញច្រានទស្សនះនោះឲ្យដល់គោលដៅ (បញ្ហា ប្រភព បញ្ហា ទស្សនក្នុងដោះស្រាយបញ្ហា និងចែកការងារគ្នាធ្វើ)។ ដាក់ទស្សនរួចហើយធ្វើសកម្មភាពដើម្បីបំរើទស្សនះរបស់យើងឲ្យចេញជា រូបរាង។ មើលឃើញដោយការគិតដល់ទីជំរៅហើយរៀបចេញជាលំដាប់លំដោយការងារ និងចេញទៅធ្វីការងារនោះ។ '''២០៦ ដើម្បីទៅនិយាយជាមួយអ្នកដទៃមានប្រៀបលុះណា ៖''' :១. យើងជាមនុស្សសុចរិត និងស្អាតគ្មានក្នុងគ្មានក្រៅ, ស្អាតស្អំ។ យើងមិនប្រព្រឹត្តហើយមិនអនុញ្ញាត្តឲ្យអ្នកដទៃប្រព្រឹត្តគឺក្រាញនរនាល ប្រឆាំងទប់ទល់, ដេញធាក់អំពើអាក្រក់គ្រប់ទីកន្លែង ហើយ ដាំអំពើល្អទ្បើងវិញ :២. បញ្ញាភ្លឺថ្លា និងកាន់, ការពាររបស់ពិត ចេះនិយាយថាចេះ មិន ចេះនិយាយថា '''២០៧ ស្ថានភាពប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ៖''' :១. ពលរដ្ឋភាគច្រើនជាអ្នកញៀនស្រា ញៀនគ្រឿងញៀនដែលនាំឲ្យបំផ្លាញខួរក្បាល គឺបំផ្លាញការគិតដែលជាតួបញ្ញា :២. លេងល្បែងស៊ីសងផ្សេងៗបង្កើតចោរកម្ម និងភាពក្រីក្រដោយសារចាញ់ល្បែង និងបំផ្លាញពេលវេលា :៣. ចំលងវប្បធម៌បរទេសគឺមានលក្ខណៈជាអ្នករងឥទ្ធិពល ធ្វើឲ្យប្រទេសបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិជាដំណើររលត់រលាយជាតិ :៤. ភាពអាត្មានិយមមិនខ្វល់ជាមួយអ្នកដទៃធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែបានប្រយោជន៍មកខ្លួន ធ្វើឲ្យមានការបែបបាក់ជាតិ :៥. ភាពល្ងង់ខ្លៅ និងភាពអសកម្មក្នុងការចូលរួមកសាងប្រទេសជាតិ គឺពួកគាត់ចូលចិត្តផ្អែកលើអ្នកដទៃធ្វើឲ្យហើយពួកគាត់ចាំសើយផលដោយចង់បានប៉ុន្តែមិនចូលរួមធ្វើ។ ដើម្បីបំបែកស្ថានភាពខាងលើនេះបានគឺប្រើពីរវិធីពន្យល់លើគោលបីសំខាន់យ៉ាងគឺ ប្រជាធិបតេយ្យ ទាញឲ្យបានជាប្រយោជន៌អតិបរិមាពីកិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌ និងសីលធម៌សង្គម ប្រើវិធានការច្បាប់ដែលដំបូងបំផុតគឺយកយន្តការ៨ចំណុចទៅដាក់ក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំរដ្ឋដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋធ្វើឲ្យសិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ។វិធានការនេះកើតមានបានលុះណាមានសម្លេងគាំទ្រ គ្រប់គ្រាន់ពីពលរដ្ឋ។ '''២០៨ ក្រុមរបស់ គសប ពួកអ្នកត្រូវយល់ថាអ្នកមានឧបសគ្គធំៗចំនួនពីរ ៖''' :១. អំណាចផ្តាច់ការសង្កត់ពីលើពួកអ្នកគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ជាពិសេសអ្នកទន់ខ្សោយក្នុងសង្គម :២. សង្គា្រមចិត្តសាស្ត្រគ្រប់បែបយ៉ាងពីមនុស្សខ្មែរផ្សេងៗទៀតដែលមានគំនិតផ្ទុយពីពួកអ្នក។ ចុះភាពអសកម្មរបស់ពលរដ្ឋមិនមែនជាឧបគ្គទេរឺ? :៣. ភាពអសកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ '''២០៩ បើអ្នកស្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់ស្គាល់ឧបសគ្គស្គាល់សត្រូវច្បាស់លាស់ដោយគ្មានមោទនភាពខ្លួនឯង, អ្នកចេញប្រយុទ្ធ១០០០ដងអ្នកឈ្នះទាំង១០០០ដង អាចធ្វើដូច្នេះបានលុះណាអ្នកមានចិត្តស្មើ។ :១. ការស្គាល់ខ្លួនឯង៖ ត្រូវស្គាល់ដួងចិត្តខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់ថាចិត្តរបស់អ្នកវាចង់ធ្វើពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែរំជួលចិត្ត, ពេលអ្នកមានលក្ខណបែបនេះធ្វើឲ្យអ្នកមានទំនុកចិត្ត និងលំនឹងផ្លូវចិត្ត, ចំណុចនេះមិនងាយប៉ុន្មានទេដោយយើងបោះខួរក្បាលចូលទៅក្នុងចិត្តខ្លួនឯងដើម្បីយល់ពីចិត្ត ខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់,អ្នកជាមនុស្សមានវត្ថុបំណងពិតប្រាកដហើយបំណងនេះគឺជាបំណងប្រាសចាកភាពអាត្មានិយមមិន កុហកខ្លួនឯងនេះជាចំណុចមិនអាចខ្វះបានក្នុងនាមជាមនុស្សជួយមនុស្សជាច្រើនហើយការងារយើងធ្វើគឺចង់បង្ក្រាបអំពើ អាក្រក់ហើយចង់ឲ្យមនុស្សទាំងអស់រស់នៅក្នុងក្រោមច្បាប់ទាំងអស់គ្នា, បញ្ហារួមត្រូវចូលរួមដោះស្រាយរួមគ្នា។ ការស្គាល់ខ្លួនឯងកាន់តែល្អិតទៅៗអ្នកអាចតាមទាន់ខណៈចិត្តរបស់អ្នក(មនុស្សដែលពូកែនិយាយគឺជាមនុស្សពិចារណាច្រើន ហើយ ភាសានិយាយជាភាសាដួងចិត្ត)។គុណសម្បត្តិរបស់អ្នកគ្រប់គ្រាន់ហើយ ឬនៅ? អាចទប់ទល់ជាមួយឧបសគ្គបានទេ? ត្រូវមានទស្សនះច្បាស់លាស់ គឺខួរក្បាល របស់អ្នក ត្រូវមានគំនិតស្រមើស្រមៃទុកមុននៅពេលយើងចាប់ផ្តើមធ្វើដូចអ្វីដែលយើងគិតប្រសិនបើខុសបន្តិចបន្តួចអាចកែតំរូវបាន, បើស្ថានភាពបែបហ្នឹងមកដល់យើងគួរធ្វើដូចម្តេច(Dream)។ :២. ការស្គាល់ឧបសគ្គ ៖ ស្គាល់ចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្សោយរបស់ឧបសគ្គ, ស្គាល់គោលដៅ និងវត្ថុបំណងរបស់ឧបសគ្គ '''២១០ ពួកយើងកំពុងតែកសាងក្រុមមួយដែលមានលក្ខណៈ ៖''' :១. កសាងមនុស្សដែលមិនចង់បាន និងមិនជាប់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុន្តែទៅធ្វើព្រោះឃើញអ្នកដទៃមានទុក្ខលំបាកផ្សេងៗ :២. កសាងទំនុកចិត្តដោយឈរលើបាតគ្រឹះសុចរិតទៀងត្រង់គ្មានក្នុងគ្មានក្រៅឲ្យតែរឿងណាដែលយើងនិយាយទៅ មិនប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិគឺពួកយើងលើកមកនិយាយទាំងអស់ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃយល់ផង, ចំណុចត្រង់នេះ ធ្វើឲ្យជាតិយើងមានសាមគ្គីហើយប្រមុខក្រុមសំខាន់ណាស់គ្មានការលាក់បាំងសូម្បីរឿងផ្ទាល់ខ្លួន, ការប្រជុំគ្នា ញឹកញាប់បើកចំហរ ស្វ័យទិទាន រិះគន់គ្នាចំមុខដោយដួងចិត្តស្មោះត្រង់មិនបំពានព្រោះជាប់លោកធម៌ និងអគតិធម៌៣. បង្កើតឲ្យមានការទទួលខុសត្រូវលើកាតព្វកិច្ចចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប '''២១១ តើគោលរបស់ក្រុមយើងគឺអ្វីខ្លះ?''' :១. ដើម្បីផលប្រយោជន៍រួម, ផលប្រយោជន៍ជាតិ ទាំងអស់គ្នាមិនមែនអ្នកស៊ីឈ្នួលនយោបាយទេ :២. ការងារគ្រប់បែបយ៉ាងគឺជាការងារឧត្តមគតិ(ស៊ីបាយផ្ទះឯងប៉ុន្តែធ្វើការឲ្យគេ) '''២១២. ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងទាំង៤ខាងលើគឺយើងត្រូវមាន៖''' :១. កន្សោមទស្សនះដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាជាតិសំខាន់ដែលពួកយើងហៅថាមនោគមវិជ្ជា :២. អ្នកពន្យល់ទស្សនះដល់ព្រមដោយសម្បយុត្តិ(បេះដូងសុចរិត, ពូកែពន្យល់, មានបញ្ញាវាងវៃ, សុខភាពល្អនិយាយរួមជាគឺជាជនគំរូ) :៣. មធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយយើងពឹងវិទ្យុ និងតាមបច្ចេកទេសផ្សេងៗហើយយើងត្រូវការថវិកាជាចាំបាច់ដើម្បីដំណើរការ ឲ្យសកម្មភាពទាំងនេះប្រព្រឹត្តទៅបាន៤. អ្នកពង្រីកគំនិតត្រូវយល់ពីមនោគមវិជ្ជារបស់ គសប ដូចមានចែងក្នុង លក្ខណសម្បត្តិដែល គសប កំណត់ទុកជាខ្នាតវាស់ស្រាប់(ទាំងចាស់ក្មេង, សិស្ស, និស្សិត, ព្រះសង្ឃ….) '''២១៣ បន្ទាប់ពីមានយន្តការ៨ចំណុចត្រូវបានដាក់ចូលនៅក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំស្រុកយើងហើយវត្ថុបំណងបន្តរបស់ពួកយើងគឺ៖''' :១. សេរីភាព ៖ មនុស្សគ្រប់រូបក្រៅពីសេរីភាពផ្នែករាងកាយគឺយើងត្រូវការសេរីភាពផ្នែកខួរក្បាល។ នេះជាបាតគ្រឹះនៃការលូតលាស់ផ្នែកខួរក្បាល ដែលនាំឲ្យកើតគំនិតថ្មីក្នុងការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៌ប្រទេសជាតិ។ :២. យុត្តិធម៌ ៖ បែងចែកភោគទ្រព្យជាតិដោយយុត្តិធម៌ ពិសេសក្នុងប្រពន្ធ័តុលាការអ្នកប្រព្រឹត្តខុសត្រូវតែទទួលទោស។ :៣. ភាពស្មើមុខគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់៖ យើងគ្រប់គ្នាមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងនាមជាម្ចាស់ប្រទេស តែយើងត្រូវការភាពជាម្ចាស់ របស់យើងគ្រប់គ្នា។ វណ្ណៈថ្នាក់វាគ្រាន់តែជាសំបកដែលអត់ប្រយោជន៌អ្វីសោះដល់ពលរដ្ឋម្ចាស់ប្រទេសវាមានតែបង្កើតការ ឈឺចាប់ដល់ពលរដ្ឋតាមរយៈមុខងារជាឯកឧត្តម… :៤. ប្រទេសពោរពេញដោយលោកសម្ភារៈ(បច្ច័យបួន) '''២១៤ យន្ដការ៨ចំណុចដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋរបស់ គណបក្ស សម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិប្បតេយ្យ៖''' :១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិនាយករដ្ឋមន្ដ្រី (២ អាណត្ដិ)។ :២. មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្ស ដោយខ្លួនឯង។ :៣. នាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវរស់នៅក្នុងផ្ទះដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ។ :៤. ត្រូវបង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល។ :៥ ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភា សម្រាប់តួនាទី ភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់ឧត្ដមសេនីយ៍ យោធា និងនគរបាល។ :៦ អព្យាក្រឹត្យមន្ដ្រីរាជការ។ :៧. បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដោយប្រជាពលរដ្ឋ (ថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់ ស្រុក/ខណ្ឌ/ក្រុង និងខេត្ដ/រាជធានី)។ :៨. ប្រើប្រព័ន្ធចម្រុះដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងរាស្ដ្រ។ '''២១៥ ដំណើរបីយ៉ាងដែលនាំឲ្យយឺតយូរក្នុងការយល់សេចក្តីពិតគឺ៖''' :១. ទិដ្ឋិ ៖ គេយល់ថាអីញ្ចឹងហើយដោយក្នុងនោះអាចយល់ខុស ឬយល់ត្រូវតែខុសកាល, ការប្រកាន់ខ្ជាប់ :២. មានះ ៖ អំណួតអួតអាង, សេចក្តីប្រកាន់ :៣. តណ្ហា ៖ ជាមនុស្សដែលតែងតែជាប់នឹងលោកធម៌ ទាំងប្រាំបី លាភ យស សរសើរ សុខ គ្មានលាភ គ្មានយស គ្មានសរសើរ គ្មានសុខនិង អគតិធម៌ '''២១៦ ចំណុច ៥ យ៉ាង ដែលសមាជិករបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធត្រូវពិចារណាមានដូចខាងក្រោម ៖''' :១ មនសិការ ៖ ដំណើរការនៃការវែកញែក ដឹងខុសត្រូវ តាមរយៈការពិចារណា :២. ចរិត ៖ មានបីយ៉ាងគឺការប្រព្រឹត្តល្អដោយការយ ហៅថាកាយសុចរិត ដោយចិត្តបរិសុទ្ធហៅហថាមនោ វចីសុខរិត, សុចរិត(សុចរិតគឺជាសមិទ្ធផលដែលកើតទ្បើងពីការពិចារណារវាងក្បាល និងបេះដូលឧបេក្ខា)។ :៣. ប្រយោជន៍រួមគឺវាបញ្ច្រាសជាមួយភាពអាត្មានិយម។ :៤. ប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៥. គោរពសិទ្ធិបុគ្គល។ '''២១៧ ធាតុរបស់ខួរក្បាលរួមមាន៥តាមលំដាប់លំដោយគឺ ៖''' :១. សតិ សតិគឺការដឹង(ដឹងថាខ្លួនកំពុងធ្វើអ្វី)។ សតិកើតឡើងក្រោយពេលដែលយើងផ្ចង់ការដឹងរួច ហើយ។ :២. សម្បជញ្ញ ជាធម្មធាតុដែលនាំឲ្យមនុស្សចេះឆ្ងល់ ចេះត្រិះរិះពិចារណា ដឹងអ្វីខុសអ្វីត្រូវ។ :៣. មនសិការ គឺការវែកញែកតាមបែបការដឹងខុសដឹងត្រូវ អ្វីល្អអ្វីអាក្រក់តាមរយៈការពិចារណារបស់សម្បជញ្ញខាងលើ។ :៤. ឧត្តមគតិ បន្ទាប់ពីដឹងថាអ្វីខុសអ្វីត្រូវហើយគឺតាំងស៌ប់លើអ្វីដែលយល់ថាត្រឹមត្រូវមិនទំលាក់។ ឧត្តមគតិគឺជាគុណធម៌ដែលល្អជាងគេបំផុតហើយវាជួយឲ្យឈ្នះសត្រូវគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងខ្លួនយើង តែវាច្រើនតែបញ្រ្ជាស់ជាមួយចិត្ត។ ពេលខ្លះចិត្តចង់លុតក្រាបតែឧត្តមគតិ វាប្រាប់ថាមិនអាចទេ។ មនុស្សចាស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរភាគច្រើនគ្មានឧត្តមគតិទេ ព្រោះគាត់មិនដែលតាំងស៌ប់លើឧត្តមគតិឡើយ គាត់ច្រើនតែគិតថាធ្វើតែតាមគេតាមឯងទៅ ឯក្មេងសំរេចចិត្តធ្វើលឿនតែប្រែប្រួលក៌លឿនគឺច្រើនតែមិនស្គាល់ខ្លួនឯង ស្មានថាខ្លួន ស្នេហាជាតិតែការពិតគេពុលនឹងមុខមាត់ តួនាទី បុណ្យសក្តិ…ដូច្នេះយើងត្រូវតាមដានចិត្ត និងខួរក្បាលជាប្រចាំ។ ទណ្ឌកម្មរបស់ឧត្តម គតិគឺវិប្បដិសារីនូវអ្វីដែលខ្លួនធ្វើ ខុស។ :៥. បញ្ញា ជាបទពិសោធន៌នានាសំរាប់ជំនួយការគិតពីចារណាថ្លឹងថ្លែង។ បញ្ញាជាអ្នកវែកញែក និងអារកាត់បញ្ហា។ទាំង៥ខាងលើវាអាចកើតឡើងបានព្រោះគេមានបេះដូងស្អាត ស្ងប់ គ្មានពិសពុលបើមិនដូច្នេះទេចិត្តដ៌កខ្វក់នឹងបញ្ជាឲ្យ៥ខាងលើធ្វើសកម្មភាពបំរើចិត្តដ៌កខ្វក់នោះ។ '''២១៨ លក្ខណសម្បិត្តរបស់ជនគំរូទាំងទ្បាយលើលោក៖''' :I. សុចរិត (ការពិចារណា ដោយប្រើ ក្បាល+បេះដូងឧបេក្ខា(មានសេចក្តីអាណិត និងស្រលាញ់នៅក្នុងនោះ នេះហើយជាឧបេក្ខាបរិសុទ្ធ,ទៀងត្រង់ មិនលំអៀង ស្រលាញ់ប្រជាពលរដ្ឋដូចជាក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួនចំណុចត្រង់នេះកើតបានលុះណាតែជាមនុស្សឈ្នះលោកធម៌ និង ជាមនុស្សយល់ពីព្រះធម៌, កាយ វាចា មនោសុចរិត), ឥតបំផ្លាញគេ :II. សំបូរគតិ ឬ សំបូរទស្សន (ទស្សនរួមជាមួយ និងទង្វើជាក់ស្តែងដើម្បីឲ្យបានសំរេចនូវគោលដៅ គឺការជួយប្រទេសរបស់ខ្លួន និងសមាជិករបស់ខ្លួនឲ្យបានជោគជ័យផងដែរ, ទស្សនវាជាធម្មជាតិម្យ៉ាងអរូបី ហើយវាមានទំនាក់ទំនងរវាងហេតុ និងផលបើទស្សនដែលមិនបានគិតពិចារណាច្បាស់លាស់កាលណាយើងយកមកប្រត្តិបត្តិវានាំមកនូវសេចក្តីវិនាសតែបើយើងពិចារណាយ៉ាងល្អិតល្អន់វានាំមកនូវការរីកចំរើន) :III. ជាអ្នកហ៊ានប្រកួតប្រជែងចំពោះមុខមហាជនដើម្បីបង្ហាញពីអ្វីដែលយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវ (Challenge) ។ :IV. សេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ដើម្បីដាក់នូវអ្វី ដែលខ្លួនយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវនោះឲ្យបានសម្រេច(Commitment) :V. ជាក់ស្តែងនិយមគឺទទួលយកភាពជាក់ស្តែងមកដោះស្រាយ :VI. ពូកែពន្យល់នូវអ្វីដែលជាការយល់ឃើញរបស់ខ្លួនឲ្យគេបានយល់ឃើញដូចខ្លួន។ (Convince) :VII. ជាអ្នកដែលចេះបណ្តុះបណ្តាលមនុស្សហើយជាអ្នកចេះប្រើមនុស្សឲ្យត្រូវជំនាញរបស់ពួកគេ។ :VIII. ជាអ្នកដែលសកម្ម ( គ្រប់សកម្មភាព ដេក ដើរ ឈរ អង្គុយ រាប់ទាំងពីការគិតផងដែរ )។ (Active) :IX. ជាអ្នកដែលឈ្នះលោកធម៌ (លោកធម៌ទាំងប្រាំបី លាភ យស សរសើរ សុខ និងគ្មានលាភ គ្មានយស គ្មានសរសើរ គ្មានសុខ) និង មិនជាប់អគតិទាំងបួន ស្រាលាញ់ ស្អប់ ខ្លាច និង អវិជ្ជា។ :X. ជាអ្នក ដែលមានថាមពល (កម្លាំងកាយសម្បទា មាំមួន សុខភាពល្អ) '''២១៩ ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទមនុស្សពីទាបទៅខ្ពស់៖''' :១ ពួកសាសនា ជាក្រុមមនុស្សអាត្មានិយមបំផុតគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមិនខ្វល់ជាមួយអ្នកណាទាំងអស់ :២ ពួកផ្តាច់ការគិតតែពីក្រុមគ្រួសារ និងបក្សពួកខ្លួនពលរដ្ឋលំបាកវេទនាយ៉ាងណាមិនសូវគិតគូរទ្បើយហើយជាទូទៅប្រទេសដែលដឹកនាំ តាមផ្តាច់ការរីកចំរើនទៅបានលុះណាមេដឹកនាំផ្តាច់ការជាមនុស្សឈ្នះលោកធម៌ទាំង៨ និង ទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា :៣. ពួកជាតិនិយម មាន ហូជីម៉ីញជាគំរូជាតិណាស្លាប់ក៏មិនគិតដែរឲ្យតែជាតិឯងរស់ :៤. ពួកប្រជាធិបតេយ្យ បេះដូងបើកទូលាយដោយឈរលើការគោរពសិទ្ធិមនុស្សេជាសកល :៥. អ្នកធម៌ មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាគំរូ លោកមានដួងចិត្តមេត្តាមហាសាល រាប់ទាំងមនុស្ស សត្វ ធម្មជាតិ ។ ល។ '''២២០ មនុស្សដែលរស់នៅលើលោកនេះមានបួនប្រភេទ ៖''' :១. មនុស្សដែលចាំតែគេជួយ និងងាប់តែគេជាន់ដូចជាជនជាតិដែលល្ងង់ៗចាញ់ទាំងសត្វទៅទៀត :២. ពួកអ្នកចេះ អ្នកដឹង រស់នៅឆ្ងាយពីសង្គមមិនដែលខ្វល់ពីអ្នកណាដូចជាឈ្លើង, ព្រូន, តេនញ្ញា, ជាចំណែកលើសនៃសង្គម(ដូចជា បុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនខ្លះៗ, ពួកអ្នកជំនួញខ្លះៗ។ ល។ ) :៣. ក្រុមកាត់តំរង់ពួកឆ្លាត, ពួកអ្នកចេះពួកអ្នកដឹងរស់នៅបៀតបៀនអ្នកដទៃឲ្យតែបានមកលើខ្លួនឯង, ប្រើចំនេះដឹងដើម្បីបំរើមហិច្ឆតារបស់ខ្លួនបានដល់ពួកនយោបាយធំៗនៅក្នុងប្រទេសផ្តាច់ការ និងកុំម្មុយនីស, ពួកមេសាសនាជាដើម។ :៤. ពួកចេះតែឈឺឆ្អាលគេជានិច្ចទោះរឿងនោះមិនទាក់ទងជាមួយខ្លួនក៏ដោយពួកនេះបានដល់ពួកអ្នកមានចិត្តព្រះ, ពួកមានសីល, ពួកយល់ពីព្រះធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ(យូរមានមួយ)។ '''២២១ មនុស្សត្រូវរស់នៅដើម្បីបំពេញការងារបួនយ៉ាង៖''' :១. មនុស្សធ្វើការងារដើម្បីរស់(បច្ច័យបួនសំខាន់ណាស់ដើម្បីរស់) :២. ការងាររៀនសូត្រ (មានជំនាញពិតប្រាកដយ៉ាងតិចមួយ) :៣. បំរើសេចក្តីស្រលាញ់របស់ខ្លួន, មនោសញ្ចេតនា(មេត្តា, ករុណា) :៤. ការងារជាឧត្តមគតិគឺការកាន់អំពើល្អមិនទំលាក់, ប្រឆាំងតតាំងនឹងអំពើអាក្រក់គ្រប់បែបយ៉ាង។ '''២២២ អ្នកអាចបិតបាំងការពិតបានតែអ្នកមិនអាចកាទ្បៃការពិតបានទេ, ពេលដែលយើងមានជីវិតយើងត្រូវតែចាប់ផ្តើមភាពរឹងមាំផ្តើមចេញពីខ្លួនយើងទៅមុន៖''' :១. ដើម្បីកើតសាមគ្គីផ្ទៃក្នុងបានលុះណាមនុស្សយល់, មានយុត្តិធម៌, សុចរិតភាពហើយបាត់ភាពអាត្មានិយម :២. មិនត្រូវមានការកេងប្រវញ្ច័លើគ្នា(កេងប្រវញ្ច័ទាំង ថវិកា កំលាំង និងគំនិត :៣. ចេះស្តាប់ហេតុផលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនផ្អែកលើអគតិធម៌ទាំង ៤ ឬលោកធម៌ទាំង ៨ '''២២៣ មនុស្សខ្មែរយើងមានលក្ខណៈ៤ យ៉ាង៖''' :១. ការគិតវាខ្លីបំផុតគឺគិតតែរឿងស៊ី ដេក ដើរលេង និង រួមភេទ :២. មនោសញ្ចេតនា មេត្តា ករុណា ក៏ខ្លីបំផុត, គិតតែក្រុមគ្រួសារខ្លួនឯង ឬ ត្រឹមតែប្តីប្រពន្ធ កូនចៅ, សូម្បីឪពុកមា្តយក៏មិនសូវនឹកគិតដល់… :៣. សេចក្តីអធិដ្ឋាន ក៏ខ្លីមិនដែលចង់ធ្វើការងារណាដែលបានប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ, ឬសង្គមជាតិទាំងមូល… :៤. មិនស្អប់អំពើអាក្រក់ ហើយថែមទាំងហ៊ានប្រព្រឹត្តយ៉ាងសប្បាយ និងពេញចិត្តដូចជាធ្វើផ្ទុយពីសីល៥… '''២២៤ មនុស្ស មានៈមាន៣ យ៉ាង៖''' :១. ខុសហើយមិនព្រមទទួលថាខុស :២. ជាមនុស្សដែលបា្រប់ហើយមិនស្តាប់ :៣. ជាមនុស្សដែលតែងតែទទួលកំហុសតែមិនកែប្រែអ្វីបន្តិចសោះទ្បើយ '''២២៥ កត្តាសក្តានុពលរបស់ប្រទេសខ្មែរមាន៖''' :១. កត្តាទឹកដីខ្មែរសំបូរទៅដោយជីជាតិ និងរងគ្រោះធម្មជាតិតិចបំផុតបើធៀបប្រទេសដទៃ :២. កត្តាចិត្តសប្បុរសរបស់ខ្មែរមានឈាមឧត្តមគតិហើយថែមតែបញ្ញាគឺគ្រប់គ្រាន់ដោយប្តូរពីការជឿទៅយល់ចប់សព្វគ្រប់ :៣. កត្តាព្រះធម៌ជាមេរៀនសិក្សាឲ្យស្គាល់ធម៌ដើម្បីប្រតិបត្តិឲ្យបានសេចក្តីសុខនៅក្នុងជាតិនេះ '''២២៦ ពូជខ្មែរយើងមានស៊ែនល្អៗជាច្រើនប៉ុន្តែត្រូវបាត់ជិតអស់ហើយដោយសាររបបនយោបាយ និងពួកអ្នកសាសនា ៖''' :១. សុចរិតភាព(កត្តាចិត្ត) :២. ភក្តីភាព(កត្តាចិត្ត) :៣. ភាតរះភាព(កត្តាចិត្ត) :៤. កត្តាព្រះធម៌ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សមានការវែកញែកយ៉ាងល្អិតល្អន់ និងតែងតែមានហេតុផលមិនមែនជំនឿនោះទេ :៥. កត្តាទឹកដីប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ '''១២៧ ដើម្បីឲ្យការជជែកគ្នាមានប្រយោជន៍ និងព្រមព្រៀងគ្នាបានលុះណាតែមាន៖''' :១. ទិសដៅរួម :២. ប្រយោជន៍រួម :៣. មានសីលធម៌ :៤. ការមិនលំអៀងដោយអគិណាមួយ (ស្អប់, អាណិត, ខ្លាច និងអវិជ្ជា) '''១២៨ ជីវិតត្រូវរស់នៅដើម្បីអ្វី៖''' :១. ដើម្បីធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកដទៃគឺមានន័យថាធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង, ត្រូវស្គាល់ខ្លួនឯងសិក្សាពីក្នុងខ្លួនអ្នកដើម្បីឲ្យស្គាល់អញ :២ ប្រើបា្រស់ អ្វីដែលខ្លួនមានដើម្បីជួយសង្គមជាតិយើង និងពិភពលោកក្លាយជាប្រទេសដ៏សម្យគួរ '''១២៩ ដើម្បីសង្កេត និងសម្គាល់មនុស្សម្នាក់យើងត្រូវ៖''' :១. ប្រើបញ្ញាសង្កេតតាមពាក្យសម្តី, ទឹកសម្លេង, អត្ថន័យ, វិធានការដែលបុគ្គលនោះបង្កើតមកដូចជា យន្តការ៨ចំណុចជាដើម, ការយល់ដឹងផ្សេងៗរបស់បុគ្គលនោះទាក់ទងនឹងជីវិត ជាពិសេសយល់ពីធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធរបស់អ្នកបង្កើត។ :២. សង្កេតរកមើលគុណសម្បត្តិ និងគុណតំលៃទាំងផ្នែកបេះដូង(សុចរិត) និងផ្នែកខួរក្បាល(មានអង្គប្រាំគឺសតិ សម្បជញ្ញ មនសិការ ឧត្តមគតិ និងបញ្ញា) '''២៣០ អ្នកទេសនាស្រុកខ្មែរភាគច្រើនបើមិននិយាយជាតិមុខជាតិក្រោយច្បាស់ជាគ្មានអ្វីនិយាយទេ''' '''ព្រោះពួកគេមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាអ្នកផ្សាយធម៌។''' '''លក្ខណៈសម្បត្តិជាអ្នកផ្សាយធម៌មានលក្ខណៈ៥យ៉ាង៖''' :១. ជាបុគ្គលដែលមានចិត្តចង់ឲ្យអ្នកដទៃ សំគាល់បានតាមរយៈ កាយ វាចារ និងជាពិសេស គឺដួង ចិត្មានបេះដូងសង្គោះ :២. ជាអ្នកដែលយល់ច្បាស់លាស់ពីមេរៀនត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងអាចសន្និដ្ឋានបាន ហើយយល់ថាជាធម៌មិនមែន សាសនានោះទេ (ធម៌មានរូប ធម៌ឥតរូប និងលក្ខណះប្រតិកម្មរបស់វា ឬសង្ខារ)។ ដើម្បីឲ្យកាន់តែច្បាស់គឺយើងត្រូវវិបស្សនា។ កាលណាយើងពាល់ត្រូវធម៌ ឬស្តាប់យល់គឺយើង (អស់វិច្ចិកិច្ឆា, អស់សកាយទិដ្ឋិ, អស់សីលព័ទ្ធបរម្បស) :៣. គេត្រូវស្គាល់អំពីរបៀបនៃការផ្ទេរចំណេះដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទៅកាន់អ្នកស្តាប់ធម៌គឺអ្នកត្រូវគិត ពិចារណារហូតដល់ អ្នកកើតសទ្ធា(តថាគត គ្រាន់តែបា្រប់រួចអ្នកបដិបត្តិដោយខ្លួនឯង)។ ធម៌ជាមេរៀនអាចសួរបាន សិក្សាបាន និងពិសោធន៍បាន ដូច្នេះអ្នកត្រូវជ្រះស្រលះ។ ដើម្បីជ្រះស្រលះគឺត្រូវសួរត្រូវស្គាល់ពីគោលដៅដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនាំទៅ។ គោលដៅគឺដើម្បីវាយ បំបែកទិដ្ឋិដែលភាន់ច្រលំថាមានអញព្រោះសតិដឹងរបស់យើងតាមមិនទាន់សេចក្តីពិតយើងភាន់ច្រលំថាមានអញ(ដំណើរទៅគឺ ធ្វើតាមមគ្គទាំង៨) :៤. អ្នកផ្សាយធម៌ត្រូវពាល់ធម៌ត្រូវ។ '''២៣១ បរទេសមានការធុញទ្រាន់អន្តារាគមន៍ជួយដោះស្រាយបញ្ហារបស់ខ្មែរព្រោះ ៖''' :១. បញ្ហាខ្មែរដែលដោះស្រាយមិនចេះចប់មិនចេះហើយគណបក្សប្រឆាំង និងគណបក្សកាន់អំណាចពូកែបង្កើតបញ្ហាតែមិនពូកែដោះស្រាយ :២. ប្រទេសនិមួយៗកំពុងខ្វល់ខ្វាយចំពោះបញ្ហារបស់គេរៀងៗខ្លួនជាពិសេសវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ និងភេរវកម្មគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលើប្រទេសក្នុងពិភពលោក :៣. ពិភពលោកបានផ្លាស់ប្តូរលើសេដ្ឋកិច្ចធំជាងនយោបាយ :៤. មានបញ្ហាធំៗដែលពិភពលោកត្រូវដោះស្រាយជាបន្ទាន់ ដូចជា នុយក្លេអ៊ែនៅកូររ៉ អ៊ីរ៉ង់ គ្រោះធម្មជាតិ និងពិភពលោកកើនកំដៅ ។ល។ '''២៣២ កិច្ចសន្យារបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ ជាមួយអ្នកកាន់ការងារប្រទេសជាតិដែលជាតំណាងធំៗមានបី ៖''' :១. រដ្ឋត្រូវរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមសាធារណៈកុំឲ្យមានភាពរញេរញៃដើម្បីឲ្យមនុស្សរស់នៅមានសុខសន្តិភាព :២. រដ្ឋត្រូវការពារទាំងសម្បត្តិវប្បធម៌(ប្រពៃណីវប្បធម៌បា្រសាទ) និង សម្បត្តិធម្មជាតិ(ព្រៃឈើបឹងបួ សមុទ្រ…) :៣. រដ្ឋត្រូវផ្តល់សេវាសាធារណ និង បង្កើត ការងារឲ្យប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីមានបច្ច័យបួនក្នុងការប្រើប្រាស់ :៤. បើរដ្ឋមិនធ្វើតាមកិច្ចសន្យាទាំងបីខាងលើយើងអាចទំលាក់បានបើលុះត្រារដ្ឋមិនបានប្រមូលផ្តុំអំណាច ហើយបច្ចុប្បន្នច្បាប់ទាំងអស់ កំពុងតែតែងទ្បើងដើម្បីចងរឹតរួតតែរាស្ត្រហើយគ្មានច្បាប់ណាចងរដ្ឋមន្ត្រី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទ្បើយ, បច្ចុប្បន្នមាន អនុក្រឹតចេញពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី, ចេញពីរដ្ឋមន្ត្រី(សេចក្តីប្រកាស), ចេញពីមន្ទីរក្រសួង ឬនាយកដ្ឋាន(សារាចរណ៏)។ ស.ជ.ណ, ប្រកាស់, អនុក្រឹត្យគ្មានអំណាច យកទៅកាត់ក្តីបានទេបទបញ្ជា, ដីកាទាំងអស់នេះងាប់ប្រជាពលរដ្ឋណាស់។ '''២៣៣ បាបកម្ម ១០ យ៉ាងប្រឆាំងមនុស្សជាតិ៖''' :១. នយោបាយគ្មានគោលការណ៍ :២. ទ្រព្យសម្បត្តិមិនបានមកពីការងារ :៣. ការងារគ្មានមនសិការ :៤. ចំណេះដឹងគ្មាននិស្ស័យ :៥. ជំនួញគ្មានសីលធម៌ :៦. វិទ្យាសាស្រ្តគ្មានមនុស្សធម៌ :៧. សាសនាគ្មានករុណាធម៌ :៨. បុព្វសិទ្ធិគ្មានការទទួលខុសត្រូវ :៩. អំណាចគ្មានគណនេយ្យភាព :១០. ការអភិវឌ្ឍគ្មាននិរន្តរភាព '''២៣៤ មនុស្សដែលប្រសព្វនិយាយមានលក្ខណៈ៖''' :១. មានលក្ខណៈជាជនគំរូ និងលក្ខណសប្បុរស :២. មានបំណងចង់ជួយ ឬសង្គ្រោះពិតប្រាកដ, យល់អាថ៌សេចក្តីនៃពាក្យដែលយើងស៊កបញ្ចូលក្នុងឃ្លា, មានសណ្តានជាអ្នកជួយ :៣. ស្គាល់ខ្លួនឯង, ស្គាល់អញជាអ្វី, ស្តើងអញស្គាល់ខ្លួនឯង, ស្តើងអញ :៤. បេះដូង និងក្បាលធ្វើការស្រប់គ្នាគ្មានក្នុងគ្មានក្រៅជាមនុស្សដែលមានគុណធម៌មានវោហារសាសន៍ '''២៣៥ គុណសម្បត្តិរបស់បណ្ឌិត មាន ៖''' :១. ជាមនុស្សដែលមានគតិ :២. ជាមនុស្សដែលមានគតិបណ្ឌិត អ្វីដែលគេពិចារណា សមហេតុផល និងអាចអនុវត្តន៍បាន :៣. ជាមនុស្សដែលមានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា៤. ជាមនុស្សដែលមានបេះដូងបរិសុទ្ធស្មោះត្រង់ មេត្តា ករុណា និងឧត្តមគតិ ។ល។ '''២៣៦ តាមព្រះពុទ្ធសម្មាមគ្គ(អដ្ឋង្គិកមគ្គ) ដំណើរការនៃការប្រើបញ្ញា មាន៨ជំហានគឺ ៖''' :១. សម្មាទិដ្ឋិ សេចក្តីយល់ឃើញត្រូវ (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាទិដ្ឋិ)។ (បញ្ញា) :២. សម្មាសង្កប្ប ឬសម្មាសង្កប្បៈសេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ, តម្រិះត្រូវ(ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសង្កប្បៈ), ពេលឃើញអ្វីត្រូវត្រិះរិះរកហេតុផលក្នុងផ្លួវត្រូវ។ (បញ្ញា) :៣. សម្មាវាចាសម្តីត្រូវ, ប្រើជាសម្មាពាក្យក៏បាន, ការនិយាយណាដែលមិនផ្តល់ការឈឺចាប់ដល់អ្នកដទៃ ការនិយាយដែលមានប្រយោជន៍ហើយគ្មានចេតនាធ្វើឲ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់ដោយសម្តីរបស់ខ្លួន។ (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆា វាចា ឬមិច្ឆាពាក្យ) (សីល៖ការអប់រំ) :៤. សម្មាកម្មន្តៈការងារត្រូវ(ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាកម្មន្តៈ), ការប្រើកំលាំងតាមផ្លូវកាយត្រូវដូចជាជួយអ្នកដទៃពេលគេឈ្លោះគ្នាជាដើម, (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាកម្មន្តៈ)។ (សីល៖ការអប់រំ) :៥. សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ៖ ប្រើជាសម្មាអាជីវោ ឬ សម្មាអាជីព, សម្មាជីព, សម្មាជីវៈក៏បាន (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាអាជីវៈ ឬមិច្ឆាអាជីវោ ឬ មិច្ឆាអាជីព, មិច្ឆាជីព)។ (សីល៖ការអប់រំ) :៦. សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ, ប្រើជាសម្មាព្យាយាមក៏បាន, លក្ខណសម្បត្តិរបស់ចិត្ត, ចិត្តអំណត់, ព្យាយាមក្នុងដំណើរហី, (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាវាយាមៈ ឬមិច្ឆាព្យាយាម)។ (សមាធិ) :៧. សម្មាសតិស្មារតីត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ការរលឹកដឹងក្នុងក្របខ័ណ្ឌកាយពីក្បាលដល់ចុងជើងស្ទង់ឲ្យឃើញវេទនា, (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសតិ)។(សមាធិ) :៨. សម្មាសមាធិសមាធិត្រូវ, បាតគ្រឹះវាគឺឧបេក្ខា, ចិត្តមូលលើឧបេក្ខា, ចិត្តធម្មតាចិត្តហី, (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសមាធិ) ។ ល។ (សមាធិ) '''២៣៧ បុញ្ញកម្ម៖ អំពើបុណ្យមាន១០យ៉ាងគឺ៖''' :១ ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យទាន :២ សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាសី :៣ ភាវនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការចម្រើនធម៌ដែលគួរចម្រើនឲ្យកើតមានក្នុងចិត្ត :៤ អបចាយន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការគោរពកោតក្រែងឳនលំទោនជឿស្តាប់បុគ្គលគួរគោរព :៥ វេយ្យាវច្ច ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការខ្នះខ្នែងខ្វល់ខ្វាយចាត់កិច្ចការបុណ្យ ឬបម្រើក្នុងការធ្វើបុណ្យ :៦ ធម្មទេសនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការសម្តែង ឬពន្យល់ធម៌ឲ្យគេស្គាល់ ឬបង្រៀនឲ្យគេបានចេះធម៌ផង :៧ ធម្មស្សវន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការស្តាប់ដោយគោរពគឺស្តាប់ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ :៨ បត្តិទាន៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យចំណែកបុណ្យគឺជូន ឬឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានហើយឲ្យទៅអ្នកដទៃ :៩ បត្តានុមោទនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរត្រេកអរទទួលយកចំណែកបុណ្យដែលគេឲ្យមកខ្លួន។ :១០ ទិដ្ឋុជុកម្ម ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការធ្វើសេចក្តីយល់ឃើញរបស់ខ្លួនឲ្យត្រូវត្រង់តាមផ្លូវពិត គឺធ្វើប្រាជ្ញាជាសម្មាទិដ្ឋិឲ្យកើតមានក្នុងសន្តានចិត្ត។ '''២៣៨ សប្បុរិសធម៌ ៧យ៉ាង គឺ ៖''' :១. ធម្មញ្ញុតា៖ស្គាល់ហេតុ, ស្គាល់ធម៌ ធម៌ក្នុងលោកមានហេតុមានផល :២. អត្ថញ្ញុតា៖ ស្គាល់ផលរបស់ហេតុ :៣. អត្តញ្ញុតា ៖ ស្គាល់ខ្លួនឯងថាពីក្បាលដល់ចុងជើងមានអញដែរ ឬទេ, ស្គាល់ចិត្តខ្លួនឯងជាការស្គាល់ ដ៏កំរ :៤. មត្តញ្ញុតា ៖ ស្គាល់ប្រមាណ :៥. កាលញ្ញុតា ៖ ស្គាល់កាល ឬ ស្គាល់កាលៈទេសៈ :៦. បរិសញ្ញុតា៖ ស្គាល់ប្រជុំជន គឺស្គាល់ទីកន្លែងប្រជុំជន និងពពួកជន ស្គាល់របៀបរបបទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់មនុស្សក្នុងស្រុក ភូមិ។ ល។ :៧ បុគ្គលញ្ញុតា ៖ ស្គាល់បុគ្គល គឺស្គាល់ និងយល់សេចក្តីផ្សេងគ្នានៃបុគ្គលម្នាក់ៗ '''២៣៩ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចែកមនុស្សជា៥ ពួកគឺ ៖''' :១ ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាតិរច្ឆាន មនុស្សតិរិច្ឆន្នោ :២. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាមនុស្ស មនុស្សៈ មនុស្សោ :៣. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាទេវតា មនុស្សសទេវោ :៤. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាប្រេត មនុស្សសបេតោ :៥. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាអសុរកាយ មនុស្សនិរយកោមានន័យថាដែលហៅថាមនុស្សមិនមែនរូបកាយទេ គឺលក្ខណៈរបស់ចិត្ត។ '''២៤០ ឥទ្ធិបាទ៖គុណធម៌ប្រៀបដូចជាជើង ឬដូចជាជំហ៊ាននៃសេចក្តីសម្រេច, នៃសេចក្តីចម្រើនមាន៤យ៉ាង ៖''' :១. ឆន្ទៈ(ចិត្តមុះមុត, បំណងធ្វើអ្វីមួយឲ្យបានសម្រេច) :២. វិរិយៈ(ព្យាយាម) :៣. ចិត្តៈគំនិត(ចេះតែរស់រវើក) :៤ វីមំសា ការពិចារណា, ល្បងមើល, ពិសោធមើល, ប្រលងឥទ្ធិបាទទាំង៤នេះជាធម៌សំខាន់បំផុតរបស់សត្វលោក(ទាំងផ្លូវលោកទាំងផ្លូវធម៌) '''២៤១ សេចក្តីសុខតាមទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធកើតទ្បើងតាមវិធី៤យ៉ាង ៖''' :១ សប្បាយព្រោះមានទ្រព្យសម្បត្តិ :២ សប្បាយព្រោះចាយទ្រព្យសម្បត្តិ :៣ សប្បាយព្រោះមិនជំពាក់បំណុលគេ :៤ សប្បាយអស្ចារ្យបំផុតគឺយើងមិនដែលធ្វើអ្វីខុស សប្បាយព្រោះបានជួយអ្នកដទៃ។ '''២៤២ ព្រះពុទ្ធមានព្រះដីកាថានៅលើលោកមានមនុស្សចំនួន៤ពួក៖''' :១ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីងងិតទៅរកទីងងិត :២ មនុស្សមួយពួកទៀតកំពុងរត់ពីទីភ្លឺទៅរកទីងងិត :៣ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីងងិតទៅរកទីភ្លឺ :៤ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីភ្លឺទៅរកទីភ្លឺជាង។ '''២៤៣ បញ្ញាមានបីថ្នាក់ ៖''' :១ សុតមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការស្តាប់, អ្នកបានឮអ្វីមួយ, ការយល់ឃើញព្រោះការស្តាប់, នេះជាបញ្ញារបស់អ្នកដទៃ(បញ្ញាថ្នាក់ ឈ្លាសវៃ) :២ ចិន្តាមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការគិតឃើញ, យល់ការពិត(បញ្ញាថ្នាក់ឈ្លាសវៃ), នេះជាបញ្ញារបស់អ្នក :៣ ភាវនាមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការពាល់ត្រូវ, ការពិសោធន៍, នេះជាបញ្ញាដែលធ្វើឲ្យយើងរួចរំដោះ(បញ្ញាថ្នាក់ពាល់ត្រូវ) '''២៤៤ ព្រហ្មវិហារធម៌ ៖ ធម៌ជាលំនៅនៃចិត្តដ៏ប្រសើរមាន៤យ៉ាងគឺ៖''' :១ មេត្តា ផ្សាយសេចក្តីរាប់អានទៅរកសព្វសត្វ :២ ករុណា ផ្សាយសេចក្តីអាណិតទៅរកសព្វសត្វ :៣ មុទិតា ផ្សាយអំណរទៅរកសព្វសត្វដែលបានសេចក្តីសុខចម្រើនគឺមានអំណរនឹងគេបាន សុខចម្រើន :៤ ឧបេក្ខា ផ្សាយសេចក្តីស្មោះស្មើទៅរកសព្វសត្វ '''២៤៥ ទសបារមី៖ បារមី១០គឺចរិយាដ៏លើសលប់ ឬគុណជាតិដ៏ល្អដែលគួរបំពេញមាន១០យ៉ាងគឺ ៖''' :១ ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យអំណោយ :២ សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាកាយវាចាឲ្យបរិសុទ្ធប្រពៃ :៣ នេក្ខម្ម ៖ ការចេញចាកកាមគឺចេញបួស :៤ បញ្ញា ៖ ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីពិត :៥ វីរិយ ៖ ព្យាយាម :៦ ខន្តី ៖ សេចក្តីអត់ធន :៧ សច្ច ៖ ការកាន់សំដីពិត :៨ អធិដ្ឋាន ៖ ការអធិដ្ឋានឲ្យឃើញជាក់ស្តែងតាមហេតុពិត :៩ មេត្តា ៖ ការផ្សាយសេចក្តីរាប់អានចំពោះសព្វសត្វមិនរើសមុខ :១០ ឧបេក្ខា ៖ ដំណើរតាំងចិត្តជើយព្រងើយដោយស្មោះស្មើ។ បារមីទាំង១០នេះឯងដែលពោធិសត្វរាល់ព្រះអង្គបំពេញឲ្យបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ។ '''២៤៦ ខន្ធ៥គឺ ៖''' :១ រូបក្ខន្ធ៖កងរូប, ប្រជុំរូប, រចនាសម្ព័ន្ធចិត្តទាំងមូលដែលប្រកបដោយដុំកលប្បៈកើតរលត់ៗ :២ វេទនាខន្ធ ៖ វេទនា(ការទទួលអារម្មណ៏, ការសោយ ឬការរងអារម្មណ៏, ការដឹងអារម្មណ៏ជាសុខ ឬជាទុក្ខ, ក្ខន្ធ…)= ពួក ឬកងវេទនា, ហើយវេទនាចែកជា៥យ៉ាងគឺ៖ :1) សុខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាសុខ :2) ទុក្ខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាទុក្ខ :3) ឧបេក្ខាវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាឧបេក្ខា :4) សោមនស្សវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាសោមនស្ស(សេចក្តីសប្បាយចិត្ត, សេចក្តីរីករាយ) :5) ទោមនស្សវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ទោមនស្ស(សេចក្តីតូចចិត្ត, សេចក្តីអាក់អន់ចិត្ត) :៣ សញ្ញាក្ខន្ធ៖ សញ្ញា(សេចក្តីសម្គាល់, ការចំណាំ, ការចងចាំបាន, ក្ខន្ធទទួលស្គាល់)=ពួក ឬកងសញ្ញាដែលរាប់ថាជាខន្ធមួយក្នុង ខន្ធទាំង៥ :៤ សង្ខារក្ខន្ធ ៖ សង្ខារ(ការតាក់តែង, គ្រឿងប្រកប ឬតាក់តែង)=គំនរ ឬកងនៃគំនិត :៥ វិញ្ញាណក្ខន្ធ ៖ ធម្មជាតិដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៏, ក្ខន្ធទទួលដឹង '''២៤៧ ទសពិធរាជធម៌៖រាជធម៌១០យ៉ាងគឺធម៌១០ប្រការសម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្តព្រមទាំងណែនាំ ពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូច និងពួករាស្ត្រប្រជាឲ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ៖''' :១. ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យធ្វើអំណោយ :២. សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាសីល៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល១០មួយដងមួយកាល :៣. បរិច្ចាគ ៖ ការអំណោយព្រះរាជទ្រព្យទំនុកបម្រុងប្រទេសជាតិ :៤. អាជ្ជវ ៖ មានសេចក្តីស្មោះត្រង់ :៥. មទ្ធវ ៖ មានសេចក្តីទន់ភ្លន់ស្លូតសុភាពរាបសា :៦. តប ៖ ការកាន់ឧបោសថសីលតាមកាលកំណត់ :៧. អក្កោធន ៖ មិនធ្វើឲ្យអ្នកដទៃក្ដៅក្រហាយ :៨. អវិហឹសា ៖ មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ :៩. ខន្តី ៖ មានសេចក្តីអត់ធន់ :១០. អវិរោធន ៖ មិនបំពានលើធម៌លើច្បាប់។ '''២៤៨ ដើម្បីឲ្យការស្តាប់បានជាប្រយោជន៍លុះណា ៖''' :១. ស្តាប់ដោយមិនជាប់អគតិធម៌ទាំងបួន :២. ស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ យល់រួចហើយធ្វើការសន្និដ្ឋានបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវជៀសវាងការវាយតំលៃខុស :៣. ស្តាប់ហើយធ្វើការពិចារណារកហេតុផល ថារឿងនេះសមហេតុផលអាចទទួលយកបានដែរ ឬទេ '''២៤៩ មនុស្សបីពួកដែលគួរកត់សម្គាល់ ៖''' :១. ជាមនុស្សដែលធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ :២. ជាមនុស្សដែលបំផ្លាញប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ(ជាមនុស្សដែលបំផ្លាញប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ) '''២៥០ ពាក្យថាវប្បធម៌(សាបព្រោះធម៌)វាក្តោបចំណុចសំខាន់បីយ៉ាង ៖''' :១. បោសសំអាត(ផ្នត់គំនិត ប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់ណាដែលមិនត្រឹមត្រូវយើងត្រូវបោសសំអាតវា) :២. ដាក់ដាំ(យើងសិក្សាស្វែងយល់ថាពូជអ្វីគួរដាំចុះក្នុងសង្គមជាតិយើង មិនមែនពូជអ្វីក៏ដាំចុះនោះទេ) :៣. ការពារ(ផ្នត់គំនិត ប្រពៃណីយ ទំនៀមទំលាប់ណាដែលត្រឹមត្រូវយើងត្រូវអភិរក្សវា) '''២៥១ នៅពេល គ.ស.ប ទទួលបានសិទ្ធិ និងអំណាច ក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ពេលនោះ គ.ស.ប នឹង រៀបចំប្រទេសតាមលំដាប់ដោយដូចខាងក្រោម ៖''' :១. ការសរសេរច្បាប់ដែល ស្របតាម សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ មានប្រយោជន៍ និង អាចអនុវត្តន៍ទៅបាន :២. ត្រូវមានយន្តការរុញច្រានឲ្យមនុស្សទាំងអស់រស់នៅក្នុងសង្គមស្ថិតក្រោមច្បាប់ '''២៥២ មនុស្សម្នាក់អាចក្លាយពីកូនអ្នកស្រែទៅដល់អ្នកដឹកនាំកំពូលត្រូវមាន ៖''' :១ បេះដូងសុចរិត មិនមែនជាមនុស្សលោភលន់សម្រាប់ខ្លួនឯង ហើយតែងតែពិចារណា និងវិភាគរក សច្ចធម៌ជាប្រចាំ :២ ជាមនុស្សមានទស្សនវិស័យយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអ្វីមួយ '''២៥៣ ការនិយាយដែលខាបទឹកចិត្តអ្នកចូលរួមយ៉ាងច្រើនគឺ ៖''' :១. និយាយគូសបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលខ្លួនយល់ច្បាស់ៗហើយប្រកបដោយទស្សន និងដល់ព្រមដោយសម្បយុត្ត :២. និយាយចេញពីដួងចិត្តស្មោះត្រង់ និង សុចរិតប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម។ '''២៥៤ ការស្តាប់ដែលត្រឹមត្រូវ និងបានជាប្រយោជន៍មានពីរចំណុច ៖''' :១ ដឹងថាគេកំពុងនិយាយអ្វី, ដឹងពីសមត្ថភាព និង ទស្សនវិស័យរបស់អ្នកនិយាយ, ពាក្យសំដី និងអត្ថន័យរួម។ :២ ដឹងពីដួងចិត្តនៃអ្នកនិយាយយ៉ាងច្បាស់ថាដួងចិត្តនេះ ល្អ ឬអាក្រក់, សុចរិត ឬទុច្ចរិត ស្ដាប់ដោយមិនជាប់អគតិ '''២៥៥ រឿងដែលខ្ញុំជាប់ជំពាក់ហើយជាការងារចាំបាច់របស់ខ្ញុំសម្រាប់ខ្មែរគឺ ៖''' :១. បង្ហាញខ្មែរដែលកំពុងតែរស់នៅក្នុងបញ្ហា តែពួកគាត់មិនស្គាល់ពីបញ្ហា។ :២. ប្រាប់ពីផ្លូវដល់អ្នកដែលចង់ចេញពីការលំបាកទាំងនេះ បើពួកគាត់មិនចង់ចេញគឺជារឿងរបស់ពួកគាត់មិនមែនជារឿងរបស់ខ្ញុំទៀត នោះទេ ព្រោះខ្ញុំបានធ្វើការងាររបស់ខ្ញុំរួចរាល់ហើយ។ '''២៥៦ ចំណុចគន្លឹះដែលក្រុមយើងដើរគ្រប់ទីកន្លែងពន្យល់ប្រជាពលរដ្ឋគឺចង់ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់ពី៖''' :១. ផលវិបាកដែលកើតពីអំណាចប្រមូលផ្តុំ :២. ផលប្រយោជន៍ដែលកើតពីការបំបែកអំណាចរដ្ឋ, ឬបំបែកការទទួលខុសត្រូវយើងធ្វើដូចនេះព្រោះអាណិតខ្មែរទាំងអស់ដែលបាន និងកំពុងរងទុក្ខវេទនាគ្រប់បែបយ៉ាង ដោយចិត្តមេត្តា ចិត្តករុណា ប្រកបដោយភាពសុចរិតស្អាតស្អំ។ '''២៥៧ គណបក្សនយោបាយមួយអាចដឹកនាំប្រទេសរីកចំរើន និងអភិវឌ្ឍន៍ទៅបានលុះណា ៖''' :១. មានគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិគ្រប់បែបយ៉ាង។ :២. ធនធានមនុស្សក្នុងការអនុវត្តន៍គោលនយោបាយដែលក្រុមខ្លួនបានកំនត់, យល់ដឹងពីមនោគមវិជ្ជារួចស្មោះស្ម័គ្រមនោគមវិជ្ជាដែលខ្លួនបានយល់ និងស្រលាញ់។ kxc4kivpb1cfbzejoast4w05c0x8ey7 9929 9928 2026-09-14T16:43:12Z ~2026-49773-74 3166 ចិន ខ្មៅ 9929 wikitext text/x-wiki សមរភូមិត្រូវការកម្លាំងជិះមិនទាន់សម្រាប់ការ និងជាតិដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមជួយនិងអ្វីដែលបានស្រស់ប្លែកពីមុននឹងជាតិដែលខ្លួនឯងបានប្រព្រឹត្តទៅក៏ដោយនៅអ្វីដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមលោកគឺមិនបានរស់នៅក្នុងកញ្ញាប័ណ្ណនៅក្នុងប្រទេសមួយនោះទេ kaka bye cana បក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ គណៈបក្សកម្លាំងជាតិគឺ គឺជ្រើសរើសគណបក្សណាដោយ មជ្ឈឹមបក្សហើយគណបក្សនោះតែងតែរើមបុរាស់ហើយជ្រើសរើសមេដឹកនាំម្នាក់ដើម្បីសង្គ្រោះជាតិមកជួយជាតិថ្មីនៅក្នុងមានជីអំណាចមួយដែលបានរើមការ៉ាចេញពីសេចក្តីអំណោយពី តំណាងរាស្ត្រខ្មែរឬមួយក៏ព្រះរាជាជនខ្មែរគេហៅថាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែលតំណាងឲ្យសង្គ្រោះជាតិបានកើតមុននៃគណបក្សនេះហើយទើបមុនពេលនៅក្នុងឆ្នាំ 1978 គេបង្កើតបក្សនេះម៉ោងដើម្បីឲ្យប្រជាជនទាំងអស់ដើម្បីរើសបម្រើចេញពីព្រះនាមនៃការកូណារបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសដទៃដែលគឺជាខ្មែរខ្មែរដែលចេញមកពីអាណិតករុណានេះគឺខ្មែរតំណាងឲ្យអ្វីៗនៃអំណាចទាំងនោះហើយធ្វើឲ្យអ្នកទាំងនោះមិនទាន់មាននៅក្នុងពេលនោះឡើយ។អ្នកទាំងនោះបានបាត់បង់នៅអ្វីបានកើតមុនពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 មុនមកម៉្លេះ ប្រមាណជាងការនៅក្នុង១៩៤៥នៅក្នុងប្រទេសដទៃគឺជនជាតិទាំងនោះបានអន់ថយចុះគឺមិនមានជាតិសាសន៍សម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយហើយខ្មែរក៏មិនបានប្រព្រឹត្តទៅដោយការធ្វើសង្គ្រាមនៃការអនថយចុះរបស់ពួកនោះដែរ 80 ឆ្នាំទៅ 60 ឆ្នាំមកនេះប្រទេសទាំងនោះបានរើសបុរាស់ហើយបានបង្កើតកូនទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតកូនទាំងនោះគឺបានសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 នៅក្នុងឆ្នាំនេះគឺប្រទេសចិនមានប្រជាជនជាង 1,000 លាននាក់រីអាយឥណ្ឌាវិញមានស្មើនឹង 1500 លាននាក់។ចាត់ទុកពីពេលនោះមកគឺប្រទេសទាំងនោះបានអន់ថយចុះនៃមនុស្សរស់នៅក្នុង 32 នាក់ទៅ 300 លាននាក់ដល់ទីបំផុតហើយដល់ទីបញ្ចប់ប្រជាជនទាំងនោះក៏រើបង្កើតប្រទេសខ្លួនឯងទៅតាមបណ្ដាប្រទេសដទៃ។ ខ្មែរទាំងនោះហ្នឹងទាំងនោះកើនឡើងប្រជាជនខ្លួនឯងទៅឡើង 700 លាននាក់ប៉ុន្តែអ្វីទាំងនោះគឺមិនបានរកបងដែរដោយសេចក្តីអំណាចរបស់ពួកទាំងនោះបានមកឈ្លានពាននៃអំណាចដែលការរស់នៅទីនោះដល់សេចក្តីសុខនោះទេ។ទាំងនោះគេហៅថាវេនិការួមដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 រីឯថៃដែលចិនហៅថាសៀមហើយនិងយួនករុណានោះពេលនោះគឺប្រជាជនខ្មែរជាង 300 លាននាក់ដែលរស់នៅជាសក្ខគន៍តែមួយដែលហៅថាភាសារបស់ជប៉ុនដែរហៅថាយ៉ាងឃើញជប៉ុនចាត់ទុកថាទាំងនោះគឺបានរហូមជាមួយនឹងប្រទេសចិនគឺវេនរួមខ្មែរតែមួយដើម្បីបង្រៀនចំណាយខ្លួនឯងទៅកាន់លោកខាងកើតនិងលោកខាងលិចដើម្បីបង្កើតយកសីលធម៌ទាំងអ្នកដែលបានត្រីឈ្លានពានដោយលោកខាងកើតនិងលោកខាងលិចពេលនោះឯង ==ផ្នែកទី៣== '''១៩២. ដើម្បីរើសបានអ្នកដឹកនាំល្អយើងត្រូវ ៖''' :១. ប្រើប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតចំមុខ។ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវយល់ដឹងហើយត្រូវស្គាល់ពីលក្ខណះសម្បត្តិ និងគុណតំលៃរបស់តំណាងខ្លួន។ :២. ប្រើប្រព័ន្ធបង្រួមអំណាចអាចរើសបានអ្នកដឹកនាំដែលមានឆន្ទះ។ :៣. ការសួរដេញដោលគឺអាចដឹងពីសមត្ថភាពនៃការដឹកនាំប្រទេសដល់កំរិតណា, មានបុគ្គលិកលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ដែរ ឬទេ។ :៤. សារពត៌មានដែលពិតឥតលំអៀងវាជាទីភ្លឺដែលធ្វើឲ្យសភាវៈអាក្រក់ខ្លាចរអារ,និងជាចំណីដ៏ចាំបាច់សម្រាប់ខួរក្បាល ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋមានមូលដ្ឋានពិចារណាដ៏ត្រឹមត្រូវ។ :៥. ប្រជាពលរដ្ឋជាមនុស្សមានបញ្ញា, ជាពលរដ្ឋល្អ, ពលរដ្ឋដែលមានគុណធម៌, គុណសម្បត្តិ, គុណតំលៃ។ '''១៩៣. របៀបនៃការប្រើសិទ្ធិ៖''' :១. ការផ្ទេរសិទ្ធិ :២. ការប្រើសិទ្ធិ :៣. ការដកសិទ្ធិ ដើម្បីធ្វើដូច្នេះបានលុះណាតែរដ្ឋត្រូវបានកាត់បន្ថយអំណាចរួចមានន័យថាសិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ។ '''១៩៤. ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានតួនាទីបីយ៉ាង៖''' :១. ជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។ :២. តាមដានអ្នកដឹកនាំ តាមរយៈការស្តាប់ដែលត្រឹមត្រូវធ្វើឲ្យយើងស្គាល់ ពីសមត្ថភាព និងដួងចិត្តបុគ្គលនោះយ៉ាងច្បាស់, ការត្រួតពិនិត្យមើលសកម្មភាពបុគ្គលដែលយើងត្រូវរើសជាអ្នកតំណាង។ :៣. ទំលាក់អ្នកដឹកនាំធ្វើទៅបានលុះណាកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានអំណាច '''១៩៥. ភាពច្បាស់ពិតប្រាកដដែលពួកយើង(គ.ស.ប=LDP)ដឹងច្បាស់បំផុតគឺ ៖''' :១. ច្បាស់លើទឹកចិត្តថាយើងធ្វើនេះឥតចង់បានប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនទេគឺយើងចង់តែសំរេចសុបិនរួមរបស់យើង :២. ច្បាស់លើដំណោះស្រាយ(គោលដៅ, ចំណុចចាប់ផ្តើម, ឥរិយាបថនយោបាយ, ការកសាងធនធានមនុស្ស)គឺត្រូវតែអីញ្ចឹង :៣. ច្បាស់លើគូរប្រជែងរបស់យើងជាពិសេសគឺគណបក្សទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរច្បាស់លើទឹកចិត្ត បេះរបស់អ្នកឯងមិនស្អាតស្អំមិនត្រឹមត្រូវ,ច្បាស់ថាអ្នកគ្មានទស្សនះនយោបាយអ្វីទេគឺធ្វើតាមនឹកឃើញគឺមានន័យថាគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ហាជាតិច្បាស់លាស់, ដូចជាការធ្វើដំណើររបស់កង្កែបមានទំនុកចិត្តវាលោតទៅដោយជើងទាំង២ ដង្កូវវាខុសគ្នាគឺវាគ្មានទំនុកចិត្តនោះទេវាត្រូវតោងខាងមុខរួចទើបលែងខាងក្រោយ '''១៩៦. ក្រុមរបស់យើងមានរបៀបធ្វើការដូចខាងក្រោមដែលធ្វើឲ្យក្រុមរបស់យើងមានទំនុកចិត្តក្នុងការងារប្រចាំថ្ងៃ ៖''' :១. គោលដៅ ក្រុមយើងមានគោលដៅច្បាស់លាស់គឺទៅសំរេចសុបិនរួមរបស់យើងគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់។ គឺយើងចង់បានសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានសិទ្ធ និងអំណាចសំរេចវាសនាប្រទេសរបស់ខ្លួន។ កំណត់ចំណាំនៃវត្ថុបំនងនេះគឺការឈានបានការដាក់យន្តការទាំង៨ចំណុចទៅក្នុងការដឹកនាំស្រុកទេស។ :២. ឥរិយាបថនៃការធ្វើនយោបាយគឺទន់ភ្លន់ដើម្បីសាមគ្គីជាតិខ្មែរទ្បើងវិញដោយមិនបំភ្លើសបំប៉ោងរឿង, មិនឆ្លៀតឪកាស, មិនអួតមិនបំភ្លៃរឿងដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនដែលនាំឲ្យមានអរិភាពនៅក្នុងសង្គមជាតិ យើង។ ក្រុមយើង ប្រកាន់យកសុចរិតវាជាឥរិយាបថនយោបាយផង ជាអត្តចរិកនយោបាយរបស់ក្រុមយើងផង និងជាឧត្តមគតិរបស់ក្រុមយើងផង។ យើងខ្មាស់បាប ខ្ពើមបាបមិនប្រព្រឹត្តសូម្បីអ្នកដទៃដឹង ឬមិនដឹងក៏ដោយគឺយើងមិនធ្វើអ្វីដែលយើងយល់ថាមិនត្រឹមត្រូវ ដូចករណីប្រជាពលរដ្ឋទាញឲ្យយើងទៅសរសើរបញ្ជោរគឺអាចបានសន្លឹកឆ្នោត ប៉ុន្តែយើងយល់យ៉ាងច្បាស់ថាបើយើងលូកទៅយកសន្លឹកឆ្នោតតាមរបៀបនេះវាជាការបំផ្លាញពលរដ្ឋដែលជាធាតុកសាងសង្គមនៅថ្ងៃក្រោយ។ សត្រូវរបស់យើងគឺអំពើអាក្រក់ គឺមិនមែនព្រោះគេស្ថិតក្នុងនិន្នាការ ផ្សេងពីយើងនោះទេគឺយើងតិទៀនគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងបំណងតែមួយគត់ គឺការតាមកំទេចអំពើអាក្រក់ពីសង្គមខ្មែរ។ :៣. ចំណុចចាប់ផ្តើមដើម្បីទាញយកកំលាំងប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមប្រកបដោយការយល់ដឹង គឺយើងចាប់ផ្តើមពីការពន្យល់ពលរដ្ឋទៅលើគោលធំ៣គឺ :១. ពន្យល់អំពីប្រជាធិបតេយ្យ :២. ការទាញយកប្រយោជន៍ពីកិច្ចប្រតិបត្តិ :៣. ព្រះធម៌ សីលធម៌សង្គម។ :៤. ធនធានមនុស្ស ៖ ធនធានមនុស្សដែលត្រូវក្លាយទៅជាតំណាងឆន្ទៈរបស់ពលរដ្ឋហោចណាស់ត្រូវមាន គុណសម្បត្តិ២យ៉ាងគឺគុណសម្បត្តិផ្នែកបេះដូង និងគុណសម្បត្តិផ្នែកខួរក្បាល។ គេត្រូវមានភាពស្អាតស្អំចង់បង្រ្កាបអំពើអាក្រក់របស់ខ្លួនឯងផង និងអ្នកដទៃផងហើយគេជាមនុស្សដែលមិនភ្ជាប់ប្រយោជន៌ ផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសកម្មភាពនយោបាយឡើយ។ មនុស្សថ្លៃថ្នូរកើតឡើងដោយសារការធ្វើការងារថ្លៃថ្នូរ(ការងារថ្លៃថ្នូរគឺការងារ ដែលប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម)។ '''១៩៧. ពួកយើង មើលឃើញថាពលរដ្ឋខ្មែរសព្វថ្ងៃមិនយល់លើ៤ចំណុចដូចខាងក្រោម ៖''' :១. តើភាពជាម្ចាស់លើទឹកដីមួយនេះបងប្អូនអាចធ្វើអ្វីបានខ្លះ? :២. កាតព្វកិច្ចជាម្ចាស់លើទឹកដីរបស់ពលរដ្ឋត្រូវធ្វើអ្វីខ្លះ? :៣. តើអំណាចប្រមូលផ្តុំវាគ្រោះថ្នាក់អ្វីខ្លះទៅលើភាពជាម្ចាស់របស់ពលរដ្ឋ? :៤. កាលណាមានប្រព័ន្ធបំបែកអំណាចតើវាមានអត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះទៅលើភាពជាម្ចាស់របស់បងប្អូន?ចំណុចទាំងបួននេះ ហើយដែលពួកយើងចង់ពន្យល់ពលរដ្ឋឲ្យល់ពីការពិតជាក់ស្តែងដែលពលរដ្ឋខ្មែរកំពុងជួប '''១៩៨ រូបភាព៤យ៉ាងនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរដែលពលរដ្ឋភាគច្រើនកំពុងតែភាន់ច្រទ្បំ ៖''' :១. ជួយក្រោមរួបភាពសម្លាប់ (ដូចជាបរទេសចូលលុកលុយប្រទេសខ្មែររាល់ថ្ងៃតាមរយៈវិនិយោគទុន (ល)) :២. បំផ្លាញក្រោមរូបភាពកសាង (ដីសម្បទានឲ្យបរទេស ។ ល។ ) :៣. បំពុលក្រោមរូបភាពបំប៉ន (អ្នកនយោបាយ, ពួកពិធីករមួយចំនួននិយាយបំពុលដល់ពលរដ្ឋ ។ ល។ ) :៤. បំផ្លាញព្រះធម៌ក្រោមរូបភាពសាសនា (អ្នកសាសនានិយាយប្រវ័ញ្ញលាភពីអ្នកជឿព្រោះតែភាពអាត្មានិយម) '''១៩៩ ដើម្បីឲ្យខ្មែរពេញចិត្តក្នុងការចូលរួមជាមួយសកម្មភាពអ្វីមួយយើងត្រូវបា្រប់ពលរដ្ឋ៖''' :1. បុព្វហេតុជីវិត ៖ រូបកាយដូចជាគំនរសាកសព ឬលាមក, ការពិតរូបកាយនេះគ្មានអញទេនៅពេលដែលយើងវិប្បសនាបានសម្រេច, ហើយត្រូវយល់ថាតំលៃរបស់ជីវិតគឺក្រោយពេលស្លាប់ទៅបានបន្សល់ទុកអ្វីលើផែនដីដែលជាប្រយោជន៍របស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយដោយដួងចិត្តមេត្តា និងករុណា…។ :2.ការតព្វកិច្ចប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួមកសាងសង្គមជាតិ ៖ កាតព្វកិច្ចជាសីលធម៌,មនសិកានិងកាតព្វកិច្ចតំរូវដោយច្បាប់ ហើយជាទូទៅកតព្វកិច្ចបានផលប្រយោជន៍ទៅលើអ្នកដទៃការទទួលខុសត្រូវរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅលើទឹកដីមួយដែលគេកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមាន ការទទួលខុសត្រូវអ្វីខ្លះ, អប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលប្រជាពលរដ្ឋឲ្យមានសីលធម៌ដើម្បីឲ្យប្រជាធិបតេយ្យបានជាប្រយោជន៍ '''២០០ ភាពអសកម្មរបសមនុស្ស ៤ ពួក ៖''' :១. ពួកមាយាទថោក ៖ (មិនធ្វើអំពើល្អតែចង់បានល្អមកដាក់ខ្លួន, ចូលចិត្តជាន់ និងក្តិចត្រួយកូនខ្មែរល្អៗមិនអាចលូតលាស់រួច, ឲ្យតែបានផលប្រយោជន៍មកខ្លួន និងក្រុមបក្សពួកខ្លួនមិនខ្វល់ពីការប៉ះពាល់អ្វីទាំងអស់។ ល។ ) :២. ពួកអន់ចរិត ៖ ដឹងថាសង្គមខ្មែរមានបញ្ហារាប់មិនអស់តែមិនចូលរួមធ្វើមានន័យថាដឹងហើយនៅដេក :៣. ពួកល្ងង់ ៖ បំផ្លាញខ្លួនឯងជាប្រចាំ(ផឹកស្រា, លេងល្បែង, សម្លាប់ពេលវេលា…) :៤. ពួកក្រៅសង្គម ៖ ជាមនុស្សដែលមិនដឹង និងមិនខ្វល់អ្វីទាំងអស់ពីបញ្ហាក្នុងសង្គមគិតតែពីរកស៊ីធ្វើអ្នកមានហើយ ពួកនេះខ្លាចងាប់ជាងគេបំផុត, គេចយកតែរួចខ្លួនហើយចាំតែសើយផលពីអ្នកដទៃធ្វើទុកឲ្យចាំតែសោយផលពីទង្វើអ្នកដទៃ '''២០១ មនុស្សនៅក្នុងស្រុកខ្មែរមានគំនិត២ធំៗ៖''' :១. ពួកអញនិយម និងពួកអគិត ៖លោកធម៌), អញមិនងាយបេះចេញពីមនុស្សទេបើមនុស្សនោះមិនពាល់ត្រូវធម៌ :២. គំនិតលាក់ពត់របស់អ្នកនយោបាយ(ស្នេហាអញតែប្រាប់គេថាស្នេហាជាតិ, ផ្តាច់ការថាប្រជាធិបតេយ្យ, អាចោរពាក់អាវអាចារ្យ) '''២០២ រស់នៅក្នុងប្រទេសសមគួរជាមង្គលដ៏ប្រសើរ៖''' :១. ប្រទេសដែលមាននីតិរដ្ឋ រដ្ឋដែលច្បាប់អាចអនុវត្តទៅលើមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គមទាំងមូល :២. ពលរដ្ឋខ្លឹម និងមានវិន័យ(ពលដែលមាន គុណធម៌, គុណសម្បត្តិ និងគុណតំលៃ…) :៣. ប្រទេសពោរពេញដោយលោកសម្ភារះ '''២០៣ ដើម្បីរួបរួមគ្នាជាមួយគណបក្សផ្សេងៗបានគឺយើងត្រូវការជជែកលើ៤ចំណុចគឺ ៖''' :១. គោលដៅគឺបំបែកអំណាចរដ្ឋតាមរយៈយន្តការទាំង៨ចំណុច :២. ឥរិយាបថនៃការធ្វើនយោបាយគឺសុចរិត(ទន់ភ្លន់, មិនបំផ្លោង និងមិនកេងចំណេញ….) :៣. ចំណុចចាប់ផ្តើមគឺចាប់ផ្តើមចេញពីការពន្យល់ពលរដ្ឋ :៤. ធនធានមនុស្ស '''២០៤ ចំពោះការសង្កេតទៅលើគណបក្សនយោបាយយើងត្រូវត្រូតពិនិត្យលើ៖''' :១. គោលនយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជារបស់គណបក្សនយោបាយនោះថាតើគេដោះស្រាយបញ្ហាជាតិយ៉ាងដូចម្តេច :២. សកម្មភាពការងាររបស់ពួកគេត្រឹមត្រូវដែរ ឬទេ :៣. តាមរយៈពាក្យសម្តីដែលគេនិយាយ, តើគេយល់ដល់កំរិតណា(ជាពិសេសប្រមុខក្រុម)ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងដល់ទីជំរៅ :៤. ការចាប់ផ្តើមដ៏ត្រឹមត្រូវហើយច្បាស់លាស់ និងដួងចិត្តដ៏ស្មោះស, កំរិតយល់ដឹងពិតប្រាកដ និងក្រុមរបស់គេស្អាតស្អំដែរ ឬទេ '''២០៥ ដើម្បីធ្វើនយោបាយយ៉ាងហោចណាស់យើងត្រូវមានគុណសម្បត្តិ២គឺ៖''' :១. គុណសម្បត្តិបេះដូង ដួងចិត្តបរិសុទ្ធ ចេតនាដើម្បីសង្គ្រោះជាតិពិតប្រាកដ :២. គុណសម្បត្តិខួរក្បាល មានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា មានទស្សនះមុតស្រួចក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិ ស្គាល់ចំណុចចាប់ផ្តើម មាន ឥរិយាបថសុចរិតក្នុងដំណើរការឈានទៅដល់គោលដៅ និងចេះកសាងធនធានមនុស្សដើម្បីទៅធ្វើសកម្មភាពបំរើទស្សនដែលខ្លួនបាន កំណត់។ ច្បាស់លាស់ពីការងារដែលកំពុងធ្វើមិនបាចសាចសំដីឥតប្រយោជន៌ដូចជាការធ្វើសំណូមពរទៅរដ្ឋាភិបាលជាដើមគឺបុករុកទៅ រកតែរាស្រ្តគឺច្បាស់ថាអ្វីអ្វីស្ថិតនៅលើប្រជាពលរដ្ឋ។ បើនិយាយពីបញ្ហាគឺយើងនិយាយពីបញ្ហាជ្រៅជាងអ្វីដែលមើលឃើញតែនឹងភ្នែកជា ពិសេសយើងបង្ហាញពីប្រភពបញ្ហា និងទស្សនក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា រួមទាំងមានសកម្មភាពបំរើទស្សនះនោះ។ ទស្សនវិស័យ ៖ បេះ ដូងភ្ជាប់មកខួរក្បាលដែលមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ និងច្បាស់លាស់ហើយព្យាយាមរុញច្រានទស្សនះនោះឲ្យដល់គោលដៅ (បញ្ហា ប្រភព បញ្ហា ទស្សនក្នុងដោះស្រាយបញ្ហា និងចែកការងារគ្នាធ្វើ)។ ដាក់ទស្សនរួចហើយធ្វើសកម្មភាពដើម្បីបំរើទស្សនះរបស់យើងឲ្យចេញជា រូបរាង។ មើលឃើញដោយការគិតដល់ទីជំរៅហើយរៀបចេញជាលំដាប់លំដោយការងារ និងចេញទៅធ្វីការងារនោះ។ '''២០៦ ដើម្បីទៅនិយាយជាមួយអ្នកដទៃមានប្រៀបលុះណា ៖''' :១. យើងជាមនុស្សសុចរិត និងស្អាតគ្មានក្នុងគ្មានក្រៅ, ស្អាតស្អំ។ យើងមិនប្រព្រឹត្តហើយមិនអនុញ្ញាត្តឲ្យអ្នកដទៃប្រព្រឹត្តគឺក្រាញនរនាល ប្រឆាំងទប់ទល់, ដេញធាក់អំពើអាក្រក់គ្រប់ទីកន្លែង ហើយ ដាំអំពើល្អទ្បើងវិញ :២. បញ្ញាភ្លឺថ្លា និងកាន់, ការពាររបស់ពិត ចេះនិយាយថាចេះ មិន ចេះនិយាយថា '''២០៧ ស្ថានភាពប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ៖''' :១. ពលរដ្ឋភាគច្រើនជាអ្នកញៀនស្រា ញៀនគ្រឿងញៀនដែលនាំឲ្យបំផ្លាញខួរក្បាល គឺបំផ្លាញការគិតដែលជាតួបញ្ញា :២. លេងល្បែងស៊ីសងផ្សេងៗបង្កើតចោរកម្ម និងភាពក្រីក្រដោយសារចាញ់ល្បែង និងបំផ្លាញពេលវេលា :៣. ចំលងវប្បធម៌បរទេសគឺមានលក្ខណៈជាអ្នករងឥទ្ធិពល ធ្វើឲ្យប្រទេសបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិជាដំណើររលត់រលាយជាតិ :៤. ភាពអាត្មានិយមមិនខ្វល់ជាមួយអ្នកដទៃធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែបានប្រយោជន៍មកខ្លួន ធ្វើឲ្យមានការបែបបាក់ជាតិ :៥. ភាពល្ងង់ខ្លៅ និងភាពអសកម្មក្នុងការចូលរួមកសាងប្រទេសជាតិ គឺពួកគាត់ចូលចិត្តផ្អែកលើអ្នកដទៃធ្វើឲ្យហើយពួកគាត់ចាំសើយផលដោយចង់បានប៉ុន្តែមិនចូលរួមធ្វើ។ ដើម្បីបំបែកស្ថានភាពខាងលើនេះបានគឺប្រើពីរវិធីពន្យល់លើគោលបីសំខាន់យ៉ាងគឺ ប្រជាធិបតេយ្យ ទាញឲ្យបានជាប្រយោជន៌អតិបរិមាពីកិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌ និងសីលធម៌សង្គម ប្រើវិធានការច្បាប់ដែលដំបូងបំផុតគឺយកយន្តការ៨ចំណុចទៅដាក់ក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំរដ្ឋដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋធ្វើឲ្យសិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃប្រជាពលរដ្ឋ។វិធានការនេះកើតមានបានលុះណាមានសម្លេងគាំទ្រ គ្រប់គ្រាន់ពីពលរដ្ឋ។ '''២០៨ ក្រុមរបស់ គសប ពួកអ្នកត្រូវយល់ថាអ្នកមានឧបសគ្គធំៗចំនួនពីរ ៖''' :១. អំណាចផ្តាច់ការសង្កត់ពីលើពួកអ្នកគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ជាពិសេសអ្នកទន់ខ្សោយក្នុងសង្គម :២. សង្គា្រមចិត្តសាស្ត្រគ្រប់បែបយ៉ាងពីមនុស្សខ្មែរផ្សេងៗទៀតដែលមានគំនិតផ្ទុយពីពួកអ្នក។ ចុះភាពអសកម្មរបស់ពលរដ្ឋមិនមែនជាឧបគ្គទេរឺ? :៣. ភាពអសកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ '''២០៩ បើអ្នកស្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់ស្គាល់ឧបសគ្គស្គាល់សត្រូវច្បាស់លាស់ដោយគ្មានមោទនភាពខ្លួនឯង, អ្នកចេញប្រយុទ្ធ១០០០ដងអ្នកឈ្នះទាំង១០០០ដង អាចធ្វើដូច្នេះបានលុះណាអ្នកមានចិត្តស្មើ។ :១. ការស្គាល់ខ្លួនឯង៖ ត្រូវស្គាល់ដួងចិត្តខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់ថាចិត្តរបស់អ្នកវាចង់ធ្វើពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែរំជួលចិត្ត, ពេលអ្នកមានលក្ខណបែបនេះធ្វើឲ្យអ្នកមានទំនុកចិត្ត និងលំនឹងផ្លូវចិត្ត, ចំណុចនេះមិនងាយប៉ុន្មានទេដោយយើងបោះខួរក្បាលចូលទៅក្នុងចិត្តខ្លួនឯងដើម្បីយល់ពីចិត្ត ខ្លួនឯងឲ្យបានច្បាស់,អ្នកជាមនុស្សមានវត្ថុបំណងពិតប្រាកដហើយបំណងនេះគឺជាបំណងប្រាសចាកភាពអាត្មានិយមមិន កុហកខ្លួនឯងនេះជាចំណុចមិនអាចខ្វះបានក្នុងនាមជាមនុស្សជួយមនុស្សជាច្រើនហើយការងារយើងធ្វើគឺចង់បង្ក្រាបអំពើ អាក្រក់ហើយចង់ឲ្យមនុស្សទាំងអស់រស់នៅក្នុងក្រោមច្បាប់ទាំងអស់គ្នា, បញ្ហារួមត្រូវចូលរួមដោះស្រាយរួមគ្នា។ ការស្គាល់ខ្លួនឯងកាន់តែល្អិតទៅៗអ្នកអាចតាមទាន់ខណៈចិត្តរបស់អ្នក(មនុស្សដែលពូកែនិយាយគឺជាមនុស្សពិចារណាច្រើន ហើយ ភាសានិយាយជាភាសាដួងចិត្ត)។គុណសម្បត្តិរបស់អ្នកគ្រប់គ្រាន់ហើយ ឬនៅ? អាចទប់ទល់ជាមួយឧបសគ្គបានទេ? ត្រូវមានទស្សនះច្បាស់លាស់ គឺខួរក្បាល របស់អ្នក ត្រូវមានគំនិតស្រមើស្រមៃទុកមុននៅពេលយើងចាប់ផ្តើមធ្វើដូចអ្វីដែលយើងគិតប្រសិនបើខុសបន្តិចបន្តួចអាចកែតំរូវបាន, បើស្ថានភាពបែបហ្នឹងមកដល់យើងគួរធ្វើដូចម្តេច(Dream)។ :២. ការស្គាល់ឧបសគ្គ ៖ ស្គាល់ចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្សោយរបស់ឧបសគ្គ, ស្គាល់គោលដៅ និងវត្ថុបំណងរបស់ឧបសគ្គ '''២១០ ពួកយើងកំពុងតែកសាងក្រុមមួយដែលមានលក្ខណៈ ៖''' :១. កសាងមនុស្សដែលមិនចង់បាន និងមិនជាប់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុន្តែទៅធ្វើព្រោះឃើញអ្នកដទៃមានទុក្ខលំបាកផ្សេងៗ :២. កសាងទំនុកចិត្តដោយឈរលើបាតគ្រឹះសុចរិតទៀងត្រង់គ្មានក្នុងគ្មានក្រៅឲ្យតែរឿងណាដែលយើងនិយាយទៅ មិនប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិគឺពួកយើងលើកមកនិយាយទាំងអស់ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃយល់ផង, ចំណុចត្រង់នេះ ធ្វើឲ្យជាតិយើងមានសាមគ្គីហើយប្រមុខក្រុមសំខាន់ណាស់គ្មានការលាក់បាំងសូម្បីរឿងផ្ទាល់ខ្លួន, ការប្រជុំគ្នា ញឹកញាប់បើកចំហរ ស្វ័យទិទាន រិះគន់គ្នាចំមុខដោយដួងចិត្តស្មោះត្រង់មិនបំពានព្រោះជាប់លោកធម៌ និងអគតិធម៌៣. បង្កើតឲ្យមានការទទួលខុសត្រូវលើកាតព្វកិច្ចចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប '''២១១ តើគោលរបស់ក្រុមយើងគឺអ្វីខ្លះ?''' :១. ដើម្បីផលប្រយោជន៍រួម, ផលប្រយោជន៍ជាតិ ទាំងអស់គ្នាមិនមែនអ្នកស៊ីឈ្នួលនយោបាយទេ :២. ការងារគ្រប់បែបយ៉ាងគឺជាការងារឧត្តមគតិ(ស៊ីបាយផ្ទះឯងប៉ុន្តែធ្វើការឲ្យគេ) '''២១២. ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងទាំង៤ខាងលើគឺយើងត្រូវមាន៖''' :១. កន្សោមទស្សនះដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាជាតិសំខាន់ដែលពួកយើងហៅថាមនោគមវិជ្ជា :២. អ្នកពន្យល់ទស្សនះដល់ព្រមដោយសម្បយុត្តិ(បេះដូងសុចរិត, ពូកែពន្យល់, មានបញ្ញាវាងវៃ, សុខភាពល្អនិយាយរួមជាគឺជាជនគំរូ) :៣. មធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយយើងពឹងវិទ្យុ និងតាមបច្ចេកទេសផ្សេងៗហើយយើងត្រូវការថវិកាជាចាំបាច់ដើម្បីដំណើរការ ឲ្យសកម្មភាពទាំងនេះប្រព្រឹត្តទៅបាន៤. អ្នកពង្រីកគំនិតត្រូវយល់ពីមនោគមវិជ្ជារបស់ គសប ដូចមានចែងក្នុង លក្ខណសម្បត្តិដែល គសប កំណត់ទុកជាខ្នាតវាស់ស្រាប់(ទាំងចាស់ក្មេង, សិស្ស, និស្សិត, ព្រះសង្ឃ….) '''២១៣ បន្ទាប់ពីមានយន្តការ៨ចំណុចត្រូវបានដាក់ចូលនៅក្នុងប្រពន្ធ័ដឹកនាំស្រុកយើងហើយវត្ថុបំណងបន្តរបស់ពួកយើងគឺ៖''' :១. សេរីភាព ៖ មនុស្សគ្រប់រូបក្រៅពីសេរីភាពផ្នែករាងកាយគឺយើងត្រូវការសេរីភាពផ្នែកខួរក្បាល។ នេះជាបាតគ្រឹះនៃការលូតលាស់ផ្នែកខួរក្បាល ដែលនាំឲ្យកើតគំនិតថ្មីក្នុងការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៌ប្រទេសជាតិ។ :២. យុត្តិធម៌ ៖ បែងចែកភោគទ្រព្យជាតិដោយយុត្តិធម៌ ពិសេសក្នុងប្រពន្ធ័តុលាការអ្នកប្រព្រឹត្តខុសត្រូវតែទទួលទោស។ :៣. ភាពស្មើមុខគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់៖ យើងគ្រប់គ្នាមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងនាមជាម្ចាស់ប្រទេស តែយើងត្រូវការភាពជាម្ចាស់ របស់យើងគ្រប់គ្នា។ វណ្ណៈថ្នាក់វាគ្រាន់តែជាសំបកដែលអត់ប្រយោជន៌អ្វីសោះដល់ពលរដ្ឋម្ចាស់ប្រទេសវាមានតែបង្កើតការ ឈឺចាប់ដល់ពលរដ្ឋតាមរយៈមុខងារជាឯកឧត្តម… :៤. ប្រទេសពោរពេញដោយលោកសម្ភារៈ(បច្ច័យបួន) '''២១៤ យន្ដការ៨ចំណុចដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋរបស់ គណបក្ស សម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិប្បតេយ្យ៖''' :១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិនាយករដ្ឋមន្ដ្រី (២ អាណត្ដិ)។ :២. មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្ស ដោយខ្លួនឯង។ :៣. នាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវរស់នៅក្នុងផ្ទះដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ។ :៤. ត្រូវបង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល។ :៥ ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភា សម្រាប់តួនាទី ភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់ឧត្ដមសេនីយ៍ យោធា និងនគរបាល។ :៦ អព្យាក្រឹត្យមន្ដ្រីរាជការ។ :៧. បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដោយប្រជាពលរដ្ឋ (ថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់ ស្រុក/ខណ្ឌ/ក្រុង និងខេត្ដ/រាជធានី)។ :៨. ប្រើប្រព័ន្ធចម្រុះដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងរាស្ដ្រ។ '''២១៥ ដំណើរបីយ៉ាងដែលនាំឲ្យយឺតយូរក្នុងការយល់សេចក្តីពិតគឺ៖''' :១. ទិដ្ឋិ ៖ គេយល់ថាអីញ្ចឹងហើយដោយក្នុងនោះអាចយល់ខុស ឬយល់ត្រូវតែខុសកាល, ការប្រកាន់ខ្ជាប់ :២. មានះ ៖ អំណួតអួតអាង, សេចក្តីប្រកាន់ :៣. តណ្ហា ៖ ជាមនុស្សដែលតែងតែជាប់នឹងលោកធម៌ ទាំងប្រាំបី លាភ យស សរសើរ សុខ គ្មានលាភ គ្មានយស គ្មានសរសើរ គ្មានសុខនិង អគតិធម៌ '''២១៦ ចំណុច ៥ យ៉ាង ដែលសមាជិករបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធត្រូវពិចារណាមានដូចខាងក្រោម ៖''' :១ មនសិការ ៖ ដំណើរការនៃការវែកញែក ដឹងខុសត្រូវ តាមរយៈការពិចារណា :២. ចរិត ៖ មានបីយ៉ាងគឺការប្រព្រឹត្តល្អដោយការយ ហៅថាកាយសុចរិត ដោយចិត្តបរិសុទ្ធហៅហថាមនោ វចីសុខរិត, សុចរិត(សុចរិតគឺជាសមិទ្ធផលដែលកើតទ្បើងពីការពិចារណារវាងក្បាល និងបេះដូលឧបេក្ខា)។ :៣. ប្រយោជន៍រួមគឺវាបញ្ច្រាសជាមួយភាពអាត្មានិយម។ :៤. ប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៥. គោរពសិទ្ធិបុគ្គល។ '''២១៧ ធាតុរបស់ខួរក្បាលរួមមាន៥តាមលំដាប់លំដោយគឺ ៖''' :១. សតិ សតិគឺការដឹង(ដឹងថាខ្លួនកំពុងធ្វើអ្វី)។ សតិកើតឡើងក្រោយពេលដែលយើងផ្ចង់ការដឹងរួច ហើយ។ :២. សម្បជញ្ញ ជាធម្មធាតុដែលនាំឲ្យមនុស្សចេះឆ្ងល់ ចេះត្រិះរិះពិចារណា ដឹងអ្វីខុសអ្វីត្រូវ។ :៣. មនសិការ គឺការវែកញែកតាមបែបការដឹងខុសដឹងត្រូវ អ្វីល្អអ្វីអាក្រក់តាមរយៈការពិចារណារបស់សម្បជញ្ញខាងលើ។ :៤. ឧត្តមគតិ បន្ទាប់ពីដឹងថាអ្វីខុសអ្វីត្រូវហើយគឺតាំងស៌ប់លើអ្វីដែលយល់ថាត្រឹមត្រូវមិនទំលាក់។ ឧត្តមគតិគឺជាគុណធម៌ដែលល្អជាងគេបំផុតហើយវាជួយឲ្យឈ្នះសត្រូវគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងខ្លួនយើង តែវាច្រើនតែបញ្រ្ជាស់ជាមួយចិត្ត។ ពេលខ្លះចិត្តចង់លុតក្រាបតែឧត្តមគតិ វាប្រាប់ថាមិនអាចទេ។ មនុស្សចាស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរភាគច្រើនគ្មានឧត្តមគតិទេ ព្រោះគាត់មិនដែលតាំងស៌ប់លើឧត្តមគតិឡើយ គាត់ច្រើនតែគិតថាធ្វើតែតាមគេតាមឯងទៅ ឯក្មេងសំរេចចិត្តធ្វើលឿនតែប្រែប្រួលក៌លឿនគឺច្រើនតែមិនស្គាល់ខ្លួនឯង ស្មានថាខ្លួន ស្នេហាជាតិតែការពិតគេពុលនឹងមុខមាត់ តួនាទី បុណ្យសក្តិ…ដូច្នេះយើងត្រូវតាមដានចិត្ត និងខួរក្បាលជាប្រចាំ។ ទណ្ឌកម្មរបស់ឧត្តម គតិគឺវិប្បដិសារីនូវអ្វីដែលខ្លួនធ្វើ ខុស។ :៥. បញ្ញា ជាបទពិសោធន៌នានាសំរាប់ជំនួយការគិតពីចារណាថ្លឹងថ្លែង។ បញ្ញាជាអ្នកវែកញែក និងអារកាត់បញ្ហា។ទាំង៥ខាងលើវាអាចកើតឡើងបានព្រោះគេមានបេះដូងស្អាត ស្ងប់ គ្មានពិសពុលបើមិនដូច្នេះទេចិត្តដ៌កខ្វក់នឹងបញ្ជាឲ្យ៥ខាងលើធ្វើសកម្មភាពបំរើចិត្តដ៌កខ្វក់នោះ។ '''២១៨ លក្ខណសម្បិត្តរបស់ជនគំរូទាំងទ្បាយលើលោក៖''' :I. សុចរិត (ការពិចារណា ដោយប្រើ ក្បាល+បេះដូងឧបេក្ខា(មានសេចក្តីអាណិត និងស្រលាញ់នៅក្នុងនោះ នេះហើយជាឧបេក្ខាបរិសុទ្ធ,ទៀងត្រង់ មិនលំអៀង ស្រលាញ់ប្រជាពលរដ្ឋដូចជាក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួនចំណុចត្រង់នេះកើតបានលុះណាតែជាមនុស្សឈ្នះលោកធម៌ និង ជាមនុស្សយល់ពីព្រះធម៌, កាយ វាចា មនោសុចរិត), ឥតបំផ្លាញគេ :II. សំបូរគតិ ឬ សំបូរទស្សន (ទស្សនរួមជាមួយ និងទង្វើជាក់ស្តែងដើម្បីឲ្យបានសំរេចនូវគោលដៅ គឺការជួយប្រទេសរបស់ខ្លួន និងសមាជិករបស់ខ្លួនឲ្យបានជោគជ័យផងដែរ, ទស្សនវាជាធម្មជាតិម្យ៉ាងអរូបី ហើយវាមានទំនាក់ទំនងរវាងហេតុ និងផលបើទស្សនដែលមិនបានគិតពិចារណាច្បាស់លាស់កាលណាយើងយកមកប្រត្តិបត្តិវានាំមកនូវសេចក្តីវិនាសតែបើយើងពិចារណាយ៉ាងល្អិតល្អន់វានាំមកនូវការរីកចំរើន) :III. ជាអ្នកហ៊ានប្រកួតប្រជែងចំពោះមុខមហាជនដើម្បីបង្ហាញពីអ្វីដែលយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវ (Challenge) ។ :IV. សេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ដើម្បីដាក់នូវអ្វី ដែលខ្លួនយល់ឃើញថាត្រឹមត្រូវនោះឲ្យបានសម្រេច(Commitment) :V. ជាក់ស្តែងនិយមគឺទទួលយកភាពជាក់ស្តែងមកដោះស្រាយ :VI. ពូកែពន្យល់នូវអ្វីដែលជាការយល់ឃើញរបស់ខ្លួនឲ្យគេបានយល់ឃើញដូចខ្លួន។ (Convince) :VII. ជាអ្នកដែលចេះបណ្តុះបណ្តាលមនុស្សហើយជាអ្នកចេះប្រើមនុស្សឲ្យត្រូវជំនាញរបស់ពួកគេ។ :VIII. ជាអ្នកដែលសកម្ម ( គ្រប់សកម្មភាព ដេក ដើរ ឈរ អង្គុយ រាប់ទាំងពីការគិតផងដែរ )។ (Active) :IX. ជាអ្នកដែលឈ្នះលោកធម៌ (លោកធម៌ទាំងប្រាំបី លាភ យស សរសើរ សុខ និងគ្មានលាភ គ្មានយស គ្មានសរសើរ គ្មានសុខ) និង មិនជាប់អគតិទាំងបួន ស្រាលាញ់ ស្អប់ ខ្លាច និង អវិជ្ជា។ :X. ជាអ្នក ដែលមានថាមពល (កម្លាំងកាយសម្បទា មាំមួន សុខភាពល្អ) '''២១៩ ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទមនុស្សពីទាបទៅខ្ពស់៖''' :១ ពួកសាសនា ជាក្រុមមនុស្សអាត្មានិយមបំផុតគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនមិនខ្វល់ជាមួយអ្នកណាទាំងអស់ :២ ពួកផ្តាច់ការគិតតែពីក្រុមគ្រួសារ និងបក្សពួកខ្លួនពលរដ្ឋលំបាកវេទនាយ៉ាងណាមិនសូវគិតគូរទ្បើយហើយជាទូទៅប្រទេសដែលដឹកនាំ តាមផ្តាច់ការរីកចំរើនទៅបានលុះណាមេដឹកនាំផ្តាច់ការជាមនុស្សឈ្នះលោកធម៌ទាំង៨ និង ទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា :៣. ពួកជាតិនិយម មាន ហូជីម៉ីញជាគំរូជាតិណាស្លាប់ក៏មិនគិតដែរឲ្យតែជាតិឯងរស់ :៤. ពួកប្រជាធិបតេយ្យ បេះដូងបើកទូលាយដោយឈរលើការគោរពសិទ្ធិមនុស្សេជាសកល :៥. អ្នកធម៌ មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាគំរូ លោកមានដួងចិត្តមេត្តាមហាសាល រាប់ទាំងមនុស្ស សត្វ ធម្មជាតិ ។ ល។ '''២២០ មនុស្សដែលរស់នៅលើលោកនេះមានបួនប្រភេទ ៖''' :១. មនុស្សដែលចាំតែគេជួយ និងងាប់តែគេជាន់ដូចជាជនជាតិដែលល្ងង់ៗចាញ់ទាំងសត្វទៅទៀត :២. ពួកអ្នកចេះ អ្នកដឹង រស់នៅឆ្ងាយពីសង្គមមិនដែលខ្វល់ពីអ្នកណាដូចជាឈ្លើង, ព្រូន, តេនញ្ញា, ជាចំណែកលើសនៃសង្គម(ដូចជា បុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនខ្លះៗ, ពួកអ្នកជំនួញខ្លះៗ។ ល។ ) :៣. ក្រុមកាត់តំរង់ពួកឆ្លាត, ពួកអ្នកចេះពួកអ្នកដឹងរស់នៅបៀតបៀនអ្នកដទៃឲ្យតែបានមកលើខ្លួនឯង, ប្រើចំនេះដឹងដើម្បីបំរើមហិច្ឆតារបស់ខ្លួនបានដល់ពួកនយោបាយធំៗនៅក្នុងប្រទេសផ្តាច់ការ និងកុំម្មុយនីស, ពួកមេសាសនាជាដើម។ :៤. ពួកចេះតែឈឺឆ្អាលគេជានិច្ចទោះរឿងនោះមិនទាក់ទងជាមួយខ្លួនក៏ដោយពួកនេះបានដល់ពួកអ្នកមានចិត្តព្រះ, ពួកមានសីល, ពួកយល់ពីព្រះធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ(យូរមានមួយ)។ '''២២១ មនុស្សត្រូវរស់នៅដើម្បីបំពេញការងារបួនយ៉ាង៖''' :១. មនុស្សធ្វើការងារដើម្បីរស់(បច្ច័យបួនសំខាន់ណាស់ដើម្បីរស់) :២. ការងាររៀនសូត្រ (មានជំនាញពិតប្រាកដយ៉ាងតិចមួយ) :៣. បំរើសេចក្តីស្រលាញ់របស់ខ្លួន, មនោសញ្ចេតនា(មេត្តា, ករុណា) :៤. ការងារជាឧត្តមគតិគឺការកាន់អំពើល្អមិនទំលាក់, ប្រឆាំងតតាំងនឹងអំពើអាក្រក់គ្រប់បែបយ៉ាង។ '''២២២ អ្នកអាចបិតបាំងការពិតបានតែអ្នកមិនអាចកាទ្បៃការពិតបានទេ, ពេលដែលយើងមានជីវិតយើងត្រូវតែចាប់ផ្តើមភាពរឹងមាំផ្តើមចេញពីខ្លួនយើងទៅមុន៖''' :១. ដើម្បីកើតសាមគ្គីផ្ទៃក្នុងបានលុះណាមនុស្សយល់, មានយុត្តិធម៌, សុចរិតភាពហើយបាត់ភាពអាត្មានិយម :២. មិនត្រូវមានការកេងប្រវញ្ច័លើគ្នា(កេងប្រវញ្ច័ទាំង ថវិកា កំលាំង និងគំនិត :៣. ចេះស្តាប់ហេតុផលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនផ្អែកលើអគតិធម៌ទាំង ៤ ឬលោកធម៌ទាំង ៨ '''២២៣ មនុស្សខ្មែរយើងមានលក្ខណៈ៤ យ៉ាង៖''' :១. ការគិតវាខ្លីបំផុតគឺគិតតែរឿងស៊ី ដេក ដើរលេង និង រួមភេទ :២. មនោសញ្ចេតនា មេត្តា ករុណា ក៏ខ្លីបំផុត, គិតតែក្រុមគ្រួសារខ្លួនឯង ឬ ត្រឹមតែប្តីប្រពន្ធ កូនចៅ, សូម្បីឪពុកមា្តយក៏មិនសូវនឹកគិតដល់… :៣. សេចក្តីអធិដ្ឋាន ក៏ខ្លីមិនដែលចង់ធ្វើការងារណាដែលបានប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ, ឬសង្គមជាតិទាំងមូល… :៤. មិនស្អប់អំពើអាក្រក់ ហើយថែមទាំងហ៊ានប្រព្រឹត្តយ៉ាងសប្បាយ និងពេញចិត្តដូចជាធ្វើផ្ទុយពីសីល៥… '''២២៤ មនុស្ស មានៈមាន៣ យ៉ាង៖''' :១. ខុសហើយមិនព្រមទទួលថាខុស :២. ជាមនុស្សដែលបា្រប់ហើយមិនស្តាប់ :៣. ជាមនុស្សដែលតែងតែទទួលកំហុសតែមិនកែប្រែអ្វីបន្តិចសោះទ្បើយ '''២២៥ កត្តាសក្តានុពលរបស់ប្រទេសខ្មែរមាន៖''' :១. កត្តាទឹកដីខ្មែរសំបូរទៅដោយជីជាតិ និងរងគ្រោះធម្មជាតិតិចបំផុតបើធៀបប្រទេសដទៃ :២. កត្តាចិត្តសប្បុរសរបស់ខ្មែរមានឈាមឧត្តមគតិហើយថែមតែបញ្ញាគឺគ្រប់គ្រាន់ដោយប្តូរពីការជឿទៅយល់ចប់សព្វគ្រប់ :៣. កត្តាព្រះធម៌ជាមេរៀនសិក្សាឲ្យស្គាល់ធម៌ដើម្បីប្រតិបត្តិឲ្យបានសេចក្តីសុខនៅក្នុងជាតិនេះ '''២២៦ ពូជខ្មែរយើងមានស៊ែនល្អៗជាច្រើនប៉ុន្តែត្រូវបាត់ជិតអស់ហើយដោយសាររបបនយោបាយ និងពួកអ្នកសាសនា ៖''' :១. សុចរិតភាព(កត្តាចិត្ត) :២. ភក្តីភាព(កត្តាចិត្ត) :៣. ភាតរះភាព(កត្តាចិត្ត) :៤. កត្តាព្រះធម៌ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សមានការវែកញែកយ៉ាងល្អិតល្អន់ និងតែងតែមានហេតុផលមិនមែនជំនឿនោះទេ :៥. កត្តាទឹកដីប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ '''១២៧ ដើម្បីឲ្យការជជែកគ្នាមានប្រយោជន៍ និងព្រមព្រៀងគ្នាបានលុះណាតែមាន៖''' :១. ទិសដៅរួម :២. ប្រយោជន៍រួម :៣. មានសីលធម៌ :៤. ការមិនលំអៀងដោយអគិណាមួយ (ស្អប់, អាណិត, ខ្លាច និងអវិជ្ជា) '''១២៨ ជីវិតត្រូវរស់នៅដើម្បីអ្វី៖''' :១. ដើម្បីធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកដទៃគឺមានន័យថាធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង, ត្រូវស្គាល់ខ្លួនឯងសិក្សាពីក្នុងខ្លួនអ្នកដើម្បីឲ្យស្គាល់អញ :២ ប្រើបា្រស់ អ្វីដែលខ្លួនមានដើម្បីជួយសង្គមជាតិយើង និងពិភពលោកក្លាយជាប្រទេសដ៏សម្យគួរ '''១២៩ ដើម្បីសង្កេត និងសម្គាល់មនុស្សម្នាក់យើងត្រូវ៖''' :១. ប្រើបញ្ញាសង្កេតតាមពាក្យសម្តី, ទឹកសម្លេង, អត្ថន័យ, វិធានការដែលបុគ្គលនោះបង្កើតមកដូចជា យន្តការ៨ចំណុចជាដើម, ការយល់ដឹងផ្សេងៗរបស់បុគ្គលនោះទាក់ទងនឹងជីវិត ជាពិសេសយល់ពីធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធរបស់អ្នកបង្កើត។ :២. សង្កេតរកមើលគុណសម្បត្តិ និងគុណតំលៃទាំងផ្នែកបេះដូង(សុចរិត) និងផ្នែកខួរក្បាល(មានអង្គប្រាំគឺសតិ សម្បជញ្ញ មនសិការ ឧត្តមគតិ និងបញ្ញា) '''២៣០ អ្នកទេសនាស្រុកខ្មែរភាគច្រើនបើមិននិយាយជាតិមុខជាតិក្រោយច្បាស់ជាគ្មានអ្វីនិយាយទេ''' '''ព្រោះពួកគេមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាអ្នកផ្សាយធម៌។''' '''លក្ខណៈសម្បត្តិជាអ្នកផ្សាយធម៌មានលក្ខណៈ៥យ៉ាង៖''' :១. ជាបុគ្គលដែលមានចិត្តចង់ឲ្យអ្នកដទៃ សំគាល់បានតាមរយៈ កាយ វាចារ និងជាពិសេស គឺដួង ចិត្មានបេះដូងសង្គោះ :២. ជាអ្នកដែលយល់ច្បាស់លាស់ពីមេរៀនត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងអាចសន្និដ្ឋានបាន ហើយយល់ថាជាធម៌មិនមែន សាសនានោះទេ (ធម៌មានរូប ធម៌ឥតរូប និងលក្ខណះប្រតិកម្មរបស់វា ឬសង្ខារ)។ ដើម្បីឲ្យកាន់តែច្បាស់គឺយើងត្រូវវិបស្សនា។ កាលណាយើងពាល់ត្រូវធម៌ ឬស្តាប់យល់គឺយើង (អស់វិច្ចិកិច្ឆា, អស់សកាយទិដ្ឋិ, អស់សីលព័ទ្ធបរម្បស) :៣. គេត្រូវស្គាល់អំពីរបៀបនៃការផ្ទេរចំណេះដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទៅកាន់អ្នកស្តាប់ធម៌គឺអ្នកត្រូវគិត ពិចារណារហូតដល់ អ្នកកើតសទ្ធា(តថាគត គ្រាន់តែបា្រប់រួចអ្នកបដិបត្តិដោយខ្លួនឯង)។ ធម៌ជាមេរៀនអាចសួរបាន សិក្សាបាន និងពិសោធន៍បាន ដូច្នេះអ្នកត្រូវជ្រះស្រលះ។ ដើម្បីជ្រះស្រលះគឺត្រូវសួរត្រូវស្គាល់ពីគោលដៅដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនាំទៅ។ គោលដៅគឺដើម្បីវាយ បំបែកទិដ្ឋិដែលភាន់ច្រលំថាមានអញព្រោះសតិដឹងរបស់យើងតាមមិនទាន់សេចក្តីពិតយើងភាន់ច្រលំថាមានអញ(ដំណើរទៅគឺ ធ្វើតាមមគ្គទាំង៨) :៤. អ្នកផ្សាយធម៌ត្រូវពាល់ធម៌ត្រូវ។ '''២៣១ បរទេសមានការធុញទ្រាន់អន្តារាគមន៍ជួយដោះស្រាយបញ្ហារបស់ខ្មែរព្រោះ ៖''' :១. បញ្ហាខ្មែរដែលដោះស្រាយមិនចេះចប់មិនចេះហើយគណបក្សប្រឆាំង និងគណបក្សកាន់អំណាចពូកែបង្កើតបញ្ហាតែមិនពូកែដោះស្រាយ :២. ប្រទេសនិមួយៗកំពុងខ្វល់ខ្វាយចំពោះបញ្ហារបស់គេរៀងៗខ្លួនជាពិសេសវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ និងភេរវកម្មគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលើប្រទេសក្នុងពិភពលោក :៣. ពិភពលោកបានផ្លាស់ប្តូរលើសេដ្ឋកិច្ចធំជាងនយោបាយ :៤. មានបញ្ហាធំៗដែលពិភពលោកត្រូវដោះស្រាយជាបន្ទាន់ ដូចជា នុយក្លេអ៊ែនៅកូររ៉ អ៊ីរ៉ង់ គ្រោះធម្មជាតិ និងពិភពលោកកើនកំដៅ ។ល។ '''២៣២ កិច្ចសន្យារបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ ជាមួយអ្នកកាន់ការងារប្រទេសជាតិដែលជាតំណាងធំៗមានបី ៖''' :១. រដ្ឋត្រូវរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមសាធារណៈកុំឲ្យមានភាពរញេរញៃដើម្បីឲ្យមនុស្សរស់នៅមានសុខសន្តិភាព :២. រដ្ឋត្រូវការពារទាំងសម្បត្តិវប្បធម៌(ប្រពៃណីវប្បធម៌បា្រសាទ) និង សម្បត្តិធម្មជាតិ(ព្រៃឈើបឹងបួ សមុទ្រ…) :៣. រដ្ឋត្រូវផ្តល់សេវាសាធារណ និង បង្កើត ការងារឲ្យប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីមានបច្ច័យបួនក្នុងការប្រើប្រាស់ :៤. បើរដ្ឋមិនធ្វើតាមកិច្ចសន្យាទាំងបីខាងលើយើងអាចទំលាក់បានបើលុះត្រារដ្ឋមិនបានប្រមូលផ្តុំអំណាច ហើយបច្ចុប្បន្នច្បាប់ទាំងអស់ កំពុងតែតែងទ្បើងដើម្បីចងរឹតរួតតែរាស្ត្រហើយគ្មានច្បាប់ណាចងរដ្ឋមន្ត្រី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទ្បើយ, បច្ចុប្បន្នមាន អនុក្រឹតចេញពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី, ចេញពីរដ្ឋមន្ត្រី(សេចក្តីប្រកាស), ចេញពីមន្ទីរក្រសួង ឬនាយកដ្ឋាន(សារាចរណ៏)។ ស.ជ.ណ, ប្រកាស់, អនុក្រឹត្យគ្មានអំណាច យកទៅកាត់ក្តីបានទេបទបញ្ជា, ដីកាទាំងអស់នេះងាប់ប្រជាពលរដ្ឋណាស់។ '''២៣៣ បាបកម្ម ១០ យ៉ាងប្រឆាំងមនុស្សជាតិ៖''' :១. នយោបាយគ្មានគោលការណ៍ :២. ទ្រព្យសម្បត្តិមិនបានមកពីការងារ :៣. ការងារគ្មានមនសិការ :៤. ចំណេះដឹងគ្មាននិស្ស័យ :៥. ជំនួញគ្មានសីលធម៌ :៦. វិទ្យាសាស្រ្តគ្មានមនុស្សធម៌ :៧. សាសនាគ្មានករុណាធម៌ :៨. បុព្វសិទ្ធិគ្មានការទទួលខុសត្រូវ :៩. អំណាចគ្មានគណនេយ្យភាព :១០. ការអភិវឌ្ឍគ្មាននិរន្តរភាព '''២៣៤ មនុស្សដែលប្រសព្វនិយាយមានលក្ខណៈ៖''' :១. មានលក្ខណៈជាជនគំរូ និងលក្ខណសប្បុរស :២. មានបំណងចង់ជួយ ឬសង្គ្រោះពិតប្រាកដ, យល់អាថ៌សេចក្តីនៃពាក្យដែលយើងស៊កបញ្ចូលក្នុងឃ្លា, មានសណ្តានជាអ្នកជួយ :៣. ស្គាល់ខ្លួនឯង, ស្គាល់អញជាអ្វី, ស្តើងអញស្គាល់ខ្លួនឯង, ស្តើងអញ :៤. បេះដូង និងក្បាលធ្វើការស្រប់គ្នាគ្មានក្នុងគ្មានក្រៅជាមនុស្សដែលមានគុណធម៌មានវោហារសាសន៍ '''២៣៥ គុណសម្បត្តិរបស់បណ្ឌិត មាន ៖''' :១. ជាមនុស្សដែលមានគតិ :២. ជាមនុស្សដែលមានគតិបណ្ឌិត អ្វីដែលគេពិចារណា សមហេតុផល និងអាចអនុវត្តន៍បាន :៣. ជាមនុស្សដែលមានទស្សនវិស័យភ្លឺថ្លា៤. ជាមនុស្សដែលមានបេះដូងបរិសុទ្ធស្មោះត្រង់ មេត្តា ករុណា និងឧត្តមគតិ ។ល។ '''២៣៦ តាមព្រះពុទ្ធសម្មាមគ្គ(អដ្ឋង្គិកមគ្គ) ដំណើរការនៃការប្រើបញ្ញា មាន៨ជំហានគឺ ៖''' :១. សម្មាទិដ្ឋិ សេចក្តីយល់ឃើញត្រូវ (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាទិដ្ឋិ)។ (បញ្ញា) :២. សម្មាសង្កប្ប ឬសម្មាសង្កប្បៈសេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ, តម្រិះត្រូវ(ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសង្កប្បៈ), ពេលឃើញអ្វីត្រូវត្រិះរិះរកហេតុផលក្នុងផ្លួវត្រូវ។ (បញ្ញា) :៣. សម្មាវាចាសម្តីត្រូវ, ប្រើជាសម្មាពាក្យក៏បាន, ការនិយាយណាដែលមិនផ្តល់ការឈឺចាប់ដល់អ្នកដទៃ ការនិយាយដែលមានប្រយោជន៍ហើយគ្មានចេតនាធ្វើឲ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់ដោយសម្តីរបស់ខ្លួន។ (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆា វាចា ឬមិច្ឆាពាក្យ) (សីល៖ការអប់រំ) :៤. សម្មាកម្មន្តៈការងារត្រូវ(ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាកម្មន្តៈ), ការប្រើកំលាំងតាមផ្លូវកាយត្រូវដូចជាជួយអ្នកដទៃពេលគេឈ្លោះគ្នាជាដើម, (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាកម្មន្តៈ)។ (សីល៖ការអប់រំ) :៥. សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ៖ ប្រើជាសម្មាអាជីវោ ឬ សម្មាអាជីព, សម្មាជីព, សម្មាជីវៈក៏បាន (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាអាជីវៈ ឬមិច្ឆាអាជីវោ ឬ មិច្ឆាអាជីព, មិច្ឆាជីព)។ (សីល៖ការអប់រំ) :៦. សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ, ប្រើជាសម្មាព្យាយាមក៏បាន, លក្ខណសម្បត្តិរបស់ចិត្ត, ចិត្តអំណត់, ព្យាយាមក្នុងដំណើរហី, (ពាក្យផ្ទុយ មិច្ឆាវាយាមៈ ឬមិច្ឆាព្យាយាម)។ (សមាធិ) :៧. សម្មាសតិស្មារតីត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ការរលឹកដឹងក្នុងក្របខ័ណ្ឌកាយពីក្បាលដល់ចុងជើងស្ទង់ឲ្យឃើញវេទនា, (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសតិ)។(សមាធិ) :៨. សម្មាសមាធិសមាធិត្រូវ, បាតគ្រឹះវាគឺឧបេក្ខា, ចិត្តមូលលើឧបេក្ខា, ចិត្តធម្មតាចិត្តហី, (ពាក្យផ្ទុយមិច្ឆាសមាធិ) ។ ល។ (សមាធិ) '''២៣៧ បុញ្ញកម្ម៖ អំពើបុណ្យមាន១០យ៉ាងគឺ៖''' :១ ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យទាន :២ សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាសី :៣ ភាវនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការចម្រើនធម៌ដែលគួរចម្រើនឲ្យកើតមានក្នុងចិត្ត :៤ អបចាយន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការគោរពកោតក្រែងឳនលំទោនជឿស្តាប់បុគ្គលគួរគោរព :៥ វេយ្យាវច្ច ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការខ្នះខ្នែងខ្វល់ខ្វាយចាត់កិច្ចការបុណ្យ ឬបម្រើក្នុងការធ្វើបុណ្យ :៦ ធម្មទេសនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការសម្តែង ឬពន្យល់ធម៌ឲ្យគេស្គាល់ ឬបង្រៀនឲ្យគេបានចេះធម៌ផង :៧ ធម្មស្សវន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការស្តាប់ដោយគោរពគឺស្តាប់ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ :៨ បត្តិទាន៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យចំណែកបុណ្យគឺជូន ឬឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានហើយឲ្យទៅអ្នកដទៃ :៩ បត្តានុមោទនា ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរត្រេកអរទទួលយកចំណែកបុណ្យដែលគេឲ្យមកខ្លួន។ :១០ ទិដ្ឋុជុកម្ម ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការធ្វើសេចក្តីយល់ឃើញរបស់ខ្លួនឲ្យត្រូវត្រង់តាមផ្លូវពិត គឺធ្វើប្រាជ្ញាជាសម្មាទិដ្ឋិឲ្យកើតមានក្នុងសន្តានចិត្ត។ '''២៣៨ សប្បុរិសធម៌ ៧យ៉ាង គឺ ៖''' :១. ធម្មញ្ញុតា៖ស្គាល់ហេតុ, ស្គាល់ធម៌ ធម៌ក្នុងលោកមានហេតុមានផល :២. អត្ថញ្ញុតា៖ ស្គាល់ផលរបស់ហេតុ :៣. អត្តញ្ញុតា ៖ ស្គាល់ខ្លួនឯងថាពីក្បាលដល់ចុងជើងមានអញដែរ ឬទេ, ស្គាល់ចិត្តខ្លួនឯងជាការស្គាល់ ដ៏កំរ :៤. មត្តញ្ញុតា ៖ ស្គាល់ប្រមាណ :៥. កាលញ្ញុតា ៖ ស្គាល់កាល ឬ ស្គាល់កាលៈទេសៈ :៦. បរិសញ្ញុតា៖ ស្គាល់ប្រជុំជន គឺស្គាល់ទីកន្លែងប្រជុំជន និងពពួកជន ស្គាល់របៀបរបបទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់មនុស្សក្នុងស្រុក ភូមិ។ ល។ :៧ បុគ្គលញ្ញុតា ៖ ស្គាល់បុគ្គល គឺស្គាល់ និងយល់សេចក្តីផ្សេងគ្នានៃបុគ្គលម្នាក់ៗ '''២៣៩ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចែកមនុស្សជា៥ ពួកគឺ ៖''' :១ ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាតិរច្ឆាន មនុស្សតិរិច្ឆន្នោ :២. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាមនុស្ស មនុស្សៈ មនុស្សោ :៣. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាទេវតា មនុស្សសទេវោ :៤. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាប្រេត មនុស្សសបេតោ :៥. ខ្លួនជាមនុស្សចិត្តជាអសុរកាយ មនុស្សនិរយកោមានន័យថាដែលហៅថាមនុស្សមិនមែនរូបកាយទេ គឺលក្ខណៈរបស់ចិត្ត។ '''២៤០ ឥទ្ធិបាទ៖គុណធម៌ប្រៀបដូចជាជើង ឬដូចជាជំហ៊ាននៃសេចក្តីសម្រេច, នៃសេចក្តីចម្រើនមាន៤យ៉ាង ៖''' :១. ឆន្ទៈ(ចិត្តមុះមុត, បំណងធ្វើអ្វីមួយឲ្យបានសម្រេច) :២. វិរិយៈ(ព្យាយាម) :៣. ចិត្តៈគំនិត(ចេះតែរស់រវើក) :៤ វីមំសា ការពិចារណា, ល្បងមើល, ពិសោធមើល, ប្រលងឥទ្ធិបាទទាំង៤នេះជាធម៌សំខាន់បំផុតរបស់សត្វលោក(ទាំងផ្លូវលោកទាំងផ្លូវធម៌) '''២៤១ សេចក្តីសុខតាមទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធកើតទ្បើងតាមវិធី៤យ៉ាង ៖''' :១ សប្បាយព្រោះមានទ្រព្យសម្បត្តិ :២ សប្បាយព្រោះចាយទ្រព្យសម្បត្តិ :៣ សប្បាយព្រោះមិនជំពាក់បំណុលគេ :៤ សប្បាយអស្ចារ្យបំផុតគឺយើងមិនដែលធ្វើអ្វីខុស សប្បាយព្រោះបានជួយអ្នកដទៃ។ '''២៤២ ព្រះពុទ្ធមានព្រះដីកាថានៅលើលោកមានមនុស្សចំនួន៤ពួក៖''' :១ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីងងិតទៅរកទីងងិត :២ មនុស្សមួយពួកទៀតកំពុងរត់ពីទីភ្លឺទៅរកទីងងិត :៣ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីងងិតទៅរកទីភ្លឺ :៤ មនុស្សមួយពួកកំពុងរត់ពីទីភ្លឺទៅរកទីភ្លឺជាង។ '''២៤៣ បញ្ញាមានបីថ្នាក់ ៖''' :១ សុតមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការស្តាប់, អ្នកបានឮអ្វីមួយ, ការយល់ឃើញព្រោះការស្តាប់, នេះជាបញ្ញារបស់អ្នកដទៃ(បញ្ញាថ្នាក់ ឈ្លាសវៃ) :២ ចិន្តាមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការគិតឃើញ, យល់ការពិត(បញ្ញាថ្នាក់ឈ្លាសវៃ), នេះជាបញ្ញារបស់អ្នក :៣ ភាវនាមយប្បញ្ញា:បា្រជ្ញាដែលកើតអំពីការពាល់ត្រូវ, ការពិសោធន៍, នេះជាបញ្ញាដែលធ្វើឲ្យយើងរួចរំដោះ(បញ្ញាថ្នាក់ពាល់ត្រូវ) '''២៤៤ ព្រហ្មវិហារធម៌ ៖ ធម៌ជាលំនៅនៃចិត្តដ៏ប្រសើរមាន៤យ៉ាងគឺ៖''' :១ មេត្តា ផ្សាយសេចក្តីរាប់អានទៅរកសព្វសត្វ :២ ករុណា ផ្សាយសេចក្តីអាណិតទៅរកសព្វសត្វ :៣ មុទិតា ផ្សាយអំណរទៅរកសព្វសត្វដែលបានសេចក្តីសុខចម្រើនគឺមានអំណរនឹងគេបាន សុខចម្រើន :៤ ឧបេក្ខា ផ្សាយសេចក្តីស្មោះស្មើទៅរកសព្វសត្វ '''២៤៥ ទសបារមី៖ បារមី១០គឺចរិយាដ៏លើសលប់ ឬគុណជាតិដ៏ល្អដែលគួរបំពេញមាន១០យ៉ាងគឺ ៖''' :១ ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យអំណោយ :២ សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាកាយវាចាឲ្យបរិសុទ្ធប្រពៃ :៣ នេក្ខម្ម ៖ ការចេញចាកកាមគឺចេញបួស :៤ បញ្ញា ៖ ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីពិត :៥ វីរិយ ៖ ព្យាយាម :៦ ខន្តី ៖ សេចក្តីអត់ធន :៧ សច្ច ៖ ការកាន់សំដីពិត :៨ អធិដ្ឋាន ៖ ការអធិដ្ឋានឲ្យឃើញជាក់ស្តែងតាមហេតុពិត :៩ មេត្តា ៖ ការផ្សាយសេចក្តីរាប់អានចំពោះសព្វសត្វមិនរើសមុខ :១០ ឧបេក្ខា ៖ ដំណើរតាំងចិត្តជើយព្រងើយដោយស្មោះស្មើ។ បារមីទាំង១០នេះឯងដែលពោធិសត្វរាល់ព្រះអង្គបំពេញឲ្យបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ។ '''២៤៦ ខន្ធ៥គឺ ៖''' :១ រូបក្ខន្ធ៖កងរូប, ប្រជុំរូប, រចនាសម្ព័ន្ធចិត្តទាំងមូលដែលប្រកបដោយដុំកលប្បៈកើតរលត់ៗ :២ វេទនាខន្ធ ៖ វេទនា(ការទទួលអារម្មណ៏, ការសោយ ឬការរងអារម្មណ៏, ការដឹងអារម្មណ៏ជាសុខ ឬជាទុក្ខ, ក្ខន្ធ…)= ពួក ឬកងវេទនា, ហើយវេទនាចែកជា៥យ៉ាងគឺ៖ :1) សុខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាសុខ :2) ទុក្ខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាទុក្ខ :3) ឧបេក្ខាវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាឧបេក្ខា :4) សោមនស្សវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ជាសោមនស្ស(សេចក្តីសប្បាយចិត្ត, សេចក្តីរីករាយ) :5) ទោមនស្សវេទនា ការទទួលអារម្មណ៏ទោមនស្ស(សេចក្តីតូចចិត្ត, សេចក្តីអាក់អន់ចិត្ត) :៣ សញ្ញាក្ខន្ធ៖ សញ្ញា(សេចក្តីសម្គាល់, ការចំណាំ, ការចងចាំបាន, ក្ខន្ធទទួលស្គាល់)=ពួក ឬកងសញ្ញាដែលរាប់ថាជាខន្ធមួយក្នុង ខន្ធទាំង៥ :៤ សង្ខារក្ខន្ធ ៖ សង្ខារ(ការតាក់តែង, គ្រឿងប្រកប ឬតាក់តែង)=គំនរ ឬកងនៃគំនិត :៥ វិញ្ញាណក្ខន្ធ ៖ ធម្មជាតិដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៏, ក្ខន្ធទទួលដឹង '''២៤៧ ទសពិធរាជធម៌៖រាជធម៌១០យ៉ាងគឺធម៌១០ប្រការសម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្តព្រមទាំងណែនាំ ពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូច និងពួករាស្ត្រប្រជាឲ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ៖''' :១. ទាន ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការឲ្យធ្វើអំណោយ :២. សីល ៖ បុណ្យកើតទ្បើងព្រោះការរក្សាសីល៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល១០មួយដងមួយកាល :៣. បរិច្ចាគ ៖ ការអំណោយព្រះរាជទ្រព្យទំនុកបម្រុងប្រទេសជាតិ :៤. អាជ្ជវ ៖ មានសេចក្តីស្មោះត្រង់ :៥. មទ្ធវ ៖ មានសេចក្តីទន់ភ្លន់ស្លូតសុភាពរាបសា :៦. តប ៖ ការកាន់ឧបោសថសីលតាមកាលកំណត់ :៧. អក្កោធន ៖ មិនធ្វើឲ្យអ្នកដទៃក្ដៅក្រហាយ :៨. អវិហឹសា ៖ មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ :៩. ខន្តី ៖ មានសេចក្តីអត់ធន់ :១០. អវិរោធន ៖ មិនបំពានលើធម៌លើច្បាប់។ '''២៤៨ ដើម្បីឲ្យការស្តាប់បានជាប្រយោជន៍លុះណា ៖''' :១. ស្តាប់ដោយមិនជាប់អគតិធម៌ទាំងបួន :២. ស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ យល់រួចហើយធ្វើការសន្និដ្ឋានបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវជៀសវាងការវាយតំលៃខុស :៣. ស្តាប់ហើយធ្វើការពិចារណារកហេតុផល ថារឿងនេះសមហេតុផលអាចទទួលយកបានដែរ ឬទេ '''២៤៩ មនុស្សបីពួកដែលគួរកត់សម្គាល់ ៖''' :១. ជាមនុស្សដែលធ្វើប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ :២. ជាមនុស្សដែលបំផ្លាញប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ(ជាមនុស្សដែលបំផ្លាញប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ) '''២៥០ ពាក្យថាវប្បធម៌(សាបព្រោះធម៌)វាក្តោបចំណុចសំខាន់បីយ៉ាង ៖''' :១. បោសសំអាត(ផ្នត់គំនិត ប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់ណាដែលមិនត្រឹមត្រូវយើងត្រូវបោសសំអាតវា) :២. ដាក់ដាំ(យើងសិក្សាស្វែងយល់ថាពូជអ្វីគួរដាំចុះក្នុងសង្គមជាតិយើង មិនមែនពូជអ្វីក៏ដាំចុះនោះទេ) :៣. ការពារ(ផ្នត់គំនិត ប្រពៃណីយ ទំនៀមទំលាប់ណាដែលត្រឹមត្រូវយើងត្រូវអភិរក្សវា) '''២៥១ នៅពេល គ.ស.ប ទទួលបានសិទ្ធិ និងអំណាច ក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ពេលនោះ គ.ស.ប នឹង រៀបចំប្រទេសតាមលំដាប់ដោយដូចខាងក្រោម ៖''' :១. ការសរសេរច្បាប់ដែល ស្របតាម សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ មានប្រយោជន៍ និង អាចអនុវត្តន៍ទៅបាន :២. ត្រូវមានយន្តការរុញច្រានឲ្យមនុស្សទាំងអស់រស់នៅក្នុងសង្គមស្ថិតក្រោមច្បាប់ '''២៥២ មនុស្សម្នាក់អាចក្លាយពីកូនអ្នកស្រែទៅដល់អ្នកដឹកនាំកំពូលត្រូវមាន ៖''' :១ បេះដូងសុចរិត មិនមែនជាមនុស្សលោភលន់សម្រាប់ខ្លួនឯង ហើយតែងតែពិចារណា និងវិភាគរក សច្ចធម៌ជាប្រចាំ :២ ជាមនុស្សមានទស្សនវិស័យយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអ្វីមួយ '''២៥៣ ការនិយាយដែលខាបទឹកចិត្តអ្នកចូលរួមយ៉ាងច្រើនគឺ ៖''' :១. និយាយគូសបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលខ្លួនយល់ច្បាស់ៗហើយប្រកបដោយទស្សន និងដល់ព្រមដោយសម្បយុត្ត :២. និយាយចេញពីដួងចិត្តស្មោះត្រង់ និង សុចរិតប្រាសចាកភាពអាត្មានិយម។ '''២៥៤ ការស្តាប់ដែលត្រឹមត្រូវ និងបានជាប្រយោជន៍មានពីរចំណុច ៖''' :១ ដឹងថាគេកំពុងនិយាយអ្វី, ដឹងពីសមត្ថភាព និង ទស្សនវិស័យរបស់អ្នកនិយាយ, ពាក្យសំដី និងអត្ថន័យរួម។ :២ ដឹងពីដួងចិត្តនៃអ្នកនិយាយយ៉ាងច្បាស់ថាដួងចិត្តនេះ ល្អ ឬអាក្រក់, សុចរិត ឬទុច្ចរិត ស្ដាប់ដោយមិនជាប់អគតិ '''២៥៥ រឿងដែលខ្ញុំជាប់ជំពាក់ហើយជាការងារចាំបាច់របស់ខ្ញុំសម្រាប់ខ្មែរគឺ ៖''' :១. បង្ហាញខ្មែរដែលកំពុងតែរស់នៅក្នុងបញ្ហា តែពួកគាត់មិនស្គាល់ពីបញ្ហា។ :២. ប្រាប់ពីផ្លូវដល់អ្នកដែលចង់ចេញពីការលំបាកទាំងនេះ បើពួកគាត់មិនចង់ចេញគឺជារឿងរបស់ពួកគាត់មិនមែនជារឿងរបស់ខ្ញុំទៀត នោះទេ ព្រោះខ្ញុំបានធ្វើការងាររបស់ខ្ញុំរួចរាល់ហើយ។ '''២៥៦ ចំណុចគន្លឹះដែលក្រុមយើងដើរគ្រប់ទីកន្លែងពន្យល់ប្រជាពលរដ្ឋគឺចង់ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់ពី៖''' :១. ផលវិបាកដែលកើតពីអំណាចប្រមូលផ្តុំ :២. ផលប្រយោជន៍ដែលកើតពីការបំបែកអំណាចរដ្ឋ, ឬបំបែកការទទួលខុសត្រូវយើងធ្វើដូចនេះព្រោះអាណិតខ្មែរទាំងអស់ដែលបាន និងកំពុងរងទុក្ខវេទនាគ្រប់បែបយ៉ាង ដោយចិត្តមេត្តា ចិត្តករុណា ប្រកបដោយភាពសុចរិតស្អាតស្អំ។ '''២៥៧ គណបក្សនយោបាយមួយអាចដឹកនាំប្រទេសរីកចំរើន និងអភិវឌ្ឍន៍ទៅបានលុះណា ៖''' :១. មានគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិគ្រប់បែបយ៉ាង។ :២. ធនធានមនុស្សក្នុងការអនុវត្តន៍គោលនយោបាយដែលក្រុមខ្លួនបានកំនត់, យល់ដឹងពីមនោគមវិជ្ជារួចស្មោះស្ម័គ្រមនោគមវិជ្ជាដែលខ្លួនបានយល់ និងស្រលាញ់។ kb1qlq0n8a40xy2fewp0858jhhjlzhp 9930 9929 2026-09-14T16:47:54Z ~2026-49773-74 3166 ខ្មែរ ខ្មៅ 9930 wikitext text/x-wiki សមរភូមិត្រូវការកម្លាំងជិះមិនទាន់សម្រាប់ការ និងជាតិដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមជួយនិងអ្វីដែលបានស្រស់ប្លែកពីមុននឹងជាតិដែលខ្លួនឯងបានប្រព្រឹត្តទៅក៏ដោយនៅអ្វីដែលខ្លួនឯងមិនបានព្យាយាមលោកគឺមិនបានរស់នៅក្នុងកញ្ញាប័ណ្ណនៅក្នុងប្រទេសមួយនោះទេ kaka bye cana បក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ គណៈបក្សកម្លាំងជាតិគឺ គឺជ្រើសរើសគណបក្សណាដោយ មជ្ឈឹមបក្សហើយគណបក្សនោះតែងតែរើមបុរាស់ហើយជ្រើសរើសមេដឹកនាំម្នាក់ដើម្បីសង្គ្រោះជាតិមកជួយជាតិថ្មីនៅក្នុងមានជីអំណាចមួយដែលបានរើមការ៉ាចេញពីសេចក្តីអំណោយពី តំណាងរាស្ត្រខ្មែរឬមួយក៏ព្រះរាជាជនខ្មែរគេហៅថាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែលតំណាងឲ្យសង្គ្រោះជាតិបានកើតមុននៃគណបក្សនេះហើយទើបមុនពេលនៅក្នុងឆ្នាំ 1978 គេបង្កើតបក្សនេះម៉ោងដើម្បីឲ្យប្រជាជនទាំងអស់ដើម្បីរើសបម្រើចេញពីព្រះនាមនៃការកូណារបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសដទៃដែលគឺជាខ្មែរខ្មែរដែលចេញមកពីអាណិតករុណានេះគឺខ្មែរតំណាងឲ្យអ្វីៗនៃអំណាចទាំងនោះហើយធ្វើឲ្យអ្នកទាំងនោះមិនទាន់មាននៅក្នុងពេលនោះឡើយ។អ្នកទាំងនោះបានបាត់បង់នៅអ្វីបានកើតមុនពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 មុនមកម៉្លេះ ប្រមាណជាងការនៅក្នុង១៩៤៥នៅក្នុងប្រទេសដទៃគឺជនជាតិទាំងនោះបានអន់ថយចុះគឺមិនមានជាតិសាសន៍សម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយហើយខ្មែរក៏មិនបានប្រព្រឹត្តទៅដោយការធ្វើសង្គ្រាមនៃការអនថយចុះរបស់ពួកនោះដែរ 80 ឆ្នាំទៅ 60 ឆ្នាំមកនេះប្រទេសទាំងនោះបានរើសបុរាស់ហើយបានបង្កើតកូនទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតកូនទាំងនោះគឺបានសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 នៅក្នុងឆ្នាំនេះគឺប្រទេសចិនមានប្រជាជនជាង 1,000 លាននាក់រីអាយឥណ្ឌាវិញមានស្មើនឹង 1500 លាននាក់។ចាត់ទុកពីពេលនោះមកគឺប្រទេសទាំងនោះបានអន់ថយចុះនៃមនុស្សរស់នៅក្នុង 32 នាក់ទៅ 300 លាននាក់ដល់ទីបំផុតហើយដល់ទីបញ្ចប់ប្រជាជនទាំងនោះក៏រើបង្កើតប្រទេសខ្លួនឯងទៅតាមបណ្ដាប្រទេសដទៃ។ ខ្មែរទាំងនោះហ្នឹងទាំងនោះកើនឡើងប្រជាជនខ្លួនឯងទៅឡើង 700 លាននាក់ប៉ុន្តែអ្វីទាំងនោះគឺមិនបានរកបងដែរដោយសេចក្តីអំណាចរបស់ពួកទាំងនោះបានមកឈ្លានពាននៃអំណាចដែលការរស់នៅទីនោះដល់សេចក្តីសុខនោះទេ។ទាំងនោះគេហៅថាវេនិការួមដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 រីឯថៃដែលចិនហៅថាសៀមហើយនិងយួនករុណានោះពេលនោះគឺប្រជាជនខ្មែរជាង 300 លាននាក់ដែលរស់នៅជាសក្ខគន៍តែមួយដែលហៅថាភាសារបស់ជប៉ុនដែរហៅថាយ៉ាងឃើញជប៉ុនចាត់ទុកថាទាំងនោះគឺបានរហូមជាមួយនឹងប្រទេសចិនគឺវេនរួមខ្មែរតែមួយដើម្បីបង្រៀនចំណាយខ្លួនឯងទៅកាន់លោកខាងកើតនិងលោកខាងលិចដើម្បីបង្កើតយកសីលធម៌ទាំងអ្នកដែលបានត្រីឈ្លានពានដោយលោកខាងកើតនិងលោកខាងលិចពេលនោះឯង គណបក្សកម្លាំងជាតិតំណាងឲ្យជ្រើសរើសជនជាតិណាដែលស្រឡាញ់មេដឹកនាំដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងដែរពេលវេលានោះគឺត្រដប់ទៅដល់ពេលវេលានៃការកើតបក្សមុនពេលដែលកម្លាំងជាតិមិនទាន់មានហើយត្រូវការមនុស្សទាំងនោះមកបោះឆ្នោតជូនគណបក្សកម្លាំងជាតិដើម្បីរើបុរាទៅរកបក្សទាំងនោះដើម្បីឲ្យថាមើលឃើញថាមេដឹកនាំរបស់ប្រទេសកម្ពុជាគឺប្រកបទៅដោយក្រុលធម៌និងសច្ចធម៌ ទៅចាក់ធម៌ហ្នឹងអូនអាចយ៉ាងក្លាហានចំពោះអ្វីដែលបានលះបង់ដើម្បីការរស់នៅទើបបក្សទាំងនោះបានពេលអាកាសហើយយកឈ្មោះទាំងនោះយកទៅវានឹងការដើម្បីធ្វើជាកម្លាំងកូននៃបញ្ចាំនៃការបាត់បង់សីលធម៌ទាំងនោះ។ការរីកសីលធម៌ទាំងនោះត្រូវបានបង្កើតអ្វីៗមកជាដំបូងនៃអ្វីៗដែលបានលះបង់មកពីសាសន៍ដទៃទើបបាក់ទាំងលោកបានសេចក្តីក្លាហានកើតទាំង ការទាំងរាជិកាជ្រើសរើសអង្គលដែលមិនទាន់ដឹងជាការរាជការនៃការអង់អាចចូលដឹងពីសេចកច្បាប់នៃប្រទេស កម្ពុជាតំណាងឲ្យគណបក្សមួយគឺជាតំណាងឲ្យខ្លួនឯងនៅអ្វីដែលខ្លួនឯងមិនបានប្រព្រឹត្តទៅដោយពពួកទាំងនោះមិនបានបោះសំអាតនៅក្នុងប្រទេស សិរីសកនិងគុណធម៌និងទុក្ខគ្រឿងរាវដែរសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ហួសហើយទុករឿងរ៉ាវទាំងអស់នោះនៅរៀលនៅពេលនៃកាយទាំងដែលខ្លួនឯងមិនមានជាតិនិងច្បាស់នៅក្នុងជាតិពេលនោះ។ការទទួលរាជធម្មនុញ្ញដោយប្រទេសបារាំងពេលនោះប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានកាត់យកកំណោយអំណាចនៃប្រទេសនេះគឺជាវ័យកណ្ដាលដើម្បីធ្វើជាវេននគរនៃពលធម៌នៃបុណ្យរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ការដាក់អនុដ្ឋាននៃក្រណាត់បក្សថ្មីត្រូវតែបោសសំអាតអ្វីដែលត្រូវបានរៀននាទីកាយពីសាសន៍ដទៃឬមួយក៏បក្សទាំងនោះត្រូវតែទៅសង្គ្រោះនៅពេលវេលាដែរកំពុងជាប់នៃការជាប់នៃការតុនោះឯង jh7mir9dlaxvzg12ypllsqv4wk9il0h 0 2740 9931 9851 2026-09-14T18:48:35Z ~2026-49773-74 3166 ខ្មែរ ខសហីហៃ 9931 wikitext text/x-wiki [[វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម]]='''វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម'''= =='''តើវិទ្យាសាស្ត្រជាអ្វី?'''== មុននឹងឈានទៅកំណត់និយមន័យថា តើវិទ្យាសាស្រ្តជាអ្វីនោះ យើងគួរគប្បីយល់ពាក្យថា តើពុទ្ធិជាអ្វី? តើវាមានប្រភពមកពីណាខ្លះ?ជាមុនសិន។ មរតកជីវសាស្រ្តមនុស្សបានបង្ករលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ការទទួលយកនូវការបណ្តុះបណ្តាលពុទ្ធិ។ ពុទ្ធិ គឺជាបទពិសោធន៍របស់មនុស្សដែលទទួលបានតាមរយៈនៃការធ្វើសង្គមនីយកម្ម។​ ពុទ្ធិនេះត្រូវបានគេចែកចេញជាបីប្រភេទសំខាន់ៗ គឺពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណ(intuition) ពុទ្ធិធម្មតា (Common Sense) និងពុទ្ធិវិទ្យាសាស្រ្ត (Rational Experience) ។ '''១- ពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណ=''' ពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណ គឺជាសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការយល់ដឹងអំពីអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការពិចារណា។ វាជាទម្រង់នៃទស្សនវិជ្ជាដែលកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយមិនឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណាទេ តែលទ្ធផលនៃការវិន្នច្ឆ័យពីអ្វីមួយប្រកបដោយហេតុផល និងដំណោះស្រាយបញ្ហា។ ពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណនេះ អាចកើតមានចំពោះតែបុគ្គលមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។ '''២- ពុទ្ធិធម្មតា=''' ពុទ្ធិធម្មតា គឺជាពុទ្ធិទូទៅ ឬ ជាពុទ្ធិដែលមនុស្សទទួលបានតាម រយៈអង្គវិញ្ញាណ។ វាគឺជាពុទ្ធិដែលមានគ្រប់បុគ្គលទាំងអស់ ឲ្យតែបុគ្គលនោះបានរស់នៅ និងមានអន្តរកម្មជាមួយសង្គមក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។​ ពុទ្ធិធម្មតា មានដូចជា ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី ជំនឿ សាសនា…។ល។ '''៣- ពុទ្ធិវិទ្យាសាស្រ្ត=''' ពុទ្ធិវិទ្យាសាស្រ្ត គឺជាពុទ្ធិដែលផ្អែកលើការរកឃើញនូវមូលហេតុ ការកំណត់នូវមូលហេតុដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា ហើយបង្កីតបាននូវតថភាព និងទ្រឹស្តីដែលមានលក្ខណៈជាសាកល។ វាគឺជាប្រព័ន្ធ និងជាទម្រង់នៃបញ្ញាញាណរបស់មនុស្ស ដែលត្រូវបានគេបង្កើតឡើងតាម រយៈនៃការសិក្សា ការពិសោធន៍ទៅលើបាតុភូតធម្មជាតិ និងបាតុភូតសង្គមហើយអាចពិព៌ណនា​ ពន្យល់ ព្យាករណ៍ និងគ្រប់គ្រងវាបានសម្រាប់បម្រើឲ្យផលប្រយោជន៍មនុស្សជាតិ។ សរុបសេចក្តីទៅវិទ្យាសាស្ត្រ ជាអង្គនៃពុទ្ធិដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ។ វាគឺជាពុទ្ធិដែលមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់ និងមានលក្ខណៈជាសាកល ដែលអាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីពិព៌ណនា​ពន្យល់ និង ព្យាករណ៍ពីតថភាពនៃបាតុភូតធម្មជាតិ និង​សង្គមបានយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាលក្ខណៈជាទូទៅនៃវិទ្យាសាស្ត្រ ៖ Ø រាល់គ្រប់វិទ្យាសាស្ត្រទាំងអស់ សុទ្ធតែមានកម្មវត្ថុសិក្សារបស់វាច្បាស់លាស់។ បាតុភូតធម្មជាតិ និងបាតុភូតសង្គមមិនអាចឲ្យគេសិក្សារួមជាមួយគ្នាបានទេ។ ដូច្នេះវិទ្យាសាស្ត្រនីមួយៗត្រូវតែជ្រើសរើសនូវទិដ្ឋភាពដាច់ដោយឡែកណាមួយនៃធម្មជាតិ ឬ សង្គមដើម្បីធ្វើជាកម្មវត្ថុសិក្សារបស់ខ្លួនឲ្យបានជាក់លាក់។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រ គឺមានវិធីសាស្ត្រក្នុងការស៊ើបអង្កេតចំពោះបាតុ​ភូតធម្មជាតិ ឬ បាតុភូតសង្គម។ មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទស្សនៈថា កម្មវត្ថុសិក្សាអាចមានច្រើនជាងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សា។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រមានការចាប់អារម្មណ៍ជាសំខាន់ទៅលើការស្វែងរកឲ្យឃើញនូវភស្តុតាងដែលជាមូលហេតុចម្បងសម្រាប់ការកំណត់ការពិត។ វិទ្យាសាស្ត្រ គឺមានភាពច្បាស់លាស់ជាងឧត្តមគតិ។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រ គឺការពិត និងមានលក្ខណៈជាសាកល។ វាអាចកំណត់បាននូវរាល់គ្រប់ស្ថានភាពដោយពុំគិតដល់ពេលវេលា និងបរិយាកាសឡើយ។ ការពិត គឺជាលទ្ធភាព និងជាឆន្ទៈក្នុងការសិក្សាពីព្រឹត្តិការណ៍ដើម្បីស្វែងយល់ពីអ្វីមួយ។ Ø គោលបំណងដ៏ចម្បងរបស់វិទ្យាសាស្ត្រ គឺការរកឲ្យឃើញនូវចម្លើយនៃកម្មវត្ថុ និងព្រឹត្តិការណ៍ពិតប្រាកដ។ គោលបំណងដ៏ខ្ពស់របស់វិទ្យាសាស្ត្រ គឺការពិត។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រ ធ្វើការពិព៌ណនា​ពន្យល់ និងព្យាករណ៍ចំពោះបាតុភូតផ្សេងៗដែលអាចកើតមានឡើងដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃការប្រមូលនូវភស្តុតាង និងមូលហេតុដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា និងសមាហរណកម្មគ្នាសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានឲ្យបានពិតប្រាកដ។ មូលហេតុអាចជាគោលការណ៍ធ្វើឲ្យមានលទ្ធភាពក្នុងការប៉ាន់ប្រមានទៅលើព្រឹតិការណ៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ =='''I- ប្រភេទនៃវិទ្យាសាស្រ្ត'''== វិទ្យាសាស្រ្ត ត្រូវបានគេចែកចេញជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ គឺវិទ្យាសាស្រ្តធម្មជាតិ (Natural Sciences) និងវិទ្យាសាស្រ្តសង្គម (Social Sciences)។ '''១-វិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ'''= វិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាពីលក្ខណៈរូប វ័ន្តនៃធម្មជាតិ ដូចជាសិក្សាពីឥទ្ធិនៃធម្មជាតិ និងប្រែប្រួលរបស់វា។ ម្យ៉ាងទៀតគេអាចនិយាយឲ្យងាយយល់ថា វិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាពីបាតុភូតធម្មជាតិ។ មុខវិជ្ជាមួយចំនួននៃវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិរួមមានគណិតវិទ្យា រូបវិទ្យា គីមីវិទ្យា តារាវិទ្យា ជីវវិទ្យា …៘ '''២-វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម'''= វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃសង្គមមនុស្ស ឬ សិក្សាអំពីបាតុភូតសង្គម។ ដូចបានរៀបរាប់យ៉ាងលំអិតរួចមកហើយនៅជំពូកទី២ថា វិទ្យាសាស្ត្រសង្គមរួមមាន សង្គមវិទ្យា នរវិទ្យា សង្គមកិច្ចវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ…៘ =='''II. អត្ថន័យ និង​និយមន័យសង្គមវិទ្យា'''== '''១- អត្ថន័យនៃពាក្យសង្គមវិទ្យា'''= ពាក្យ “សង្គមវិទ្យា (Sociology)” ក្លាយមកពីភាសាពីររួមបញ្ចូលគ្នា គឺភាសាឡាតាំង “Socious” ដែលមានន័យថា “សង្គម (Society)” និងភាសាក្រិច “Logos” ដែលមានន័យថា “វិទ្យាសាស្ត្រ (Science)” ឬ “ការសិក្សា (Study)” ។ ប្រសិនគេបង្រួមពាក្យទាំងពីរនេះបញ្ចូលគ្នាទៅ គេនឹងបានអត្ថន័យរួមមួយដែលមានន័យថា សង្គមវិទ្យាជាគឺជា “វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីសង្គម (Sociology is the Science Study of Society)” (Edward Sagain, 1998)។ '''២-និយមន័យសង្គមវិទ្យា'''= ​ ដូចបានឲ្យអត្ថន័យខាងលើរួចមកហើយថា សង្គមវិទ្យាគឺជា “វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអពីសង្គម”។ ប៉ុន្តែ អត្ថន័យនេះ ហាក់មានភាពទូលំទូលាយពេក ព្រោះវាអាចធ្វើឲ្យមានការភាន់ច្រឡំជាមួយអត្ថន័យនៃមុខវិជ្ជាមួយចំនួនទៀតដែលស្ថិតនៅក្នុងវិទ្យាសង្គមជាមួយគ្នា។​ម្យ៉ាងវិញទៀត វាអាចមានការលំបាកក្នុងការកំណត់ព្រំដែននៃការសិក្សារបស់វាឲ្យបានច្បាស់លាស់។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបមានសង្គមវិទូជាច្រើន បានខិតខំបញ្ចោញទស្សនៈរបស់ខ្លួនដើម្បីចង្អុលបង្ហាញ ពីនិយមន័យនៃមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាដោយផ្អែកលើកម្មវត្ថុ និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សាឲ្យបានពិតប្រា​កដ។ ខាងក្រោមគឺជានិយមន័យខ្លះៗត្រូវ បានធ្វើការកត់សំគាល់ដែលមានដូចខាងក្រោម៖ ១- លោក អូរហ្គូសកុំ (Auguste​Comte, 1798-1857)៖ សង្គមវិទ្យាគឺជាការសិក្សាពីក្រិតក្រម្យ ឬ ពីបាតុភូតសង្គមដោយគោរពតាមគោលការណ៍ឬវិធីវិទ្យាសាស្ត្រ (Positivism)។ ២- លោក ម៉ាក្សវេប៊័រ (Max Weber,1864-1920)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលព្យាយាមបកស្រាយពន្យល់ពីសកម្មភាពរបស់សង្គម (Social Action)។ ៣-លោក ខាស្សប៊័រ (J.F. Cusber, 1925)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាអង្គនៃពុទ្ធិវិទ្យាសាស្ត្រស្តីអំពីអន្តរកម្មសង្គមមនុស្ស។ ៤- លោក ហ្វាឆាល (H.P.Faichild,1930)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានសង្គមមកលើខ្នាតគំរូនៃការប្រព្រឹត្តិរបស់ពួកគេ។ ៥- លោក ម៉ូរីសជីន្សប៊ឺត (Morris Ginsberg, 1932)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងលទ្ធផលទាំងឡាយដែលកើតចេញពីអន្តរកម្មទាំងនោះ។ ៦- លោក ប៉ាក និងលោក ប៊ើហ្គិស (R.E.Park & F.W. Burgess, 1955)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីការប្រមូលផ្តុំ ខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថរបស់សង្គមមនុស្ស។ ៧- លោក ម៉ាក្សអាយវ័រ និងលោក ផេជ (Mac Iver &​Page,1945)៖សង្គមវិទ្យា គឺជាការសិក្សាពីប្រព័ន្ធនៃអន្តរកម្មរបស់សង្គម មនុស្ស។ ៨- លោក ជីដិង្ស (Gidings, 1904)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាប្រព័ន្ធនៃការសិក្សាពីប្រភពដើម ការរីកលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍនៃខ្នាតគំរូរបស់ស្ថាប័នដូចជា គំរូនៃការសហប្រតិបតិ្តការគ្នាទាំងកាយចិត្ត គំនិត និងលក្ខខណ្ឌនៃសីលធម៌របស់សង្គមមនុស្ស។ ៩- លោក ហារីចនសុន (Hary M. Johnson, 1960) ៖សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលជាប់ទាក់ទិនទៅនឹងការសិក្សាពីក្រុមសង្គម ដូចជាសិក្សាពីរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វា ឬ គំរូនៃការរៀបចំគ្រប់គ្រង ដំណើរការក្នុងការថែរក្សា ឬ ការប្រែប្រួលទម្រង់នៃអន្តរកម្មរវាងសមាជិកក្រុមទាំងអស់នោះ។ ១០- លោក ពើរី (Perry, 1983) ៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាប្រព័ន្ធ និងជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់សង្គមមនុស្ស និងសិក្សាពីប្រព័ន្ធអន្តរកម្មដែលជាបច្ច័យបង្កើតឲ្យមានខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថសង្គមទាំងអស់នោះ។ ១១- លោក ហេស្ស (Hess, 1982)៖ សង្គមវិទ្យា មិនគ្រាន់តែសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់សង្គមមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាទៅលើបទដ្ឋាន និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់សង្គម ដោយពិនិត្យមើលទៅលើឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានសង្គមដែលយើងរស់នៅផងដែរ។ ទោះបីនិយមន័យខាងលើ មានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាខ្លះៗក៏ដោយ ក៏គេសង្កេតឃើញមានចំណុចរួមគ្នាមួយចំនួន ដែលយើងអាចធ្វើទូទៅកម្មបានថា សង្គមវិទ្យា គឺជាប្រព័ន្ធ និងជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងអន្តរកម្មសង្គម ដែលបង្កើតឲ្យមានខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថរបស់មនុស្ស។ សង្គមវិទ្យា ក៏សិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានសង្គម មជ្ឈដ្ឋានធម្មជាតិ (ភូមិសាស្រ្ត និងអាកាសធាតុ) មកលើដំណើរការរបស់សង្គម និងបទពិសោធន៍របស់បុគ្គលផងដែរ។ =='''III. ប្រវត្តិសង្ខបនៃការចាប់កំណើតរបស់សង្គមវិទ្យា'''== មុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា បានចាប់បដិសន្ធិឡើងអាស្រ័យដោយស្ថានភាពផេ្សងៗពីគ្នារបស់សង្គមនីមួយៗ នៅលើពិភពលោក។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ វាក៏ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាវរកឃើញថា សង្គមវិទ្យាបានចាប់កំណើតមុនគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។​ខាងក្រោមនេះ យើងនឹងលើកយកពីការកើតឡើងនៃសង្គមវិទ្យានៅអឺរ៉ុប នៅអាមេរិក និងនៅកម្ពុជា មកធ្វើការបកស្រាយម្តងមួយៗដូចតទៅ៖ '''១- សង្គមវិទ្យានៅអឺរ៉ុប'''= តាមការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថា សង្គមវិទ្យាបានកើតឡើងមុនគេបង្អស់នៅអឺរ៉ុបក្នុងអំឡុងពេលរវាងចុងសតវត្សទី១៨ និងដើមសតវត្សទី១៩ (ឆ្នាំ១៨៣៨)។ លោក អូរហ្គូសកុំ (Auguste Comte) អតីតទស្សនវិទូសញ្ជាតិបារាំង ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាបិតាសង្គមវិទ្យា ពីព្រោះតែគេរកបានឃើញថា គាត់បានបង្កើតពាក្យសង្គមវិទ្យា និងប្រើប្រាស់វាមុនគេ នៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា “The Course of Positive Philosophy” បោះពុម្ពផ្សាយនៅឆ្នាំ១៨៤២។ តើមានមូលហេតុសំខាន់ៗអ្វីខ្លះដែលនាំឲ្យលោកអូរហ្គូសកុំ (Auguste Comte) បង្កើតសង្គមវិទ្យានេះឡើង? មានឥទ្ធិពលចម្បងៗ ពីរដែលបានជំរុញឲ្យសង្គមវិទ្យាកើតឡើងមុនគេនៅអឺរ៉ុប គឺបដិវត្តន៍ឧស្សា​ហកម្ម (Industrial Revolution) និងបដិវត្តន៍ នយោបាយ។ បដិវត្តន៍ឧស្សា​ហកម្ម (Industrial Revolution) បានកើតឡើងនៅទីក្រុងឡុងនៃប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងរវាងឆ្នាំ១៧៥០-១៩០០ និងបដិវត្តន៍នយោបាយបានកើតឡើងនៅប្រទេសបារាំង (French Revolution) ក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩។ ឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍ទាំងពីរខាងលើនេះ បានធ្វើឲ្យសង្គមនៅអ៊ឺរ៉ុបនាសម័យនោះមានការផ្លាស់ប្តូរជំនឿសាសនា ពុទ្ធិ ផ្នត់គំនិត មនោគមន៍វិជ្ជានៃការដឹកនាំ សេដ្ឋកិច្ច និងរបៀបរបបនៃការរស់នៅ។ ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋបានកាត់បន្ថយពីការជឿលើអាទិទេព ឬ ព្រហ្មលិតទៅរកការពិត និងវិទ្យាសាស្ត្រ​ពីការផលិតសម្ភារៈប្រើប្រាស់ដោយដៃ (សិប្បកម្ម) ទៅរកការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្វ័យប្រវត្តិ ពីការធ្វើដំណើរ និងដឹកជញ្ជូនដោយកម្លាំងមនុស្ស និងសត្វទៅជាគ្រៀងចក្រ ពីការបាញ់ព្រួញ កាំបិតទៅជាសាស្រ្តាវុធទំនើបៗ។ល។ លើសពីនេះទៅទៀត មានចលនា បម្លាស់ទីពីជនបទទៅរស់នៅក្នុងទីក្រុង ប្រែក្លាយឋានៈរបស់ខ្លួនពី​កសិករទៅ​ជាកម្មករ ពីការប្រកបរបរកសិកម្មទៅជាឧស្សាហកម្ម …។ល។​ ការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សទាំងអស់នេះ បានបង្កឲ្យសង្គមមានការប្រឈមមុខជាមួយនឹងបញ្ហាជាច្រើនដែលត្រូវដោះស្រាយ ជាពិសេសគឺសង្រ្គាមឈ្លានពានដណ្តើមទឹកដី និងអំណាចពីគ្នាទៅវិញទៅមក ស្របគ្នាជាមួយនឹង សង្រ្គាមរវាងវណ្ណៈអធន និងវណ្ណៈមូលធននិយម។ លទ្ធផលនៃសង្រ្គាម បានបណ្តាលឲ្យសង្គមនៅអឺរ៉ុបនាសម័យនោះធ្លាក់ចុះដុនដាបយ៉ាងខ្លាំងលើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសវិស័យសេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ សណ្តាប់ធ្នាប់ និងសន្តិសុខសង្គមទាំងមូល។ ដោយសារហេតុផលទាំងនេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមស្រទាប់ទស្សនវិទូ ដែលមានឧត្តមគតិសេ្នហាមនុស្សជាតិ និងសន្តិភាពនាសម័យនោះ បានខិតខំរិះរកមធ្យោបាយដើម្បីដោះស្រាយ​ និងកសាងសង្គមជាតិឡើងវិញ។ ព្រមជាមួយគ្នានោះ លោកអូហ្គូសកុំក៏បានបង្កើតមុខវិជ្ជាសង្គម​វិទ្យានេះឡើង គឺដើម្បីសិក្សាពីជីវិតសង្គម ដោយគោរពទៅតាមគោលការណ៍វិទ្យាសាស្រ្តដែលគាត់ឲ្យឈ្មោះថា “វិជ្ជមាននិយម (Positivism)” (Hess:1982)។ ឥទ្ធិពលនៃព្រឹត្តិការណ៍បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម និងបដិវត្តន៍នយោបាយ បានធ្វើឲ្យសង្គមនៅអឺរ៉ុបនាសម័យនោះធ្លាក់ដុនដាបលើគ្រប់វិស័យ ទើបធ្វើឲ្យមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យានេះបានកើតឡើងនៅទីនោះមុនគេ៕ ការចាប់កំណើតរបស់សង្គមវិទ្យា នៅក្នុង ខណៈពេលដែលសង្គមនៅអ៊ឺរ៉ុបមានការប្រែប្រួលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយបង្កឲ្យប្រជាកសិករបាត់បង់ដីធ្លី ផ្ទះសម្បែង និងមុខរបរ ក៏បង្ខំចិត្តធ្វើចំណាកស្រុកដើម្បីទៅរកការងារជាកម្មកររោងចក្រ និងជម្រកនៅតំបន់ទីក្រុង ហើយបានប្រឈមមុខជាមួយបញ្ហាសង្គមជាច្រើន ខណៈនោះ សង្គមវិទ្យា ក៏ត្រូវបានកើតឡើង​ ដើម្បីសិក្សា​ពីបញ្ហាសង្គមតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងគោលដៅស្វែងយល់ពីមូលហេតុចម្បងៗរបស់សង្គមឲ្យបានពិតប្រាកដ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការកសាងបាននូវគោលនបាយសម្រាប់ដំណោះស្រាយ និងកសាងសង្គមឡើងវិញ ឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ប្រភពនៃរូបថតៈ John Macionis,(1987, 4th Ed), Sociology Printice Hall, Inc។ '''២- សង្គមវិទ្យា​នៅសហរដ្ឋ​អាមេរិក'''= សង្គមវិទ្យានៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏មានឬសគល់ចេញពីគំរូនៃសង្គមវិទ្យា​នៅអឺរ៉ុបផងដែរ។ ប៉ុន្តែ សង្គមវិទ្យានៅសហរដ្ឋ​អាមេរិក​មានចរិកលក្ខណៈ​មួយចំនួនខុសពី​​សង្គម​​វិទ្យានៅអឺរ៉ុបត្រង់ថា សង្គមវិទ្យា​នៅអឺរ៉ុបបានយកចិត្តទុកដាក់ច្រើនលើការសិក្សាពីបម្រែបម្រួល និងស្ថេរភាពនៃជីវិតសង្គម ចំណែកឯសង្គមវិទ្យានៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញបាន​យក​ចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំង ក្នុងការសិក្សាទៅ​​លើបញ្ហា​សង្គមដែលបានកើតមាននៅក្នុងទីក្រុងនាសម័យនោះ ហើយក៏បាន​យកលទ្ធផលនៃការសិក្សានោះ មកធ្វើជាគោល​​នយោបាយដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា​ និងអភិវឌ្ឍន៍សង្គមទទួលបានជោគជ័យមុនគេនៅលើពិភពលោកតាំងពីពេលនោះមក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ដោយសារលទ្ធផលនៃការ​អនុវត្ត​គោលនយោ បាយ​ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម ​តាមបែបសង្គមវិទ្យានៅទីក្រុងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានជោគជ័យ​​ទើបសាស្ត្រាចារ្យ​ជនជាតិ​អាមេរិកកាំងម្នាក់​ឈ្មោះវីលៀមក្រាហាំ (William Graham, 1840-1910) ក៏បានយកមេរៀនសង្គមវិទ្យា​​នេះ ទៅ​បង្រៀន​និស្សិត​អាមេរិកមុនគេនៅសាកល​វិទ្យាល័យយែល (Yale) នាឆ្នាំ១៨៧៦​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​(Bringeroff, 1985)។ រយៈពេលដប់ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក លោកសាំម័រ (Summer) ក៏បានយកមេរៀនសង្គមវិទ្យានេះ ទៅបង្រៀនជាផ្លូវការនៅ​តាមសាកលវិទ្យាល័យនានានៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានចំនួនរហូតដល់ទៅដប់ប្រាំបីសាកលវិទ្យាល័យបន្ថែមទៀត។ ការបង្រៀនមុនដំបូងគេ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ (University of Chicago) ក្នុងឆ្នាំ១៨៩២ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអាលប៊ីយុងស្មល(Albion Small)។ គាត់ គឺជាអ្នកដែលបានខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើឲ្យមានការទទួល​ស្គាល់មុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យានៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយគាត់ក៏ជាអ្នកទីមួយដែរ ដែលបានសរសេរ​សៀវភៅ​សង្គម​វិទ្យា និងជាអ្នកទីមួយដែលបានបង្កើតការសែត​សង្គមវិទ្យាអាមេរិកកាំង។ ក្នុងរយៈពេលតែសែសិបឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ សាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ បានក្លាយទៅជាកន្លែងដ៏សំខាន់ជាងគេក្នុងពិភពលោក ដ៏ល្បីល្បាញសម្រាប់ការបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតសង្គមវិទ្យាអាមេរិកកាំង (Bringeroff, 1985)។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦០មក សាកលវិទ្យាល័យស្ទើរតែទាំងអស់​​នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មានដេប៉ាតឺម៉ង់​សង្គមវិទ្យា និងមានប្រហែលជាចិត​សិបសាកលវិទ្យាល័យ មានកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាល​និស្សិតសង្គមវិទ្យាថ្នាក់បណ្ឌិត។ '''៣- សង្គមវិទ្យានៅ​​កម្ពុជា'''= ការចាប់បដិសន្ធិនៃមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យានៅកម្ពុជា មានស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងសង្គមវិទ្យានៅអ៊ឺរ៉ុបនាសតវត្សរ៍ទី១៩ផងដែរ​។ គឺវាកើតឡើងនៅចំពេលដែលស្ថានភាពសង្គមកម្ពុជា កំពុងស្ថិតក្នុងការកែទម្រង់លើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសផ្នែកនយោបាយ(ពីមនោគមន៍វិជ្ជាកុម្មុយនីស ឬ សង្គមនិយមទៅជាលិទ្ធិសេរីប្រជាធិបតេយ្យសេរី) ​និងការកែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច (ពីរបបសេដ្ឋកិច្ចសមូហភាពទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចទីផ្យាសេរី)។ ឥទ្ធិពលនៃការកែទម្រង់នេះ បានធ្វើឲ្យមានការប្រែប្រួលជាជង្ហុកនៃរបៀបរបបរបស់សង្គមខ្មែរ។ ការបង្កើតឲ្យមានកម្មសិទ្ធឯកជនឡើងវិញនាឆ្នាំ១៩៨៨ បានចាប់ផ្តើមទាក់ទាញឲ្យមានការហូរចូលនៃអ្នកវិនិយោគទុនឯកជន មានការរីកដុះ​ដាល​នៃរោងចក្រឧស្សាហកម្ម សណ្ឋា គារ ភោជនីដ្ឋាន ទេសចរណ៍.... នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង។ និន្នាការនេះ បានទាក់ទាញ និងជំរុញឲ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ប្រជាជនពីជនបទមករស់នៅទីក្រុងដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើ ដែលជាហេតុនាំឲ្យមានកំណើននៃដង់ស៊ីតេប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័យនៅទីក្រុង ស្របជា មួយនឹងការប្រឈមមុខជាមួយបញ្ហាជាច្រើន ដូចជាបញ្ហាបរិស្ថាន អនាម័យ​ ទំនាស់ដីធ្លី គ្រឿងញៀន សណ្តាប់ធ្នាប់ សន្តិសុខ ចរាចរណ៍....។ ស្ថានការណ៍ខាងលើនេះ តម្រូវឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយជាយុទ្ធសាស្រ្តឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ ដូច្នេះមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីធ្វើការសិក្សាបញ្ហាសង្គមតាមបែបវិទ្យាសាស្រ្តជាបន្ទាន់ ក្នុងគោលដៅរួមចំណែកជួយដល់ភ្នាក់ងារផ្សេងៗដែលពាក់ព័ន្ធ យកលទ្ធនៃការសិក្សានេះមកកសាងជាគោលនយោបាយ​ច្បាប់ និងផែនការសម្រាប់ទប់ស្កាត់ កាត់បន្ថយ និងដោះស្រាយបញ្ហាដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍សង្គមខ្មែរយើងឡើងវិញបន្ទាប់ពីខ្ទេចខ្ទាំដោយសារសង្គ្រាម និងរបបប្រល័យពូជសាសន៍។ ស្របពេលជាមួយគ្នានោះ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ក៏បានសហការគ្នាជាមួយដៃគូអភិវឌ្ឍន៍មកពីសាកលវិទ្យាល័យបូឡូញ៉ានៃប្រទេស អ៊ីតាលី តាមរយៈតំណាងអង្គការមនុស្សលោកថ្មី (New Humanities Organization) ប្រចាំនៅកម្ពុជា បានបើកឲ្យមានដេប៉ាតឺម៉ង់សង្គមវិទ្យាជាផ្លូវការឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៤ ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតខ្មែរទៅតាមសេចក្តីត្រូវការទីផ្សាការងាររបស់កម្ពុជា ហើយទទួលបានជោគជ័យរហូតមកទល់បច្ចប្បន្នកាលនេះ។​ តែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ គិតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ និងវិទ្យាស្ថានជាតិសង្គមកិច្ចប៉ុណ្ណោះ ដែលមានសិក្សាជំនាញ​សង្គមវិទ្យា ចំណែកឯសាកលវិទ្យាល័យផ្សេងៗទៀតពុំទាន់មានកម្មវិធីសម្រាប់​ធ្វើការបណ្តុះ​បណ្តាលនិស្សិត​ជំនាញ​សង្គមវិទ្យានូវឡើយទេ គឺគ្រាន់តែបានបញ្ចូលមកមុខវិជ្ជានេះ ទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៃឯកទេសផ្សេងៗមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ។ ជាលទ្ធផលនៃការបណ្តុះបណ្តាល​គិតមកដល់ឆ្នាំ២០១៨នេះ ដេប៉ាតឺម៉ង់សង្គមវិទ្យា​បានបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតកម្ពុជាថ្នាក់បរិញ្ញាត្រ ផ្នែកអាហាររូបករណ៍បានចំនួន២៤ជំនាន់ និងនិស្សិតថ្នាក់បង់ថ្លៃសិក្សា ចំនួន១៨ជំនាន់ ដែលមានចំនួនសរុបទាំងអស់ជិត៣ពាន់នាក់ ព្រមជាមួយនឹងនិស្សិតថា្នក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ផងដែរ៕ =='''ទំនាក់ទំនងសង្គមវិទ្យានិងមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម (Sociology and Other Social Sciences)'''== I-មិនមែនមានតែមុខវិជ្ជា សង្គមវិទ្យា មួយមុខប៉ុណ្ណោះទេ ដែលសិក្សាពីបាតុភូតសង្គម ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេសិក្សារួមគ្នាដោយពួកវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមផងដែរ។ មុខវិជ្ជាដែលស្ថិតនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមជាមួយគ្នារួមមាន៖ មុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា នរវិទ្យា សង្គមកិច្ចវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា វិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ…។ល។​ គ្រាន់តែមុខវិជ្ជាទាំងអស់នោះ មានកម្មវត្ថុ និងវិធីសាស្រ្តនៃការសិក្សាដាច់ដោយឡែកៗពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា ជាមួយនឹងមុខវិជ្ជាទាំងនោះឃើញថា វាមានលក្ខណៈដូចគ្នា និងខុសគ្នាផងដែរ។ លក្ខណៈដូចគ្នាត្រង់ថា មុខវិជ្ជាទាំងនោះស្ថិតក្នុងក្រុមនៃវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាមួយចំនួនត្រង់ថា មុខវិជ្ជាទាំងនោះមានកម្មវត្ថុសិក្សា វិធីសាស្រ្ត និងទ្រឹស្តីផ្សេងៗពីគ្នា។ សង្គមវិទ្យាបានសិក្សាទៅលើអន្តរកម្មរវាងទិដ្ឋភាពនីមួយៗនៃសង្គមទាំងមូល ចំណែកឯមុខវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត បានសិក្សាទៅលើតែទិដ្ឋភាពមួយៗនៃសង្គមដាច់ដោយឡែកពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ ការសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា និងមុខវិជ្ជាមួយចំនួនទៀតនៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម បានផ្តល់ឲ្យយើងកាន់តែយល់យ៉ាងច្បាស់ថែមទៀត ទៅលើកម្មវត្ថុនៃការសិក្សា វិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សា និងទ្រឹស្តីរបស់សង្គមវិទ្យា។ មុខវិជ្ជានៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមខ្លះៗក្នុងចំណោមមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមទាំងឡាយដែលត្រូវបានយកមកបង្ហាញនៅទីនេះរួមមាន ៖ '''១-សង្គមវិទ្យា និងនរវិទ្យា''' កម្មវត្ថុនៃការសិក្សារបស់នរវិទ្យាចែកជាពីរផ្នែកសំខាន់ៗ គឺនរវិទ្យារូបសាស្រ្ត (Physical Anthropology) និងនរវិទ្យាវប្បធម៌ (Cultural Anthropology)។ នរវិទ្យារូបសាស្រ្ត សិក្សាពីកំណកំណើតនៃអំបូរពូជសាសន៍របស់មនុស្សនៅលើពិភពលោក ដូចជាលក្ខណៈរូបរាង ពណ៌សម្បុរ ទម្រង់មុខមាត់។ល។ ចំណែកឯ នរវិទ្យាវប្បធម៌វិញគឺ ជាមុខវិជ្ជាមួយដែលមានកម្មវត្ថុសិក្សាស្រដៀងគ្នាជាមួយនឹងសង្គមវិទ្យា។ នរវិទ្យាវប្បធម៌ផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាពីដើមកំណើតនៃវប្បធម៌របស់ក្រុមសង្គមនីមួយៗ នៅសម័យបុរាណ ឬ សហគមន៍កុលសម្ព័ន្ធដែលមានសេសសល់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាល ដែលកំពុងរស់នៅតំដន់ដាច់ស្រយាលនានានៅលើពិភពលោក។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា និងនរវិទ្យានេះនៅត្រង់ថា នរវិទ្យាចាប់អារម្មណ៍សិក្សាទៅលើវប្បធម៌សង្គមបុរាណ (Primitive​Societies) ចំណែកឯសង្គមវិទ្យាវិញ មានការយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាពីវប្បធម៌សង្គមនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ប៉ុន្តែនៅសតវត្ស ទី២០ នរវិទូក៏បានពង្រីកកម្មវត្ថុនៃការសិក្សារបស់ខ្លួនដោយរួមបញ្ចូលទាំងសហគមន៍ និងសង្គមសម័យទំនើបផងដែរដើម្បីពិនិត្យមើលពីការវិវត្តិនៃវប្បធម៌របស់ពូជសាសន៍នីមួយៗ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធផងដែរជាមួយមុខវិជ្ជានរវិទ្យាវប្បធម៌ ព្រោះសង្គមវិទូត្រូវការទ្រឹស្តីផ្សេងៗរបស់នរវិទូដើម្បីរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យា ក្នុងការឈានទៅយល់បានទាំងស្រុងពីឥរិយាបថរបស់សង្គមបច្ចុប្បន្ន និងដើម្បីពិព៌ណនា ពន្យល់ និងព្យាករណ៍ទៅអនាគតផងដែរ។ '''២-សង្គមវិទ្យា និងសង្គមកិច្ចវិទ្យា''' នៅពេលដែលប្រជាជន និងភ្នាក់ងារជាច្រើនមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការកសាងសង្គមឲ្យកាន់តែប្រសើរឡើង មុខវិជ្ជាសង្គមកិច្ចវិទ្យា បានក្លាយទៅជាមុខវិជ្ជាឯកទេសមួយដែលមានកម្មវត្ថុ និងវីធីសាស្រ្តសិក្សាផ្ទាល់ខ្លួន។ គោលបំណងរបស់មុខវិជ្ជានេះគឺ ការសិក្សាពីបញ្ហា និងវិធីនៃការជួយដល់មនុស្ស(បុគ្គល គ្រួសារ សហគមន៍)នៅក្នុងសង្គមទាំងឡាយណាដែលបរាជ័យក្នុងការបំពេញសេចក្តីត្រូវការប្រចាំថ្ងៃដោយខ្លួនឯងដែលត្រូវបានសង្គមកិច្ចវិទូឲ្យឈ្មោះថា“Clients”(​Mary Ann Suppes and Crolin Cryssy Well, 1991)។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាទាំងពីរនេះនៅត្រង់ថា មុខវិជ្ជាសង្គមកិច្ចវិទ្យាចាប់អារម្មណ៍សិក្សាទៅលើតែអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និង បរិស្ថានសង្គមដែលបង្កើតឲ្យមនុស្សមានបញ្ហា ក្នុងគោលដៅស្វែងរកដំណោះស្រាយដើម្បីជួយឲ្យពួកគេមានសមត្ថភាពអាចសម្រសម្រួលខ្លួនបានទៅនឹងបរិស្ថានដែលគេរស់នៅ។ ចំណែកឯមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាវិញ សិក្សាពីគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃឥរិយាបថរបស់មនុស្ស ដើម្បីឈានទៅបង្កើតបានទ្រឹស្តីសម្រាប់ការពន្យល់ពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងឥទ្ធិពលរបស់វាដែលរួមចំណែកដល់ការកំណត់ទៅលើគំរូឥរិយាបថសង្គម និងគំនិត អាកប្បកិរិយា ឬ ចរឹតលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ នៅពេលដែលមុខវិជ្ជាសង្គមកិច្ចវិទ្យាបានកំពុងធ្វើការអភិវឌ្ឍ នូវ បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីជួយដល់អ្នកមានបញ្ហា សង្គមវិទ្យាបានបន្តធ្វើការប្រមូលផ្តុំអង្គនៃពុទ្ធិវិទ្យាសាស្ត្រស្តីពីកត្តាសង្គម និងអន្តរកម្មរបស់វាចំពោះជីវិតសង្គម។ អង្គនៃពុទ្ធិនេះបានក្លាយទៅជាពុទ្ធិដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ការងារសង្គមកិច្ច ហេតុដូច្នេះហើយ សង្គមវិទ្យា និង សង្គកិច្ចវិទ្យាមានការទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធៀងដែរ (Mary Ann Suppes & Carlyn Cressy Wells, 1991)។ '''៣-សង្គមវិទ្យា និងចិត្តវិទ្យា''' កម្មវត្ថុនៃការសិក្សារបស់មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យា ត្រូវបានចែកជាពីរប្រ ភេទសំខាន់ៗគឺ វិទ្យាសាស្រ្តនៃឥរិយាបថ (Behavioral Science) និងការព្យាបាលជម្ងឺផ្លូវចិត្ត (Apply Psychology)។ វិទ្យាសាស្រ្តនៃឥរិយាបថសិក្សាពីបាតុភូតផ្លូវចិត្តរបស់បុគ្គលតាមវ័យ ហើយ Apply Psychology សិក្សាពីវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍វិធីនៃការព្យាបាលជម្ងឺផ្លូវចិត្ត។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាទាំងពីរនេះនៅត្រង់ថា មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាយកចិត្តទុកដាក់កំណត់ទៅលើឥរិយាបថរបស់បុគ្គល ច្រើនជាងការសិក្សាទៅលើខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថរបស់ក្រុមសង្គម ដែលជាការចាប់អារម្មណ៍របស់សង្គមវិទូ។ ចិត្តវិទូយល់ថា ឥរិយាបថរបស់បុគ្គល មានការវិវត្តន៍ទៅតាមដំណាក់កាលច្បាស់លាស់ ទោះបីពូជសាសន៍ខុសគ្នាក៏ដោយ ចំណែកឯសង្គមវិទូវិញយល់ថា ឥរិយាបថរបស់បុគ្គល មានការវិវត្តន៍ទៅតាមឥទ្ធិពលនៃគំរូឥរិយាបថសង្គមនីមួយៗ ដូច្នេះ កាលណាបុគ្គលរស់ក្នុងសង្គមផ្សេងគ្នា ពួកគេក៏មានខ្នាតគំរូឥរិយាបថខុសគ្នាផងដែរ។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាសង្គម (Social Psychology) ក៏បានសិក្សាពីឥទ្ធិពលរបស់បាតុភូតចិត្តរបស់សង្គមមកលើបុគ្គលផងដែរ។ មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាសង្គមនេះ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធិជាមួយនឹងសង្គមវិទ្យា។ '''៤-សង្គមវិទ្យា និងប្រវត្តិវិទ្យា''' ប្រវត្តិវិទូមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការបង្ហាញ ពីបទពិសេធន៍សំ ខាន់របស់សង្គមមនុស្សនៅអតីតកាល។ គោលបំណងនៃការសិក្សារបស់មុខវិជ្ជាប្រវត្តិវិទ្យា គឺដើម្បីឈានទៅកំណត់ពីមូលហតុ ពីឥទ្ធិពល​ និងពីអន្ថន័យរបស់ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នោះឲ្យបានពិតប្រាកដ។ ប្រ វត្តិវិទូផ្តល់នូវឯកសារដែលពួកគេបានរកឃើញ ដូចជា ទស្សនៈសង្គម​ ជម្លោះសង្គម​ ចលនាសង្គម ការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម ដំណើរការសង្គម បទពិសោធន៍ និងបញ្ហាសង្គមដែលបានកើតឡើងនៅអតីតកាលសម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយៗបានដឹង។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ មានការចាប់អារម្មណ៍ទៅលើការកត់ត្រាទុកនូវព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ ប៉ុន្តែមិនមានបំណងព្យាករណ៍អំពីឥទ្ធិពលនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះទៅលើជីវិតមនុស្ស ឬ ក៏ធ្វើទូទៅកម្មចំពោះព្រឹត្តិ ការណ៍នោះនៅថ្ងៃអនាគត់ទេ។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ក៏មានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានផ្តល់នូវអត្ថន័យ គោលបំណង ឬ ដំណើរការខ្លះៗទៅលើព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះផងដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ពួកគេអាចនឹងរៀបចំនូវគោលគំនិតទាំងអស់នោះ ឲ្យមានលក្ខណៈសមហេតុផលដើម្បីយកទៅអនុវត្តន៍ជាសាកលផងដែរ។ ការខុសគ្នាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាប្រវត្តិវិទ្យា និងមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យានៅត្រង់ថា មុខវិជ្ជាប្រវត្តិវិទ្យាបានសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់មនុស្សតាមសម័យកាលនីមួយៗនៃអតីតកាល ចំណែកឯមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យាវិញបានសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់សង្គមនៅបច្ចុប្បន្នកាល។ ម្យ៉ាងវិញទៀតសង្គមវិទូ ត្រូវការយល់ដឹងពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជាការវិវត្តនៃដំណើការសង្គម ឬ គោលការណ៍ ឬ កត្តាទាំងឡាយណា ដែលធ្វើឲ្យពួកគេអាចយកមកគួមផ្សំជាមួយព្រឹត្តិ ការណ៍បច្ចុប្បន្ន ដើម្បីឈានទៅធ្វើការព្យាករណ៍ពីឥរិយាបថរបស់មនុស្សនៅថ្ងៃអនាគត់ឲ្យបានពិតប្រាកដ។ ឧទាហរណ៍ ការសិក្សាទៅលើឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមផ្សេងៗក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធ ឬ ក្រុមសង្គម ខុសៗគ្នានៅអតីតកាល និងនិន្នាការបច្ចុប្បន្នកាល អាចធ្វើឲ្យសង្គមវិទូឈានទៅធ្វើទូទៅកម្ម និងព្យាករណ៍ទុកថា វានឹងកើតមានលទ្ធផលដូចគ្នា ប្រសិនបើគេផ្តល់នូវគំរូដូចគ្នា ឬ ស្រដៀងគ្នានៃព្រឹត្តិការណ៍នោះ។ '''៥- សង្គមវិទ្យា និងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា''' មុខវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមដែលសិក្សាពីវិធីនៃការផលិត របៀបនៃការផ្គត់ផ្គង់ ការផ្តល់សេវាកម្ម វិធីនៃការបែងចែក និងការប្រើប្រាស់ទំនិញ ក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់សង្គម។ ផ្តើមចេញពីការសិក្សានេះធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចវិទូឈានទៅកំណត់បាននូវវណ្ណៈនៃក្រុមសង្គមផ្សេងៗគ្នា ដូចជា វណ្ណៈក្រីក្រ (Lower Class) វណ្ណៈមធ្យម (Middle Class) និងវណ្ណៈអ្នកមាន (Higher Class)។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា និងមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យានៅត្រង់ថា មុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យាសិក្សាតែពីឥទ្ធិពលនៃសេដ្ឋកិច្ចមកលើការបង្កើតគំរូនៃឥរិយាបថសង្គមតាមវណ្ណៈប៉ុណ្ណោះ។ សារៈសំខាន់ដែលចងភ្ជាប់មុខវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា និងសង្គមវិទ្យា គឺត្រង់ថាសង្គមវិទូត្រូវការទ្រឹស្តីផ្សេងៗរបស់សេដ្ឋកិច្ចវិទូ ដើម្បីយកមកពន្យល់ពីរបៀបនៃការកំណត់វណ្ណៈសង្គម សម្រាប់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការកំណត់ និងការព្យាករណ៍ពីបម្រែបម្រួលនៃឥរិយាបថរបស់ក្រុមសង្គម។ ៦-សង្គមវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ កម្មវត្ថុជាចម្បងនៃការសិក្សារបស់មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ គឺសិក្សាពីរបៀបនៃការគ្រប់គ្រងសង្គមឲ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ សន្តិភាពនិងឲ្យការរីកចម្រើនលើគ្រប់វិស័យដើម្បីមនុស្សជាតិ។ មុខវិជ្ជានេះសិក្សាពីវិធីនៃការជ្រើសរើស និងការប្រើប្រាស់មនោគមន៍វិជ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការទទួលបានអំណាច ការពារអំណាច ប្រើប្រាស់អំណាច ឲ្យមានការគាំទ្រពីសំណាក់អ្នកដែលត្រូវបានខ្លួនគ្រប់គ្រង។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យានៅត្រង់ថា មុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យាសិក្សាតែពីឥទ្ធិពលនោគមន៍វិជ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការបង្កើតខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថសង្គមប៉ុណ្ណោះ។ សារៈសំខាន់ដែលចងភ្ជាប់មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងសង្គមវិទ្យា គឺត្រង់ថា សង្គមវិទូត្រូវការប្រើប្រាស់ពុទ្ធិដែលបានរកឃើញដោយពួកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយក្នុងការដាក់កំរិតទៅលើតថភាពសង្គម អំពីអ្វីដែរខុស អ្វីដែលត្រូវ អ្វីដែលហាមប្រាម អ្វីដែលអនុញ្ញាតិ…ល។នោះ ធ្វើឲ្យសង្គមវិទូអាចឈានទៅពិព៌ណនា ពន្យល់ និងព្យាករណ៍បានជាទូទៅចំពោះឥរិយាបថរបស់សង្គមនីមួយៗ​យ៉ាងច្បាស់លាស់ ព្រោះសមាជិកនៃសង្គមនីមួយៗតែងគោរពតាមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋ បើទោះបីខ្លួនមិនពេញចិត្តក្តី៕ II- សេចក្តីសង្ខប មានមុខវិជ្ជាជាច្រើនដែលរួមគ្នាសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់មនុស្ស។មុខវិជ្ជាទាំងអស់នោះរួមមានមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា នរវិទ្យា សង្គមកិច្ចវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា វិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ…។ល។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា ជាមួយនឹងមុខវិជ្ជាទាំងនោះឃើញថា វាមានលក្ខណៈដូចគ្នាផងដែរត្រង់ថា វាស្ថិតក្នុងក្រុមនៃវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមជាមួយគ្នា ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាមួយចំនួនត្រង់ថា សង្គមវិទ្យាបានសិក្សាទៅលើអន្តរកម្មរវាងទិដ្ឋភាពនីមួយៗនៃសង្គមទាំងមូល ចំណែកឯមុខវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត បានសិក្សាទៅលើតែទិដ្ឋភាពមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ ការសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា និងមុខវិជ្ជាមួយចំនួនទៀតនៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម បានផ្តល់ឲ្យយើងកាន់តែយល់យ៉ាងច្បាស់ថែមទៀត ទៅលើកម្មវត្ថុសិក្សា និងវិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវរបស់សង្គមវិទ្យា។ មុខវិជ្ជានីមួយៗសុទ្ធតែមានសារៈប្រយោជន៍របស់វារៀងៗខ្លួន។ តែដើម្បីពិព៌ណនា ពន្យល់ និងព្យាករណ៍ពីបាតុសង្គមឲ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ សង្គមវិទូជានិច្ចកាលតែងត្រូវការប្រើប្រាស់ពុទ្ធិដែលត្រូវបានរកឃើញដោយពួកវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមជាមួយគ្នា ដើម្បីសម្រួលដល់ការពន្យល់ និងព្យាករណ៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងទុកចិត្តបាន៕ ប្រភពៈ សៀវភៅសង្គមវិទ្យាទូទៅ (លោកសាស្ត្រាចារ្យ ធីណារឿន ប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់សង្គមវិទ្យានៃRUPP) ='''អភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍'''= =='''ក. ប្រវត្តិ​ ដើមកំណើតរបស់សហគមន៍/សហករណ៍'''== កាលពី១៥០ឆ្នាំមុន នៅអ៊ឺរ៉ុប កសិករ កម្មការ និងសិប្បករតូចតាចបានស្ថិតនៅ​ស្ថានភាពដ៏លំបាក ជាពិសេសភាពក្រីក្រ ខ្វះចំណីអាហារ ការជំពាក់បំណុលឈ្មួញ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ និងបង្ខំចិត្តទិញទំនិញតំលៃថ្លៃពីឈ្មួញ តែលក់ផលិតផលអោយគេវិញក្នុងតំលៃ​ថោក។​ នៅពេលនោះក្រុមអ្នកក្រីក្រ ឬវណ្ណៈអធន មានជំរើសពីរ ៖ ទី១ គឺត្រូវចាប់ដៃគ្នាដើម្បីផលប្រយោជន៍ខ្លួនឯង។​ ទី២ ចូលរួមជាមួយលំលាំងបដិវត្ត។ ជាទូទៅ ភាគច្រើនក្រុមអ្នកក្រីក្រជ្រើសយកជម្រើសទី១​ គឺបង្កើតជាសហករណ៍​ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែង និងដឹកនាំពីបុគ្គលសំខាន់ៗមួយចំនួននៅដំណាក់កាល​ដំបូង។​ លោក រ៉ូបឺត អូវិន (Robert Owen) ត្រូវបានអ្នកខ្លះចាត់ទុកថា ជាបិតាសហគរណ៍​ដោយគំនិតរបស់គាត់ត្រូវបានយកមកអនិវត្ត ក្នុងការបង្កើតសហករណ៍ បានជោគជ័យ​លើកទី១ នៅឆ្នាំ១៨៤៤ នៅ(Rochdel) នៃប្រទេសអង់គ្លេស ដោយ​មានមនុស្សមួយក្រុម ដែលមានគ្នា២៨នាក់។ អ្នកដែលបង្កើតសហករណ៍ដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសសុទ្ធតែ​ទទួលនូវការធ្វើបាប កេងប្រវញ្ញ័ពីព្រោះថៅកែរោងចក្រ បានផ្តល់ប្រាក់ខែតិចអោយកម្មករ​ហើយលក់ទំនិញអោយកម្មករក្នុងតំលៃថ្លៃ។​ ណាមួយទំនិញដែលលក់អោយកម្មករមាន​គុណភាពទាប។​ ហេតុនេះហើយក្រយពីការសន្សំប្រាក់រួមគ្នាអស់រយៈពេល១ឆ្នាំ កម្មការ​សំរេចចិត្តរួមគ្នាចូលទុន បង្កើតអោយមានហាងសំរាប់ទិញ និងលក់ទំនិញដល់កម្មករ​ដែល​ជាសមានជិកសហគមន៍/សហករណ៍នៅឆ្នាំ១៨៤៤។ តាមរយៈការទិញដុំមកពីទីផ្សារ គេអាចទទួលនូវទំនិញថោក សម្រាប់លក់អោយសមាជិក ហើយប្រាក់ចំណេញដែល​ទទួលបាន ត្រូវបានបែងចែកអោយទៅសមាជិកវិញតាមភាគហ៊ុនដែលគេមាន។ នៅប្រទេស អាំឡឺម៉ង់ ឆ្នាំ១៨៦៤ មានមន្ត្រីមូលដ្ឋានម្នាក់ឈ្មោះ (Friedrich Wilheim Raiffeisen) រ៉ៃហ្វអៃសិន បានផ្តួចផ្តើមគំនិតចាប់ផ្តើមពី​ការសន្សំប្រាក់​រួមគ្នា និង​ចែកអោយគ្នាខ្ចី ។​ ស្របពេលជាមួយគ្នា នេះដែរ នៅកន្លែងផ្សេងគ្នា​ មានជនជាតិអាឡឺមង់​ម្នាក់ទៀត​ឈ្មោះ ហៀម៉ាន ស៊ុល ដេលិត្ស (Hermann Schutze Delitsch) បានបង្កើត​សមាគមន៍ទិញទំនិញវត្ថុធាតុដើមរួមគ្នានៅឆ្នាំ១៨៤៧ និងបានបង្កើតអោយមានសមាគម​សន្សំប្រាក់ន​ និងខ្ចីប្រាក់នៅឆ្នាំ១៨៥០ ដោយឈរលើគោលការជួយខ្លួនឯង ទទួលខុ​ស​ត្រូវដោយខ្លួនឯង និងការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង​។​ ក្រោយមកបានក្លាយជាធនាគារធំមួយ​នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់ មានឈ្មោះថា ធនាគារប្រជាជន។ ចំណែកនៅប្រទេសកាណាដាវិញ ភាពក្រីក្រនិងជំពាក់បំណុលឈ្មួញឯកជន ជាបញ្ហាជំរុញអោយមានការបង្កើតនូវសហករណ៍ឥណទាន ដំបូងបំផុត​នៅឆ្នាំ១៩០០ ដោយលោក ដេហ្សាដាំង (Desjardin) ដោយយកលំនាំតាមសហកឬណ៍ អឺរ៉ុប ដោយផ្តើមពីមនុស្សក្រុមតូច មានលុយត្រឹមតែ២០ដុល្លា ប៉ុណ្ណោះ។ មកដល់បច្ចុប្បន្នននេះ​សហករណ៍ឥណទាននេះមានសមាជិក ៥.៤លាននាក់ ហើយមានទ្រព្យសម្បត្តិ ជាង ១០៣ ពាន់លានដុល្លាកាណាដា។​ ដូចនេះ ជាការសន្និដ្ឋាន សហករណ៍/សហគមន៍ ត្រូចបង្កើតឡើងដោយវណ្ណៈទន់​ខ្សោយ វណ្ណៈអធន មានការតស៊ូ​រំដោះខ្លួនអោយរួចពីភាពក្រីក្រតោកយ៉ាក និងការជិះជាន់​កេងប្រវញ្ញ័ពីវណ្ណៈនាយទុន។ នៅដំណាក់កាលដំបូងកាបង្កើតសហករណ៍/សហគមន៍ ជាការតស៊ូជំនះរាល់ការលំបាកជាច្រើន ប៉ុន្តែការតស៊ូនេះជួយបណ្តុះនូវស្មារតី សាមគ្គីភាព​ សហករណ៍/សហគមន៍បានចឹញ្ចឹមនូវស្មារតី វិន័យលើខ្លួនឯងខ្ពស់ ការទទួល​ខុសត្រូវលើខ្លួនឯងខ្ពស់ ដូជាឧត្តមគតិ ប្រជាធិបតេយ្យ និងសមធម៌។​ ដោយចាប់ផ្តើមចេញពីក្រុម ឬសមាគមន៍ សន្សំប្រាក់ លក់ដូរ ទិញរួមគ្នា សហករណ៍​/សហគមន៍ ក្លាយជាអង្គការជំនួញដ៏ធំមួយ នៅប្រទេសលោកខាងលិច និងប្រទេសជប៉ុន​មានការរីកចំរើនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ហេតុនេះហើយបានជាគំនិត សហករណ៍/សហគមន៍ត្រូវបានយកទៅអនុវត្តន៍នៅ​ប្រទេសក្រីក្រផ្សេងទៀត និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។​ ប៉ុន្តែ សហករណ៍/សហគមន៍នៅប្រ​ទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ មិនសូវបានទទួលជោគជ័យទូលំទូលាយដូចនៅប្រទេសលោកខាង​លិចទេ ។​ ដូចគ្នាដែរ នៅប្រទេសដែលប្រកាន់យករបប កុម្មុយនិស្ត ដូចជាអតីតៈសហ​ភាព​សូវៀត ប្រទេសចិន ប្រទេសវៀតណាម។ល។ ការអនុវត្តន៍ សហករណ៍/សហគមន៍ ត្រូវបានបរាជ័យ ដោយសាតែគេមិនបាន គោរពតាមឧត្តមគតិដើម​​របស់ សហករណ៍​/សហគមន៍ ដូចជាការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ប្រជាធិបតេយ្យ ស្វ័យគ្រប់គ្រង ៕ =='''ខ. និយមន័យ សហគមន៍/ សហករណ៍'''== សហគមន៍/សហករណ៍ គឺជាសមាគមឯករាជ្យមួយដែលបង្កើតឡើងដោយ​ក្រុមមនុស្ស/​មនុស្សច្រើនដែលមានការសហការគ្នាដោយស្មក្រ័ពីចិត្ត ដើម្បីបំពេញនូវតម្រូវ​ការ ការប្រាថ្នាចង់បាន​​ ធ្វើអោយប្រសើរឡើងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ តាមរយៈ​ការអនុវត្តន៍ សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការគ្រប់គ្រងតាមបែបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​។ យោង​ទៅតាមព្រះរាជក្រឹត្យ ស្តីពីសហគមន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី ១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០០១ ។ =='''គ. ផលប្រយោជន៍ទទួលបានពី​ សហករណ៍​/សហគមន៍ '''== ក/​ បង្រៀនដល់សមជិក ពីការងារនិងការអនុវត្តន៍ជាមួយគ្នា ដោយឈរលើគុណ​តម្លៃជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ សហគមន៍គឺជាការធ្វើជំនួញរួមគ្នា ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុម​មនុស្ស ដែលប្រើប្រាស់សេវារបស់សហគមន៍។​ ពួកគេចាត់ចែងថវិកានិងប្រតិបត្តិការជំនួញ​ឬសេវាកម្មសមរាប់ផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេផ្ទាល់។​ ខ/សហករណ៍/សហគមន៍​ នឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍យ៉ាងធំដល់សមាជិកដូចជាការ​បង្កើន​ប្រាក់ចំណូល​ផ្ទាល់ខ្លួន។​ ដូច្នេះវាជាមធ្យោបាយមួយរបស់សមាជិកក្នុងការរស់នៅ តាមរយៈការ​ផ្តល់តាមតម្រូវការសំខាន់ផ្នែកសេវកម្ម។​ ឧបមា​ សហករណ៍/សហគមន៍​ជាយានមួយក្នុងការធ្វើអោយ​ប្រសើរឡើងនូវផ្នែកទីផ្សារ ឬការផ្តល់សេវាកម្ម។​ ផ្ទុយទៅវិញវាមិនអាចកើតឡើងបានទេបើ​សមាជិកតែម្នាក់ធ្វើសកម្មភាពនេះ។​ គ/ វាផ្តល់តម្លៃទំនិញថោក ផ្តល់កំចីដល់សមាជិក ឃ/ វាជួយលើទឹកចិត្តដល់សមាជិក សហករណ៍/សហគមន៍​មានការសន្សំវិនិយោគ​ថវិការរបស់​ពួក​​​គេសំរាប់ប្រើប្រាស់នាពេលអនាគត។ ង/ វាផ្តល់ឱកាសជាច្រើនសំរាប់សមាជិក សហករណ៍/សហគមន៍​ទទួលបាន​ការ​រៀន​​​សូត្រពីការធ្វើជំនួញរបស់ពួកគេនាពេលអនាគត។ =='''ឃ. របៀបបង្កើត សហករណ៍/ សហគមន៍ៈ'''== សហគមន៍ ត្រូវបានគិតពិចារណាដូចជាមនុស្សធម្មតាដែលមានសង្ឃឹម​​ ចាប់​ចេញពីចំណុចដែលទាបបំផុតនៃភាពក្រីក្រតាមរយៈប្រភេទអាជីវកម្មខ្លះៗនៃក្រុមសន្សំ ដែល​​​ឃើញ​ថាមានការរីកចំរើននៃប្រាក់ចំណូល។ ប្រាក់ចំណូលបន្ថែមនេះ គឺត្រូវ​បានត្រៀម​បំរុងយ៉ាងហោចណាស់ក៏អាចឆ្លើយតបទៅនិងតម្រូវការខ្លះទៀតនៅក្នុងគ្រួសារ និង​ ជាវិធី​សាស្រ្ត​ល្អបំ​ផុតក្នុងការធ្វើវិនិយោគទុនយូរអង្វែង ។ របៀបដែលរៀបចំសហគមន៍អោយមានដំណើរការ និង មាននិរន្តភាព វានៅតែមានការជួប​ប្រទះនឹងបញ្ហាខ្លះៗជារឿងធម្មតារបស់មនុស្ស។​ ដូច្នេះតាមរយៈការណែនាំនេះ វាគ្រាន់​តែជាទុនសំរាប់ការបង្កើតសហគមន៍ហើយវាជួយលើកទឹកចិត្តដល់មនុស្សធម្មតាអោយ ចូលជាសមាជិកថ្មីនៃអង្គភាពសហគមន៍ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនិងអារម្មណ៍ពួកគេ និងតម្រូវ ការចំពោះមុខ។ =='''ង. ការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍'''== ''' ១. និយមន័យ''' a. Community Development: ជាដំណើរកើតពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់មនុស្សគួបផ្សំជាមួយរដ្ឋាភិបាលដើម្បីលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចសង្គម វប្បធម៌នៃសហគមន៍(ឬ ដើម្បីលើកកម្ពស់កម្រិតសេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ និង សហគមន៍) និងដើម្បីសមាហរណកម្ម សហគមន៍ទាំងនេះទៅក្នុងអនាគតរបស់ជាតិ ហើយលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រជាជនចូលរួមយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំក្នុងដំណើរការនៃការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។ (ការឱ្យនិយមន័យឆ្នាំ 1961)។ b. Community Development: ជាដំណើការនៃការៀបចំផែនការ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនទទួលបាននូវចំណេះដឹងដែលគេត្រូវការ អាកប្បកិរិយា ជំនាញ ពោលគឺប្រជាជន ឬពលរដ្ឋ អាចចាត់ចែងរៀបចំ និងចូលរួមយ៉ាងពេញទំហឹងជាមួយនឹងផ្នែកផ្សេងទៀត ឬក៏ស្ថាប័នផ្សេងៗទៀតដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាសង្គមទាំងនោះ។(ការឱ្យនិយមន័យឆ្នាំ 1981)។ c. Community Development: ជាការអនុវត្តវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមដែលទាក់ទងជាមួយនឹងការសិក្សា និងការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋ ដើម្បីធានាបាននូវសុខមាលភាពសង្គម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់ពលរដ្ឋ(Luna 1997) ។ '''២ សំណួរស្រាវជ្រាវ''' A-Research Question ឬជាភាសាខ្មែរប្រែថា សំណួរស្រាវជ្រាវ គឺជាសំណួរដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបង្កើតឡើងដើម្បីស្វែងរកចម្លើយលើការស្រាវជ្រាវអ្វីមួយដែលគេចង់ដឹង។ ការជ្រើសរើសសំណួរស្រាវជ្រាវ គឺជាធាតុសំខាន់នៃការស្រាវជ្រាវទាំងបែប #Quantitative and #Qualitative Research។ សំណួរស្រាវជ្រាវល្អ គឺជាការស្វែងរកការកែលម្អចំណេះដឹងលើប្រធានបទ ការរកអ្វីដែលថ្មី ហើយជាធម្មតាត្រូវតូចចង្អៀត (narrow) និងជាក់លាក់ (specific)។ ទម្រង់នៃសំណួរស្រាវជ្រាវ គឺអាស្រ័យលើការជ្រើសរើសប្រភេទនៃការស្រាវជ្រាវ ថាតើតាមបែប #Quant, #Qual ឬ #Mixed Method (សូមមើលអត្ថបទភាពខុសគ្នារវាង Quant និង Qual តាមតំណភ្ជាប់ខាងក្រោម)។ គ្រប់សំណួរស្រាវជ្រាវទាំងអស់ត្រូវតែ ជាលក្ខខណ្ឌ #FRFSCR៖ ១) Focused ផ្តោតលើបញ្ហាតែមួយ ២) Researchable អាចស្រាវជ្រាវបានដោយប្រើប្រាស់ primary and/or secondary sources (សូមមើលតំណខាងក្រោម) ៣) Feasible អាចទៅរួចក្នុងការឆ្លើយសំណួរដែលចង់ដឹងក្នុងរយៈពេលកំណត់ និងឧបសគ្គជាក់ស្តែងក្នុងពេលស្រាវជ្រាវ ៤) Specific ជាក់លាក់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឆ្លើយឱ្យបានហ្មត់ចត់ ៥) Complex ស្មុគស្មាញគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអភិវឌ្ឍចម្លើយលើសន្លឹកកិច្ចការ ឬនិក្ខេបបទដោយអាចស្វែងរកឃើញនៅរបបគំហើញថ្មី ៦) Relevant ពាក់ព័ន្ធនឹងជំនាញអាចអ្នកស្រាវជ្រាវចេះដឹង ឬភាគីពាក់ព័ន្ធដែលមានឥទ្ធិពលលើការស្រាវជ្រាវ ទោះបីជាអាចដឹងអំពីគោលការណ៍ទាំងអស់នេះក៏ដោយ ក៏អ្នកស្រាវជ្រាវដំបូង និងសិស្សនិស្សិតនៅតែពិបាកក្នុងការទទួលបានសំណួរស្រាវជ្រាវដែលល្អ។ ដើម្បីបានសំណួរស្រាវជ្រាវល្អ យើងត្រូវជ្រើសរើសប្រធានបទណាដែលយើងចាប់អារម្មណ៍ ហើយត្រូវអានឱ្យបានច្រើនលើ Literature Review ដើម្បីស្វែងបញ្ហាដែលអ្នកនិពន្ធពិភាក្សា និងស្វែងរក Gaps (ភាពខ្វះចន្លោះ ឬប្រធានបទដែលអាចសិក្សាបានពេលអនាគត) លើ Literature។ នៅពេលរកឃើញ Gaps លើ Literature ទាក់ទងប្រធានបទដែលយើងចង់សិក្សាហើយ យើងអាច Narrow down ជាក់លាក់ដើម្បីផ្តោតលើ Gap ដែលចង់សិក្សា។ ដំណាក់កាលនេះ យើងត្រូវអាន Literature និងជួបអ្នកជំនាញឱ្យបានច្រើន ដើម្បីអាចមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំណត់បញ្ហាជាក់លាក់ចង់សិក្សា និងប្រភេទសំណួរដែលគួរសួរ។ ប្រភេទសំណួរស្រាវជ្រាវរួមមាន៖ ១) Descriptive research ជាសំណួរបែបពិពណ៌នា។ ឧ៖ តើអ្នកក្រនៅទីក្រុងភ្នំពេញមានលក្ខណៈសម្គាល់អ្វីខ្លះ? ២) Comparative research ជាសំណួរស្រាវជ្រាវបែបប្រៀបធៀប។ ឧ៖ តើសិល្បៈវប្បធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃមានភាពខុសគ្នា និងស្រដៀងគ្នាអ្វីខ្លះ? ៣) Correlational research ជាសំណួរស្រាវជ្រាវអំពីទំនាក់ទំនង។ ឧ៖ តើទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិកមានលក្ខណៈយ៉ាងដូចម្តេចដែរ? ៤) Exploratory research សំណួរស្រាវជ្រាវបែបរុករក។ ឧ៖ តើផលិតផលកសិកម្មរបស់កម្ពុជាអ្វីខ្លះដែលមានសក្តានុពលក្នុងការនាំចេញទៅប្រទេសចិនតាមរយៈពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្ពុជា-ចិន? ៥) Explanatory research សំណួរស្រាវជ្រាវបែបពន្យល់។ ឧ៖ តើជំនួយឧបត្ថម្ភរបស់ធានាគារពិភពលោកមានឥទ្ធិពលលើការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅបណ្តាប្រទេសក្នុងអាស៊ានដែរឬទេ? ៦) Evaluation research ការស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃ។ ឧ៖ តើអ្វីជាគុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិនៃការចំណាកស្រុករបស់ប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងការចាកចេញទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ? ៧) Action research ការស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាព។ ឧ៖ តើយុទ្ធសាស្រ្តណាដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតដើម្បីធ្វើឱ្យវិស័យអប់រំនៅកម្ពុជាប្រសើរឡើង? នៅពេលបានសំណួរតាមប្រភេទដែលចង់បានហើយ យើងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់សំណួរតាមទម្រង់ FRFSCR និងត្រូវសុំយោបល់ពីសាស្រ្តាចារ្យ និងអ្នកមានជំនាញស្រាវជ្រាវ។ B- កិច្ចការស្រាវជ្រាវ នៅពេលនិយាយពីដំណាក់កាលប្រមូលទិន្នន័យ សំណួរមួយដែលនឹងសួរយើង ថាតើយើងបានទិន្នន័យមកពីណា ដោយរបៀបណា ដែលជាធម្មតាគេតែងសួរថា ជាប្រភេទ Primary Data ឬ Secondary Data ។ ថ្ងៃនេះ Sethakech នឹងលើកយកភាពខុសគ្នា ក៏ដូចជា គុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិ រវាង Primary Data និង Secondary Data ។ Primary Data ៖ ជាធម្មតាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទិន្នន័យដើម (Original Information) ដែលយើងអាចរកបានតាមរយៈការប្រមូល ឬបង្កើតដោយខ្លួនឯង ដែលឆ្លើយតប់នឹងសំណួរស្រាវជ្រាវ (Research Question) របស់យើងផ្ទាល់។ យើងអាចបង្កើត ឬប្រមូលទិន្នន័យដើម ឬ Primary Data តាមរយៈ ការស្ទង់មតិ, ការអង្កេត, និងការពិសោធន៍ជាដើម ។ Secondary Data៖ ជាធម្មតាមានអត្ថន័យផ្ទុយពីទិន្នន័យដើម និងគេច្រើននិយមហៅថាទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ។ Secondary Data ភាគច្រើនជាទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ និងដែលមានត្រូវប្រមូលបានដោយអ្នកដទៃ។ យើងអាចរកទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំនេះតាមរយៈ គេហៈទំព័ររដ្ឋាភិបាល, របាយការណ៍ស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ ឬ តាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណិតជាដើម។ តោះយើងទៅមើលពីគុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិរបស់ Primary Data និង Secondary Data ខាងក្រោម៖ #គុណសម្បត្តិ Primary Data៖ -អាចប្រមូលបានដើម្បីឆ្លើយនឹង Research Question ជាក់លាក់ណាមួយ -យើងអាចគ្រប់គ្រងលើគំរូ និងវិធីសាស្រ្តរបស់វា Secondary Data៖ -មានភាពងាយស្រួល និងលឿន ដើម្បីស្វែងរក -អាចប្រមូលទិន្នន័យដែលមានពេលវេលាលាតសន្ធឹងយូរ និងភូមិសាស្ត្រទូលំទូលាយ #គុណវិបត្តិ Primary Data៖ -ត្រូវការចំណាយខ្ពស់ និងពេលវេលារយៈពេលយូរដើម្បីប្រមូល -ត្រូវការហ្វឹកហាត់ក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ Secondary Data៖ -មិនអាចគ្រប់គ្រងនូវគំរូដែលយើងចង់បាន -ត្រូវការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមដើម្បីធ្វើឱ្យការស្រាវជ្រាវមានភាពសុក្រិត =='''Quantitative Research និង Qualitative Research '''== ស្ដាប់ទៅ វានឹងងាយច្រលំ ក៏ប៉ុន្តែវាមានភាពស្រួលដើម្បីចង់ចាំណាស់។ អ្នកសិក្សាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ឬពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើនប្រហែលជាបានសិក្សារួចមកហើយនូវភាពខុសគ្នានេះ។ របៀបនៃការស្រាវជ្រាវទាំងពីរខាងលើមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា ប៉ុន្តែគេអាចដឹងថានៅពេលដែលគេប្រមូលទិន្នន័យ និងវិភាគទិន្នន័យទាក់ទងនឹងចំនួន, លេខ និងស្ថិតិ គេនឹងប្រើប្រាស់ Quantitative Research។ ផ្ទុយមកវិញ នៅពេលដែលការស្រាវជ្រាវនោះទាក់ទងនឹងអត្ថន័យ ឬពាក្យពេច គេនឹងប្រើប្រាស់ Qualitative Research។ តោះដើម្បីកាន់តែច្បាស់សូមទៅមើលលក្ខណៈពិសេស និងភាពខុសគ្នារបស់ប្រភេទនៃការស្រាវជ្រាវទាំងពីរខាងក្រោម៖ Quantitative Research ៖ -ផ្ដោតលើការធ្វើតេស្ដទៅលើទ្រឹស្ដី និងសម្មតិកម្ម -វិភាគដោយប្រើប្រាស់គណិតវិទ្យា និងវិភាគបែបស្ថិតិ -មានរូបរាងជាចំនួនលេខ, ក្រាប និងតារាង -ត្រូវការអ្នកឆ្លើយចំនួនច្រើន -ជាប្រភេទសំណួរបិទ (Closed Question) Qualitative Research ៖ -ផ្ដោតលើការរុករកនូវគោលគំនិតថ្មីៗ -វិភាគតាមរយៈការសង្ខេប ការបកប្រែអត្ថន័យ -មានរូបរាងជាពាក្យ -ត្រូវការអ្នកឆ្លើយចំនួនតិចតួច -ជាប្រភេទសំណួរបើក (Opened Question) ឧទាហរណ៍៖ Quantitative Research៖ គេសិក្សានៅពេលដែលអ្នកចង់ដឹងអំពី #ចំនួនសិស្សនិសិ្សត ដែលចូលចិត្តទទួលទានអាហារថ្ងៃត្រង់នៅក្នុងបរិវេនសាកលវិទ្យាល័យរបស់អ្នក។ Qualitative Research៖ នៅពេលអ្នកចង់ដឹងពី #ហេតុផលឬមតិយោបល់ ដែលសិស្សនិស្សិតមិនចូលចិត្តទទួលទានអាហារនៅក្នុងបរិវេនសាកលវិទ្យាល័យ។ ='''តើអាមេរិកដែលជារដ្ឌអធិបតេយ្យមួយអាចក្ស័យធនយ៉ាងដូចម្តេច'''= ផ្ងៃច័ន្ទទី ១៤ខែតុលាឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឌាភិបាលសហព័ន្ធអាេមរិកនៅតែបន្តរបិទទ្វាមួយផ្នែក ដោយសារតែវិបត្តិថវិការ។ក្នុងពេលជាមួយគ្នាពេលកំណត់ដែលសភាអាមេរិកត្រូវប្រឈមនឹងការក្ស័យធន ក៏កាន់តែខិតជិតចូលមកដល់។លោកអូបាម៉ា និងសមាជិកសភាមកពីគណបក្សសាធារណរដ្ឌមានពេលតែ៤ផ្ងៃទេៀតប៉ុណេ្ណាះេដីម្បីចរចាគ្នាលើការអនុម័តច្បាប់ឲ្យរដ្ឌាភិបាលអាចខ្ចីលុយមកបង្គ្រប់ការចំណាយ និងចេៀសពីការ ក្ស័យធន។ «សំណួរ» អាេមរិកដូចជាចម្លែកពីប្រទេសផ្សេងទេៀត ព្រេាះមុននឹងរដ្ឌាភិបាលខ្ចីលុយគេបាន ទាល់តែទៅសំុការអនុញ្ាតពីសភាជាមុន‽ តាមពិត រដ្ឌាភិបាលអាមេរិកអាចខ្ចីលុយគេបាន ដោយមិនចាំបាច់សំុការអនុញ្ញាតពីសភាទេ ក៏ប៉ុន្តែធ្វើម៉េចកំុឲ្យតែបំណុលសរុប កើនឡើងហួសពីកម្រិតអតិបរមាមួយដែលកំណត់ដោយច្បាប់«បំណុលដល់តំបូល»។ បពា្ហាាដែលចោទឡើងនៅពេលនេះ គឺថវិការអាមេរិកចេះតែមានឧនភាពជាប្រចាំ។មុខចំណាយមានច្រើន ចំណែកចំណូលមានតិចធ្វើឲ្យរដ្ឌាភិបាលត្រូវខ្ចីបំណុលគេច្រើនដេីម្បីមកបង្រ្គប់ចំណាយ។ បំណុលផ្មីចេះតែបន្តរខ្ចី ច្រើនឡើង ចំណែកឯបំណុលចាស់សងរំលោះមិនទាន់ ធ្វើឲ្យបំណុលចេះតែគរឡើងដល់កំតិតអតិបរមា ទើបរដ្ឌាភិបាលរបស់លោក អូបាម៉ាលែងអាចខ្ចីបំណុលគេបន្ដែមទៀត ហេីយត្រូវសំុឲ្យសភាអនុម័តច្បាប់ផ្មី ដំឡើង កម្រិតអតិបរមានៃបំណុល ទើបន្តខ្ចីបំណុលគេតទៅទៀត។ ″ សំណួរ” កន្លងមកតើសភាអាមេរិកធ្លាប់បានតម្លើងកម្រិតបំណុអតិបរមានេះប៉ុន្មានលើកមកហើយ‽ តាំងពីមានច្បាប់កំណត់អំពីកម្រិតបំណុលអតិបរមា កាលពីឆ្នាំ១៩១៧ សភាអាមេរិកធ្លាប់បានដំឡើងកម្រិតបំណុលអតិបរមាចំនួន ៧៧ លើករួចមកហើយ ដោយមិនសូវមានបពា្ហាចោទខ្លាំងប៉ុន្មានទេ។ ការដំឡើងកម្រិត បំណុលអតិបរមាបានក្លាយជារឿងស្មុគស្មាញ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១០មក នៅពេលដៃលគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបាត់បង់សំលេងភាគច្រើននៅក្នុងរដ្ឌសភា។ដោយសារតែការអនុម័តច្បាប់ដំឡើងកម្រិតបំណុលអតិបរមា ត្រូវឲ្យមានសំឡេងគាំទ្រសភាទាំងពីរ ់ ៉ព្រឹទ្ធសភា និងរដ្ឌសភា ៉ គណបក្សសាធារណរដ្ឌតែងតែរារាំងមិនឲ្យអនុម័តច្បាប់នេះដេីម្បីដាក់សម្ពាធ ទាមទារឲ្យលោក អូបាម៉ាផ្លាស់ប្តូរនយោបាយ ជាពិេសសដេម្បីប្រឆាំងនឹងច្បាប់ ស្តីពីកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសុខភាពរបស់លោក អូបាម៉ា។ «សំណួរ» នៅពេលនេះគេនាំគ្នាបារម្ភផា ប្រសិនបើសភាអាមេរិកមិនអនុម័តច្បាប់ តើអាមេរិកក្ស័យធនដូចម្តេច‽ ក្ស័យធនត្រង់ចំណុចនេះមិនមែនសំដៅលើការក្ស័យធនរហូតបិទទ្វារដូចជាករណីក្រុមហ៊ុនទ ឬសហគ្រាសទេ ប៉ុន្តែសំដៅទៅលើស្ដានភាពមួយដែលបំណុលត្រូវសងមានចំនួនច្រើនជាងលុយដែលមានសម្រាប់សងបំណុល ត្រង់កន្លែងនេះចង់បពា្ជាក់ផា បំណុលត្រូវសងមិនមែនបំណុលដែលជំពាក់ទេ។ជួនកាលបំណុលដែលជំពាក់មានច្រើនដែរ ក៏ប៉ុន្តែមិនទាន់ដល់ពេលកំណត់ត្រូវសង។ក្នុងករណីក្ស័យធន បំណុលដែលជំពាក់គេហើយដល់ពេល កំណត់ត្រូវសង ប៉ុន្តែមិនមានលុយក្នុងដៃគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីសងបំណុលទៅតាមពេលកំណត់។ ករណីក្ស័យធននេះធ្លាប់កើតមានកន្លងមកដូចជានៅ មុិចសុិក នៅឆ្នាំ១៩៨២ និងនៅ អាហ្យង់ទីនឆ្នាំ ២០០១។ ការក្ស័យធនរបស់រដ្ឌ ខុសពីការក្ស័យធនរបស់ក្រុមហ៊ុន ឬសហគ្រាស។ ក្រុមហ៊ុន សហគ្រាសដែលក្ស័យធន ម្ចាស់បំណុលអាចប្តឹងទៅតុលាការឲ្យលក់ឡាយឡុងទ្រព្យក្រុមហ៊ុន ដើម្បីសងបំណុល ហើយក្រុមហ៊ុន ដែលក្ស័យធននេះអាចនឹងបិទទ្វារលែងតំណើរការទាំងស្រុង។ ចំពេាះរដ្ឌវិញ ដែលអធិបតេយ្យភាព គេមិនអាចទៅចាប់បង្ខំរដ្ឌមួយឲ្យសងបំណុលដូចជាក្រុមហ៊ុនឯកជណទេ(លើកលែងតែម្ចាស់បំណុលនោះជារដ្ឌមួយដែរ ហើមានកម្លាំងទ័ពខ្ាំាលាំង ដែលអាចប្រកាសសង្គ្រាម េដីម្បី ទារបំណុល)។ ជាទូទៅក្នុងករណីរដ្ឌក្ស័យធន រដ្ឌច្រើនចរចាចាមួយម្ចាស់បំណុល ដើម្បីកាត់បន្ដយបំណុលមួយផ្នែក ឬពន្យាពេលសងបំណុល។ << សំណួរ>> ក្នុងករណីដែលភាពជាប់គាំងនៅសភាអាមេរិកអូសបន្លាយរហូតដល់មានការក្ស័យធនមែន តើវាអាចនឹងបង្កផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ? ប្រសិនបើអាមេរិកខកខានមិនបានសងបំណុលគេទៅតាមពេលកំណត់ទេ ទោះបីជាមិនសងទាំងអស់ ឬសងមិនទាន់ពេលក៏ដោយ បពា្ហាាដែលចោទឡើងគឺអត្រាការប្រាក់បំណុលរដ្ឌប្រាកដកើនឡើងខ្ពស់។ នេះជារឿង ធម្មតា កាលណាខ្ចីលុយគេហើយមិនសងគ្រប់តាមកាលកំណត់ ពេលក្រោយចង់ខ្ចីគេទៀត គេប្រាកដជាមិនចង់ឲ្យខ្ចី ឬក៏ឲ្យខ្ចីដែរប៉ុន្តែទារការប្រាក់ខ្ពស់ ដើម្បីឲ្យសមនិងហានិភ័យនៃបំណុល។ អត្រាការប្រាក់ខ្ពស់គឺជា បន្ទុកធ្ងន់មួយ ដល់ហិរញ្ញាវត្ដុរបស់រដ្ឌ ហើយអាចនាំឲ្យអត្រាការប្រាក់នៅក្នុងទីផ្សាឥណទានឯកជនកើនឡើងខ្ពស់ដែរ ដែលជាបន្ទុកផ្ងន់សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន ក៏ដូចជាប្រជាជនទូទៅ។ ទាំងអស់នេះវាអាចនឹងនាំទៅបង្កើត ជាវិបត្តិសេដ្ឌកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ។ ទីផ្សាមូលប័ត្រអាមេរិកជាទីផ្សារដែលមានទំហំនៃការជួញដូរធំ វិបត្តិនៅអាមេរិកនឹងធ្វើឲ្យមានការចលាចលនៅទីផ្សារមូលបត្រនៅទូទាំងពិភពលោក។ អ្នកសេដ្ផកិច្ច ក៏ដូចជាប្រមុខដឹកនាំស្ដាប័នហិរញ្ញវត្ដុសំខាន់ៗដូចជា មូលនិធិរូបិយវត្ដុអន្តរជាតិ(IMF) និងធនាគាពិភពលោក ជាដើម សុទ្ទតែព្រមានទុកជាមុនរួចហើយផា ប្រសិនបើអាមេរិកក្ស័យធនមែន ពិភពលោក ទាំងមូលនឹងត្រូវធ្លាក់តៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឌកិច្ច ដែលធ្ងន់ផ្ងរជាងវិបត្តិកាលពីឆ្នាំ ២០០៨ទៅទៀត៕ ='''ស្វែងយល់​អំពី​ផ្សារ​ភាគហ៊ុន'''= តើ​ផ្សារភាគហ៊ុន​ជា​អ្វី? បើ​និយាយ​​ឲ្យ​ខ្លី​ សាមញ្ញ ហើយ​ស្រួល​ស្តាប់ ផ្សារភាគហ៊ុន គឺ​ជា​កន្លែង​ដែល​គេ​ទិញ-លក់​ភាគហ៊ុន។ ចុះ ភាគហ៊ុន ជា​អ្វី? ភាគហ៊ុន គឺ​ជា​ចំណែក​ដើមទុន ដែល​គេ​ដាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន​ណាមួយ។ នៅពេល​ដែល​ក្រុមហ៊ុន​ចំណេញ ម្ចាស់​ភាគហ៊ុន​ក៏​បាន​ចំណេញ​ ហើយ​បើ​ក្រុមហ៊ុន​ខាត ម្ចាស់​ភាគហ៊ុន​ក៏​ខាត។ ការចំណេញ ឬ​ខាតនេះ វា​សមាមាត្រ​ទៅនឹង​ចំណែក​​ភាគហ៊ុន​ដែល​ខ្លួន​មាន។ បើ​មាន​ភាគហ៊ុន​ច្រើន ពេល​ចំណេញ​ ក៏ចំណេញ​ច្រើន ហើយ​ពេល​ខាត ក៏​ខាត​ច្រើន។ ក្រុមហ៊ុន​ខ្លះ គេ​យក​ភាគហ៊ុន​មួយ​ផ្នែក​​ទៅដាក់​លក់​ នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន។ ប៉ុន្តែ មិនមែន​គ្រប់​តែ​ក្រុមហ៊ុន​ទាំងអស់​អាច​លក់​ភាគហ៊ុន​បានទេ។ ទាល់តែ​ជា​ប្រភេទ​ក្រុមហ៊ុន​ ដែល​ច្បាប់​កំណត់​ថា​​​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​លក់​ភាគហ៊ុន​បាន ទើប​អាច​ចុះ​ភាគហ៊ុន​លក់​បាន។ តើ​អ្នក​ទិញ​ភាគហ៊ុន​អាច​ទទួល​បាន​ផលចំណេញ​អ្វី​ខ្លះ? ហើយ​អាច​ខាតបង់​អ្វី​ខ្លះ? កាល​ណា​អ្នកណាទិញ​ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ណាមួយ អ្នក​នោះ​នឹង​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់​ហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​នោះ ហើយ​មាន​សិទ្ធិ​ដូច​ម្ចាស់​ហ៊ុន​ផ្សេងទៀត​ដែរ ដូចជា សិទ្ធិ​បោះឆ្នោត​​ជ្រើសរើស​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ភិបាល​ក្រុមហ៊ុន ជាដើម។ គ្រាន់តែ​ថា អ្នកណា​មាន​ភាគហ៊ុន​ច្រើន មាន​សំឡេង​បោះឆ្នោត​ច្រើន អ្នក​មាន​ភាគហ៊ុន​តិច មាន​សំឡេង​​តិច។ នៅ​ពេល​ដែល​ក្រុមហ៊ុន​រកស៊ី​បាន​ចំណេញ​លុយ ហើយ​គេយក​លុយ​ចំណេញ​នេះ​មកចែក​​គ្នា ម្ចាស់ភាគហ៊ុន​​ទាំងអស់​ទទួល​បាន​ចំណែក​ប្រាក់​ចំណេញ​នេះ ស្រប​ទៅតាម​ភាគហ៊ុន​ដែល​ខ្លួន​មាន។ បើ​មានភាគហ៊ុន ១% បាន​ចំណេញ ១%​។ ប៉ុន្តែ បើ​ក្រុមហ៊ុន​ខាត​វិញ​ ក៏ខាត​ទៅតាម​​ចំណែក​ភាគហ៊ុន​នេះ​ដែរ។ ហេតុអ្វី​បាន​ជា​មាន​អ្នក​លេង​ភាគហ៊ុន​ខ្លះ​ចំណេញ​ ឬ​ក៏​ខាត​​​ រាប់​ម៉ឺន​ ឬ​រហូតដល់​រាប់​លានដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ប៉ព្រិច​ភ្នែក? អ្នក​លេង​ភាគហ៊ុន​បែបនេះ ទិញភាគហ៊ុន​មិនមែន​​ទុក​ចាំ​ទទួល​ចំណែក​លុយ​ចំណេញ​ពីក្រុមហ៊ុនទេ គឺ​ទិញ​មក​ ដើម្បី​លក់​ទៅវិញ ​យក​ចំណេញ​ភ្លាមៗ។ ក្នុងករណីនេះ ភាគហ៊ុន ត្រូវ​ក្លាយ​ទៅជា​ទំនិញ ដែល​គេលក់​ចេញ ទិញ​ចូល ដូចទំនិញ​​ដែល​គេ​លក់​នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ធម្មតាដែរ។ ឧទាហរណ៍​៖ ពេល​ខ្ញុំ​ឮដំណឹង​អំពី​រឿង​ជំងឺ​ផ្តាសាយ​អា កំពុង​តែ​រីក​រាលដាល​ឡើង នៅ​ម៉ិចស៊ិច ខ្ញុំ​វិភាគ​ទៅ ឃើញថា ជំងឺ​នេះ​ជា​ជំងឺ​ឆ្លង​ខ្លាំង ដែល​អាច​រាលដាល​ទៅ​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត។ ដើម្បី​បង្ការកុំ​ឲ្យ​ជំងឺនេះ​ឆ្លង​រាលដាល គេ​ប្រាកដ​ជា​ត្រូវ​នាំ​គ្នា​ចាក់វ៉ាក់សាំង។ អ៊ីចឹង ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​វ៉ាក់សាំង​​ប្រាកដ​ជា​លក់​វ៉ាក់សាំង​បានច្រើន ហើយ​ចំណេញ​លុយ​ច្រើន។ ដល់​ពេលនោះ​​ ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន​ផលិតវ៉ាក់សាំង​ ​ប្រាកដ​ជា​ឡើង​ថ្លៃ​កប់ពពក ព្រោះ​​អ្នក​ណា​ក៏​ចង់​ទិញ​ភាគហ៊ុន​នេះ​ដែរ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំ​ក៏​ប្រមូល​ទិញ​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន​នេះ​​ទុក ទាន់ពេល​នៅថោក។ ​ពេល​ដែល​​ភាគហ៊ុននេះឡើង​ថ្លៃ ខ្ញុំ​ក៏​លក់​ចេញ​ទៅវិញភ្លាម​ យក​ចំណេញ។ ​ខ្ញុំចេះ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​អ៊ីចឹង​រហូត​ទៅ ជាមួយ​ក្រុមហ៊ុន​ផ្សេងទៀត​ក៏ធ្វើ​​ដូចគ្នា! ជួនកាល​ទិញ​ពេលនេះ មួយ​ម៉ោង​ក្រោយ​​ឡើងថ្លៃ លក់​ទៅវិញ​ភ្លាម​ក៏មាន។ ផ្ទុយទៅវិញ បើ​ការវិភាគ​របស់ខ្ញុំ​​ខុស ភាគហ៊ុន​មិន​ឡើង​ថ្លៃ ស្រាប់តែ​ចុះថ្លៃ​ទៅវិញ ខ្ញុំ​ក៏​ខាតបង់​ទៅតាម​នោះដែរ។ បើ​សិន​ជា​ខ្ញុំ​ដឹង​ខ្លួនទាន់ ពេល​ឃើញ​ភាគហ៊ុន​ចាប់​ចុះ​បន្តិច ខ្ញុំ​ប្រញាប់​លក់​ចេញ​ភ្លាមៗ ​ខ្ញុំខាត​ដែរ តែ​ខាត​តិច។ ក៏ប៉ុន្តែ ពេលខ្លះ ​ខ្ញុំ​មិន​ចង់​លក់​ចេញ​ភ្លាម​ទេ អង្គុយ​ចាំមើល ក្រែង​វា​ឡើង​មកវិញ។ បើ​វាឡើង​មកវិញ​មែន​វាគ្រាន់ ប៉ុន្តែ បើ​វាចេះតែចុះ​ទៅទៀត ហើយ​ខ្ញុំ​ចេះ​តែ​ចាំ​ ដល់​ពេលមួយ​វាចុះ​ទាបខ្លាំង បាន​ខ្ញុំ​លក់​ចេញ ពេលនោះ​​ខ្ញុំ​ក៏​ខាត​ឡុងចុង​អ៊ីចឹង​ទៅ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា ការលេងភាគហ៊ុន​បែបនេះ គឺ​ជា​រឿងប្រថុយប្រថាន​បំផុត។ ជួនកាល ចំណេញ​មក ខាត​ទៅវិញ​អស់ទៅវិញភ្លាម​ក៏មាន។ ខាត​ទាំង​ដើម​អស់​ទៅទៀត​ក៏មាន ប្រៀប​ដូច​ទៅនឹង​ការ​ភ្នាល់​ល្បែង​ដូច្នេះ​ដែរ។ ​ការ​លេងភាគហ៊ុន​របៀបនេះ​ឯង ដែល​​ពេលខ្លះ ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្សារភាគហ៊ុន​ដួលដាំដូង ហើយ​ពេលខ្លះ​បង្កើត​ទៅជា​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពាសពេញ​ពិភពលោក​ក៏មាន។ តើ​អ្វី​ទៅ​ជាមូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ភាគហ៊ុន​ឡើង​ថ្លៃ ឬ​ចុះថ្លៃ? ដោយសារតែ​ភាគហ៊ុន ត្រូវគេ​យក​មក​ទិញដូរ​យក​ចំណេញ ដូច​ទំនិញ​ធម្មតា អ៊ីចឹង ភាគហ៊ុន​ឡើង​ថ្លៃ ឬ​ក៏ចុះ​ថ្លៃ វា​គោរពទៅតាមច្បាប់​ទីផ្សារ​ធម្មតា ពោល​គឺ​ វា​អាស្រ័យ​ទៅលើ​ផ្គត់ផ្គង់ និង​តម្រូវការ។ គឺ​អ្នក​ទិញ-លក់​ភាគហ៊ុន​នេះ​ឯង ដែល​ជា​អ្នក​កំណត់​ថ្លៃ។ បើ​មាន​អ្នក​រកទិញច្រើន មិនសូវមាន​អ្នក​ចង់​លក់​ វា​ក៏ឡើងថ្លៃ។ បើ​មាន​អ្នក​លក់​ច្រើន មិនសូវមាន​អ្នក​ទិញ វា​ក៏​ធ្លាក់ថ្លៃ។ អ្នក​លេងភាគហ៊ុន គេ​នាំគ្នា​លក់​ ឬ​ក៏នាំ​គ្នា​ទិញ គឺ​វា​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ការវិភាគ​របស់​អ្នក​លេង​ម្នាក់ៗ ដែល​គេ​មើលទៅ​ថា តើ​ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ណាមួយ​នឹង​ឡើងថ្លៃ ឬ​ចុះថ្លៃ? ហើយ​ការវិភាគនេះ គេ​ធ្វើ​ឡើង​ទៅលើ​ហេតុការណ៍​ផ្សេងៗ ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ក្រុមហ៊ុននេះ ​(សូមមើល​ឧទាហរណ៍​​ខាងលើ អំពី​ ​​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​វ៉ាក់សាំង និង​គ្រុន​ផ្តាសាយ​អា​)។ ឧទាហរណ៍​មួយ​ទៀត ពេលខ្លះ គ្រាន់តែ​មាន​លេចឮ​ដំណឹង​ព្រាលៗ​មក​ថា អ៊ីស្រាអែល​​ចង់​​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព​វាយប្រហារ​លើ​អៀរ៉ង់ ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ប្រេង​ក៏ចាប់​ធ្លាក់ចុះ​គ្រឹប​ ក៏មាន។ នៅពេល​ដែល​គេនិយាយ​ថា ​ភាគហ៊ុន​នេះ​ ឬ​ភាគហ៊ុន​នោះ មាន ១០០០ Points ឬ​ក៏ ២០០០​ Points តើ​មាន​ន័យ​ថាម៉េច? ១០០០ ឬ​២០០០ Points នេះ មិនមែន​ជា​ថ្លៃ​ភាគហ៊ុនទេ គ្រាន់តែ​ជា​សន្ទស្សន៍​តែប៉ុណ្ណោះ។ សន្ទស្សន៍របស់​ភាគហ៊ុន​នេះ ​កំណត់​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន ដែល​មាន​ជំនាង​​ខាង​ហ្នឹង។​ គេ​ប្រើប្រាស់​សន្ទស្សន៍​ភាគហ៊ុន ​ ដើម្បី​តាមដាន​មើល​​ អំពី​ការវិវឌ្ឍ​នៃ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន។ ឧបមាថា ពេល​ចាប់​បើក​លក់​ពេលព្រឹក ភាគហ៊ុន​​​មាន ១០០០ Point ហើយ​ស្រាប់តែ ថ្ងៃ​រសៀល​ វាចុះ​មក​នៅ​ត្រឹម ៩០០ មានន័យថា ភាគហ៊ុន​​ធ្លាក់​ចុះ​ ១០០ Points ស្មើ​នឹង ១០% ឬ​ក៏​បើ​ឡើង​ដល់ ១១០០ មានន័យថា ភាគហ៊ុន​​វា​កើន​ឡើង ១០%។ អ្វី​ដែល​សំខាន់ គឺ​មិនមែន​ចំនួន​ Point ១០០០, ២០០០ ឬ​ក៏ ៣០០០​ពាន់​នេះទេ។ អ្វី​ដែលគេ​តាមដាន​ខ្លាំង​ជាងគេ គឺ​ភាគរយ​ ដែល​អាច​ឲ្យ​គេ​ដឹង​ថា ភាគហ៊ុន​​នៅ​កន្លែងណាមួយ វា​កើនឡើង ឬ​ក៏​ធ្លាក់ចុះ? បើ​កើនៗ​ប៉ុន្មាន? បើ​ចុះ​ៗប៉ុន្មាន? ត្រូវ​ទិញ ឬ​ក៏​ត្រូវ​លក់? លក់​ឥឡូវ ឬ​មួយ​ក៏​ចាំ​បន្តិច​ទៀត? តើ​ធ្វើ​ម៉េច​ដើម្បី​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ភាគហ៊ុន​ ដែល​យើង​មាន​នៅ​នឹង​ដៃ គិតជា​លុយ ​មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន? វា​អាស្រ័យថា តើ​យើង​មាន​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន​អ្វី? ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​នីមួយៗ​មាន​តម្លៃ​ខុសៗ​គ្នា។ តាមការពិត ភាគហ៊ុន​មួយ​ មិន​​ឡើងថ្លៃ ឬ​ចុះថ្លៃ​ភ្លាមៗ ដូច​ដែល​យើង​ឃើញ​នៅលើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​ទេ។ ឧបមាថា ក្រុមហ៊ុន​មួយ​មាន​ដើម​ទុន ១លាន​ដុល្លារ ហើយ​បែងចែក​ជា​១លាន​ភាគហ៊ុន។ អ៊ីចឹង ១​ភាគហ៊ុន គឺ​ថ្លៃ​១ដុល្លារ ហើយ​នៅតែ​១ដុល្លារ​អ៊ីចឹង​រហូត លើក​លែង​តែ​ដល់​ពេលណាមួយ គេ​បង្កើន​ដើមទុន​ក្រុមហ៊ុ​ន​នេះ​​​ដល់ ២លាន ពេល​នោះ ទើប​​ថ្លៃភាគហ៊ុន​​ឡើង​ដល់ ២ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ហ៊ុន។ បើ​គណនា​តាម​តម្លៃ​ភាគហ៊ុន​បែ​ប​នេះ មិនមាន​អ្វី​ស្មុគស្មាញ​នោះទេ។ ១​ហ៊ុន​ថ្លៃ​១ដុល្លារ បើយើង​មាន​១ពាន់​ហ៊ុន គឺ​ស្មើ​នឹង​១ពាន់​ដុល្លារ។ ក៏ប៉ុន្តែ តម្លៃ​ភាគហ៊ុន នៅលើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​វា​ខុស​ពី​តម្លៃ​ហ៊ុន ដែល​ក្រុមហ៊ុន​ចុះ​បញ្ជី​លក់។ តម្លៃ​ភាគហ៊ុន នៅលើ​ទីផ្សារភាគហ៊ុន ប្រែប្រួល​ឡើងចុះ​ភ្លាមៗ មិនទៀង​ទាត់​នោះទេ។ ដូច្នេះ ​តម្លៃភាគហ៊ុន ដែល​​អ្នកណាម្នាក់​មាន​ក្នុងដៃ វា​ប្រែប្រួល​ទៅតាម​ពេលវេលា។ ឧបមាថា ខ្ញុំមាន​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុនតូតាល់ ចំនួន ១ពាន់​ហ៊ុន។ តាម​តម្លៃ​លើ​ទីផ្សារ នៅពេលនេះ ម៉ោង​នេះ ភាគហ៊ុន​តូតាល់​ ថ្លៃ​១០​ដុល្លារ ក្នុង​១ហ៊ុន។ អ៊ីចឹង ខ្ញុំមាន​១ពាន់ហ៊ុន វាស្មើ​នឹង ១ម៉ឺន​ដុល្លារ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដរាបណា​ខ្ញុំ​មិន​​ទាន់​លក់​ភាគហ៊ុន​ទាំង​នេះ​ចេញ​ផុត​ពី​ដៃ​​ទេ ១ម៉ឺន​ដុល្លារនេះ គ្រាន់​តែ​ជា​តម្លៃ​លើ​ក្រដាស​ប៉ុណ្ណោះ។ កន្លះម៉ោងក្រោយ​វា​អាច​រលាយ​បាត់​ទៅ​អស់​ក៏មាន ឬ​ក៏​វា​អាច​កើន​ឡើង​រហូត​ដល់​ទៅ​២ម៉ឺន​ក៏​ថា​បាន។ តើ​​ពាក្យ​ថា “ទីផ្សារ​មូលបត្រ” និង “​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន”​ ជា​ពាក្យ​តែមួយ ឬ​ក៏​ពាក្យ​ពីរមានន័យ​ខុសគ្នា? និយាយ​ឲ្យ​ត្រឹមត្រូវ​មែនទែន ពាក្យ​ពីរ​នេះ​មាន​ន័យ​ខុសគ្នា។ តាមពិត ភាគហ៊ុន​គ្រាន់តែ​ជា​ផ្នែក​មួយ​​ប៉ុណ្ណោះ នៃ​មូលបត្រ។ ក្រៅ​ពី​ភាគហ៊ុន នៅមាន​មូលបត្រ​ផ្សេង​ទៀត ដែល​គេ​យក​មក​ធ្វើ​ការទិញ-ដូរ នៅ​លើ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ដែរ ដូចជា ​មូលបត្រ​បំណុល មូលបត្រ​ជា​វត្ថុធាតុដើម ឬ​ជា​រូបិយវត្ថុ ។ល។ និង​។ល។ ដោយសារ តែ​ពីដំបូង​ឡើយ ភាគហ៊ុន គឺ​ជា​ប្រភេទ​មូលបត្រ ដែល​​គេទិញ-លក់​ច្រើន​ជាងគេ។ ទើប​យើង​​ចំណាំ​តែ​និយាយ​ “ផ្សារភាគហ៊ុន” ជាប់​មាត់​រហូតមក។ ប៉ុន្តែ​​ បើ​តាម​ភាសា​បច្ចេកទេស​ត្រឹមត្រូវ គេ​ត្រូវ​ហៅ​ថា “ទីផ្សារ​មូលបត្រ”។ =='''សំណួរ-ចម្លើយ​ជុំវិញ​ការ​លក់​ភាគហ៊ុន​ជា​សាធារណៈ​របស់ Facebook '''== តើ​ Facebook គ្រោង​លក់​ភាគហ៊ុន​ប៉ុន្មាន? Facebook មាន​គោលដៅ​ប្រមូល​លុយ​ឲ្យ​បាន ៥ពាន់លាន​ដុល្លារ ពី​ការ​លក់​ភាគហ៊ុន​ជាសាធារណៈ​ជាលើក​ដំបូង (Initial Public Offering) ​នេះ។ ចំនួននេះ​តិច​ជាង​ការ​រំពឹង​ទុក​ពីពេលមុន (១០ពាន់លាន​ដុល្លារ) ក៏ប៉ុន្តែ នៅតែ​ច្រើន​ជាង​​ការលក់​ភាគហ៊ុន​ដំបូង​របស់​ក្រុមហ៊ុន​អ៊ីនធ័រនែត​ផ្សេងៗ​ទៀត នាពេល​កន្លងមក។ នៅពេល​លក់​ភាគហ៊ុន​ជា​សាធារណៈ​លើក​ដំបូង កាលពី​ឆ្នាំ​២០០៤ Google លក់​បាន​តែ ១​ ៦៧០​លាន​ដុល្លារ​​ប៉ុណ្ណោះ។ តើ​ភាគហ៊ុន​របស់ Facebook មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន? នៅក្នុង​ឯកសារ​ដែល​បញ្ជូន​ទៅ​គណៈកម្មការ​មូលបត្រ Facebook មិនទាន់​បាន​កំណត់​តម្លៃ​ភាគហ៊ុន ដែល​ត្រូវ​លក់​នៅឡើយទេ។ ចំនួន​ពិតប្រាកដ នៃ​​ភាគហ៊ុន ដែល​ត្រូវ​ដាក់លក់​ជា​សាធារណៈ ក៏​ Facebook មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​​នេះ​ដែរ។​ នៅពេលបច្ចុប្បន្ន​នេះ គេ​ប៉ាន់ប្រមាណ​ថា ភាគហ៊ុន Facebook មាន​តម្លៃ ២៩,៧៣​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ហ៊ុន។ ប៉ុន្តែ អ្នកខ្លះ​បានព្យាករ​ថា ភាគហ៊ុន​នេះ​អាច​នឹង​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់​ទៅ ៤០ដុល្លារ ក្នុងមួយ​ហ៊ុន នៅពេល​ចាប់ផ្តើម​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណា ទាំងនេះ គ្រាន់តែ​ការ​ប៉ាន់ស្មាន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលណា ទើបគេ​អាច​​ចាប់ផ្តើម​ទិញភាគហ៊ុន​របស់ Facebook បាន? កាលពី​ថ្ងៃ​ពុធ ម្សិលមិញ​នេះ Facebook គ្រាន់តែ​បញ្ជូន​ឯកសារ ដើម្បី​សុំ​លក់​ភាគហ៊ុន ប៉ុន្តែ នៅមិនទាន់​ចាប់ផ្តើម​លក់​ភាគហ៊ុន​នៅឡើយទេ។ ដូច្នេះ គេនៅមិនទាន់​អាច​ទិញ​ភាគហ៊ុន Facebook បាន​នៅឡើយទេ នៅពេលនេះ។ គេត្រូវ​រង់ចាំ​យ៉ាងតិច ៣ខែ​ទៀត (​ក្រោយ​​ថ្ងៃ​ទី២ ឧសភា) ទើប​ Facebook ចាប់ផ្តើម​លក់​ភាគហ៊ុន​។ តើ Facebook មាន​ប្រាក់​ចំណូល និង​ប្រាក់​ចំណេញ​​ប៉ុន្មាន​ក្នុងមួយឆ្នាំៗ? ចាប់ពីពេលនេះ​ទៅ ដោយ​​ Facebook ចង់​លក់​ភាគហ៊ុន​ នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​មូលបត្រ Facebook មាន​កាតព្វកិច្ច​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​ នូវ​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​សកម្មភាព​ជំនួញ​របស់​ខ្លួន។ នៅ​ក្នុង​ឯកសារ ដែល​​បញ្ជូន​ទៅ​គណៈកម្មការ​មូលបត្រ Facebook បាន​បង្ហាញ​ថា៖ ប្រាក់ចំណូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ២០១១ មាន ៣ ៧១១​​លាន​ដុល្លារ​ ប្រាក់​ចំណេញ​សុទ្ធ នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ មាន ១០០០​លាន​ដុល្លារ អ្នក​ប្រើប្រាស់សកម្ម​​ប្រចាំ​ខែ (Monthly active users) មាន ៨៤៥​លាន​នាក់ នៅ​ខែ​ធ្នូ ២០១១ អ្នក​ប្រើប្រាស់​សកម្ម​ប្រចាំ​ថ្ងៃ (Daily active users) មាន ៤៨៣លាន​នាក់ តើ​ប្រភពចំណូល​របស់ Facebook បាន​មក​ពីណា? ប្រភពចំណូល​ធំបំផុត​របស់ Facebook គឺ​បាន​មក​ពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម (Online advertisement)។ នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ ប្រាក់ចំណូល ដែល​បាន​មក​ពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ មាន​រហូតដល់​ទៅ ៣ ១៥០ ​​លាន​ដុល្លារ​ ពោលគឺ ប្រមាណ ៨៥% នៃ​ប្រាក់​ចំណុល​សរុប​ប្រចាំ​ឆ្នាំ។ ប្រភព​ចំណូល​ធំ​ទីពីរ គឺ​បាន​មក​ពី​​ក្រុមហ៊ុន Zynga (១២% នៃ​ប្រាក់​ចំណូល​សរុប​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​២០១១)។ Zynga គឺ​ជា​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​ល្បែង​លើ​អ៊ីនធ័រនែត (Online Game) ដែល​​គេច្រើន​លេង​នៅលើ​ Facebook ដូចជា FarmVille, CastleVille, CityVille, Mafia Wars, Café World ។ល។ តើ​ក្រុមហ៊ុន Facebook មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន?​ វា​​អាស្រ័យ​ទៅលើ​​តម្លៃភាគហ៊ុន Facebook ដែល​អ្នក​វិនិយោគហ៊ាន​ឲ្យ នៅពេល​ដែល​ភាគហ៊ុន​​​ត្រូវ​ដាក់​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ខាងមុខ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលនេះ គេរំពឹង​ថា ក្រោយ​ពេល​ចូល​ក្នុង​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ក្រុមហ៊ុន Facebook អាច​នឹង​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់​ទៅ ១០០ពាន់លាន​ដុល្លារ។ បើសិន​ជា​ពិតជាដូចនេះ​មែន Facebook ដែល​ទើប​នឹង​បង្កើត​បាន​ ៨​ឆ្នាំ​នេះ នឹង​មាន​តម្លៃ​ខ្ពស់ជាង​ក្រុមហ៊ុន​ធំៗ​ និង​ចំណាស់ៗ​របស់​អាមេរិក ដូចជា Amazon, Caterpillar, Goldman Sachs, Ford Motor និង Boeing ជាដើម។ តើ​​អគ្គនាយក និង​ស្ថាបនិក​ Facebook (Mark Zuckerberg) មាន​ភាគហ៊ុន​ប៉ុន្មាន​? លោក Mark Zuckerberg មាន​ចំណែកហ៊ុន​ ២៨,៤% ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន​ Facebook ហើយ​ទទួល​បាន​ប្រាក់ចំណូល​ពី Facebook (ទាំង​ប្រាក់ខែ និង​ប្រាក់​ចំណូល​ផ្សេងទៀត) ចំនួន ១ ៤៩០ ០០០​ដុល្លារ (ឆ្នាំ​២០១១)។ ប្រសិន​បើ​តម្លៃ​ក្រុមហ៊ុន Facebook ពិត​ជា​កើនឡើង​រហូតដល់ ១០០ពាន់លាន​ដុល្លារ ដូច​គេ​រំពឹង​ទុកមែន ភាគហ៊ុន​របស់​លោក Mark Zuckerberg ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន Facebook នឹង​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់​ទៅ​ជាង ២៨ពាន់លាន​ដុល្លារ។ លោក Zuckerberg នឹង​ត្រូវក្លាយ​ជា​មហាសេដ្ឋី​ ដែលមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ច្រើន​ជាងគេ​ លំដាប់​ទី ៤ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង ទី៩ នៅទូទាំង​ពិភពលោក។ សូម្បីតែ​បុគ្គលិក​របស់​ក្រុមហ៊ុន Facebook ក៏​អាច​ក្លាយ​ជា​សេដ្ឋី ដែលមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រាប់លាន​ដុល្លារ​ដែរ៕ =តើ​ចិន​អាច​ប្រើ​លុយបំណុល​ជា​អាវុធ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក?= នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​ចិន គេ​តែងតែ​ចោទជា​សំណួរ​ថា តើ​អ្នក​ណា​មាន​ប្រៀបជាងអ្នកណា ហើយ​ភាគី​នីមួយៗ​មាន​ចំណុច​ខ្លាំង​អ្វី ដែល​អាច​យក​មក​ធ្វើ​ជា​អាវុធ ដើម្បីយក​ប្រៀប​លើ​គូប្រជែង? រហូតមកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ អាវុធ​ដែល​ភាគី​ទាំងពីរ​លើក​យក​មក​គំរាម​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក គឺ​ការ​ដំឡើង​ពន្ធនាំចូល។ ក៏ប៉ុន្តែ ចិន​នៅ​មាន​អាវុធ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ទៀត​ដែល​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​អាមេរិក​ញញើត គឺ​បំណុល​ដ៏ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​ដែល​អាមេរិក​ជំពាក់​ចិន។ តើ​ចិន​អាច​ប្រើ​លុយ​បំណុល​នេះ​ជា​អាវុធ​ដោយ​វិធីណា ហើយ​អាច​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ដែរឬទេ? គ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែដឹង​ថា នៅ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ចិន​គឺ​ជា​ម្ចាស់​បំណុល​ដ៏ធំ​បំផុត​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ដែល​មាន​មូលបត្រ​បំណុល​រដ្ឋ​អាមេរិក​នៅ​ក្នុងដៃ ចិន​គឺ​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ច្រើន​ជាងគេ គឺ​មាន​ជា​ទឹកប្រាក់​រហូតដល់​ទៅ​ជាង​១ពាន់ពាន់​លាន​ដុល្លារ (១ ១៧០ ០០០ ០០០ ០០០​​ ដុល្លារ​អាមេរិក)។ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក ចិន​អាច​មាន​ជម្រើសមួយ គឺ​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​ទាំងអស់​នេះ​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ ដែល​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលប៉ះពាល់​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​អាមេរិក។ គេ​មិនត្រូវ​ភ្លេចទេ​ថា មូលបត្រ​បំណុល ក៏ដូចជា ភាគហ៊ុន (មូលបត្រកម្មសិទ្ធិ) ឬ​ក៏​ទំនិញ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ គឺ​គោរព​ទៅតាម​ច្បាប់​នៃ​ទីផ្សារ​សេរី។ ដូច្នេះ ប្រសិន​បើ​ចិន​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​នេះ​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ តម្លៃ​មូលបត្រ​នេះ​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​​នៅ​ពេល​ដែល​មូលបត្រ​បំណុល​នេះ​លែងសូវមាន​តម្លៃ អ្នក​វិនិយោគ​ផ្សេងទៀត​ដែល​មាន​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​នៅ​ក្នុងដៃ ដូចជា ជប៉ុន ឬ​ប្រទេសផ្សេងទៀត ឬ​ក៏​អ្នក​វិនិយោគ​ឯកជន​ផ្សេងទៀត ក៏​ប្រាកដ​ជា​នឹង​នាំគ្នា​ប្រញាប់​ប្រញាល់​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​ដែល​ខ្លួន​មាន​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ​ដែរ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ខាតបង់​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅ​ពេលនោះ វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​កាន់តែ​ធ្លាក់ថ្លៃ​កាន់តែ​ខ្លាំង​ថែមទៀត​ ហើយ​សម្រាប់​មូលបត្រ​បំណុល កាលណា​តម្លៃ​ធ្លាក់​ចុះ គឺ​មានន័យថា អត្រា​ការប្រាក់​នឹង​ត្រូវ​កើនឡើង។ អត្រាការប្រាក់​កើនឡើង​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលវិបាក​ធំៗ​ចំនួនពីរ។ ទីមួយ រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក​នឹង​ត្រូវ​បង់​ការប្រាក់​ខ្ពស់ ដើម្បី​ខ្ចីបំណុល​ពី​គេ ហើយ​នេះ​គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ដ៏​ធំ​​សម្រាប់​អាមេរិក ដែល​ជា​ប្រទេស​មាន​ឧនភាព​ថវិកា​យ៉ាងច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​​ ​ជារៀងរាល់​ឆ្នាំ ហើយ​​បរិមាណ​បំណុល​សាធារណៈ​ក៏​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់ រហូត​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​វិបត្តិ​បំណុល​ជាច្រើន​លើក​រួចមកហើយ នាពេល​កន្លងមក។ ទីពីរ គឺ​ផលប៉ះពាល់​ទៅលើ​ឥណទាន​ក្នុង​វិស័យ​ឯកជន។ អត្រា​ការប្រាក់​កើនឡើង វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន និង​អ្នក​វិនិយោគ​​មាន​ការ​ពិបាក​ក្នុងការ​ស្វែងរក​ឥណទាន​ជាងមុន ហើយ​ត្រូវ​បង់​ការប្រាក់​ខ្ពស់​ជាងមុន ដែល​ជា​ឧបសគ្គ​ដ៏ធំមួយ នៅ​ក្នុង​វិស័យ​វិនិយោគ​ឯកជន។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា វា​ក៏​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅ នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះ។ ទាំងអស់​នេះ​សុទ្ធតែ​ជា​កត្តា​ចម្បងៗ ដែល​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​មក​លក់​នៅក្នុងទីផ្សារ​នេះ ក៏​នឹង​បង្ក​ផល​ប៉ះពាល់​យ៉ាងច្រើន​ផងដែរ​ដល់​​​​ចិន​ខ្លួនឯង ហើយ​ផលប៉ះពាល់​នេះ​អាច​មាន​នៅ​ត្រង់ចំណុច​សំខាន់ៗពីរ។ ទីមួយ ផលប៉ះពាល់​ខាង​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ។ ប្រសិន​បើ​ចិន​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​ទាំងអស់​ដែល​ខ្លួន​មាន​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​មូលបត្រ​នេះ​ធ្លាក់​ចុះខ្លាំង គឺ​មានន័យថា ចិន​ត្រូវ​លក់​មូលបត្រ​អស់ទាំងនេះ ក្នុង​តម្លៃ​ទាបជាង​កាល​ពីពេល​ដែល​ខ្លួន​ទិញ​ ពោលគឺ​លក់​ខាត ហើយ​កាលណា​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​​ធ្លាក់​ចុះ​កាន់តែ​ទាប ចិន​ក៏​ត្រូវ​ខាតលុយ​កាន់តែ​ច្រើន។ ទីពីរ ផលប៉ះពាល់​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេស គឺ​វិស័យ​នាំចេញ។ នៅ​ពេល​ដែល​តម្លៃមូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​ធ្លាក់ចុះ វា​ធ្វើ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​នៅ​អាមេរិក​មាន​ការ​កើនឡើង ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​អត្រា​ការប្រាក់​នៅ​អាមេរិក​កើនឡើង វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​លុយ​ដុល្លារ​អាមេរិក​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ នៅ​ពេល​ដែល​លុយដុល្លារ​ធ្លាក់ថ្លៃ វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ផលិតផល​របស់​អាមេរិក​នៅលើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ​មាន​ភាព​ប្រកួតប្រជែង​ខ្ពស់​ ហើយ​ទំនិញ​របស់​ចិន​នឹង​ត្រូវ​ពិបាក​រក​ទីផ្សារ​នាំចេញ​។ នេះ​គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ដ៏ធំមួយ សម្រាប់​ចិន ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ការ​នាំចេញ។ ដូច្នេះ និយាយ​ជារួម​មកវិញ ការ​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ វា​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលប៉ះពាល់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅដល់​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​អាមេរិក ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ចិន​ខ្លួន​ឯង​ក៏​ត្រូវ​រង​នូវ​ផលប៉ះពាល់​មិន​តិច​នោះដែរ។ ដូច្នេះ ការ​យក​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​មក​ធ្វើ​ជា​អាវុធ ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក វា​គួរ​តែ​ជា​ជម្រើស​ចុងក្រោយ​មួយ​របស់​ចិន ហើយ​វាក៏​​អាស្រ័យ​ផងដែរ​ថា តើ​មេដឹកនាំ​ចិន​គិតថា​ខ្លួន​មាន​លទ្ធភាព ហើយ​សុខចិត្ត​ទ្រាំទ្រ​ការ​ខាតបង់​បាន​ត្រឹម​កម្រិតណា? ទាំងអស់​នេះ​នៅ​មិនទាន់​គិតផង​ដល់​ចំណុច​សំខាន់​មួយទៀត ដែល​អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​អាវុធ​របស់​ចិន​មិនសូវ​មាន​ឥទ្ធិពល គឺ​ភាព​ទាក់ទាញ​នៃ​មូលបត្រ​បំណុល​រដ្ឋ​អាមេរិក​នៅលើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ។ រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ អ្ន​កវិនិយោគ​ជាទូទៅ​តែងតែនាំគ្នា​សំឡឹង​ឃើញ​មូលបត្រ​បំណុលរដ្ឋ​អាមេរិក​ថា​ជា​វិនិយោគ​ដែល​មាន​សុវត្ថិភាព​បំផុត ដែល​គួរ​ជា​ទីទុកចិត្ត។ ដូច្នេះ វា​គឺ​ជា​រឿង​ដែល​អាច​ទៅរួច​ដែល​ថា នៅ​ពេល​ដែល​ចិន​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​អស់ទាំងនេះ​មកលក់​នៅលើ​ទីផ្សារ អ្នក​វិនិយោគ​ផ្សេងទៀត​នឹង​នាំគ្នា​ប្រមូល​ទិញ​មូលបត្រ​នេះ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុល​នេះ​មិនសូវធ្លាក់​ចុះ​ខ្លាំង ហើយ​ជាលទ្ធផល ផលប៉ះពាល់​ទៅលើ​អាមេរិក​ក៏​មិន​សូវ​មាន​ខ្លាំង​ដូច​អ្វី​ដែល​ចិន​រំពឹងទុក៕ ='''តើ Facebook រក​ចំណូល​បាន​ដោយសារ​អ្វី​ទើប​គេ​ហ៊ាន​ឲ្យតម្លៃ​រហូត​ដល់​៥០ពាន់​លាន​ដុល្លារ? '''= Facebook គឺ​ជា​បណ្តាញ​សង្គម​តាម​អ៊ីនធ័រនែត​មួយ ដែល​ បច្ចុប្បន្ន មាន​អ្នកប្រើប្រាស់​ជាង ៥០០​លាន​នាក់ ហើយ​ចំនួន​នេះ​ចេះតែ​បន្ត​កើន​ឡើង​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ។ អ្នក​ប្រើប្រាស់​បណ្តាញ Facebook មិន​តម្រូវ​ឲ្យ​បង់ប្រាក់​កម្រៃ​អ្វីនោះទេ។ បើ​ដូច្នេះ តើ​ Facebook រក​ចំណូល​បាន​ពីណាមក? ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម របៀប​រកលុយ​របស់ Facebook មិនខុស​ពី​វិបសៃត៍​ផ្សេងៗ​ទៀត​ប៉ុន្មាន​ទេ ដូចជា Google,Yahoo និង Youtube ជាដើម។ ប្រភព​ចំណូល​ធំបំផុត​របស់ Facebook គឺបានមកពីការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មនៅលើទំព័រ​វិបសៃត៍។ អ្នក​ដែល​​មាន​ទំព័រ Facebook ពិត​ជា​អាច​មើលឃើញ នៅ​​ផ្នែក​ខាង​ស្តាំដៃ នៃ​ទំព័រ Facebook តែងតែ​មាន​​ការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​​របស់​ក្រុមហ៊ុន ឬ​ក៏​ផលិត​ផល​ផ្សេងៗ។ អ្នក​ដែល​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​លើ​ទំព័រ​នេះ​ គឺ​ត្រូវ​បង់លុយ​ទៅ​ឲ្យ​ Facebook ហើយ​​ប្រភព​ចំណូល​ពី​ការ​​​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​​តាម​អ៊ីនធ័រនែត​បែបនេះ គឺ​មាន​ទំហំ​កាន់តែ​ធំ នៅពេល​ដែល​មាន​អ្នកចូល​មើល​វិបសៃត៍​កាន់តែ​ច្រើន។ សព្វថ្ងៃ​នេះ Facebook មាន​អ្នក​ប្រើប្រាស់​​ជាង ៥០០​លាន​នាក់។ ប្រសិន​​បើ​ក្នុង​មួយថ្ងៃ អ្នក​ប្រើប្រាស់​ម្នាក់ ​ចូល​មើលទំព័រ​​ Facebook តែ​ម្តង ក៏ Facebook អាច​រកចំណូល​បាន​មិនតិច​ដែរ ពី​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម។ សព្វថ្ងៃនេះ Facebook គឺ​ជា​ទំព័រ​វិបសៃត៍ ដែល​មាន​អ្នក​ចូល​មើល​ច្រើន​ជាងគេបំផុត​នៅលើពិភពលោក ពោល​គឺ​ ច្រើន​ជាង Google ច្រើន​ជាង Yahoo និង​ច្រើន​ជាង Youtube ទៅទៀត។ ដូច្នេះ អ្នក​ដែល​ជួយ​រកលុយ​ឲ្យ Facebook គឺ​អ្នកប្រើប្រាស់​ទាំង​ជាង ៥០០​លាន​នាក់​នេះឯង។ ថ្វីដ្បិត​តែ​យើង​អាច​​ប្រើ Facebook ដោយ​មិន​មាន​បង់​លុយ​មួយសេន​ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ រាល់​លើក​​ដែល​យើង​​ចូល​មើល​ទំព័រ​ Facebook របស់​យើង​ ឬ​ចូល​មើល​ទំព័រ​របស់​មិត្ត​ភ័ក្តិ ឬ​ទំព័រ​ផ្សេងៗ​ទៀត​របស់​ Facebook ​យើង​នាំ​លុយ​​ទៅ​ឲ្យ Facebook ។ ដូច្នេះ Facebook មិនចាំបាច់​​​ងាក​មក​យក​កម្រៃ​សេវាកម្ម ពី​អ្នកប្រើប្រាស់ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ប្រាក់ចំណូល​ ដូចជា​​ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​ខ្លះ​ទេ។ អ្វី​ដែល​ Facebook ត្រូវការ គឺ​​ទុក​ឲ្យគេប្រើប្រាស់​ទំព័រ Facebook ដោយ​ឥតគិតថ្លៃ​ដដែល ដើម្បី​ទាក់ទាញ​អ្នកប្រើប្រាស់​ឲ្យ​បាន​កាន់តែ​ច្រើន​ថែមទៀត។ ការលក់​​ទំនិញ និង​អំណោយ​ផ្សេងៗ (Facebook Goods and Gifts) អ្នក​​ដែល​មាន​ទំព័រ​ Facebook ប្រហែល​ជា​ធ្លាប់​ឃើញ​ហើយថា នៅ​ពេល​ដល់​ថ្ងៃ​បុណ្យ​អ្វីមួយ ដូចជា បុណ្យ​​កំណើត​មិត្ត​ភក្តិ​ បុណ្យ​ណូអែល ឬ​បុណ្យ​សង្សារ ជាដើម Facebook តែងតែ​បង្ហាញ​​​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​អំណោយ​ ដែល​គេ​អាច​​ផ្ញើ​ទៅ​មិត្ត​ភក្តិបាន។ អំណោយ​ទាំងនេះ​អាច​​ជា​ រូបផ្កា រូប​កាដូ រូប​នំ​បុណ្យ​កំណើត ជាដើម។ ដើម្បី​បាន​រូបភាព​ទាំងនេះ​ផ្ញើ​ទៅ​ជូន​មិត្ត​ភក្តិ​គេ​ត្រូវ​បង់លុយ​ឲ្យ Facebook ១ដុល្លារ ក្នុង​១រូប។ ក្នុងតម្លៃទាបបែបនេះ ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ខ្លះ​មិន​ខ្លាច​នឹង​ទិញ​ផ្ញើ​ទៅមិត្ត​ភ័ក្តិ​នោះទេ។ សម្រាប់ Facebook រូបមួយ​ថ្លៃ ១ដុល្លារ គឺ​តិចតួចមែន ក៏ប៉ុន្តែ អ្នក​ប្រើ Facebook មាន​រហូតដល់​ទៅ​ជាង ៥០០​លាន​នាក់។ ដូច្នេះ សក្តានុពល​នៃ​ប្រាក់ចំណូល​ គឺ​អាច​មាន​ច្រើន។ ទោះជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ មាន​អ្នកវិភាគ​ជាច្រើន នៅតែ​យល់ថា ការ​ដែល​ធនាគារ Goldman Sachs ឲ្យ​តម្លៃ Facebook ដល់​ទៅ ៥០ពាន់​លាន​ដុល្លារ គឺ​ជា​តម្លៃ​ខ្ពស់​​ហួសហេតុ​ពេក៕ ='''សភា​អាមេរិក​អនុម័ត​ច្បាប់​កំណែទម្រង់​ផ្សារមូលបត្រ '''= ច្បាប់​ស្តីពី​កំណែទម្រង់​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ត្រូវ​បាន​ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិក​អនុម័ត​ក្នុង​សំឡេង​គាំទ្រ ៦០​សំឡេង ទល់​នឹង ៣៩​សំឡេង​ប្រឆាំង។ កំណែទម្រង់​នេះ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង ក្នុង​គោលដៅ​ចៀសវាង​កុំ​ឲ្យ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ ដូច​កាល​ពី​​ពេលថ្មីៗនេះ ផ្ទុះឡើង​សាជាថ្មី​ម្តង​ទៀត នៅ​ថ្ងៃ​អនាគត។​ ការ​រកស៊ី​របស់​ធនាគារ និង​ស្ថាប័ន​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​មាន​ហានិភ័យ​ខ្ពស់​នឹង​ត្រូវ​ដាក់​ក្រោម​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​របស់​ រដ្ឋាភិបាល។ ការ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​​ដល់​សាធារណជន​ទូទៅ ​ក៏​នឹង​ត្រូវ​រឹតបន្តឹង​ដែរ ដើម្បី​ការពារផលប្រយោជន៍​អតិថិជន ជាពិសេស ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​បែប Subprime ដូច​ពីមុន ដែល​ជា​ដើមហេតុ​នៃ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពិភពលោក។ ម្យ៉ាងទៀត ក្រោយ​ពី​ពេល​ច្បាប់​នេះ​ចូល​ជាធរមាន ក្រុមហ៊ុន ឬ​ធនាគារ​ណា​ដែល​រកស៊ី​ខាត ហើយ​ក្ស័យ​ធន មិន​អាច​មក​សុំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ជួយ ដូច​ពី​មុន​ទៀត​ទេ។ បន្ទាប់​ពី​ឡើង​មក​កាន់​អំណាច​បាន​២ឆ្នាំ លោក​អូបាម៉ា និង​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ដល់​ ទៅពីរ៖ កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ធានារ៉ាប់រង​សុខភាព និង​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ។ កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​​សម្រេច​បាន​ នៅ​តែ ៤​ខែ​ទៀត​ប៉ុណ្ណោះ មុន​នឹង​ដល់​ពេល​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក​សភា នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា។ ការ​អនុម័ត​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​នេះ បាន​បង្ហាញ​អំពី​ជ័យជំនះ​របស់​លោក​អូបាម៉ា ទល់​នឹង​ការ​ធ្វើ​ Lobby របស់​អ្នក​ជំនួញ។ គេ​នៅចាំ​បាន​ថា នៅ​ក្នុង​អំឡុង​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០០៨ លោក​អូបាម៉ា​ធ្លាប់​បាន​សន្យា​ថា នឹង​មិន​បណ្តោយ​ឲ្យ​អ្នក​មាន​លុយ​ប្រើ​ឥទ្ធិពល​របស់​ពួកគេ​មក​លើ​នយោបាយ​ របស់​រដ្ឋាភិបាល​នោះទេ។ របៀបធ្វើ​ការបែបនេះ​អាច​នឹង​ទាក់ទាញ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​មិន​ចូល​ចិត្ត​ការធ្វើ​នយោបាយ​ដោយ​ពឹង​លើ​លុយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​នេះ គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទំនង​ជា​បាន​បង្ក​សត្រូវ​ច្រើន ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​អ្នក​ជំនួញ។ អ្នក​ជំនួញ​ដែល​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​អាច​នឹង​នាំគ្នា​សម្រុក​ទៅ​ជួយ​គណបក្ស​ សាធារណរដ្ឋ នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​​ នៅ​ខែវិច្ឆិកា​នេះ។ ម្យ៉ាងវិញ​ទៀត មាន​អ្នក​ខ្លះ​បាន​រិះគន់​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​លោក​អូបាម៉ានេះ​ថា​ មាន​លក្ខណៈ​ទូលំទូលាយ​ខ្លាំង​ពេក ដែល​ត្រូវការ​ពេលវេលា​ច្រើន​ទៀត ទម្រាំ​តែ​អាច​ចាប់​ផ្តើម​អនុវត្ត​ចេញ​ជា​លទ្ធផល​បាន។ ការ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ថ្មី ​ ដើម្បី​ត្រួតពិនិត្យ​​សកម្មភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ បន្ថែម​ពីលើ​ស្ថាប័ន​​ដែល​មាន​ស្រាប់ ក៏​ទទួល​រង​នូវការ​រិះគន់​ផងដែរ។ គេរិះគន់ថា ការ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ច្រើន​បែបនេះ នឹង​បង្ក​ជា​បញ្ហា​ការិយាធិបតេយ្យ​ស្មុគស្មាញ ដែល​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​​បាត់បង់​ប្រសិទ្ធិភាព​ការងារ។ ម្យ៉ាងទៀត ស្ថាប័ន​កាន់តែ​ច្រើន ថវិកា​ចំណាយ ដើម្បី​​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​ទាំងនេះ​ដំណើរការ ក៏​មាន​កាន់តែច្រើន៕ =='''ការដួលដាំដូងនៃទីផ្សារភាគហ៊ុនពិភពលោក '''== មូលហេតុ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​អឺរ៉ុប​និង​ទីផ្សារ​ពិភពលោក​ធ្លាក់​ដួល​ដាំដូង​យ៉ាង​ខ្លាំង​បែបនេះ​មាន​ច្រើន៖​ ទី១- ​ការ​បារម្ភ​និង​ការ​សង្ស័យ​ទៅលើ​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ចិន​ដែល​ជា​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​ដ៏​សែន​សំខាន់​សម្រាប់​ជួយ​អូស​ទាញ​កំ​ណើន​​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ ទី២- ​ស្ថានភាព​ពុំ​ល្អ​នៃ​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច​ជប៉ុន។ ទី៣- ​ការសង្ស័យ​ទៅលើ​សោធនភាព​នៃ​ធនាគារ​អឺរ៉ុប​ឬ​ការ​សង្ស័យ​ទៅលើ​ភាព​មាន​ប្រាក់​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​សង​នៃ​ធនាគារ​អឺរ៉ុប។ ទី៤- ​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត​នៃ​ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​ទៅលើ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​លែង​មាន​ទំនុកចិត្ត​ទៅ​លើ​អនាគត​ និង​ដែល​ជា​មូលហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​លែង​ហ៊ាន​ធ្វើ​ការ​ទិញ​ដូរ​ហូបចុក​ដូច​ពេលមុនៗ។​ គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​ ការទិញ​ដូរ​ហូប​ចុក​ផ្ទៃក្នុង​អាមេរិកាំង​គឺ​ជា​ជំនួយ​មួយ​ដល់​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ជួយ​​អូស​ទាញ​ឲ្យ​មាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ទី៥- ​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត​របស់​អ្នក​បោះទុន​ធ្វើ​វិនិយោគ​ ដោយ​ហេតុ​តែ​មាន​ដំណឹង​ពុំ​ល្អ​ពុំ​ចេះ​ចប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពិភព​លោក។​ ថ្វី​ត្បិត​តែ​នៅ​ថ្ងៃពុធ​ទី៣០​មិថុនា​នេះ​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​សំខាន់ៗ​នៅ​អឺរ៉ុប​បាន​ស្គាល់​សភាព​គ្រាន់បើ​បន្តិច​ឡើងវិញ​ក៏​ដោយ​ ក៏​កាលពី​ម្សិលមិញ​គេ​បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ម៉ាឌ្រីដ​បាន​ធ្លាក់​ដាំ​ដូង​បាត់បង់​អស់​ប្រមាណ​៥,៤៥%​ដោយ​ហេតុ​តែ​គេ​បារម្ភ​ពី​សុខភាព​នៃ​ធនាគារ​អេស្ប៉ាញុល។​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​បាន​ធ្លាក់ចុះ​អស់​​៤,០១%។​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Londres​បាន​បាត់​បង់​អស់​៣,១០%។​ ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Francfort​នៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​បាន​ស្រុត​ចុះ​អស់​៣,៣៣% ។ល។ ផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​អាស៊ី​ក្រោយ​ពីបាន​ធ្លាក់​ស្រុត​បាត់បង់​អស់​៤,២៧%​នៅ​ទីក្រុង​សៀងហៃ​ ២,៣១%​នៅ​ទីក្រុង​ហុងកុង​ នៅ​ទីក្រុង​តូក្យូ​ក្រោយ​ពី​​បាន​ចុះ​អស់​១,២៧%​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​បាន​ដួល​ស្រុត​ចុះ​អស់​ជិត​២%​បន្ថែម​ទៀត។​ ទាំងនេះ​ក៏​ពីព្រោះ​តែ​ទស្សនវិស័យ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​មាន​លក្ខណៈ​ពុំ​ល្អ​ប្រសើរ។​ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ដែល​គេ​គ្រោង​ថា​មាន១,៧%​នៅ​ខែមេសា​បែ​ជា​ធ្លាក់​មក​នៅ​ត្រឹម​០,៣%​ទៅវិញ​ដែល​ជា​កម្រិត​មួយ​ដ៏​សែន​ទាប​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​កើត​មាន​ការ​ខក​ចិត្ត។​ ចំណែកឯ​ប្រទេស​ជប៉ុន​វិញ​ ផលិតផល​ឧស្សាហកម្ម​និង​ការ​ទិញដូរ​ហូបចុក​ផ្ទៃក្នុង​បាន​ស្គាល់​ការ​ថយ​ស្រុត​ចុះ​ ហើយ​ចំនួន​អ្នក​ឥត​ការងារ​ធ្វើ​ក៏​បាន​ស្ទុះ​កើន​ឡើង​​នៅ​ខែ​ឧសភា​កន្លង​ទៅនេះ។ កត្តា​ពុំ​ជាក់​ច្បាស់​មួយ​ទៀត​គឺ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បញ្ហា​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​៤៤២​ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ​ដែល​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​បាន​ឲ្យ​ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ខ្ចី​កាលពី​ឆ្នាំទៅ។​ ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ត្រូវ​សង​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​៤៤២​ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ​នេះ​ទៅ​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​វិញ​នៅ​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ខាង​មុខនេះ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​គេ​បារម្ភ​ខ្លាច​ក្រែង​ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​គ្មាន​សមត្ថភាព​និង​គ្មាន​សោធនភាព​នឹង​សង​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​របស់​ខ្លួន​កាល​ពី​ឆ្នាំទៅ។​ ទាំងនេះ​ពិត​ជា​កត្តា​និង​ជា​​មូលហេតុ​​នៃ​ក្តី​​បារម្ភ​ខ្លាំង​សម្រាប់​ពិភព​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ពិភព​ហិរញ្ញវត្ថុ។​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត​ បើ​ទោះ​ជា​ ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​មាន​​សមត្ថភាព​នឹង​សង​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​ ៤៤២​ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ​នេះ​ក្តី​ ក៏​គេ​នៅ​តែ​ជួយ​បារម្ភ​ខ្លាច​ក្រែង​ ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ទាំងនោះ​ លែង​មាន​ប្រាក់​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​ជួយ​ផ្តល់​ផ្គត់​ផ្គង់​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ឧស្សាហកម្ម។ សម្រាប់​លោក​Dominique Strauss-kahn​អគ្គនាយក​នៃ​FMI ឬមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិយល់ឃើញ​ថា​ សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លែង​ជួប​នឹង​វិបត្តិ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដូច​ពេលមុនៗ​ទៀតហើយ​ ទោះបី​ជា​គេ​នៅ​តែ​មាន​ការ​សង្ស័យ​ទៅលើ​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ក៏​ដោយ។ ហើយ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ដ៏​អាប់អួរ​នេះ​ អ្នក​ដែល​មាន​ប្រាក់​សម្រាប់​បោះទុន​ធ្វើ​វិនិយោគ​ ពួក​គេ​បាន​ងាកទៅ​រក​ប័ណ្ណ​រតនាគារ​អាមេរិកាំង​ឬ​ ប័ណ្ណ​រតនាគារ​អាល្លឺម៉ង់​វិញ​ដែល​ពួក​គេ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​កក់ក្តៅ​ជាង៕ =='''គ្មានឡើយ​​កិច្ចព្រមព្រៀង​​នៃ​ក្រុម​​ប្រទេស​G20​​ស្ដីពី​​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​​ '''== ក្រុម​ប្រទេស​G20​ពុំ​សម្រេច​បាន​នូវ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្ដីពីពន្ធលើធនាគារ​ មូលហេតុ​គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ មាន​ដូចជា​ប្រទេស​កាណាដា​និង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ដែល​ធនាគារ​នៅ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​គ្មាន​បាន​ដើរតួ​​នាទី​អ្វីឡើយ​នៅក្នុង​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ​នៅពេល​កន្លង​ទៅនេះ។ ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​នេះ​គឺ​ជា​ប្រធានបទ​មួយ​ដែល​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​ប្រទេស​G20​បាន​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា​យ៉ាង​ផុសផុល​ ដោយហេតុ​ថា​មាន​ប្រទេស​សមាជិក​G20​ជាច្រើន​មាន​បំណង​នឹង​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ឡើង​នូវ​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​ធនាគារ​ដែល​ជា​អ្នក​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ខុស​ឆ្គង​ ទទួល​ខុស​ត្រូវ​និង​បង់​ខាត​ក្នុង​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដែល​ពួក​ខ្លួន​បាន​បង្ក​ឲ្យ​កើត​មាន​ឡើង។​ ពុំ​ត្រូវ​ឲ្យ​ប្រជាជន​នៃ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​បង់​ពន្ធដារ​យក​​មក​ជួយ​សង្គ្រោះ​ធនាគារ​ឡើយ។ ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​នេះ​គឺ​គេ​ចង់​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​សម្រាប់​ជួយ​ផ្តល់​ហិរញ្ញប្បទាន​ឲ្យ​ដល់​មូលនិធិ​ដែល​ត្រូវ​ផ្តល់​ជំនួយ​ឲ្យ​បេសកកម្ម​ជួយ​សង្គ្រោះ​ធនាគារ។ គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសូងហិរញ្ញវត្ថុនៃក្រុម​ប្រទេស​G20​ដែល​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​នៅទីក្រុង​Pusan​នៃ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ពួក​គេ​ពុំ​សម្រេច​បាន​នូវ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្ដីពី​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​ឡើយ។​ក៏​ប៉ុន្តែ​លោកស្រីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុបារាំង​Christine Lagarde បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ លោក​ស្រី​សង្ឃឹម​ជា​និច្ច​នឹង​ប្រមូល​ប្រជុំ​ដើម្បី​សម្រេច​ឲ្យ​បាន​នូវ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្ដីពី​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​នេះ។ ក្រោយ​ពី​ជំនួប​នៃក្រុម​ប្រទេស​G20​នៅទីក្រុង​Pusanនៃ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​បិទ​បញ្ចប់​ហើយ​ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​បាន​សម្តែង​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​សុទិដ្ឋិនិយម​របស់​ពួក​គេ​ ដោយ​បាន​ធ្វើការ​កត់​សម្គាល់​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​ថា​ “​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ​ហើយ​”។ ថ្វី​ដ្បិតតែ​អត្រា​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ទាប​ពុំ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ ក៏​ប្រទេស​នីមួយៗ​ត្រូវ​តែ​អនុម័ត​ឲ្យ​មាន​វិធានការ​សម្រាប់​​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ត្រូវ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ឡើង​នូវ​ផែនការ​ត្បិត​ត្បៀត​អនុលោម​តាម​ស្ថានភាព​​​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ស្ថាន​ភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​នីមួយៗ។ សូម​គូស​​បញ្ជាក់​​ថា​​ ជំនួប​ប្រជុំ​ពីរ​ថ្ងៃ​នៅទីក្រុង​​Pusan​នៃ​​ប្រទេស​​កូរ៉េ​​ខាង​ត្បូង​​នៃ​​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសូង​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ក្រុម​​ប្រទេស​​G20​​ បាន​​ប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​​នៅ​ក្នុង​​បរិបទ​​មួយ​​ដែល​​ប្រទេស​​មួយ​​ចំនួន​​នៅ​ក្នុង​​តំបន់​​អឺរ៉ូ​​កំពុង​​ត្រូវ​ប្រឈម​​មុខ​​ទល់​នឹង​​វិបត្តិ​​ហិរញ្ញវត្ថុ​​ដ៏​សែន​​​ធ្ងន់ធ្ងរ។​ ហើយ​​ជំនួប​​នេះ​​ក៏​​មាន​​គោល​​បំណង​​ផង​ដែរ​​រិះរក​​ឲ្យ​​បាន​​នូវ​​កិច្ច​​ព្រម​ព្រៀង​​ពាក់​ព័ន្ធ​​នឹង​​កំណែ​​ទម្រង់​​ប្រព័ន្ធ​​ហិរញ្ញវត្ថុ​​ និង​​កំណែ​​ទម្រង់​​ធ្វើ​​យ៉ាង​ណា​​ឲ្យ​​មាន​​តុល្យភាព​​ថវិកា។​ លោក​​អគ្គ​នាយក​​នៃ​​មូល​និធិ​​រូបិយវត្ថុ​​អន្តរជាតិ​​FMI​​បាន​​សម្តែង​​ឲ្យ​​ឃើញ​​នូវ​​ការ​​ពេញ​​ចិត្ត​​របស់​​គេ​​នៅ​​ចំពោះ​​មុខ​​កិច្ច​​ប្រជុំ​​របស់​​រដ្ឋ​​មន្ត្រី​​ក្រសូង​​​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ក្រុម​​ប្រទេស​​G20​​ពីរ​ថ្ងៃ​នៅ​ទីក្រុង​​Pusan​​នៃ​​ប្រទេស​​កូរ៉េ​​​ខាង​ត្បូង​​​ ដោយ​​​បាន​​​គូស​​​បញ្ជាក់​​​ប្រាប់​​ថា​​​ ប្រទេស​​​ទាំង​​នោះ​​​យល់​​​ដឹង​​ពី​​ការ​​ចាំបាច់​​ក្នុង​​កិច្ច​​សហ​​ប្រតិ​បត្តិការ​​ ហើយ​​លោក​​អគ្គ​នាយក​​នៃ​​មូលនិធិ​​រូបិយ​វត្ថុ​អន្តរជាតិ​​FMI​​បាន​​រំលឹក​​ទៀត​ថា​​ ជំនួប​​នៅ​ទីក្រុង​​Pusan​​នៃ​​ប្រទេស​​កូរ៉េ​​ខាង​ត្បូង​​គឺ​​ជា​​ដំណាក់​​ការ​​មួយ​​នៃ​​អភិក្រម​​សម្រាប់​​​កិច្ច​​ពិភាក្សា។​​ ជំនួប​​កំពូល​​លើក​​ក្រោយ​​នៃ​​ក្រុម​​ប្រទេស​​G20​​ដែល​ជា​ក្រុម​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ឧស្សាហកម្ម​ជឿន​លឿន​ជាង​គេ​ក្នុង​លោក​​នឹង​​ត្រូវ​​ប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​​នៅ​​ទីក្រុង​​តូរ៉ុងតូ​​នៃ​​ប្រទេស​​កាណាដា​​នៅ​​ថ្ងៃទី​​២៦​​និង​​២៧​​មិថុនា​​ខាង​​មុខ​​នេះ៕ ='''សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​កើនឡើង ​៧,៧% ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៣ ​តែ​អាច​ធ្លាក់ចុះ​ទាប​ជាងនេះ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៤ '''= អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​​ ៧,៧% ជា​អត្រា​មួយ​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​ឆ្នាំ​២០១២ ហើយ​ខ្ពស់​ជាង​ការ​ព្យាករ​របស់​រដ្ឋាភិបាល ដែល​មាន​ត្រឹមតែ ៧,៥%។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច ៧,៧% គឺ​ជា​អត្រា​មួយ​ខ្ពស់ បើ​គេ​ប្រៀបធៀប​នឹង​បណ្តា​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្សេងទៀត ក៏ប៉ុន្តែ សម្រាប់​ចិន នេះ​គឺ​ជា​អត្រា​មួយ​ទាប បើធៀប​​ទៅ​នឹង​រយៈពេល​ប្រមាណ​ជាង ១០ឆ្នាំ​កន្លងទៅ ដែល​​ជាទូទៅ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​មាន​អត្រា​កំណើន​ដល់​ទៅ​២ខ្ទង់។​ ម្យ៉ាងទៀត កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច ៧,៧% ជា​អត្រា​មួយ​ទាប បើធៀប​ទៅនឹង​តម្រូវការ​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​របស់​ចិន ពីព្រោះ​​ចិន​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន ហើយ​មួយ​ផ្នែក​ធំ​នៅ​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ទាប។ ប្រជាជន​ដែល​ត្រូវការ​ការងារធ្វើ​ក៏​មាន​ចំនួន​ច្រើន ដែល​ចាំបាច់​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់ ដើម្បី​អាច​បង្កើត​ការងារ​គ្រប់គ្រាន់​តាម​តម្រូវការ។ មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​ប្រាប់​ទីភ្នាក់ងារ​ព័ត៌មាន​បារាំង AFP ថា សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៤​នេះ ចិន​កំណត់​គោលដៅ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រឹមតែ ៧,៥% ពោលគឺ ទាប​ជាង​ឆ្នាំ​២០១៣។ បើ​មើ​ល​ទៅលើ​តួលេខ​ ចេញផ្សាយ​ដោយ​ការិយាល័យ​ស្ថិតិ​ចិន នៅថ្ងៃ​ចន្ទ​នេះ គេ​ឃើញ​ថា នៅ​ក្នុងរយៈពេល​៣ខែ​ចុងក្រោយ​នៃ​​ឆ្នាំ​២០១៣ អត្រា​កំណើន​ចិន​បាន​ចាប់ផ្តើម​ថយចុះ​មកវិញ ដោយសារ​តែ​ការ​​វិនិយោគ​ទៅលើ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​មាន​ការ​ធ្លាក់ចុះ។ នៅ​ក្នុង​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន នៅពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ វិនិយោគ គឺ​ជាចលករ​ដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងការ​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ ដូច្នេះ នៅពេល​ដែល​វិនិយោគ​ធ្លាក់ចុះ អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​នេះ គឺ​ជា​ដំណឹង​អាក្រក់​មួយ សម្រាប់​រយៈពេល​ខ្លី ក៏ប៉ុន្តែ វាអាច​ជា​រឿង​ល្អ សម្រាប់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​រយៈពេល​វែង។ ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​វិនិយោគ​ក្នុងវិស័យ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ អាច​ជា​សញ្ញា​បង្ហាញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង​កំពុងតែ​ចាត់វិធានការ​រឹតបន្តឹង​ការ​​ធ្វើ​វិនិយោគ​ដោយ​ប្រើ​ប្រាក់កម្ចី ជាពិសេស វិនិយោគ​​ដែល​មិន​ទទួល​ប្រាក់​ចំណេញ​មកវិញ។ នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​សវនកម្ម​ ដែល​ចិន​បាន​​​ចេញផ្សាយ កាល​ពី​ខែ​ធ្នូ គេឃើញ​ថា រដ្ឋបាល​ដែនដីចិន (រដ្ឋបាល​ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ជាដើម) មាន​បរិមាណ​បំណុល​សាធារណៈ​កើនឡើង​យ៉ាង​លឿនបំផុត គឺ​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅ ៦៧% នៅ​ក្នុងរយៈពេល​តែ ២ឆ្នាំ។ ​ល្បឿន​នៃ​កំណើន​​បំណុល​សាធារណៈ​នេះ​ គឺ​ជា​ហានិភ័យ​ដ៏​ធំ​មួយ សម្រាប់​ស្ថិរភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​ចិន។ ការ​ចាត់​វិធានការ​រឹតបន្តឹង​ការ​ធ្វើ​វិនិយោគ​ដោយ​ប្រើ​ប្រាក់​កម្ចី ​បង្ហាញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បច្ចុប្បន្ន ផ្តោតការ​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ចំពោះ​ស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងរយៈពេល​វែង ជាជាង​គិតគូរ​តែ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុងរយៈពេល​ខ្លី។ ម្យ៉ាងទៀត ការ​កំណត់​គោលដៅ​​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រឹមតែ ៧,៥% នៅ​ឆ្នាំ​២០១៤ វា​ក៏​អាច​ជា​សញ្ញា​មួយ​ដែរ​ថា មេដឹកនាំ​ចិន​បច្ចុប្បន្ន​នៅតែ​​បន្ត​ផ្តោត​អាទិភាព​ទៅលើ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម៉ូដែល​កំណើន​​សេដ្ឋកិច្ច​ ពី​ការពឹងផ្អែក​លើ​ការ​នាំចេញ និង​វិនិយោគ ទៅ​​រក​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​បង្កើន​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក ដែល​អាច​ឲ្យ​ចិន​មាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព ក្នុងរយៈពេល​វែង​ទៅមុខ។ បញ្ហា​ប្រឈម​ធំបំផុត សម្រាប់​លោក​ស៊ី ជីនពីង និង​លោក​លី ខឺឈាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​អាច​​បន្ត​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម៉ូដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​​បាន ដោយមិន​ឲ្យ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ធ្លាក់​ចុះ​ទាបពេក ដែល​អាច​បង្ក​ទៅជា​វិបត្តិ​សង្គម នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​តវ៉ា​ពី​ប្រជាជន។ កន្លងមក លោក​លី ខឺឈាំង ធ្លាប់​បាន​លើកឡើង​ថា ចិន​ត្រូវការ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាងតិច ៧,២% ទើបអាច​​រក្សា​ស្ថិរភាព​នៃ​ទីផ្សារ​ការងារ​បាន៕ ពាក្យគន្លឹះ : ចិន - សេដ្ឋកិច្ច =='''តើ​ដល់វេនចិន​ដែល​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ប្រាក់បំណុល? '''== ចិនគឺ​ជា​ម្ចាស់បំណុល​ដ៏ធំបំផុត​របស់​អាមេរិក ក៏ប៉ុន្តែ ចិន​ខ្លួនឯង​ក៏​ជំពាក់​បំណុលគេ​មិនតិច​ដែរ! បំណុល​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​ចិន​មាន​កម្រិត​ទាប ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​បំណុល​របស់​រដ្ឋបាល​ដែនដី ដែល​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់។ កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ ការិយាល័យ​សវនកម្ម​ជាតិ​ចិន​បាន​ចេញផ្សាយ​នូវ​របាយការណ៍​មួយ​បង្ហាញ​ថា គិត​មក​ត្រឹម​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៣ ​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន​ រួមមាន​ដូចជា​ ស្រុក ខេត្ត និង​ក្រុង ជាដើម មាន​កម្រិត​ប្រាក់​បំណុល​សរុប​នៅទូទាំង​ប្រទេស ​ រហូត​ដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ៣ ០០០ ០០០ លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក (៣ ថែម​សូន្យ​ចំនួន ១២)។ បើ​គិត​ជាសរុប​ជាមួយ​នឹង​ប្រាក់បំណុល​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល អត្រា​ប្រាក់​បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ចិន​មាន​រហូត​ដល់​ទៅ​ជិត ៦០% នៃ​ផលិតផល​ក្នុងស្រុកសរុប។ អត្រា​នេះ​​មាន​កម្រិត​ទាប​នៅឡើយ បើ​គេប្រៀប​​ធៀបទៅ​​នឹង​ប្រទេស​​ក្រិក ដែល​កំពុង​ជួប​នឹង​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល ដែល​មាន​អត្រា​បំណុល​សាធារណៈ​រហូត​​ដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ១៦០%​ ឬ​ក៏​ធៀប​ទៅនឹង​ប្រទេស​​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ជឿនលឿន​មួយចំនួន​​ផ្សេងទៀត ដូចជា ជប៉ុន (២៤០%) អាមេរិក (១០០%) និងបារាំង (៩៣%)។ ដូច្នេះ ​ប្រាក់បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ចិន នៅពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ នៅ​មិនទាន់​ដល់​កម្រិត​គ្រោះថ្នាក់ ដែល​អាច​បង្ក​ជា​វិបត្តិ​នៅឡើយទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ព្រួយបារម្ភ គឺ​ល្បឿន​នៃ​កំណើន​ប្រាក់បំណុលនេះ។ បើគេ​មើលទៅលើ​តួលេខ​ចុះផ្សាយ​ដោយ​ការិយាល័យ​សវនកម្ម​ជាតិ​ចិន គេឃើញ​ថា នៅ​ក្នុងរយៈពេល​តែ​ប្រមាណ​ជា ២ឆ្នាំ​កន្លះ​ប៉ុណ្ណោះ បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ចិន​បាន​កើនឡើង​រហូត​ដល់​ទៅ​ជិត ៧០% ដែល​ជា​អត្រា​កំណើនមួយ​​ខ្ពស់​បំផុត។ ការណ៍ដែល​បំណុល​សាធារណៈ​ចិន​កើនឡើង​យ៉ាង​លឿន​បែបនេះ គឺ​ដោយសារ​តែ​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន​បាន​នាំគ្នា​រំពឹង​ខ្លាំងពេក​ទៅ​លើការ​ខ្ចីបំណុល ដើម្បី​យក​មកចំណាយ ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​ចិន​កំពុង​រង​ឥទ្ធិពល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ ចំណុច​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​កាន់តែ​ព្រួយបារម្ភ គឺ​សមត្ថភាព​សងបំណុល​របស់​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន។ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា លុយ​ភាគច្រើន ដែល​​​រដ្ឋបាល​ដែនដី​​ខ្ចី​ពីគេ ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់ ក្នុងវិស័យ​​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​សាធារណៈ ដែល​ជា​ការ​វិនិយោគ​ដោយ​មិនទទួល​ ​ប្រាក់ចំណេញ​មកវិញ ដើម្បី​​យក​ទៅ​សងបំណុល​គេ។ របាយការណ៍​សវនកម្ម​ជាតិ​ចិន​បង្ហាញ​ឲ្យឃើញ​ថា អាជ្ញាធរ​ដែនដី​ចិន​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ប្រភព​ចំណុល​ពីរ ដើម្បី​យក​មក​សងរំលោះ​បំណុល គឺ​ការ​លក់​ដីរដ្ឋ និង​ការ​ខ្ចីបំណុល​បន្ថែម។ ការខ្ចីបំណុលថ្មី ដើម្បី​យក​មក​សងបំណុលចាស់​ គឺ​ជា​យន្តការ​មួយ ដែល​អាច​នាំ​ទៅរក​វិបត្តិ​នៅថ្ងៃ​ណាមួយ។ អ្នកជំនាញ​ខាង​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​ខ្លះ​បាន​បង្ហាញ​នូវ​ក្តីបារម្ភ​ថា បញ្ហា​ប្រាក់បំណុល​សាធារណៈ​ចិន​អាច​នឹង​ជា​ហានិភ័យ​ធំមួយ សម្រាប់​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពិភពលោក នៅ​ឆ្នាំ​២០១៤​នេះ ហើយ​គេ​បាន​នាំគ្នា​ជំរុញ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងប៉េកាំងចាត់វិធានការ​ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់អត្រា​កំណើន​នៃ​ប្រាក់បំណុល​សាធារណៈ។ វិធានការ​ដ៏សាមញ្ញ​មួយ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងប៉េកាំង​អាច​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​ដែនដី​កាត់បន្ថយ​ការ​ខ្ចី​បំណុល​ពីគេ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការធ្វើបែបនេះ​វា​​អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ទៅ​ដល់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ដែល​កំពុងតែ​មាន​ភាព​យឺតយ៉ាវ​ស្រាប់ នៅពេលនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​វិមជ្ឈការ​ចិន​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន ការ​ខ្ចី​បំណុល​គេ គឺ​ជា​រឿង​ចាំបាច់ សម្រាប់​​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន ដែល​ត្រូវ​ទទួល​រ៉ាប់រង​ការ​ចំណាយ​សាធារណៈ​​​រហូតដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ៨០% នៅ​ក្នុងរង្វង់​ដែនដី​របស់​ខ្លួន ក៏ប៉ុន្តែ ទទួល​បាន​ចំណូល​ពីការ​ប្រមូលពន្ធ​តែ​ប្រមាណ​ជា ៤៨%​។ ដូច្នេះ គន្លឹះ​សំខាន់​មួយ ក្នុងការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​បំណុល​នៃ​រដ្ឋបាល​ដែនដី គឺ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ទៅលើ​ប្រព័ន្ធ​បែងចែក​ចំណូល​សារពើពន្ធ រវាង​​​រដ្ឋបាល​ដែនដី និង​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងប៉េកាំង។ អ្នកជំនាញ​ខ្លះទៀត បាន​ផ្តល់​ជា​អានុសាសន៍​ថា ចិន​គួរតែ​ផ្ទេរ​បំណុល​​​មួយផ្នែក ពី​​​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន ​ទៅ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង ដែល​​នៅ​មាន​កម្រិត​បំណុល​សាធារណៈ​ទាប​នៅឡើយ៕ =='''កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ធ្លាក់ចុះ​មិនមែន​ប្រាកដជា​ដំណឹង​អាក្រក់​ទេ! '''== កាលពីឆ្នាំ​២០១២​កន្លងទៅនេះ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​មាន​អត្រា​កំណើន​​ប្រចាំឆ្នាំ​ ៧,៨% ដែល​គេ​អាច​រាប់ថា​ជា​អត្រា​ទាប​បំផុត​កម្រ​នឹង​ឃើញ​មាន ក្នុងរយៈពេល​ជាង​មួយទសវត្សរ៍​កន្លងទៅ ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​ស្គាល់​អត្រា​កំណើន​ជា​មធ្យម​មិនតិច​ជាង ១០%​ នោះទេ។ ចូល​មក​ដល់​ត្រីមាស​ទី១​ឆ្នាំ​២០១៣ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​​​ធ្លាក់ចុះ​​មក​នៅ​ត្រឹម ៧,៦% បើ​គិត​ជា​អត្រា​ប្រចាំឆ្នាំ ហើយ​នៅ​ត្រីមាស​ទី២ អត្រា​កំណើន​នេះ​បន្ត​ធ្លាក់ចុះ​តទៅទៀត មក​នៅ​ត្រឹម ៧,៥%។ នេះ​បញ្ជាក់ថា ដំណើរ​យឺតយ៉ាវ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​គឺ​ពិត​ជា​កំពុងតែ​កើតមាន​ឡើង​មែន ហើយ​បញ្ហា​នេះ​អាច​នឹង​បន្ត​កើតឡើង​ទៀត​​រហូតដល់​ចុងឆ្នាំ​នេះ។ សូម្បី​តែ​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​​ក៏​ធ្លោយមាត់​​ខ្លួនឯង​ដែរ​ថា អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៣​នេះ មាន​ប្រហែល​ត្រឹមតែ ៧%​ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់​មេដឹកនាំ​ចិន ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ គឺ​ជា​ក្តី​ព្រួយបារម្ភ​ដ៏ធំមួយ ពីព្រោះ​វា​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​​​អត្រា​អ្នក​អត់ការងារ​ធ្វើ​កើនឡើង​ខ្ពស់ ហើយ​អាច​នឹង​បង្ក​ទៅជា​វិបត្តិ​សង្គម។ ការធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ក៏​ជា​ក្តីព្រួយបារម្ភ​មួយដែរ សម្រាប់​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត នៅ​លើ​ពិភពលោក ពីព្រោះ​ចិន ដែល​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់ទីពីរ គឺ​ជា​ទីផ្សារ​ដ៏​ចម្បង​មួយ​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ធ្លាក់ចុះ មានន័យថា តម្រូវការ​ប្រេង និង​វត្ថុធាតុដើម​ក៏​ត្រូវ​ថយចុះ។ តម្រូវការ​ថយចុះ ​តម្លៃ​ប្រេង និង​វត្ថុធាតុដើម​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ ក៏ប៉ុន្តែ គេ​ក៏​មិនត្រូវ​សំឡឹង​មើល​ទៅលើ​តួលេខ​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ដោយ​ក្រសែភ្នែក​ទុទ្ទិដ្ឋិនិយម​ពេក​នោះដែរ។ ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន នៅពេលនេះ មិនមែន​ប្រាកដ​ថា​ជា​ដំណឹង​អាក្រក់​នោះទេ។ កំណើន​ផលិតផល​ក្នុងស្រុក​សរុប​របស់​ចិន​​ធ្លាក់ចុះ​ទាប​ជាង​មុន សកម្មភាព​ឧស្សាហកម្ម​ចិន​ក៏​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​ការ​នាំចេញ​ក៏​ធ្លាក់ចុះ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នានេះ​ មាន​តួលេខ​មួយ​ទៀត ដែល​គេ​មិនត្រូវ​មើល​រំលង គឺ​ការ​ចំណាយ​លើ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​ចិន ដែល​មាន​ការ​កើនឡើង ហួស​ពី​ការ​រំពឹង​ទុក។ យោងតាម​តួលេខ​របស់​ការិយាល័យ​ស្ថិតិចិន ការចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​ចិន នៅ​ខែ​មិថុនា​កន្លងទៅនេះ មានការ​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅ ១៣,៣% លើសពី​ខែ​មុន ដែល​មាន​តែ ១២,៩%។ បើ​គិត​ជា​អត្រា​​មធ្យម​ប្រចាំឆ្នាំ ការចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​ចិន​នឹង​ត្រូវ​កើនឡើង ១២,៧%។ នេះគឺ​ជា​ការ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​អំពី​កំណែទម្រង់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង ក្នុងការ​កែប្រែ​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ពី​កំណើន​ដែល​ផ្អែក​លើ​ការនាំចេញ និង​វិនិយោគ មក​​ជា​សេដ្ឋកិច្ច​ ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​បង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុង​ស្រុក​វិញ។ ជា​កំណែទម្រង់ ដែល​លោក​ស៊ី ជីនពីង ធ្លាប់​បាន​ប្តេជ្ញា​ថា​នឹងរៀបចំ​ធ្វើ ហើយ​វា​ក៏​ជា​កំណែទម្រង់ ដែល​​ប្រទេស​ដៃគូពាណិជ្ជកម្ម​របស់​ចិន ក៏ដូចជា ធនាគារ​ពិភពលោក​ធ្លាប់​តែ​ទាមទារ​ដោយ​ទទូច​​ឲ្យ​ចិន​រៀបចំ​ធ្វើ​ដែរ ពីព្រោះ​ថា ចិន​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន ហើយ​ការបង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក គឺ​ជា​​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព ទាំង​សម្រាប់​ចិន​ខ្លួនឯង និង​​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ ការធ្លាក់ចុះ​នៃ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៅពេលនេះ អាច​ជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ចនេះ ពីព្រោះ​ថា ដើម្បី​បង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​ អាជ្ញាធរ​ចិន​ត្រូវបង្វែរ​ពី​ការ​អភិវឌ្ឍ​វិស័យ​ផលិតកម្ម​ សម្រាប់​ការ​នាំចេញ មក​​ចាប់ផ្តើម​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​វិស័យ​សេវាកម្ម និង​ផលិតកម្ម​ សម្រាប់​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​វិញ។ ចំណុច​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​មួយទៀត គឺ​នៅត្រង់ថា បើទោះបី​ជា​​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​កំពុង​តែ​ធ្លាក់ចុះ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ក៏ដោយ គេ​មិនឃើញ​មេដឹកនាំ​ចិន​ធ្វើការ​​​កែប្រែ​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ ឬ​ដាក់ចេញ​នូវ​វិធានការ​​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ ដូចជា​ពេល​មុនៗ​នោះទេ។ នេះ​ជា​ការ​បង្ហាញ​ថា មេដឹកនាំចិន​សុខចិត្ត​ទ្រាំ​ទទួល​យក​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ទាប​ នាពេល​បច្ចុប្បន្ន ហើយ​ផ្តោត​លើ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ស៊ីជម្រៅ ក្នុង​ចក្ខុវិស័យ​វែងឆ្ងាយ គឺ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​មូលដ្ឋាន​កំណើន​​សេដ្ឋកិច្ច ពី​កំណើន​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​នាំចេញ និង​ការវិនិយោគ មក​ជា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​​ការ​បង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក តាមរយៈ​ការ​បង្កើន​ការ​ចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​វិញ ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព ក្នុងរយៈពេលវែង៕ =='''ចិន អាច​ធ្វើ​ព្យុះ​ធ្វើ​ភ្លៀង​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​អឺរ៉ុប ឬ ? '''== ខុស​ពី​ទម្លាប់​សព្វ​មួយ​ដង កាលពី​ចុង​​ខែ​មិថុនា កន្លង​ទៅ​ថ្មីនេះៗ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​លា​កម្រាល​ព្រំ​ទទួល​ពាណិជ្ជករ និង​អ្នក​ជំនួញ​ធំៗ​ចិន​ ជាង​៤០​នាក់ មាន​ទ្រព្យ​ធន​សរុប​តំណាង៥%​នៃ​ផលិតផល​សរុប​របស់​ចិន។ ​កម្មវត្ថុ​គឺ​បង្ហាញ​គំរូ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​សង្គមបារាំង​ដល់​ចិន និង​​​ចង់ទាក់ទាញ​ចិន​ឱ្យ​មក​​វិនិយោគ​​​នៅ​បារាំង។ ប៉ុន្តែ​ទស្សនកិច្ច​នេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅក្នុង​ខណៈ​ដែល​ ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន​និង​អឺរ៉ុប នា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ មាន​សភាព​តាន​តឹង​ជាង​ពេល​ណាៗ​ទាំង​អស់។ ជម្លោះ​ពាណិជ្ជកម្ម​មាន​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់ ៖ សម្ភារៈ​ក្នុង​វិស័យ​​ទូរគមនាគមន៍ ផលិត​ដែកថែប សេរ៉ាមិច គ្រឿងផ្សារ ហើយ​ដំបៅ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ គឺ​ផ្ទាំង​ស្រូប​កម្តៅ​ព្រះ​អាទិត្យ​។ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៤​មិថុនា គណៈកម្មាធិការ​អឺរ៉ុប បាន​ចេញ​វិធានការ​កណ្តាប់​ដៃ​ដែក ដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែមលើ​ផលិតផល​របស់​ចិន ព្រោះ​អឺរ៉ុប​យល់​ថា​ជា​មធ្យោបាយ​តែ​មួយ​គត់​ដែល​អាច​ជួយ​សង្គ្រោះ​ក្រុមហ៊ុន​អឺរ៉ុប ពី​ការ​រក​ស៊ី​មិន​ស្មោះត្រង់​របស់​ចិន មិន​មែន​ជា​នយោបាយ​ការពារ​ផលប្រយោជន៍​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​សម្រាប់​នាំ​ចេញ​ទៅ​លក់​នៅ​ប្រទេស​ទេ។ ពោល​គឺ​អឺរ៉ុប​យក​ពន្ធ​លើ​ផ្ទាំង​ស្រូប​កម្តៅ​ព្រះ​អាទិត្យ​ផលិត​នៅ​ចិន ចំនួន ១១,៨% ហើយ​អឺរ៉ុប​រក្សា​សិទ្ធិ​នឹង​ដំឡើ​ងពន្ធ​នេះ​​ដល់​ទៅ ៤៧,៦%។ នេះ​ជា​ទណ្ឌកម្ម​ដ៏​ធ្ងន់​បំផុត​សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​ចិន ដែល​ជាប់​ឈ្មោះ​អាក្រក់​ និង​ល្បី​ថា​ចូល​ចិត្ត​បង្ខូច​តម្លៃទីផ្សារ។ ផ្ទាំង​ស្រូប​កម្តៅ​ព្រះ​អាទិត្យ​ដែល​ពេល​នេះ តំណាង​ឱ្យ​​៨០%​នៃ​ទីផ្សារ​អឺរ៉ុប​ និង​មាន​តម្លៃ​ថោក​ជាង​ផលិត​ផល​អឺរ៉ុប​ដល់​ទៅ​ពាក់​កណ្តាល។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត អឺរ៉ុប​សង្ស័យ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ បាន​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ក្រុមហ៊ុន​ដោយ​សម្ងាត់​ ដែល​នេះ​ជា​ការ​ធ្វើ​ជំនួញ​មិន​ស្មោះ​ត្រង់។ ប៉ុន្តែ​អាល្លឺម៉ង់ ដែល​ជា​សមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប​ដ៏​សំខាន់ និង​​ជា​ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទីមួយ​របស់​ចិន​អឺរ៉ុប ប្រឆាំង​នឹង​ទណ្ឌកម្ម​អឺរ៉ុប​ដាក់​លើ​ចិន ដោយ​ឈរ​លើ​គោលការណ៍​ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​តាម​ផ្លូវចរចា។ តាម​ការពិត​ សម្រាប់​ភាគី​អឺរ៉ុប ការ​ដំឡើង​ពន្ធ​នេះ​ ធ្វើ​ឡើង​មិន​មែន​ក្នុង​បំណង​ចង់​បំបិទ​ផ្លូវ​ ដាក់ទណ្ឌកម្ម​ ឬ​បង្ក​សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម​​ជាមួយ​ចិន​ទេ តែ​ល្បែង​តាក់តិច​ នាំ​ចិន​ឱ្យ​ព្រម​បើក​ផ្លូវ​ចរចាពាណិជ្ជកម្ម តំឡើង​តម្លៃ​ផលិតផល​ ធ្វើ​យ៉ាង​ឱ្យ​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ពាណិជ្ជកម្ម​មាន​លក្ខណៈ​ស្មោះត្រង់ ស្រប​ច្បាប់ មិន​បង្ខូច​តម្លៃ​ទីផ្សារ។ បី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​អនុម័ត​ដំឡើង​ពន្ធ​លើ​ផលិតផល​ចិន​បណ្តោះអាសន្ន តំណាង​សហភាព​អឺរ៉ុប​ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​ពាណិជ្ជកម្ម​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ភ្លាម​ ទៅ​កាន់​ក្រុង​ប៉េកាំង ដើម្បី​ស្វែង​រក​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា ឬ​ដំណោះស្រាយ​ណា​មួយ ក្រែង​អាច​បញ្ចៀស​វិបត្តិ​សង្គ្រាម​ពាណិជ្ជកម្ម​បាន។ សម្រាប់​អ្នក​ឯកទេស​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​ភាគី​ទាំង​ពីរ ​មិនចង់​ឃើញ​ឡើយ​ជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម​អូស​បន្លាយ​ ​ប៉ុន្តែ​ចិន​​មិន​ចូល​ចិត្ត​ការ​លេង​សើច​បែប​នេះ​ទេ​ ហើយ​ក៏​មិន​​ចេះ​យល់​យោគ​​អនុគ្រោះ​ដែរ ! ចិន​បាន​សង​សឹក​ភ្លាម ព្រោះ​ចិន​ដឹង ​អំពី​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​អឺរ៉ុប ស្គាល់​កន្លែង​ដែល​ចុច​ទៅ​​​ដែល​អឺរ៉ុប​ឈឺផ្សា។ ចិន​បាន​ប្រកាស​បើក​អង្កេត​ជា​ផ្លូវការ​ ​​លើ​ករណី​លក់ថោក បង្ខូចថ្លៃផលិតផល​ស្រា​ដែល​នាំចូល​ពី អឺរ៉ុប។ ស្រា​អឺរ៉ុប​នាំចូល​ទៅចិន គឺ​មាន​តម្លៃ​ច្រើន​ជាង​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ ហើយ ប្រទេស​ដែល​នឹង​រងគ្រោះជាងគេ​ដោយសារ​វិធានការ​របស់ចិន គឺ​បារាំង ព្រោះ​បារាំង​ជាប្រទេស​អឺរ៉ុប​ទីមួយ ដែល​នាំ​ចូលស្រា​ច្រើន​ជាង​គេ​ទៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន ជាមួយ​តម្លៃ ៧៨៨លាន​ដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២។ បើតាម​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​ ការ​អង្កេត​នេះ​នឹង​អនុវត្ត​​ ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់ តាមច្បាប់​និង​​វិធាន​របស់​ចិន តែ​ក៏​ឆ្លើយ​តប​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​នឹង​វិន័យ​ដាច់​ខាត​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​របស់​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក។ ចិន​មិន​ខ្វល់​នឹង​ការ​បដិសេធ​របស់​អឺរ៉ុប​ដែល​ថា​ មិន​បាន​ធ្វើ​ការ​ឧបត្ថម្ភធនដល់​ការ​ផលិត​ស្រា​​ ឬ​ប​ញ្ចុះ​​​បង្កូច​តម្លៃ​ស្រា​នាំ​ចេញ​ទៅ​ចិន​ឡើយ។ សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្តរបស់​ចិន អាស្រ័យ​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​នឹង​លទ្ធផល​នៃ​ការ​អង្កេត​ ដែល​គោរព​តាម​គោលការណ៍​បើក​ចំហពាណិជ្ជកម្ម​ ស្មើភាព​គ្នា​ និង​ប្រកប​ដោយ​តម្លាភាព​ រវាង​ភាគី​ទាំង​សង​ខាង។ ប៉ុន្តែ​ ក្នុងសភាព​ជាក់​ស្តែងពេល​នេះ គ្រាន់​តែ​ក្នុង​​ដំណាក់កាល​ចាប់​ផ្តើម​បើក​អង្កេត​នេះ ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ខ្លាច​មាន​ផលវិបាក​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ភាព​តាន​តឹង​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន​និង​អឺរ៉ុប បាន​ជះ​ក្លិន ផ្តល់​ឥទ្ធិពល​មិន​ល្អ​ស្រេច​ទៅ​ហើយ ទៅ​លើទីផ្សារ​​​ផលិតផល​ស្រា​អឺរ៉ុប ! ការ​បញ្ជា​ទិញ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​លើក​ពេល​ ឯ​តម្លៃ​ក៏​ផ្តើម​ធ្លាក់​ចុះ៕​ ==''' នឹង​មាន​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម រវាង​សហភាព​អឺរ៉ុប និង​ចិន?'''== ចិន​កំពុង​សងសឹក​នឹង​សហភាព​អឺរ៉ុប ដែល​បាន​សម្រេច ដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែម​ទៅលើ​ផលិតផល​ផ្ទាំង​ស្រូបកម្តៅ​ព្រះអាទិត្យ ដែល​នាំចូល​មក​ពី​ប្រទេស​ចិន។ ចិន​មិន​បាន​ព្រងើយកន្តើយ​នឹង​ការដាក់ពិន័យ​របស់​អឺរ៉ុប ដោយ​ចិន ក៏ បាន​​បើក​ស៊ើបអង្កេត​ដូចគ្នា​លើ​ករណី​លក់ថោក បង្ខូចថ្លៃ​នៃ​ផលិតផល​ស្រា​ដែល​នាំចូល​ពី អឺរ៉ុប។ ស្រា​អឺរ៉ុប​នាំចូល​ទៅចិន គឺ​មាន​តម្លៃ​ច្រើន​ជាង​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ ហើយ ប្រទេស​ដែល​នឹង​រងគ្រោះជាងគេ​ដោយសារ​វិធានការ​របស់ចិន គឺ​បារាំង ព្រោះ​បារាំង​ជាប្រទេស​អឺរ៉ុប​ទីមួយ ដែល​នាំ​ចូលស្រា​ច្រើន​ជាង​គេ​ទៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន ជាមួយ​តម្លៃ ៧៨៨លាន​ដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២។ ជារួម អាជ្ញាធរ​ចិន​ចង់​រកភស្តុតាង​ដែល​អាច​បញ្ជាក់​ថា ​ស្រា​របស់​អឺរ៉ុប​មាន​បាន​ទទួល​ឧបត្ថម្ភធន​ពី​រដ្ឋាភិបាល ឬ​ក៏​មាន​លួច​បញ្ចុះតម្លៃ​ឲ្យ​ថោក​ខ្លាំង​ពេក ដើម្បី​ផ្តួល​គូប្រកួតប្រជែង នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន គឺ​ដូចនឹង​ចំណាត់ការ​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប។ សូមបញ្ជាក់ថា កាល​ពីថ្ងៃ​អង្គារ​ម្សិលមិញ បើទោះបី ជាមាន​ការជំទាស់​ពី​ប្រទេស​សមាជិក​មួយ​ចំនួន សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​បោះឆ្នោត​អនុម័ត​ឲ្យ​គេ​អាច​ដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែម ទៅលើ​ផ្ទាំងស្រូបកម្តៅព្រះអាទិត្យ​របស់ចិន។ សម្រាប់​គណៈកម្មការ​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​សហភាព​អឺរ៉ុប ចំណាត់ការ​នេះ​ត្រូវ​គេ​ធ្វើឡើង​ជា​បន្ទាន់ ដើម្បី​ជួយ​ក្រុមហ៊ុន​អឺរ៉ុប​ដែល​រងគ្រោះ ដោយសារ​ការធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​មិនស្មោះត្រង់​របស់​ចិន។ បើតាម​គណៈកម្មការ​ដដែល ការលក់​បង្ខូចថ្លៃ​របស់ចិន បាន​គំរាមកំហែង​ឧស្សាហកម្ម​ផលិតផ្ទាំងស្រូបកម្តៅព្រះអាទិត្យ​របស់អឺរ៉ុប។ រោងចក្រ​ជាច្រើន​បាន​បិទទ្វារ ហើយ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ពាន់នាក់​បាន​បាត់ការងារ​ធ្វើ។ ដូច្នេះ វិធានការ​យកពន្ធ​បន្ថែម ទៅលើ​ផលិតផល​ចិន គឺ ដើម្បី​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការប្រកួតប្រជែង​ស្មើភាព និង​ដើម្បី ផ្តល់​ទីផ្សារ​ដល់​ផលិតផល​របស់​អឺរ៉ុប ដែល​នឹង​ជួយ​ធានា​សុវត្ថិភាព​ការងារ​ឲ្យ​ប្រជាជន​អឺរ៉ុប។ កាសែត​ផ្លូវរដ្ឋ​ចិន​បាន​វាយតម្លៃ​ថា សហភាព​អឺរ៉ុប​កំពុង​ដើរ​នយោបាយ​ដាក់​រនាំង​ពន្ធគយ​ដើម្បី​ការពារ​ផលិតផល​​របស់ខ្លួន ហើយ​នយោបាយ​នេះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​សហភាព​អឺរ៉ុប។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អឺរ៉ុប​នៅ​ប្រកាន់​ឥរិយាបទ​ទន់ភ្លន់ នៅឡើយ ជាមួយ​ចិន។ បើទោះជា​​ការដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែម ទៅលើ​ផលិតផល ចិន នាំចូល​អឺរ៉ុប នឹង​ចាប់មាន​ពីថ្ងៃ​ទី ៦​មិថុនា​ខាងមុខនេះ ប៉ុន្តែ វា​គ្រាន់ជា​ការបណ្តោះ​អាសន្ន​ប៉ុណ្ណោះ។ សហភាព​អឺរ៉ុប​ចង់​និយាយ​​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​ចិន ពី​រឿង​លក់បង្ខូច​តម្លៃ នៃ​ផលិតផល​ចិន នៅអឺរ៉ុប។ ប៉ុន្តែ ក្នុង​រយៈពេល ២ខែនេះ បើសិន​ជា​សហភាព​អឺរ៉ុប មិនអាច​រក​ដំណោះស្រាយ​ណាមួយ​ជាមួយ​ចិន​បានទេ នោះ​ទើប​សហភាព​អឺរ៉ុប​សម្រេច​ដំឡើង​មែនទែន អត្រាពន្ធ​លើ​ផ្ទាំងស្រូបកម្តៅ​ព្រះអាទិត្យ ចិន ក្នុង​កម្រិត ៤៧ភាគរយ ដែល​ជាអត្រាខ្ពស់ បើប្រៀបធៀប​នឹង​បច្ចុប្បន្ន ដែល​មាន​តិចជាង ១១,៨ភាគរយ៕ =='''ទំនិញ​ចិន​ហូរចូល​អាមេរិក​ច្រើន​ជាង​ហូរចូល​ទ្វីបអឺរ៉ុប '''== ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សន្និសីតកាសែត​ប្រចំាខែ អ្នកនំាពាក្យ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន លោក Shen Danyang បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​ដឹង​ថា សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ទីមួយ នៅ​មុខ​សហភាព​អឺរ៉ុប ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ដែល​បាន​នំា​ទំនិញ​ចិន​ចូល​ច្រើន​ជាង​គេ។ បន្ទាប់​មក អ្នក​ដែល​បាន​ទទួល​ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ​បី គឺ​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ាន​ដែល​ដណ្តើម​កន្លែង​ប្រទេស​ជប៉ុន។ អ្នកនំាពាក្យ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​រូប​នេះ​ដដែល​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ពី​តួលេខ​ទេ តែ​បើ​យោង​តាម​តួលេខ​ផ្តល់​ដោយ​ទីចាត់ការគយ​ចិន ការ​នំា​ទំនិញ​ចិន​ចូល​អាមេរិក​ក្នុង​ចន្លោះ​ខែ​មករា និង​តុលា​មាន​ទឹកប្រាក់​រហូត​ដល់​ទៅ ២៨៩ ៣០០លានដុល្លារ ចំណែក​ជាមួយ​សហភាព​អឺរ៉ុប​វិញ​មាន​តែ ២៧៦ ៨០០លានដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ។ យោង​តាម​លោក Shen Danyang ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​ធ្លាក់​ចុះ ៣% ក្នុង​រយៈពេល ១០ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ តែ​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក​វិញ​មាន​ការ​កើន​ឡើង ៩,១%។ ក៏​ប៉ុន្តែ បើ​គេ​និយាយ​ពី​បរិមាណ​នៃ​ការ​ដោះដូរ​វិញ ចិន​ជាមួយ​សហភាព​អឺរ៉ុប​នៅ​តែ​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​ចិន​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ព្រោះ​ថា ទីក្រុង​ប៉េកំាង​បាន​នំា​ចូល​ទំនិញ​អឺរ៉ុប ច្រើន​ជាង​ទំនិញ​អាមេរិកំាង។ ក្រៅ​ពី​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​ការ​នំា​ទំនិញ​ចិន​ចូល​សហភាព​អឺរ៉ុប អ្នកនំាពាក្យ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ថយចុះ​នៃ​វិនិយោគ​អឺរ៉ុប​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន និង​វិនិយោគ​ចិន​នៅ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប។ យោង​តាម​លោក Shen Danyang ក្នុង​រយៈពេល ១០ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ជួនចំ​ពេល​ដែល​ចិន​បាន​បង្កើន​វិនិយោគ​បន្ថែម​នៅ​បរទេស​ជាង ២៥% នោះ វិនិយោគ​ចិន​នៅ​អឺរ៉ុប​បាន​ថយ​ចុះ ២០,៩% ក្នុង​រយៈពេល​ដូច​គ្នា។ និយាយ​ពី​ការ​ថយចុះ​នៃ​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​ជប៉ុន​វិញ ទោះ​បី​ជា​លោក Shen Danyang មិន​បាន​ផ្តល់​ហេតុផល​អ្វី​ច្បាស់លាស់​ក៏​ដោយ ក៏​គេ​ដឹង​ថា ភាព​តានតឹង​ផ្លូវទូត​ជុំវិញ​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទីប្រជុំកោះ​នៅ​សមុទ្រចិន​ខាងកើត​គឺ​ជា​មូលហេតុចម្បងមួយ។ យោង​តាម​លោក Shen Danyang ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​ជប៉ុន​ក្នុង​រយៈពេល ៦ខែ​ចុងក្រោយ​នេះ​បាន​ថយចុះ ២,១% ចំណែក​រវាង​ចិន និង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ាន​វិញ​បាន​កើន​ឡើង ៩,៤% ក្នុង​រយៈពេល​ដូច​គ្នា៕ =='''ការទូត​ថាមពល​និង​ថាមពល​ការទូត​​​របស់​ចិន​ទៅ​លើ​អាមេរិក​ឡាទីន​ '''== រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ២០០៣ ​ប្រទេស​ចិន ​មិន​​សូវបានយក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ឡើយ​ទៅ​លើ​ អាមេរិក​ឡាទីនទោះ​បី​ជា​ចិន​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូត​ជាមួយ​បណ្តា​ប្រទេស​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ទ្វីប​នេះ តាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០ និង​ទី​៨០​មក​ក្តី។ នេះ​គឺ​មក​ពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន មិន​ចង់​មាន​ទំនាស់​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ដ្បិត​តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​មក ពោល​គឺ​តាំង​ពី​សម័យ​លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិកាំង​James Monroeមក សហរដ្ឋអាមេរិក​ចាត់​ទុក​អាមេរិក​ឡាទីន​ថា ជា​ដែន​អំណាច​ផ្តាច់​មុខ​របស់​ខ្លួន​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ សង្គ្រាម​របស់​អាមេរិក​នៅ​អ៊ីរ៉ាក់ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​បារម្ភ​ខ្លាច​ខ្វះ​ប្រេង​កាត ​ពីព្រោះ​សង្គ្រាម​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​មួយ​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ប្រេងកាត។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ពី​ឆ្នាំ​២០០៣​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​អនុវត្ត​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ​ការ ទូត​ថាម​ពល​ បាន​ន័យ​ថា​ចិន​ដើរ​ស្វែង​រក​ប្រេង​កាត​និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ពិភព​លោក​ ក្នុង​នោះ​រួមមាន​ជា​អាទិ៍​បណ្តា​ប្រទេស​​ផលិត​ប្រេងកាត​នៃ​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន​ដូច​យ៉ាង​Brésil ​Argentine ​Vénézuela ​និង​Bolivie​។ តែ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ឥទ្ធិពល​របស់​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​លើ​បណ្តា​ប្រទេស​អាមេរិកឡាទីន​បាន​រីក​ធំ​និង​កើន​ឡើង​ខ្លាំង។ ​ចិន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​លំដាប់​ទី​២​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ដែល​ទិញ​ប្រេង​កាត​ច្រើន​ជាង​គេ​ពី​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន ដោយ​ដេញ​ប្រកិត​ពី​ក្រោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ចិន​ជា​ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទី​២​របស់​អាមេរិក​ឡាទីន។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨ ចិន​បាន​ដាក់​ទុន​២​ម៉ឺន​៥​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ដើម្បី​រកស៊ី​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ ពោល​គឺ​៥០%​នៃ​ទឹក​ប្រាក់​វិនិយោគ​បរទេស​​​ទាំង​ស្រុង​របស់​ចិន នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ។ ទន្ទឹម​នេះ ផលិតផល​ដែល​ចិន​នាំ​ចេញ​ទៅ​កាន់​ទ្វីប​អាមេរិក​ឡាទីន ​គិត​ជា​ប្រាក់ ​បាន​កើន​ទៅ​ដល់​ជិត​១​សែន​២​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨​។ និយាយ​រួម អាមេរិក​ឡាទីន​បាន​ក្លាយ​ជា​ដៃ​គូ​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ចាំ​បាច់​ជា​ទី​បំផុត​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ ដែល​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​កំពូលៗ​របស់​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​ផ្លូវការ​កាន់​តែ​ញឹកញាប់​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ។ ជាក់ស្តែង តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៤​មក​លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ៊ូ ជីនតៅ​បាន​ទៅ​ជាន់​ដី​អាមេរិកឡាទីន​បី​លើក​រួច​មក​ហើយ បាន​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​Argentine Chili Brésil Cuba Costa-Rica Pérou Chili និង Vénézuela។ ក្រៅ​ពី​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ពាណិជ្ជកម្ម វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​អាមេរិក​ឡាទីន​មាន​គោល​ដៅ​នយោបាយ​មួយ​ច្បាស់ នោះ​គឺ​កាត់​បន្ថយ​ចំនួន​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​ក្នុង​លោក​ដែល​នៅ​បន្ត​ទទួល​ស្គាល់​កោះ​តៃវ៉ាន់​។​ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំង​២៣នៅ​ក្នុង​ពិភព​លោក ដែល​នៅ​បន្ត​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ទូត​ជាមួយ​តៃវ៉ាន់ ជិត​ពាក់​កណ្តាល​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧ ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​បញ្ចុះបញ្ចូល​ប្រទេស​Costa Rica ​ឲ្យ​ផ្តាច់​ទំនាក់​ទំនង​ទូត​ជា​មួយ​តៃវ៉ាន់។ ចិន​ដែល​សម្បូណ៌​លុយ​និង​មាន​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​ជាង​តៃវ៉ាន់​សន្យា​ថា នឹង​បង្កើន​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​ប្រទេស​ណា​ដែល​យល់​ព្រម​បោះបង់​ចោល​តៃវ៉ាន់ ហើយ​ងាក​មក​ទទួល​ស្គាល់​គោលការណ៍​ប្រទេស​ចិន​តែ​មួយ។ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​និង​សេដ្ឋកិច្ច​សព្វ​ថ្ងៃ​ ប្រទេស​អាមេរិកឡាទីន​ដទៃ ​ដូច​ជា​Honduras ​Nicaragua ​Panama ​Paraguay ​Salvador​។ល។និង។ល។ ​អាច​នឹង​បែក​ចិត្ត​ពី​តៃវ៉ាន់ មក​ទទួល​ស្គាល់​ចិន​កុម្មុយនិស្ត​ដូច​Costa Rica​ដែរ នៅ​ទី​បំផុត។ ទំនាក់ទំនង​ល្អ​និង​ដែល​ត្រូវ​បាន​ពង្រឹង​យ៉ាង​លឿន​រហ័ស​រវាង​ចិន​និង​អាមេរិក​ឡាទីន មិនមែន​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​ទេ។ ចិន​និង​បណ្តា​ប្រទេស​ធំៗ​នៅ​ទ្វីប​អាមេរិក​ខាងត្បូង ដូច​យ៉ាង​Brésil Mexique Venezuela Bolivie និង​Chili មាន​គំនិត​និង​គោលដៅ​ដូច​គ្នា។ ពួក​គេ​ចង់​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រព័ន្ធ​អន្តរជាតិ​បច្ចុប្បន្ន​ដែល​ឋិត​នៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ជ្រុល​របស់​អាមេរិក​និង​អឺរ៉ុប។ ពួក​គេ​ប្រឆាំង​នឹង​អនុត្តរភាព​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក។ ទាំង​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​នឹង​វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​អាមេរិក​ឡាទីន។ ​លើស​ពីនេះ​ ទៅ​ទៀត​ ចិន​មាន​ទំនាក់​ទំនង​កាន់​តែ​ល្អ​ជា​មួយ​របប​កុម្មុយនិស្ត​Cuba​ដែល​ជា​សត្រូវ​សួ​ពូជ​របស់​អាមេរិក​។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន​មួយ​ចំនួន​ចាប់​ផ្តើម​រអ៊ូរទាំ ដ្បិត​ជា​ទូទៅ​ចិន​ទិញ​យក​តែ​វត្ថុធាតុដើម​ពី​ដៃគូ​របស់​ខ្លួន រួច​ហើយ​លក់​មក​វិញ​សុទ្ធ​តែ​ផលិតផល​ចម្រាញ់។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ឆន្ទៈ​នយោបាយ​របស់​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ក្នុង​ការ​បញ្ចុះ​តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន​ធ្វើ​ឲ្យ​ផលិត​ផល​ចិន​មាន​តម្លៃ​ថោក ជាហេតុ​បណ្តាល​ឲ្យ​ការ​នាំ​ចេញ​របស់​ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន​ថយ​ចុះ រី​ឯ​ផលិតផល​ចិន​វិញ​ចេះ​តែ​បន្ត​ហូរ​គគុក​គគាក់​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំង​នេះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ ត​ទៅ​ថ្ងៃ​មុខ សំណួរ​ដែល​នឹង​ចោទ​ឡើង​គឺ តើ​បណ្តា​ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន ​ជាពិសេស​ប្រទេស​តូចតាច​និង​ក្រីក្រ អាច​ទប់ទល់​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ​នឹង​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​លឿន​រហ័ស​ពេក​បែប​នេះ​របស់​ចិន​មក​លើ​តំបន់​របស់​ពួក​គេ? =='''យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​ចិន នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក '''== តាំង​ពី​បាន​ឡើង​ធ្វើ​ជា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​ប្រទេស​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣​មក លោក​ហ៊ូ ជីនតៅ (Hu Jintao) បាន​ទៅ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​បួន​លើក​នៅ​អាហ្វ្រិក​រួច​មក​ហើយ បាន​ជាន់​ដី​បណ្តា​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​ចំនួន​១៨ ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​ជា​អាទិ៍ ម៉ាលី សេណេហ្កាល់ កាមេរូន ហ្កាបុង ស៊ូដង់ នីហ្សេរីយ៉ា និង​អាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ នៅ​ក្រោយ​ទស្សនកិច្ច​​ទាំងអស់​នេះ​ មាន​ជា​បឋម​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​។ ការ​ផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ រវាង​ប្រទេស​ចិន​និង​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ បាន​កើនជាង៣០​ដង​ ក្នុង​រយៈ​ពេល​តែ​១៣​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ កើន​ពី​៣ពាន់​លាន​ដុល្លារ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៥​ ទៅ​១០ម៉ឺន៧ពាន់លាន​ដុល្លារ​ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨។ និយាយ​បែប​ផ្សេង​ ចិន​បាន​ក្លាយ​ជា​ដៃ​គូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទី​១​ របស់​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ នៅ​ពីមុខ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​ប្រទេស​បារាំង។ ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​សំខាន់ៗ​ជាង​គេរបស់​ចិន​នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ គឺ​អាហ្វ្រិក​ខាង​ត្បូង​ អង់ហ្គោឡា​ ស៊ូដង់​ និងនីហ្សេរីយ៉ា។ ចិន​លក់​ទៅ​ឲ្យ​ទ្វីប​អាហ្រ្វិក​ សម្លៀក​បំពាក់​ គ្រឿង​សំណង់​ រថយន្ត​ដឹកជញ្ជូន​ និង​អង្ករ​ ហើយ​ទិញ​ពី​អាហ្វ្រិក​មក​វិញ​ វត្ថុធាតុ​ដើម​ ដូច​យ៉ាង​ ដែក​ ស្ពាន់​ ឈើ​ សំឡី​កប្បាស​និងជា​ពិសេស​ប្រេងកាត។ សូម​ជំរាប​ថា​ ចិន​ជា​ប្រទេស​ទី​៣​នៅ​ក្នុងពិភពលោក ​ដែល​ប្រើប្រាស់​ប្រេងកាត​ច្រើន​ជាង​គេ​ ​ក្រោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិកនិង​ជប៉ុន។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦​ ចិន​បាន​ទិញ​៣០%​នៃ​ប្រេង​កាត​ដែល​ខ្លួន​ត្រូវការ​ពី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ ជា​ពិសេស​ពី​ប្រទេស​អង់ហ្គោឡា និងស៊ូដង់​ ​។ ក្រៅ​ពី​នេះ​ រដ្ឋ​ចិន​និង​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ចិន​ បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ដាក់ទុន​រកស៊ី​យ៉ាង​សន្ធឹក​សន្ធាប់​ នៅ​លើ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ ក្នុង​វិស័យ​រុករក​និង​ចម្រាញ់​ប្រេងកាត​ ក្នុង​វិស័យ​ទូរគមនាគមន៍​ ក្នុង​វិស័យ​សំណង់​។ល។​និង​។ល។​ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​រដ្ឋ​ចិន​និង​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ចិន​ទាំង​នេះ​ ថែម​ទាំង​បាន​យក​ពលករ​ចិន​ យ៉ាង​តិច​ ៥សែន​នាក់​ មក​ធ្វើការ​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ទៀត​ផង។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ចិន​ទាញ​បាន​ពី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ នៅ​មាន​លក្ខណៈ​តិច​តួច​ស្តួច​ស្តើង​នៅ​ឡើយ។ ជាក់​ស្តែង​ នៅ​ក្នុង​ពេល​នេះ​ ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​តំណាង​តែ​៣%​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទាំង​ស្រុង​របស់​ចិន​ជា​មួយ​ពិភពលោក​។ ដៃ​គូ​ពាណិជ្ជកម្ម​សំខាន់​ជាង​គេ​របស់​ចិន​ គឺ​តំបន់​អាស៊ី​បូព៌ា​ដែល​តំណាង​៤០%​ បន្ទាប់​មក​ទៀត​គឺ​សហភាពអឺរ៉ុប​ ដែល​តំណាង​១៧%​ និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​តំណាង​១៥%​។ ម៉្លោះ​ហើយ​ សួរ​ថា​ តើ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ចិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ម៉្លេះ​ ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​? គេ​អាច​អះអាង​បាន​ថា​ គោលដៅ​សំខាន់​របស់​ចិន​ តាម​រយៈ​ការ​បង្កើន​វត្តមាន​របស់​ខ្លួន​ នៅ​អាហ្វ្រិក​ គឺ​នយោបាយ​និង​ការទូត។ ម្យ៉ាង​ ចិន​ចង់​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​អាមេរិក​ ដែល​ជា​គូ​ប្រជែង​សំខាន់​ជាង​គេ​របស់​ខ្លួន​ ក្នុង​ការ​ដណ្តើម​យក​ប្រេងកាត​របស់​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ ចិន​ចង់​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​ជប៉ុន​ ដែល​កំពុង​ប្រឹងប្រែង​បញ្ចុះបញ្ចូល​បណ្តា​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​ឲ្យ​គាំ​ទ្រ​ខ្លួន​ ក្នុង​ការ​ទាមទារ​អាសនៈ​អចិន្រ្តៃយ៍​មួយ​ នៅ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ។ ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​ ចិន​ដែល​កំពុង​បង្កើន​ទំនាក់ទំនង ជាមួយ​អាហ្វ្រិក​ ចង់​បង្ហើយ​ភាព​ឯកា​របស់​តៃវ៉ាន់​ នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​។ សូម​ជំរាប​ថា​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ នៅ​មាន​តែ​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​៥​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​នៅ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូត​ជា​មួយ​តៃវ៉ាន់​ នោះ​គឺ​សៅតូម៉េ(Sao Tomé) បួគីណាហ្វាសូ(Burkina faso) ហ្កំប៊ី(Gambie) ម៉ាឡាវី(Malawi)​ និង​ ស្វាស៊ីឡង់ (Swaziland) ។ វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ និង​ទំនាក់ទំនង​ស្អិត​ល្មួត​រវាង​ចិន​និង​អាហ្វ្រិក​ ពិត​ជា​បាន​ជួយ​ឲ្យ​ទ្វីប​ដ៏​ក្រីក្រ​មួយ​នេះ​ស្គាល់​ការ​អភិវឌ្ឍន៍។ ក៍​ប៉ុន្តែ​ ផលិតផល​Made in China ដែល​មាន​តម្លៃ​ថោក​ និង​ដែល​ហូរ​ចូល​មក​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ​ កំពុង​តែ​ផ្តើម​សម្លាប់​កសិកម្ម​ និង​ឧស្សាហកម្ម​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ ពលករ​ចិន​ដែល​មក​ធ្វើ​ការ​នៅ​អាហ្វ្រិក​ កំពុង​ប្រជែង​ជើង​គ្នា​នឹង​ពលករ​អាហ្វ្រិក​ ក្នុង​ការ​ដណ្តើម​ការងារ​គ្នា​ធ្វើ។ ដោយ​ឡែក​ វត្តមាន​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ កំពុង​បង្ក​ឲ្យ​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ​ស្មុគស្មាញ​ កាន់​តែ​ខ្លាំង។ មូល​ហេតុ​ គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​មិន​រវល់​ពី​អភិបាលកិច្ច​ល្អ​។ ជាក់​ស្តែង​ ចិន​គាំ​ទ្រ​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​Mugabe​ នៅ​ស៊ីមបាវ៉េ(Zimbabwe)​ និង​របប​ Omar el-Béchir នៅ​ស៊ូដង់។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៣​មក​ សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅ​ស៊ូដង់​ រវាង​ប្រជាជននៅ​តំបន់​Darfour​ និង​កង​ទ័ព​របស់​Omar​ el​-Béchir​ បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ស្លាប់​ជិត៣សែន​នាក់​ ភាគ​ច្រើន​ជាប្រជាជន​ស៊ីវិល​នៅ​Darfour។ ចិន​មិន​ព្រម​ដាក់​សម្ពាធ​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ូដង់ តាម​ការស្នើ​របស់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ពី​ព្រោះ​ស៊ូដង់​លក់​ផ្តាច់​មុខ​ទៅ​ឲ្យ​ចិន​៧០%​ នៃ​ប្រេង​កាត​ ដែល​ខ្លួន​លក់​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ ការ​ទូត​និង​ជំនួញ​របស់​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ ទទួល​បាន​ជោគជ័យធំ​ណាស់។ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​អាហ្វ្រិក​ ជា​ពិសេស​អ្នកកាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ចូល​ចិត្ត​រក​ស៊ី​ជា​មួយ​ចិន​ ដែល​មិន​ដាក់​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​នយោបាយ​ ជា​ជាង​ជា​មួយ​អាមេរិក​ឬ​អឺរ៉ុប​ដែល​អាហ្វ្រិក​នៅ​តែ​មើល​ឃើញ​ថា​មាន​អាកប្បកិរិយា​អាណា​និគម​និយម។ ជ័យ​ជំនះ​របស់​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ បាន​ស្តែង​ឡើង​ជា​ពិសេស​ តាម​រយៈ​ជំនួប​កំពូល​ចិន​-អាហ្វ្រិក​ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​នៅ​ប៉េកាំង​ កាល​ពី​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០០៦។ កាល​នោះ​ ប្រមុខរដ្ឋ​និង​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អាហ្វ្រិក​ចំនួន​៤៨​ប្រទេស​ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​អាហ្វ្រិកទាំង​អស់​៥៣​ បាន​ទៅ​ចូល​រួម​ក្នុង​ជំនួប​កំពូល​នោះ៕ =='''ចិន និង​អាមេរិក​សម្លឹង​មើល​គ្នា​យ៉ាង​ប្រុងប្រយ័ត្ន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក '''== អធិករណ៍​ជាយថាហេតុ នា​អនាគត​ខាង​មុខ រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក​និង​ចិន អាច​នឹង​កើត​ចេញ​ពី​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង ចិន​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​បង្កើន​វត្តមាន​ព្រម​ទាំង​សកម្មភាព​នៃ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​នៃ​បណ្តា​សមុទ្រ​ជិត​និង​ជុំវិញ​ប្រទេស​ខ្លួន។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង​ទៀត កងទ័ព​អាមេរិក​ពិសេស​កងទ័ព​ជើងទឹកដែល​ឈរ​ជើង​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ ក៏​កំពុង​និង​បន្ត​បង្កើន​សកម្មភាព​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែរ។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចិន​បាន​ចាយ​ប្រាក់​ជា​ច្រើន​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ ដើម្បី​ធ្វើ​នវូបនីយកម្ម​ទៅ​លើ​កងទ័ព​ជើងទឹក​របស់​ខ្លួន។ ពី​អំណើះ​ត​ទៅ ចិន​មាន​នាវា​មុជ​ទឹក ដែល​បំពាក់​ទៅ​ដោយ​មីស្ស៊ីល​នុយក្លេអ៊ែរ ហើយ​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាង​មុខ ចិន​នឹង​មាន​នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​ទៀត​ផង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ដែល​របាយការណ៍​មួយ​របស់​មន្ទី​របញ្ចកោណ​អាមេរិក​បាន​គូស​បញ្ជាក់​កាល​ពី​ឆ្នាំ២០១០អ៊ីចឹងថា ចិន​មាន​មហិច្ឆតា​ពង្រីក​ដែន​អំណាច​និង​ដែន​ប្រមាញ់​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ឆ្ងាយ ក្នុង​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ទាំង​អម្បាលម៉ាន​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ និង​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស។ ជាក់ស្តែង ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ នាវា​ចម្បាំង​របស់​ចិន​ចេះតែ​ចូល​ទៅ​ជិត​មែន​ទែន ជិត​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ជប៉ុន ជាហេតុ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​តូក្យូ​ភិតភ័យ​និង​ស្រែក​តវ៉ា។ ទន្ទឹម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ សហរដ្ឋអាមេរិក បាន​ប្រមូល​នាវា​មុជទឹក​ដែល​មាន​តួនាទី​ខាង​វាយលុក ព្រម​ទាំង​នាវា​ចម្បាំង​ជា​ច្រើន​គ្រឿង មក​ដាក់​ជិត​មូលដ្ឋាន​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន​និង​នៅ​កោះ​Guam។ គឺ​ចលនា​កាន់​តែ​មមាញឹក​នៃ​កងទ័ព​របស់​មហាយក្ស​ទាំង​ពីរ នៅ​ក្នុង​ដែន​ទឹក​តែ​មួយ​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នកសង្កេតការណ៍​កាន់​តែ​បារម្ភ បារម្ភ​ក្រែង​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា នៅ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ។ ចំពោះ​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​ចិន​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏​ដូច​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​អាមេរិក​នៅ​ប្រទេស​ចិន ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​ឡើង​គ្រប់​ពេល​វេលា។ ពីព្រោះ កងទ័ព​អាមេរិក​និង​កងទ័ព​ចិន​មិនសូវ​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គ្នា តាំង​ពី​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ​២០១0មក​ម្ល៉េះ គឺ​តាំង​ពី​អាមេរិក​បាន​សម្រេច​លក់​អាវុធ​ទៅ​ឲ្យ​កោះ​តៃវ៉ាន់​រួច​មក និង​ពីព្រោះ​កងទ័ព​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​គ្មាន​ចក្ខុនិមិត្ត​រួម​គ្នា នៅ​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​នាវាចរណ៍។ សម្រាប់​សហរដ្ឋអាមេរិក ការ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅ​លើ​ដែន​ទឹក​អន្តរជាតិ និង​ការ​បន្ត​ឃ្លាំ​មើល​ដែន​ទឹក​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​សេរីភាព​របស់​គេ។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​កាល​ពី​ខែ​សីហាឆ្នាំ២០១០ នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​មួយ​គ្រឿង​របស់​អាមេរិក បាន​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ដោយ​បាន​ចូល​ទៅ​ចត នៅ​ម្តុំ​ទីប្រជុំ​កោះ​Paracel ដែល​ជា​តំបន់​ប្រទាញ​ប្រទង់​គ្នា​រវាង​ចិន​និង​វៀតណាម។ រី​ឯ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន​វិញ កងទ័ព​អាមេរិក​គ្មាន​សិទ្ធិ​ចូល​មក​ក្នុង​ដែន​ទឹក ដែល​ជាទី​ជម្លោះ​រវាង​ចិន​និង​ប្រទេស​ដទៃ​ណា​មួយ​ផ្សេង​ទេ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចិន​ក៏​មិន​សុខចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ដែរ រាល់​សមយុទ្ធ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង នៅ​ជិត​ព្រំដែន​គោក​ឬ​ព្រំដែន​ទឹក​ជាមួយ​ប្រទេស​ខ្លួន ដូច​ដែល​ម៉ៅ សេទុង ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា« យើង​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​ចូល​មក​ដេក​ស្រមុក​នៅ​ជិត​គ្រែ​របស់​យើង​ទេ»។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ប្រឆាំង​នឹង​សមយុទ្ធ​រួម​គ្នាមួយចំនួន​រវាង​អាមេរិក​និង​កូរ៉េខាងត្បូង ម្តុំ​សមុទ្រ​លឿង នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​តែ​៥០០គ.ម ប៉ុណ្ណោះ​ពី​ទីក្រុង​ប៉េកាំង។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទាំង​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ទាំង​ប្រទេស​ចិន គ្មាន​បំណង​បង្ក​រឿង​និង​មិន​ចង់​ឲ្យ​មាន​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទេ។ ចំពោះ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង រាល់​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជាមួយ​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​មហិច្ឆតា​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន។ ចំពោះ​អាមេរិក​វិញ រាល់​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​ជាមួយ​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់ អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រែប្រួល​ស្ថានភាព​Statut Quo មួយ​ដែល​ខ្លួន​ទាញ​បាន​ផល​ចំណេញ​ផ្នែក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​មួយ​តានតឹង ដ្បិត​ជា​សង្គ្រាម​ចិត្តសាស្រ្ត​និង​ជា​ការ​សម្ញែង​ឫទ្ធិ​យោធា​ដាក់​គ្នា​រវាង​អាមេរិក​និង​ចិន ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ដោយ​ចៃដន្យ​គ្រប់​ពេល​វេលា៕ ==''' ចិន​បារម្ភ ដ្បិត​អាមេរិក​បន្ត​លូកដៃ​ចូលមក​ក្នុង​ទ្វីប​អាស៊ី'''== នៅ​ចន្លោះ​ខែ​មីនា​និង​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០០៣ នា​ពេល​ដែល​កងទ័ព​អាមេរិក​កំពុង​តែ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​នៅ​អ៊ីរ៉ាក់ ដើម្បី​រំលំ​របប​របស់​Saddam Hussein ពលរដ្ឋ​នៃ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន ដូចជា​ប៉ាគីស្ថាន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​ម៉ាឡេស៊ី​ជា​ដើម បាន​នាំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង។ ប៉ុន្តែ នេះ​មិនមែន​បាន​ន័យ​ថា រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​អាស៊ី​ទាំង​នោះ​ស្អប់ខ្ពើម​អាមេរិក និង​រដ្ឋការ​លោក​ប៊ូស(Bush) ដូច​ប្រជាពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន​នោះ​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ក្នុង​នាម​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​អាមេរិក ថ្នាក់ដឹកនាំ​ប្រទេស​អាស៊ី​ទាំង​នោះ​គាំទ្រ ឬ​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​គាំទ្រ​អន្តរាគមន៍​យោធា​របស់​អាមេរិក​នៅ​អ៊ីរ៉ាក់។ តាម​ពិតទៅ ទោះ​ជា​ចិន​ពេញចិត្ត ឬ​មិន​ពេញចិត្ត​ក្តី ក៏​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាមេរិក និង​អាស៊ី ​និង​មហិច្ឆតា​របស់​អាមេរិក​ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាស៊ី មាន​ជា​យូរយា​រណាស់​មក​ហើយ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៣ មេ​បញ្ជាការ​នៃ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​អាមេរិក​Perry​បាន​ចូល​មក​ប្រទេស​ជប៉ុន បង្ខំ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ជប៉ុន​ឲ្យ​បើក​ទី​ផ្សារ​របស់​ខ្លួន ដើម្បី​ទទួល​ផលិតផល​និង​វិនិយោគ​អាមេរិក។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៨ ប្រទេស​ហ្វីលីពីន​បាន​ក្លាយ​ជា​អាណានិគម​របស់​អាមេរិក។ ហើយ​រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ឆ្នាំ​ដែល​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់ អាមេរិក​រមែង​តែ​ប្រឆាំង​នឹង​មហិច្ឆតា​របស់​ជប៉ុន នៅ​អាស៊ី ដូចជា​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​បាន​ច្បាំង​ឈ្នះ​រុស្ស៊ី​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩០៥ និង​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ ក្រោយ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ អាមេរិក​ដែល​បាន​វាយ​កំទេច​ជប៉ុន តាម​រយៈ​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​នៅ​Hiroshima​និង​Nagasaki បែរ​ជា​សម្រេច​ចិត្ត​ជួយ​កសាង ​និង​ជួយ​ការពារ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​ទៅ​វិញ។ នៅ​ក្នុង​ស្មារតី​នៃ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​អាមេរិក​ជំនាន់​នោះ ជប៉ុន​ត្រូវ​តែ​ក្លាយ​ជា​ចន្ទល់​មួយ​ដ៏​មាំ​របស់​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ី​និង​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ មូលហេតុ​ធំ គឺ​មក​ពី​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​រវាង​អាមេរិក ​និង​សហភាព​សូវៀត​កំពុង​ផ្តើម​ឡើង និង​មក​ពី​លទ្ធិ​កុម្មុយនិស្ត​កំពុង​ផ្តើម​លាត​សន្ធឹង​ទៅ​ដល់​អាស៊ី តាម​រយៈ​ការ​ប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​ម៉ៅ សេទុង។ មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥០ អាមេរិក​បង្កើន​ឥទ្ធិពល ​និង​វត្តមាន​របស់​ខ្លួន​ នៅ​អាស៊ី ដោយ​បាន​ដឹក​មុខ​កង​កម្លាំង​អន្តរជាតិ​មួយ​ទៅ​ជួយ​រំដោះ​កូរ៉េ​ខាងត្បូង​ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​គាំ​ទ្រ​ដោយ​សូវៀត ​និង​ចិន។ ម៉្លោះ​ហើយ​បាន​ជា​តាំង​ពី​សម័យ​សង្គ្រាម​កូរ៉េ​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ អាមេរិក​មាន​តួនាទី​សំខាន់​ណាស់​ក្នុង​ការ​រក្សា​ស្ថិរភាព​ និង​សន្តិភាព​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ចុង​បូព៌ា​ជាទី​ដែល​អាមេរិក​បាន​ដាក់​បញ្ឈរ​ទាហាន​៨ ០០០០​នាក់ នៅ​ជប៉ុន​និង​នៅ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ ក្រោយ​មក​ទៀត ទោះ​ជា​ចិន​ពេញ​ចិត្ត ​ឬ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ក្តី ក៏​អាមេរិក​ចូល​ជ្រៅ​មក​ដល់​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​តាម​រយៈ​សង្គ្រាម​នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ ក្រោយ​បរាជ័យ​របស់​កងទ័ព​អាណានិគម​បារាំង​នៅ​Dien Bien Phu ឆ្នាំ​១៩៥៤ អាមេរិក​ចេញ​មុខ​ការពារ​កុំ​ឲ្យ​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​ដៃ​របស់​វៀតណាម​ខាង​ជើង​កុម្មុយនិស្ត។ ក៏​ប៉ុន្តែ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​គាប​សង្កត់​របស់​មតិ​អន្តរជាតិ និង​ភាព​សាហាវ​យង់ឃ្នង​នៃ​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​រីករាល​ដាល​ទៅ​ដល់​កម្ពុជា​ និង​ឡាវ អាមេរិក​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​ដក​ទ័ព​ចេញ​ពី​ឥណ្ឌូចិន ហើយ​បណ្តោយ​ឲ្យ​វៀតណាម​ខាងត្បូង កម្ពុជា និង​ឡាវ​ក្លាយ​ជា​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ ពី​ពេល​នោះ​មក អាមេរិក​បាន​ផ្តើម​កាត់​បន្ថយ​ទម្ងន់​យុទ្ធសាស្ត្រ ​និង​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​អាស៊ី។ ជាក់ស្តែង នៅ​ពេល​ដែល​វៀតណាម​ចូល​រំលំ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ​និង​កាន់កាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​នៅ​ពេល​ដែល​សូវៀត​ចូល​ឈ្លានពាន​អាហ្វហ្កានីស្ថាន ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ អាមេរិក​ឈរ​អោប​ដៃ​មើល មិន​ព្រម​ធ្វើ​អ្វី​ទាំង​អស់។ ការ​ពិត អាមេរិក​បាន​សម្រេច​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​នៅ​វៀតណាម តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៩​ម៉្លេះ។ កាល​នោះ តាម​រយៈ​សុន្ទរកថា​មួយ​នៅ​កោះ​Guam Richard Nixonដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​សម័យ​នោះ​បាន​ថ្លែង​ថា លោក​នឹង​ផ្តើម​ដក​ទ័ព​អាមេរិក​ចេញ​ពី​វៀតណាម​បណ្តើរ​ៗ។ ក្រោយ​មក​ទៀត អាមេរិក​ក៏​ថែម​ទាំង​សម្រេច​កាត់​បន្ថយ​ទម្ងន់យុទ្ធសាស្រ្ត​យោធា​របស់​ខ្លួន នៅ​អាស៊ី​ចុង​បូព៌ា​ទៀត​ផង។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ អាមេរិក​សម្រេច​ប្រគល់​កោះ​Okinawa ដែល​ខ្លួន​បាន​កាន់កាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៥​មក​ម៉្លេះ ទៅ​ឲ្យ​ជប៉ុន​វិញ។ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨០ Jimmy Carterដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​ជំនាន់​នោះ បាន​រហូត​ដល់​ទៅ​និយាយ​ថា លោក​មាន​បំណង​ដក​កងទ័ព​អាមេរិក​ចេញ​ពី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ទៀត​ផង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ អាមេរិក​និង​បណ្តា​ប្រទេស​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាស៊ី​របស់​ខ្លួន​ខ្លះ​បាន​ទាំង​ទាស់ទែង​គ្នា​ទៅ​ទៀត។ ¨មូលហេតុ គឺ​មក​ពី​ជប៉ុន​និង​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ក្លាយ​ជា​គូ​ប្រជែង​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​អាមេរិក​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យឧុនភាព​ថវិកា​អាមេរិក​កាល​នោះ កើន​ឡើង​ឥត​ឈប់​ឈរ។ គឺ​នៅ​ពេល​នោះ​ហើយ ដែល​អាមេរិក​ផ្តើម​និយាយ​ចោទ​ប្រកាន់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ដែល​ជា​មិត្ត​ថា មិន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ផ្តើម​ប្រើ​ទណ្ឌកម្ម​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​គំនាប​តាម​ផ្លូវ​ទូត ដើម្បី​បង្ខំ​ជប៉ុន សិង្ហបុរី ឬ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ឲ្យ​បើក​ទីផ្សារ​ធំ​ទូលាយ​ជាង​មុន ដើម្បី​ទទួល​ផលិតផល​អាមេរិក។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត អាមេរិក​ចាប់​ផ្តើម​បង្ខំ​ជប៉ុន​ និង​កូរ៉េខាងត្បូង​ឲ្យ​ជួយ​ធ្វើ​វិភាគទាន​ថវិកា ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​ និង​ផ្គត់ផ្គង់​ទាហាន​អាមេរិក​ដែល​ឈរ​ជើង​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ចុង​បូព៌ា។ ប៉ុន្តែ នៅ​ទី​បំផុត អាមេរិក​មិន​បាន​បោះបង់​អាស៊ី​ចោល​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ អាមេរិក​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ពង្រឹង​វត្តមាន​របស់​ខ្លួននៅ​ក្នុង​ទ្វីបអាស៊ី ជាពិសេស តាំងពីឆ្នាំ២០០១ ត​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​បារម្ភ​ខ្លាំង​ឡើងៗ។ ចិន​បារម្ភ ពីព្រោះ ​តាម​រយៈ​សង្គ្រាម​អាហ្វហ្កានីស្តង់ កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​ឆ្លៀត​ចូល​មក​ដល់​អាស៊ី​កណ្តាល ដែល​ជា​តំបន់​ជាប់​ជិត​បង្កើយ​នឹង​ប្រទេស​ខ្លួន។ ចិនបារម្ភ ពីព្រោះ​អាមេរិក​បាន​យក​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​ភេរវកម្ម​មក​ធ្វើ​ជា​លេស​ដើម្បី​ចូល​មក​កៀក​ប្រទេស​ខ្លួន និង​ផ្តើម​ធ្វើ​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​ប្រទេស​ខ្លួន តាមរយៈការពង្រឹងទំនាក់ទំនង​យោធា និង​នយោបាយ​ជាមួយ​បណ្តា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន នៅអាស៊ី​ខាងត្បូង អាស៊ីបូព៌ា និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍៕ =='''កិច្ចចរចា​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​សេដ្ឋកិច្ច​លើកទី៣ រវាង​ចិន និង​អាមេរិក​ក្នុង​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន '''== សំណុំរឿង​ដែល​ភាគី​ទំាងពីរ​ត្រូវ​លើក​យក​ទៅ​ជជែក​នៅ​ក្នុង​ជំនួប​ជា​ឧភតោភាគី​ប្រចំាឆ្នំា​លើកទី៣​រយៈពេល ២ថ្ងៃ ក្នុង​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន រួមមាន៖ បញ្ហា​តម្លៃ​ប្រាក់យ័នចិន​ទាប ធៀប​នឹង​តម្លៃ​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិក បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន និង​សំណុំរឿង​អន្តរជាតិ​សំខាន់ៗ​ផ្សេង​ទៀត​ ដូច​យ៉ាង​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ​កូរ៉េខាងជើង អៀរ៉ង់ ពិសេស​អំពី​ស្ថានការណ៍​ដែល​កំពុង​បន្ត​យ៉ាង​ពុះកញ្រ្ជោល​នៅ​ក្នុង​ពិភព​អារ៉ាប់​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ អ្វី​ជា​ការ​កត់សម្គាល់ ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន និង​អាមេរិក​សម័យ​លោក អូបាម៉ា គឺ​មិន​ដូច​គ្នា​នឹង​សម័យ​លោក​ប៊ូស​ទេ។ លោក​ប៊ូស​ដែល​បាន​ចាត់​ទុក​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ជា​អាទិភាព​តែ​មួយ​គត់។ ចំណែក​លោក​អូបាម៉ា​បាន​ផ្តោត​នៅ​សឹង​តែ​គ្រប់​វិស័យ​ទំាង​អស់​ មាន​ជា​អាទិ៍ វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ការទូត បរិឋាន និង​សំណុំរឿង​អន្តរជាតិ។ ពិត​ណាស់​ថា នៅ​មាន​សំណុំរឿង​មួយ​ចំនួន​ដែល​ចិន និង​អាមេរិក​មិន​ទាន់​អាច​និយាយ​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​បាន។ តែ​ការ​ដែល​ភាគី​ទំាង​ពីរ​បន្ត​ជួប​គ្នា ១ឆ្នំា​ម្តង តំាង​ពី​ឆ្នំា ២០០៩ ពោល​គឺ​តំាង​ពី​លោក​អូបាម៉ា​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​មក បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន​មិន​សូវ​ជា​តានតឹង​ខ្លំាង ដូច​ក្នុង​សម័យ​លោក​ប៊ូស​ទេ។ លោក អូបាម៉ា​ចង់​ឲ្យ​មាន​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​នៅ​គ្រប់​វិស័យ ជាមួយ​ចិន តែ​នៅ​តែ​ចាត់​ទុក​សេដ្ឋកិច្ច​ថា ជា​វិស័យ​មួយ​ដែល​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន។ ក្នុង​នាម​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី១ និង​ទី២​ក្នុង​លោក អាមេរិក និង​ចិន​ត្រូវ​តែ​ពួត​ដៃ​គ្នា​ដើម្បី​ជួយ​ស្រោចស្រង់​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ពិភពលោក​កំពុង​ជួប​ប្រទះ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន និង​ក៏​ដើម្បី​ផ្តល់​សន្ទុះ​បន្ថែម​លើ​ទំនាក់ទនង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​គ្នា​ផង។ នៅ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ រដ្ឋបាល​អាមេរិកំាង​ធ្លាប់​បាន​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​អំពី​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វិនិយោគ​ជាមួយ​ចិន។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នំា ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​​រវាង​​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន និង​ប៉េកំាង​មាន​ទឹកប្រាក់​ជាង ៤០ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ សិទ្ធិមនុស្ស និង​ប្រាក់យ័ន​ចិន នៅ​បន្ត​ជា​សំណុំរឿង​ចម្រូងចម្រាស បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន និង​បញ្ហា​ប្រាក់យ័ន​របស់​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ប្រធានបទ​ប្រចំាត្រកូល នៅ​ក្នុង​កិច្ចចរចា​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន​ក្នុង​រយៈពេល ២ឆ្នំា​ចុងក្រោយ​នេះ។ បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន គឺ​ជា​រឿង​មួយ​ច្រំដែល និង​ដែល​ចិន​ខ្លួន​ឯង ឮ​យ៉ាង​សង្កៀរត្រចៀក។ ក្រៅ​ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រទេសលោកខាងលិច​ផ្សេងទៀត​ក៏​បាន​លើកយក​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​និយាយ​នៅ​ក្នុង​ជំនួប​ជាមួយ​ថ្នាក់ដឹកនំា​ចិន។ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​មាន​ប្រទេស​ខ្លះ​ហ៊ាន​និយាយ​ខ្លំាងៗ ចំៗ និង​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត និយាយ​បញ្ឆិតបញ្ឆៀង។ កាល​ពី​ខែ​មករា ឆ្នំា ២០១១ ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន​ហ៊ូ ជិនតាវ​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក លោក ហ៊ូ ជិនតាវ​បាន​ផ្តល់​ចម្លើយ​ដ៏​គួរ​ភ្ញាក់ផ្អើល​មួយ តប​នឹង​ការ​រិះគន់​របស់​លោក អូបាម៉ា​ថា ចិន​ពិត​ជា​មាន​ការ​យឺតយ៉ាវ នៅ​ក្នុង​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ថា មាន​កិច្ចការ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ដែល​ចិន​ត្រូវ​ធ្វើ។ តែ​អ្វី​ដែល​លោក ហ៊ូ ជិនតាវ​បាន​ព្រមាន​រដ្ឋបាល​អាមេរិកំាង​ពេល​នោះ គឺ​ការ​លូកលាន់​របស់​អាមេរិក និង​ប្រទេស​លោកខាងលិច នៅ​ក្នុង​បញ្ហា​ទីបេ និង​តៃវ៉ាន់។ ទាក់ទង​​នឹង​បញ្ហា​តម្លៃ​ប្រាក់យ័នចិន ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុលា្លរ​វិញ តំាង​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​បន្ធូរដៃ ដោយ​ទុក​ឲ្យ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ឡើង ឬ​ចុះ​ថ្លៃ ទៅ​តាម​តម្លៃ​ទីផ្សារ​តំាង​ពី​ខែ​មិថុនា​ឆ្នំា ២០១០ មក តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន​ចិន​បាន​កើន​ឡើង​ប្រមាណ​ជា ៥% ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ។ តែ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​ចាត់​ទុក​កំណើន​នេះ​ថា នៅ​មិន​ទាន់​គ្រប់គ្រាន់​ទេ ព្រោះ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័នចិន នៅ​ទាប​ជាង​​ប្រាក់ដុល្លារ​ចន្លោះ​ពី ២០ ទៅ ៤០ភាគរយ​ទៀត។ សូម​ជម្រាប​ជូន​ថា អាមេរិក និង​ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផ្សេង​ទៀត​របស់​ចិន​តែង​សុំ​ឲ្យ​ចិន​ដក​ដៃ និង​ទុក​ឲ្យ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ឡើង ឬ​ចុះ​ថ្លៃ ទៅ​តាម​តម្លៃ​ទីផ្សារ។ តែ​ទីក្រុង​ប៉េកំាង​តែង​ចេញ​មុខ​លើក​ឡើង​ថា តម្លៃ​លុយយ័ន​ទាប​ជាង​លុយ​ដុល្លារ នំា​ឲ្យ​មាន​កំណើន​លើ​ការ​នំា​ទំនិញចិន​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស និង​នំា​ឲ្យ​ចិន​បន្ត​ទទួល​បាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ចិន​កំពុង​បារម្ភ​ពី​វិបត្តិអតិផរណា កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ខ្ពស់​ជ្រុលហួសហេតុ​នឹង​អាច​ហុច​ផលអាក្រក់​ដល់​ចិន និង​ឆ្លង​រាលដាល​នៅ​ទូទំាង​ពិភពលោក។ ប្រាក់យ័នចិន​​មាន​តម្លៃ​ទាប ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង ពិត​ជា​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ផលិតផល​ចិន​នៅ​លើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ​មាន​តម្លៃ​ថោក​ជាង​ផលិតផល​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​នយោបាយ​ប្រាក់យ័ន​ទាប​ជ្រុល ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ ក៏​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​រូបិយវត្ថុ និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្នុង​ស្រុក​បាត់បង់​តុល្យភាព។ ក្តី​បារម្ភ​មួយ​ទៀត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន គឺ​កំរិត​អតិផរណា​កំពុង​កើន​ឡើង​ក្នុង​អត្រា​មួយ​ខ្ពស់​ដែល​ចិន​មិន​ធ្លាប់​ប្រទះ​ទេ ក្នុង​រយៈពេល​ជិត ២ឆ្នំា​កន្លង​ទៅ។ បើ​គិត​ក្នុង​រយៈពេល ១ឆ្នំា​កន្លង​ទៅ​នេះ តម្លៃ​ទំនិញ​បាន​កើន​ឡើង​ជាង ៥ភាគរយ គឺ​ជា​កំណើន​មួយ​ដ៏​ខ្ពស់ គិត​តំាង​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នំា ២០០៨។ ឃើញ​ថា ប្រសិន​បើ​រដ្ឋាភិបាល​ចង់​ទប់ទល់​នឹង​វិបត្តិអតិផរណា គេ​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី ក្រៅ​ពី​ដំឡើង​អត្រាការប្រាក់ និង​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ឡើង ឬ​ចុះ​ថ្លៃ​ទៅ​តាម​ច្បាប់​ទីផ្សារ​រូបិយប័ណ្ណ​នោះ​ទេ។ តាម​ពិត​ទៅ ចិន​យល់​ច្បាស់​ណាស់​អំពី​រឿង​នេះ តែ​អ្វី​ដែល​ចិន​ចង់​បង្ហាញ​ប្រាប់​គេ​គឺ​ថា ចិន​មិន​មែន​អនុវត្ត​តាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បរទេស​ទេ តែ​ដោយ​សម្រប​ទៅ​នឹង​ការ​វិវឌ្ឍន៍​​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន៕ =='''កិច្ចចរចា​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​សេដ្ឋកិច្ច ក្រោម​ភាព​តានតឹង​នៅ​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ '''== អាមេរិក​សម័យ​លោក​ប្រធានាធិបតី George W Bush គឺ​មាន​តែ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​តែ​មួយ​គត់​ដែល​លោក Bush បាន​ចាត់​ទុក​ជា​អាទិភាព​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ចិន និង​អាមេរិក។ តែ​សម្រាប់​អាមេរិក​សម័យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Barack Obama នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​វិញ លោក Obama បាន​ផ្តោត​នៅ​សឹង​តែ​គ្រប់​វិស័យ​ទំាង​អស់​ មាន​ជា​អាទិ៍ វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ការទូត បរិស្ថាន ឬ​មួយ​ក៏​សំណុំ​រឿង​អន្តរជាតិ​សំខាន់ៗ​ផ្សេង​ទៀត ដូច​យ៉ាង​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​របស់​ប្រទេស​អៀរ៉ង់​ជា​ដើម។ ដោយ​មិន​ភ្លេច​ទេ អំពី​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ចំពោះ​មុខ ផលប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​តែ​បន្ត​គ្រប​ដណ្តប់​នៅ​ក្នុង​​កិច្ច​ចរចា​រវាង​ប្រទេស​ទំាង​ពីរ​ដដែល។ លោក​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ចិន Wang Qishan បាន​ប្រកាស​ជា​ចំហ​ថា វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​ក្លាយ​ជា​វិស័យ​មួយ​ដែល​អាមេរិក និង​ចិន​មិន​អាច​ផ្តាច់​ពី​គ្នា​បាន។ លោក Wang Qishan បាន​គូស​បញ្ជាក់​បន្ថែម​ទៀត​ថា ប្រឈម​មុខ​នឹង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភព​លោក​បច្ចុប្បន្ន អាមេរិក និង​ចិន​ត្រូវ​តែ​ពួត​ដៃ​គ្នា​ដើម្បី​ជួយ​ស្រោច​ស្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក និង​ផ្តល់​សន្ទុះ​បន្ថែម​លើ​ទំនាក់​ទនង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន។ ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​វិញ លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក Timothy Geithner បាន​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​អំពី​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន ទំាង​នៅ​លើ​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វិនិយោគ។ តែ​ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោក Timothy Geithner បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការ​បើក​ទូលាយ​នូវ​ប្រព័ន្ធ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​មួយ ដែល​អាមេរិក និង​ចិន​អាច​ចូល​រួម​ប្រកួត​ប្រជែង​ជា​លក្ខណៈ​សមភាព។ សូម​ជម្រាប​ជូន​ថា ក្នុង​នាម​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​មួយ​ក្នុង​លោក អាមេរិក​កំពុង​តែ​ផុង​ខ្លួន​ក្នុង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​យ៉ាង​ក្រពុល​មុខ។ រីឯ​ចិន​វិញ ក្នុង​នាម​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​បី បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​ជប៉ុន កំណើន​​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​នៅ​តែ​មាន​ជានិច្ច ជាមួយ​នឹង​អត្រា​ជិត ៩% ក្នុង​ឆ្នំា ២០០៩​កន្លង​ទៅ និង​មាន​រហូត​ដល់​ជិត ១២% នៅ​ត្រីមាស​ទី​មួយ​ឆ្នំា ២០១០។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នំា ការ​ដោះ​ដូរ​នៅ​លើ​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម​​រវាង​​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន និង​ប៉េកំាង​មាន​ទឹក​ប្រាក់​រហូត​ដល់​ជាង ៤០ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ លោក Timothy Geithner រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក ©Reuters អាមេរិក៖ ចិន​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ប្រាក់ Yuan អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ខែ​កន្លង​មក​ហើយ ដែល​អាមេរិក​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​ចិន​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​លើ​ប្រាក់ Yuan របស់​ខ្លួន។ តំាង​ពី​រដូវ​ក្តៅ​ឆ្នំា ២០០៨ មក ប្រាក់ Yuan នៅ​តែ​មាន​តម្លៃ​ទាប​ជ្រុល បើ​ប្រៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង។ រដ្ឋបាល​របស់​លោក Obama តែង​ទិតៀន​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន Hu Jintao ពី​ការ​ដែល​ក្រុង​ប៉េកំាង​បន្ត​រក្សា​អត្រា​ប្រាក់ Yuan ទាប​ជ្រុល នៅ​ចំពោះ​មុខ​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង។ អស់​ជា​ច្រើន​ខែ​មក​ហើយ ដែល​ក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ក្រុង​ប៉េកំាង​ផ្តើម​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​លើ​រូបិយវត្ថុ​របស់​ខ្លួន។ តែ​ជានិច្ច ជា​កាល ក្រុង​ប៉េកំាង​បាន​ត្រឹម​តែ​បង្ហាញ​ពី​ឆន្ទៈ​ដ៏​ល្អ​របស់​ខ្លួន។ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី ២៤ ឧសភា​ទៀត លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន Hu Jintao បាន​បញ្ជាក់​ជា​ថ្មី​អំពី​ឆន្ទៈ​ក្នុង​ការ​បន្ត​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ប្រាក់ Yuan របស់​ចិន តែ​មិន​បាន​កំណត់​ពេល​វេលា​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​លាស់​ទេ។ លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក Timothy Geithner បាន​ត្រឹម​តែ​អបអរសាទរ​អំពី​ឆន្ទៈ​ដ៏​ល្អ​របស់​ចិន និង​បាន​អះអាង​ថា កំណែ​ទម្រង់​ប្រាក់ Yuan នឹង​ផ្តល់​ផលប្រយោជន៍​ឲ្យ​ចិន និង​អាមេរិក។ តែ​សម្រាប់​លោក Zhang Xiaoqiang អនុប្រធាន​គណៈកម្មការ​ជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​ការ​អភិវឌ្ឍន៍ និង​កំណែ​ទម្រង់​ចិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា គេ​មិន​ត្រូវ​សំឡឹង​ឃើញ​តែ​តម្លៃ​ប្រាក់ Yuan មួយ​គត់​ទេ តម្លៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ក៏​កំពុង​មាន​តម្លៃ​ទាប​ច្រើន បើ​ប្រៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង។ បើ​និយាយ​ជា​រួម​ទៅ កាយវិការ​របស់​ចិន​លើក​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​មាន​លក្ខណៈ​សម្រុះ​សម្រួល​ជាង​លើក​មុនៗ។ តែ​ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ ចិន​ក៏​មិន​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​អាមេរិក​ចេះ​តែ​បន្ត​ផ្តល់​មេរៀន​ឲ្យ​ខ្លួន​ដែរ។ ចំណែក​ភាគី​អាមេរិក​វិញ ក៏​មិន​ហ៊ាន​អុង​អាត់​ខ្លំាង ព្រោះ​ខ្លួន​កំពុង​ជំពាក់​បំណុល​ចិន​ជិត ១ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ លោកប្រធានាធិបតីចិន Hu Jintao ©Reuters ចិន​ទើស​ទាល់​ចិត្ត ដោយ​រឿង​កូរ៉េខាងជើង ក្រៅ​ពី​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច ដែល​អាមេរិក និង​ចិន​ត្រូវ​ការ​គ្នា​ទៅ​វិញ ទៅ​មក រដ្ឋបាល​អាមេរិក​របស់​លោក Obama ក៏​ចង់​បាន​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ទំាង​ស្រុង​ជា​មួយ​ចិន ដូច​យ៉ាង​នៅ​ក្នុង​សំណុំរឿង​នុយក្លេអ៊ែរ សំណុំរឿង​អាកាសធាតុ​ពិភពលោក សំណុំរឿង​ថាមពល ឬ​មួយ​បញ្ហា​សន្តិសុខ​អន្តរជាតិ​ជា​ដើម។ រដ្ឋបាល​អាមេររិកំាង​យល់​ឃើញ​ថា វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​ដំណោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​មួយ​ណា​នៅ​ក្នុង​លោក គឺ​ជា​វត្តមាន​មួយ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន ពិសេស សំណុំរឿង​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​ប្រទេស​អៀរ៉ង់ និង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ ពី​ប្រទេស​ចិន លោកស្រី​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបទេស​អាមេរិក Hillary Clinton បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​អៀរ៉ង់​គោរព​តាម​សេចក្តី​សម្រេចចិត្ត​របស់​ភាគី​ទំាង ៦ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​កម្មវិធី​ចម្រើន​ធាតុ​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម។ ទាក់​ទង​នឹង​ប្រទេស​កូរ៉េខាង​ជើង​វិញ ក្រៅ​ពី​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ នៅ​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​ចុង​ក្រោយ​មួយ​ទៀត​ដែល​បាន​និង​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​ទើស​ទាល់​ចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លំាង។ កូរ៉េខាង​ជើង​បាន​ទទួល​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា បាន​បាញ់​ពន្លិច​នាវា​ចម្បំាង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​កាល​ពី​ខែ​មីនា​កន្លង​ទៅ។ តំាង​ពី​បាន​ដាក់​ជើង​ជាន់​ទឹក​ដី​ចិន លោកស្រី Clinton បាន​ព្យាយាម​និយាយ​បញ្ចុះ​​បញ្ចូល​ចិន​ឲ្យ​រួម​ជា​មួយ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដើម្បី​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​របប​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង។ សម្រាប់​លោក​ស្រី Clinton ទង្វើ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង ជា​ទង្វើ​មួយ​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ និង​នំា​ឲ្យ​មាន​អស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទំាង​មូល។ ចិន​បាន​ទទួល​ស្គាល់​អំពី​បញ្ហា​នេះ តែ​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​បាន​ត្រៀម​ខ្លួន​ដើម្បី​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​ខ្លួន​ទេ។ នៅ​ក្នុង​សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​មួយ​កាល​ពី​ម្សិលមិញ ក្រុង​ប៉េកំាង​បាន​រម្លឹក​អំពី​កិច្ច​សន្យា​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​រក្សា​ស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ មួយ​វិញ​ទៀត លោក​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​ចិន Cui Tiankai បាន​ថ្លែង​ឲ្យ​ដឹង​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី ២៥ ឧសភា​នេះ​ថា ចិន​ត្រៀម​ខ្លួន​ជានិច្ច​ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ជា​មួយ​គ្រប់​ភាគី​ទំាង​អស់​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​វិបត្តិ​នៅ​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ។ ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ដែល​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ​ដែរ ភាព​តាន​​តឹង​កំពុង​ឡើង​ដល់​កំពូល​រវាង​បងប្អូន​បង្កើត​គូ​សត្រូវ​ទំាង​ពីរ ជើង ត្បូង​ដោយ​របប​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង​បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​កងទ័ព​របស់​ខ្លួន​ប្រុង​ជើង​ការ។ ការ​ប្រកាស​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឡើង បន្ទាប់​ពី​របប​ក្រុង​សេអ៊ូល​បាន​គំរាម​​នឹង​ចាត់​វិធានការ​ចាស់​ដៃ​ចំពោះ​ទង្វើ​របស់​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង។ ='''រដ្ឌាភិបាលអាមេរិក អូបាម៉ា លែងខ្ចីលុយបានទេៀតហេីយ'''= គឺ​លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្ទាល់​ខ្លួន Jack Lew ដែល​បាន​ថ្លែង​ជា​សាធារណៈ​ទៅ​កាន់​ក្រុម​សមាជិក​សភា​ដែល​គណបក្សប្រឆំាង គឺ​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​មាន​សម្លេង​ភាគច្រើន។ « ខ្ញុំ​ស្នើ​ឲ្យ​សភា​ចាត់​វិធានការ​ជា​បន្ទាន់ » នេះ​ជា​ការ​ថ្លែង​របស់​លោក Jack Lew។ លោក Lew ដែល​បាន​និយាយ​សារ​ចុះ សារ​ឡើង​ថា ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​សៅរិ៍ ទី៨ កុម្ភៈ​ទៅ អាមេរិក​មិន​អាច​ខ្ចីលុយ​គេ​បាន​ទៀត​ឡើយ ព្រោះ​លទ្ធភាព​ខ្ចីប្រាក់​បាន​ឡើង​ដល់​កម្រិត​អតិបរមា​ហើយ។ យោង​តាម​លោក Lew អាមេរិក​កំពុង​រស់នៅ​ជាមួយ​នឹង​លទ្ធភាព​អប្បបរិមា ដោយ​ផ្អែក​លើ​ស្ថានភាព​ជាក់ស្តែង និង​បន្ទាន់ និង​ថា អាមេរិក​មាន​លុយ​សម្រាប់​ចំណាយ​ផ្សេងៗ​ត្រឹម​ដំណាច់​ខែ​កុម្ភៈ​នេះ​ប៉ុណ្ណោះ។ ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ក៏​មិន​ចង់​ទម្លាក់​កំហុស​ចំៗ​ទៅ​លើ​ក្រុម​ណា​មួយ​ទេ តែ​គ្រាន់​តែ​បាន​បញ្ជាក់​ដោយ​សាមញ្ញ​ថា ការ​ដំឡើង​កម្រិត​បរិមាណ​ប្រាក់បំណុល​វា​ជា​បុព្វសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋសភា។ គួរ​ជម្រាប​ជូន​ថា នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក សភា​ជា​អ្នក​កំណត់​​កម្រិត​អតិបរមា​នៃ​បំណុល​សាធារណៈ។ ប្រសិន​បើ​បំណុល​សាធារណៈ​នៅ​ទាប​ជាង​ដែន​​កំណត់ រដ្ឋាភិបាល​អាច​ខ្ចី​លុយ​គេ​បន្ថែម​ដោយ​មិន​ចាំបាច់​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​​ពី​រដ្ឋសភា​ទេ។ តែ​សព្វថ្ងៃ​នេះ បំណុល​​សាធារណៈ​របស់​អាមេរិក​បាន​កើន​ឡើង​​ដល់​កម្រិត​អតិបរមា​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​អូបាម៉ា​​​មិន​អាច​ខ្ចីបំណុល​គេ​បន្ថែម​ទៀត​បាន​ទៀត​ឡើយ វា​លើកលែង​តែ​សភា​អនុម័ត​ច្បាប់​ថ្មី​ដើម្បី​ដំឡើង​កម្រិត​​បរិមាណ​បំណុល​អតិបរមា​នេះ។ អ្វី​ដែល​បាន និង​កំពុង​បន្ត​ចោទ​ចំពោះ​លោក​អូបាម៉ា​នៅ​ត្រង់​ថា គណបក្ស​របស់​លោក​មិន​មាន​សម្លេង​ភាគច្រើន​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​ទេ។ ដូច្នេះ អ្នក​ដែល​កំពុង​មាន​សន្លឹកបៀរ​ចុង​ក្រោយ​នៅ​ក្នុង​ដៃ គឺ​គណបក្សសាធារណរដ្ឋ​ដែល​ជា​បក្សប្រឆំាង។ តែ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទោះ​បី​ជា​បញ្ហា​ថវិកា​នៅ​អាមេរិក​នៅ​មិន​ទាន់​មាន​ស្ថានភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដូច​ពេល​កន្លង​មក​ក៏​ដោយ ក៏​អង្គការ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​បាន​ព្រមាន​ក្រុមតំណាងរាស្រ្ត​ទំាង​ពីរ​បក្ស​រួច​ជា​ស្រេច​ថា គេ​គួរ​តែ​មាន​គតិបណ្ឌិត​បញ្ជៀស​កុំ​ឲ្យ​វិបត្តិ​ច្រំដែល​វិល​ត្រលប់​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត៕ =='''អាមេរិករួចផុតពីក្ស័យធនប្រផិតប្រផើយ'''== សម្រាប់​ពលរដ្ឋអាមេរិកាំង និង​ជាពិសេស​សម្រាប់​បុគ្គលិក​ដែល​រដ្ឋសហព័ន្ធ​បាន​ផ្អាកការងារ​អស់​ពីរសប្តាហ៍មកហើយ ដោយសារ​តែ​វិបត្តិជាប់គាំង​ថវិកា នះ​ជា​ដំណឹង​ល្អមួយ។ ចាប់តាំង​ពី​ព្រឹកថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​នេះ ពួកគេ​អាច​ត្រលប់​ចូល​ធ្វើការងារ​វិញ។ ហើយ​ច្បាប់​ថវិកា​ដែល​សភា​បោះឆ្នោត​កាលពី​យប់​ថ្ងៃ​ពុធ​ម្សិលមិញ បាន​ចែង​ពី​ការធានា​បើកសង​ប្រាក់ខែ ក្នុងពេល​ពួកគេ​ត្រូវ​បញ្ឈប់​ពីការងារ​ពីរសប្តាហ៍ កន្លងមក។ ដំណឹង​ល្អមួយទៀត សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក គឺ​ច្បាប់​ថវិកា ដែក​សភាអាមេរិក​បោះឆ្នោត​យ៉ាង​ប្រថុចញ៉ុច កាលពីយប់​ថ្ងៃពុធ នឹង​ធ្វើ​ឲ្យអាមេរិក​ជៀសផុត​ពី​គ្រោះថា្នក់​ក្ស័យធន។ ក៏ប៉ុន្តែ គេ​ក៏​មិនត្រូវ​អរពេកដែរ ព្រោះថា ច្បាប់នេះគ្រាន់​តែ​បញ្ជៀស​អាមេរិក​ឲ្យ​រួចផុត​ពី​ការក្ស័យធន ជាបណ្តោះអាសន្ន ប៉ុន្តែ ​មិនរហូត​ទេ។ ច្បាប់​នេះ​បានសម្រេច​ផ្គត់ផ្គង់​ថវិកា​ដល់​សេវា​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល រហូត​ត្រឹម​ថ្ងៃ ទី១៥​ខែ​មករា ចំណែក​ក្នុង​រឿង​ប្រាក់បំណុល​វិញ ច្បាប់​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អាច​ខ្ចីប្រាក់បំណុល​បន្ថែម រហូត​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី ៧​កុម្ភៈ។ វិបត្តិ​ជាប់គាំង​ថវិកា និង​គ្រោះថ្នាក់​រដ្ឋអាមេរិក​ក្ស័យធន នឹង​អាច​កើតមាន​ជាថ្មី នៅ​ដើម​ឆ្នាំក្រោយ ប្រសិន​បើ​សភា​មក​ពី​គណបក្ស​ទាំងពីរ​មិន​យល់ស្របគ្នា បោះឆ្នោត​ទេ។ នៅពេលនេះ គេ​បាន​បោះឆ្នោត ដើម្បី​គ្រាន់តែ​អាច​ជៀសផុត​ពី​វិបត្តិ​ក្ស័យធន តែ​មួយគ្រា និង​ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត​ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​ឲ្យ​ចូលរួម​សប្បាយ នៅក្នុងពេល​បុណ្យ​ដាច់ឆ្នាំ​តែប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការចំណាយ​របស់​មេផ្ទះ ក្នុងពេល​បុណ្យទាន សំខាន់ណាស់​សម្រាប់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក។ មន្រ្តី​បុគ្គលិក​របស់​រដ្ឋ​សហព័ន្ធ​តវ៉ា​នៅ​មុខ​កាពីតូល បន្ទាប់ពី​ពួកគេ​ត្រូវ​បញ្ឈប់​ពីការងារ​ដោយសារ​រដ្ឋ​ជួប​វិបត្តិថវិកា REUTERS/Jonathan Ernst អាមេរិក​បាន​រួចផុត​ពី​វិបត្តិក្ស័យធន ប៉ុន្តែ អាមេរិក​បាន​ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ វិបត្តិ​ថវិកា លើ​លោក និង​ល្បែងរបស់​អ្នកនយោបាយ​ដែល​យក​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់ខ្មាំង បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ចោទ​សួរ​ទៅលើ​សមត្ថភាព​ដឹកនាំ​របស់​អាមេរិក ដែល​ជាមហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទីមួយ​លើ​លោក។ ​អ្នកសេដ្ឋកិច្ច​មួយចំនួន​ចោទសួរ​រួចទៅហើយ​ថា តើ​គេ​អាច​ជឿជាក់​បាន​ប៉ុណ្ណា​លើ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់អាមេរិក។ នេះ​មិនមែន​ជា​លើកទីមួយ​ទេ ដែល​អាមេរិកខូច​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ដោយសារ​តែ​អ្នកនយោបាយ​អាមេរិក​ចូលចិត្ត​យក​វិបត្តិ​ថវិកា​មកលេង ​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់ខ្មាំង ដើម្បី​ចរចា តថ្លៃ​គ្នា សម្រាប់​ប្រយោជន៍​នយោបាយ​របស់​បក្ស។ កាលពី​ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​នៅ​រដ្ឋសភា​បាន​អូសត្រាំត្រែង​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល រហូតនៅ​តែ​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង​មុន ពេល ដែល​អាមេរិក​ត្រូវ​ជួប​គ្រោះថ្នាក់​ក្ស័យធន ទើបពួកអ្នកធ្វើ​ច្បាប់ បក្ស​សាធារណរដ្ឋ ​យល់ព្រម​បោះឆ្នោត​ច្បាប់ ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្ចីប្រាក់បំណុល​បន្ថែម។ បើសិន​រដ្ឋាភិបាល​មិនអាច​ខ្ចីប្រាក់បំណុល​បន្ថែម នោះ​អាមេរិក នឹង​ក្ស័យធន​គ្មាន​លុយសងគេ និង​គ្មានលុយ​សម្រាប់ចំណាយ​សាធារណៈ ដើម្បី​ជំរុញ​សេដ្ឋកិច្ច។ អាមេរិកដួល នោះ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទាំងមូល​ដែល​ពឹងអាស្រ័យ​លើ​លុយដុល្លារ ក៏​នឹង​ដួលដែឬ។ ដូច្នេះ នៅ​ឆ្នាំនោះ វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អាមេរិក​ខាតបង់​មិនតិច​ទេ។ ប្រជាជន​បាន​បាក់ទឹកចិត្ត ខ្លាច​សេដ្ឋកិច្ច​មិនសូវស្រួល និង​មិន​ឲ្យ​ហ៊ាន​ចំណាយ ដែល​តាមពិត​ជា​ប្រភពនៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ លើសពីនោះ វិបត្តិ​លើកនោះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​បំណុល​របស់​អាមេរិក​បាន​កើន​ឡើង​ដែរ។ ជាធម្មតា ម្ចាស់បំណុល តែងតែ​ដំឡើង​ការប្រាក់​ហើយ បើសិន​ជាគេ​ឃើញ កូនបំណុល​មាន​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ផុយស្រួយ និង​មិនសូវ​ធានា។ សម្រាប់​វិបត្តិលើកនេះ គេ​បាន​ប៉ាន់ស្មាន​ឃើញថា ទំហំខូចខាត​នឹង​អាច​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាងមុន។ ទីភ្នាក់ងារ​វាយតម្លៃ​ហានិភ័យ Standard and Poors ​បាន​បង្ហាញថា វិបត្តិជាប់គាំង​ថវិកា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ខាតបង់​ទឹកប្រាក់​ប្រមាណ ២៤​ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​អាមេរិក​ដែល​ត្រូវ​រំពឹងថា នឹងមាន​ប្រមាណ​៣ភាគរយ ក៏​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ០,៦ភាគរយ ដែរ នៅក្នុង​ត្រីមាស​ទីបួន ឆ្នាំនេះ។ សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​មក​ពី​ក្រុម​Tea Party របស់​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ លោក​Ted Cruz ដែល​ជាសរសរ​ប្រឆាំង​ច្បាប់​សុខភាព​របស់​លោក​អូបាម៉ា REUTERS/Jason Reed ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ចាញ់​យ៉ាងអាម៉ាស់មុខ ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ ជា​ប្រភព​ដែល​នាំឲ្យ​មាន​វិបត្តិ​ជាប់គាំង​ថវិកា​ផង និង​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុលផង។ ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ ដែល​មាន​និន្នាការ​អភិរក្ស​ជ្រុលនិយម ឬ​ក្រុម​Tea Party នៅ​រដ្ឋសភា បាន​តស៊ូ ក្រាញននៀល ប្រឆាំង​ឲ្យ​ខាងតែបាន​រាល់​នយោបាយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ជាពិសេស​ច្បាប់សុខភាព​របស់​លោកអូបាម៉ា។ ប៉ុន្តែ នៅទីបំផុត ក្រុមនេះ បាន​យល់ព្រម ចុះចាញ់ ដោយ​ធ្វើ​សម្បទាន បោះឆ្នោត​ច្បាប់​ដែល​ព្រឹទ្ធសភា​បាន​ចងក្រង កាលពី​យប់​ថ្ងៃ​ពុធ។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល គ្មានអ្នកចាញ់ និង​អ្នកឈ្នះ​ទេ។ ប៉ុន្តែ អ្នកនយោបាយ​ជាទូទៅ​បាន​វាយតម្លៃថា គឺ ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ដែល​ចាញ់ អាម៉ាស់មុខ យ៉ាងច្បាស់​ក្រឡែត លើកនេះ។ ក្រុមនេះ ដែល​ខ្ទាស់ជើង ​ជាងពីរ​សប្តាហ៍​មកហើយ មិន​ឲ្យ​ចេញច្បាប់​ថវិកា​សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល មិន​បាន​ទទួល​សម្បទាន​អ្វី​ពីលោក​អូបាម៉ា ក្នុង​រឿង​ច្បាប់​សុខភាព។ លោកអូបាម៉ា​នៅ​តែ​អនុវត្ត​ច្បាប់​សុខភាព​របស់លោក ចំណែក​ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​បោះឆ្នោត កាលពីយប់មិញ ដើម្បី​អាច​ឲ្យ​អាមេរិក​ជៀសផុត​ពី​វិបត្តិក្ស័យធន។ សម្រាប់ក្រុមប្រឆាំង ពួកគេ​មិន​ចាញ់​ទាំងស្រុងទេ។ ទីមួយ គេបាន​ទាមទារ​បានសម្រេច​ ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កាត់បន្ថយ​ការខ្ចីប្រាក់​ឥណទាន។ ទីពីរទៀត ច្បាប់​នេះ​នឹងសុពលភាព​ក្នុង​រយៈពេល​ខ្លីតែប៉ុណ្ណោះ។ ពួក​គេប្តេជ្ញា​ហើយថា នឹង​ប្រឆាំង​ជាថ្មី នៅ ដើម​ឆ្នាំក្រោយ នៅពេល​ដែល​សភា​ចាប់ផ្តើម​និយាយ​ពី​ច្បាប់ថវិកា ពោលគឺ​ធ្វើយ៉ាងម៉េច​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​លះបង់​ចោល​ច្បាប់​សុខភាព ដែល​ពួកគេ​ចោទថា ជាប្រភព​ចំណាយ​ច្រើន​របស់​រដ្ឋ។ នៅមុន​ពេល​រដ្ឋសភា​បោះឆ្នោត កាលពី​យប់ថ្ងៃពុធ លោកអូបាម៉ា​បាន​អំពាវនាវ​ដល់​ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ឲ្យឈប់លេងល្បែង​ថវិកា និង​ត្រូវ​ធ្វើការ​ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​មាន​ជំនឿ​ទុកចិត្ត​ឡើងវិញ។ ច្បាប់​ថវិកា ដែល​សភា​បោះឆ្នោត​កាលពី​យប់មិញ បាន​ចែង​ផងដែរ​ពីការបង្កើត​គណៈកម្មការ​រួម ដើម្បី​ពិភាក្សា​លើ​ច្បាប់​ប្រាក់បំណុល​សម្រាប់​រយៈពេល​វែង។ បើទោះបី​ជា​ច្បាប់​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព តែ ក្នុង​មួយ​រយៈពេល​ខ្លីមួយ តែលោកអូបាម៉ា និង​បក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់លោក​បាន​ឡើង​កូដខ្លាំង។ ចំណែក​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​បក្ស​សាធារណដ្ឋ​វិញ បាន​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាងខ្លាំង​មិនធ្លាប់​មាន​ពីមុនមក។ តាមការស្ទង់មតិ ប្រជាប្រិយភាព​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង​បាន​ធ្លាក់​ចុះ មកនៅ​ត្រឹម ២៤​ភាគរយ។ ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​កាន់តែច្រើន បាន​បន្ទោស ទម្លាក់កំហុស​លើ​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ថា ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ​ទៅលើ​វិបត្តិថវិកា ដែល​វិះ​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​អាមេរិកក្ស័យធន។ ក្នុង​ផ្នែកនយោបាយ វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល​លើកនេះ មិនត្រឹម​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ចោទ​សួរឡើងវិញ ពី​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​អាមេរិក តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ គេ​កំពុង​ចាប់សង្ស័យផងដែរ​ទៅលើ​ជោគវាសនា​អនាគត​របស់​គណបក្ស​ដ៏មាន​វ័យចំណាស់ គឺ​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ៕ =='''អូបាម៉ាលប់ចេាលទស្សនកិច្ចនៅអាសុីមូលហេតុបំណុល'''== លុប​ចោល​ទស្សនកិច្ច​ នៅ អាស៊ី មាន​ន័យថា លោក​អូបាម៉ា​នឹង​មិន​ទៅ​ចូល​រួម​នៅក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក (APEC) កិច្ចប្រជុំ​​អាស៊ាន និង​ កិច្ចប្រជុំ​អាស៊ី​បូព៌ា។ តាម​សេតវិមាន ស្ថានភាព​វឹកវរ​នៅ​អាមេរិក ដោយសារ​វិបត្តិ​ជាប់​គាំង​ថវិកា​បាន​តម្រូវ​ឲ្យ​លោកប្រធានាធិបតី​ លុប​ចោល​ទស្សនកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​របស់​លោក​ទៅ​អាស៊ី។ លោក​Jay Carney អ្នកនាំពាក្យ​របស់​លោកអូបាម៉ា បាន​ចោទ​​ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ​ថា អ្នកទទួល​ខុសត្រូវ​ និង​បាន​​​រារាំង​លោក​អូបាម៉ា​ មិន​ឲ្យ​​ទៅ​ចូលរួម នៅក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​ ដែល​តាមពិត​នឹង​​​​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច។ មាន​ន័យថា នយោបាយ​ខ្ទាស់ជើង​របស់​ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ​​មិន​ត្រឹមតែ​ធ្វើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ជួប​វិបត្តិ​ថវិកា បិទ​ស្ថាប័ន និង​បញ្ឈប់​បុគ្គលិក​ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ វា​ថែម​ទាំង​រារាំង​មិន​ឲ្យ​លោក​អូបាម៉ា​ចេញ​ទៅ​អាស៊ី ជាទី​ដែល​លោក​អូបាម៉ា​អាច​ពិភាក្សា​ជាមួយ​ដៃគូ​អាស៊ី ដើម្បី​ជំរុញ​ការនាំចេញ​ផលិត​ផល​អាមេរិក និង​ការ​បង្កើន​ការងារ​សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិកាំង។ អាមេរិក​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់លោក​អូបាម៉ា បាន​ពង្រឹង​វត្តមាន​របស់ខ្លួន ទាំង​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​យោធា នៅ​អាស៊ី។ ដូច្នេះ ​អវត្តមាន​របស់​លោកអូបាម៉ា​នៅ​អាស៊ី មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ះពាល់​ដល់​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អាមេរិក និង​អាស៊ី​តែ​​ប៉ុណ្ណោះទេ​ ប៉ុន្តែ ​វា​នឹង​ឥទ្ធិពល​មិន​ល្អ​ទៅលើ​នយោបាយ​អន្តរជាតិ​របស់​អាមេរិក។ តាម​គម្រោង នៅក្នុង​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោកនៅ​អាស៊ី លោកអូបាម៉ា គ្រោង​នឹង​ជជែក​​ពី​វិបត្តិ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​កូរ៉េខាងជើង។ គេ​រំពឹង​ដែរថា លោកអូបាម៉ា​ នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ហ្វីលីពីន ដែល​កំពុង​ត្រូវ​ការ​ជំនួយ​របស់​អាមេរិក​ដើម្បី​ទប់ទល់​នឹង​មហាអំណាច​ចិន នៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង។ ចុងក្រោយ លោក​អូបាម៉ា​នឹង​ខកខាន​មិន​បាន​ជួប​លោក​ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី ដែល​តាម​គម្រោង ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំងពីរ​ត្រូវ​ជួប​គ្នា​និយាយ​ពី​វិបត្តិ​នៅ​ស៊ីរី។ សូម​រំលឹកថា ​វិបត្តិ​ជាប់​គាំង​ថវិកា​ បាន​ឈាន​ចូល​មក​ដល់​ថ្ងៃ​ទីបួន​ហើយ នៅ​អាមេរិក។ គឺ​អស់​ពេល​បួនថ្ងៃ​ហើយ ដែល​​រដ្ឋ​សហព័ន្ធ​បិទ​ទ្វារ​ស្ថាប័ន​​មួយ​ចំនួន និង​បញ្ឈប់​ការងារ​បុគ្គលិក​បណ្តោះអាសន្ន​​ប្រមាណ​៩​សែននាក់។ អ្នកសេដ្ឋកិច្ច​វិទូ​បាន​វាយតម្លៃថា ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខាតបង់​ថវិកា​ប្រមាណ ២០០​លាន​ដុល្លារ​ក្នុង​មួយថ្ងៃ ហើយ​ចំនួន​នេះ​នឹង​កើន​ឡើង នៅ​សប្តាហ៍​ក្រោយ​ៗ​ទៀត ព្រោះថា កន្លែង​ទេសចរណ៍ ​ដូចជា​អគារ​ និង​សួនច្បារ​សាធារណៈ ដែល​ត្រូវ​បិទទ្វារ​យូរ​ នឹង​ប៉ះពាល់​ដល់​វិស័យ​ឯកជន។ តាម​អ្នកនាំពាក្យ​ប្រធានាធិបតី លោកអូបាម៉ា​ដែលពេលនេះ​​លុប​ចោល​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោកនៅ​អាស៊ី​កំពុង​ដាក់​គំនាប​លើ​​ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ ឲ្យ​​បោះឆ្នោត​ផ្តល់​ថវិកា​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​ដើម្បី​បញ្ចប់​ភាព​ជាប់គាំង​តទៅទៀត៕ =='''ជប៉ុននិងចិនជាអ្នករងគ្រោះពីបំណុលអាមេរិក'''== កាលពីឆ្នាំ​២០០៨ ពិភពលោក​ទាំងមូល​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្នុង​វិបត្តិ ដែល​មាន​ឫសគល់​ចេញ​ពី​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ នៅ​អាមេរិក។ ៥ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក អាមេរិក​កំពុង​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពិភពលោក​ព្រួយបារម្ភ​សាជាថ្មី​ម្តងទៀត។ ខុសពី​​វិបត្តិ​កាល​ពីឆ្នាំ​២០០៨ ដែល​មាន​ឫសគល់​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វេសប្រហែស និង​ទង្វើ​ខ្វះ​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​ធនាគារ និង​ផ្សារ​មូលបត្រ​អាមេរិក វិបត្តិ​លើកនេះ គឺ​កើតចេញ​ពី​អ្នក​នយោបាយអាមេរិក។ អស់រយៈពេល ៩ថ្ងៃ​មកហើយ ដែល​​រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធអាមេរិក​ត្រូវបិទទ្វា​រ​មួយផ្នែក ដោយសារ​តែ​សភា​មិនព្រម​អនុម័ត​ថវិកា​ជាតិ​ថ្មី។ វិបត្តិ​នេះ​​មិនមែន​បង្ក​បញ្ហា​តែ​ត្រឹម​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​នោះទេ ប៉ុន្តែ វាបាន​ប៉ះពាល់​ផងដែរ​​ទៅដល់​ស្ថិរភាព​នៃ​​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​ស្ទើរតែ​ពាសពេញពិភពលោក ជាពិសេស នៅ​អាស៊ី។ រហូតមកទល់នឹង​ពេលនេះ គេ​នៅតែ​មិន​ឃើញ​មាន​ពន្លឺ​ណាមួយ ដែល​អាច​ឈាន​ទៅ​បញ្ចប់​ភាព​ជាប់គាំង​នយោបាយ​នៅ​សភា​អាមេរិក​នេះ​បាន​នៅឡើយ ហើយ​លើសពីនេះ​ទៅទៀត បញ្ហា​ថ្មីមួយទៀត និង​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​មួយទៀត កំពុង​តែ​ខិតជិត​ចូល​មកដល់។ នៅថ្ងៃទី១៧​ខែ​តុលា​ខាងមុខ រតនាគារ​ជាតិ​អាមេរិក​នឹង​ត្រូវ​អស់លុយ ហើយ​ចាំបាច់​ត្រូវ​ខ្ចីបំណុល​បន្ថែម។ ប្រសិនបើ​​សភាអាមេរិក​នៅតែ​ជាប់គាំង ហើយ​មិន​ព្រម​​អនុម័ត​ច្បាប់​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បង្កើន​កម្រិត​បំណុល​សាធារណៈ​ទេ​នោះ រដ្ឋការ​របស់​លោក​អូបាម៉ា​នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ដ៏ធំមួយ គឺ​បំណុល​ថ្មី​ក៏​ខ្ចីមិនបាន ចំណែក​ឯ​បំណុល​ចាស់​ក៏​គ្មានលុយសង។ តាមលក្ខណៈ​បច្ចេកទេស អាមេរិក​នឹង​ត្រូវ​ក្ស័យធន។ ការក្ស័យធន​នៃ​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​មួយនេះ អាច​នឹង​រាលដាល​ ​បង្ក​ភាព​ចលាចល នៅលើ​ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ទូទាំង​ពិភពលោក។ ក៏ប៉ុន្តែ មាន​ប្រទេស​ពីរ​នៅ​អាស៊ី ដែល​អាច​ជា​អ្នក​រងគ្រោះ​ខ្លាំង​ជាងគេ ក្នុង​ករណីអាមេរិក​ក្ស័យធន គឺ​ចិន និង​ជប៉ុន ដែល​ជា​ម្ចាស់​បំណុល​ដ៏ធំបំផុត​របស់​អាមេរិក។ យោងតាម​តួលេខ​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក គិត​មក​ត្រឹម​ថ្ងៃទី៣១​កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៣​នេះ បំណុល​ដែល​អាមេរិក​ជំពាក់​​ចិន មាន​រហូតដល់ទៅ ១ ២៨០​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ហើយ​បំណុល​ដែល​ជំពាក់​ជប៉ុន មាន​ ១ ១៤០ពាន់លាន​ដុល្លារ។ ចិន និង​ជប៉ុន​បាន​សុទ្ធតែ​បាន​បង្ហាញ​ នូវ​ក្តី​បារម្ភ​របស់​ខ្លួន ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ជា​សាធារណៈ​​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល និង​​សភា​អាមេរិកដោះស្រាយ​ជម្លោះ ដើម្បី​បញ្ចៀស​ការ​ក្ស័យធន។ អនុរដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​បាន​ថ្លែង​កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ​​ថា វាជារឿង​ធម្មតា ដែលចិនត្រូវ​ព្រួយបារម្ភ​អំពី​ស្ថានភាព​វិបត្តិ​នយោបាយ​នៅ​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហើយ​ថា វា​ជា​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ក្នុងការ​បញ្ចៀស​វិបត្តិ​បំណុល និង​ធានា​សុវត្ថិភាព​នៃ​លុយវិនិយោគ​របស់​ចិន នៅ​អាមេរិក។ កាសែត​ជប៉ុនវិញ បាន​ចុះផ្សាយ​ថា មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​ជប៉ុន​បាន​ជួប​ជជែក​តាមទូរស័ព្ទ​ជាច្រើនលើក​ ​ជាមួយ​នឹង​មន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដើម្បីជជែក​អំពី​វិបត្តិ​បំណុល។ កាលពីថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ លោក​តារ៉ូ អាសូ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ជប៉ុន​បាន​ថ្លែង​រំឭក​ថា ភាព​ជាប់គាំង​នយោបាយ​នៅ​អាមេរិក​ជុំវិញ​រឿង​ថវិកា និង​បំណុល​សាធារណៈ អាចនឹង​បង្ក​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ចំពោះ​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុលរដ្ឋ​អាមេរិក។ គួរបញ្ជាក់ថា លុយ ដែល​ចិន និង​ជប៉ុន ឲ្យ​អាមេរិក​ខ្ចី គឺ​ធ្វើឡើង​តាម​រយៈ​ការ​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​​របស់​រដ្ឋ។ ប្រសិនបើ​​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុលរដ្ឋ​អាមេរិក​ធ្លាក់ចុះ ​ចិន និង​ជប៉ុន ដែល​មាន​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​ក្នុង​ដៃ​ច្រើន គឺ​ជា​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ខាតបង់​ច្រើន។ បញ្ហាមួយទៀត ដែល​ចិន និង​ជប៉ុន​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ គឺ​តម្លៃ​លុយ​ដុល្លារ​អាមេរិក។ វិបត្តិ​បំណុល​អាមេរិក អាច​នឹង​​ធ្វើ​ឲ្យ​លុយដុល្លារ​អាមេរិក​ធ្លាក់ថ្លៃ​ខ្លាំង​ ធៀប​នឹង​លុយ​យេន​របស់​ជប៉ុន និង​លុយ​យ័ន​របស់​ចិន ហើយ​នេះ គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ធំមួយ សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​របស់ប្រទេស​ទាំងពីរ ដែល​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ការ​នាំចេញ។ គេ​នៅចាំបាន​ថា កាល​ពី​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០១១ អាមេរិក​ធ្លាប់​បាន​ប្រឈមមុខ​នឹង​វិបត្តិ​បំណុល​នេះ​ម្តងរួចមកហើយ។ នៅពេលនោះ ភាព​ជាប់គាំង​នៅ​ក្នុង​សភា​អាមេរិក ក៏​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ពិភពលោក​​រង្គោះរង្គើ​មិនតិច​ដែរ។ រហូតដល់​នាទី​ចុងក្រោយ ទើប​សភា​អាមេរិក​សុខចិត្ត​អនុម័ត​ច្បាប់​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​លោក​អូបាម៉ា​ខ្ចីបំណុល​បន្ថែម ហើយ​អាច​បញ្ចៀស​ការក្ស័យធន​បាន។ នៅ​លើកនេះ គេមិនដឹង​ថា តើ​អាមេរិក​នឹង​អាច​បញ្ចៀស​ការ​ក្ស័យធន​បាន ដូចកាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១១​ទៀត​ដែរ​ឬទេ? អ្វី​ដែល​គេ​សង្កើតឃើញ ហើយ​ដែល​គួរ​ឲ្យ​មាន​ការព្រួយបារម្ភ គឺ​មាន​សមាជិក​សភា​មក​ពី​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​មួយចំនួន​ហាក់ដូចជា​​​យល់ថា ការណ៍​ដែល​អាមេរិក​ក្ស័យធន​នឹង​មិន​បង្ក​ផលវិបាក​អ្វី​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដូច​ដែល​គេ​ធ្លាប់គិត។ ការយល់ឃើញ​បែបនេះ អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគេ​មិន​ចង់​ធ្វើ​សម្បទាន​ ដើម្បីសម្រុះសម្រួល​​បញ្ចប់​វិបត្តិ ហើយ​​សុខចិត្ត​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​អាមេរិក​ក្ស័យធន៕ ='''ចិន​និង​ឥណ្ឌា៖ ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា'''= ដូច​បាន​លើក​ឡើង​រួច​ហើយ​ថា ក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល ឥណ្ឌា​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ ឱ្យ​អាទិភាព​ទៅ​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ ម្ល៉ោះ​ហើយ​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ ឥណ្ឌា​ត្រូវ​ការ​ស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់ និង​ត្រូវ​ការ​បន្ធូរ​ភាព​តាន​តឹង​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​ចិន ដោយ​ត្រូវ​ទុក​មួយ​ឡែក​សិន​ទំនាស់​ព្រំ​ដែន និង​គំនុំ​គំ​កួន​ពីអតីតកាល។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ថ្នាក់ដឹកនាំ​ទីក្រុង​ញូវ ដេលី(New Delhi) ថែម​ទាំង​បាន​លួច​សិក្សា​ទៅ​លើ​របៀប​គ្រប់គ្រង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ទៀត​ផង។ ត្រង់​នេះ ចំពោះ​ឥណ្ឌា មហា​យក្ស​ចិន​គឺ​ជា​គំរូ​មួយ ល្អ​ផង​និង​អាក្រក់​ផង។ គឺ​ជា​គំរូ​ល្អ​នៅ​លើ​វិស័យ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ជា​គំរូ​ល្អ ត្រង់​ថា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដ៏​ធំ​មួយ​នេះ​ប៉ិន​ប្រសប់​ខ្លាំង​ណាស់​ក្នុង​ការ​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​កំពូល​មហា​អំណាច​ដោយ​ប្រើ​ពេល​វេលា​តែ​ជាង​៣០​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ ទន្ទឹម​នេះ សម្រាប់​ទីក្រុង​New Delhiចិន​ក៏​ជា​គំរូ​អាក្រក់​ដែរ ដ្បិត​ប្រទេស​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​ឥណ្ឌា​ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​ក្នុង​លោក មិន​អាច​ទទួល​បាន​ទេ។ ចិន​ជា​គំរូ​អាក្រក់ ពីព្រោះ​ជា​មហា​អំណាច​នយោបាយ​និង​យោធា​មួយ​ដែល​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ផ្តើម​វាយ​តម្លៃ​ថា កាច អាង​មាឌ និង​វាតទី​និយម។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ឥណ្ឌា​ដែល​ជា​មហាយក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ មិន​ដូច​ចិន​កុម្មុយនិស្ត និង​ឥណ្ឌា​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ដូច​ស្រមោចមិន​ចាញ់​ចិន​ប៉ុន្មាន​ទេ ក៏​ចង់​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហា​អំណាច​តំបន់​មួយ​ដូច​ចិន​ដែរ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​មហាយក្ស​អាស៊ី​ទាំង​ពីរ​ចៀស​មិន​រួច​ពីប្រកួតប្រជែង​គ្នា។ ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា​នេះ​បាន​ផ្តើម​ឡើង នៅ​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០។ កាល​នោះ ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ឥណ្ឌា​នេរុ​(Nehru) និង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ចិន ជូ អេន​ឡាយ (Chou En Lai) ដណ្តើម​គ្នា​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​តតិយលោក នៅ​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​មិន​ចូល​បក្ស សម្ព័ន្ធ។ ដោយ​ឡែក នៅ​សម័យ​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ដដែល​នោះ អគ្គមគ្គទេសក៍​ចិន​ម៉ៅ សេទុង មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​សោះ​ឡើយ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ពេក​របស់​ឥណ្ឌាទៅ​លើ​នេប៉ាល់ និង ​ប៊ូតង់។ ម៉ៅ សេទុង មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​សោះ​ឡើយ ពីព្រោះ​ឥណ្ឌា​បាន​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ជ្រកកោន​នយោបាយ ឱ្យ​ប្រមុខ​ពុទ្ធសាសនា​ទីបេ ដាឡៃ ឡាម៉ា(Dalaï Lama)។ រី​ឯ​ឥណ្ឌា​វិញ​អន់​ចិត្ត ពីព្រោះ​ចិន​បាន​លេប​យក​ទីបេ ពីព្រោះ​ចិន​បាន​ឈ្លានពាន​យក​តំបន់​Aksai Chin នៅ​ប៉ែក​ឦសាន​នៃ​Cachemire។ ភាព​រកាំរកូស​ទាំង​អស់​នេះ បាន​បង្កឱ្យ​មាន ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២។ សង្គ្រាម​នេះ​បាន​បំពុល​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា​អស់​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ និង​ធ្វើឱ្យ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​លែង​ទុក​ចិត្ត​គ្នា រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ ក៏​បាន​ញ៉ាំងឱ្យ​ចិន​មាន​គំនិត​ឡោមព័ទ្ធ​ឥណ្ឌា​ដែរ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ ចិន​បាន​យក​ចិត្ត​បង់ក្លាដែស ស្រីលង្កា និង​ភូមា បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​យោធា​និង​សេដ្ឋកិច្ច​ដល់ ​បណ្តា​ប្រទេស​ទាំង​នេះ។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​រវាង​ឥណ្ឌា​និង​ប៉ាគីស្ថាន លើក​ទី​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ និង​លើក​ទី​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ ចិន​កាន់​ជើង​និង​ជួយ​ប៉ាគីស្ថាន។ គំនាប​និង​នយោបាយ​ឡោមព័ទ្ធ​បែប​នេះ​របស់​ចិន បាន​បង្ខំ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ឥណ្ឌាឱ្យ​ចាយ​ថវិកា​ជាតិ ទៅ​លើ​តែ​វិស័យ​យោធា ដោយ​មិន​សូវ​បាន​គិតគូរ​ដល់​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស អស់​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ។ គឺ​ប្រហែល​ជា​ការ​ភ័យ​ព្រួយ​នៅ​ចំពោះមុខ​ប្រទេស​ចិន​នេះ​ហើយ ដែល​បាន​ជម្រុញ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ឥណ្ឌា​ឱ្យ​ខ្នះខ្នែង​បង្កើត​គ្រាប់បែក​បរមាណូ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ក្រោយ​ពី​ចិន​បាន​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​បរមាណូ ឥណ្ឌា​បាន​បំផ្ទុះ​សាកល្បង​គ្រាប់បែកបរមាណូ​ជា​លើក​ទី​មួយ​បង្អស់។ ប៉ុន្តែ​២៤​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ ទើប​ឥណ្ឌា​ដាច់​ចិត្ត​ប្រកាស​ប្រាប់​ពិភពលោក​ឱ្យ​ដឹង​ជា​ផ្លូវការ​ថា ខ្លួន​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ។ គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​នោះ​ហើយ ដែល​ឥណ្ឌា​ចាប់​ផ្តើម​ហ៊ាន​វាយ​ឫក​ដាក់​ចិន ដោយ​បាន​ប្រកាស​យ៉ាង​ចំហ​ថា សត្រូវ​ធំ​របស់​ឥណ្ឌា​គឺ​ចិន មិនមែន​ប៉ាគីស្ថាន​ទេ។ ក៏​ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ នៅ​ឆ្នាំ​២០០១ នា​ឱកាស​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ទីក្រុង​ញូវដែលី(New Delhi)​របស់​លី ប៉េង(Li Peng) ដែល​ជា​នាយករដ្ឋ​មន្ត្រី​ចិន​សម័យ​នោះ ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា កាលនោះ គឺវ៉ាប៉ាយេ(​​Vapayee) បាន​ហ៊ាន​រហូត​ដល់ទៅឱ្យ​លី ប៉េង​អង្គុយ​ចាំ​ជួប ជាហេតុប៊ីសតែធ្វើឱ្យ​ឧប្បតិ្តហេតុ​ទូត​កើត​ឡើង​ផង។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត នៅ​ថ្ងៃ​ដែល​លី ប៉េង​ចេញ​ដំណើរ​ត្រឡប់​ទៅ​ចិន​វិញ ស្រាប់​តែ​ឥណ្ឌា​បាន​បាញ់​សាកល្បង​កាំជ្រួច​មីស្ស៊ីល​ដែល​អាច​ពាំ​ក្បាល​នុយក្លេអ៊ែរ​បាន។ * មាន​មាឌ​ធំ​ដូច​គ្នា មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ដូច​គ្នា និង​មាន​សក្តានុពល​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំង​ដូច​គ្នា ឥណ្ឌា​និង​ចិន​នៅ​អាស៊ី គឺ​ជា​ភ្នំ​មួយ​ខ្លា​ពីរ។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ប្រជែង​ឥទ្ធិពល​គ្នា​នៅ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ដែល​ឥណ្ឌា​ចាត់​ទុក​ថា ជា​ដែន​អំណាច​ផ្តាច់មុខ​របស់​ខ្លួន។ ទន្ទឹម​នេះ​ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ឃ្លាំ​មើល​សកម្មភាព​របស់​ឥណ្ឌា​ដែល​ទីក្រុង​ ប៉េកាំង(Pékin) ជឿ​ជាក់​ថា មាន​មហិច្ឆតា​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ហួស​ពី​ព្រំដែន​នៃ​តំបន់​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ទៅ​កាន់​ភូមិភាគ​ដទៃ​នៅ​អាស៊ី ជា​អាទិ៍​ទៅ​កាន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ដោយ​ឡែក ឥណ្ឌា​ដែល​ជា​សត្រូវ​របស់​ចិន​ក្នុង​អតីតកាល និង​ជា​គូ​ប្រជែង​របស់​ចិនក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល បាន​និង​កំពុង​បន្ត​រក​បង្អែក ដើម្បី​ទប់ទល់​នឹង​ចិន និង​សាកល្បង​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ក្នុង​ន័យ​នេះ ឥណ្ឌា​ត្រូវ​គ្នា​ជាមួយ​​អាមេរិក​កាន់​តែ​ខ្លាំង​តាំង​ពី​មហា​ភេរវកម្ម​ថ្ងៃ​ទី​១១​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០០១​មក។ ក្នុង​គោលដៅ​ទប់​ទល់​នឹង​ចិន​ដូច​គ្នា ឥណ្ឌា​បាន​ពង្រឹង​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​ជប៉ុននា​អំឡុង​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ហើយ​ឥណ្ឌា​ក៏​បាន​ចុះ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​យោធា​ជាមួយ​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ជាមួយ​វៀតណាម​ដែរ។ ក៏​មាន​ដែរ ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​នៅ​លើ​វិស័យ​យោធា។ ជា​ការ​ពិត ទ័ព​ឥណ្ឌា​ខ្សោយ​ជាង​ទ័ព​ចិន តែ​ឥណ្ឌា​ក៏​មិន​បណ្តោយ​ឱ្យ​ចិន​បន្ត​មាន​ប្រៀប​ជាង​ខ្លួន​អ៊ីចឹង​យូរ​លង់​ត​ទៅ​ទៀត​ដែរ។ ជាក់​ស្តែង ពី​ឆ្នាំ​២០០១​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​២០១១ ថវិកា​យោធា​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​កើន​ឡើង​៦៤%។ ហើយ​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​២០០៦​និង​ឆ្នាំ​២០១០ ឥណ្ឌា​ថែម​ទាំង​បាន​ទិញ​អាវុធ​ពី​បរទេស​ច្រើន​ជាង​ចិន​ទៅ​ទៀត។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​ប្រកាស​កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗ​នេះ​ថា ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០១៥​ទៅ កញ្ចប់​ថវិកា​របស់​ខ្លួន​នឹង​កើន​ទៅ​ដល់​៨​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ ចិន​មាន​ប្រៀប​ជាង​ឥណ្ឌា​នៅ​លើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច។ ចិន​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទី​ពីរ រី​ឯ​ឥណ្ឌា​វិញ​ជាប់​លេខ​៩​នៅ​ឡើយ។ ប៉ុន្តែ​តាម​ការ​អះអាង​របស់​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ ឥណ្ឌា​នឹង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទី​៣​ឬ​ទី​៤ នា​រយៈពេល​២០​ឆ្នាំ​ទៀត​ខាង​មុខ​នេះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ ចាប់​ពី​ពេល​នេះ​ត​ទៅ ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ចៀស​មិន​រួច​ពី​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ថាមពល​នៅ​គ្រប់​ទិសទី​ក្នុង​សកលលោក ដើម្បី​យក​មក​បំប៉ន​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​របស់​គេ​រៀងៗ​ខ្លួន។ ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា ឥណ្ឌា​និង​ចិន​មាន​ជម្លោះ​ព្រំដែន​នឹង​គ្នា។ គឺ​ជា​ជម្លោះ​រ៉ាំរ៉ៃ ដ្បិត​ទាំង​សង​ខាង សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​ទាមទារ​ទឹក​ដី។ ឥណ្ឌា​នៅ​តែ​បរិហារ​ថា ចិន​បាន​ឈ្លាន​ពាន​យក​ទឹក​ដី​របស់​គេ​មួយ​ដុំ​ធំ​នៅ​Cachemire នោះ​គឺ​ទឹក​ដី​Aksaï Chin។ ចិន​វិញ មិន​ទទួល​ស្គាល់​អាធិបតេយ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ទៅ​លើ​រដ្ឋ​Arunachal Pradesh ដោយ​អះអាង​ថា រដ្ឋ​នេះ​ជា​ទឹក​ដី​របស់​ទីបេ ម្ល៉ោះ​ហើយ​វា​ជា​ទឹក​ដី​របស់​ចិន៕ =='''ឥណ្ឌា​និង​ចិន​៖​ប្រយោជន៍​​ធំ​​ជាង​​គំនុំ​'''== ឥណ្ឌា​ដែល​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ឯង​ថា​ជា​មហា​អំណាច​តំបន់​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​មិន​ដែល​ទុកចិត្ត​ចិន​ទេ។ ​មិន​ទុក​ចិត្ត​ចិន​ ដ្បិត​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​រមែង​តែ​សម្តែង​ឱ្យ​ឃើញ​នូវ​មហិច្ឆតា​របស់​ខ្លួន​ទៅលើ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ ដូច​មាន​ការ​លេប​យក​ដែន​ដី​ទី​បេ(Tibet)​មក​កាន់​កាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥១​ជា​ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​ស្រាប់។ ឥណ្ឌា​ក៏​មិន​ភ្លេច​ដែរ​បរាជ័យ​ដ៏​អាម៉ាស់​មុខ​របស់​ខ្លួន ​នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ទប់ទល់​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ ​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​បញ្ហា​ព្រំដែន​រវាង​មហា​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ត​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ ឥណ្ឌា​ប្រយ័ត្ន​ណាស់ ​ប្រយ័ត្ន​ខ្លាំង​នៅ​ចំពោះ​មុខ​សកម្មភាព​ទូត ​យោធា​និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​នៅ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ និង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ជុំវិញ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង ​ដូចជា​នៅ​ប៉ាគីស្ថាន​បាំងក្លាដែស ​នេប៉ាល​ ប៊ូតង់​ ម៉ាឌីហ្វ ​សេរីលង្កា ​និង​ភូមា។ ទីក្រុង​ញូវ​ដេលី​(New Delhi)​ ចេះ​តែ​មាន​អារម្មណ៍​ថា ​តាំង​ពី​ដើម​មក​ ចិន​មាន​យុទ្ធសាស្ត្រ​ឡោម​ព័ទ្ធ​ប្រទេស​ខ្លួន។ ​អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ឥណ្ឌា​បារម្ភ​ខ្លាំង​ជាង​គេ​ គឺ​ការ​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ថ្នាក់ដឹក​នាំ​ចិន​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ នូវ​ខ្សែក្រវ៉ាត់​សន្តិសុខ​មួយ​ដែល​ពាក្យ​បារាំង​គេ​ហៅ​ថា​collier de perles​ ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​សន្តិសុខ​ដែល​លាត​សន្ធឹង​ពី​ឈូង​សមុទ្រ​ពែរ្ស​(Perse)​ ទៅ​ដល់​មហា​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក​(Pacifique)​ ដោយ​ឆ្លង​កាត់​តាម​សមុទ្រ​ឥណ្ឌា។ រីឯ​ទី​ក្រុង​ប៉េកាំង​(Pékin)​វិញ​អះអាង​ថា​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​សន្តិសុខ​នេះ​មិនមែន​ដើម្បី​ឡោមព័ទ្ធ​ឥណ្ឌា​ទេ ​តែ​ដើម្បី​ការពារ​ចរាចណ៍​នៃ​នាវា​ដឹក​ប្រេង​កាត​របស់​ខ្លួន​មក​ពី​ភូមិ​ភាគ​ដើម​បូព៌ា​ទេ​តើ។ តែ​ឥណ្ឌា​មិន​ជឿ​ហើយ​ជា​ប្រតិកម្ម​ឆ្លើយ​តប​វិញ ​បាន​ទាំង​យល់​ព្រម​ធ្វើ​សមយុទ្ធ​រួម​គ្នា​ជាមួយ​អាមេរិក​ ជប៉ុន​ អូស្ត្រាលី​និង​សិង្ហបុរី​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​ឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧​ទៀត​ផង។ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​បែប​នេះ ​សំណួរ​ដែល​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ចោទ​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាង​ពីរ​ទសវត្សរ៍​ចុង​ក្រោយ​នេះ ​គឺ​នៅ​ទីបំផុត ​តើ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ដែល​កំពុង​លេច​ត្រដែត​ឡើង​នៅ​អាស៊ី​នឹង​ក្លាយ​ជា​ដៃគូ ​ឬ​មួយ​ក៏​មហាយក្ស​អាស៊ី​ទាំង​ពីរ​នេះ​នឹង​ច្បាស់​ជា​ចៀស​មិន​រួច​ពី​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា? ទោះ​ជា​យ៉ាង​ក៏​ដោយ ​អ្នកភូមិ​សាស្ត្រ​វិទូ​ចាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ឡើង​ៗ​ទៅ​លើ​ទំនាក់​ទំនង​ដ៏​ស្មុគស្មាញ​រវាង​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ ដ្បិត​នៅ​ក្នុង​រឿង​នេះ​ តួអង្គ​មិន​មែន​មាន​តែ​ពីរ​ទេ​ តែ​បី​ឬ​បួន​ រាប់ទាំង​អាមេរិក​និង​ជប៉ុន​ផង។ ឥណ្ឌា​និង​អាមេរិក​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ខិត​ចូល​ជិត​គ្នា ​នា​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​(Washington)​ហាក់​ដូចជា​ចង់​លើក​ស្ទួយ​និង​ជំរុញ​ឥណ្ឌា​ឱ្យ​ឆាប់​ក្លាយ​ជា​មហា​យក្ស ​ដើម្បី​ជួយ​អាមេរិក​និង​ជួយ​ឥណ្ឌា​ខ្លួន​ឯង​ក្នុង​ការ​ខ្ទប់​ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន​ នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​។ * ចង់​ឬ​មិន​ចង់​ នៅ​លើ​សាច់​ការ​ជាក់​ស្តែង​និង​ជា​ផ្លូវ​ការ​ ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ដែល​បាន​បែរ​ខ្នង​ដាក់​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​បាន​ផ្តើម​សម្រួល​ទំនាក់​ទំនង​នឹង​គ្នា​នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨។ ការ​រលត់​រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ឱ្យ​បោះបង់​ចោល​ទំនាស់​មនោគម​វិជ្ជា​និង​សើរើ​មើល​ឡើង​វិញ​នយោបាយ​ការ​បរទេស​របស់​គេ​រៀង​ៗ​ខ្លួន។​ គួរ​គូសបញ្ជាក់​ត្រង់​នេះ​បន្តិច​ថា ​ឥណ្ឌា​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ​ ឱ្យ​អាទិភាព​ទៅ​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច ម្ល៉ោះ​ហើយ​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ​ ឥណ្ឌា​ត្រូវ​ការ​ស្ថិរ​ភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់ ​និង​ត្រូវ​ការ​បន្ធូរ​ភាព​តាន​តឹង​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​ចិន​ ដោយ​ត្រូវ​ទុក​មួយ​ឡែក​សិន​ទំនាស់​ព្រំដែន ​និង​គំនុំ​គំកួន​ពី​អតីត​កាល។​ សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ពាណិជ្ជកម្ម ​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​មួយ​នៃ​ការ​សម្រួល​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​អតីត​គូ​សត្រូវ​ទាំង​ពីរ។​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០​ ការ​ផ្តោះ​ប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា ​គិត​ជា​ទឹក​ប្រាក់​មាន​ប្រមាណ​តែ​២​រយ​លាន​ដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ។​ តួរ​លេខ​នេះ​បាន​កើន​ទៅ​ដល់​២​ពាន់​លាន​ដុល្លារ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៩ ​និង​រហូត​ដល់​ទៅ​៦​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១០។ គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បែប​នេះ​ហើយ ​ដែល​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​បាន​សម្រេច​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នយោបាយ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០០៥​ ស្តី​ពី​«ភាព​ជា​ដៃ​គូ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដើម្បី​សន្តិភាព​និង​វឌ្ឍនភាព»​។ ​និយាយ​បែប​ផ្សេង ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​យល់​ព្រម​លើក​តម្កើង​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅថា ​កិច្ច​សន្ទនា​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ដែល​អនុញាត​ឱ្យ​ភាគី​នីមួយ​ៗ​បញ្ចេញ​និង​ផ្តោះ​ប្តូរ​មតិ​យោបល់​គ្នា​ជុំវិញ​បញ្ហា​សន្តិសុខ​ក្នុង​តំបន់​និង​ក្នុង​ពិភព​លោក។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ​ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ចិន​កក់​ក្តៅ​ចិត្ត​ ឥណ្ឌា​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ផ្លូ​វការ​ អធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​លើ​ទីបេ ​និង​បាន​សន្យា​ប្រាប់​ចិន​ថា ​នឹង​ខ្ទប់​មិន​ឱ្យ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ទីបេ​ ដែល​រស់​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ឥណ្ឌា​ធ្វើ​សកម្មភាព​នយោបាយ​ប្រឆាំង​នឹង​ចិន​ទៀត​ទេ។ ចិន​វិញ​ក៏​ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ ខិតខំ​និយាយ​និង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​កុំឱ្យ​ឥណ្ឌា​ខ្នក់​ចិត្ត​តទៅ​ទៀត។​ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥​ នា​ឱកាស​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ឥណ្ឌា នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ចិន​សម័យ​នោះ ​គឺ​វ៉េន យ៉ាបៅ ​(Wen Jiabao) ​បាន​និយាយ​ពន្យល់​ថា ​ក្នុង​រយៈពេល​២​ពាន់​២​រយ​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅនេះ ​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា​មាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើ​៩៩,៩%។ Wen Jiabao ​ប្រហែល​ជា​ចង់​និយាយ​ថា​ អា​០,១%​ដែល​មិន​ល្អ​នោះ​ គឺ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២​នោះ​ឯង។ ដោយ​ឡែក ​ចិន​ក៏​ឈប់​កាន់​ជើង​ផ្កាប់​មុខ​ប៉ាគីស្ថាន​ដែល​ជា​សត្រូវ​សួពូជ​របស់​ឥណ្ឌា ​ដូច​ពេល​មុន​ៗ​ទៀត​ដែរ។​ ហើយ​នេះ​ គឺ​ជា​សម្បទាន​នយោបាយ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ឥណ្ឌា​កក់​ក្តៅ​ចិត្ត​ខ្លាំង​មែន​ទែន​៕ ='''ផលវិបាក​នៃប្រាក់អឺរ៉ូ​ធ្លាក់ស្រុតចុះថ្លៃ'''= កាលពី​៦ខែ​មុន​ អ្នក​ដឹកនាំ​នៃ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ច្បាស់​ជា​មាន​ការ​ពេញ​ចិត្ត​​ពុំ​តិច​ទេ​ នៅ​ខណៈដែល​ឃើញ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ធ្លាក់​មក​នៅ​ក្រោម​កម្រិត​១ដុលា្លរ​២៨​សេន​បែប​នេះ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ការ​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​ខ្លាំង​នៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​នៅ​ពេល​នេះ​បែរ​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​រោគ​សញ្ញា​ដែល​ធ្វើឲ្យ​គេ​បារម្ភ​ភ័យខ្លាច​ទៅ​វិញ។​ បារម្ភ​ភ័យខ្លាច​ក៏​ពី​ព្រោះតែ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​កំពុង​តែ​រីក​រាល​ដាល​ទូ​ទាំង​តំបន់​នៃ​ប្រទេស​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ។​ នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​នេះ​ ប្រាក់​​អឺរ៉ូ​បាន​ធ្លាក់​មក​នៅ​១ដុល្លារ​២៧​សេន​ ដែល​ជា​កម្រិត​មួយ​ដ៏​សែន​ទាប​ពុំ​ដែល​កើត​មាន​តាំងពី​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ២០០៩​មក។​ គួរកត់​សម្គាល់ថា​ កាលនៅ​ដើម​ឆ្នាំ២០១០​នេះ​ ប្រាក់​១€​អាច​ប្តូរបាន​ដល់ទៅ​១$៤៥សេន​ឯណោះ។ អស់រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ខែ​មក​ហើយ​ដែល​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ចេះ​តែ​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​ពុំ​ចេះ​ឈប់ឈរ​ ទន្ទឹម​គ្នា​នឹង​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​ក្រិក​ដែល​ចេះ​តែ​ធ្លាក់ចុះ​កាន់តែ​ដុន​ដាបទៅៗ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​បាន​ស្គាល់​ការ​ធ្លាក់ស្រុត​ចុះ​ខ្លាំង​នា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយនេះ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិក​ដែល​ជា​បរមតិ​មួយ​ចម្លែក​នៅ​ខណៈ​ដែល​អឺរ៉ុប​និង​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​ឲ្យ​ប្រទេស​ក្រិក​ប្រមាណ​១១០​ពាន់លាន​អឺរ៉ូ។ តាមពិត​សេចក្តី​ប្រកាស​អះអាង​របស់​អឺរ៉ុប​ពុំ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទី​ផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុ​​មាន​ការ​កក់ក្តៅ​ឡើយ។​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ ទី​ផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​តែ​មាន​ជំនឿ​ជឿ​ទៅលើ​សេណារីយ៉ូ​នៃ​ដំណើរ​ឈាន​ទៅ​រក​ភាព​ធនក្ស័យ​​នៃ​ប្រទេស​ក្រិក​ ហើយ​និង​អាច​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​ព័រទុយហ្កាល​និង​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ។​ ដូច្នេះ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ពុំ​គ្រាន់​តែ​ជា​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​ប្រទេស​ក្រិក​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ វា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅជា​វិបត្តិ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​បាត់​បង់​ទំនុក​ចិត្ត​ទៅលើ​ប្រទេស​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ទាំងមូល។ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ប្រាក់​បំណុល​ដ៏​ច្រើម​មហិមា​របស់​ប្រទេស​ក្រិក​កំពុង​តែ​ក្លាយ​ទៅជា​វិបត្តិ​នៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ។​ គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​បង្ក​បង្កើត​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៩​ ប្រាក់​១€​ប្តូរ​បាន​១$១៨សេន។​ ដូច្នេះ​ការ​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​នៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​នៅ​ពេល​នេះ​ សម្រាប់​អ្នក​សេដ្ឋសាស្ត្រ​ខ្លះ​គឺ​ពិតជា​ឱកាស​មួយ​ដ៏​ប្រពៃ​សម្រាប់​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្ទុះ​ក្នុង​ការ​នាំ​ទំនិញ​ចេញ​ទៅលក់​ក្រៅ​ប្រទេស​សម្រាប់​ប្រទេស​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​មួយ​ចំនួន​ដែល​កំពុង​តែ​មាន​បញ្ហា​ឧនភាព​ជញ្ជីង​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ។​ ការនាំ​ទំនិញ​ចេញ​ទៅលក់​ក្រៅ​ប្រទេស​នេះ​ហើយ​ ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ការ​បង្កើត​ការងារ​ជូន​ប្រជាជន​ឥត​ការងារ​ធ្វើ។ នៅ​ឯ​ត្រើយ​ម្ខាង​ទៀត​នៃ​មហា​សមុទ្រ​Atlantique ឯណោះ​ គេ​បាន​តាម​ដាន​ឃ្លាំមើល​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​ប្រទេស​ក្រិក​និង​នៅ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​យ៉ាង​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង។​ ពួកគេ​កំពុង​តាម​ដាន​សកម្មភាព​របស់​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប។​ ដោយ​នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ​ ខ្យល់​ព្យុះ​នៃ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​តែ​បន្ត​បោកបក់​ទៅលើ​ទីផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​អាស៊ី​ អឺរ៉ុប​និង​នៅ​អាមេរិក​ ដោយ​គេ​បារម្ភ​ភ័យខ្លាច​ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ ​ក្រិក​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត​ ក្នុង​ខណៈ​ដែល​ប្រមុខ​រដ្ឋ​និង​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ត្រូវ​មាន​ជំនួប​កំពូល​វិសាមញ្ញ​នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រនេះ​នៅ​ទីក្រុង​Bruxelles ដើម្បី​រិះ​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​ឲ្យ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏​សែន​ធ្ងន់ធ្ងរ​​បច្ចុប្បន្ននេះ៕ =='''​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក'''== អឺរ៉ុប​អាច​នឹង​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​តំបន់​ព្យុះ​សង្ឃរា​មួយ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា។​ គ្រាន់តែ​អឺរ៉ុប​ប្រកាស​ឲ្យ​ដឹង​ពី​ផែនការ​ដ៏​ធំធេង​ដែល​មាន​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​ដល់​ទៅ​១១០​ពាន់លាន€​សម្រាប់​ជួយ​ស្ដារ​រុញ​ច្រាន​ប្រទេស​ក្រិក​ឲ្យ​ចេញ​ផុត​ពី​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏​សែន​ធ្ងន់ធ្ងរ​ភ្លាម​ ស្រាប់តែ​កាលពី​ម្សិលមិញ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទូទាំង​អឺរ៉ុប​ អាមេរិក​និង​អាស៊ី​បាន​ធ្លាក់​ដួល​ដាំដូង​មួយ​រំពេច។​ ទាំងនេះ​ក៏​ពីព្រោះតែ​មាន​ពាក្យ​ចចាម​អារ៉ាម​ថា​ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​បាន​​រាលដាល​ដល់​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​និង​ព័រទុយហ្កាល។​ ហើយ​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​កំពុងតែ​សុំ​ខ្ចី​ប្រាក់​ពី​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI​ដើម្បី​យកមក​ដោះ​ស្រាយ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​ខ្លួន។ គួរ​កត់​សម្គាល់ថា​ ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​នេះ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​កាលពី​ម្សិលមិញ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​អស់​-៣,៦៤%។​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Francfort ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​អស់​-២,៦%។​​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Athènes​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​អស់​-៦,៦៨%។​​ នៅ​ទីក្រុង​ញីវយ៉ក​ធ្លាក់​ចុះ​អស់​-២,០២%។​ ចំណែកឯ​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ម៉ាឌ្រីដ​នៃ​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​វិញ​ កាលពី​ម្សិល​មិញ​បាន​ដួល​ដាំដូង​បាត់​បង់​អស់​-៥,៤១%​ ហើយ​នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​បាន​ស្រុត​ចុះ​អស់​-៣,២១%​បន្ថែម​ទៀត។ ដូច្នេះ​ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​Athènes​រញ្ជួយ​កក្រើកទឹក​កក្រើកដី​បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​ ប្រទេស​ព័រទុយហ្កាល​ ហើយ​នៅ​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាងមុខនេះ​នឹង​អាច​រាលដាល​ដល់​ប្រទេស​អៀរឡង់​ ប្រទេស​អ៊ីតាលី​ផង​ទៀត។ រីឯ​ប្រាក់€​វិញ​ នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ស្រុត​មក​នៅ​ក្រោម​១$៣០​សម្រាប់​១€​ ពោល​គឺ​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ​ដែល​ប្រាក់€​បាន​ស្រុត​ចុះ​ដល់​កម្រិត​សែនទាប​១$២៩​បែបនេះ​ ចាប់តាំងពី​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ២០០៩​មក​ ដែលកាល​ណោះ​១€​ប្តូរបាន​ដល់ទៅ​១$៤៥។​ ដូច្នេះ​ឃើញថា​ ក្នុង​រយៈពេល​តែ​ប៉ុន្មាន​ខែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ប្រាក់€​បាន​ស្រុត​បាត់​បង់​តម្លៃ​របស់​ខ្លួន​អស់​ជាង១០%​ទៅហើយ។ ផែនការ​ជួយ​ប្រទេស​ក្រិក​ដែល​មាន​លក្ខខណ្ឌ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​ជួយ​ស្ដារ​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​នេះ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​ក្រិក​មាន​បញ្ហា​ធំៗពីរ​គឺ​ទី១-​ប្រទេស​ក្រិក​មាន​ជាប់​ជំពាក់​បំណុល​គេ​យ៉ាង​ច្រើន​មហិមា។​ ទី២-​សេដ្ឋកិច្ច​ក្រិក​ខ្វះ​សមត្ថភាព​នឹង​ធ្វើការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជាមួយ​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ដទៃទៀត។​ ទាំង​នេះ​ហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​ក្រិក​ធ្លាក់​ខ្លួន​ហៀបនឹង​ធនក្ស័យ​ រក​ប្រាក់​បៀវត្សរ៍​បើក​ឲ្យ​អ្នក​រដ្ឋការ​របស់​ខ្លួន​សឹង​ពុំបាន។​ ដូច្នេះ​ គេ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើការ​បន្តឹង​ក្នុង​ការ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​ ហើយ​និង​ជួយ​រៀបចំ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​មាន​លក្ខខណ្ឌ​ត្រឹមត្រូវ​ដើម្បី​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ការ​បង្ក​បង្កើត​ការងារ​ជូន​ប្រជាជន។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្រៅ​ផ្លូវការ​ឬ​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្មៅ​ងងឹត​ច្រើន​ ផែនការ​តឹងរ៉ឹង​របស់​អឺរ៉ុប​និង​FMI អាច​នឹង​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​រីក​រាល​ដាល​នូវ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​គេ​ហៅថា​ក្រៅ​ផ្លូវការ។​ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI​បាន​សង្កត់​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ចាត់​វិធានការ​ឲ្យ​បាន​ មុតមាំ​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​ការ​លួច​គេច​ពន្ធដារ​ហើយ​និង​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​ពុក​រលួយ។ ផែនការ​ដែល​មាន​លក្ខខណ្ឌ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​នេះ​គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​ជួយ​ស្ដារ​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​ក្រិក។​ បើ​ប្រសិនជា​ប្រទេសក្រិក​ពុំ​ព្រម​អនុវត្ត​តាម​វិធានាការ​របស់​អឺរ៉ុប​និង​FMI ​ទេ​ នោះ​ពួកគេ​ច្បាស់​ជា​នឹង​ដើរចេញ​ពី​ប្រទេស​ក្រិក​ ទុក​ឲ្យ​ទីក្រុង​Athènes ​រិះរក​ដំណោះ​ស្រាយ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​តាម​យថាកម្ម​របស់​ខ្លួន​ទៅចុះ។ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​អាច​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ឯទៀតៗ​ ដូច​ជា​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​ ប្រទេស​ព័រទុយហ្កាល​និង​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ឯ​ទៀតៗ​បើ​ប្រសិន​ជា​គេ​ពុំ​មាន​ការ​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង​ទេនោះ។ ហើយ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​នេះ​ពុំ​អាច​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​អឹរ៉ុប​ធំៗ​ដូចជា​ប្រទេស​បារាំង​ឬ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ឡើយ៕ ='''អាស៊ាន​ពិបាក​នឹង​ដើរ​ដល់​សមាហរ័ណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំង​ស្រុង'''= មហិច្ឆតា​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​ជម្រុញ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​អាស៊ាន ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៧ ក្លាយ​ទៅ​ជា​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាង​មុខ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​សហភាព​អឺរ៉ុប។ បាន​ន័យ​ថា សមាជិក​អាស៊ាន​ទាំង​១០​ប្រទេស​ចង់​បាន​សមាហរ័ណកម្ម​ទាំង​ស្រុង​មួយ ដែល​មិន​ត្រឹម​តែ​មាន​ចរាចរណ៍​ទំនិញ​ដោយ​សេរី​ប៉ុណ្ណោះទេ តែ​ក៏​នឹង​ត្រូវ​មាន​ដែរ ចរាចរណ៍​មូលធន និង​ចរាចរណ៍​ប្រជាជន​ដោយ​សេរី​នៅ​ក្នុង​លំហ​ដី​នៃ​អាស៊ាន​ទាំង​មូល។ ក៏​ប៉ុន្តែ នេះ​ជា​គោលដៅ​មួយ​ពិបាក​សែន​ពិបាក​នឹង​ទៅ​ដល់។ ម្យ៉ាង គឺ​មក​អំពី​បញ្ហា​ផ្ទៃ​ក្នុង​អាស៊ាន​តែ​ម្តង។ នៅ​ខ្វះខាត​ច្រើន​ណាស់​ហេដ្ឋា​រចនាសម្ព័ន្ធ ដូច​ជា​ផ្លូវ​ដែក ផ្លូវ​ថ្នល់ និង​ជើង​យន្តហោះ អន្តរប្រទេស ដែល​នឹង​អាច​បើក​លទ្ធភាព​ឲ្យ​មាន​ចរាចរណ៍​មនុស្ស ទំនិញ និង​មូលធន ធំ​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​ក្នុង​ព្រំដែន​អាស៊ាន។ នេះ មិន​ទាន់​និយាយ​ដល់​ឧបសគ្គ​នយោបាយ​និង​រនាំង​ផ្នត់​គំនិត​ផង។ ឧទាហរណ៍ តើ​ខ្មែរ​ព្រម​ឲ្យ​ជនជាតិ​វៀតណាម ឬ​ក៍​ថៃ​ព្រម​ឲ្យ​ជនជាតិ​ខ្មែរ ចេញ​ចូល​ដោយ​សេរី ក្នុង​ទឹកដី​នៃ​ប្រទេស​របស់​គេ​រៀងៗ​ខ្លួន​ដែរ​ឬ​ទេ? ពីព្រោះ ដើម្បី​ធ្វើ​អ៊ីចឹង​បាន វា​ទាល់​តែ​ពលរដ្ឋ​នៃ​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​នីមួយៗ ចេះ​សម្លឹង​មើល​ឆ្ងាយ ឆ្ងាយ​ហួស​ពី​ព្រំដែន​របស់​ប្រទេស​ខ្លួន និង​ឆ្ងាយ​ហួស​ពី​ចក្ខុនិមិត្ត​ជាតិនិយម​ឬ​ជាតិនិយម​ជ្រុល ដើម្បី​ឱប​ក្រសោប​យក​ព្រំដែន​និង​ផល​ប្រយោជន៍​តំបន់។ ក៏​មាន​ដែរ​ ឧបសគ្គ​ម្យ៉ាង​ទៀតនៃ​សមាហរ័ណកម្ម​អាស៊ាន​ទាំងស្រុង​មួយ ដូច​គំរូ​សហភាព​អឺរ៉ុប នោះ​គឺ គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច និង​របប​នយោបាយ​ខុស​គ្នា​ខ្លាំង​ពេក រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​សមាជិក​ទាំង​ដប់។ តើ ដូចគ្នា​ត្រង់​ណា​ទៅ កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី ដែល​ម្នាក់ៗ​ទទួល​បាន​ជា​មធ្យមភាគ ប្រាក់​ចំណូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ៣ ៥០០០ដុល្លារ និង​កម្រិត​ជីវភាព​ លំបាកលំបិន​មែនទែន​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឡាវ? តើ ដូចគ្នា​ត្រង់​ណា​ទៅ​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​និង​របប​សឹក​ភូមា ឬ​ក៏​របប​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម និង​របប​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ភ្លឺស្វាង​សិង្ហបុរី? គឺ​គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច និង​របប​នយោបាយ​ខុស​គ្នា​ខ្លាំង​ពេក នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​នេះ​ហើយ​ដែល​បង្ក​ជា​ឧបសគ្គ នៅ​ក្នុង​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាស៊ាន​និង​ប្រទេស​ធំៗ​ក្នុង​លោក។ ឧទាហរណ៍​ ជាក់​ស្តែង ក្រោយ​ពី​ការ​ចូល​ជា​ធរមាន​នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្តី​ពី​ការ​ផ្តោះប្តូរ​ ពាណិជ្ជកម្ម​ដោយ​សេរី រវាង​ប្រទេស​ចិន​និង​អាស៊ាន​នៅ​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ ស្រាប់​តែ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ចេញ​មុខ​ទាមទារ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​ចរចា​ឡើង​វិញ ពីព្រោះ​សមាជិក​អាស៊ាន​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​មួយ​នេះ ខ្លាច​បាត់បង់​ឧស្សាហកម្ម​ថ្មីថ្មោង​របស់​ខ្លួន។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ ប្រទេស​ធំៗ​ក្នុង​លោក ចូលចិត្ត​ចរចា​ឬ​សន្ទនា​ជាមួយ​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​នីមួយៗ ពីព្រោះ​វា​ស្រួល​ជាង​ចរចា​ជាមួយ​អង្គការ​អាស៊ាន​ទាំង​មូល ដោយ​ហេតុតែ​នៅ​ក្នុង​នោះ មាន​រដ្ឋាភិបាល​សមាជិក​ខ្លះ ដូច​យ៉ាង​ភូមា​ជា​ដើម​ដែល​អ្នក​ដឹកនាំ​បស្ចិម​លោក​ខ្លះ​មិន​ចង់​ជួប​មុខ។ ម្យ៉ាងទៀត បញ្ហាដែនដីរវាងរដ្ឋជាសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់ នៅមិនទាន់មានការឯកភាពឬស្រុះស្រួលគ្នាទាំងស្រុងនៅឡើយទេ។ ករណីនេះ នៅតែជាបញ្ហាដ៏ចម្រូងចម្រាស់នៅឡើយរវាងប្រទេសកម្ពុជាជាមួយនឹងប្រទេសវៀតណាម ឬប្រទេសកម្ពុជាជាមួយប្រទេសថៃ និងមានប្រទេសមួយចំនួនទៀតដូចជា ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ប្រទេសថៃជាមួយនឹងប្រទេសឡាវ ឬជាមួយនឹងប្រទេសសឹង្ហបុរីជាដើម។ នេះនៅមិនទាន់ពីបញ្ហាបំបែករដ្ឋនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ឬនៅភីលីពីននៅឡើយទេរវាងក្រមឧទ្ទាមទ័ពប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល។ គឺ ​បញ្ហា និង​ឧបសគ្គ​ទាំងអស់​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នក​សង្កេតការណ៍​គ្មាន​សុទិដ្ឋិនិយម​ទាល់​តែ​សោះ ចំពោះ​ការ​បង្កើត​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន​មួយ ឲ្យ​បាន​មុន​ឆ្នាំ​២០១៥៕ តែទោះបីជាយ៉ាងណា អាស៊ានបានដើរដល់ដំណាក់កាលមួយក្នុងការគិតគូរយ៉ាងខ្លាំងពីបញ្ហាសន្ដិសុខ វិបុលភាព និងវឌ្ឍនភាពនៃតំបន់ ដែលមានការរីកចម្រើនមួយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។ ការណ័នេះ វាបានធ្វើឱ្យអាស៊ានកាន់តែមានសម្លេង និងទឹកមាត់ប្រៃផងដែរចំពោះការងើបឡើងនៃប្រទេសមហាអំណាចតំបន់ដូចជាចិន ឥណ្ឌា​ ជប៉ុន នឹងអូស្ដា្រលីជាដើម។ ការវិលត្រឡប់មកកាន់តំបន់អាស៊ីឡើងវិញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក វាបានបង្ហាញនូវកាលានុវត្ដភាពមួយសម្រាប់អាស៊ានក្នុងការទាញយកប្រយោជន៍ ក៏ដូចជាឱកាសដើម្បីពង្រឹងដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់​ ឱ្យកាន់តែមានភាពជឿជាក់ជាងមុន។ ==អាស៊ាន៖ ចលករ​សម្រាប់​សន្តិភាព​ក្នុង​តំបន់ និង​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​អនាគត== អាស៊ាន​បាន​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​ចម្បង​សម្រាប់​បុព្វហេតុ​សន្តិភាពក្នុង​​តំបន់។ ភាព​ខុសគ្នា​យ៉ាង​ច្រើន​អនេក​តែង​តែ​ស្ថិត​នៅ​ជាឧបសគ្គសម្រាប់​សមាហកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ ទោះ​ជា​សម្រាប់​ពេលអតីតកាល បច្ចុប្បន្ន និង​អនាគត។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ ភាពជោគ​ជ័យនៃ​សន្តិភាព និង​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​អង្គការ​តំបន់​មួយ​នេះ​បាន​ផ្តល់​ឱ្យប្រជាជន​អាស៊ាន​ទាំង ៦០០លាន​នាក់​ នាល​ពេល​បច្ចុប្បន្ន អាច​ជា​មេរៀន​ប្រវត្តិសាស្រ្ដ​មួយ​ដ៏​មាន​សារៈសំខាន់​សម្រាប់​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ដោយ​សារ​ភាព​ចម្រុះ​ច្រើន​អនេកនៃបណ្ដា​ប្រជាជាតិ​ ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ភាគ​អាគ្នេយ៍ បើគេសួរ​ថា “តើ​តំបន់​មួយណា​លើភព​ផែនដី​នេះ អាច​នឹងត្រូវ​រងបរាជ័យ​មុន​គេ ​នៅពេលគេ​ចង់​បង្កើត​ជា​គម្រោង​​នៃ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ​ ទោះ​ជា​នៅ​អឺរ៉ុប អាមេរិក​ខាង​ជើង អាមេរិក​ឡាទីន ឬអាហ្រិក?” ​ នោះ​គេ​អាច​​ឆ្លើយ​បានភ្លាម​ថា “​តំបន់អាស៊ី​​អាគ្នេយ៍”។ ផ្ទុយ​ពីការរំពឹង​ទុក​ទាំង​ស្រុង​ ក្រោយ​ខួប​កំណើត​ឆ្នាំទី៥១របស់​ខ្លួន អាស៊ាន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា អង្គការ​សហប្រតិបត្តិការ​តំបន់​ជោគជ័យ​បំផុត​ទីពីរ របស់​ពិភពលោក បន្ទាប់ពីគម្រោង​សហភាពអឺរ៉ុប។ អង្គការ​តំបន់​មួយ​នេះបាន​ក្លាយ​ជាចលករ​មួយ​ដ៏​ចម្បង​សម្រាប់​សន្តិភាព​ក្នុង​តំបន់ នា​ពេល​កន្លង​មក និងហើយសម្រាប់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន និង​​អនាគត​ តំបន់មួយ​នេះ​នឹងក្លាយ​ជា​ដែន​ដី​នៃ​កំណើន​ និង​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច បើ​ទោះ​បីជា ​សមាហរណកម្ម​នយោបាយ​ហាក់​​គ្មាន​ពន្លឺ។ ='''Google ដកខ្លួនចេញ​ពី​ចិន៖ តើ​អ្នកណា​ខាត អ្នកណា​ចំណេញ?'''= កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៦ ក្រុមហ៊ុន Google បាន​បោះជំហាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ចិន ដែល​ជាទីផ្សារ​អ៊ីនធ័រនែត​ធំជាង​គេ​បង្អស់ នៅលើ​ពិភពលោក ដោយ​​មាន​អ្នកប្រើ​អ៊ីនធ័រនែត​រហូត​​ដល់​ទៅ​ជាង ៧០០​លាន​នាក់។ ដើម្បី ​បាន​ចូល​ទៅ​រកស៊ី នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន ក្រុមហ៊ុន Google បាន​សុខចិត្ត​ទទួល​យក​​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​ចម្រោះ​រាល់​ព័ត៌មាន​ នៅ​លើ​​វែបសៃត៍​ Google ជា​ភាសា​ចិន ដោយ​មិនត្រូវ​បញ្ចេញ​ព័ត៌មាន​ណា ដែល​មានន័យ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ឡើយ។ ការសម្រេច​​ចិត្ត​របស់ Google ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន​នេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការរិះគន់​​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាពិសេស ពីសំណាក់​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស នៅទូទាំង​ពិភពលោក។ គេនាំ​គ្នា​រិះគន់​ថា Google គិត​តែ​រឿងចំណេញ​លុយ ដោយ​គ្មាន​ឧត្តមគតិ។ ៤​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​ បាន​ពុះពារ​ ជ្រៀតចូល​ក្នុង​ទីផ្សារ​ចិន ដោយ​ត្រូវប្រឈមមុខ​នឹង​ការរិះគន់​ពីគ្រប់ទិសទី ស្រាប់តែ​​ នៅពេលនេះ Google បែរជា​ប្រកាស​ដកខ្លួន​ចេញ​ពី​​ចិន​ទៅវិញ។ តើ​មក​ពី​ហេតុអ្វី? មុននឹង​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការបិទ​វែបសៃត៍​ជាភាសាចិន​នេះ វែបសៃត៍​របស់ Google ត្រូវ​ទទួលរង​នូវការវាយប្រហារ​​ពី​សំណាក់​ចោរ​អ៊ីនធ័រនែត (Hacker) ដែល​​​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ចិន។ ការ​វាយប្រហារ​នេះ គឺ​សម្តៅ​លើ​​អ៊ីមែល​របស់​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​​តែងតែ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាលចិន។ Google ក៏​បាន​ទាមទារ​ចរចា​ឡើង​វិញ ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន ដើម្បី​សុំ​បញ្ឈប់​ការ​ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន។ ប៉ុន្តែ ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​មិនព្រម ទើប​ Google ប្រកាស​បិទ​​វែបសៃត៍​តែ​ម្តង។ ការ​​រើបម្រះ​ពី​ក្រញាំដៃ​ដែក​របស់​រដ្ឋាភិបាលចិន​នេះ អាចធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន Google ស្តារ​មុខមាត់​របស់​ខ្លួន​ឡើងវិញ​បាន ក្រោយ​ពី​ត្រូវ​បានគេចោទ​ថា​សុខចិត្ត​ជួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន ​រំលោភលើ​​សិទ្ធិសេរីភាព​ខាង​ព័ត៌មាន ដើម្បី​តែ​លុយ។ ប៉ុន្តែ សំណួរ​សួរថា តើ​​ក្រុមហ៊ុន Google ត្រូវ​បង់ថ្លៃ​ប៉ុណ្ណា ដើម្បី​មុខមាត់នេះ? បើ​និយាយ​ពី​ប្រាក់ចំណូល ការបិទវែបសៃត៍​ជាភាសា​ចិន នៅពេលនេះ មិន​ធ្វើ​ឲ្យ Google ខាតបង់​ច្រើន​ប៉ុន្មានទេ។ ប្រាក់ចំណូល​ប្រចាំឆ្នាំ​របស់​ Google ដែល​បាន​ពីទីផ្សារ​ចិន មានប្រមាណ​តែ ២% ប៉ុណ្ណោះ ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ចំណូលសរុប នៅទូទាំងពិភពលោក (គិតជា​ទឹកប្រាក់​ គឺ​មាន​ប្រមាណ ៥០០​លាន​ដុល្លារ)។ ក្នុង​​ចំណោម​ប្រាក់ចំណូល​​ទាំង ៥០០​លាន​ដុល្លារ មានតែ​មួយ​ផ្នែក​តូចប៉ុណ្ណោះ ដែល​មាន​មកពី​​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​លើ​វែបសៃត៍ Google ជាភាសា​ចិន។​​ ប្រាក់​ចំណូល​មួយផ្នែក​ធំ គឺ​​បាន​មក​ពី​ការ​​លក់​សេវា​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុនចិន ប៉ុន្តែ ផ្សព្វផ្សាយ នៅលើ​វែបសៃត៍​ជាភាសា​អង់គ្លេស ( Google.com)។ បើទោះជា​​បាន​បិទ​វែបសៃត៍​ជាភាសា​ចិន​ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រុមហ៊ុន Google នៅតែបន្ត​ទុក​ការិយាល័យ​របស់ខ្លួន នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ដដែល ដើម្បី​បន្ត​លក់​សេវា​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម លើ​វែបសៃត៍ ជាភាសា​អង់គ្លេស ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ចិន។ ដូច្នេះ ការបិទ​វែបសៃត៍​ជាភាសាចិន (Google.cn) នេះ នឹង​មិនធ្វើ​ឲ្យ Google បាត់បង់​ប្រាក់​ចំណូលច្រើន​​ប៉ុន្មាន​ទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល Google ត្រូវ​ខាតបង់ គឺ​ការបាត់បង់​ឱកាស ទៅថ្ងៃអនាគត ក្នុងការ​​​ទាញ​យក​ផលចំណេញ​ពី​ទីផ្សារ​អ៊ីនធ័រនែត​ចិន ដែល​ជា​ទីផ្សារ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​សក្តានុពល​ធំធេង ព្រោះ​ជា​ទីផ្សារ ដែល​ចេះតែ​បន្ត​កើនឡើង​ទ្វេគុណ ពី​មួយ​ឆ្នាំ ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ។ រដ្ឋាភិបាល​​ចិន​ក៏​ជា​អ្នកខាតបង់​ដ៏ធំ​ដែរ ពីការ​ដកខ្លួន​របស់ Google នេះ។ ការ​ណ៍​ដែល​ Google បិទវែបសៃត៍ ក្នុង​ហេតុផល​ថា​ ​មកពី​រដ្ឋាភិបាលចិន​​បំបិទសិទ្ធិសេរីភាព​សារព័ត៌មាន​បែបនេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាក់មុខបាក់​មាត់​មិនតិច​នោះទេ។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ចិន​​បាន​បញ្ចេញ​ប្រតិកម្ម ដោយ​បង្ហាញ​នូវ​ការខឹង​សម្បារ​យ៉ាងខ្លាំង​ចំពោះ​ការសម្រេច​របស់ Google នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្រោយ​ពី​បិទវែបសៃត៍​នៅចិន Google បាន​សម្រេច​បង្វែរ​ការ​ស្វែងរក​ព័ត៌មាន ពីសំណាក់​ប្រជាជន​ចិន ឲ្យ​ទៅ​​វែបសៃត៍ នៅ​ហុងកុងវិញ ដែល​ជា​វែបសៃត៍​ជា​ភាសា​ចិន​ដែរ ប៉ុន្តែ គ្មាន​កាតព្វកិច្ច​ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន។ នេះ​មានន័យថា ចាប់ពីពេលនេះ​ទៅ រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ត្រូវ​តែ​ស្វែងរក​មធ្យោបាយ ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដើម្បី​រារាំង កុំ​ឲ្យ​​​​ពលរដ្ឋ​ចិន អាច​ចូល​ទៅមើល​​ព័ត៌មាន នៅ​លើ​វែបសៃត៍​ Google ហុងកុង​បាន។ អ្នក​ទទួល​ខាតបង់​មួយ​ទៀត គឺ​បុគ្គលិក​របស់ Google ដែល​​នឹង​ត្រូវប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​បាត់បង់​ការធ្វើ។ នៅចិន Google មាន​បុគ្គលិក​សរុប​ ប្រមាណ ៧០០​នាក់។ ថ្វីដ្បិត​តែ Google មិនបិទ​ទ្វារ​ក្រុមហ៊ុន​របស់ខ្លួន​ទាំងស្រុង ក៏ប៉ុន្តែ ​បុគ្គលិក​មួយ​ផ្នែក​នឹង​ត្រូវ​​បាត់បង់​ការងារ។ ចំណែក​មួយផ្នែកផ្សេង​ទៀត នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​​ការ​បាត់បង់​ការងារ​ធ្វើ​ដែរ ទៅ​ថ្ងៃ​អនាគត ប្រសិន​បើ​មុខជំនួញ​របស់ Google ដែល​នៅសេសសល់ ដំណើរការ​ទៅ​មិន​ល្អ។ អ្នកដែល​ត្រូវ​ទទួល​ការ​ខាតបង់ ពី​ការ​ដកខ្លួន​របស់ Google មួយទៀត គឺ​ក្រុមហ៊ុន ដែល​ជា​ដៃគូ ធ្លាប់​រកស៊ី ជាមួយ Google នៅ​ចិន ដែល​នឹង​ត្រូវ​​បាត់បង់​ប្រាក់ចំណូល ពី​ការ​ធ្វើ​ជំនួញ​ជាមួយ​ Google ។ ចំណែក​អ្នក​ដែល​ទទួល​ផលចំណេញ​ច្រើន​ជាងគេ គឺ​បណ្តា​ក្រុមហ៊ុន ដែល​ជា​គូប្រជែង​របស់​ Google នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ចិន និង​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​តែងតែ​ទាមទារ​កុំ​ឲ្យ​ Google ​ជួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន៕ ='''អាស៊ីអាគ្នេយ៍​កំពុង​សម្លឹង​ឃើញ​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ '''= ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទំាង ១០ ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅ​មិន​ទាន់​មាន​​ប្រទេស​ណា​មួយ​បំពាក់​ដោយ​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ដើម្បី​ផលិត​ថាមពល​អគ្គិសនី​ទេ។ រហូត​មក​ទល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​បាន​ពឹង​ផ្អែក​ទំាង​ស្រុង​លើ​ថាមពល​អគ្គិសនី​ដែល​បាន​មក​ពី​ធ្យូងថ្ម និង​វារីអគ្គិសនី។ ប៉ុន្តែ​បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ជា​មួយ​នឹង​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​តម្រូវការ​ប្រចំា​ថ្ងៃ ថាមពល​បាន​មក​ពី​ប្រភព​ធម្មជាតិ​ទំាង​នោះ ពិត​ជា​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​ទេ។ មួយ​វិញ​ទៀត មាន​ប្រភព​ធម្មជាតិ​ខ្លះ ដូច​យ៉ាង​ធ្យូងថ្ម ក៏​ចេះ​តែ​ស្បើយ​ទៅៗ​ដែរ។ គឺ​នៅ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​បាន​ជម្រុញ​ឲ្យ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​បន្ត​ស្វែង​រក​ប្រភព​ថាមពល​ថ្មី ដើម្បី​យក​ទៅ​ចិញ្ចឹម​បំប៉ន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន ព្រោះ​ថា អគ្គិសនី គឺ​ជា​ថាមពល​មួយ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេសជាតិ។ បើ​យើង​និយាយ​តែ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក តម្រូវការ​ថាមពល​អគ្គិសនី​នឹង​ត្រូវ​កើន​ប្រមាណ ២,៤% ក្នុង​មួយ​ឆ្នំា ចាប់​ពី​ពេល​នេះ​រហូត​ដល់​ឆ្នំា ២០៣០។ ចំណែក​ឯ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ផ្សេង​ទៀត​វិញ តម្រូវការ​ថាមពល​អគ្គិសនី​មាន​កំណើន​ប្រមាណ​តែ ១,១% ប៉ុណ្ណោះ។ « ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ » គឺ​ជា​ប្រភព​ថាមពល​ថ្មី​ដែល​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយ​ចំនួន​ចង់​បាន។ « ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ » ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា ជា​ប្រភព​ថាមពល​កំពុង​ពេញ​និយម និង​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ខ្ពស់។ មែនទែន​ទៅ ថាមពល​បាន​មក​ពី​នុយក្លេអ៊ែរ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ថ្មី​ទេ មាន​ប្រទេស​លោក​ខាង​លិច​មួយ​ចំនួន ដូច​យ៉ាង​អាមេរិក ឬ​ប្រទេស​បារំាង បាន​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​តំាង​ពី​យូរ​មក​ហើយ។ នៅ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ក៏​មាន​បំពាក់​ដែរ ដូច​យ៉ាង​កូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន និង​ប្រទេស​ចិន។ ចិន​ដែល​មាន​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ចំនួន ១១ និង​កំពុង​​សាងសង់​ចំនួន ២០​បន្ថែម​ទៀត។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​វិញ នា​ពេល​ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ ឥណ្ឌា​ទើប​បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ជា​មួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​​យល់​ព្រម​លក់​ទៅ​ឲ្យ​ទីក្រុង New Delhiនូវ​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ គ្រឿង​បញ្ឆេះ​នុយក្លេអ៊ែរ​​បម្រើ​ក្នុង​វិស័យ​ស៊ីវិល ព្រម​ទំាង​បច្ចេកវិជ្ជា។ ក្រឡេក​មក​មើល​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​វិញ​ម្តង មាន​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​កំពុង​សាងសង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល និង​មួយ​ចំនួន​ទៀត​បាន​ផ្តើម​សិក្សា​ពី​សមត្ថភាព និង​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការ​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល។ វៀតណាម គឺ​ជា​ប្រទេស​មុន​គេ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​នឹង​ផ្តើម​ដាក់​ឲ្យ​ដំណើរការ​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​មួយ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​កំលំាង ៤០០០ Mégawatte នៅ​ឆ្នំា ២០២០ ខាង​មុខ។ គួរ​ជម្រាប​ជូន​ថា​កាល​ពី​ខែ​វិច្ឆិការ ឆ្នំា ២០០៩ កន្លង​ទៅ រដ្ឋសភា​វៀតណាម​បាន​យល់​ព្រម​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​សាងសង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ចំនួន ៤ ដោយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ប្រាក់​ពី ១១ពាន់លាន ទៅ ១៨ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ បន្ទាប់​មក​នៅ​ឆ្នំា ២០២១ មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​របស់​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​ក៏​អាច​នឹង​ផ្តើម​ដំណើរការ​ដែរ។ ចំពោះ​ប្រទេស Singapour បាន​ផ្តើម​សិក្សា​ពី​សមត្ថភាព​​របស់​ខ្លួន។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ប្រទេស​ថៃ​វិញ បាន​ផ្តើម​ពិនិត្យ​មើល​លើ​លទ្ធភាព និង​ទីតំាង​ដែល​ត្រូវ​សាងសង់។ និយាយ​ជា​រួម​ទៅ អ្វី​ដែល​ជា​ចំណោទ​របស់​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ក្នុង​ការ​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល មិន​មែន​ស្ថិត​នៅ​លើ​លទ្ធភាព និង​សមត្ថភាព​នោះ​ទេ។ សំខាន់ គឺ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ទីតំាង​ភូមិសាស្រ្ត បញ្ហា​សន្តិសុខ និង​បទពិសោធន៍​ស្តីពី​នុយក្លេអ៊ែរ។ ការ​ស្វែង​រក​ថាមពល​ដោយ​ប្រើ​នុយក្លេអ៊ែរ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់ និង​ការ​គ្រប់​គ្រង​ត្រឹមត្រូវ។ មួយ​វិញ​ទៀត អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​ច្រើន​កើត​មាន​គ្រោះ​ធម្មជាតិ ដូច​យ៉ាង​គ្រោះ​រញ្ជួយដី និង​ផ្ទុះភ្នំភ្លើង​ជា​ដើម។ ទំាង​នេះ​សុទ្ធសឹង​ជា​ក្តី​បារម្ភ​របស់​ក្រុម​អ្នក​ឯកទេស​នុយក្លេអ៊ែរ។ បើ​មាន​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់ និង​ការ​គ្រប់គ្រង​ត្រឹមត្រូវ នុយក្លេអ៊ែរ​នឹង​ផ្តល់​ផលប្រយោជន៍​ច្រើន​ក្នុង​វិស័យ​ថាមពល តែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ វា​ក៍​អាច​បង្ក​ចេញ​នូវ​​គ្រោះ​មហន្តរាយ​យ៉ាង​ធំធេង​ដែរ។ ក្រុម​អ្នក​ឯកទេស​នុយក្លេអ៊ែរ​មិន​បាន​ជំទាស់​នឹង​បំណង​ចង់​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុង​គោលដៅ​ស៊ីវិល​របស់​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ទេ តែ​បាន​ផ្តល់​ជា​អនុសាសន៍​មួយ​ចំនួន​ដូច​យ៉ាង បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ច្បាប់​មួយ​ច្បាស់លាស់​ស្តីពី​នុយក្លេអ៊ែរ។ អ្វី​ដែល​ត្រូវ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​នោះ គឺ​ជៀសវាង​កុំ​ឲ្យ​មហិច្ឆតា​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល ប្រែក្លាយ​ទៅ​ជា​មហិច្ឆតា​នុយក្លេអ៊ែរ​យោធា ពិសេស ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​កុំ​ឲ្យ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្លាយ​ជា​អាវុធ​នៃ​ការ​ប្រជែង​កំលំាង​គ្នា​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ='''ចិន និង អាមេរិក សម្លឹង​មើល​គ្នា​យ៉ាង​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក '''= អធិករណ៍​ជាយថាហេតុ នា​អនាគត​ខាង​មុខ រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក​និង​ចិន អាច​នឹង​កើត​ចេញ​ពី​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង ចិន​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​បង្កើន​វត្តមាន​ព្រម​ទាំង​សកម្មភាព​នៃ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​នៃ​បណ្តា​សមុទ្រ​ជិត​និង​ជុំវិញ​ប្រទេស​ខ្លួន។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង​ទៀត កងទ័ព​អាមេរិក​ពិសេស​កងទ័ព​ជើងទឹកដែល​ឈរ​ជើង​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ ក៏​កំពុង​និង​បន្ត​បង្កើន​សកម្មភាព​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែរ។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចិន​បាន​ចាយ​ប្រាក់​ជា​ច្រើន​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ ដើម្បី​ធ្វើ​នវូបនីយកម្ម​ទៅ​លើ​កងទ័ព​ជើងទឹក​របស់​ខ្លួន។ ពី​អំណើះ​ត​ទៅ ចិន​មាន​នាវា​មុជ​ទឹក ដែល​បំពាក់​ទៅ​ដោយ​មីស្ស៊ីល​នុយក្លេអ៊ែរ ហើយ​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាង​មុខ ចិន​នឹង​មាន​នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​ទៀត​ផង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ដែល​របាយការណ៍​មួយ​របស់​មន្ទី​របញ្ចកោណ​អាមេរិក​បាន​គូស​បញ្ជាក់​កាល​ពី​ដើម​សប្តាហ៍​អ៊ីចឹង ចិន​មាន​មហិច្ឆតា​ពង្រីក​ដែន​អំណាច​និង​ដែន​ប្រមាញ់​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ឆ្ងាយ ក្នុង​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ទាំង​អម្បាលម៉ាន​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ និង​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស។ ជាក់ស្តែង កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗ​នេះ នាវា​ចម្បាំង​របស់​ចិន​បាន​ចូល​ទៅ​ជិត​មែន​ទែន ជិត​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ជប៉ុន ជាហេតុ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​តូក្យូ​ភិតភ័យ​និង​ស្រែក​តវ៉ា។ ទន្ទឹម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ សហរដ្ឋអាមេរិក បាន​ប្រមូល​នាវា​មុជទឹក​ដែល​មាន​តួនាទី​ខាង​វាយលុក ព្រម​ទាំង​នាវា​ចម្បាំង​ជា​ច្រើន​គ្រឿង មក​ដាក់​ជិត​មូលដ្ឋាន​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន​និង​នៅ​កោះ​Guam។ គឺ​ចលនា​កាន់​តែ​មមាញឹក​នៃ​កងទ័ព​របស់​មហាយក្ស​ទាំង​ពីរ នៅ​ក្នុង​ដែន​ទឹក​តែ​មួយ​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នកសង្កេតការណ៍​កាន់​តែ​បារម្ភ បារម្ភ​ក្រែង​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា នៅ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ។ ចំពោះ​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​ចិន​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏​ដូច​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​អាមេរិក​នៅ​ប្រទេស​ចិន ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​ឡើង​គ្រប់​ពេល​វេលា។ ពីព្រោះ កងទ័ព​អាមេរិក​និង​កងទ័ព​ចិន​អស់​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គ្នា តាំង​ពី​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ​២០១0​ម្ល៉េះ គឺ​តាំង​ពី​អាមេរិក​បាន​សម្រេច​លក់​អាវុធ​ទៅ​ឲ្យ​កោះ​តៃវ៉ាន់​រួច​មក និង​ពីព្រោះ​កងទ័ព​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​គ្មាន​ចក្ខុនិមិត្ត​រួម​គ្នា នៅ​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​នាវាចរណ៍។ សម្រាប់​សហរដ្ឋអាមេរិក ការ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅ​លើ​ដែន​ទឹក​អន្តរជាតិ និង​ការ​បន្ត​ឃ្លាំ​មើល​ដែន​ទឹក​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​សេរីភាព​របស់​គេ។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៨​សីហា​កន្លង​ទៅ​នេះ នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​មួយ​គ្រឿង​របស់​អាមេរិក បាន​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ដោយ​បាន​ចូល​ទៅ​ចត នៅ​ម្តុំ​ទីប្រជុំ​កោះ​Paracel ដែល​ជា​តំបន់​ប្រទាញ​ប្រទង់​គ្នា​រវាង​ចិន​និង​វៀតណាម។ រី​ឯ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន​វិញ កងទ័ព​អាមេរិក​គ្មាន​សិទ្ធិ​ចូល​មក​ក្នុង​ដែន​ទឹក ដែល​ជាទី​ជម្លោះ​រវាង​ចិន​និង​ប្រទេស​ដទៃ​ណា​មួយ​ផ្សេង​ទេ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចិន​ក៏​មិន​សុខចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ដែរ រាល់​សមយុទ្ធ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង នៅ​ជិត​ព្រំដែន​គោក​ឬ​ព្រំដែន​ទឹក​ជាមួយ​ប្រទេស​ខ្លួន ដូច​ដែល​ម៉ៅ សេទុង ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា« យើង​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​ចូល​មក​ដេក​ស្រមុក​នៅ​ជិត​គ្រែ​របស់​យើង​ទេ»។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ប្រឆាំង​នឹង​សមយុទ្ធ​រួម​គ្នា​រវាង​អាមេរិក​និង​កូរ៉េខាងត្បូង ម្តុំ​សមុទ្រ​លឿង នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​តែ​៥០០គ.ម ប៉ុណ្ណោះ​ពី​ទីក្រុង​ប៉េកាំង។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទាំង​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ទាំង​ប្រទេស​ចិន គ្មាន​បំណង​បង្ក​រឿង​និង​មិន​ចង់​ឲ្យ​មាន​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទេ។ ចំពោះ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង រាល់​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជាមួយ​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​មហិច្ឆតា​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន។ ចំពោះ​អាមេរិក​វិញ រាល់​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​ជាមួយ​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់ អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រែប្រួល​ស្ថានភាព​Statut Quo មួយ​ដែល​ខ្លួន​ទាញ​បាន​ផល​ចំណេញ​ផ្នែក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​មួយ​តានតឹង ដ្បិត​ជា​សង្គ្រាម​ចិត្តសាស្រ្ត​និង​ជា​ការ​សម្ញែង​ឫទ្ធិ​យោធា​ដាក់​គ្នា​រវាង​អាមេរិក​និង​ចិន ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ដោយ​ចៃដន្យ​គ្រប់​ពេល​វេលា៕ ='''ចិន និង​វៀតណាម​៖ មូលហេតុ​នៃ​ការមិន​ទុកចិត្ត​គ្នា '''= ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ដែល​ថា ចិន និង​វៀតណាម​បាន និង​កំពុង​បន្ត​ប្រឹងប្រែង​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​គ្នា​មាន​លក្ខណៈ​រឹងរឹត​តែ​ប្រសើរ​ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ។ មូលហេតុ​ធំ​នៃ​សុឆន្ទៈ​រួម​នេះ គឺ​មក​ពី​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ភូមិផង​របង​ជាមួយ​ទាំង​ពីរ​នេះ ត្រូវ​ការបង្កើន​ការផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​គ្នា នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ដែល​មាន​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំងក្លា និង​នៅ​ក្នុង​សម័យ​មួយ​ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​គ្រឹះ​នៃ​ចំណង​រវាង​ប្រទេស​មួយ និង​ប្រទេស​មួយ​ទៀត។ រីឯ​មូលហេតុ​ធំ​មួយ​ទៀត​នៃ​ការខិតខំ​ត្រូវរ៉ូវ​គ្នា​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម គឺ​មក​ពី​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ប្រកាន់​លទ្ធិ​នយោបាយ​មួយ​ដូច​គ្នា ទោះ​បី​ជា​នៅ​ក្នុង​អតីតកាល​មិន​ជា​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន ចិន​កុម្មុយនិស្ត និង​វៀតណាម​កុម្មុយនិស្ត​ជា​សត្រូវ​នឹង​គ្នា​ក៏​ដោយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយហេតុ​តែ​កត្តា​ភូមិសាស្រ្ត និង​ទម្ងន់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម មិន​អាច​មាន​លក្ខណៈ​ប្រសើរ​បរិសុទ្ធ និង​ឋិតថេរ​យូរលង់​បាន​ឡើយ។ ព្រំដែន​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម​ដែល​មាន​ប្រវែង​រហូត​ដល់​ទៅ​ជិត​១ ៥០០គ.ម គឺ​ជា​កត្តា​មួយ​ដែល​ទាំង​ប៉េកាំង និង​ទាំង​ហាណូយ​មិន​អាច​មើល​ចន្លោះ​បាន។ ថ្នាក់​ដឹកនាំ​វៀតណាម​គ្រប់​សម័យ​កាល ដឹង​ថា ឯករាជភាព និង​សន្តិសុខ​នៃ​មាតុភូមិ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ស្ថានភាព​នៃ​ទំនាក់ទំនង​របស់​ប្រទេស​ខ្លួន​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ចិន។ នៅ​ខាង​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​វិញ ជា​ពិសេស​ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ដល់​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០ គេ​តែងតែ​ចាត់​ទុក​វៀតណាម​ថា ជា​ច្រក​សំខាន់​ជាង​គេ​ទៅ​កាន់​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​នៃ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា ម៉ៅ សេទុង ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា អ្នក​ណា​ក្តាប់​វៀតណាម​បាន នៅ​លើ​វិស័យ​យោធា និង​នយោបាយ អ្នក​នោះ​ក្តាប់​ឥណ្ឌូចិន​ទាំង​មូល​បាន។ គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​បែប​នេះ​ហើយ ដែល​កាល​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ ទីក្រុង​ហាណូយ​បាន​បែរ​ទៅ​ចូល​ដៃ​ជាមួយ​សហភាពសូវៀត ដើម្បី​រក្សា និង​ការពារ​ឯករាជភាព​នៃ​ប្រទេស​ខ្លួន នៅ​ចំពោះមុខ​មហាយក្ស​ចិន។ យ៉ាង​ណាមិញ ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​សព្វថ្ងៃ​ប្រហែល​ជា​ពុំ​មាន​គំនិត​ដូច​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​សម័យ​មុន​ទេ ពីព្រោះ​ឥឡូវ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ចាត់​ទុក​ព្រំដែន​ជាមួយ​វៀតណាម​ថា ជា​កត្តា​ដែល​កំណត់​ស្ថិរភាព​ក្នុង​តំបន់ និង​ថា ស្ថិរភាព​ក្នុង​តំបន់​កំណត់​ការអភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ខ្លួន។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ចិន និង​វៀតណាម​បាន​សម្រេច​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ព្រំដែន​គោក​ជាមួយ​គ្នា នៅ​ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ​១៩៩៩។ ក៏ប៉ុន្តែ​ចង់ ឬ​មិន​ចង់ នៅ​ក្នុង​ចក្ខុនិមិត្ត​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន វៀតណាម​រួម​ជាមួយ​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ច្រក​សមុទ្រ​មួយ​ចំនួន​ម្តុំ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ឋិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​យុទ្ធសាស្រ្ត​មួយ​សែន​សំខាន់ ពីព្រោះ​វា​ឋិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ផ្លូវ​ទឹក ពី​ភូមិភាគ​ដើម​បូព៌ា​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប្រទេស​ចិន និង​ទៅ​កាន់​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដទៃ​ផ្សេង។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ បាន​ជា ចិន​មិន​ព្រម​ធ្វើ​សម្បទាន​ឲ្យ​វៀតណាម​ដាច់ខាត ក្នុង​សំណុំរឿង​ទីប្រជុំកោះ Paracels និង Spratly ដែល​ឋិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​សមុទ្រ​ចិន។ ក្រៅ​ពី​កត្តា​ភូមិសាស្រ្ត ក៏​មាន​ដែរ​ទម្ងន់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែល​មិន​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម​មាន​លក្ខណៈ​ប្រសើរ​បរិសុទ្ធ​និង​ឋិតថេរ​យូរលង់​បាន​ឡើយ។ ជា​ទូទៅ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​វៀតណាម​និង​ជនជាតិ​វៀតណាម​មិន​ដែល​ទុក​ចិត្ត​ចិន​ទេ ពីព្រោះ​ចិន​ធ្លាប់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​វៀតណាម ពិសេស​ប៉ែក​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស ជាង​២​ពាន់​ឆ្នាំ។ ឥទ្ធិពល​ដោយ​ចំពោះ និង​ដោយ​ប្រយោល​របស់​ចិន​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​មក​លើ​វៀតណាម​រហូត​ដល់​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម ជា​ពិសេស​អ្នក​ដែល​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស ចេះ​តែ​មាន​អាម្មណ៍​ថា ចិន​បាន​ដើរ​ខ្សែ​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ដោះស្រាយ​ទំនាស់​ព្រំដែន​គោក​ក៏​ដូច​ជា​ព្រំដែន​ទឹក។ ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ បញ្ញវន្ត អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត នាយ​ទាហាន និង​ប្រមុខ​សាសនា​កាតូលិក​វៀតណាមមួយ​ចំនួន​បាន​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ទីក្រុង​ហាណូយ ដែល​បាន​បើក​ដៃ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ចិន​មួយ​ចូល​មក​ជីក​យក​ថ្ម​bauxite នៅ​ក្នុង​តំបន់​ខ្ពង់រាប ប៉ែក​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស។ សូម្បី​តែ​ឧត្តមសេនីយ៍​ហ្ស៊ីយ៉ាប(Giap) ដែល​ជា​វីរបុរស​បដិវត្ត​វៀតណាម សមមិត្ត​រួម​អាវុធ​របស់​ហូ ជីមិន(Ho Chi Minh) និង​ដែល​សព្វថ្ងៃ​មាន​អាយុ​៩៩​ឆ្នាំ​ទៅ​ហើយ​ក៏​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​ជា​ច្រើន​ច្បាប់​ទៅ​ឲ្យ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ទីក្រុង​ហាណូយ ដោយ​បាន​គូស​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ទទូច​ថា ការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចិន​ចូល​មក​ជីក​យក​ថ្មBauxite នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម គឺ​ជា​កំហុស​មួយ​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ។ គឺ​ទម្ងន់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ដែល​បន្ត​លង​អារម្មណ៍​ប្រជាជាតិ​វៀតណាម​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ហើយ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​ទីក្រុង​ហាណូយ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ជានិច្ច និង​ឆ្លៀត​ពង្រឹង​ទំនាក់ទំនង​នយោបាយ​និង​យោធា​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុង​គ្រា​នេះ។ សរុប​មក​វិញ នៅ​ក្នុង​នយោបាយ​ការបរទេស​របស់​ខ្លួន ថ្នាក់ដឹកនាំ​វៀតណាម​មិន​អាច​ដាក់​ប្រទេស​ចិន​និង​សហរដ្ឋអាមេរិក​នៅ​លើ​កំពស់​និង​ស្ថានភាព​មួយ​ដូច​គ្នា​បាន​ទេ។ ចំពោះ​ហាណូយ ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ជា​កត្តា​ស្លាប់រស់ រីឯ​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ជា​បង្អែក​នយោបាយ និង​យោធា៕ សួស្ដីប្រទេសចិនខ្ញុំគឺជាម៉ូនរកាយពោទីព្រុង ប្រទេសចិនបានចាប់កំណើតនៅពេលដែលព្រះបាទសុរិយាទីមួយមិនទាន់ចាប់កំណើតមកម៉្លេះ កាលណានិយាយអំពីមង្គរ គឺតំណាងថ្ងៃចិនទីក្វាន់និងចិននិខ័ណ្ឌ បានប្រកបគុណធម៌ដោយបញ្ញានិងបញ្ញាជាធម៌ សច្ចធម៌នៅក្នុងទ្វីបអាស៊ីនាពេលបច្ចុប្បន្ននោះគឺគេតែងតែទុកប្រទេសនេះទាំងពីរគឺជាបានការមិត្តតែមួយរួមធ្វើការនៃជាតិតែមួយដើម្បីតស៊ូនិងពេលវេលានៃធម្មជាតិដែលអ្វីៗបានបង្កើតមកទាំងបង្ករ ចិននិច្ឆានគឺតំណាងឲ្យកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធរីឯចេញពីខ្វាន់គឺតំណាងឲ្យកាន់សាសនាពោធិព្រុង សាសនាទាំងពីរនេះគឺមិនត្រូវគ្នានោះទេដោយសារតែ អ្នកដែលកាមព្រះពុទ្ធសាសនាជឿជាក់ថាអ្វីដែលរបស់ព្រះពុទ្ធគឺព្រះពុទ្ធតែងតែទុករូបសំណល់នៅទីនោះដែរតំណាងជារឿងសំណាក់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនៃព្រះសមណគោតម។ រីឯអ្នកកាន់សាសនាពរទីក្រង់តែងតែចាត់ទុកថាខ្លួនឯងគឺជាអំណោយនៃម្ចាស់។ដែលមានអំណាចដទៃខ្ពង់ខ្ពស់នៅទីបំផុត។ទើបចិនទីក្វាន់និងចិននិក្ខន្ធសម្របសម្រួលកាយទៅតាមពេលវេលាគ្នាអស់រយៈពេល 6,088 វស្សាទៅតាមឆ្នាំដែលព្រះពុទ្ធសាមណៈគោត្តមបានព្យាករណ៍ទុកទៅបែបគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាហ្នឹងសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ ពុទ្ធសាសនាជឿជាក់ថាអ្នកប្រដាល់បានបាត់វត្តរូបទៅកាន់ទីឆ្ងាយតែងតែវិលត្រឡប់ប្រវត្តិរូបរបស់ខ្លួនមកវិញតាមអ្វីដែលខ្លួនឯងបានប្រព្រឹត្ត រីឯអ្នកកាន់សាសនាពងទីក្រង់តែងតែជឿជាក់ថាការដែលខ្លួនឯងមិនបានរលត់ខ្លួនឯងនិងមានព្រលឹងនឹងវិញ្ញាណទៅដ៏សែនឆ្ងាយ ប្រទេសចិនចាត់ទុកនៅក្នុងប្រទេសដែលខ្លួនឯងមកប្រាកដនោះគឺបែកលោកខាងលិចគឺប្រកបទៅដោយរឿងឆាន់ខឹងនៃព្រះអង្គបួនព្រះអង្គដែលបានវ័យចង្ហាន់ឆ្លងភាពទៅដល់កូនប្រការនៃការរស់នៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលផ្ទាល់ ហៅថារាជវង្សខាន់ចៅឬមួយក៏វៀតណាមខាងត្បូងសព្វថ្ងៃនេះ ការធ្វើដំណើរពីគុណធម៌ទៅដល់លោកខាងលិចគឺតំណាងឲ្យព្រះស៊ីវៈដែលនៅឆ្ងាយដែលតែងតែបង្វិលខ្លួនឯងមកតាមសាសនារបស់ព្រហ្មញ្ញាសាសនាហើយព្រោះនៅខែសោះទាំងបួនព្រះអង្គរបស់ព្រះសិវៈនោះក៏បានវិលត្រឡប់ទៅវេនិកាដោយសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ទៅជួបព្រះសេវៈដោយសេចក្តីស្រឡាញ់និងការទុកចិត្ត ការធ្វើដំណើររបស់គ្រូនិងសោះទាំងបួនព្រះអង្គនោះគឺឆ្ពោះទៅដល់លោកខាងលិចបានទទួលដោយសេចក្តីអនុថាហើយក៏បានឃើញរឿងដែលឈឺចាប់របស់ព្រះយេស៊ូគ្រីស ទើបសុំនូវការសិស្សទាំងបួនព្រះអង្គនោះបានយកថាការឆ្កាងរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រីសគឺតំណាងឲ្យការខុសឆ្គងអ្នកកាន់សៀវភៅបាយ័ននៅតាមសាសនានៃគ្រឹះសាសនា។ទើបប្រជាជនចិនទាំងអស់ជឿជាក់ថាការស្កាងព្រះគឺជារឿងខុសឆ្គងបំផុតដែលមិនអាចមានអ្វីមកដោះស្រាយបាននៅពេលវេលា នាងសុម៉ាឡាគឺជាមាតាបរិសុទ្ធរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រីតំណាងឲ្យសេចក្តីស្រឡាញ់ទៅលើសេចក្តីក្លាហានរបស់មាហាស្ដេចចក្រវាល ដែលព្រះអង្គវេណាចក្របំបែកការខ្លួនឯងទៅគឺជាពន្លឺដ៏ឆ្ងាយដល់ទីបំផុតធ្វើឲ្យព្រលឹងព្រះយេស៊ូគ្រីវិលត្រឡប់មកវិញតាមព្យាការីរបស់មាតារបស់ព្រះបរិសុទ្ធនៃព្រះយេស៊ូគ្រីស្ទ ពេលនោះហើយសេចក្តីការប្រមាថនឹងការទាក់ទងរបស់បិតាព្រះយេស៊ូគ្រីសនិងមហាបទទាំង 4 ព្រះអង្គនោះបានចូលមកកាន់នគរនៃបិតាព្រះយេស៊ូគ្រីដែលត្រូវបានឆ្កាងនៅក្នុងពួកម៉ៃលើស ទើបសេចក្តីសុខនិងសេចក្តីអំណរគុណនិងសេចក្តីសុខទូទាំងពិភពលោកនោះគឺតំណាងឲ្យសាច់រឿងពិតដែលកើតមាននៅក្នុងពេលនឹងការប្រពន្ធនៃការកំណើតនៃព្រះយេស៊ូគ្រីស្ទ ម្ដាយព្រះយេស៊ូគ្រីបានមកអ្នកការកូនសោះទាំងបួនព្រះអង្គនោះចូលវេនកាទៅដល់នៃព្រះសេវៈធ្វើឲ្យរង្គរអង្គរឋានទាំងបួនកាដោយសារការរើបង្រាសចេញពីសេចក្តីឈឺចាប់នៃការចំនួញករុណាទៅធ្វើឲ្យចិនលិខិតនិងចិនដីក្វាន់បានបាត់បង់វេនកាទាំងសេចក្តីស្រឡាញ់ ការដំណើរទ្វាររឿងពិតនិងការដំណើរនៃរឿងរ៉ាវប្រវត្តិជ័យជំនេរបានប្រាកដដោយចិននិយាយខ្វាន់និងចិននិក្ខន្ធនៅក្នុងប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃដែលហៅថាចក្រភពមង្គលដែលវាទាន់ៗទៅលោកបង្កើតនៃលោកខាងលិចគឺមានសហរដ្ឋអាមេរិកលោកខាងត្បូងគឺមានប្រទេសចិននិងវៀតណាមប្រទេសខាងកើតគឺមានជប៉ុននៅប៉ាស៊ីពេជ្រនិងប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃគឺរស់នៅជាចំនួញកណ្ដាលការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមសាសនានិងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ='''ការពិតជុំវិញ​ការទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ទៅលើHiroshima​ '''= រូបភាព​ជន​រង​គ្រោះ ​ជន​រង​គ្រោះ​រាប់​សិប​ម៉ឺន​នាក់ ​ខ្លួន​ប្រាណ​ដុត​រោល​ដោយ​ភ្លើង​និង​កំដៅ​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​Hiroshima ​ដែល​ខ្ទេចខ្ទី​និង​រាបធេង​ដូច​ត្រូវ​គេ​ឈូស​ចោល នៅ​បន្ត​លង​អារម្មណ៍​របស់​មនុស្សជាតិ ៦៥​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក។ ព្រឹត្តិការណ៍​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទំព័រ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​បាត់​ទៅ​ហើយ។ ក៏​ប៉ុន្តែ សំណួរ​នៅ​តែ​ជា​បច្ចុប្បន្នភាព​ត​ទៅ​ទៀត នោះ​គឺ តើ​កាល​ពី​៦៥​ឆ្នាំ​មុន នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៦​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥ គេ​អាច​ចៀសវាង​មិន​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Hiroshima និង​បី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Nagasaki​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ? ឆ្លើយ​តប​នឹង​សំណួរ​នេះ ​ប្រវត្តិ​វិទូ​ច្រើន​ឡើងៗ ដែល​បាន​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ ឯកសារ​ជប៉ុន ​ឯកសារ​អាមេរិក និង​ឯកសារ​រុស្ស៊ី​ អះអាង​ថា បុរស​បី​នាក់​ដែល​កាល​ជំនាន់​នោះ​ជា​អ្នក​មាន​អំណាច​ខ្លាំងក្លា គឺ​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​Truman ​អគ្គមគ្គទេសក៍​សូវៀត​Staline និង​អធិរាជ​ជប៉ុន​Hirohito មាន​លទ្ធភាព​គ្រប់​គ្រាន់​ ដើម្បី​សង្គ្រោះ​Hiroshima និង​Nagasaki។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​មិន​ព្រម​និង​មិន​បាន​ធ្វើ។ ​យោង​ទៅ​តាម​ប្រវត្តិវិទូ​ទាំង​នោះ នៅ​ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​១៩៤៥ អាមេរិក​បាន​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក​រួច​ស្រេច​​ទៅ​ហើយ ​ក្រោយ​ពី​បាន​ច្បាំង​ឈ្នះ​កងទ័ព​ជប៉ុន​នៅ​លើ​កោះ Okinawa​រួច​មក។ ​ម្ល៉ោះ​ហើយ ប្រធានាធីបតី​Truman មិន​ចាំបាច់​ប្រញិបប្រញាប់​ប្រើប្រាស់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ ដើម្បី​តម្រូវ​ឲ្យ​ជប៉ុន​សុំ​ចុះចាញ់​ទេ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ កាល​ណោះ​Staline បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ប្រកាស​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​នឹង​ជប៉ុន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៥​សីហា​ទៅ​ទៀត ដើម្បី​ជួយ​អាមេរិក​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ យោង​ទៅ​តាម​ប្រវត្តិវិទូ​ទាំង​នោះ​ដដែល នៅ​ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​១៩៤៥ អធិរាជ​ជប៉ុន​Hirohito ដែល​បាន​យល់​ដឹង​ជា​ស្រេច​ថា​ជប៉ុន​នឹង​ច្បាស់​ជា​ចាញ់​សង្គ្រាម នៅ​មិន​ទាន់​ព្រម​សុំ​ចុះចាញ់ តាម​ឱសានវាទ​របស់​អាមេរិក​ដែល​ត្រូវ​បញ្ចប់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៦​កក្កដា។ មូលហេតុ​គឺ​មក​ពី​Hirohito ចង់​ឲ្យ​Staline ជួយ​និយាយ​អាមេរិក ដើម្បី​ទុក​រូប​ព្រះអង្គ​ឲ្យ​នៅ​បន្ត​សោយរាជ្យ​ត​ទៅ​ទៀត​ ក្រោយ​ពី​សង្គ្រាម​ចប់​ហើយ។ ក៏​ប៉ុន្តែ Staline ចេះ​តែ​ពន្យារ​ពេល​មិន​ព្រម​ជួយ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ ដោយ​ចង់​យក​ពេល​រៀបចំ​និង​បញ្ជូន​ទ័ព​ពី​អឺរ៉ុប​ទៅ​កាន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក ដើម្បី​វាយ​យក​តំបន់​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​មក​គ្រប់គ្រង​ឲ្យ​បាន​មុន​ពេល​ដែល​សង្គ្រាម​ត្រូវ​ចប់ ដូច​ដែល​កងទ័ព​សូវៀត​បាន​ធ្វើ នៅ​អឺរ៉ុប។ Staline ចង់​បាន​ជាអាទិ៍​កោះ​Hokkaido ដែល​ជា​កោះ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​មួយ​របស់​ជប៉ុន។ គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​ដណ្តើម​ប្រយោជន៍​គ្នា និង​ដណ្តើម​គ្នា​កាន់កាប់​អាស៊ី​រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​និង​សហភាពសូវៀត​នេះ​ហើយ ដែល​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​Truman បាន​សម្រេច​បញ្ជា​ឲ្យ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Hiroshima នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៦​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥ និង​បី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Nagasaki។ គោលដៅ​ធំ​នោះ គឺ​បង្ខំ​ប្រទេស​ជប៉ុន​ឲ្យ​សុំ​ចុះចាញ់ មុន​ពេល​ដែល​កងទ័ព​សូវៀត​ទៅ​ចូល​ប្រលូក​ក្នុង​សង្គ្រាម នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ ពួក​ប្រវត្តិវិទូ​ដែល​បាន​ស្រាវជ្រាវ​សិក្សា​ឯកសារ​ជប៉ុន ​ឯកសារ​អាមេរិក និង​ឯកសារ​រុស្ស៊ី អះអាង​បន្ថែម​ទៀត​ថា ​ក្រោយ​មក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​Truman ​បាន​ប្រឌិត​លេស​មួយ​ឡើង ដែល​មក​ទល់​ឥឡូវ​ក្លាយ​ជា​មូលហេតុ​ផ្លូវការ។ ​លេស​នោះ​គឺ អាមេរិក​កាល​សម័យ​នោះ គ្មាន​ជំរើស​អ្វី ​ក្រៅ​ពី​ប្រើប្រាស់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ ពីព្រោះ​បើ​ពុំ​នោះ​សោត​ទេ ​កងទ័ព​អាមេរិក​យ៉ាង​តិច​៥០០ ០០០នាក់​នឹង​ត្រូវ​បាត់​បង់​ជីវិត ​មុន​នឹង​យក​ជ័យជំនះ​បាន​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ជប៉ុន នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ប៉ាស៊ីហ្វិក៕ =''' ការភ័យ​តាមគ្នា​រុញ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ពិភពលោក​ឲ្យ​ធ្លាក់​កាន់តែ​ជ្រៅ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច'''= ភាពចលាចល​ក្នុង​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ពិភពលោក​ហាក់ដូចជា​មិន​​បង្ហាញ​អំពី​សញ្ញា​ធូរស្បើយ​ណាមួយ​នៅឡើយទេ នៅពេលនេះ។ ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​អាស៊ី ដែល​បាន​បិទទ្វារ​លក់​ដូរ​មុនគេ នៅថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ សុទ្ធតែ​ធ្លាក់​ចុះ​គ្រប់កន្លែង។ នៅអឺរ៉ុប វិធានការ​របស់​ធនាគារ​កណ្តាល​សហភាព​អឺរ៉ុប ដែល​​បញ្ចេញ​លុយ​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ​ពិតជា​បាន​​ជួយ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​កម្ចី​របស់​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ​ធ្លាក់ចុះទាបវិញ​មែន ក៏ប៉ុន្តែ វាមិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បី​ស្តារ​ស្ថានភាព​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នោះទេ។​ នៅពេល​បើក​ទ្វារលក់​ដូរ​នៅថ្ងៃ​អង្គារនេះ តម្លៃ​ភាគហ៊ុន​​នៅ​អឺរ៉ុប​នៅតែ​បន្តធ្លាក់ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដដែល។ កាលពី​យប់ម្សិលមិញ លោក​អូបាម៉ា​​បាន​ធ្វើ​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​មួយ ធានា​ដល់​អ្នកវិនិយោគ​ថា បើទោះជា​​ទីភ្នាក់ងារ Standard and Poor’s បាន​ទម្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់​ហានិភ័យ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​ក៏ដោយ ក៏​អាមេរិក​នៅតែ​ជា​កន្លែង​ដែល​មាន​សុវត្ថិភាព​បំផុត ក្នុង​ការ​វិនិយោគ។ ក៏ប៉ុន្តែ សេចក្តីថ្លែងការណ៍​នេះ​ហាក់ដូចជា​មិនមាន​ប្រសិទ្ធិភាព​​កាត់បន្ថយ​ការ​ព្រួយបារម្ភ​របស់​​អ្នក​វិនិយោគ​នោះទេ។ ការធ្លាក់ដាំដូង​នៃ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅពេលនេះ មិនមែន​បណ្តាល​មក​ពី​​ការ​ទម្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់​​ហានិភ័យ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​​តែមួយ​ទេ គឺ​នៅមាន​មូលហេតុ​ផ្សេងទៀត។ ជម្លោះ​នយោបាយ​នៅអាមេរិក​ជុំវិញ​ការ​បង្កើន​កម្រិត​ប្រាក់​បំណុល និង​​វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ចាយលុយ​អឺរ៉ូ​ គឺ​ជា​សញ្ញា​បង្ហាញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​នៅ​គ្រប់​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​​​ប្រាកដ​ជា​ត្រូវ​កាត់បន្ថយ​ការ​ចំណាយ ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​ប្រាក់​បំណុល។ អ្នកវិនិយោគ​​បារម្ភ​ថា ការកាត់បន្ថយ​ការចំណាយ​​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នឹងធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​សាជាថ្មី។ ការបារម្ភ​នេះ​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​នាំ​គ្នា​លក់​​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន ដែល​គេ​មាន​ក្នុង​ដៃ ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​ខាតបង់​ទៅថ្ងៃ​មុខ។ ភាពចលាចល និង​ការ​ភ័យ​តាម​គ្នា ​ក៏​ជា​កត្តា​មួយ​រុញ​តម្លៃ​មូលបត្រ​ឲ្យ​កាន់តែ​ធ្លាក់ចុះ​ថែមទៀត។ នៅថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល​នៃ​ធនាគារ​កណ្តាលអាមេរិក​​នឹង​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា ដើម្បី​កំណត់​នយោបាយ​រូបិយវត្ថុ​។ ក៏ប៉ុន្តែ ចាប់តាំង​ពី​មាន​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ ឆ្នាំ​២០០៨​មក ធនាគារ​កណ្តាល​អាមេរិក​បាន​ប្រើ​​ស្ទើរ​គ្រប់​​ស្នៀត​អស់ទៅហើយ។ អត្រាការប្រាក់​ក៏​បាន​បញ្ចុះ​​​ទាប ស្ទើរ​តែ​ដល់​កម្រិត​សូន្យ​ទៅ​ហើយ (០,២៥%)។ ចំណែក​​ការ​បោះពុម្ពលុយ​បន្ថែម​​​ក៏​ធ្លាប់​បាន​ធ្វើ​ជា​ហូរហែររួចមកហើយ រហូតដល់​ទទួល​​រង​ការ​រិះគន់​​ពី​សំណាក់អ្នក​ជំនាញ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ខ្លួន​ឯង​ទៀត​ផង។ ដូច្នេះ គេ​មិនរំពឹង​ថា ធនាគារកណ្តាល​អាមេរិក​នឹង​មាន​វិធានការ​ ​ពិសេស​អ្វី ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ស្តារ​ស្ថានភាព​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​​ពេលនេះ​បានទេ៕ =='''យល់ដឹង​ពី​ការដួល​ដាំដូង​នៃ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ក្នុងពេលនេះ '''== តើ​ជា​ទូទៅ​ការធ្លាក់​ដាំដូង​នៃ​បណ្តា​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អន្តរជាតិ​មាន​ន័យ​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច? ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ក៏​ដូច​ទីផ្សារ​ប្រភេទ​ដទៃ​ផ្សេង​ដែរ វា​ហក់​លោត​ទៅ​តាម​អ្វី​ដែល​ជា​ច្បាប់​នៃ​ទីផ្សារ​សេរី នោះ​គឺ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​និង​តម្រូវការ។ ឲ្យ​តែ​តួអង្គ​សេដ្ឋកិច្ច​ភាគ​ច្រើន​នាំ​គ្នា​ផ្អើល​លក់​ចោល​ជា​ជាង​ទិញ​ទុក នោះ​តម្លៃ​មូលបត្រ​នឹង​ត្រូវ​ចុះ​ថោក បាន​ន័យ​ថា​នៅ​ទី​បំផុត ទី​ផ្សារ​នឹង​ត្រូវ​បាត់​បង់​ធន។ ជាក់ស្តែង ការ​រំជើបរំជួល​និង​ការ​ធា្លក់​ដាំដូង​នៃ​តម្លៃ​មូលបត្រ​នៅ​អាស៊ី អឺរ៉ុប​និង​អាមេរិក ពេញ​មួយ​សប្តាហ៍​មុន​នេះ បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ក្នុង​លោក​បាត់បង់​ទឹក​ប្រាក់​ប្រមាណ​២៥០​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ បើ​សិន​ជា​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ពិភពលោក បន្ត​ដួល​ដាំដូង​ច្រើន​ថ្ងៃ​​ ឬ​ច្រើន​សប្តាហ៍​ជាប់ៗ​គ្នា នោះ​នឹង​មាន​កើត​ឡើង​នូវ​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ បាន​ន័យ​ថា​បណ្តា​ក្រុមហ៊ុន​ផ្សេងៗ​ដែល​បាន​បោះ​មូលបត្រ​លក់​ នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ត្រូវ​ខាត​ឡុងចុង​ ហើយ​នៅ​ទី​បំផុត​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នឹង​បង្ក​ជា​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ស្តែង​ចេញ ជា​អាទិ៍​តាម​រយៈ​ការ​ថម​ថយ​នៃ​ការ​ធ្វើ​វិនិយោគ ការ​បិទ​ទ្វារ​រោង​ចក្រ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ការ​កើន​ឡើង​នៃ​អ្នក​អត់​​ការងារ​ធ្វើ។ល។និង។ល។ ការ​ដួល​ដាំដូង​របស់​ទីផ្សារ​មូលបត្រ គឺ​ជា​ផលវិបាក​ហូរ​ចេញ​ពី​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត​របស់​អ្នក​វិនិយោគ។ ហេតុអ្វី​បាន​ជា​តាំង​ពី​សប្តាហ៍​មុន​មក​ទល់​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ទី​៨​សីហា​នេះ អ្នក​វិនិយោគ​បាត់​បង់​ទំនុក​ចិត្ត? មាន​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង​ដែល​បាន ​និង​កំពុង​បន្ត​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត។ មាន​ជា​បឋម ស្ថានភាព​មិន​ជាក់លាក់​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង។ ជា​ការ​ពិត​ហើយ​ដែល​ថា អាមេរិក​នៅ​ទី​បំផុត​បាន​ចេញ​រួច​ពី​វិបត្តិ​ជុំ​វិញ​ការ​លើក​កម្រិត​អតិបរមា​នៃ​ប្រាក់​បំណុល​របស់​ខ្លួន និង​បាន​បញ្ចៀស​ការ​ក្ស័យ​ធន​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ ក៏​ប៉ុន្តែ​ទីផ្សារ​នៅ​បន្ត​ភ័យ​ញាក់​សាច់​នៅ​ឡើយ។ ភ័យ​ញាក់​សាច់ ពីព្រោះ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​អាមេរិកាំង​បាន​យក​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​មក​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង​អស់​ជា​ច្រើន​សប្តាហ៍ ដើម្បី​ទាញ​យក​ប្រយោជន៍​នយោបាយ។ ទីផ្សារ​នៅ​ភ័យ​ញាក់​សាច់​ពីព្រោះ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​បង្ហាញ​នូវ​សញ្ញា​អវិជ្ជមាន​ច្រើន ដូច​ជា​អត្រា​ខ្ពស់​រហូត​ដល់​ទៅ​ជាង​៩​ភាគ​រយ​នៃ​អ្នក​អត់​ការងារ​ធ្វើ និង​អត្រា​ទាប​ជ្រុល​គឺ​ប្រមាណ​តែ​១,៣​ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ បាន​ន័យ​ថា អាមេរិក​ដែល​ជំពាក់​លុយ​គេ​វ័ណ្ត​ក​រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ​នឹង​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បង្កើន​កម្រិត​ប្រាក់​បំណុល​បន្ថែម នា​ពេល​ខាង​មុខ​ទៀត។ មូលហេតុ​មួយ​ទៀត​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​ភ័យ​ញាក់​សាច់​នោះ គឺ​ការ​បញ្ចុះ​ជា​លើក​ទី​មួយ​បង្អស់​ដោយ​ទីភ្នាក់ងារ​វាយ​តម្លៃ​ហានិភ័យ​បំណុល​Standard and Poor's នូវ​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ ពិន្ទុ​ឧត្តមភាព​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង ពី​អក្សរ​A បី​ដង មក​នៅ​ត្រឹម​A ពីរ​ដង។ នេះ​បាន​ន័យ​ថា Satndard and Poor’s គ្មាន​ជំនឿ​១០០​ភាគ​១០០ លើ​សមត្ថភាព​របស់​រដ្ឋអាមេរិកាំង ​ក្នុង​ការ​សង​បំណុល​ខ្លួន​បាន​នោះ​ទេ។ ការ​ដែល​អាមេរិក​ទទួល​បាន​ពិន្ទុ​មិន​ល្អ​យ៉ាង​ដូច្នេះ ក៏​មាន​ន័យ​ដែរ​ថា​ពី​ពេល​នេះ​ត​ទៅ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​នេះ​ត្រូវ​ខ្ចី​លុយ​ពី​ទី​ផ្សារ​ក្នុង​អត្រា​ការ​ប្រាក់​កម្ចី​ខ្ពស់​ជាង​មុន ជាហេតុ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​រឹងរឹត​តែ​ផុយ​ស្រួយ នា​ពេល​ខាង​មុខ។ ហើយ​អ្នក​ណា​ក៏​ដឹង​ដែរ​ថា ឲ្យ​តែ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​ក្អក សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទាំង​មូល​ផ្តាសាយ​មួយ​រំពេច ដ្បិត​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ពឹងពាក់​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​ខ្លាំង។ មូលហេតុ​ធំ​ក្រោយ​ដែល​បាន​ និង​កំពុង​បន្ត​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត គឺ​ស្ថានភាព​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ចាយ​លុយ​អឺរ៉ូ។ បណ្តា​ប្រទេស​អឺរុប​ទាំង​នេះ​ជំពាក់​លុយ​គេ​វ័ណ្ត​ ក រហូត​ដល់​អាច​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​ក្ស័យ​ធន។ បញ្ហា​បែប​នេះ​កំពុង​បន្ត​នៅ​ប្រទេស​ក្រិក អៀរឡង់ និង ព័រទុយហ្កាល់។ វា​កំពុង​ផ្តើម​ប៉ះពាល់​ដល់​អេស្ប៉ាញ និង​អ៊ីតាលី ហើយ​អាច​នឹង​ឆ្លង​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​បារាំង​ទៀត​ផង។ ទីផ្សារ​មិន​ជឿ​ថា បណ្តា​ប្រទេស​នៃ​តំបន់​ចាយ​លុយ​អឺរ៉ូ ពិត​ជា​នឹង​អាច​សង​បំណុល​របស់​ពួក​គេ​បាន ដោយហេតុតែ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ទាប​ជ្រុល និង​បរិមាណ​ខ្ពស់​ជ្រុល​នៃ​ប្រាក់​បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ប្រទេស​នីមួយៗ។ តើ​គេ​អាច​អះអាង​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ​ថា​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​មួយ​ថ្មី​អាច​នឹង​កើត​ឡើង​? ចង់​ឬ​មិន​ចង់ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​នយោបាយ​នៃ​ក្រុម​G7​ និង​ក្រុម​G20 ព្រម​ទាំង​អ្នក​ដឹកនាំ​ធនាគារ​កណ្តាល​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ភ័យ​ខ្លាច​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​មួយ​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​តាំង​ពី​ចុង​សប្តាហ៍​កន្លង​ទៅ​នេះ ​រហូត​មក​ទល់​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ទី​៨​សីហា​នេះ ​ពួក​គេ​បាន​ និង​កំពុង​បន្ត​ទាក់ទង​គ្នា ពិភាក្សា​គ្នា​ទៅ​លើ​នយោបាយ​រូបិយវត្ថុ​ និង​វិធានការ​រួម​ផ្សេងៗ​ដែល​ត្រូវ​អនុវត្ត។ ហើយ​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្ត​សំខាន់​ជាង​គេ នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ទី​៨​សីហា​នេះ គឺ​វា​ចេញ​មក​ពី​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​BCE​ដែល​បាន​សម្រេច​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អ៊ីតាលី​និង​អេស្ប៉ាញ។ គោលដៅ​ធំ គឺ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ឡើង​វិញ និង​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អន្តរជាតិ​ឈប់​រំជើបរំជួល​ខ្លាំង​ដូច​កាល​ពី​សប្តាហ៍​មុន​ទៀត។ ប៉ុន្តែ វិធានការ​នេះ​របស់​BCE នៅ​ពេល​នេះ​ម៉ោង​នេះ ដូច​ជា​មិន​ទាន់​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​កក់ក្តៅ​ក្នុង​ចិត្ត​នៅ​ឡើយ​ទេ។ បើ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​មួយ​កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី តើ​ផលវិបាក​នឹង​អាច​មាន​លក្ខណៈ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨​ឬ​ទេ? បើ​ពិត​ជា​អ៊ីចឹង​មែន អ្វីៗ​នឹង​ពិបាក​ជាង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨។ មូលហេតុ គឺ​មក​ពី​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ខុស​ផ្ទុយ​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨ រដ្ឋការ​អាមេរិកាំង និង​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​ធំៗ​នៅ​អឺរ៉ុប គ្មាន​លទ្ធភាព​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​វិល​មក​រក​ស្ថិរភាព​វិញ​បាន​ងាយៗ​នោះ​ទេ។ ពីព្រោះ កាំភ្លើង​របស់​ពួក​គេ​អស់​គ្រាប់​បាញ់​ហើយ។ ម្យ៉ាង ធនាគារ​កណ្តាល​នីមួយៗ​ដែល​អនុវត្ត​អត្រា​ការ​ប្រាក់​នាំ​មុខ​ទាប​ពេក​ទៅ​ហើយ មិន​អាច​បញ្ចុះ​អត្រា​នេះ​ឲ្យ​ទាប​ជាង​ហ្នឹង​ទៀត​បាន ដូច​កាល​វិបត្តិ​ឆ្នាំ​២០០៨​ទេ។ ម្យ៉ាង​ទៀត សហរដ្ឋអាមេរិក​ និង​បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ដែល​ជំពាក់​បំណុល​គេ​វ័ណ្ត​ក​រួច​ទៅ​ហើយ​ មិន​អាច​នឹង​បង្កើន​បា្រក់​ចំណាយ តាម​រយៈ​ការ​បង្កើន​ប្រាក់​កម្ចី​ដូច​មុន​ទៅ​កើត​ទេ បាន​ន័យ​ថា​ពេល​នោះ នឹង​មិន​អាច​មាន​ទៅ​រួច​ទេ ​ផែន​ការ​ផ្តល់​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​អ្វី​ណា​មួយ។ ប៉ុន្តែ​មិន​ទាន់​ទៅ​ដល់​ហ្នឹង​នៅ​ឡើយ​ទេ។ គេ​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី​ផ្សេង​ក្រៅ​ពី​សង្ឃឹម​ថា ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អន្តរជាតិ​នឹង​វិល​មក​រក​ស្ថិរភាព​វិញ ក្រោម​អន្តរាគមន៍​របស់​បណ្តា​រដ្ឋាភិបាល​ និង​របស់​ធនាគារ​កណ្តាល​ក្នុង​លោក៕ =='''ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ធ្លាក់​ដាំដូង ដោយ​បារម្ភ​ខ្លាច​មាន​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​សាជាថ្មី '''== ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំង​នៅ​អាមេរិក និង​នៅ​អឺរ៉ុប កំពុង​តែ​មាន​ភាព​ផុយស្រួយខ្លាំង។ នៅអាមេរិក​ ​សេដ្ឋកិច្ច​​មាន​អត្រា​កំណើន​ទាប​ជាង​ការ​រំពឹង​ទុក ឯ​​អត្រា​អ្នក​អត់ការងារ​ធ្វើ​វិញ នៅតែ​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់។ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា បំណុល​សាធារណៈ​ក៏​មាន​​បរិមាណ​ធំធេង ហើយ​សមាជិក​សភា​​កំពុង​តែ​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កាត់បន្ថយ​ការចំណាយ។ នៅ​អឺរ៉ុប វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល​បាន​រាលដាល​ទៅ​ដល់​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ ដែល​សុទ្ធសឹង​តែ​ជា​​​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​លំដាប់​ទី៣ និង​ទី៤ ក្នុង​តំបន់​ចាយលុយ​អឺរ៉ូ។ អ្នកវិនិយោគ​ចាប់ផ្តើម​បារម្ភ​កាន់តែ​ខ្លាំង ខ្លាច​រដ្ឋាភិបាល​​ប្រទេស​មហាអំណាច​ធំៗ​ ដែល​​​កំពុង​តែ​ត្រដាបត្រដួស​ងើបចេញ​ពី​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ស្រាប់​ផង ហើយ​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​​វិបត្តិ​បំណុល​ថែម​ទៀត​បែបនេះ អាច​នឹង​​គ្រប់គ្រង​ស្ថានការណ៍​លែងបាន ហើយ​ពិភពលោក​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​វិបត្តិ​សាជាថ្មី។ ដោយ​មាន​ការព្រួយបារម្ភ​បែបនេះ អ្នក​វិនិយោគ​ដែល​មាន​មូលបត្រ​ក្នុង​ដៃ ចាប់ផ្តើម​នាំគ្នា​លក់​ចេញ​គ្រប់ៗ​គ្នា ធ្វើ​ឲ្យ​​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ដាំដូង។ ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អឺរ៉ុប និង​អាមេរិក​​ ដែល​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​​ជាប់ៗគ្នា ប្រមាណ​​ជាង​មួយ​សប្តាហ៍​កន្លង​មក​ហើយ​នោះ​ បាន​​ធ្លាក់ចុះ​យ៉ាងគំហុក នៅថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ម្សិលមិញ​នេះ ដោយ​ចាប់ផ្តើម​ពី​អឺរ៉ុប បន្ទាប់​មក​ នៅ​អាមេរិក ហើយ​រាល​ដាល​ទៅ​ដល់​​ទីផ្សារ​អាស៊ី នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ។ នៅពេល​ចាប់ផ្តើម​បើកទ្វារលក់​ដូរ នៅថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​អឺរ៉ុប នៅតែ​បន្ត​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​គំហុក​ដដែល។ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ ធនាគារ​កណ្តាល​សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​ប្រកាស​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ ដែល​កំពុង​ជួប​នឹង​វិបត្តិ​បំណុល។ ក៏ប៉ុន្តែ វិធានការ​នេះ​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ ដើម្បី​រំងាប់​ក្តី​ព្រួយបារម្ភ​របស់​វិនិយោគ​​បាន​នោះទេ។ ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​ទើប​នឹង​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​ក្រិក អៀរឡង់​ និង​ព័រទុយហ្កាល់ ក្នុងពេល​ដែល​បញ្ហា​កំពុង​កើតឡើង​ខ្លាំង នៅ​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ។ តាំងពី​វិបត្តិ​បំណុល​ផ្ទុះ​ឡើងមក គេ​សង្កេតឃើញ​ថា មេដឹកនាំ​អឺរ៉ុប​តែងតែ​ដើរ​មួយ​ជំហាន​ក្រោយ​បញ្ហា​ជានិច្ច ដែល​ជា​កត្តា​ចម្បង​មួយ ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​បាត់បង់​ទំនុកចិត្ត។ ឥរិយាបថ​របស់​អ្នក​នយោបាយ​អាមេរិក ក្នុង​ពេល​មាន​វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល​នាពេល​ថ្មីៗ​នេះ ក៏​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកវិនិយោគ​​បាត់បង់​ទំនុកចិត្ត​មិនតិច​ដែរ។ សមាជិក​សភា​អាមេរិក​បាន​យក​​​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​​មក​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង ដើម្បី​ទាញ​យក​ផលប្រយោជន៍​នយោបាយ។ យោងតាម​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​វិមាន​ប្រធានាធិបតី​បារាំង នៅ​រសៀល​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ លោក​នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី នឹង​ទូរស័ព្ទ​ទៅ​​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អាល្លឺម៉ង់ និង​ទៅ​​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អេស្ប៉ាញ ដើម្បី​​ជជែក​អំពី​វិបត្តិ​បំណុល​អឺរ៉ុប។ ធនាគារ​កណ្តាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​គ្រោង​នឹង​ជួបប្រជុំ​គ្នា នៅថ្ងៃ​អង្គារ សប្តាហ៍​ក្រោយ ដើម្បី​ពិភាក្សា​ទៅលើ​​​នយោបាយ​រូបិយវត្ថុ​អាមេរិក។ រដ្ឋាភិបាល​ចិន និង​ជប៉ុន​វិញ បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​គ្រប់ប្រទេស​ទាំងអស់​សហការ​គ្នា ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច​នៅពេលនេះ។ បើមើលជារួម សេដ្ឋកិច្ច​របស់​អាមេរិក និង​អឺរ៉ុប នៅពេលនេះ កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព “ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើ​ខ្លា”។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​មានភាព​យឺតយ៉ាវ ដែល​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ការ​បង្កើន​ការចំណាយ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា បំណុល​សាធារណៈ​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​​កាត់បន្ថយ​ការ​ចំណាយ។ បើ​​បង្កើន​ការ​ចំណាយ ដើម្បី​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច បំណុល​នឹង​កើនឡើង ហើយ​ទីភ្នាក់ងារ​វាយតម្លៃ​ហានិភ័យ​បំណុល​អាច​នឹង​ទម្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់ ធ្វើ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​កើនឡើង​ខ្ពស់។ ផ្ទុយទៅវិញ បើ​​កាត់បន្ថយ​ចំណាយ ដើម្បី​​កាត់បន្ថយ​បំណុល នឹង​ត្រូវ​បាត់បង់​កម្លាំងចលករ​ ដែល​ជួយ​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​គួរ​ជ្រើសរើស​ផ្លូវមួយណា? ='''ប្រាក់យ័នចិន​ពុំមែនជា​អ្នកត្រូវ​រងទទួល​ថ្មបាក់​ពីបញ្ហា​អាមេរិកាំង​ឡើយ​ '''= នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​ទី១៥​តុលា​នេះ​ ​ អ្នក​នាំពាក្យ​នៃ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​បាន​ថ្លែងថា​ ​ « ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដោយ​មូលហេតុ​បញ្ហា​ផ្ទៃក្នុង​ឬ​មូលហេតុ​សេដ្ឋកិច្ច​ ពុំត្រូវ​យក​ប្រាក់យ័ន​ចិន​មក​ធ្វើ​ជា​​ »​អ្នករង​ទទួល​ថ្មបាក់​ »​ឡើយ។​ ទង្វើ​បែបនេះ​ ជា​ទង្វើ​រំលោភ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅលើ​វិធានច្បាប់​នៃ​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​(​OMC​ឬ​WTO )​ ​ ហើយ​វា​ក៏​ជា​ទង្វើ​មួយ​ពុំសមរម្យ​សោះឡើយ។ គម្រោង​ច្បាប់​អនុម័ត​ដោយ​សភា​អ្នកតំណាង​អាមេរិក​ដែល​ចោទ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ថា​បាន​កែច្នៃ​អត្រា​ប្តូរ​ប្រាក់យ័ន​បាន​គ្រោង​ថា​ នឹង​ដាក់​ពន្ធគយ​បន្ថែម​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ទណ្ឌកម្ម​ដាក់​ទៅលើ​ផលិតផល​ចិន​ដែល​នាំចូល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ​ បើប្រសិន​ជា​គម្រោង​ច្បាប់​នោះ​បាន​ទទួល​ការ​អនុម័ត​ពី​ព្រឹទ្ធសភា​ហើយ​និង​បាន​ត្រូវ​ចុះ​ហត្ថលេខា​ដោយ​លោក​ប្រធានាធិបតី​បារ៉ាក់​អូបាម៉ា។ សមាជិក​សភា​អាមេរិក​ខ្លះ​យល់ថា​ ​ តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ត្រូវ​អាជ្ញាធរចិន​បញ្ចុះ​តម្លៃ​ប្រមាណ​ពី​២០%​ទៅ៤០%​ពី​តម្លៃ​ពិត​ប្រាកដ​របស់​ខ្លួន។​ ហើយ​របាយការណ៍​ប្រចាំឆមាស​នៃ​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក​ដែល​នឹង​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​នេះ​ក៏​នឹង​ថ្លែង​ឲ្យ​ដឹង​ពី​ការ​កែច្នៃ​បញ្ចុះ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ដោយ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ដែរ។ គួរកត់​សម្គាល់​ថា​ ​ កាលពី​ខែមុន​ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក​លោក​Timothy Geithner​បាន​ចោទ​ទីក្រុង​​ប៉េកាំង​ម្តង​រួច​ទៅហើយ​ថា​ ​ បាន​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ដើម្បី​ទប់ទល់​កុំឲ្យ​ប្រាក់យ័ន​ចិន​ឡើងថ្លៃ។ ចំណែកឯ​ភាគីចិន​វិញ​ តាមរយៈ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​របស់​ខ្លួន​បាន​ថ្លែង​ថា​ ​ តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ចិន​ឡើង​ថ្លៃ​ខ្ពស់​ពេក​ ​ ពិតជា​មូលហេតុ​បណ្តាល​ឲ្យ​រោងចក្រ​បិទទ្វារ​និង​បណ្តាល​ឲ្យ​កម្មករ​គ្មាន​ការងារ​ធ្វើ​ ​ ដោយហេតុ​តែ​ទំនិញចិន​មាន​តម្លៃ​ខ្ពស់​ពេក​ ពុំអាច​នាំ​ចេញ​ទៅលក់​ក្រៅ​ប្រទេស។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាងណាក៏​ដោយ​ ​ ក៏​សម្ពាធ​អាមេរិក​ទៅលើ​បញ្ហា​ប្រាក់យ័ន​ចិន​ដែល​មាន​តម្លៃ​ទាបពេក​នេះ​ ពុំស្គាល់​ការ​ស្រាកស្រាន​ឡើយ​ ​ ដោយហេតុថា​ នៅ​ខែ​សីហា​កន្លង​ទៅនេះ​ ក្នុង​ការដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន-អាមេរិក​ ​ ឧនភាព​ពាណិជ្ជកម្ម​អាមេរិក​មាន​ដល់ទៅ​២៨ពាន់លាន​ដុល្លារ​ដែល​ជា​កម្រិត​កំពូល៕ ='''ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២'''= គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ ='''របប​​​ន​យោបាយ​នៃ​ប្រទេស​សិង្ហ​បុ​រី​'''= សិង្ហបុរី​ ជា​ប្រទេស​មួយ​មហា​រុងរឿង​ រុងរឿង​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ និង​រុងរឿង​ ជាង​បណ្តា​ប្រទេស​បស្ចិម​លោក​ខ្លះ​ទៅ​ទៀត​។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះកាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ តែ​ជា​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ភ្លឺស្វាង​ ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ សន្តិសុខ​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​និង​សុភមង្គល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅ​អាស៊ី​ សិង្ហ​បុរី​ជា​ប្រទេស​គំរូ​មួយ​ គំរូ​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ និង​គំរូ​នៃ​សន្តិសុខ​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​បស្ចិម​លោក​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់​ការ​ មិន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ មាន​ឈ្មោះ​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​តែនៅ​លើ​ក្រដាស​។ តាម​ពិត​ទៅ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ ឆ្នាំ​ដែល​សិង្ហបុរី​ផ្តាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​សហពន្ធន៍​ម៉ាឡេស៊ី​ លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​សេរី​កម្ម​នយោបាយ​ មិន​ដែល​ជា​អាទិភាព​ចម្បង​របស់​រដ្ឋាភិបាល ​ឡើយ​។ សម្រាប់លី គាន់យូ(Lee Kuan Yew) ដែល​ជា​បិតា​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សិង្ហ​បុរី​ និង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩១​ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ គឺ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ និង ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​សាធារណៈ​។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ លី គាន់យូបាន​បង្កើត​និង​ពង្រឹង​ម៉ាស៊ីន​សន្តិសុខ​មួយ​ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ទាល់​តែ​អស់​រលីង​ ឥទ្ធិពល​នៃ​ពួក​ប្រឆាំង​ និង​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​គណបក្ស​របស់​លោក​ គឺ​បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន(People’s Action Party)​ មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯង​ នៅ​លើ​ឆាក​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​មក​ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​រហូត​ ហើយ​ថែមទាំងបានកាន់​កាប់​អាសនៈទាំង​ស្រុង​នៅ​ក្នុង​សភា​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨១​ទៀតផង។ ដើម្បី​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ និង​ដើម្បី​ក្តាប់​អំណាច​ទាំង​ស្រុង​បាន​ រដ្ឋា​ភិបាលរបស់លី គាន់យូ ប្រើ​​យុទ្ធសាស្រ្តនយោបាយ​បី​យ៉ាង​។ ម្យ៉ាង​គឺ​ការ​ពុះ​ចែក​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​ឡើង​វិញ​ ដើម្បី​រំសាយ​ដែន​អំណាច​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង​។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ គឺ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធនធាន​និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ សម្រាប់​ប្រយោជន៍​នៃ​គណបក្ស​។ ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​ គឺ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលា​ការ​ ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​អ្នក​ជំទាស់​ ក្នុង​បទបង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​។ ​លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរី ក៏​ប្រើ​ច្បាប់ ដើម្បី​បិទ​មាត់​អ្នក​ជំទាស់​ដែរ​ នោះ​គឺ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង​។ ច្បាប់​នេះ​អនុញ្ញាត​ ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​កាត់​ទោស​ ឱ្យ​ឃុំ​ខ្លួន​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ដែល​ជាប់​សង្ស័យ​ថា​បង្ក​វិទ្ធង្សនា​ និង​សកម្មភាព​កុម្មុយនិស្ត​។ ជាក់​ស្តែង​ នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៦៨​ លី គាន់យូបាន​ប្រើ​ច្បាប់​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង​នេះ ដើម្បី​រុញ​ច្រាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ពីរ​នាក់​ចេញ​ពី​សង្វៀន​នយោបាយ​។ មែន​ទែន​ទៅ​ ច្បាប់​នេះ​ មិន​មែន​សំដៅ​ ទៅ​លើ​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​។ វា​ក៏​ជា​សម្ពាធ​មួយ​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ ដាក់​ទៅ​លើ​អ្នក​កាសែត​ អ្នក​ជំនួញ​ ឬ​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​ លី គាន់យូ និង​ប្រព័ន្ធ​យោបាយ​ជា​សារវន្ត​របស់​ប្រទេស។ * ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ មាន​គណ​បក្ស​នយោបាយ​ប្រឆាំង​ជា​ច្រើន និង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាបន្ត​បន្ទាប់ បួន​ឬ​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង នៅ​សិង្ហបុរី​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ គ្មាន​បក្ស​ណា​មួយ​ អាច​យក​ឈ្នះ​ឬ​សង្ឃឹម​យក​ឈ្នះ​បក្សសកម្មភាព​ប្រជាជន​របស់​ លី គាន់យូបានឡើយ​។ មូល​ហេតុ​ គឺ​មក​ពី​រដ្ឋាភិបាលលី គាន់យូ ក្នុង​អតីតកាល​ និង​រដ្ឋាភិបាលនៃ​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់ គឺលី សៀនឡុង(​Lee Hsien Long) ក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល​ បំបិទ​មាត់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​និង​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ​បណ្តា​មេ​គណបក្ស​ប្រឆាំង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអំណាច​ក្តាប់​សឹង​ទាំង​ស្រុង​ មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​។ ទូរទស្សន៍​ វិទ្យុ​ និង​កាសែត​ សុទ្ធសឹង​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ របស់រដ្ឋមន្រ្តី​ និងរបស់​ញាតិ​មិត្ត​សន្តាន​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​។ ម៉្លោះ​ហើយ​ ការ​និយាយ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ អាច​ចេញ​មក​ពី​សារពត៌មាន​បរទេស​មួយ​គត់​។ ដូចនេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​ ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ​សារពត៌មាន​បរទេសឡើយ​។ រដ្ឋ​សិង្ហបុរីប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលាការ​ ប្រឆាំង​នឹង​កាសែត​ឬ​ទស្សនាវដ្តី​បរទេស​ណា​ដែល​ហ៊ាន​រិះ​គន់​ខ្លួន ហ៊ាន​រិះគន់​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លី គាន់យូ​និង​ប្រព័ន្ធ​យោបាយ​ជា​សារវន្ត​របស់​ប្រទេស។ ជាក់​ស្តែង​ សារ​ពត៌មាន​ Time, Asian Wall Street Journal, Asiaweek, ឬ​ក៏​ Far Eastern Economic Review សុទ្ធ​តែ​ធ្លាប់​បាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​តុលាការ​សិង្ហបុរី​។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​អត្ថបទ​នៃ​អ្នក​កាសែត​បរទេស​ទាំង​នេះ​បាន​ និង​ដើម្បី​ស្រួល​ធ្វើ​ការ​គាប​សង្កត់​ រដ្ឋា​ភិបាល​សិង្ហបុរី​ ទាម​ទារ​ឲ្យ​មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​បរទេស​ ដាក់​ប្រចាំ​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​សិង្ហ​បុរី​ តំណាង​ឬ​អ្នក​ឆ្លើយឆ្លង​ពត៌មាន​ម្នាក់​យ៉ាង​តិច​ និង​ដាក់​លុយ​ច្រើន​ម៉ឺន​ដុល្លារ​ប្រចាំ​ទុក នៅ​ក្នុង​ធនាគារ​សិង្ហបុរី​។ ធ្វើ​ដូច​នេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​អាច​ដក​ហូត​យក​ប្រាក់​សង​ជម្ងឺ​ចិត្ត​ភ្លាមៗ​ នៅ​ក្រោយ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឈ្នះ​សារពត៌មាន​បរទេស​ទាំងអស់​នេះ​ម្តងៗ។ ដោយ​ឡែក​ ឱ្យតែដល់ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ម្តង​ៗ​ រដ្ឋា​ភិបាល​ទិញសំឡេង​ឆ្នោត​ដោយ​ប្រយោល​ បាន​ន័យ​ថា​ នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ម្តងៗ រដ្ឋា​ភិបាល​ដ៏​ធូធារ​នៃ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​តែងតែ​ចាត់​វិធានការ​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្សេងៗ ដើម្បី​បង្កើន​ប្រាក់​ចំណូល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្ចាស់​ឆ្នោត។ លើស​ពី​នេះទៅ​ទៀត​ គ្មាន​ទេ​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ដើម្បី​ចាត់ចែង​និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើលការ​បោះ​ឆ្នោត​។ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​ទាំងអស់​។ * នៅ​ពី​ក្រោយ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ប្រសូត​ចេញ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ម្តងៗ​ គឺ​ក្រុម​គ្រួសារ​លី គាន់យូតែ​ម្តង​ដែល​ជា​អ្នក​ក្តាប់​អំណាច​។ លី គាន់យូ​ដែល​ជា​ផ្លូវការ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មុខ​តំណែង​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រីតាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩១ និង​ដែល​មាន​អាយុ​៨៩​ឆ្នាំ​ទៅ​ហើយ​នៅ​បន្ត​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ក្លា​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ត​ទៅ​ទៀត ក្នុង​ឋានៈ​ជា​Senior Minister និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​ជា Minister Mentor រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​២០១១។ បាន​ន័យ​ថា យោបល់​និង​ការ​ណែនាំ​របស់​លី គាន់យូ​ជា​ការ​មួយ​ចាំ​បាច់ សម្រាប់​រដ្ឋមន្ត្រី​នីមួយៗ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ បណ្តា​គណបក្ស​ប្រឆាំង​គោរព​ខ្លាំង​ណាស់ បិតា​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សិង្ហបុរី​រូប​នេះ។ រី​ឯ លី សៀនឡុង កូន​ប្រុស​របស់​លី គាន់យូ​វិញ​ ជា​បច្ចុប្បន្ន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​​។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ សមាជិក​ខ្លះ​នៃ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លី​ គាន់យូ​ ដឹកនាំ​ក្រុម​ហ៊ុន​រដ្ឋ​ធំៗ​មួយ​ចំនួន​ និង​មាន​តួនាទី​សំខាន់ៗ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​សិង្ហបុរី។ និយាយ​រួម​ នៅ​លើ​ក្រដាស​ សិង្ហបុរី​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​អង់គ្លេស​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ ការ​ពិត​ជាក់​ស្តែង​ រដ្ឋ​អាស៊ី​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់​ការ​សោះ​។ ប៉ុន្តែ រដ្ឋាភិបាល​ផ្តាច់ការ​សិង្ហបុរី នៅ​តែ​មាន​ប្រជាប្រិយ​ភាព​​ខ្ពស់ ទោះ​ជា​បាន​ក្តាប់​អំណាច​ជាង​៥០​ប្លាយ​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ​ក្តី។ នេះ​មិន​មែន​ជា​ការ​មួយ​ចៃដន្យ​ឡើយ។ ប្រជាប្រិយភាព​របស់​រដ្ឋអំណាច​អាស៊ី​ដ៏​មហា​រុងរឿង​មួយ​នេះ មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​លើ​កត្តា​ពីរ​សំខាន់​ៗ។ ទី​មួយ គឺ​ភាព​ទៀង​ត្រង់ បាន​ន័យ​ថា រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​ជា​ប្រទេស​ស្អាតស្អំ​គ្មាន​អំពើ​ពុករលួយ និង​ផ្តល់​តម្លៃ​ខ្ពស់​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម។ រី​ឯកត្តា​ទី​ពីរ​វិញ គឺ​ប្រសិទ្ធភាព​សេដ្ឋកិច្ច។ ដោយសារ​តែ​ចក្ខុនិមិត្ត​និង​សកម្មភាព​នយោបាយ​របស់ លី គាន់យូ ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជាង​៥០​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ​នេះ សិង្ហបុរី​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ដែល​ពិភពលោក​ច្រណែន​ឬ​កោត​សរសើរ។ ជ័យជំនះ​ដ៏​ធំធេង​នេះ​ ដែល​បាន​មក​ពី​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​បែប​ផ្តាច់​ការ គឺ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ធនធាន​មនុស្ស អស់​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍ ក្នុង​គោលដៅ​ស្រូប​យក​ចំណេះដឹង​និង​ចំណេះធ្វើ​ពី​បស្ចិម​លោក។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ សេដ្ឋកិច្ច​របស់​សិង្ហបុរី​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​លើ​ឧស្សាហកម្ម​បច្ចេកវិជ្ជា​ឈាន​មុខ ដែល​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង ដោយ​សារ​មូលធន​និង​បទ​ពិសោធន៍​របស់​ក្រុមហ៊ុន​បរទេស អ៊ឺរ៉ុប អាមេរិក ឬជប៉ុន។ ម្ល៉ោះហើយ សួរ​ថា​ ទោះ​ជា​គ្មាន​សេរីភាព​នយោបាយ​ និង​គ្មាន​សិទ្ធិ​បុគ្គល​ទូលំ​ទូលាយ​ តើ​ប្រជាជន​សិង្ហ​បុរី​ មាន​សុភមង្គល​ដែរ​ឬ​ទេ​? គេ​ត្រូវ​ដឹង​ថា​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី​មាន​កំរិត​ជីវភាព​ខ្ពស់​សឹង​គ្រាន់​បើ​ជាង​ប្រជាជន​បស្ចិម​លោក​ទៅ​ទៀត​។ សិង្ហបុរី​ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ជា​ប្រទេស​ស្អាតស្អំ ​គ្មាន​អំពើ​ពុករលួយ​ ជា​ប្រទេស​ប្រកប​ដោយ​សន្តិសុខ​ខ្ពស់​។ ម៉្លោះ​ហើយ​ កម្រ​មាន​ណាស់​អ្នក​ដែល​ចង់​ចាកចេញ​ពី​សិង្ហបុរី ​ដើម្បី​ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេស​ផ្សេង​៕ =='''សិង្ហបុរី៖ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ឬ​របប​ផ្តាច់ការ?'''== សិង្ហបុរី​ ជា​ប្រទេស​មួយ​មហា​រុងរឿង​ រុងរឿង​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ និង​រុងរឿង​ ជាង​បណ្តា​ប្រទេស​បស្ចិម​លោក​ខ្លះ​ទៅ​ទៀត។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ កាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ តែ​ជា​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ភ្លឺស្វាង​ ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ សន្តិសុខ​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​និង​សុភមង្គល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅ​អាស៊ី​ សិង្ហបុរី​ជា​ប្រទេស​គំរូ​មួយ​ គំរូ​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ និង​គំរូ​នៃ​សន្តិសុខ។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​បស្ចិមលោក​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់​ការ​ មិន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ មាន​ឈ្មោះ​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​តែនៅ​លើ​ក្រដាស។ តាម​ពិត​ទៅ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ ឆ្នាំ​ដែល​សិង្ហបុរី​ផ្តាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​សហព័ន្ធ​រួម​ម៉ាឡេស៊ី​ លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ ​និង​សេរីកម្ម​នយោបាយ​ មិន​ដែល​ជា​អាទិភាព​ចម្បង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ឡើយ។ សម្រាប់ លី គាន់យូ (Lee Kuan Yew) ដែល​ជា​បិតា​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សិង្ហបុរី​ និង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩០​ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ គឺ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ និង ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​សាធារណៈ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ លី គាន់យូ បាន​បង្កើត​និង​ពង្រឹង​ម៉ាស៊ីន​សន្តិសុខ​មួយ​ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ទាល់​តែ​អស់​រលីង​ ឥទ្ធិពល​នៃ​ពួក​ប្រឆាំង​ និង​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​គណបក្ស​របស់​លោក​ គឺ​បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន​ មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯង​ នៅ​លើ​ឆាក​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​មក​ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​រហូត​ ហើយ​កាន់​កាប់​អាសនៈ​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ក្នុង​សភា​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨១។ ដើម្បី​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ និង​ដើម្បី​ក្តាប់​អំណាច​ទាំង​ស្រុង​បាន​ រដ្ឋាភិបាល​របស់ លី គាន់យូ ប្រើ​ស្នៀត​នយោបាយ​បី​យ៉ាង។ ម្យ៉ាង​គឺ​ការ​ពុះ​ចែក​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​ឡើង​វិញ​ ដើម្បី​រំសាយ​ដែន​អំណាច​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ គឺ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធនធាន​និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ សម្រាប់​ប្រយោជន៍​នៃ​គណបក្ស​។ ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​ គឺ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលា​ការ​ ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​អ្នក​ជំទាស់​ ក្នុង​បទបង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ រដ្ឋាភិបាល​របស់ លី គាន់យូ ក៏​ប្រើ​ច្បាប់ ដើម្បី​បិទ​មាត់​អ្នក​ជំទាស់​ដែរ​ នោះ​គឺ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង។ ច្បាប់​នេះ​អនុញ្ញាត​ ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​កាត់​ទោស​ ឱ្យ​ឃុំ​ខ្លួន​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ដែល​ជាប់​សង្ស័យ​ថា​បង្ក​វិទ្ធង្សនា​ និង​សកម្មភាព​កុម្មុយនិស្ត។ ជាក់​ស្តែង​ នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៦៨​ លី គាន់យូ បាន​ប្រើ​ច្បាប់​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង​នេះ ដើម្បី​រុញ​ច្រាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ពីរ​នាក់​ចេញ​ពី​សង្វៀន​នយោបាយ។ មែន​ទែន​ទៅ​ ច្បាប់​នេះ​ មិន​មែន​សំដៅ​ ទៅ​លើ​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ វា​ក៏​ជា​សម្ពាធ​មួយ​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ ដាក់​ទៅ​លើ​អ្នក​កាសែត​ អ្នក​ជំនួញ​ ឬ​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ មាន​គណបក្ស​នយោបាយ​រហូត​ទៅ​ដល់​ជាង​៤០​ នៅ​សិង្ហបុរី។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ គ្មាន​បក្ស​ណា​មួយ​ អាច​យក​ឈ្នះ​ឬ​សង្ឃឹម​យក​ឈ្នះ​បក្ស សកម្មភាព​ប្រជាជន​របស់​ លី គាន់យូ ឡើយ។ មូល​ហេតុ​ គឺ​មក​ពី​រដ្ឋាភិបាល លី គាន់យូ ក្នុង​អតីតកាល​ និង​រដ្ឋាភិបាលនៃ​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់ លី សៀនឡុង (​Lee Hsien Long) ក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល​ ក្តាប់​សឹង​ទាំង​ស្រុង​ មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន។ ទូរទស្សន៍​ វិទ្យុ​ និង​កាសែត​ សុទ្ធសឹង​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ របស់រដ្ឋមន្រ្តី​ និងរបស់​ញាតិ​មិត្ត​សន្តាន​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រទេស។ ម៉្លោះ​ហើយ​ ការ​និយាយ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ អាច​ចេញ​មក​ពី​សារពត៌មាន​បរទេស​មួយ​គត់។ ដូចនេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​ ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ​សារពត៌មាន​បរទេស​មិន​ស្វាង​ឡើយ។ រដ្ឋ​សិង្ហបុរី​ប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលាការ​ ប្រឆាំង​នឹង​កាសែត​ឬ​ទស្សនាវដ្តី​បរទេស​ណា​ដែល​ហ៊ាន​រិះ​គន់​ខ្លួន។ ជាក់​ស្តែង​ សារ​ពត៌មាន​ Time, Asian Wall Street Journal, Asiaweek, ឬ​ក៏​ Far Eastern Economic Review សុទ្ធ​តែ​ធ្លាប់​បាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​តុលាការ​សិង្ហបុរី។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​អត្ថបទ​នៃ​អ្នក​កាសែត​បរទេស​ទាំង​នេះ​បាន​ និង​ដើម្បី​ស្រួល​ធ្វើ​ការ​គាប​សង្កត់​ រដ្ឋា​ភិបាល​សិង្ហបុរី​ ទាម​ទារ​ឲ្យ​មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​បរទេស​ ដាក់​ប្រចាំ​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​សិង្ហបុរី​ តំណាង​ឬ​អ្នក​ឆ្លើយឆ្លង​ពត៌មាន​ម្នាក់​យ៉ាង​តិច​ និង​ដាក់​លុយ​២០​ម៉ឺន​ដុល្លារ​ប្រចាំ​ទុក នៅ​ក្នុង​ធនាគារ​សិង្ហបុរី។ ធ្វើ​ដូច​នេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​អាច​ដក​ហូត​យក​ប្រាក់​សង​ជម្ងឺ​ចិត្ត​ភ្លាមៗ​ នៅ​ក្រោយ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឈ្នះ​សារពត៌មាន​បរទេស​ទាំងអស់​នេះ​ម្តងៗ។ ដោយ​ឡែក​ ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ម្តងៗ​ រដ្ឋា​ភិបាល​ទិញសំឡេង​ឆ្នោត​ដោយ​ប្រយោល​ បាន​ន័យ​ថា​ រដ្ឋាភិបាល​ចែកចាយ​អំណោយ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ។ ឧទាហរណ៍​នៅ​ឆ្នាំ​២០០១​ អាជ្ញាធរ​បាន​ចែក​ភាគហ៊ុន​ទីផ្សារ​ហាងឆេង​ឲ្យ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ដែល​បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ដក​យក​លុយ​អំណោយ​នេះ​ ពី​ធនាគារ​ មួយ​ថ្ងៃ​មុន​ថ្ងៃ​បោះ​ឆ្នោត។ លើស​ពី​នេះទៅ​ទៀត​ គ្មាន​ទេ​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ដើម្បី​ចាត់ចែង​និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើលការ​បោះ​ឆ្នោត។ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​ទាំងអស់។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​ នៅ​ពី​ក្រោយ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ប្រសូត​ចេញ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​ គឺ​ក្រុម​គ្រួសារ​ លី គាន់យូ តែ​ម្តង​ដែល​ជា​អ្នក​ក្តាប់​អំណាច។ លី គាន់យូ ដែល​ជា​ផ្លូវការ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មុខ​តំណែង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩០​នៅ​បន្ត​ទាញ​ខ្សែ​បង្ហៀរ​រដ្ឋាភិបាល​ត​ទៅ​ទៀត។ លី សៀនឡុង កូន​ប្រុស​គាត់​វិញ​ ជា​បច្ចុប្បន្ន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី។ សមាជិក​ខ្លះ​នៃ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់ លី​ គាន់យូ​ ជា​ប្រធាន​អគ្គនាយក​នៃ​ក្រុមហ៊ុន​រដ្ឋ​ធំៗ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​ក្រុមហ៊ុន​ Singapour Telecom ជា​ដើម។ និយាយ​រួម​ នៅ​លើ​ក្រដាស​ សិង្ហបុរី​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​អង់គ្លេស។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ ការ​ពិត​ជាក់​ស្តែង​ រដ្ឋ​ដ៏​តូចតែ​មហា​រុងរឿង​មួយ​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​សោះ។ សួរ​ថា​ ទោះ​ជា​គ្មាន​សេរីភាព​នយោបាយ​ និង​គ្មាន​សិទ្ធិ​បុគ្គល​ទូលំ​ទូលាយ​ តើ​ប្រជាជន​សិង្ហ​បុរី​ មាន​សុភមង្គល​ដែរ​ឬ​ទេ​? គេ​ត្រូវ​ដឹង​ថា​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី​មាន​កំរិត​ជីវភាព​ខ្ពស់​សឹង​គ្រាន់​បើ​ជាង​ប្រជាជន​បស្ចិម​លោក​ទៅ​ទៀត។ សិង្ហបុរី​ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ជា​ប្រទេស​ស្អាតស្អំ​គ្មាន​អំពើ​ពុករលួយ​ ជា​ប្រទេស​ប្រកប​ដោយ​សន្តិសុខ​ខ្ពស់។ ម៉្លោះ​ហើយ​ កម្រ​មាន​ណាស់​អ្នក​ដែល​ចង់​ចាកចេញ​ពី​សិង្ហបុរី ​ដើម្បី​ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេស​ផ្សេង៕ =='''ហេតុផល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ភាព​ជោគជ័យ​នៃ​សង្គម​សិង្ហបុរី​'''== គិត​​មក​ទល់​​នឹង​​ពេល​​​​បច្ចុប្បន្ន​ សិង្ហបុរី​​មាន​​អាយុកាល​​ប្រមាណ​​ជាង​៥០​ឆ្នាំ​ទៅ​ហើយ​ ក្រោយ​​ពី​បុរី​កោះ​មួយ​​នេះ ​បាន​​ផ្តាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​​ប្រទេស​​ម៉ាឡេស៊ី។ ​ត្រឹម​​រយៈ​ពេល​​មិន​ដល់​​​​បី​ជំនាន់​​មនុស្ស​ផង​ បុរី​រដ្ឋ​​​នេះ​​បាន​​អភិវឌ្ឍ​ខ្លួន​​ពី​ប្រទេស​តតិយលោក​ ឬ​ជា​ប្រទេស​មួយ​ក្នុង​​ចំណោម​ប្រទេស​ក្រីក្រ​បំផុត​​លើ​លោក​ មក​​ក្លាយ​​ជា​​ប្រទេស​​មួយ​​ក្នុង​​ចំណោម​​ប្រទេស​​ដែល​​មាន​​បំផុត​​ នា​ពេល​​បច្ចុប្បន្ន។​ តើ​​អ្វី​​ជា​ហេតុ​ផល​នៅ​ពីក្រោយ​​សម្រាប់​ការ​​ពន្យល់​ពី​​ភាព​ជោគជ័យ​​ដ៏​មិន​​គួរ​ឱ្យ​​ជឿ​នេះ?​ សម្រាប់​រដ្ឋបុរីកូនកោះតូច​មួយ ដែលត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​កង្វះខាត​ធនធាន​ធម្មជាតិ និង​សូម្បី​​តែទឹកសាបសម្រាប់ប្រើប្រាស់ សាធារណៈ​រដ្ឋ​សិង្ហបុរីជាករណី​ប្រទេស​មួយ​ដែល​​សម្រេចបាន​ភាពជោគជ័យ​ដ៏​មិន​គួរ​ឱ្យ​ជឿ។ សិង្ហបុរីបច្ចុប្បន្ន ជាមជ្ឈមណ្ឌល​ហិរញ្ញវត្ថុ​ធំបំផុត​ទីបួន​របស់​ពិភពលោក ជាដែនទីមួយ​ដែល​មាន​​កំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម​​ដ៏មមាញឹកបំផុត ហើយ​ក៏ជា​ប្រទេស​អាស៊ីទីមួយ​ដែលមានមហាសេដ្ឋីច្រើនបំផុត​ធៀប​នឹងប្រជាជនសរុប និង​ជាប្រទេស​អាស៊ីតែមួយគត់ដែល​ទទួលបាន​ការវាយតម្លៃ​ខ្ពស់​​បំផុត​គឺចំណាត់ថ្នាក់ AAA ពីស្ថាប័នកំពូលៗ ទទួល​បន្ទុកវាយតម្លៃ​ចំណាត់​ថ្នាក់​ហានិភ័យ​លើប្រទេស​ក្នុង​​ពិភពលោក តួយ៉ាងស្ថាប័ន Standard & Poor's Moody's និង Fitch។​ ​គេអាច​នឹង​បន្តរៀប​រាប់​ពី​បញ្ហាប្រឈមនានាក្នុង​ការអភិវឌ្ឍប្រទេស ឬក៏សមិទ្ធិផល​ជោគជ័យរបស់​សិង្ហបុរី ​ជាពិសេស​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈ​សំណេរ​ជាសៀវភៅ​រាប់​សិប​ក្បាល ឬក៏​ជា​សុន្ទរកថារាប់សិបម៉ោង ក៏ប៉ុន្តែសំនួរ​ដែល​ត្រូវសួរ​រក​ហេតុ​រក​ផល​នៃកត្តា​ចម្បងៗនៅពីក្រោយភាពជោគជ័យទាំងនោះតែងតែស្ថិត​ជាអាទិភាព។ ប្រាកដណាស់ អាច​មាន​ហេតុផលច្រើន ដែល​អាច​ឆ្លើយបាន​ដោយមនុស្ស​ច្រើននាក់ មិនថាជាជនបរទេស ឬ​ជនជាតិ​សិង្ហបុរីខ្លួនឯងផ្ទាល់ តួយ៉ាង ពីអតីតបិតារដ្ឋ លោក លី ក្វាន់យូ តាមរយៈសៀវភៅរបស់គាត់ “From Third World to First: The Singapore ​Story - 1965-2000” ឬជាភាសាខ្មែរ “ពីប្រទេសតតិយលោក​ទៅកាន់​ប្រទេស​ទីមួយ៖ ប្រវត្តិរបស់សិង្ហបុរី ឆ្នាំ​១៩៦៥ ដល់​ ២០០០”។ ទោះជាយ៉ាងណា បើផ្អែកតាមបទសម្ភាសន៍មួយ ដោយសាកលវិទ្យា​ល័យ​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​​​​របស់ចិន សាកលវិទ្យាល័យ Fudan ​ជាមួយ លោក Kishore Mahbubani អតីត​ឯកអគ្គរដ្ឋទូតរបស់សិង្ហបុរីប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ និង​បច្ចុប្បន្ន​ជា​សាស្រ្ដាចារ្យ​​នៃ​សាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី ចម្លើយអាចសង្ខេបដូចខាងក្រោម។ នៅពេលដែលគេនិយាយដល់ ភាពជោគជ័យរបស់សិង្ហបុរី គេអាចគិត​ដល់​បន្សំ​ប៉ូល​បី​ គឺ “MPH”។ ប៉ូលទាំងបី​នេះ​ជារូបមន្តមួយ​ដែល​ប្រទេស​មួយ​អាច​នឹង​ជោគជ័យដូចជាសិង្ហបុរី នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​នោះអនុវត្តវា។ ប៉ូលដំបូងតំណាងដោយអក្សរ “M” មានន័យស្មើនឹង “Meritocracy”។ នៅក្នុង​ភាសា​ក្រិក​បុរាណ ពាក្យថា “Meritocracy” មានឬសគល់ពីពាក្យ “Merito” ប្រែថា “ទេពកោសល្យ​ ឬក៏ភាពវៃឆ្លាត” ចំណែកឯពាក្យ “Cracy” ដែលប្រែមកថា “អំណាច”។ ពាក្យនេះសំដៅដល់គោលគំនិតមួយដែលយល់ថា “អំណាច ឬក៏ទំនុកចិត្ត ក្នុង​ការ​សម្រេចកិច្ច​ការចម្បងណាមួយ គួរតែត្រូវផ្តល់ទៅឱ្យបុគ្គលណា ដែលមានការ​ប៉ិន​ប្រសប់​ ឬក៏ភាពវៃឆ្លាតបំផុត។ ហើយ អំណាច ឬទំនុកចិត្តទាំងនោះ មិនគួរ​រារាំង​ដោយ​ក្របខ័ណ្ឌ ក្រុម បក្សពួក ពូជសាសន៍ ឋានៈសង្គម ភាពមានបាន ឬភាពក្រីក្រ​នៃ​បុគ្គលម្នាក់នោះទេ”។​ ក្នុង​ប្រទេស​សិង្ហបុរី រដ្ឋ​ជ្រើសរើស​មនុស្ស​ដែលពូកែ​បំផុត​ដើម្បី​ដឹកនាំប្រទេស ហើយមូលហេតុ​ដែល​ប្រទេស​តតិយលោក​បរាជ័យ គឺដោយ​សារ​ នៅពេល​ដែលប្រទេស​ទាំងនោះ​ជ្រើសរើសរដ្ឋមន្ដ្រីសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ពួក​គេ​ជ្រើសរើសតែបងប្អូនសាច់ញាតិរបស់ខ្លួន។ ប៉ូលទីពីរតំណាងដោយអក្សរ “P” មានន័យស្មើនឹង “Pragmatism” ប្រែមកថា ភាព​ជាក់​ស្ដែងនិយមដែលអាចអនុវត្តបាន។ ពាក្យនេះជាភាសាអង់គ្លេស ក៏ប៉ុន្តែ និយម​ន័យ​នៃពាក្យនេះត្រូវ​បាន​អនុវត្តបានយ៉ាងល្អដោយ មេដឹកនាំចិន លោក Deng Xiaoping ដែលយល់ថា មិនសំខាន់ថាឆ្មានោះស​ឬខ្មៅ សំខាន់​ថា​តើ​ឆ្មា​នោះ​ចាប់​កណ្តុរ​បានឬយ៉ាងណា។ ក្នុង​ករណីសិង្ហបុរី ដោយមិន​ប្រកាន់​និន្នាការ​មនោគមវិជ្ជា ឱ្យ​តែអាចអនុវត្តបាន ទាំងទ្រឹស្ដី​មូលធននិយម ឬ​ទ្រឹស្ដីសង្គមនិយម គឺ​សិង្ហបុរី​ផ្សែផ្សំ​គ្នា​អនុវត្ត​ឱ្យចេញជាប្រយោជន៍។ ប៉ូលចុងក្រោយ តំណាងដោយអក្សរ “H” ជាប៉ូលដ៏ពិបាកបំផុតក្នុង​ការអនុវត្ត។ អក្សរ “H” មានន័យថា “Honesty” សំដៅដល់ភាពស្មោះត្រង់​របស់មន្ដ្រីរដ្ឋាភិបាល។ ប្រទេស​តតិយលោក​ក្រីក្រទទួលរងបរាជ័យក្នុងការអភិវឌ្ឍដោយសារតែអំពើពុករលួយ។ មូលហេតុនេះហើយនៅពេល​ដែល​ លោក លី ក្វាន់យូ បាន​ក្លាយជា​នាយក​រដ្ឋមន្រ្ដី​របស់សិង្ហបុរី គាត់បានដាក់ពិន័យមិនត្រឹមតែមន្រ្ដីធម្មតា តែរហូតដល់​រដ្ឋមន្រ្តី​ជាន់​ខ្ពស់​ នៅពេល​ពួកគេទៅសម្រាកលំហែកាយជាមួយ​នឹងអ្នកជំនួញ។ ក្រោយពេល​ពួកគេត្រលប់មកវិញ ពួកគេត្រូវបានចាប់ខ្លួន ព្រោះថា អ្នក​ជំនួញ​ទាំង​នោះ​ជា​អ្នក​ចេញ​ចំណាយលើការសម្រាកលំហែកាយរបស់ពួកគេ ហើយនេះវា​ជា​ទម្រង់​នៃ​អំពើ​ពុក​រលួយ។ ដូច្នេះហើយ នៅពេលដែលអ្នក​ផ្សេង​ឃើញ ពួកគេនឹងមានការ​ប្រុងប្រយ័ត្ន​ លែងហ៊ានប្រព្រឹត្ត។ សរុបជារួម ការអនុវត្តបន្សំគ្នារវាង “Meritocracy” “Pragmatism” និង “Honesty” ឬ “MPH” គឺជារូបមន្ដសម្ងាត់នៃភាពជោគជ័យរបស់សិង្ហបុរី៕ ='''សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ'''= សង្រ្គាម​កូរ៉េ​បាន​ចាប់ផ្តើម​​ផ្ទុះឡើង​​ដំបូង​ជា​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក​ត្រូវ​រាលដាល​ទៅ​ជា​ជម្លោះ​ប្រដាប់​អាវុធ​អន្តរជាតិ ក្រោយ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អ.ស.ប ចូល​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិនចូល​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពិភពលោក​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​លោក​ជាលើកទី៣ ហើយ​បាន​នាំ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​ចេញ​ពី​អឺរ៉ុប ឆ្លង​ចូល​មក​ដល់​តំបន់​អាស៊ី។ កូរ៉េ ​គឺ​ជា​ប្រជាជាតិ​មួយ​ដែល​មាន​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ វប្បធម៌​ និង​ភាសា​ផ្ទាល់​ខ្លួន ព្រមទាំង​​មាន​អរិយធម៌​ដ៏​ចំណាស់​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ ក៏ប៉ុន្តែ កូរ៉េ​គឺ​ជា​ប្រទេស​ដ៏​អភ័ព្វ​មួយ ដែល​មាន​ទីតាំង​ភូមិសាស្រ្ត​ស្ថិត​នៅ​ចំកណ្តាល​​ប្រទេស​មហាអំណាច​ធំៗ​៣ គឺ​ចិន រុស្ស៊ី និង​ជប៉ុន ដែល​សុទ្ធតែ​មាន​មហិច្ឆតា​ចង់​លេប​ត្របាក់​យក​ទឹកដី​កូរ៉េ។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ កូរ៉េ គឺ​ជា​កូនចៀម នៅ​ចំកណ្តាល​ហ្វូង​ចចក។ ចាប់តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី១​មុន​គ.ស កូរ៉េ​តែងតែ​ត្រូវ​បាន​នគរចិន​យក​ទៅ​​ត្រួតត្រា​​ជា​នគរ​ចំណុះ​​ជា​ញឹកញាប់ មុននឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្នុងដៃ​ចក្រភព​ម៉ុងហ្គោល នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៣គ.ស។ ក្រោយ​មក​ទៀត កូរ៉េ​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​មហាអំណាច​ថ្មី​មួយ​ទៀត ដែល​ទើប​នឹង​លេចមុខ​ឡើង​នៅ​អាស៊ី គឺ​​​អាណាចក្រ​ជប៉ុន។ នៅ​ឯ​ទិស​ខាងជើង​ឯណោះវិញ មហាអំណាច​មួយ​ទៀត គឺ​រុស្ស៊ី ក៏​​មាន​មហិច្ឆតា​ចង់​ត្រួតត្រា​ឧបទ្វីប​​​កូរ៉េ​នេះ​​ដែរ ហើយ​ការ​ប្រជែង​គ្នា រវាង​រុស្ស៊ី និង​ជប៉ុន ក៏​ត្រូវ​ផ្ទុះ​​ទៅ​ជា​សង្រ្គាម ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៤។ ជប៉ុន​ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​​ក៏​បាន​គ្រប់គ្រង​កូរ៉េ​ដោយ​ផ្តាច់មុខ​តែ​ម្នាក់​ឯង ព្រមទាំង​បាន​ដាក់​កូរ៉េ​ទាំងមូល​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​អាណានិគម​ជប៉ុន​ជា​ផ្លូវការ ចាប់តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩១០ រហូត​ដល់​ចប់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥។ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ សង្រ្គាមត្រជាក់៖ "វាំងននដែក" ​ខណ្ឌចែក​តំបន់​អឺរ៉ុប​ជា​ពីរ សង្រ្គាមត្រជាក់៖ ​៤ទសវត្សរ៍​នៃ​ការ​ប្រឈមមុខ​ដាក់គ្នា​រវាង​ប្លុក​សេរី​និង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត សង្រ្គាម​ត្រជាក់៖ ដំណើរ​ដើមហេតុ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ជោគវាសនា​របស់​កូរ៉េ​ត្រូវ​បាន​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ ដែល​ជា​គូសត្រូវ​នឹង​ជប៉ុន​លើក​យក​មក​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា ហើយ​នៅ​ក្នុង​ជំនួប នៅ​ទីក្រុង​គែរ ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៣ អាមេរិក អង់គ្លេស និង​សាធារណរដ្ឋ​ចិន​​(ដឹកនាំ​ដោយ​ចាង កាយចៀក) បាន​ឯកភាព​គ្នា​ថា នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​គេ​យក​ឈ្នះ​លើ​ជប៉ុន​បាន​ហើយ គេ​នឹង​ដក​ហូត​ដែនដី​អាណានិគម​ទាំងអស់​ពីជប៉ុន​មកវិញ ដោយ​ក្នុង​នោះ ក៏​រួមមាន​​ទាំង​ដែនដី​ចិន និង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ផងដែរ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​កាន់តែ​ជិតឈាន​ចូល​ដល់​ទី​បញ្ចប់ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​ពេលនោះ​កំពុងតែ​​ព្យាយាម​បញ្ចុះបញ្ចូល​ឲ្យ​សហភាព​សូវៀត​ចូល​ជួយ​ច្បាំង​ទល់​នឹង​ជប៉ុន​នៅ​​​អាស៊ី បាន​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​ពុះចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ​ជា​ពីរ​ផ្នែក នៅ​ត្រង់​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ដោយ​មួយផ្នែក​ខាងជើង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​សូវៀត និង​មួយផ្នែក​ខាង​ត្បូង​ស្ថិត​ក្រោម​ការត្រួតត្រា​របស់​អាមេរិក។ តាម​គម្រោង​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ការ​ពុះចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ​ជា​ពីរផ្នែក​នេះ គ្រាន់តែ​​ជា​ការ​ខណ្ឌចែក​ជាលក្ខណៈ​រដ្ឋបាល ហើយ​ធ្វើឡើង​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​គេ​យក​ជ័យជម្នះ​លើ​ជប៉ុន​បាន​ហើយ គេ​នឹង​រៀបចំ​ឲ្យ​​កូរ៉េ​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​​ទៅ​ជា​ប្រទេស​តែមួយឡើងវិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្តីសង្ឃឹម​នៃ​ការ​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​នេះ​ត្រូវ​រលាយ​សាបសូន្យ នៅពេល​ដែល​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត​បាន​ប្រែក្លាយ​ទៅ​ជា​គូសត្រូវ​នឹង​គ្នា​ទៅវិញ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ត្រជាក់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែលកិច្ចចរចា​លើ​ដំណោះស្រាយ​បង្រួមបង្រួម​ប្រទេស​កូរ៉េ​ត្រូវ​ជាប់គាំង​គ្មាន​ដំណោះស្រាយ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ក៏​បាន​បញ្ជូន​សំណុំរឿង​នេះ​ទៅ​ឲ្យ​អ.ស.ប​ជា​អ្នក​ដោះស្រាយ។ តាមរយៈ​សេចក្តីសម្រេច​អនុម័ត នៅថ្ងៃ​ទី១៤ វិច្ឆិកា ១៩៤៧ អ.ស.ប​បាន​កំណត់​ឲ្យ​រៀបចំ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​កូរ៉េ (ទាំង​ខាង​ជើង និង​ខាង​ត្បូង) ដើម្បី​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​​​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ​ទាំងពីរ។ រីឯ​​​កងទ័ព​បរទេស​ទាំងអស់​ដែល​កំពុង​ឈរជើង​នៅ​លើ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ត្រូវតែ​ដកចេញ​ទាំងអស់។​ ក៏ប៉ុន្តែ ដំណោះស្រាយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សហភាព​សូវៀត​ច្រានចោល។ នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ការបោះឆ្នោត​ជាតិ​ក្រោម​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​របស់​អ.ស.ប​ក៏​ត្រូវបាន​គេ​រៀបចំ​ធ្វើឡើង ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​សហភាព​សូវៀត ការ​បោះឆ្នោត​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តែ​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​ខែ​សីហា (ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​) រដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង​នៅ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា “សាធារណរដ្ឋ​កូរ៉េ” ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​លោក​ស៊ីងម៉ាន់ រី (Syngman Rhee) ដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី។ មួយខែ​ក្រោយ​មក កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មីមួយដែរ ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា “សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ប្រជាធិបតេយ្យ​កូរ៉េ” ដោយ​មាន​ គីម អ៊ីលស៊ុង ជា​ប្រមុខ។ ការពុះចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ ដែល​ពីដំបូង​ធ្វើឡើង​ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​ការ​បែងចែក​រដ្ឋបាល និង​ជា​បណ្តោះអាសន្ន ក៏​បាន​ប្រែក្លាយ​ជា​ការ​បែងចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​និង​ជា​អចិន្រ្តៃយ៍។ ក៏ប៉ុន្តែ មាន​តែ​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មួយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​អ.ស.ប​ទទួលស្គាល់​ នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៤៨​ ថា​ជា​រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​តែមួយគត់ ដែល​តំណាង​ប្រទេស​កូរ៉េ​ទាំងមូល។ ចំណែកឯ​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាងជើង​វិញ​ត្រូវ​បាន​ទទួលស្គាល់​​ដោយ​សហភាព​សូវៀត និង​បណ្តា​ប្រទេស​ក្នុង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត។ គីម អ៊ីលស៊ុង (ឆ្វេង) ប្រមុខដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាងជើង និង​ស៊ីងម៉ាន់ រី ប្រមុខដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ សហភាព​សូវៀត និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ព្រមព្រៀងគ្នា​ដក​កងទ័ព​រៀងៗ​ខ្លួន​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​ប្រទេស​ពីរ ដែល​មាន​កំណើតចេញ​ពី​សាច់ឈាម​នៃ​ជាតិសាសន៍​តែមួយ តែ​សំឡឹង​មើល​គ្នា​ក្នុង​ភាព​ជា​សត្រូវ។ គីម អ៊ីលស៊ុង និង​ស៊ីងម៉ាន់ រី សុទ្ធតែ​ជា​អ្នក​ជាតិនិយម​​ដូចគ្នា ហើយ​មាន​គោលដៅ​ដូចគ្នា គឺ​ចង់​ឲ្យ​កូរ៉េ​រួបរួមគ្នា​ជា​ប្រទេស​តែមួយឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ម្នាក់​ៗ​សុទ្ធតែ​ចង់​ឲ្យ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ដែល​រួបរួមគ្នា​នេះ ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ពួកគេ​រៀងៗខ្លួន គឺ​គីម អ៊ីលស៊ុង ចង់​​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ​ក្រោម​របបដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត ចំណែក​ឯ​ស៊ីងម៉ាន់ រី ចង់​​បង្កើត​ជា​របបដឹកនាំ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​បែប​លោក​ខាងលិច។ ការ​សំឡឹង​មើល​គ្នា​ក្នុងភាព​ជាសត្រូវ​​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង រវាង​កូរ៉េ​ទាំងពីរ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​សភាពតានតឹង​ជាប់ជា​ប្រចាំ ហើយ​ចាប់តាំង​ពី​សូវៀត និង​អាមេរិក​ដក​កងទ័ព​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ការ​ប៉ះទង្គិចគ្នា​ដោយ​អាវុធ តែងតែ​កើតមាន​ឡើង​ជារឿយៗ​ នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន។ នៅ​កូរ៉េ​ខាងជើង គីម អ៊ីលស៊ុង ដែល​មាន​កម្លាំង​ទ័ព​ខ្លាំង​ជាង​​ក៏​បាន​សម្រេច​ថា​នឹង​ធ្វើការ​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ​ដោយ​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព។ នៅ​ព្រឹកព្រលឹម​ថ្ងៃ​ទី២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០ កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​​បាន​បើក​ការ​វាយ​ប្រហារ​ឆ្លងកាត់​ព្រំដែន​ចូល​ឈ្លានពាន​លើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ផ្ទុះឡើង៕ =='''សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​អន្តរាគមន៍​របស់​កងទ័ពចិន​ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង'''== នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​សហភាព​សូវៀត​ធ្វើ​ពហិការ​មិនចូល​ប្រជុំ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប បានអនុម័ត​​សេចក្តីសម្រេច​ឲ្យ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​ជួយ​ដល់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​កំពុង​ទទួល​រងនូវ​ការ​ឈ្លានពាន​ពី​សំណាក់​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ចំនួន ១៤ ដែល​បាន​សម្រេច​ចូលរួម​ជាមួយ​អាមេរិក​ ដើម្បី​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​កាន់​ឧបទ្វីបកូរ៉េ គេ​ឃើញមាន​​ប្រទេស​លោកខាងលិច ​ដូចជា បារាំង អង់គ្លេស កាណាដា និង​អូស្រ្តាលី ជាដើម ហើយ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី មាន​​ប្រទេស​ពីរ គឺ​ហ្វីលីពីន និង​ថៃ។ និយាយ​ជារួម គឺ​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្នុង​ប្លុក​សេរី ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ គិតជា​សរុប កងកម្លាំង​របស់​អ.ស.ប ដែល​ចូលរួម​ក្នុង​ប្រតិបត្តិការ​នៅ​កូរ៉េ មាន​ចំនួន ៣០ម៉ឺននាក់​ ហើយ​ត្រូវ​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​បញ្ជា​របស់​​​មេទ័ព​អាមេរិក គឺ​ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur ដែល​នៅពេល​នោះ​ជា​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​អាមេរិក​ប្រចាំ​ប្រទេស​ជប៉ុន។ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អ.ស.ប​កំពុងតែ​ប្រមែរប្រមូល​កម្លាំង​ទ័ព ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur ​បាន​បញ្ជូន​កងទ័ពអាមេរិក​ ៤កងពល ដែល​កំពុង​ប្រចាំការ​នៅ​​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​​ក្នុង​ប្រទេស​ជប៉ុន ឲ្យ​ទៅ​ជួយ​កងទ័ព​​​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​ការពារ​ទីតាំង​ចុងក្រោយ គឺ​ទីក្រុង Pusan ដែល​កំពុង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​របស់​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​ចំនួន​ទ័ព​តិច​ជាង អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុងការ​ការពារ​ក្រុង​ Pusan មិន​ឲ្យ​ធ្លាក់​ក្នុង​ដៃ​កូរ៉េ​ខាងជើង ក៏ប៉ុន្តែ ជោគជ័យ​នេះ​បាន​មក​ដោយ​ចំណាយ​អាយុ​ជីវិត​ទាហាន​យ៉ាង​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់។ នៅថ្ងៃ​ទី១៥ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​កងទ័ព​កូរ៉េខាងជើង​កំពុង​ជាប់ដៃ​ក្នុង​សមរភូមិ នៅ​ក្រុង​ Pusan ដែល​នៅ​ចុង​ខាង​ជើង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ ឧត្តមសេនីយ៍ MacArthur បាន​បញ្ជូន​ទាហាន​៤ម៉ឺននាក់ រួមជាមួយ​នឹង​ទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ជាង ៨ពាន់នាក់ ឲ្យ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​នាវា​ បើក​ការ​វាយលុក​ចូល​តាម​កំពង់ផែ​ក្រុង Incheon ដើម្បី​កាត់ផ្តាច់​ផ្លូវ​ដឹកជញ្ជូន​ភស្តុភា និង​ទ័ពជំនួយ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ ជោគជ័យ​របស់​កងទ័ព​អាមេរិក នៅ Incheon បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​​បូក​រួម​ជាមួយ​នឹង​ការ​វាយបក​​យ៉ាង​គំហុក​ ពី​សំណាក់​អាមេរិក នៅ​ឯ​​សមរភូមិ​ក្រុង Pusan ​នោះ​ផង ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​ក៏​​​ត្រូវ​បែក​ខ្ចាត់ខ្ចាយ​ ដោយ​នាំគ្នា​ដកថយ​​​ឆ្លង​ខ្សែ​ស្រប​ទី​៣៨ ត្រឡប់​ចូល​​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​វិញ។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​និង​អន្តរាគមន៍​របស់​អាមេរិក សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​កញ្ញា កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង បាន​វាយដណ្តើម​កាន់កាប់​រដ្ឋធានី​សេអ៊ូល ហើយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​ត្រូវ​បាន​រំដោះ​ពី​កូរ៉េ​ខាងជើង​មកវិញ​បាន​ទាំងស្រុង។ ក៏ប៉ុន្តែ អាមេរិក​​មិន​ចង់​បញ្ឈប់​តែ​ត្រឹមនេះ​ទេ ដោយរដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក Harry Truman ​ចង់​ឆ្លៀត​ក្នុង​ពេល​ដែល​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​កំពុង​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ បើក​ការ​វាយលុក​ផ្តួលរំលំ​របបកុម្មុយនិស្ត​នៅ​ព្យុងយ៉ាង ហើយ​បង្រួបបង្រួម​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​មក​ជា​ប្រទេស​តែមួយឡើងវិញ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាមេរិក។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ពេល​​ដែល​កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​វាយលុក​ឆ្លង​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាងជើង ស្តាលីន​បាន​ផ្ញើ​តេលេក្រាម​ទៅ​ម៉ៅសេទុង និង​ជូអេនឡាយ ស្នើសុំ​ឲ្យ​ចិន​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា ស្តាលីន​ក៏​បាន​បញ្ជាក់ផងដែរ​ថា កងទ័ព​សូវៀត​នឹង​មិន​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ដោយ​ផ្ទាល់​នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​នេះ​ទេ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ប្រជុំ​ជជែក​គ្នា​អស់រយៈពេល​ជាច្រើន​ថ្ងៃ មេដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា​ថា ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​គឺ​ជា​តំបន់​ទ្រនាប់​ដ៏​សំខាន់​មួយ សម្រាប់​ការពារ​ប្រទេស​ចិន​ ពី​ការ​គំរាមកំហែង​របស់​អាមេរិក។ ប្រសិនបើ​​កូរ៉េ​ខាងជើង​ត្រូវ​អាមេរិក​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​បាន​ កងទ័ព​អាមេរិក​នឹង​អាច​មាន​វត្តមាន​នៅ​ព្រំដែន​ចិន ហើយ​ក្នុង​ជំហាន​បន្ទាប់ គឺ​ទឹកដី​ចិន​ ដែល​អាច​នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​ពី​សំណាក់​អាមេរិក។ ដូច្នេះ ចិន​ត្រូវតែ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​នៅ​កូរ៉េ ដើម្បី​បញ្ចៀស​សេណារីយ៉ូ​ដ៏​គ្រោះថ្នាក់​នេះ។ ចិន​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ចល័ត​ទ័ព​ឲ្យ​ទៅកាន់​តំបន់​ព្រំដែន​ជាប់​នឹង​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅថ្ងៃ​ទី១៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៥០ កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​វាយ​ចូល​កាន់កាប់​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង ហើយ​នៅថ្ងៃ​ដដែល​នោះ កងទ័ព​ចិន ដែល​ម៉ៅសេទុង​ហៅ​ថា​ជា​ "​កងទ័ព​ស្ម័គ្រចិត្ត” ហើយ​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ​ជា ១៣ម៉ឺននាក់ ក៏​បាន​ឆ្លង​ទន្លេយ៉ាលូ ដែល​ជា​ខ្សែទឹកបែងចែក​ព្រំដែន រវាង​ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងជើង។ ៤ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក (ថ្ងៃទី២៥ តុលា) កងទ័ព​ចិន​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងត្បូង និង​កងកម្លាំងអាមេរិក ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​ចិន-កូរ៉េ។ ផែនទី​បង្ហាញ​ពី​ការវិវឌ្ឍ​នៃ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ពី​ឆ្នាំ​១៩៥០ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៥៣ នៅ​ក្នុងរយៈពេល ២ខែបន្ទាប់​មក​ទៀត កងទ័ព​អាមេរិក ដែល​មិន​សូវ​ស្គាល់​កងទ័ព​ចិន ហើយ​ព្រមទាំង​មើល​ស្រាល​ចិន​ផងនោះ ត្រូវ​ទទួលបរាជ័យ​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​ស្ទើរតែ​គ្រប់​សមរភូមិ ហើយ​បូករួម​ជាមួយ​នឹងការ​ចូល​មក​ដល់​នៃ​រដូវ​រងារ ដែល​​សីតុណ្ហភាព​ចុះ​​ត្រជាក់​ក្រោម​សូន្យ​អង្សា​ផងនោះ ទាហាន​អាមេរិក ដែល​មិន​បាន​ត្រៀមខ្លួន​សម្រាប់​សមរភូមិ​ក្នុង​រដូវ​ត្រជាក់ ក៏ចាប់ផ្តើម​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ ហើយ​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​វាយដក​ថយ ឆ្ពោះទៅកាន់​ខ្សែស្រប​ទី​៣៨​វិញ។ គិត​ត្រឹមថ្ងៃ​ទី៥​ធ្នូ ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង​ត្រូវ​បាន​ចិន​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់ ហើយ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​ធ្នូ កងទ័ព​អាមេរិក​ និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ក៏​បាន​ថយ​ចេញ​ពី​កូរ៉េ​ខាងជើង​​ឆ្លងខ្សែស្រប​ទី​៣៨​ត្រឡប់ចូល​ទៅក្នុង​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូងវិញ។ នៅ​ឯ​ទីក្រុង​ញូវយ៉ក ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ ដោយ​មាន​វត្តមាន​គណៈប្រតិភូ​ពិសេស​របស់​ចិន​ ដើម្បី​ព្យាយាម​ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​កូរ៉េ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ពេលនោះ ដល់វេន​ចិន​ម្តង ដែល​មិន​ចង់​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​​នៅ​ត្រឹម​ខ្សែស្រប​ទី៣៨។ ចិន​ដែល​យល់​ថា​ខ្លួន​កំពុងមាន​ប្រៀប​លើ​កងទ័ព​អាមេរិក ក៏​ចាប់ផ្តើម​មាន​គំនិត​ចង់​បន្ត​វាយលុក​ចូល​ឈ្លានពាន​ទៅលើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ ដាក់​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត។ ចិន​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​បទឈប់បាញ់​ដែល​ស្នើឡើង ដោយ​អ.ស.ប ហើយ​ក៏​បាន​បើក​ការ​វាយលុក​ឆ្លង​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ រហូត​វាយ​យក​បាន​ក្រុង​សេអ៊ូល​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥១។ ប្រឈមមុខ​នឹង​បរាជ័យ​នេះ មេដឹកនាំ​អាមេរិក​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​​គិតគូរ​ពិចារណា​ចង់​​បើក​ធ្វើ​សង្រ្គាម​​ទៅលើ​ចិន​ដោយ​ពេញទំហឹង​ ពោលគឺ ធ្វើការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ទឹកដី​ចិន​ដោយ​ផ្ទាល់ ដោយ​មិនមែន​កម្រិត​សមរភូមិនៅ​ត្រឹម​តែ​ក្នុង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ ដូច​ដែល​គេ​ធ្វើ​នាពេល​កន្លងមក។ ក៏ប៉ុន្តែ គ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែ​ដឹង​ថា ចិន​គឺ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​សហភាព​សូវៀត។ ប្រសិនបើ​អាមេរិក​ប្រកាស​សង្រ្គាម​លើ​ចិន សហភាព​សូវៀត​ប្រហែល​ជា​នឹង​ចូល​មក​ជួយ ហើយ​ដល់​​​ពេលនោះ​ ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ដែល​ពីដំបូង​គ្រាន់តែ​ជា​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​មួយ​នោះ អាច​នឹង​រុញច្រាន​ពិភពលោក​ឲ្យធ្លាក់​ទៅក្នុង​​មាត់ជ្រោះ​នៃ​សង្រ្គាម​លោក​ជាលើកទី៣៕ =='''សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​និង​អន្តរាគមន៍​របស់​អាមេរិក'''== សង្រ្គាម​កូរ៉េ​បាន​ចាប់ផ្ទុះឡើង នៅ​​ថ្ងៃ​ទី២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅពេល​ដែល​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ឆ្លងកាត់​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ចូល​ឈ្លានពាន​ទៅលើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ គីម អ៊ីលស៊ុង ដែល​មាន​បំណង​ចង់​បង្រួបបង្រួម​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​យក​មក​​ដាក់​ក្រោម​របបដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត បាន​សម្រេច​បើក​ការ​វាយប្រហារ​លើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដោយ​មក​ពី​កត្តា​សំខាន់ៗ៣៖ (១) តុល្យភាព​កម្លាំង​ទ័ព​ដែល​ផ្អៀងខ្លាំង​មក​ខាង​កូរ៉េ​ខាងជើង (២) ការគាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ សូវៀត​និង​ចិន និង (៣) ​ភាព​ខ្ជីខ្ជា​របស់​អាមេរិក​ដែល​ហាក់​មិន​ទុក​បញ្ហា​កូរ៉េ​ជាចំណុច​សំខាន់​​សម្រាប់​ផលប្រយោជន៍​ជាតិ។ សហភាព​សូវៀត និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ដកថយ​ចេញ​ពី​ឧបទ្វីបកូរ៉េ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពី​អាមេរិក​ដក​កងទ័ព​ចេញ​ទៅ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មាន​កងទ័ព​មិនដល់ ១០ម៉ឺននាក់​ផង ហើយ​កងទ័ព​នោះទៀតសោត​ក៏​មិនសូវ​មាន​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន​ខ្ពស់ ហើយ​ភាគច្រើន​មាន​បទពិសោធន៍​ខាង​បេសកកម្ម​រក្សា​សន្តិសុខ​និង​សណ្តាប់ធ្នាប់​ក្នុងស្រុក ជាជាង​បទពិសោធន៍​ខាង​ប្រយុទ្ធ។ ទាំងនេះ គឺ​មួយផ្នែក​ជា​កំហុស​របស់​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​មិនចង់​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ ​អាមេរិកបារម្ភ​ខ្លាចកូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាងជើង ហើយ​ទាញ​អាមេរិក​ឲ្យ​ចូល​ក្នុង​សង្រ្គាម​ទល់​នឹង​សហភាព​សូវៀត។ ម្យ៉ាងវិញ​ទៀត ស៊ីងម៉ាន់ រី ថ្វីដ្បិត​តែ​បាន​​ឡើង​មក​​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​តាមរយៈ​ការ​បោះឆ្នោត ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពី​បាន​អំណាច​ក្នុងដៃ ក៏​ស្រាប់តែ​បាន​ដឹកនាំ​ប្រទេស​តាមបែប​ផ្តាច់ការ​ ដោយ​ប្រើ​កង​កម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​ទៅ​បង្រ្កាប​អ្នក​នយោបាយ​ប្រឆាំង ដែល​ផ្ទុយ​ទៅនឹង​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី ដែល​អាមេរិក​ចង់បាន។ ផ្ទុយ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក សហភាព​សូវៀត​បាន​ដកថយ​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចំនួន ១៣ម៉ឺន ៥ពាន់នាក់ ដែលទទួល​បាន​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន​ និង​បទពិសោធន៍​ខ្ពស់ ព្រមទាំង​បំពាក់​ទៅដោយ​គ្រឿងសព្វាវុធ​ទំនើបៗ រួមមាន​ រថក្រោះ កាំភ្លើងធំ និង​ប្រព័ន្ធ​កាំជ្រួច​ទំនើបៗ។ សូវៀត​ក៏​បាន​រក្សា​ទុក​ផងដែរ​​នូវ​ជំនាញការ​យោធា​ឲ្យ​នៅ​ជួយ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង។ ដោយ​មើលឃើញ​ពី​តុល្យភាព​កម្លាំងទ័ព​ប្រកបដោយ​អំណោយផល​នេះហើយ ទើប​មេដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាងជើង​មានគំនិត​ចង់​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង តាំង​ពីឆ្នាំ​១៩៤៩ ហើយ​ គីម អ៊ីលស៊ុង បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅកាន់​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ នៅ​ខែ​មីនា ដើម្បី​បញ្ចុះបញ្ចូល​មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត​ឲ្យ​គាំទ្រ​គម្រោងនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពីដំបូង ស្តាលីន​មិន​គាំទ្រ​​ដោយសារ​តែ​នៅពេលនោះ​អាមេរិក​មិន​ទាន់​ដក​កងទ័ព​ចេញ​អស់​ពី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​ស្តាលីន​ខ្លាច​សង្រ្គាម​នៅ​កូរ៉េ​ទាញ​សូវៀត​ឲ្យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​អាមេរិក។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ សង្រ្គាមត្រជាក់៖ ​៤ទសវត្សរ៍​នៃ​ការ​ប្រឈមមុខ​ដាក់គ្នា​រវាង​ប្លុក​សេរី​និង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥០ ស្តាលីន​បាន​ប្តូរ​ជំហរ​មកវិញ ដោយសារ​តែស្តាលីន​បាន​មើលឃើញ​ថា ស្ថានភាព​យុទ្ធសាស្រ្ត​​​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​ខុស​ពី​មុន។ កងទ័ព​អាមេរិក​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​ដកចេញ​ពី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩។ នៅ​ខែ​កញ្ញា​ សូវៀត​បាន​ធ្វើ​ការ​សាកល្បង​​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ បិទបញ្ចប់​ភាព​ជា​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ផ្តាច់មុខ​របស់​អាមេរិក។​ ហើយ​នៅ​ខែ​តុលា បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​បាន​បណ្តេញ​រដ្ឋាភិបាល​ចាង កាយចៀក ឲ្យ​រត់​ទៅ​តៃវ៉ាន់ ហើយ​ចិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ម៉ៅ សេទុង។ ជោគជ័យ​របស់​ពួកកុម្មុយនិស្ត​នៅ​ចិន​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្តាលីន​គិត​ថា ចិន​គឺ​ជា​ប្រទេស​ជា​យុទ្ធសាស្រ្ត​ដ៏សំខាន់មួយ ក៏ប៉ុន្តែ អាមេរិក​មិន​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ជួយ​ពួក​គួមីនតាង​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត ដោយ​​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឡើងកាន់​អំណាច។ ដូច្នេះ ចំពោះ​កូរ៉េ​ដែល​ជា​ប្រទេស​តូចតាច​មួយ​នោះ អាមេរិក​​ក៏​ប្រាកដ​ជា​នឹង​មិន​លូកដៃ​ប្រឡូក​ក្នុង​សង្រ្គាម ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​នោះដែរ។ ស្តាលីន​កាន់តែ​មាន​ភាព​ប្រាកដ​ក្នុងចិត្ត​​ថែម​ទៀត​ចំពោះ​ការ​សន្និដ្ឋាន​នេះ​ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​អាមេរិក គឺ​លោក Dean Acheson បាន​​ថ្លែង​ជា​សាធារណៈ នៅ​ខែ​​មករា ឆ្នាំ​១៩៥០ ដោយ​មិន​រាប់បញ្ចូល​ឧបទ្វីបកូរ៉េ ទៅក្នុង​ចំណោម​​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​​​​ដែល​អាមេរិក​ត្រូវ​ការពារ​ដោយ​កម្លាំង​ទ័ព។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥០ ស្តាលីន​ក៏​បាន​ផ្តល់​ភ្លើងខៀវ​ឲ្យ​គីម អ៊ីលស៊ុង ចូល​ឈ្លាន​ពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​​គម្រោង​ឈ្លានពាន​នេះ​ក៏​ទទួល​បាន​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ផងដែរ ក្រោយ​ពី គីម អ៊ីលស៊ុង បាន​ជួប​ជាមួយ​ ម៉ៅ សេទុង នៅ​ខែ​ឧសភា។ នៅ​ព្រឹកព្រលឹម​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី២៥ មិថុនា កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ជើង ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​កងកាំភ្លើង​ធំ និង​កងរថក្រោះ ក៏​បាន​បើក​ការ​វាយ​លុក​ឆ្លងព្រំដែន​ចូល​ឈ្លានពាន​​​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​​ក្នុងរយៈពេល​តែ ៣ថ្ងៃ​ កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​វាយ​ចូល​ដណ្តើម​បាន​​រដ្ឋធានី​សេអ៊ូល​។ កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​គ្មាន​ទាំង​កាំភ្លើងធំ គ្មាន​ទាំង​រថក្រោះ ហើយ​​គ្មានទាំង​អាវុធ​ទំនើប​សម្រាប់​បាញ់​រថក្រោះផងនោះ ត្រូវ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​វាយ​បំបាក់​ឲ្យ​រត់ខ្ចាត់ខ្ចាយ ហើយ​ គ្រាន់តែ​ក្នុង​រយៈពេល ៥ថ្ងៃ កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​ពីដំបូង​មាន​ចំនួន​ជិត ១០ម៉ឺននាក់ ត្រូវ​ធ្លាក់​មក​សល់​ត្រឹមតែ​ប្រមាណ​ជាង ២ម៉ឺននាក់​ប៉ុណ្ណោះ។ កងទ័ព​ដែល​នៅ​សេសសល់ រួមជាមួយ​​នឹង​មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​នាំគ្នា​ដកខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​រដ្ឋធានី​សេអ៊ូល រត់ទៅ​ទៅ​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ពូសាន (Pusan) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចុង​ខាង​ត្បូង នៃ​ឧបទ្វីបកូរ៉េ។ ក្រៅពី​ក្រុង​ពូសាន ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ទាំងមូល​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​ដំណឹង​ពី​ការវាយលុក​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​កោះ​ប្រជុំ​មន្រ្តី​ជំនិតៗ ហើយ​បានយល់ស្រប​គ្នា​​ថា អ្វី​ដែល​កំពុង​កើតឡើង​នៅ​កូរ៉េ​ គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​សហភាព​សូវៀត ក្នុងការ​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​កុម្មុយនិស្ត។ ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​លើក​ឡើង​នូវ​ហេតុផល​ថា ប្រសិនបើ​អាមេរិក​​​មិនហ៊ាន​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម ហើយ​​ឈរឱបដៃ​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​កាន់កាប់​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​នោះ ស្តាលីន​ប្រាកដ​ជា​បានចិត្ត​កាន់តែ​ខ្លាំង​ គឺ​ដូច​ហ៊ីត្លែរ​កាល​ពី​មុន​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​អ៊ីចឹង ដែល​នៅ​ពេលនោះ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ ដែល​មិនចង់​ជួប​សង្រ្គាម​ក៏​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​ហ៊ីត្លែរ​ចូល​ឈ្លានពាន​​ប្រទេស​តូចតាចនៅ​អឺរ៉ុប​តាមចិត្ត តែ​នៅទីបំផុត សង្រ្គាម​នៅតែ​ត្រូវ​កើតឡើង។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​អាមេរិក​សម្រេច​ថា​ត្រូវ​តែ​បញ្ជូន​ទ័ព​ឲ្យ​មក​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ក៏ប៉ុន្តែ លោក Harry Truman ចង់​ឲ្យ​ប្រតិបត្តិការ​នេះ​ត្រូវ​ធ្វើឡើង ក្រោម​​អាណត្តិ​របស់​អ.ស.ប។ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​បើឆ្នោត​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេច​ស្តីពី​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ដោយ​គ្មាន​វត្តមាន​សហភាព​សូវៀត ដែល​ធ្វើ​ពហិការ​មិនចូល​ប្រជុំ​ចាប់តាំង​ពី​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅថ្ងៃ​ទី២៥ មិថុនា ថ្ងៃ​ដែល​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាងត្បូង ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប​បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ​បន្ទាន់​ ហើយ​​បាន​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេច​មួយ​ថ្កោលទោស​អំពើ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង ហើយ​២ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ក៏បាន​ចេញ​សេចក្តីសម្រេច​ថ្មី​មួយ​ទៀត​ស្នើសុំ​ឲ្យ​ប្រទេស​ជាសមាជិក​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ សហភាព​សូវៀត គឺ​ជា​សមាជិក​អចិន្រ្តៃយ៍​​​ដែល​មាន​សិទ្ធិវ៉េតូ ក៏ប៉ុន្តែ ​បាន​ធ្វើ​ពហិការ​មិនចូលរួម​ប្រជុំ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ តាំង​ពី​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥០ ដើម្បី​ជា​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការណ៍​ដែល​គេ​នៅ​បន្ត​ឲ្យ​សាធារណរដ្ឋ​ចិន (ចិនតៃវ៉ាន់) នៅ​បន្ត​កាន់កាប់​អាសនៈ​ជា​សមាជិក​អចិន្រ្តៃយ៍​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ ដោយ​មិន​ព្រម​ផ្ទេរ​អាសនៈ​នេះ​ទៅ​ឲ្យ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន (ចិនដីគោក) ដែល​ឡើង​មក​កាន់​អំណាច​តាំង​ពី​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អាច​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេច​ ស្តីពី​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​នេះ​បាន។ គិត​ជា​សរុប មាន​ប្រទេស​ចំនួន ១៤ ដែល​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​បេសកកម្ម​អ.ស.ប​នៅ​កូរ៉េ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ប្រទេស​ទាំង ១៤​នេះ រួមមាន បារាំង អង់គ្លេស ប៊ែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ ក្រិក តួកគី កាណាដា អូស្រ្តាលី នូវែលសេឡង់ អាហ្វ្រិក​ខាង​ត្បូង អេត្យូពី កូឡុំប៊ី ថៃ និង​ហ្វីលីពីន។ គិតជា​សរុប កងកម្លាំង​អ.ស.ប ដែល​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ មាន​ចំនួន​ប្រមាណ ៣០ម៉ឺននាក់ ក្នុងនោះ​ ២៦ម៉ឺននាក់ មកពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក៕ =='''សង្រ្គាមកូរ៉េ៖ ​បទឈប់បាញ់​និង​ផលវិបាក​ក្រោយ​សង្រ្គាម'''== នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៥០ និង​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ពេល​ដែល​​កងទ័ព​ចិន​កំពុងមាន​ប្រៀប​ខ្លាំង​លើ​សមរភូមិ ដោយ​វាយ​រុញច្រាន​​កងទ័ព​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ឲ្យ​​​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ជើង រហូតត្រូវ​បាត់បង់​ទីក្រុង​សេអ៊ូល​ជាលើកទី២ មេដឹកនាំ​អាមេរិក​ចាប់ផ្តើម​​ពិចារណា​ចង់ធ្វើសង្រ្គាម​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន​ដោយ​ផ្ទាល់។ ដឹង​ពី​ដំណឹង​នេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីអង់គ្លេស​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីងតោន ដើម្បី​ជួប​ជាមួយ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ប្រាប់​អំពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​អង់គ្លេស ក៏ដូចជា ប្រទេស​ផ្សេងទៀត ដែល​ចូលរួម​ជាមួយ​អាមេរិក​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ គឺ​បារម្ភ​ខ្លាច​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ចិន​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី៣។​ នៅ​ពេលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​ត្រឹមតែ​ស្តាប់ និង​ទទួលដឹងឮ​ពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ប៉ុន្តែ មិនបាន​ធ្វើការ​សន្យា​ណាមួយ អំពី​រឿង​ធ្វើ​សង្រ្គាម​លើ​ចិន​នេះទេ។ នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ខែ​មករា ដល់​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អាមេរិក​កំពុងតែ​ពិចារណា​អំពី​លទ្ធភាព​បើកធ្វើ​សង្រ្គាម​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន នៅ​ឯ​សមរភូមិ​ឯណោះវិញ ស្ថានភាព​ចាប់ផ្តើម​មាន​ការ​ប្រែប្រួល ដោយ​កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ក្រុង​សេអ៊ូល​ពី​ចិន​មកវិញ ព្រមទាំង​បាន​វាយ​រុញច្រាន​កងទ័ព​ចិន​ឲ្យ​ដកថយ​​ចូល​ទៅ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើងវិញ។ លោក Harry Truman ក៏​បាន​សម្រេច​​កំណត់​សមរភូមិ​នៅ​ត្រឹម​ឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយ​មិន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន។ សម្រាប់​លោក Harry Truman គោលដៅ​សំខាន់ គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បង្ខំ​ឲ្យ​ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​សង្រ្គាម ហើយ​វិលត្រឡប់​ទៅរក​ស្ថានភាព​ដើម​វិញ គឺ​ស្ថានភាព​មុនពេល​ដែល​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ ក៏ប៉ុន្តែ ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មេទ័ព​អាមេរិក​នៅ​កូរ៉េ បាន​​ចេញមុខ​ជំទាស់​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​លោក​ Harry Truman ដោយ​ទាមទារ​​ចង់​បើក​ការ​វាយលុក​ទៅលើ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​សាជាថ្មី ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ​ទាមទារ​ឲ្យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ដាក់បញ្ជា​ឲ្យ​បើក​ការ​វាយប្រហារ​តាម​ផ្លូវ​អាកាស​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន ដោយ​ត្រូវ​​​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅលើ​ចិន​ប្រសិនបើ​ចាំបាច់។ ការជំទាស់នេះ ​ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មិនត្រឹមតែ​បាន​លើកឡើង នៅ​ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​ឯកជន​ជាមួយ​លោក Harry Truman ដោយ​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ថែម​ទាំង​​បាន​​ផ្ញើ​លិខិត​ទៅប្រាប់​​សភាអាមេរិក ព្រមទាំង​ថ្លែង​ជាសាធារណៈ​​​តាម​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥១ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ក៏​បាន​ដកតំណែង​ឧត្តមសេនីយ៍ MacArthur ពីបទ​មិនស្តាប់​បញ្ជា​ប្រធានាធិបតី ដែល​ជា​អគ្គបញ្ជាការ​កងទ័ព។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​អន្តរាគមន៍​របស់​កងទ័ពចិន​ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅ​ចន្លោះ​ខែ​កក្កដា និង​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម​​នៅ​ទ្រឹង​ត្រឹម​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ដោយគ្មាន​ខាងណា​អាច​យក​ប្រៀប​លើ​ខាងណា​បាន ចិន និង​​អ.ស.ប​​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ការចរចា​លើ​បទឈប់បាញ់។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចា​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ជាច្រើន​លើក​ច្រើនសា ចំណែក​ឯ​ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ​ក៏​ចេះតែ​បន្ត​ធ្វើ​។ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ការផ្លាស់ប្តូរ​នយោបាយ​ដ៏សំខាន់​មួយ​បាន​កើតមាន​ឡើង​ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ លោក Dwight Eisenhower ដែល​កន្លងមក​ធ្លាប់​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​នៅ​កូរ៉េ បាន​ជាប់ឆ្នោត​ឡើង​មក​ធ្វើ​​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក ជំនួស​លោក Harry Truman ដែល​ផុត​អាណត្តិ។ គ្រាន់តែ​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង​ភ្លាម លោក Eisenhower បាន​កំណត់​អាទិភាព​ជាចម្បងមួយ សម្រាប់​នយោបាយ​របស់​លោក គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ឲ្យ​បាន​ឆាប់។ លោក​បាន​ចាត់​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​ឲ្យ​បើក​ការចរចា​សាជាថ្មី​ជាមួយ​ចិន ហើយ​ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​បាន​គំរាម​មេដឹកនាំ​ចិន​ត្រង់ៗ​ថា ប្រសិនបើ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​មិន​បញ្ចប់​ភ្លាមៗ​តាម​រយៈ​ការចរចា​ទេ លោក​នឹង​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​នេះ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ​ ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​​ក៏​ឆ្លងកាត់​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដ៏សំខាន់​មួយ​​​ដែរ គឺ​ស្តាលីន​​មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បុរសខ្លាំង​នៃ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ទទួល​មរណភាព នៅ​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៥៣។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ៤ខែ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ស្តាលីន និង​២ខែ​ក្រោយ​ការ​គំរាម​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​លោក​ Eisenhower ចិន និង​អ.ស.ប ​ក៏​បាន​​​​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ចុះ​ហត្ថលេខាលើ​បទឈប់បាញ់។ ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​ត្រូវ​បញ្ចប់ ​ទីតាំង​នៃ​ខ្សែត្រៀម​ចុងក្រោយ​ ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ត្រូវ​បាន​គេ​​កំណត់​យក​ជា​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​តំបន់​គ្មាន​យោធា​ត្រូវបាន​គេ​បង្កើតឡើង នៅ​អមសងខាង​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​នេះ។ កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅក្បែរ​តំបន់​គ្មាន​កងទ័ព នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កូរ៉េ​ ដែល​បង្កើតឡើង​ដោយ​បទឈប់បាញ់ ឆ្នាំ​១៩៥៣ កាល​ពី​ដំបូង បទឈប់បាញ់​​ដែល​ភាគី​ជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា នៅថ្ងៃ​ទី២៧ កក្កដា​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​ឯកសារ​បណ្តោះ​អាសន្ន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បី​រង់ចាំ​ការ​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ជា​ស្ថាពរ ដែល​គេ​នឹង​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ពេលក្រោយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជាង ៦០ឆ្នាំក្រោយមក សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​នេះ​នៅតែ​មិន​ទាន់ត្រូវ​បាន​​ភាគីជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា ហើយ​បើ​និយាយ​តាមផ្លូវច្បាប់ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម រហូត​មកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​រយៈពេល​ខ្លី ក៏ប៉ុន្តែ​ គឺ​ជា​សង្រ្គាម​មួយ ដែល​មាន​ការ​បង្ហូរឈាម​ខ្លាំង​បំផុត ដោយ​បាន​សម្លាប់​អាយុជីវិត​មនុស្ស​រហូតដល់​ទៅ​ជិត ៥លាននាក់ ក្នុងនោះ មាន​ជាង​ពាក់កណ្តាល គឺ​ជា​ជនស៊ីវិល។ បើ​គិត​ជា​សមាមាត្រ ​ការ​ស្លាប់​ជនស៊ីវិល នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ មាន​អត្រា​ខ្ពស់​ជាង​ក្នុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ទៅទៀត។ ចាប់តាំង​ពី​ក្រោយ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​បន្ត​ពុះចែក​ជាពីរ ហើយ​កូរ៉េ​ខាងជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ដើរ​តាម​គន្លងផ្លូវ​ពីរ​ផ្ទុយពីគ្នា​ស្រឡះ។ កូរ៉េ​ខាងជើង​ស្ថិត​ក្រោម​របបផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្ត​​បន្តត្រកូល តាំងពី​ជីតា គឺ​លោក​គីម អ៊ីលស៊ុង រហូត​ទៅដល់​ចៅ គឺ​លោក​គីម ជុងអ៊ុន នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ របបកុម្មុយនិស្ត​ក្រុងព្យុងយ៉ាងគិតតែ​ពី​ការ​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព ដោយ​ទុក​ឲ្យ​ប្រជាជន​ត្រូវ​រស់​ក្នុង​ភាពក្រីក្រ​រហូត​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​គ្រោះអត់ឃ្លាន បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ស្លាប់​រាប់លាននាក់។ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​វិញ ក៏​បាន​ឆ្លងកាត់​របបផ្តាច់ការប្រមាណ​ជាង ៣០ឆ្នាំ​ដែរ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​ស៊ីងម៉ាន់ រី និង​មេដឹនាំ​យោធា​បន្តបន្ទាប់មកទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារតែ​មាន​ចលនា​តវ៉ា​ប្រឆាំង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់ ហើយ​ចាប់យក​របៀបដឹកនាំ​តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ​ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៧។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ រហូត​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី៕ នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៥០ និង​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ពេល​ដែល​​កងទ័ព​ចិន​កំពុងមាន​ប្រៀប​ខ្លាំង​លើ​សមរភូមិ ដោយ​វាយ​រុញច្រាន​​កងទ័ព​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ឲ្យ​​​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ជើង រហូតត្រូវ​បាត់បង់​ទីក្រុង​សេអ៊ូល​ជាលើកទី២ មេដឹកនាំ​អាមេរិក​ចាប់ផ្តើម​​ពិចារណា​ចង់ធ្វើសង្រ្គាម​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន​ដោយ​ផ្ទាល់។ ដឹង​ពី​ដំណឹង​នេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីអង់គ្លេស​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីងតោន ដើម្បី​ជួប​ជាមួយ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ប្រាប់​អំពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​អង់គ្លេស ក៏ដូចជា ប្រទេស​ផ្សេងទៀត ដែល​ចូលរួម​ជាមួយ​អាមេរិក​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ គឺ​បារម្ភ​ខ្លាច​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ចិន​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី៣។​ នៅ​ពេលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​ត្រឹមតែ​ស្តាប់ និង​ទទួលដឹងឮ​ពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ប៉ុន្តែ មិនបាន​ធ្វើការ​សន្យា​ណាមួយ អំពី​រឿង​ធ្វើ​សង្រ្គាម​លើ​ចិន​នេះទេ។ នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ខែ​មករា ដល់​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អាមេរិក​កំពុងតែ​ពិចារណា​អំពី​លទ្ធភាព​បើកធ្វើ​សង្រ្គាម​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន នៅ​ឯ​សមរភូមិ​ឯណោះវិញ ស្ថានភាព​ចាប់ផ្តើម​មាន​ការ​ប្រែប្រួល ដោយ​កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ក្រុង​សេអ៊ូល​ពី​ចិន​មកវិញ ព្រមទាំង​បាន​វាយ​រុញច្រាន​កងទ័ព​ចិន​ឲ្យ​ដកថយ​​ចូល​ទៅ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើងវិញ។ លោក Harry Truman ក៏​បាន​សម្រេច​​កំណត់​សមរភូមិ​នៅ​ត្រឹម​ឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយ​មិន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន។ សម្រាប់​លោក Harry Truman គោលដៅ​សំខាន់ គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បង្ខំ​ឲ្យ​ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​សង្រ្គាម ហើយ​វិលត្រឡប់​ទៅរក​ស្ថានភាព​ដើម​វិញ គឺ​ស្ថានភាព​មុនពេល​ដែល​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ ក៏ប៉ុន្តែ ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មេទ័ព​អាមេរិក​នៅ​កូរ៉េ បាន​​ចេញមុខ​ជំទាស់​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​លោក​ Harry Truman ដោយ​ទាមទារ​​ចង់​បើក​ការ​វាយលុក​ទៅលើ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​សាជាថ្មី ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ​ទាមទារ​ឲ្យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ដាក់បញ្ជា​ឲ្យ​បើក​ការ​វាយប្រហារ​តាម​ផ្លូវ​អាកាស​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន ដោយ​ត្រូវ​​​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅលើ​ចិន​ប្រសិនបើ​ចាំបាច់។ ការជំទាស់នេះ ​ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មិនត្រឹមតែ​បាន​លើកឡើង នៅ​ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​ឯកជន​ជាមួយ​លោក Harry Truman ដោយ​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ថែម​ទាំង​​បាន​​ផ្ញើ​លិខិត​ទៅប្រាប់​​សភាអាមេរិក ព្រមទាំង​ថ្លែង​ជាសាធារណៈ​​​តាម​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥១ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ក៏​បាន​ដកតំណែង​ឧត្តមសេនីយ៍ MacArthur ពីបទ​មិនស្តាប់​បញ្ជា​ប្រធានាធិបតី ដែល​ជា​អគ្គបញ្ជាការ​កងទ័ព។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​អន្តរាគមន៍​របស់​កងទ័ពចិន​ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅ​ចន្លោះ​ខែ​កក្កដា និង​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម​​នៅ​ទ្រឹង​ត្រឹម​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ដោយគ្មាន​ខាងណា​អាច​យក​ប្រៀប​លើ​ខាងណា​បាន ចិន និង​​អ.ស.ប​​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ការចរចា​លើ​បទឈប់បាញ់។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចា​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ជាច្រើន​លើក​ច្រើនសា ចំណែក​ឯ​ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ​ក៏​ចេះតែ​បន្ត​ធ្វើ​។ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ការផ្លាស់ប្តូរ​នយោបាយ​ដ៏សំខាន់​មួយ​បាន​កើតមាន​ឡើង​ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ លោក Dwight Eisenhower ដែល​កន្លងមក​ធ្លាប់​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​នៅ​កូរ៉េ បាន​ជាប់ឆ្នោត​ឡើង​មក​ធ្វើ​​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក ជំនួស​លោក Harry Truman ដែល​ផុត​អាណត្តិ។ គ្រាន់តែ​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង​ភ្លាម លោក Eisenhower បាន​កំណត់​អាទិភាព​ជាចម្បងមួយ សម្រាប់​នយោបាយ​របស់​លោក គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ឲ្យ​បាន​ឆាប់។ លោក​បាន​ចាត់​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​ឲ្យ​បើក​ការចរចា​សាជាថ្មី​ជាមួយ​ចិន ហើយ​ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​បាន​គំរាម​មេដឹកនាំ​ចិន​ត្រង់ៗ​ថា ប្រសិនបើ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​មិន​បញ្ចប់​ភ្លាមៗ​តាម​រយៈ​ការចរចា​ទេ លោក​នឹង​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​នេះ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ​ ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​​ក៏​ឆ្លងកាត់​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដ៏សំខាន់​មួយ​​​ដែរ គឺ​ស្តាលីន​​មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បុរសខ្លាំង​នៃ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ទទួល​មរណភាព នៅ​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៥៣។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ៤ខែ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ស្តាលីន និង​២ខែ​ក្រោយ​ការ​គំរាម​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​លោក​ Eisenhower ចិន និង​អ.ស.ប ​ក៏​បាន​​​​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ចុះ​ហត្ថលេខាលើ​បទឈប់បាញ់។ ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​ត្រូវ​បញ្ចប់ ​ទីតាំង​នៃ​ខ្សែត្រៀម​ចុងក្រោយ​ ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ត្រូវ​បាន​គេ​​កំណត់​យក​ជា​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​តំបន់​គ្មាន​យោធា​ត្រូវបាន​គេ​បង្កើតឡើង នៅ​អមសងខាង​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​នេះ។ កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅក្បែរ​តំបន់​គ្មាន​កងទ័ព នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កូរ៉េ​ ដែល​បង្កើតឡើង​ដោយ​បទឈប់បាញ់ ឆ្នាំ​១៩៥៣ កាល​ពី​ដំបូង បទឈប់បាញ់​​ដែល​ភាគី​ជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា នៅថ្ងៃ​ទី២៧ កក្កដា​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​ឯកសារ​បណ្តោះ​អាសន្ន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បី​រង់ចាំ​ការ​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ជា​ស្ថាពរ ដែល​គេ​នឹង​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ពេលក្រោយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជាង ៦០ឆ្នាំក្រោយមក សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​នេះ​នៅតែ​មិន​ទាន់ត្រូវ​បាន​​ភាគីជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា ហើយ​បើ​និយាយ​តាមផ្លូវច្បាប់ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម រហូត​មកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​រយៈពេល​ខ្លី ក៏ប៉ុន្តែ​ គឺ​ជា​សង្រ្គាម​មួយ ដែល​មាន​ការ​បង្ហូរឈាម​ខ្លាំង​បំផុត ដោយ​បាន​សម្លាប់​អាយុជីវិត​មនុស្ស​រហូតដល់​ទៅ​ជិត ៥លាននាក់ ក្នុងនោះ មាន​ជាង​ពាក់កណ្តាល គឺ​ជា​ជនស៊ីវិល។ បើ​គិត​ជា​សមាមាត្រ ​ការ​ស្លាប់​ជនស៊ីវិល នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ មាន​អត្រា​ខ្ពស់​ជាង​ក្នុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ទៅទៀត។ ចាប់តាំង​ពី​ក្រោយ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​បន្ត​ពុះចែក​ជាពីរ ហើយ​កូរ៉េ​ខាងជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ដើរ​តាម​គន្លងផ្លូវ​ពីរ​ផ្ទុយពីគ្នា​ស្រឡះ។ កូរ៉េ​ខាងជើង​ស្ថិត​ក្រោម​របបផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្ត​​បន្តត្រកូល តាំងពី​ជីតា គឺ​លោក​គីម អ៊ីលស៊ុង រហូត​ទៅដល់​ចៅ គឺ​លោក​គីម ជុងអ៊ុន នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ របបកុម្មុយនិស្ត​ក្រុងព្យុងយ៉ាងគិតតែ​ពី​ការ​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព ដោយ​ទុក​ឲ្យ​ប្រជាជន​ត្រូវ​រស់​ក្នុង​ភាពក្រីក្រ​រហូត​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​គ្រោះអត់ឃ្លាន បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ស្លាប់​រាប់លាននាក់។ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​វិញ ក៏​បាន​ឆ្លងកាត់​របបផ្តាច់ការប្រមាណ​ជាង ៣០ឆ្នាំ​ដែរ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​ស៊ីងម៉ាន់ រី និង​មេដឹនាំ​យោធា​បន្តបន្ទាប់មកទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារតែ​មាន​ចលនា​តវ៉ា​ប្រឆាំង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់ ហើយ​ចាប់យក​របៀបដឹកនាំ​តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ​ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៧។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ រហូត​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី៕ ='''ភាព​ផុយ​ស្រួយ​​នៃ​​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​នៅ​​អា​ស៊ី​អាគ្នេយ៍'''= សូម​បន្ត​ចាប់អារម្មណ៍​ទៅលើ​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​នៃ​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​តទៅទៀត ដោយ​សូម​លើកឡើង​អំពី​ភាពផុយស្រួយ​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ផុយស្រួយ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង សុទ្ធសឹង​ជា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដែល​តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​នយោបាយ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង​សន្តិសុខ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាងទៀត ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ​នៅតែ​មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក។ ជាការ​ពិតណាស់​ដែលថា បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​បាន​បោះជំហាន ទៅរក​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ជាពិសេស​នៅក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី៩០។ ក៏ប៉ុន្តែ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ទាំងនេះ ផុយស្រួយ​មែនទែន តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​បី​ប្រភេទ ៖ វិបត្តិ​នយោបាយ វិបត្តិ​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំង​វិបត្តិ​សន្តិសុខ។ វិបត្តិ​នយោបាយ​តែងតែ​កើតឡើង នៅពេលដែល​ពលរដ្ឋ​ចាប់ផ្តើម​ប្រឆាំងនឹង​អ្នកដឹកនាំ​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោត​តែងតាំង​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ​ឬ​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល។ ជាទូទៅ ពលរដ្ឋ​បែក ចិត្ត ឈប់​គាំទ្រ​អ្នក​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោតឱ្យ ដោយហេតុតែ​ពួក​អ្នកដឹកនាំ​ទាំងនោះ ពុករលួយ បក្សពួកនិយម មិន​ព្រមធ្វើ​កំណែទម្រង់ ឬ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​របៀប​ផ្តាច់ការ​ពេក។ វិបត្តិ​នយោបាយ​បែបនេះ បានកើត​ឡើង នៅ​ហ្វីលីពីន ក្នុង​ខែមករា​ឆ្នាំ២០០១។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា (Joseph Estrada) ដែល​ជាប់​ចោទថា​បាន​គៃបន្លំ​យកប្រាក់​រដ្ឋ ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​លា​ចេញពី​តំណែង​និង​ប្រគល់​អំណាច​ទៅ​ឲ្យ​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ក្លូ​រី​យ៉ា អា​រ៉ូ​យ៉ូ (Gloria Arroyo)។ ករណី​ស្រដៀង​គ្នា ក៏បាន​កើតឡើង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ក្នុង​ខែកក្កដា​ឆ្នាំ២០០។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​វ៉ា​ហ៊ី​ដ (Wahid) បាន​ជាប់​ទាក់ទិន​ក្នុង​រឿង​ពុករលួយ ហើយក៏​ត្រូវ​បាត់បង់​អំណាច​ដែល​បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​ដៃ​របស់​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ម៉េ​ហ្កា​វ៉ា​ទី ស៊ុយ​កា​ណូ​ពុ​យ​ទ្រី(Megawati Sukarnoputri) វិញ​ម្តង។ គ្រោះថ្នាក់​ទី​ពីរ ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជួបប្រទះ គឺ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម។ ជាក់ស្តែង ដោយហេតុតែ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៧និង​ចំហាយ​អាក្រក់​របស់​វាត​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ២០០១ សសរ​គ្រឹះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​នៅ​ហ្វីលីពីន​បាន​រង្គោះរង្គើ។ កាលនោះ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី កងទ័ព​បាន​សាកល្បង​វិល​មក​ក្តាប់​អំណាច​វិញ រីឯ​ពួក​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ស្អប់ខ្ពើម​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្លាំងក្លា។ ចំណែក​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ កាលណោះ ក្រោយពី​លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា​បាន​ដួលរលំ ពួកក្រុម​អ្នកមាន​និង​អ្នកមានអំណាច​សម័យ​លោក​ហ្វៀ​ក​ឌី​ណង់ ម៉ាក​កុស ព្រមទាំង​កងទ័ព​ក៏បាន​ពង្រឹង​ជំហរ​របស់​ពួកគេ​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ដែរ។ គឺជា​សំណាង​មួយ​ល្អ​ហើយ ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​មិនបាន​អូសបន្លាយ​យូរ និង​មិនបាន​បណ្តាលឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្មេងខ្ចី​ទាំងនេះ​ដួលរលំ។ ដោយឡែក បណ្តា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជា​នៅ​ខ្វះ​ចន្ទល់ មួយ​ដ៏​សំខាន់ នោះ​គឺ​ការស្វែងរក​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ទាំងមូល​ធូរធារ មិនមែន​ឲ្យ​ធូរធារ​តែ​អ្នកមាន និង​អ្នកមានអំណាច​មួយ​ក្តាប់​តូច​តែប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ នេះ​គឺជា​មូលហេតុ​សំខាន់​នៃ​គម្លាត​កាន់តែ​ធំ​រវាង​អ្នកមាន​និង​អ្នកក្រ គឺជា​មូល​ហេតុដែល​នឹង​អាច បណ្តាលឱ្យ​អ្នកក្រីក្រ​ក្លាយជា​អ្នក​ឈឺចាប់ ហើយ​បែរ​ទៅរក​ចលនានយោបាយ​ជ្រុលនិយម​ឬ​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​ទៅនឹង​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រៅពីនេះ វិបត្តិ​សន្តិសុខ​ក៏​អាច​នឹង​ក្លាយជា​គ្រោះថ្នាក់​ធំ​ដែរ សម្រាប់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ គ្រោះថ្នាក់​នេះ អាច​ស្តែងចេញ តាមរយៈ​រូបភាព​ពីរ​ខុសគ្នា។ រូបភាព​ទីមួយ គឺ​អំពើ​ភេរវកម្ម ដែលមាន​កើតឡើង​ជា​ហូរហែ នៅ​ប៉ែក​ខាងត្បូង​ប្រទេស​ថៃ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី ឬ​នៅ​ហ្វីលីពីន។ ចូរ​កុំភ្លេចថា ពួក​ភេរវជន ជាពិសេស​ពួក​ភេរវជន​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម ជាស​ត្រូវ​របស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ រីឯ​រូបភាព​ទី​ពីរ​វិញ​នៃ​វិបត្តិ​សន្តិសុខ ដែល​អាច​គំរាម​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​សង្គ្រាម សង្គ្រាមស៊ីវិល ឬ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេសជិតខាង​របង​ជាមួយ។​ យ៉ាងណាក៏ដោយ សព្វថ្ងៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅតែ​ជាទី ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក។ មូលហេតុ​មាន​ច្រើនយ៉ាង៖ មូលហេតុ​ទីមួយ គឺ​មក​អំពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក នាំគ្នា​និយាយថា មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ឡើយ ឬក៏​មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ម៉ត់ចត់​ហួសហេតុ​ពេក​ទេ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ដើម្បី​ពង្រឹង​ទឡ្ហីករណ៍​នេះ ពួកគេ​បាន​ទាំង​ចងក្រង​ឡើង​នូវ​អ្វីដែល​គេ​ហៅថា«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី» (Les valeurs asiatiques)។ តើ​អ្វី​ទៅ « តម្លៃ​អាស៊ី »? វា​គឺជា​ទ្រឹស្តី​មួយ​ដែល​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​សិង្ហ​បុរី លី គាន់​យូ(Lee Kuan Yew) បាន​បង្កើតឡើង ក្នុង​គោលដៅ​ច្រានចោល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ លី គាន់​យូ បាន​អះអាង​ជាអាទិ៍​ថា បណ្តា​សង្គម​អាស៊ី​មាន​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​របស់គេ​ដាច់ដោយឡែក ដែល​ខុសគ្នា​ស្រឡះ​ពី​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​បស្ចិម​លោក។ បស្ចិម​លោក​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងណាស់​ទៅលើ​បុគ្គល សេរីភាព និង​សមធម៌ ចំណែក​ពិភព​អាស៊ី​វិញ​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងជាងគេ​ទៅលើ​គ្រួសារ សង្គម វិន័យ សណ្តាប់ធ្នាប់ អំណាច និង​ការងារ។ សម្រាប់​លី គាន់​យូរ « តម្លៃ​អាស៊ី »ប្រសើរ​ជាង​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ នេះ​មិនមែន​ជាការ​មួយ​ចៃដន្យ​ឡើយ ពីព្រោះ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី៨០រហូតដល់​ពាក់ កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី៩០ បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដែល​គេ​ហៅថា«នាគ​អាស៊ី»មាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា នៅពេលដែល​សេដ្ឋកិច្ច​បស្ចិម​លោក​ជាទូទៅ​ផ្តើម​បាត់បង់​សន្ទុះ ជាហេតុ​ជំរុញ នៅពេលនោះ ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំងនេះ និយាយ​អួតអាង​ពី​គំរូ​សង្គម​របស់​ពួកគេ និង​ទិតៀន​គំរូ​សង្គម​របស់​បស្ចិម​លោក។ មូលហេតុ​មួយទៀត ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​គឺ​កម្លាំង​ខ្លាំង​សឹង​ផ្តាច់​មុខតែ​ឯកឯង​នៃ​គណបក្ស​មួយ​នៅលើ​ឆាកនយោបាយ​នៃបណ្តា​ប្រទេស​មួយចំនួន។ ក្នុងនោះ​រួមមាន​ជាអាទិ៍ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន នៅ​សិង្ហ​បុរី បក្ស​អង្គការ​ឯកភាព​ជាតិ​ម៉ា​ឡេ នៅ​ម៉ាឡេស៊ី និង​រហូតមកដល់​ឆ្នាំ២០១៣នេះ បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នៅ​កម្ពុជា។ មូលហេតុ​ផ្សេង​មួយទៀត​ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ខ្លាំង​នៃ​ប្រទេស​ចិន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត នៅលើ​ឆាក​តំបន់ និង​នៅលើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ខ្លួនឯង ដែល​នៅតែ​មិន​ព្រម​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នយោបាយ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​របស់ខ្លួន​បាន​រកស៊ី​សឹង​ផ្តាច់មុខ​ជាមួយ​ប្រទេស​កាន់អំណាច​ផ្តាច់ការ​ដូច​យ៉ាង​ភូមា​រហូតមក​ដល់ពេលថ្មីៗនេះ និង​បានធ្វើ​ឲ្យ​ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច​របស់​បស្ចិម​លោក​ទៅលើ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​គ្មាន​ប្រសិទ្ធិភាព។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចិន​ផ្តល់ជំនួយ​គ្មាន​ល័​ក្ខ​ខ​ណ្ឌ័​នយោបាយ ដល់​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដូចជា​កម្ពុជា​ជាដើម។ ឯ​មូលហេតុ​ចុងក្រោយ គឺ​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន នៅតែ​មិន​ព្រម​បោះបង់ចោល​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម និង​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​នៅតែ​បន្ត​ឋិត​ក្រោម​ការគំរាមកំហែង​ពី​សំណាក់​រដ្ឋប្រហារ​យោធា ដូច​យ៉ាង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន៕ =='''អំណាចផ្តាច់ការ និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍'''== លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ និង​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ខ្លាំង​ ទៅ​លើ​ភូមិភាគ​នេះ​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ និង​ដោយសារ​តែ​កំណើន ​និង​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា​នៃ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ មុន​ពេល​មក​ដល់​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​អាណានិគម​និយម​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ មាន​សុទ្ធ​តែ​របប​រាជា​និយម​ចាស់​គំរិល​។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​បណ្តា​ប្រទេស​អាណា​និគម​និយម​ទាំងនេះ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍សឹង​អស់​ទៅ​វិញ​ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៤០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ ប្រទេស​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​នេះ​ បាន​ទទួល​រង​ខ្លាំង​ឬ​តិច​ ចំហាយ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​កាលៈទេសៈ​បែប​នេះ​ ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ក្លាយ​ជា​របប ផ្តាច់ការរណប​សហរដ្ឋអាមេរិក​ដូច​ជា​ថៃ​ ហ្វីលីពីន និងសិង្ហបុរី រីឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀតវិញបាន​ក្លាយ​ជា​របប​ផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្តរណប​សហភាព​សូវៀត ឬ​រណប​ប្រទេស​ចិន​ប្រជាមានិត​ ដូច​ជា​វៀតណាម​ ឡាវ​ និង​កម្ពុជា​។ គេ​ត្រូវ​រង់​ចាំរហូត​ដល់​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ ទើប​ឃើញ​ប្រទេសអាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយ​ នោះគឺ ហ្វីលីពីន ឈាន​ជើង​មុន​គេទៅ​រក​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ​ គឺ​នៅ​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos) បុរស​ខ្លាំង​នៃរបប​ផ្តាច់ការ​ហ្វីលីពីន ត្រូវ​បាន​អាមេរិក​បង្ខំឲ្យ​រៀប​ចំការ​បោះ​ឆ្នោត​សេរី​និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ ​ជោគជ័យ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ទៅលោក​ស្រី​កូរី អាគីណូ(Cory Aquino) ភរិយា​របស់​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​លោក​បេនីញ៉ូ អាគីណូ(Benigno Aquino) ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ធ្វើ​ឃាតនៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៣​។ នេះ​គឺ​ជា​រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​មួយ​។ រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​ពីរ​ ដែល​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ទៅ​លើ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ឧទាហរណ៍​ដូច​ជា​នៅ​សិង្ហបុរី​ នៅ​ថៃ​ នៅ​កម្ពុជា​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​ដើម​។ មាន​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង​ ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​និង​ទី​៩០​។ មូលហេតុ​ទី​មួយ​ គឺ​ការ​រលត់​រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​នៅ​ថៃ​ឬ​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ បាន​ពង្រឹង​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​ដៃ​ពី​សំណាក់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​មនោគមវិជ្ជា​កុម្មុយនិស្ត​។ ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​អស់​ទាំង​នេះ​ដែល​ភាគ​ច្រើន​ជា​របប​សឹក​ អស់​មាន​លេស​ ដើម្បី​ពង្រឹង​និង​បង្កើន​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ទៀត​ហើយ​។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​ បាន​ជា​សន្តិភាព​និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ អាច​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​គល់​ នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០។ មូល​ហេតុ​ទី​ពីរ​ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ គឺ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​អាស៊ី​ ដូច​ជា​សិង្ហបុរី​ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​ របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ខ្លា​អាស៊ី​ ដូច​ជា​ម៉ាឡេស៊ី​ និង​ថៃ​ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ ឆ្នាំ​ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​រាតត្បាត​ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាស៊ី​។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​វិសេស​វិសាល​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​អ្នក​វណ្ណៈ​កណ្តាលដែល​ចេះ​ដឹង​ជាង​មុន​និង​ធូរធា​ជាង​មុនកើន​ចំនួនលឿន​រហ័ស​ និង​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​។ * គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ បរិបទ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវ​ក្លា​បែប​នេះ​ហើយ​ ដែល​គេ​ឃើញ​សង្គម​ស៊ីវិល​មួយ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ និង​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​ នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​។ សហជីព​ ជា​អ្នក​នាំ​មុខ​គេ​ នៅ​ក្នុង​ចលនា​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​។ ក្រោយ​មក​ទៀត​ មាន​និស្សិត​ និស្សិត​ដែល​ចាប់​ពី​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ទៅ​ បាន​ចុះ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​នៅ​តាមដង​ផ្លូវ ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ ហ្វីលីពីន ភូមា​ និង​ដប់​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា​ របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ស៊ូហាកតូ(Suharto)​ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​ដួល​រលំ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ដោយ​ហេតុ​តែមាន​មហា​បាតុកម្ម​ ក្នុង​ទូទាំង​ប្រទេស​ របស់​ពួកសហជីព​និង​របស់​​ពួកនិស្សិត​។ ក្រៅ​ពី​សហជីព​និង​និសិ្សត​ សាសនា​ក៏​បាន​ដើរ​តួ​នា​ទី​មួយ​សំខាន់​ដែរ​ នៅ​ក្នុង​អភិក្រម​នៃ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ក្នុង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ព្រះ​វិហារ​កាតូលីក​បាន​ចេញ​មុខ​គាំ​ទ្រ​លោក​ស្រី​ប្រមុខ​បក្ស​ជំទាស់​កូរី អាគីណូ(​Cory Aquino) ដើម្បីប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos)។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ ព្រះសង្ឃ​បាន​ជួយ​លាក់​ខ្លួននៅ​ក្នុង​វត្ត​ ពួក​និស្សិត​ដែល​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ណេ វីន(Ne Win) ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៨​។ គេ​ក៏​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​ដែរ​ តួ​នាទី​របស់​បណ្តា​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល ​ដែល​ជា​សសរ គ្រឹះមួយ​ដ៏​មាំ​នៃ​សង្គម​ស៊ីវិល​ នៅមុន​និងនៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ខ្លះ​នៅ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដួល​រលំ​ហើយ។ គេ​ក៏​ត្រូវ​ឲ្យ​តម្លៃ​ផង​ដែរ​ដល់​បច្ចេក​វិជ្ជា​ថ្មីៗ​និង​ឈាន​មុខ ដូច​ជា​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​ និងអ៊ីនធឺណែត ដែល​បាន​បើក​លទ្ធភាព​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពត៌មាន​លឿន​រហ័ស​ និង​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​ទាន់​ពេល​វេលា​រវាង​មតិ​សាធារណជន​ក្នុង​ស្រុក​និង​មតិ​អន្តរជាតិ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​តែ​ជា​ទី​ដែល​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិបាក​ងើប​ក្បាលនិង​ពិបាក​ដំណើរ​ការ​។ ពិបាក​ដំណើរ​ការ​ ដោយ​ហេតុ​តែ​វត្តមាន​ដ៏​រឹងមាំ​និង​ចាស់​ដុះ​ស្លែ​នៃ​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ ដោយហេតុ​តែ​មាន​ការ​បំផុស​បំផុល​ឡើង​នូវ​ទ្រឹស្តី«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី​»ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក​ និង​ដោយហេតុ​តែ​វត្តមាន​របស់​មហាយក្ស​ចិនកុម្មុយនិស្ត​ ដែល​អាច​ជា​ហ្រ្វាំង​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ​នៅអាស៊ី​អាគ្នេយ៍៕ =='''បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍៖ ខុស​គ្នាច្រើន ដូច​គ្នា​តិច'''== អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​គ្មាន​អរិយធម៌​រួម​គ្នា​មួយ​ទេ។ ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ​មិន​ដូច​គ្នា​សោះ​ឡើយ ប្រើ​ភាសា​ខុស​គ្នា មាន​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​និង​ប្រពៃណី​ខុស​គ្នា​ស្រឡះ។ សម្រាប់​ពួក​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិទូ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​អាស៊ី​បូព៌ា ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​អាស៊ី​កណ្តាល អាស៊ី​ខាង​ត្បូង និង​អូសេអានី (Océanie)។ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ​ទៀត​សោត ត្រូវ​បាន​ពួក​អ្នក​ឯកទេស​ដដែល​បែងចែក​ជា​ពីរ៖ មួយគឺពិភព​ឥណ្ឌូចិន និង​មួយ​ទៀត​គឺ​ពិភព​ម៉ាឡេ។ នៅ​ក្នុង​ស្មារតី​របស់​ពួក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​វិទូ ពាក្យ​ថា"ពិភព​ឥណ្ឌូចិន" មាន​ន័យ​ធំ​ទូលំ​ទូលាយ ពីព្រោះ​វា​គ្រប​ដណ្តប់​មិន​ត្រឹម​តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ភូមា​និង​ប្រទេស​ថៃ​ថែម​ទៀត។ រី​ឯ​"ពិភព​ម៉ាឡេ​"វិញ គឺ​ជា​ពពួក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដទៃ​ផ្សេង​ដែល​ជា​កោះ ឬ​ជា​ទី​ប្រជុំ​កោះ រួម​មាន​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ព្រុយណេ និង​ទីម័រ​ខាង​កើត។ រី​ឯ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​វិញ មិន​ដូច​គ្នា​សោះ ប្រើ​ភាសា​ខុសៗ​គ្នា មាន​សាសនា ​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​ និង​ប្រពៃណី​ខុសៗ​ពី​គ្នា។ ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ភូមា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ និង​វៀតណាម កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ អ៊ីស្លាម​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី។ វា​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ដូច​ជា​នៅ​កោះ​មីនដាណាវ(Mindanao) ស៊ុយលុយ(Sulu) និង​រ៉ូឡូ(Jolo) ព្រម​ទាំង​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ដូច​យ៉ាង​នៅ​ខេត្ត​ណារ៉ាធីវ៉ាត(Narathiwat) ប៉ាត្តានី(Pattani) និង​យ៉ាឡា(Yala)។ ចំណែក​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត។ សាសនា​គ្រិស្ត​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម។ បន្ថែម​ពី​ការ​ប្រើ​ភាសា​ផ្សេងៗ​ពី​គ្នា ដែល​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​និយាយ​ទាក់ទង​គ្នា​បានស្រួល ក៏​មាន​ដែរ​ការ​ប្រើ​ភាសា​ជា​ច្រើន​ខុសៗ​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី មាន​ភាសាតូចៗ​ផ្សេងៗ​គ្នា​រហូតដល់ទៅ​ជិត៧០០​ឯ​ណោះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ បាន​ជា​បន្តិច​ម្តងៗ អង់គ្លេស​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​រួម​មួយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ គឺ​ជា​ភាសា​ផ្លូវការ​របស់​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ហៅ​កាត់​ថា អាស៊ាន។ * ដោយ​ឡែក លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​និង​ដូច​គ្នា​តិច​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ក៏​ជា​កេរ​ដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​ផង​ដែរ។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា ភូមា​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អង់គ្លេស ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​ហូឡង់ ហ្វីលីពីន​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អេស្ប៉ាញ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​របស់​អាមេរិក។ រី​ឯ​ឥណ្ឌូចិន​វិញ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​បារាំង។ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​មាន​តែ​ប្រទេស​ថៃ​មួយ​ទេ​ដែល​បាន​គេច​ផុត​ពី​នឹម​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ដ្បិត​កាល​សម័យ​នោះ ថៃ​ជា​ដី​មួយ​ដុំ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បារាំង​និង​អង់គ្លេស​ទុក​ចោល​ឱ្យ​នៅ​ជា​តំបន់​ទ្រនាប់​ដើម្បី​បែងចែក​ដែនដី​អាណានិគម​នៃ​មហាអំណាច​ទាំង​ពីរ​ឱ្យ​នៅ​ឆ្ងាយ​និង​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​គ្នា។ នៅ​ត្រួត​ពី​លើ​កេរដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ក៏​មានដែរ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ឥទ្ធិពល​របស់​ឥណ្ឌា​និង​របស់​ចិន ឥទ្ធិពល​ដែល​មាន​មក​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​សាប​ព្រោះ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​កម្ពុជា ឡាវ ភូមា ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​មាន​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​រស់​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ រី​ឯ​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ចិន​វិញ វា​លេច​ឡើង ជា​ពិសេស​តាម​រយៈ​វត្តមាន​ច្រើន​សន្ធឹក សន្ធាប់​របស់​ជនជាតិ​ចិន គឺ​ប្រមាណ​ជាង​៣០លាន​នាក់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាន​ជា​អាទិ៍​នៅ​វៀតណាម ថៃ ហ្វីលីពីន កម្ពុជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី។ សហគមន៍​ចិន​ដើរ​តួនាទី​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់​ណាស់​នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​ពិសេស​នៅ​ថៃ​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ជនជាតិ​ចិន​ក្តាប់​យក​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​៧០%​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ឯកជន ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ប្រជាជន​ឥណ្ឌូណេស៊ី​មួយ​ចំនួន​ធំ​ស្អប់​ខ្ពើម​សហគមន៍ចិន។ ដោយ​ឡែក គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា ជនជាតិ​ចិន​ពិបាក​នឹង​បញ្ចូល​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ជាង​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដ្បិត​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ចិន​ដែរ ទោះ​បី​ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បែប​ចិន​មាន​លាយ​ទៅ​ដោយ​សាសនា​កុងជឺ(Confucius)​ក៏​ដោយ។ ភាព​ខុស​គ្នា​ចុង​ក្រោយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​របប​នយោបាយ​ផ្សេងៗពី​គ្នា និង​គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​របប​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ឬ​រវាង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ភ្លឺស្វាង​សិង្ហបុរី​និង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​សឹង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯកឯង​របស់​គណបក្ស​តែ​មួយ​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី? តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី និង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ពលរដ្ឋ​ឡាវ កម្ពុជា​ឬ​វៀតណាម? អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ពួក​សេដ្ឋវិទូ​នាំ​គ្នា​បែងចែក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ជា​បី​ប្រភេទ។ ទីមួយ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច នោះ​គឺ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី។ ទី​ពីរ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​ខ្លា​សេដ្ឋកិច្ច រួម​មាន​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ថៃ​និង​ហ្វីលីពីន។ រី​ឯ​ទី​បី ​គឺ​ពពួកបណ្តា​ប្រទេស​មិន​សូវ​លូត​លាស់ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា ឡាវ ភូមា និង​ទីម័រ​ខាង​កើត៕ ='''ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩'''= ជ័យជម្នះ​របស់​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នៅ​ចិន។ ជ័យជម្នះ ដែល​បាន​នាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ដឹកនាំ​ដោយ​ម៉ៅសេទុង​មក​កាន់​អំណាច ចំណែក​ឯ​ក្រុម​ជាតិនិយម​ដឹកនាំ​ដោយ​​ចាង កាយចៀក ​​ត្រូវ​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​តៃវ៉ាន់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៩ នៅពេល​ដែល​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ចាប់ផ្តើម​ផ្ទុះឡើង ប្រទេស​ចិន​ត្រូវ​បែងចែក​ជា​៣ផ្នែក៖ មួយផ្នែក​ខាង​កើត​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​ជប៉ុន ខាងលិច​និង​ខាង​ត្បូង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​ជាតិនិយម​គួមីនតាង​ ដឹកនាំ​ដោយ ​ចាង កាយចៀក ចំណែក​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​គ្រប់គ្រង​តំបន់​តូចមួយ នៅ​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ។ ជាផ្លូវការ រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង​របស់​ចាង កាយចៀក និង​កងឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​របស់​ម៉ៅ សេទុង គឺ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​នឹង​គ្នា។ ក៏ប៉ុន្តែ សម្ព័ន្ធភាព​​នេះ​​ធ្វើឡើង​ដោយ​សារទេ​កាលៈទេសៈ​តម្រូវ ដើម្បី​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ​ហើយ​វា​ក៏​ជា​សម្ព័ន្ធភាព​ដែល​មាន​តែ​ឈ្មោះ​ផងដែរ ដោយ​នៅ​ក្នុង​ភាព​ពិតជាក់ស្តែង រដ្ឋាភិបាល​ជាតិនិយម និង​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត គឺ​ជា​គូសត្រូវ​ស៊ីសាច់ហុតឈាម​នឹង​គ្នា។ នៅ​ក្នុងអំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​មាន​កងទ័ព​ប្រមាណ​ជា ១លាន​នាក់ និង​គ្រប់គ្រង​ដែនដី​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ប្រមាណ​ជា ១០០លាននាក់។ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ បាន​គ្រប់គ្រង​ដែនដី​របស់​ខ្លួន ដោយ​ប្រើ​វិធី​ក្តៅផង និង​ត្រជាក់ផង។ វិធី​ក្តៅ គឺតាមរយៈ​ការ​ដាក់ចេញ​នូវ​វិន័យ​យ៉ាងតឹងរ៉ឹង អមដោយ​ការ​ដាក់ទោស​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ចំពោះ​អ្នក​ល្មើស​នឹង​វិន័យ។ ចំណែក​វិធី​ត្រជាក់ គឺ​ការ​អប់រំ បំពាក់បំប៉ន​មនោគមន៍​វិជ្ជា​ឲ្យ​ប្រជាជន​ចេះ​លះបង់​ផលប្រយោជន៍​ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បី​បក្ស និង​រដ្ឋ។ វិធី​ដឹកនាំ​នេះ បូករួម​ជាមួយ​នឹង​ភាព​វ័យឆ្លាត​ខាង​យុទ្ធសាស្រ្ត​ទ័ព និង​នយោបាយ​របស់​ម៉ៅសេទុង ព្រមទាំង​ភាពប្តូរផ្តាច់​ក្នុងការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ទទួល​បាន​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន ព្រមទាំងបាន​ទាក់ទាញ​យុវជន​ក្មេងៗ​​រាប់​ម៉ឺននាក់​ឲ្យ​ចូល​ជា​សមាជិក​បក្ស។ ក្រឡេក​ទៅមើល​កម្លាំង​ទ័ព​របស់​​ចាង កាយចៀក​វិញ ថ្វីដ្បិត​តែ​​ទទួល​បាន​ជំនួយ​យ៉ាង​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និងមាន​ចំនួន​កងទ័ព​​ច្រើន ក៏ប៉ុន្តែ ច្រើន​តែ​ចំនួន​ ហើយ​ខ្វះ​គុណភាព។ មេដឹកនាំ​កងទ័ព​ត្រូវ​បាន​​​តែងតាំង​ឡើង​តែ​ទៅ​តាម​បក្សពួក ដោយ​មិនខ្វល់​ពី​សមត្ថភាព ហើយ​អំពើ​ពុករលួយ​បាន​កើតមាន​ឡើង​ពាសពេញ​ក្នុង​ជួរ​មេដឹកនាំ​កងទ័ព។ មេទ័ព​ភាគច្រើន​នាំគ្នា​បំប៉ោង​ចំនួន​កូនទាហាន ព្រមទាំង​កាត់យក​របប​របស់​កូនទាហាន​យក​ទៅ​លក់​នៅ​ក្នុង​ផ្សារ​ងងឹត ដោយ​ទុក​ឲ្យ​កងទ័ព​ដែល​នៅ​តាម​សមរភូមិ​ត្រូវ​​ខ្វះស្បៀង និងគ្រឿង​សព្វាវុធ ហើយ​ត្រូវ​បាត់បង់​ស្មារតី​ប្រយុទ្ធ។ ជាទូទៅ គេសង្កេតឃើញ​ថា ទាហាន​របស់​ចាង កាយចៀក ត្រូវ​ស្លាប់ និង​ធ្លាក់ចុះ​ទន់ខ្សោយ ដោយសារ​ការ​ខ្វះស្បៀង និង​ជំងឺ ជាជាង​ស្លាប់​ដោយ​ត្រូវ​គ្រាប់កាំភ្លើង​របស់​សត្រូវ។ សូម្បីតែ​មន្រ្តី​យោធា​ជាន់ខ្ពស់​​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏​ធ្លាប់​បាន​រិះគន់​ ចាង កាយចៀក​ដែរ ថា ជា​មេដឹកនាំ​ដែល​គិតតែ​ពី​អំណាច​ផ្ទាល់​ខ្លួន និង​​ពី​ជម្លោះ​ជាមួយ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ ច្រើន​ជាង​គិត​ពី​ការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន។ សាធារណរដ្ឋ​ចិន ​រវាង​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត ​និង​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន សាធារណរដ្ឋ​ចិន​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី១៖ ​ស៊ុន យ៉ាតសេន ​ងាក​ទៅរក​កុម្មុយនិស្ត សាធារណរដ្ឋ​ចិន​ក្រោយ​បដិវត្តន៍​ឆ្នាំ​១៩១១ បដិវត្តន៍​ផ្តួលរំលំ​របប​រាជានិយម​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ១៩១១ សង្រ្គាមលោក​លើកទី២​នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក 1 2 3 4 5 នៅក្រោយ​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​ត្រូវ​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ចិន សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ចាប់ផ្តើម​បារម្ភ​ខ្លាច​​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ចាង កាយចៀក និង​ក្រុម​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង​វិញ ក៏បាន​បញ្ជូន​មន្រ្តី​យោធា​កំពូល​ម្នាក់ គឺ​ឧត្តមសេនីយ៍ George Marshall ឲ្យ​ទៅ​ចិន ដើម្បី​ព្យាយាម​សម្របសម្រួល​ជម្លោះ រវាង​ភាគី​ទាំងពីរ។ ក៏ប៉ុន្តែ បេសកកម្ម​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ក៏​បាន​ឆាបឆេះ​ឡើង​យ៉ាងសន្ធោរសន្ធៅ។ នៅ​ពេលនោះ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ថ្វីដ្បិត​តែ​មិន​ចូលចិត្ត​ការដឹកនាំ​របស់​ចាង កាយចៀក ក៏ប៉ុន្តែ នៅតែ​សុខចិត្ត​ផ្តល់​ជំនួយ​យោធា​រាប់ពាន់លាន​ដុល្លារ​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង ដើម្បី​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ទប់ស្កាត់​កុំ​ឲ្យ​ចិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ដែល​នៅពេលនោះ​ទទួល​បាន​ជំនួយ​ពី​​សហភាព​សូវៀត​។ បើ​គេ​ពិនិត្យ​មើល​ទៅលើ​តុល្យភាព​នៃ​កម្លាំង នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នេះ គេឃើញ​ថា កងទ័ព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង មាន​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​កងកម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ដល់​ទៅ​៤ដង (ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​មាន ៤លាននាក់ ចំណែក​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​មាន​តែ ១លាននាក់) ហើយ​គ្រឿងសព្វាវុធ​របស់​កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​មាន​ច្រើន និង​ទំនើបជាង ដោយសារ​តែ​មាន​ជំនួយ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ក៏ប៉ុន្តែ បើទោះបីជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ​កងទ័ព​របស់​ ​ចាង កាយចៀក ដែល​ខ្វះវិន័យ ហើយ​មេទ័ព​គ្មាន​សមត្ថភាព ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ កងកម្លាំង​របស់​ម៉ៅសេទុង​បាន​វាយដណ្តើម​កាន់កាប់​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី ដោយ​បាន​ចាប់ខ្លួន​ទាហាន​​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ប្រមាណ​ជា ៤០ម៉ឺននាក់ ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​ទាហាន​ឆ្នើម ប្រដាប់​ដោយ​គ្រឿង​សព្វាវុធ​ទំនើបៗ។ ប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​មក​ទៀត កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ក្រុម​ផ្សេងទៀត ដែល​មាន​គ្នា​ប្រមាណ​ ៤៦ម៉ឺននាក់ ត្រូវបាន​​ក្រុម​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្តធ្វើការ​ឡោមព័ទ្ធ​​ជុំជិត។ ដោយ​បារម្ភ​ខ្លាច​ទាហាន​ទាំងអស់​នេះ រួមទាំង​​គ្រឿង​សព្វាវុធ​ទំនើបៗ​របស់​ពួកគេ​ត្រូវ​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត​ចាប់បាន ដូចកាល​ពី​នៅ​ម៉ាន់ជូរី ចាង កាយចៀក ក៏​មាន​គម្រោង​ប្រើ​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ ដើម្បី​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​​​កម្ទេច​ទីតាំង​ទ័ព​របស់​ខ្លួនឯង។ ដឹង​ពី​គម្រោង​នេះ កងទ័ព​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​ ក៏​សុខចិត្ត​ទម្លាក់​អាវុធ ហើយ​ចុះចូល​ជាមួយ​នឹង​ក្រុម​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត។ ចាប់តាំង​ពីពេលនោះ​មក តុល្យភាព​កម្លាំង​ទ័ព​​ក៏​ត្រូវ​ផ្អៀង​កាន់តែ​ខ្លាំង ទៅខាង​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ចិន​របស់​ចាង កាយចៀក ក៏​ធ្លាក់​ចុះទន់ខ្សោយ​ខាង​ផ្នែក​នយោបាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ផងដែរ ដោយ​បាត់បង់​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​ចិន​ទូទៅ។ ក្រៅពី​បញ្ហា​ពុករលួយ​ដែល​កើតមាន​ស៊ីរូង នៅ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់ ក្នុង​ជួររដ្ឋាភិបាល ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ចាង កាយចៀក ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្លាំង ដោយមក​ពី​អសមត្ថភាព​ក្នុងការគ្រប់គ្រង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ ជាពិសេស គឺ​បញ្ហា​អតិផរណា។ ចាប់តាំង​ពី​ចប់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ រហូតដល់​ពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ​១៩៤៨ តម្លៃ​ទំនិញ​សព្វសារពើ​មាន​ការ​កើនឡើង ១​គុណ​នឹង​៦៧។ ​គ្រាន់តែ​ក្នុងរយៈពេល​ ៦ខែ​ចុងក្រោយ​នៃ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ តម្លៃ​ទំនិញ​បាន​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅ ៨ម៉ឺន៥ពាន់​ដង ហើយ​លុយ​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ​ថោក​​ដូចក្រដាស។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៤៩ កងទ័ព​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​វាយចូល​កាន់កាប់​​ក្រុង​ណានជីង ដែល​ជា​រដ្ឋធានី​របស់​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ហើយ​ចាង កាយចៀក និង​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង​ក៏​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​តាំង​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្វាងទុង រួចហើយ​ទៅ​ស៊ីឈ័ន មុននឹង​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​កាន់​កោះតៃវ៉ាន់ ដោយ​នាំទៅជាមួយ​នូវ​មន្រ្តី កងទ័ព ព្រមទាំង​សាច់ញាតិ​ប្រមាណ​ជា​ជិត​២លាននាក់។ ចិនដី​គោក​ទាំងមូល​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩ ម៉ៅសេទុង​បាន​ប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន ដោយ​បាន​រើ​រដ្ឋធានី​ពី​ណានជីង ទៅ​តាំង​នៅ​ប៉េកាំង។ នៅ​ឯ​កោះតៃវ៉ាន់​ឯណោះវិញ ចាង កាយចៀក បាន​ប្រកាស​យក​ក្រុង​តៃប៉ិ​ជា​រដ្ឋធានី​បណ្តោះ​អាសន្ន​របស់​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ហើយ​បន្ត​អះអាង​ថា រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ គឺ​ជា​រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​តែ​មួយ​គត់​របស់​​ប្រទេស​ចិន​ទាំងមូល៕ =='''ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩'''== សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន​ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ចាង កាយចៀក នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩។ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន (ចិន​កុម្មុយនិស្ត) ត្រូវ​បាន​ម៉ៅសេទុង​ប្រកាស​បង្កើតឡើង នៅ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩ ក្រោយ​ពី​បាន​បណ្តេញ​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង របស់​ចាង កាយចៀក​ឲ្យ​ធ្លាក់​ពី​អំណាច ហើយ​រត់ទៅ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​និរទេស នៅ​កោះតៃវ៉ាន់។ ការ​ឡើងមក​កាន់​អំណាច​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​បាន​កើតឡើង ដោយ​សារ​តែ​ចរន្ត​បី នៃ​សាធារណមតិចិន ដែល​វេញ​បញ្ចូល​គ្នា៖ ទីមួយ ចលនា​ជាតិនិយម​ចិន​ប្រឆាំង​នឹង​បរទេស ដែល​បាន​កើតមាន​ឡើង​ចាប់តាំង​ពី​សង្រ្គាមអាភៀន នៅ​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ទីពីរ ការចងអាឃាត​រវាង​វណ្ណៈ​ខ្ពស់ទាប ជាពិសេស រវាង​វណ្ណៈ​កសិករ និង​អភិជន​ម្ចាស់ដី ទីបី ការ​ខឹងសម្បារ​​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅ​គ្រប់​វណ្ណៈ​ទាំងអស់​ចំពោះ​អំពើ​ពុករលួយ និង​អសមត្ថភាព​របស់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង​របស់​ចាង កាយចៀក នៅ​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត ប្រជាជន​ចិន​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​គេ​បែងចែក​ជា​វណ្ណៈ​កសិករ វណ្ណៈ​មធ្យម និង​វណ្ណៈ​អភិជន​ម្ចាស់ដី ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​តែងតែ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​កិច្ចប្រជុំ​​ជា​សាធារណៈ ដើម្បី​បើក​ឲ្យ​វណ្ណៈកសិករ​ធ្វើការ​រិះគន់​​ពួក​អភិជន ព្រមទាំង​ដាក់​សម្ពាធ​ឲ្យ​ពួកគេ​សារភាព​នូវ​ទោសកំហុស​ពី​អតីតកាល​ ឬ​បោះបង់​នូវ​ដីធ្លី ឬ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ផ្សេងទៀត ដើម្បី​យក​ទៅ​ដាក់​ជា​សម្បត្តិ​រួម។ នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ទៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧ ដីធ្លី​​កសិកម្ម​ទាំងអស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត​រៀបចំ​ដាក់​ជា​សម្បត្តិ​រួម ឬ​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​​គ្រប់គ្រង​របស់​សមូហភាព ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “ក្រុម​សាមគ្គី​​បង្កបង្កើនផល” ហើយ​ផល​ដែល​ក្រុម​សាមគ្គី​ផលិតបាន​ត្រូវ​កាត់​ឲ្យ​រដ្ឋ​ពី ៥% ទៅ ១០%។ សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​តាម​ទីក្រុង​វិញ​ក៏​ត្រូវ​ដាក់ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ផងដែរ ដោយ​គ្រប់សហគ្រាស​ឯកជន​ទាំងអស់​ត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​​កុម្មុយនិស្ត​យក​មក​ដាក់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ ហើយ​រាល់​សកម្មភាព​រកស៊ី​ជា​លក្ខណៈ​ឯកជន​ទាំងអស់​ត្រូវ​ដាក់​ឲ្យ​នៅ​ក្រៅច្បាប់។ អ្នក​ជំនួញណា​ដែល​សុខចិត្ត​សហការ​ជាមួយ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ ត្រូវ​បាន​រក្សា​ឲ្យ​នៅ​កាន់តំណែង​​នៅ​ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន តែ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​បុគ្គលិក​រដ្ឋ។ ចំណែក​ឯ​អ្នក​ជំនួញ​ដែល​​មិនព្រម​សហការជាមួយ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត ត្រូវ​​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ដាក់ទោស ហើយ​ខ្លះ​ក៏​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​​​ចោល​ផ្ទះសម្បែង ចោល​ទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយ​រត់ភៀសខ្លួន​ចេញទៅ​តៃវ៉ាន់ ឬ​ហុងកុង។ និយាយ​ពី​ទំនាក់ទំនង​ក្រៅប្រទេស​វិញ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​សហភាព​សូវៀត ដែល​ជា​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ដូចគ្នា។ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥០ ម៉ៅសេទុង ដែល​ជា​លេខាបក្ស និង​ជូ អេនឡាយ ដែល​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅកាន់​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ ដើម្បី​ចរចា​ចុះ​​សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព​ជាមួយ​សហភាព​សូវៀត។ តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព​នេះ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន​ទទួលបាន​នូវ​ជំនួយ​ជាច្រើន​ពី​សំណាក់​សហភាព​សូវៀត។ យុវជន​ចិន​ប្រមាណ​ជា ២ម៉ឺននាក់​បាន​ទទួល​អាហារូបករណ៍​ ដើម្បី​ទៅរៀន​នៅ​សហភាព​សូវៀត ចំណែក​សាស្រ្តាចារ្យ និង​វិស្វករ​សូវៀត​ប្រមាណ​ជា ១ម៉ឺននាក់ ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​មក​បង្រៀន​ និង​ផ្តល់​ប្រឹក្សា​ដល់​អ្នក​ជំនាញ​ចិន ក្នុងការ​សាងសង់​ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ទំនប់ និង​រោងចក្រ។ សម្រាប់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ការឡើងកាន់​អំណាច​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ចិន គឺ​ជា​បរាជ័យ​ដ៏ធំមួយ​នៃ​នយោបាយ​ការបរទេស​អាមេរិក នៅ​ក្នុង​សម័យកាល​នោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ បើទោះបី​ជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ រដ្ឋការ​របស់​លោក​ Harry Truman បាន​ទាញ​នូវ​ក្តីសន្និដ្ឋាន​មួយ​ថា រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ដឹកនាំ​ដោយ ចាង កាយចៀក ​បាន​បាត់បង់​ការ​គាំទ្រ​ទាំងស្រុង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​ចិន ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាល​នេះ​មិនសក្តិសម​នឹង​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អាមេរិក​តទៅទៀត​ទេ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥០ កងទ័ព​​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​រៀបចំ​ប្រុងប្រៀបខ្លួន ដើម្បី​វាយលុក​លើ​តៃវ៉ាន់ ក្នុងគោលដៅ​កម្ទេច​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ចាង កាយចៀក ឈានទៅ​​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ឲ្យ​បាន​ជា​ស្ថាពរ។ នៅ​ពេលនោះ រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងវ៉ាស៊ីងតោន​បាន​កំណត់​ថា អាមេរិក​នឹង​លែង​លូកដៃ​ចូល​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នេះតទៅទៀត​ ដោយ​ចង់​ទុក​ឲ្យ​​តៃវ៉ាន់​ប្រឈមមុខ​ជាមួយ​ចិន​កុម្មុយនិស្ត​តែ​ម្នាក់​ឯង។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីៗ​ត្រូវ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទាំងអស់ នៅ​ពេល​ដែល​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ផ្ទុះឡើង នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០។ នៅ​ក្នុង​រយៈពេល៣ឆ្នាំ (១៩៥០-១៩៥៣) កងទ័ព​អាមេរិក និង​កងទ័ព​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​ដាក់​គ្នា​ដោយ​ផ្ទាល់ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ដោយ​អាមេរិក​​គាំទ្រ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​ចិន​គាំទ្រ​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅ​ពេលនោះ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​​​​គិត​ថា អាមេរិក​ចង់​យក​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​មក​ធ្វើ​ជា​លេស ដើម្បី​ចូល​ឈ្លានពាន​ចិន ក្នុងគោលដៅ​ផ្តួលរំលំ​របប​កុម្មុយនិស្ត ហើយ​នាំ​ចាង កាយចៀក មក​កាន់​អំណាច​វិញ។ ចំណែក​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​វិញ​​គិត​ថា សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ផ្ទុះឡើង គឺ​ដោយសារ​តែ​ចិន​ជា​អ្នក​ដុតបញ្ឆេះឡើង ក្នុងគោលដៅ​​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ដូច្នេះ សម្រាប់​អាមេរិក ចិន​កុម្មុយនិស្ត​គឺ​ជា​គ្រោះថ្នាក់​ដ៏ចម្បងមួយ​ចំពោះ​ចលនា​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្លុក​សេរី។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា នៅ​ពេល​ដែល​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ចាប់ផ្តើម​ផ្ទុះឡើង លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក Harry Truman បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ជើងទឹក​អាមេរិក​ប្រចាំ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ឲ្យ​ទៅ​ឈរជើង​នៅ​ច្រក​សមុទ្រ​ដែល​នៅ​ចន្លោះ​​តៃវ៉ាន់ និង​ចិនដីគោក ដោយ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទាំងស្រុង​នូវ​នយោបាយ​ដែល​បាន​ដាក់ចេញ​ពីពេលមុន​ដែល​ថា​នឹង​មិន​​លូកដៃ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម រវាង​​ចិន​កុម្មុយនិស្ត និង​ចិនតៃវ៉ាន់។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ គឺ​ជា​ចំណុច​របត់​ដ៏សំខាន់​មួយ ដែល​កំណត់​អនាគត​នៃ​​ទំនាក់ទំនង​ចិន-អាមេរិក នៅ​ក្នុងរយៈពេល​រាប់ទសវត្សរ៍​ក្រោយៗ​មក​ទៀត។ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ជិត ៣០ឆ្នាំ​ ក្រោយ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋាភិបាល​​​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន ព្រមទាំង​បាន​ហាមឃាត់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិក​មិន​ឲ្យ​ធ្វើដំណើរ​ឬ​ធ្វើការ​រកស៊ី​អ្វី​ទាំងអស់​ជាមួយ​ចិនដីគោក។ សម្រាប់​អាមេរិក រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​របស់​ចិន​មានតែមួយគត់ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ចាង កាយចៀក នៅតៃវ៉ាន់ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រគល់​សិទ្ធិ​ឲ្យ​កាន់កាប់​អាសនៈ​ជា​តំណាង​ប្រទេស​ចិន​នៅ​ក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប។ មេដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​វិញ​បាន​កំណត់​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដែល​កាល​ពី​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ធ្លាប់​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​នឹងគ្នា ក្នុងការ​ប្រយុទ្ធតទល់​នឹង​ជប៉ុន តែ​ឥឡូវនេះ​ គឺ​អាមេរិក​ដែល​ជា​សត្រូវ​ដ៏ធំបំផុត​របស់​ចិន៕ =='''បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​ចិន ​(១៩៦៦-១៩៧៦)'''== ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើង​កាន់អំណាច​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ បក្ស​កុម្មុយនិស្តចិន​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង បាន​ដាក់ចេញ​នូវ​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ផែនការ​តាមបែប​កុម្មុយនិស្ត ដោយ​យក​គំរូ​តាម​សហភាព​សូវៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពីបាន​អនុវត្ត​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​អស់រយៈពេល​ជិត ១០ឆ្នាំ សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​មិនមាន​ការរីកចម្រើន​ជឿនលឿន​​ដូចជាការ​រំពឹងទុក ហើយ​ចិន​នៅតែ​ជា​ប្រទេស​កសិកម្ម​ក្រីក្រ ដើរតាម​យ៉ាងដាច់ឆ្ងាយ​ពីក្រោយ​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម​លោកខាងលិច។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ប្រកាស​​​ដាក់ចេញ​នូវ​កំណែទម្រង់​​​ថ្មី​មួយទៀត ដែល​គេហៅ​ថា “​មហាលោតផ្លោះ” (Great Leap Forward) ក្នុងគោលដៅ​ប្រែក្លាយ​ប្រទេស​ចិន ពី​​ប្រទេស​កសិកម្ម ទៅ​ជា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​ទំនើប ជាមួយនឹង​ពាក្យស្លោក​ថា “​១៥ឆ្នាំ​ទៀត ចិន​នឹង​ដើរទាន់ ឬ​ហួស​អាមេរិក​និង​អង់គ្លេស”។ របបសមូហភាព​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​យ៉ាងពេញទំហឹង​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ទាំង​នៅ​ទីក្រុង និង​នៅ​តាម​ទីជនបទ។ កម្មសិទ្ធិឯកជន​ទាំង​អស់​ត្រូវ​លុបចោល។ អ្វីៗ​ទាំងអស់​​រាប់ចាប់តាំង​ពី​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ដីធ្លី រហូត​ដល់​សត្វពាហនៈ និង​ផលដំណាំ​ដែល​ដាំបាន សុទ្ធតែ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ។ ប្រជាជន​គ្រប់រូប​ ក្មេង ចាស់ ប្រុស ស្រី​ ត្រូវ​បាន​កេណ្ឌ​ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើការ​​នៅ​តាម​ស្រែចម្ការ ជីកប្រឡាយ លើកទំនប់ និង​​ជាពិសេស គឺ​ធ្វើការ​នៅ​តាមរោងជាង​ផលិត​ឧបករណ៍​ប្រើប្រាស់​ដោយខ្លួនឯង ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​នាំចូល​ពី​បរទេស។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ទីបំផុត​ទៅ នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” នេះ មិនត្រឹមតែ​មិន​បាន​ប្រែក្លាយ​ចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​នោះទេ តែថែម​ទាំង​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វិស័យ​កសិកម្ម​ដែល​មាន​ស្រាប់ ហើយ​​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​គ្រោះអត់ឃ្លាន​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត ដែល​គេ​មិន​ធ្លាប់​ជួប​ប្រទះ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត។ គេ​ប៉ាន់ស្មាន​ថា គ្រាន់តែ​ក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំ (ពីឆ្នាំ​១៩៥៩ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៦១) ប្រជាជន​ចិន​ប្រមាណ​ជា ៣០លាន​នាក់ ត្រូវ​ស្លាប់​ដោយ​​ការ​អត់អាហារ ដោយ​ជំងឺ និង​ដោយ​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្សេងទៀត​បង្កឡើង​ដោយ​ការ​ហូបចុក​មិន​គ្រប់គ្រាន់។ នយោបាយ​ “មហាលោតផ្លោះ” ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​សោកនាដកម្ម និង​ជា​បរាជ័យ​ដ៏ធំមួយ​នៃ​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង ហើយ​​​មន្រ្តី​ជាច្រើន​ក្នុង​ជួរ​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​បាន​បាត់បង់​ជំនឿចិត្ត​លើ​ការដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង។ នៅ​ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៥៩ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​សុខចិត្ត​លាឈប់​ពី​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិ​បតី។ លោក​នៅ​បន្ត​កាន់តំណែង​ជា​លេខា​បក្ស ក៏ប៉ុន្តែ បាន​ប្រគល់​កិច្ចការ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​ប្រចាំថ្ងៃ​ទៅ​ឲ្យ​​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក លីវ ស្ហាវឈី (Liu Shaoqi) និង​លេខា​នៃ​គណៈអចិន្រ្តៃយ៍​បក្ស គឺ​លោក​ តេង ស៊ាវពីង។ មេដឹកថ្មី​បាន​ធ្វើការ​បន្ធូរបន្ថយ​នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” របស់​ម៉ៅសេទុង ដោយ​បាន​លុបចោល​ការ​ហូបរួម ហើយ​បង្កើត​ឲ្យ​មានឡើងវិញ នូវការ​ធ្វើកសិកម្ម​ជាលក្ខណៈ​ឯកជន។ គ្រោះអត់ឃ្លាន​ត្រូវ​បាន​កាត់បន្ថយ ហើយ​​សេដ្ឋកិច្ច​ក៏​ចាប់​ផ្តើម​ងើប​ចេញ​ពី​វិបត្តិ​មកវិញ។ ជោគជ័យ​របស់​មេដឹកនាំ​ថ្មី បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ឥទ្ធិពល​របស់​ម៉ៅសេទុង​នៅ​ក្នុង​បក្ស​ត្រូវ​ថយចុះ​កាន់តែ​ខ្លាំង​ រហូត​ដល់​អ្នក​ខ្លះ​ហ៊ាន​សរសេរ​រិះគន់​​នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” ​ជ្រុល​និយម​របស់​លោក​ថែម​ទៀតផង។ ក៏ប៉ុន្តែ ម៉ៅសេទុង​មិន​សុខចិត្ត​បណ្តោយ​ឲ្យ​របូត​អំណាច​ផុត​ពី​ដៃ​​នោះទេ ហើយ​ដើម្បី​ប្រមូល​អំណាច​យក​មក​គ្រប់គ្រង​វិញ ម៉ៅសេទុង​ពឹងលើ​មនុស្ស​សំខាន់​ពីរ​រូប គឺ​​លោក​ លីន ពៀវ (Lin Biao) ដែល​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារជាតិ និង​មួយរូបទៀត គឺ​​លោកស្រី ជៀន ឈីង (Jian Qing) ដែល​ជា​ភរិយា​របស់​លោក​ម៉ៅសេទុង​​ផ្ទាល់ និង​​ជា​អតីត​តារាសម្តែង​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាព និង​មាន​វោហារ។ លោក​ លីន ពៀវ ជួយ​ម៉ៅសេទុង​ក្នុងការ​បង្កើន​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព ចំណែក​ឯលោកស្រី ជៀន ឈីង វិញ ជួយ​ខាង​ផ្នែក​ឃោសនា​មហាជន ដើម្បី​លើកមុខមាត់​លោក​ប្រធានម៉ៅ ព្រមទាំង​ធ្វើការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​មេដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ពេលនោះ។ ពាក្យសម្តី​សំខាន់ៗ​របស់​ម៉ៅសេទុង ត្រូវ​បាន​លោក​ លីន ពៀវ យក​ទៅ​ចងក្រង​ជា​សៀវភៅ ដែល​គេច្រើន​តែ​ហៅ​ថា “កូនសៀវភៅក្រហម” ហើយ​យក​ទៅ​ចែកចាយ​ដល់កងទ័ព ព្រមទាំង​កងកម្លាំង​យុវជន​ដែល​គេ​ទើប​នឹង​បង្កើតឡើង ដោយ​ដាក់ឈ្មោះ​ថា “ឆ្មាំក្រហម” (Red Guards)។ ក្រោយ​ពី​បាន​ចាក់ឫស​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព និង​យុវជន​បាន​ដោយជោគជ័យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៦ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ប្រកាស​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​ថ្មី​មួយទៀត គឺ “បដិវត្តន៍​វប្បធម៌” ក្នុងគោលដៅ​​លុបបំបាត់​វប្បធម៌​ចាស់គំរិល ព្រមទាំង​គំនិត​សក្តិភូមិនិង​និយម​បរទេស​ ដែល​លោក​អះអាង​ថា កំពុងតែ​ចាក់ឫស​យ៉ាងជ្រៅ​នៅ​​តាម​សាលារៀន នៅ​ក្នុង​សង្គម ​ ក៏ដូចជា​​នៅ​ក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​​នៅ​ពេលនោះ។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៦ សាលារៀន​ទាំងអស់​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ត្រូវ​បិទទ្វារ​ ហើយ​យុទ្ធនាការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​​បាន​ចាប់ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស។ លោក​​ លីវ ស្ហាវឈី ត្រូវ​បាន​បណ្តេញចេញ​ពី​តំណែង​ប្រធានាធិបតី ហើយ​យក​ទៅ​ឃុំឃាំង ព្រមទាំង​ធ្វើ​ទារុណកម្ម រហូត​ត្រូវ​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​គុក នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៩។ លោក​ តេង ស៊ាវពីង​វិញ ត្រូវ​បាន​គេនិរទេស​​ឲ្យ​ទៅ​រស់នៅ​ធ្វើ​ជា​កសិករ “ដើម្បី​លត់ដំកែប្រែខ្លួន” នៅ​តំបន់​ដាច់ស្រយាល​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ចិន។ នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ក្រុមយុវជន ដែលគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា “ឆ្មាំក្រហម” ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច​ឲ្យ​ធ្វើការ​ឆែកឆេរ​ផ្ទះសម្បែង​ប្រជាជន ដើម្បី​ស្វែងរក​​អ្នក​ដែល​គេ​គិត​ថា​មាន​គំនិត​ចាស់គំរិល គំនិត​សក្តិភូមិ គំនិត​រណប​បរទេស ឬ​អ្នក​ដែល​មាន​គំនិត​ប្រឆាំង​នឹង​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ មិនយូរប៉ុន្មាន ការផ្តល់​សិទ្ធិអំណាច​ហួសហេតុ​ដល់​ក្រុមយុវជន​នេះ បាន​បង្ក​​ជា​បញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ម៉ៅសេទុង​ខ្លួនឯង ដោយ​ក្រុម “ឆ្មាំក្រហម” មាន​ការបែងចែក​ជា​បក្ស​ជាក្រុម ហើយ​ធ្វើការ​ប្រជែងគ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក បង្កើត​ទៅជា​​អនាធិបតេយ្យ​ គ្រប់គ្រង​លែង​បាន។ នៅ​ពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ​១៩៦៨ នៅ​ពេល​មើលឃើញ​ភាព​ចលាចល​កើតឡើង​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ ស្ទើរតែ​រាលដាល​ទៅ​ជា​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​កងទ័ព​ចេញ​បង្រ្កាប​ក្រុម “ឆ្មាំក្រហម”។ នៅពេលនោះ គឺ​​​​ក្រុមយុវជន “ឆ្មាំក្រហម” ខ្លួនឯង​វិញម្តង ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅរស់នៅ​ធ្វើការ​នៅតាម​ទី​ជនបទ ដើម្បី​ធ្វើការ​លត់ដំ​កែប្រែ​។ សេនាប្រមុខ លីន ពៀវ មនុស្សជំនិត​ដែល​ក្លាយ​ជា​គូសត្រូវ​របស់​ម៉ៅសេទុង សេនាប្រមុខ លីន ពៀវ មនុស្សជំនិត​ដែល​ក្លាយ​ជា​គូសត្រូវ​របស់​ម៉ៅសេទុង ការ​បង្រ្កាប និង​ការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​គ្នា​ឯង​នេះ​មិនបាន​កើតឡើង​តែ​ទៅលើ​ក្រុម​យុវជន “ឆ្មាំក្រហម”​នេះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ បន្តិចម្តងៗ វា​បានរាលដាល​ទៅដល់​ជួរថ្នាក់​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៧០ ជួរ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​កំពូល​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ត្រូវ​បាន​បែកជាពីរ រវាង​ម្ខាង​ក្រុម​អ្នក​ស្និទ្ធិ​នឹង​ម៉ៅសេទុង និង​ម្ខាងទៀត​ក្រុម​អ្នក​ស្និទ្ធិ​នឹង​ លីន ពៀវ រដ្ឋមន្រ្តី​ការពារជាតិ​និង​ជា​អតីត​មនុស្ស​ជំនិត​របស់​ម៉ៅសេទុងផ្ទាល់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ ក្រោយ​ពី​រងការ​​​ចោទប្រកាន់​ថា​មាន​ជាប់ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​រៀបចំ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ម៉ៅសេទុង លីន ពៀវ ព្រមទាំង​ក្រុម​គ្រួសារ​ក៏​​បាន​រត់ភៀសខ្លួន​តាម​យន្តហោះ សំដៅ​ទៅ​សុំ​សិទ្ធិ​ជ្រកកោន នៅ​សហភាព​សូវៀត ក៏ប៉ុន្តែ យន្តហោះរបស់​លោក​ត្រូវ​ធ្លាក់​នៅ​​​ក្នុង​ប្រទេស​ម៉ុងហ្គោលី សម្លាប់​មនុស្ស​ទាំងអស់​ដែល​នៅលើ​នោះ។ ក្រោយ​ការ​ស្លាប់​របស់ លីន ពៀវ អំណាច​របស់​ម៉ៅសេទុង​បាន​កើនឡើង​កាន់តែ​ខ្លាំង ហើយ​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​បាន​បន្ត​ធ្វើ​រហូត​ដល់​ពេល​ដែល​ម៉ៅសេទុង​ទទួល​មរណភាព នៅ​ថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៦៕ =='''តេងស៊ាវពីង​និង​កំណែទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន'''== គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៧១ ម៉ៅសេទុង​បាន​កម្ចាត់​គូប្រជែង​របស់​ខ្លួន​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់ នៅ​ក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។ តេង ស៊ាវពីង ត្រូវ​បាន​គេ​ដកតំណែង និង​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ​​ដើម្បី​លត់ដំខ្លួន។ ចំណែក​ឯ​មេដឹកនាំ​កងទ័ព​ដ៏​មាន​អំណាច គឺ លីន ពៀវ ក៏​ត្រូវ​ស្លាប់​ក្នុង​ការ​ធ្លាក់​យន្តហោះ ពេល​រត់គេចខ្លួន​ ក្រោយ​ពី​រងការ​ចោទប្រកាន់​ថា​បាន​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ ការប្រជែង​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​កន្លងទៅនោះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​​ក្នុង​សភាព​យ៉ាងសែន​ដុនដាប​ងើបមុខ​មិនរួច។ តាមការពិត នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ទៅនេះ ​ថ្វីដ្បិត​តែ​ម៉ៅសេទុង​​គិតគូរ​ខ្លាំង​តែ​ពី​រឿង​នយោបាយ ជាពិសេស ពី​ការ​បោស​សម្អាត​ផ្ទៃក្នុងបក្ស ដើម្បី​ពង្រឹង​អំណាច​ផ្ទាល់ខ្លួន ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា ម៉ៅសេទុង​ក៏​បន្ត​ចិញ្ចឹមចិត្ត​ចង់​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​ឲ្យ​បាន​រីកចម្រើន​ផងដែរ។ នៅ​ក្រោយ​ពី​បាន​កម្ចាត់​គូប្រជែង និង​ពង្រឹង​អំណាច​យ៉ាងរឹងមាំ​ក្នុងដៃ​ហើយ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​​ងាក​មក​គិតគូរ​ស្តារ​សេដ្ឋកិច្ច​វិញម្តង តែ​នៅពេលនោះ ម៉ៅសេទុង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ដ៏ធំមួយ គឺ​ការ​ខ្វះខាត​ធនធាន​មនុស្ស ដោយសារ​តែ​​​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​​មន្រ្តី​មាន​សមត្ថភាព​ល្អៗ​មួយ​ផ្នែក​ធំ​ត្រូវ​បាន​គេ​កម្ចាត់ចោល​ ដោយខ្លះ​ត្រូវ​ស្លាប់ ហើយ​ខ្លះ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ដកតំណែង ឬ​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅធ្វើការ​នៅតាម​ជំរំ​លត់ដំ។ ដើម្បី​ចាត់ចែង​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច ម៉ៅសេទុង​រំពឹង​លើ​មនុស្ស​ជំនិត​ចុងក្រោយ គឺ​ជូ អេនឡាយ ដែល​ពេលនោះ​ មាន​តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​។ ក៏ប៉ុន្តែ ជូ អេនឡាយ ដឹង​ច្បាស់​ថា ដើម្បី​អាច​ស្តារ​សេដ្ឋកិច្ច​ឲ្យ​ងើប​ចេញ​ពី​វិបត្តិ​វិញ​បាន គឺ​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ហៅ​មន្រ្តីមានសមត្ថភាព​ឲ្យ​ចូល​មក​ធ្វើ​ការ​វិញ។ ហេតុដូច្នេះហើយ​បាន​ជា​ នៅខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧២ ជូ អេនឡាយ បាន​បញ្ជូន​បញ្ជីឈ្មោះ​មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​​ជាង ៤រយនាក់ ទៅ​សុំ​ការ​ឯកភាព​ពី​ម៉ៅសេទុង ដើម្បី​ឲ្យ​ពួកគេ​វិលត្រឡប់​ចូល​មក​បម្រើ​ការងារ​វិញ។ សំណើ​របស់​ជូ អេនឡាយ បានទទួល​ការ​ឯកភាព​ភ្លាមៗ​ពី​សំណាក់​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ពេលនោះ មាន​ឥស្សរជន​ដ៏​មាន​សមត្ថភាព​ម្នាក់ ដែល​ជូ អេនឡាយ ចង់​ឲ្យ​វិលត្រឡប់​មក​ធ្វើ​ការ​វិញ​ដែរ តែ​ម៉ៅសេទុង​​​នៅ​មិនទាន់​ទុកចិត្ត គឺ តេង ស៊ាវពីង។ រហូត​ទាល់តែ​ប្រមាណ​ជា​ជិត​១ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ខែ​​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ទើប​ម៉ៅសេទុង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​តេង ស៊ាវពីង បញ្ចប់​​កិច្ចការ​លត់ដំខ្លួន​នៅ​ស្រុកស្រែ ហើយ​វិលត្រឡប់​មក​ក្រុង​ប៉េកាំង​វិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលនោះ តេង ស៊ាវពីង ក៏​នៅមិនទាន់​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ឲ្យ​កាន់មុខតំណែង​ណាមួយ​នោះដែរ។ អ្នកដែល​ជំទាស់​នឹង​ការ​វិលត្រឡប់​មក​កាន់តំណែង​របស់ តេង ស៊ាវពីង នៅពេលនោះ គឺ​លោកស្រី ជាំង ឈីង ភរិយា​របស់​ម៉ៅសេទុង និង​គូកន ៣នាក់​ទៀត ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​សមាជិក​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​ក្នុងគណៈអចិន្រ្តៃយ៍​បក្ស។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារ​តែ​មាន​អន្តរាគមន៍​របស់​ជូ អេនឡាយ ម៉ៅសេទុង​ចាប់ផ្តើម​ដាក់ទំនុកចិត្ត​ និង​ប្រគល់​កិច្ចការ​ឲ្យ​​តេង ស៊ាវពីង​ធ្វើ​​ឡើងវិញ​បន្តិចម្តងៗ ហើយ​​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ក្រោយ​ពី ជូ អេនឡាយ ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺធ្ងន់​​ដោយ​ជំងឺ​មហារីក តេង ស៊ាវពីង ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី ទទួល​បន្ទុក​​ចាត់ចែង​កិច្ចការ​រដ្ឋ​​ជា​ប្រចាំថ្ងៃ​​ជំនួសមុខ​ឲ្យ​​ ជូ អេនឡាយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការវិលត្រឡប់​មកកាន់អំណាច​​របស់ តេង ស៊ាវពីង មាន​រយៈពេល​ត្រឹមតែ ២ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៧៦ ក្រោយ​ពី​ ជូ អេនឡាយ ទទួល​មរណភាព និង​ដោយ​មាន​ការ​ចាក់ដោត​ពី​លោកស្រី ជាំង ឈីង ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ដកតំណែង តេង ស៊ាវពីង សាជាថ្មី​ម្តងទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រមាណ​ជា ៥ខែ​ក្រោយ​មក​ទៀត ម៉ៅសេទុង​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​បាន​ទទួល​មរណភាព នៅថ្ងៃ​ទី៩ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៦។ មួយខែ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ម៉ៅសេទុង លោកស្រី ជាំង ឈីង ព្រមទាំង​បក្សពួក​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន​យក​ទៅ​កាត់ទោស ចំណែក​ តេង ស៊ាវពីង ក៏​បាន​វិលត្រឡប់​មក​កាន់​តំណែង​ឡើងវិញ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើងកាន់អំណាច តេង ស៊ាវពីង បាន​ប្រកាស​បិទបញ្ចប់​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​របស់​ម៉ៅសេទុង ហើយ​គ្រប់​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​រងគ្រោះ​ក្នុង​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌ ទោះបី​ជា​អ្នក​រស់រាន​មានជីវិត​ហើយ​កំពុង​ជាប់ទោស ឬ​ក៏​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​ទៅហើយ​ក្តី ត្រូវ​បាន​លុបលាង​ទោសកំហុស​ចេញវិញ​ទាំងអស់។ ខាងផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច តេង ស៊ាវពីង បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ដ៏សំខាន់​មួយ ដែល​ជា​ដើមឫស​នៃ​ជោគជ័យ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ចចិន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​សព្វថ្ងៃ។ របបកម្មសិទ្ធិឯកជន​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើងវិញ​យ៉ាងពេញលេញ។ ប្រជាកសិករ​ចិន​មាន​សិទ្ធិ​ពេញលេញ​ក្នុងការ​​ធ្វើ​កសិកម្ម​ជាលក្ខណៈ​ជន ហើយ​អាច​យក​ផល​ដែល​ផលិតបាន​​​ទៅលក់​នៅលើ​ទីផ្សារ នៅ​ក្នុង​តម្លៃ​​ដែល​កំណត់​ដោយ​ការព្រមព្រៀង រវាង​អ្នក​ទិញ និង​អ្នកលក់ ស្របទៅតាម​យន្តការ​នៃ​ទីផ្សារ​សេរី។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត ប្រជាជន​ចិន​ម្នាក់ៗ មាន​សិទ្ធិ​បោះទុន​រកស៊ី បង្កើត​ជា​​ក្រុមហ៊ុន​សហគ្រាស​ជាលក្ខណៈ​ឯកជនសុទ្ធសាធ ដែល​ជា​រឿង​មិន​ធ្លាប់​មាន ចាប់តាំង​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឡើងកាន់អំណាច កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៩។ វិស័យ​វិនិយោគ​នេះ​មិនត្រឹមតែ​បើក​ចំហ សម្រាប់​ប្រជាជន​ចិន​ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គលបែបនេះ​ទេ តែ​ក៏​បាន​បើក​ចំហ​យ៉ាងទូលំទូលាយ​ផងដែរ ទៅដល់​វិនិយោគិន​បរទេស ហើយ​​ដើម្បី​ទាក់ទាញ​វិនិយោគ​បរទេស តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិសេស​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង នៅ​តាម​តំបន់​ជាប់​នឹង​ឆ្នេរ​សមុទ្រ។ នៅ​ក្នុង​វិស័យអប់រំ​វិញ សាលារៀន និង​សកលវិទ្យាល័យ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ទ្វារទទួល​សិស្ស ព្រមទាំង​ពង្រីក​កម្មវិធី​សិក្សា ជាពិសេស នៅ​ក្នុង​វិស័យបច្ចេកទេស ហើយ​ការចុះឈ្មោះ​ទទួល​សិស្ស​នៅ​តាម​សកលវិទ្យាល័យ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង ដោយ​ផ្អែក​ទៅលើ​សមត្ថភាព ជាជាង​ទៅតាម​មនោគមន៍វិជ្ជា​នយោបាយ ឬ​តាម​ខ្សែស្រឡាយ​ជាបក្ខជន ដូចដែល​គេ​ធ្លាប់​ធ្វើ​ពីមុន។ មិនត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ និស្សិត​ចិន​រាប់​ម៉ឺននាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​រៀន​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អឺរ៉ុប ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​មូលធន​និយម ហើយ​មាន​មនោគមន៍វិជ្ជា​នយោបាយ​ផ្ទុយ​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៨០ ដោយសារតែ​ការ​បើក​ចំហរ​ក្នុង​វិស័យ​វិនិយោគ, ការ​បង្កើត​តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិសេស​​ដែល​មាន​អត្រា​ពន្ធ​ទាប ព្រមទាំង​ការ​អភិវឌ្ឍធនធាន​មនុស្ស វិនិយោគ​បរទេស​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ហូរចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ ហើយ​ចាប់ពី​ពេលនោះ​ហើយ ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ចាប់ផ្តើម​មាន​កំណើន​ក្នុង​ល្បឿន​ដ៏​លឿន​បំផុត​មិន​ធ្លាប់មាន ហើយ​បន្ត​កើនឡើង​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ សព្វថ្ងៃ​នេះ ចិន​គឺ​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់ទីពីរ ហើយ​អាច​នឹង​ប្រជែង​យក​ឈ្នះ​អាមេរិក​នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាងមុខ។ ភាពរុងរឿង​របស់​ចិន​នៅពេលនេះ ត្រូវ​បាន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ផ្លូវការ​របស់​ចិន​ចារទុក​ថា​ ជា​ស្នាដៃ​ដ៏ធំ​មហិមា​របស់​ម៉ៅសេទុង ក៏ប៉ុន្តែ ធាតុពិតជាក់ស្តែង អ្នកដែល​​បាន​នាំមក​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ពិតប្រាកដ ហើយ​ដែល​ជា​ដើមឫស​នៃ​ភាពរុងរឿង​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​​របស់​ចិន​នៅពេលនេះ គឺ តេង ស៊ាវពីង៕ ='''ព្រះពុទ្ធសាសនាជា«ឃ្លាំងឱសថ»សម្រាប់ព្យាបាលជំងឺសង្គម!'''= នៅ​កម្ពុជា ពលរដ្ឋ​ជាង ៩៥ ភាគ​រយ​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ត្រូវ​បាន​ចាត់ទុកជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ។ ប៉ុន្តែ សង្គម​មួយ​នេះ​បែរ​ជា​សម្បូរ​ដោយ​បញ្ហា​ចាក់​ស្រេះ​រាប់​រយ​ជំពូក​ដែល​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​ស្រុត​ចុះ​នៃ​សីលធម៌​សង្គម​ទៅ​វិញ។ អំពើ​ហិង្សា ការ​កេង​ប្រវ័ញ្ច ការសេព​គ្រឿង​ស្រវឹង និង អំពើ​អសីលធម៌​ជា​ច្រើន​ទៀត​កើត​មាន​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ នេះ​ស​បញ្ជាក់​ថា ទស្សនវិជ្ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ប្រៀប​បាន​នឹង​«ឃ្លាំង​ឱសថ»​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​សង្គម​នោះ​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​ទាញ​យក​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​សមស្រប​នៅ​ឡើយ។ តើ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ដូច្នេះ? នៅ​កម្ពុជា មាន​ពិធី​បុណ្យ​បែប​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ច្រើន​ណាស់​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ។ ពិធី​បុណ្យ​សាសនា​ធំៗ​មាន​ដូច​ជា មាឃ​បូជា វិសាខ​បូជា និង​ភ្ជុំបិណ្ឌ ជា​ដើម។ ក្រៅ​ពី​ពិធី​បុណ្យ​ធំៗ ប្រជា​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​​ខ្មែរ​ក៏​តែង​ប្រារព្ធ​ពិធី​បុណ្យ​តាម​បែប​សាសនា​ជា​ច្រើន​ទៀត​នៅ​តាម​ផ្ទះ​សម្បែង និង​ទី​វត្ត​​អារាម​នានា។ ជា​ការ​ពិត តម្លៃ​ជា​សាកល​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​គឺ​ស្ថិត​នៅ​ត្រង់​ទស្សន​វិជ្ជា​ដែល​បង្កប់​ដោយ​អត្ថន័យ សន្តិភាព និង អហិង្សា។ ការ​អត់​ឱន​និង​មិន​បៀតបៀន​គ្នា​ដែល​ជា​ស្នូល​នៃ​ទស្សន​វិជ្ជា​​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក៏​ជា​គោលការណ៍​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដែល​ពិភព​លោក​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន។ ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្ន​នេះ មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ហាក់​ដូច​ជា​គោរព​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​តែ​សម្បក​ក្រៅ តែ​បែរ​ជា​​បណ្តោយ​ខ្លួន​ឲ្យ​ធម៌​ប្រមាទ​ដឹកមុខ​ទៅវិញ។ ជាក់​ស្តែង អំពើ​ហិង្សា ការ​សេព​គ្រឿង​ញៀន គ្រឿង​ស្រវឹង ការ​ឈ្លក់​វក់វី​នឹង​អំណាច បុណ្យ​ស័ក្តិ ទឹក​ប្រាក់ និង​សម្ភារៈ​និយម​ជា​ដើម​កំពុង​តែ​វាយ​លុក​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ទៅ​លើ​មនុស្ស​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន។ នៅ​កម្ពុជា ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​សរុប​ប្រមាណ​ជា ១៥ លាន​នាក់ មាន​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដល់​ទៅ​ជាង ៩៥% ។ នៅ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​មាន​វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​សរុប​ចំនួន​ជាង ៤ ៣០០ វត្ត និង មាន​ព្រះ​សង្ឃ​សរុប​ប្រមាណ​ជា ៥ ម៉ឺន​អង្គ។ ចំនួន​នេះ​អាច​ពន្យល់​បាន​អំពី​ជំនឿ​ដ៏​មុត​មាំ​របស់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ហើយ​វា​ក៏​ស័ក្តិសម​ណាស់​ដែល​ប្រទេស​នេះ​ចាត់ទុក​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ។ ប៉ុន្តែ គួរ​អ្វី​ដែល​គួរ​កត់​សម្គាល់​នោះ​គឺ ទស្សន​វិជ្ជា​ដ៏​មាន​តម្លៃ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ប្រៀប​បាន​នឹង​«ឃ្លាំង​ឱសថ»​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​សង្គម​នោះ​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ឲ្យ​បាន​​ត្រឹមត្រូវ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សុខមាលភាព​សង្គម​នៅ​ឡើយ​ទេ។ មនុស្ស​វ័យ​ចំណាស់​មួយ​ចំនួន​​ដែល​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នក​គោរព​និង​ប្រតិបត្តិ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​តែ​បែរ​ជា​ប្រព្រឹត្ត​ផ្ទុយ​ពី​គោល​ការណ៍​សាសនា​ទៅវិញ ខណៈដែល​យុវវ័យ​ជំនាន់​ក្រោយ​ភាគ​ច្រើន​បែរ​ជា​ចាត់​ទុក​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ថា​«ហួស​សម័យ»​ឬក៏​ជា​កិច្ចការ​របស់​មនុស្ស​ចាស់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ តាម​ពិត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មាន​តម្លៃ​សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់​វ័យ​និង​គ្រប់​ស្រទាប់​សង្គម ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​​នៅ​ខ្វះ​គឺ​វិធីសាស្ត្រ​ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​មនុស្ស​ឲ្យ​ចូលរួម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ជាក់ស្តែង សមាគម​ព្រះ​សង្ឃ​មួយ​ចំនួន​ដែល​បាន​អនុវត្ត​កម្មវិធី​អប់រំ​តាម​បែប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​តាម​សាលា​ក៏​បាន​​ទាក់ទាញ​យុវវ័យ​ជា​ច្រើន​ឲ្យ​ស្តាប់​ព្រះធម៌​អប់រំ​ចិត្ត​ផង​ដែរ។ ដូច្នេះ ទន្ទឹម​នឹង​ការ​ស្តី​បន្ទោស​​យុវវ័យ​ថា​មិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា គេ​ក៏​ត្រូវ​ចោទ​សួរ​ដែរ​ថា​តើ​ស្ថាប័ន​​សាសនា​បាន​ធ្វើ​អ្វីខ្លះ​ក្នុង​ន័យ​បញ្ជ្រាប​ការ​អប់រំ​ទស្សនវិជ្ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ទៅ​ដល់​យុវ​ជន​​ស្រករ​ក្រោយ? ជា​ការ​ពិត ព្រះពុទ្ធ​បរម​គ្រូ​ទ្រង់​បាន​ឈ្វេង​យល់​រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ​ថា សាសនា​របស់​ព្រះអង្គ​នឹង​ត្រូវ​ផុត​រលត់​ត្រឹម​រយៈពេល​៥០០០​ព្រះ​វស្សា។ ការ​ផុត​រលត់​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មិន​មែន​បណ្តាល​មក​ពី​សាសនាដ​ទៃ​ណា​មក​បំផ្លាញ​ឡើយ​តែ​គឺ​ដោយសារ«អ្នក​គោរព​និង​ប្រតិបត្តិ»​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ខ្លួនឯង​ដែលជា​អ្នក​បំផ្លាញ។ បញ្ហា​ចាក់ស្រេះ​ក្នុងសង្គម​ដែល​កើតមាន​បច្ចុប្បន្ន​​ទំនង​ជា​ភស្តុតាង​ដែល​អាច​បញ្ជាក់​ពី​បញ្ហា​នេះ​បាន។ យ៉ាងណា​ក៏ដោយចុះ ការពង្រឹង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​គឺជា​កិច្ច​ការដែល​មិន​អាច​មើល​រំលង​បាន។ ទន្ទឹម​នឹង​នោះ សំណួរ​មួយ​ទៀត​ដែល​សំខាន់​ហើយ​ត្រូវ​រក​ចម្លើយ​នោះ​គឺ តើ​ហេតុ​អ្វី​បានជា​ប្រទេស​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បែរ​ជា​សម្បូរ​ហិង្សា​និង​អបាយ​មុខ​ផ្សេងៗ​ទៅ​វិញ? មូលហេតុ​គឺ​មក​ពី ទាំង​«អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា»​និង​ទាំង​ស្ថាប័ន​គ្រប់​គ្រង​កិច្ចការ​សាសនា​មិន​ទាន់​ផ្តល់​តម្លៃ​គ្រប់​គ្រាន់​ដល់​សាសនា​របស់​រដ្ឋ​នៅ​ឡើយ​ពោល​គឺ ពួកគេ​ច្រើន​តែ​ធ្វើ​គម្រប់​កិច្ច​ឬ​និយាយ​​តាម​បែប​ផ្សេង​ចូលចិត្ត​និយាយ​តែ​មាត់​តែ​មិន​អនុវត្ត​ដូច​មាត់​ថា។ ដូច្នេះ អ្នក​តម្រង់ទិស​សង្គម​ទាំង​ឡាយ​គួរ​ទាញ​យក​«ឱសថ»​ចេញ​ពី​ឃ្លាំង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មកប្រើ​ប្រាស់​ឲ្យ​អស់​លទ្ធភាព​ដើម្បី​ព្យាបាល​ជំងឺ​សង្គម​ជា​ពិសេស​ដើម្បី​បន្សាប​មេរោគ​ហិង្សា​និង​ការ​ប្រមាទ​ចេញ​ពី​មនុស្ស​ខ្មែរ​គ្រប់​គ្នា។ ប្រសិន​បើ​មេរោគ​ទាំង​នោះ​អាច​ព្យាបាល​បាន​មែន សង្គម​ខ្មែរ​នឹង​ស្គាល់​តម្លៃ​សីលធម៌​ឡើង​វិញ ហើយ​ប្រទេស​ជាតិ​នឹង​ស្គាល់​សុខ​សន្តិភាព​និង​ការគោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​យ៉ាង​ពេញលេញ​ជាក់​ជា​មិន​ខាន៕ ='''នៅ​​ពេល​​ដែល​​សង្គម​​ស្ថិត​ក្រោម​​ឥទ្ធិពល​​នៃ​​គ្រឿង​​ស្រវឹង!'''= ពេល​មាន​ពិធី​បុណ្យ​ធំ​ម្តងៗ ដូចជា​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ជា​ដើម គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​ក្លាយ​ជា​ទំនិញ​ដែល​លក់​ដាច់​បំផុត​មួយ។ នេះ​ស​បញ្ជាក់​ថា សង្គម​ខ្មែរ​ហាក់​ដូច​ជា​កំពុង​រង​ការ​វាយ​លុក​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ពី​គ្រឿង​ ស្រវឹង។ គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​គេ​រក​ឃើញ​ថា​ជា​ប្រភព​បង្ក​បញ្ហា​ធំ​ធេង​ណាស់​ដល់​ សង្គម។ ជាក់​ស្តែង គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​និង​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ជា​ដើម ភាគ​ច្រើន​មាន​ប្រភព​មក​ពី​គ្រឿង​ស្រវឹង។ នេះ​នៅ​មិន​ទាន់​រាប់​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​សុខភាព​ផង​ទេ។ តើ​ហេតុអ្វី​បានជា​គ្រឿង​ស្រវឹង​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ម្ល៉េះ​ទៅ​លើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ? ក្នុង​ចំណោម​ផលិតផល​ដែល​គេ​ផ្សព្វផ្សាយ​ច្រើន​ជាង​គេ​ទៅ​ដល់​សាធារណជន គ្រឿង​ស្រវឹង​គឺជា​ផលិត​ផល​លេច​ធ្លោ​ជាង​គេ​មួយ​ជា​ពិសេស​ក្នុង​ពេល​មាន​ពិធី​បុណ្យ​ធំៗ​ដូច​ជា​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​នេះ​ជា​ដើម។ ផលិត​ផល​គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្សព្វផ្សាយ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​ដោយ​បង្ហាញថា វា​ជា​តំណាង​ឲ្យ​ក្តី​សប្បាយ​រីករាយ ជា​ភាពទាន់​សម័យ ជា​កិត្តិយស​និង​ជា​សុភមង្គល​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ​សម្រាប់​សង្គម​ខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ នៅ​លើ​ទិដ្ឋភាព​ជាក់ស្តែង​វិញ គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​បង្ក​បញ្ហា​រាប់​រាយ​ជំពូក​គួរ​ឲ្យ​ព្រឺ​ខ្លាច៖ ហេតុ​ផល​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ដែល​សម្លាប់​មនុស្ស​៥​នាក់​យ៉ាង​តិច​ក្នុង​មួយថ្ងៃ​គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​បើក​បរ​ក្នុងស្ថានភាព​ស្រវឹង។ បទឧក្រិដ្ឋ​ជា​ច្រើន​ជា​ពិសេស​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ដែល​ជា​បញ្ហា​ធំធេង​សម្រាប់​សង្គម​ខ្មែរ​ក៏​មាន​ចំណែក​យ៉ាង​សំខាន់​មក​ពី​គ្រឿង​ស្រវឹង។ គ្រឿង​ស្រវឹង​ក៏​បង្ក​ផល​ប៉ះពាល់​យ៉ាងខ្លាំង​ដល់​សុខភាព និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ខាត​បង់​ថវិកា​យ៉ាង​សន្ធឹកសន្ធាប់​ដល់​គ្រួសារ​ខ្មែរ​ជា​ពិសេស​គ្រួសារ​អ្នកក្រីក្រ។ ក៏​ប៉ុន្តែ ផល​វិបាក​ដ៏​ធំ​ធេង​ទាំង​នេះ​ហាក់​មិន​សូវ​មាន​អ្នក​ណា​ចាប់​អារម្មណ៍​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ភាព​គគ្រឹក​គគ្រេង​នៃ​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​អំពី​គុណសម្បត្តិ​នៃ​គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​លុប​បាត់​ស្ទើរ​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​លើ​គុណវិបត្តិ​របស់​វា។ ជាក់​ស្តែង នៅ​រាល់​ពិធី​ជប់​លាង អាពាហ៍ពិពាហ៍ ក៏​ដូច​ជា​ពិធី​ជួប​ជុំ​នានាៗ​ដែរ គ្រឿង​ស្រវឹង​នៅ​តែ​ជា​ជម្រើស​ដែល​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន។ នៅ​ឯ​ភោជនីយដ្ឋាន​និង​ក្លឹប​រាត្រី​ឯណោះ​វិញ គ្រឿង​ស្រវឹង​រឹត​តែ​ពេញ​និយម​ថែម​ទៀត។ ជា​ការ​ពិត​ណាស់ កម្ពុជា​មិន​មែន​ជា​ប្រទេស​តែ​មួយ​គត់​ដែល​មាន​ចរាចរណ៍​គ្រឿង​ស្រវឹង​នោះឡើយ។ នៅ​លើ​ពិភព​លោក​នេះ ឧស្សាហកម្ម​គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​រីក​លូត​លាស់​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​គ្រប់​ទិស​ទី។ ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល​ខុស​ប្លែក​គ្នា​ពី​ប្រទេស​មួយ​ទៅ​មួយ​ទៀត​គឺ​ត្រង់​កម្រិត​នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ក្នុង​កម្រិត​សមរម្យ​ក៏​មិន​មែន​ជា​រឿង​អាក្រក់​ដែរ។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែល​អាក្រក់​នោះ​គឺ​ការ​យក​ស្រា​ធ្វើ​ជា​ត្រីមុខ។ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​បាន​ដូន​តា​ខ្មែរ​ចាត់​ទុក​ជា​«អបាយមុខ»​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អបាយមុខ​ទាំង​បី​ដែល​គួរ​ចៀស​វាង៖ «ស្រី ស្រា និង​ល្បែង»។ ចៀស​វាង​ពី​ព្រោះ​តែ​ដូន​តា​ខ្មែរ​បាន​យល់​ច្បាស់​ណាស់​អំពី​គ្រោះថ្នាក់​នៃ​ជាតិ​ស្រវឹង។ ម្យ៉ាង​ទៀត គ្រឿ​ស្រវឹង​ក៏​ត្រូវ​បាន​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ​ហាម​ប្រាម​ផង​ដែរ។ បើ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក៏​ដោយ នៅ​កម្ពុជា មនុស្ស​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​សង្គម​ហាក់​ដូច​ជា​កំពុង​រង​ការ​វាយ​លុក​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ជាងពេល​ណាៗ​ទាំង​អស់ពី​សំណាក់​អបាយ​​មុខ​ទាំង​បី។ គ្រឿង​ស្រវឹង​កំពុង​ត្រូវបាន​គេ​គេ​ប្រែ​ក្លាយ​វា​ឲ្យ​ទៅជា​និមិត្តរូប​នៃ​មោទនភាព​ជាតិ និង​ជា​តំណាង​ឲ្យ«បេះដូងខ្មែរ»។ គ្រឿង​ស្រវឹង​អាច​រក​ទិញ​បាន​គ្រប់​ទិស​ទី និង​អាច​ប្រើប្រាស់​បាន​ដោយ​សេរី​សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់​វ័យ។ មនុស្ស​ជា​ច្រើន​កំពុង​យក​ស្រា​ធ្វើ​ជា​ត្រី​មុខ​ទៅ​ហើយ។ តើ​នេះ​មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា មនុស្ស​ខ្មែរ​កំពុង​ដើរ​ផ្ទុយ​ពី​សីលធម៌​សង្គម​របស់​ខ្លួន​ទេ​ឬ? ការ​ធ្លាក់ចុះ​សីលធម៌​នេះហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​សង្គម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មួយ​នេះ​កំពុង​បាត់បង់​លំនឹង ហើយ​បើក​ច្រក​ឲ្យ​អំពើ​អសីលធម៌​មាន​ប្រៀប​លើ​សី​ធម៌ អំពើ​អយុត្តិធម៌​មាន​ប្រៀប​លើ​យុត្តិធម៌ ឬក៏​មនុស្ស​ទុច្ចរិត​អាច​យក​ប្រៀប​លើ​មនុស្ស​សុចរិត​ជា​ដើម។ គឺ​ជា​ភាព​ក្រឡាប់​ចាក់​គួរ​ឲ្យ​ព្រឺ​ខ្លាច។ ដូច្នេះ ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​តម្លៃ​សីលធម៌​សង្គម​ឡើង​វិញ ការ​វៀរ​ចាក​អបាយ​មុខ​ទាំង​បី​ជា​ពិសេស​គ្រឿង​ស្រវឹង​គឺ​ជា​កិច្ច​ការ​ដែល​ត្រូវ​ផ្តើម​ធ្វើ​ជា​ចាំបាច់។ គោល​នយោបាយ​ជាតិ​ស្តីពី​គ្រឿង​ស្រវឹង​ជិត​ចេញ​ជា​រូបរាង​ហើយ។ រីឯ​វិធានការ​ក្នុង​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​គ្រឿង​ស្រវឹង​ក៏​ត្រូវ​បាន​ចាត់ជា​បណ្តើរៗ​ដែរ។ នេះ​ជា​សញ្ញា​វិជ្ជមាន​មួយ​គួរ​ឲ្យ​លើក​ទឹក​ចិត្ត។ ប៉ុន្តែ ការ​យក​ឈ្នះ​គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​ឬ​មិន​បាន​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ឆន្ទៈ​និង​មនសិការ​របស់​មនុស្ស​ច្រើន​ជាង។ ប្រសិនបើ​សមត្ថកិច្ច​រដ្ឋាភិបាល​យល់​ថា​ខ្លួន​មាន​កាតព្វកិច្ច​ធានា​សុខមាល​ភាព​សង្គម ប្រសិន​បើ​អ្នក​ផលិត​គ្រឿង​ស្រវឹង​យល់​ថា​ខ្លួន​មិន​គួរ​ចង់​បាន​ចំណេញ​ហួស​ហេតុ​លើ​គំនរ​ទុក្ខសោក អ្នកដទៃ និង​ប្រសិន​បើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គ្រប់គ្នា​យល់​ថា មិន​គួរ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អបាយ​មុខ​ទាំង​ឡាយ​ដឹកមុខ​ទេ​នោះ សីលធម៌​សង្គម​ខ្មែរ​នឹង​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ​ជា​មិន​ខាន។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ប្រសិន​បើ​គ្មាន​វិធានការ​ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​ទេ​នោះ បេះដូង​ខ្មែរ​នឹង​ច្បាស់​ជា​ជោ​គជាំ​ដោយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពិបាក​កែ​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ៕ ='''ត្រូវ​​កែ​ប្រែ​​ទម្លាប់​​មួយចំ​នួន​​​ទា​ក់​ទង​​នឹង​​ការ​​បរិភោគ​​គ្រឿង​ស្រវឹង​​ដើម្បី​​បន្ថយ​​ករណី​​គ្រោះ​ថ្នាក់​​ចរាចរណ៍​​'''= ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍បាន​ក្លាយជា​បញ្ហាចំបង​ ដែល​កំពុង​ធ្វើ​អោយ​ខាតបង់​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ។​ ហើយ​វា​ក៏ជា​ឃាតករ​ដែល​សំលាប់ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មិនតិច​ជាង​៥​នាក់ឡើយ​ ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ។ មាន​កត្តាជាច្រើន​ដែល​ត្រូវ​ស្រង់ជា​មូលហេតុ​ដែល​បង្កអោយ​មាន​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍។​ ក៏​ប៉ុន្តែ ការ​សេព​គ្រឿងស្រវឹង ត្រូវបាន​គេចាត់ទុក​ថា ជា​មូលហេតុ​ចំបង​ជាងគេ។ ការ​បរិភោគ​គ្រឿង​ស្រវឹង​​ ដែល​ពេល​ខ្លះ​បាន​ជា​ទម្លាប់​នៅ​ក្នុងជីវភាព​របស់ពលរដ្ឋ​ខ្មែ​រទៅហើយ។ ដូច្នេះ ​ការ​កាត់បន្ថយ ឬ​កែប្រែ​ទម្លាប់មួយ​ចំនួន ​អាច​នឹង​ជួយ​រួម​ចំណែកក្នុង​ការ​កាត់បន្ថយ​ការក្រេបគ្រឿង​ស្រវឹង​មុន​ការ​បើកបរ។ ការ​វាយតម្លៃ​កន្លងមក​របស់​អង្គការសង្គមស៊ីវិល និង​រដ្ឋាភិបាល បាន​បង្ហាញ​ថា កម្ពុជា​បាន​បាត់បង់​ថវិកា​យ៉ាងហោចណាស់ ៣១០​លាន​ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ ទៅ​ក្នុង​ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ក៏ក្លាយជា​ឃាតករ​លាក់មុខ​សាហាវជាង​មេរោគអេដស៏​ និង​គ្រាប់មីនទៅទៀត ដែល​សម្លាប់ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា។ របាយការណ៍​របស់ប៉ូលិស​ក៏ធ្លាប់បង្ហាញថា ​មនុស្ស​ប្រមាណ​២០០០នាក់ បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ខណៈ​ដែល​៤​០០០នាក់ផ្សេងទៀត ​បាន​រងរបួសជារៀងរាល់​ឆ្នាំ។ ទាំងនេះ​សុទ្ធសឹងតែជា​ការ​ខាតបង់​​របស់​កម្ពុជា។ មាន​កត្តាជាច្រើន​ដែល​អ្នកជំនាញ​ចរាចរណ៍ ក៏ដូចជា​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល ព្រម​ទាំង​ប៉ូលិស​ចរាចរណ៍​ផ្លូវ​គោកផង បាន​លើកឡើងជា​មូលហេតុ​នៃគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ ការ​ខ្វះខាត​មនសិការ​នៃ​ការ​គោរព​ច្បាប់ចរាចរណ៍ ដូចជា​ការ​បើកបរ​ហួស​ល្បឿន​កំណត់ ករណី​យានយន្ត​ផ្ទាល់ កត្តា​ផ្លូវថ្នល់ និង​ការ​បរិភោគ​គ្រឿង​ស្រវឹង​មុន​ការ​បើកបរ។ តាមពិត​ កត្តាចុងក្រោយនេះ គឺជា​មូលហេតុ​ចំបង​មួយ។ នៅរៀងរាល់ព្រឹក នៅពេល​ដែល​គេលើក​កាន់សារព័ត៌មាន​មកអាន នោះគេ​នឹង​ឃើញ​ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​អ្នកបើកបរ​ដែល​ស្រវឹង។ នៅពេល​ព្រឹក​ព្រលឹម ប្រសិន​បើ​គេ​បើ​កទូរទស្សន៍​ដើម្បី​តាម​ដាន​ព័ត៌មាន​ នោះគេ​នឹង​បាន​ឃើញ​រូបភាព​នៃ​រថយន្ត​ដែល​បើកបរ​ដោយ​អ្នកសេព​គ្រឿង​ស្រវឹង បុកខឿន​ថ្ម និង​របងដែកចែក​ទ្រូង​ផ្លូវ។ មានទាំង​អ្នកបើក​បុក​សំយ៉ាប​ផ្ទះ​ពលរដ្ឋ​ទៀត​ផង​ក៏​មាន។ មតិ​សាធារណៈ​កាន់តែច្រើន​បាន​ស្តីបន្ទោស​អ្នក​បរិភោគ​គ្រឿង​ស្រវឹង មុន​ពេល​ដែល​ពួកគេ​បើកបរ។ ការ​ស្តីបន្ទោស​កាន់តែ​ច្រើន ឬក៏កា​រទទួលស្គាល់​នៃ​ដើម​ទង​នៃ​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ដែលជា​គ្រឿងស្រវឹងនោះហើយ បាន​ជាអាជ្ញាធរ​ពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន ​រួម​មាន​ទាំង​ក្រសួង​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល​ផង ​បាន​ដាក់ចេញ​នូវ​សារ​មួយ​ឃ្លាខ្លីដែល​មាន​ន័យថា បើស្រវឹង សូម​កុំបើកបរ។ សារ​មួយ​ឃ្លានេះ​ត្រូវបាន​គេនិយាយ​អប់រំ​តៗគ្នា ផ្សព្វផ្សាយ​តាម​បណ្តាញ​ព័ត៌មាន និងចែក​ផ្សាយ​គ្រប់ទិសទី។ ប៉ុន្តែ ​វា​ហាក់នៅមិន​ទាន់មាន​ប្រសិទ្ធភាព​​នៅឡើយ។ ក្នុង​ន័យនេះ គេគួរ​សំឡឹង​រក​មើល​វិធាន​ការ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​។ វិធានការ​ដែលទាក់ទងនឹង​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទម្លាប់ ឬ​អាកប្បកិរិយា​របស់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ វិធានការ​ដែល​ត្រូវ​ស្តែងចេញជាឆន្ទៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាលតាម​រយៈ​ការ​កំណត់​តម្លៃពន្ធ​ខ្ពស់ លើ​ផលិតផល​ប្រណិត​ទាំងនេះ និង​ការអនុវត្តន៍​​ច្បាប់ចរាចរណ៍​ផ្លូវគោក​អោយ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់។ និយាយ​អំពី​ទម្លាប់ ពលរដ្ឋ​ទូទៅ ជាពិសេស​យុវជន ពួកគេ​មួយ​ចំនួ​ន​ធំ​តែង​គិត​ថា គ្រឿង​ស្រវឹង​ទាំងនោះ​ជា​ធម្យោបាយ​នៃ​ការ​បង្កើត​មិត្តភាព ឬ​ជាមធ្យោបាយ​នៃ​ការ​កាត់​បន្ថយភាព​តប់ប្រមល់​។ ដូច្នេះ ​ការ​ណាត់ជួប​ទាំងនោះ​តែងតែ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង ​នៅ​តាម​ភោជនីដ្ឋាន​ដែល​មាន​លក់​គ្រឿង​ស្រវឹង។ នៅមាន​ទម្លាប់មួយ​ទៀត ប្រសិនបើជា​ការ​ទទួល​ជួបជុំ​មិត្តភ័ក្ត ភាគច្រើនគេ​ជឿជាក់ថា គឺត្រូវមាន​គ្រឿង​ស្រវឹង​ទាំងនេះ ទើបការ​ជួបជុំ​របស់ពួកគេ​ទទួលបាននូវ​ភាព​សប្បាយ និង​អធិកអធម។ ទិដ្ឋភាព​ទាំងនេះ​ គឺ​អ្វី​ដែល​បាន​កើតឡើង​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយ​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​មួយចំនួន​ក៏​បាន​កើតចេញពី​​​ជីវភាព​ទាំងនេះដែរ។ ដូច្នេះ ចាប់ពីពេលនេះទៅ ​សារ​អប់រំ​គួរតែ​មាន​អត្ថន័យដែល​ផ្តោត​ទៅលើការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទម្លាប់មួយ​ចំនួន​​នេះ។ និយាយ​អំពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​នូវ​ផលិតផល​ដែលជា​គ្រឿង​ស្រវឹងទាំងនេះវិញ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ គេសង្កេតឃើញថា ក្រុម​ហ៊ុន​លក់ស្រាបៀ និង​សុរាដែលកំពុង​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​នៅកម្ពុជា តែង​បាន​ផលិត​ស្ពត​ពាណិជ្ជកម្ម​ដែល​មាន​លក្ខណៈត្រង់ខ្លាំង ដែល​មានន័យជំរុញ​ ឬហៅ​អោយ​មនុស្ស​អោយបរិភោគ​ផលិត​ផល​របស់ពួកគេ​តែម្តង។ ដូច្នេះ ស្ថាប័ន​ដែលគ្រប់គ្រង​ការ​ផ្សាយ​​ស្ពត​ពាណិជ្ជកម្ម​ គួរ​ផ្តល់គំនិត​អំពី​ការ​បង្កើត​គំនិត​ថ្មី​បង្ហាញអំពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ផលិតផល​គ្រឿងស្រវឹង​ ដោយ​មិន​ចំពោះ​។ ត្រង់ចំនុច​នេះ គេក៏ត្រូវ​ការ​ ការសហការ​ពី​ម្ចាស់​ក្រុម​ហ៊ុន​ទូរទស្សន៍​ដែរ។ គេ​សង្កេត​ឃើញថា កម្មវិធី​សន្តិសុខ​សង្គមនៅពេលព្រឹក ដែល​បង្ហាញ​ច្រើន​អំពី​ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរចរណ៍​ ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​អ្នកបើកបរ​ស្រវឹងនោះ កម្មវិធី​បែរ​ជា​ត្រូវ​បាន​ឧបត្ថម្ភ​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​លក់​ស្រាបៀ និង​សុរា។ នៅពេលខ្លះ នៅពេល​ដែល​អ្នកសារព័ត៌មាន​កំពុង​តែធ្វើអត្ថាធិប្បាយ​រិះគន់ពីអ្នកបើកបរ​ដែលសេព​គ្រឿងស្រវឹងនោះ ផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយ​ផលិតផល​ស្រាបៀ ឬ​សុរា​ក៏​លេចឡើង​នៅ​ពីក្រោយ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ដែរ។ និយាយអំពី​វិធាន​ការ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​ម្តង។ រដ្ឋាភិបាល​បាល​តាម​រយៈ​ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច​ គួរ​ពិចារណា​អំពី​សំណើ​របស់​អង្គការ​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួន​កន្លងមក ដែល​ទាមទារអោយតំឡើង​ពន្ធ​លើ​ផលិត​ទាំងនេះ ដូចជា​គ្រឿង​ស្រវឹង និង​បារី​ជាដើមនោះ។ រដ្ឋាភិបា​លគួរ​បាន​ពិចារណា​អំពី​ការ​ខាតបង់ដែលកើតចេញ​ពីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ដែល​ត្រូវបានបង្ហាញ​ជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការ​ខាតបង់​ជា​ថវិកា​ជារឿង​មួយ ប៉ុន្តែ ​កម្ពុជា​មិនអាច​បាត់បង់ជីវិត​មនុស្ស​ច្រើនពាន់នាក់​នៅ​ក្នុង​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ​ដែលភាគច្រើន​បង្កឡើង​ដោយ​​​គ្រឿងស្រវឹងនោះឡើយ។ លើសពីនេះទៀត ក្តីសង្ឃឹមចុងក្រោយនោះ គឺ​ការ​អនុវត្ត​ន៍​ច្បាប់​ដាក់ទោស​លើ​បុគ្គល​ដែល​សេពគ្រឿង​​ស្រវឹង ហើយ​បើកបរ​នៅលើទ្រូង​ផ្លូវនោះ គឺត្រូវតែអនុវត្តអោយមាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជាទីបំផុត។ វាគួរតែ​ដល់ពេល​ចាប់ផ្តើម​អនុវត្ត​អោយច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោល​​​មាន​ប្រសិទ្ធភាពហើយ។ យុទ្ធនាការរបស់ប៉ូលិស​ទៅលើការចាប់ផាកពិន័យអ្នក​បើកបរ​ទោចក្រយាន​យន្ត​​ដោយ​មិន​ពាក់មួក​សុវត្ថិភាព គឺជាឧទារហណ៍​ដ៏ល្អមួយ​នៅ​ក្នុង​បេសកម្ម​របស់​ប៉ូលិស។ ការ​ផាក​ពិន័យ​ធ្ងន់ធ្ងរ​​ទៅលើអ្នកបើកបរ​ដែល​បាន​ក្រេប​គ្រឿង​ស្រវឹង ​គឺជា​វិធានការ​មួយ​ដែលគួរ​តែ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជាងគេ​ផង៕ ='''ភាព​ផុយ​ស្រួយ​​នៃ​​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​នៅ​​អា​ស៊ី​អាគ្នេយ៍'''= សូម​បន្ត​ចាប់អារម្មណ៍​ទៅលើ​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​នៃ​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​តទៅទៀត ដោយ​សូម​លើកឡើង​អំពី​ភាពផុយស្រួយ​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ផុយស្រួយ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង សុទ្ធសឹង​ជា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដែល​តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​នយោបាយ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង​សន្តិសុខ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាងទៀត ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ​នៅតែ​មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក។ ជាការ​ពិតណាស់​ដែលថា បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​បាន​បោះជំហាន ទៅរក​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ជាពិសេស​នៅក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី៩០។ ក៏ប៉ុន្តែ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ទាំងនេះ ផុយស្រួយ​មែនទែន តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​បី​ប្រភេទ ៖ វិបត្តិ​នយោបាយ វិបត្តិ​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំង​វិបត្តិ​សន្តិសុខ។ វិបត្តិ​នយោបាយ​តែងតែ​កើតឡើង នៅពេលដែល​ពលរដ្ឋ​ចាប់ផ្តើម​ប្រឆាំងនឹង​អ្នកដឹកនាំ​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោត​តែងតាំង​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ​ឬ​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល។ ជាទូទៅ ពលរដ្ឋ​បែក ចិត្ត ឈប់​គាំទ្រ​អ្នក​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោតឱ្យ ដោយហេតុតែ​ពួក​អ្នកដឹកនាំ​ទាំងនោះ ពុករលួយ បក្សពួកនិយម មិន​ព្រមធ្វើ​កំណែទម្រង់ ឬ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​របៀប​ផ្តាច់ការ​ពេក។ វិបត្តិ​នយោបាយ​បែបនេះ បានកើត​ឡើង នៅ​ហ្វីលីពីន ក្នុង​ខែមករា​ឆ្នាំ២០០១។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា (Joseph Estrada) ដែល​ជាប់​ចោទថា​បាន​គៃបន្លំ​យកប្រាក់​រដ្ឋ ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​លា​ចេញពី​តំណែង​និង​ប្រគល់​អំណាច​ទៅ​ឲ្យ​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ក្លូ​រី​យ៉ា អា​រ៉ូ​យ៉ូ (Gloria Arroyo)។ ករណី​ស្រដៀង​គ្នា ក៏បាន​កើតឡើង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ក្នុង​ខែកក្កដា​ឆ្នាំ២០០។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​វ៉ា​ហ៊ី​ដ (Wahid) បាន​ជាប់​ទាក់ទិន​ក្នុង​រឿង​ពុករលួយ ហើយក៏​ត្រូវ​បាត់បង់​អំណាច​ដែល​បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​ដៃ​របស់​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ម៉េ​ហ្កា​វ៉ា​ទី ស៊ុយ​កា​ណូ​ពុ​យ​ទ្រី(Megawati Sukarnoputri) វិញ​ម្តង។ គ្រោះថ្នាក់​ទី​ពីរ ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជួបប្រទះ គឺ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម។ ជាក់ស្តែង ដោយហេតុតែ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៧និង​ចំហាយ​អាក្រក់​របស់​វាត​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ២០០១ សសរ​គ្រឹះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​នៅ​ហ្វីលីពីន​បាន​រង្គោះរង្គើ។ កាលនោះ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី កងទ័ព​បាន​សាកល្បង​វិល​មក​ក្តាប់​អំណាច​វិញ រីឯ​ពួក​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ស្អប់ខ្ពើម​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្លាំងក្លា។ ចំណែក​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ កាលណោះ ក្រោយពី​លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា​បាន​ដួលរលំ ពួកក្រុម​អ្នកមាន​និង​អ្នកមានអំណាច​សម័យ​លោក​ហ្វៀ​ក​ឌី​ណង់ ម៉ាក​កុស ព្រមទាំង​កងទ័ព​ក៏បាន​ពង្រឹង​ជំហរ​របស់​ពួកគេ​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ដែរ។ គឺជា​សំណាង​មួយ​ល្អ​ហើយ ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​មិនបាន​អូសបន្លាយ​យូរ និង​មិនបាន​បណ្តាលឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្មេងខ្ចី​ទាំងនេះ​ដួលរលំ។ ដោយឡែក បណ្តា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជា​នៅ​ខ្វះ​ចន្ទល់ មួយ​ដ៏​សំខាន់ នោះ​គឺ​ការស្វែងរក​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ទាំងមូល​ធូរធារ មិនមែន​ឲ្យ​ធូរធារ​តែ​អ្នកមាន និង​អ្នកមានអំណាច​មួយ​ក្តាប់​តូច​តែប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ នេះ​គឺជា​មូលហេតុ​សំខាន់​នៃ​គម្លាត​កាន់តែ​ធំ​រវាង​អ្នកមាន​និង​អ្នកក្រ គឺជា​មូល​ហេតុដែល​នឹង​អាច បណ្តាលឱ្យ​អ្នកក្រីក្រ​ក្លាយជា​អ្នក​ឈឺចាប់ ហើយ​បែរ​ទៅរក​ចលនានយោបាយ​ជ្រុលនិយម​ឬ​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​ទៅនឹង​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រៅពីនេះ វិបត្តិ​សន្តិសុខ​ក៏​អាច​នឹង​ក្លាយជា​គ្រោះថ្នាក់​ធំ​ដែរ សម្រាប់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ គ្រោះថ្នាក់​នេះ អាច​ស្តែងចេញ តាមរយៈ​រូបភាព​ពីរ​ខុសគ្នា។ រូបភាព​ទីមួយ គឺ​អំពើ​ភេរវកម្ម ដែលមាន​កើតឡើង​ជា​ហូរហែ នៅ​ប៉ែក​ខាងត្បូង​ប្រទេស​ថៃ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី ឬ​នៅ​ហ្វីលីពីន។ ចូរ​កុំភ្លេចថា ពួក​ភេរវជន ជាពិសេស​ពួក​ភេរវជន​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម ជាស​ត្រូវ​របស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ រីឯ​រូបភាព​ទី​ពីរ​វិញ​នៃ​វិបត្តិ​សន្តិសុខ ដែល​អាច​គំរាម​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​សង្គ្រាម សង្គ្រាមស៊ីវិល ឬ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេសជិតខាង​របង​ជាមួយ។​ យ៉ាងណាក៏ដោយ សព្វថ្ងៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅតែ​ជាទី ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក។ មូលហេតុ​មាន​ច្រើនយ៉ាង៖ មូលហេតុ​ទីមួយ គឺ​មក​អំពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក នាំគ្នា​និយាយថា មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ឡើយ ឬក៏​មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ម៉ត់ចត់​ហួសហេតុ​ពេក​ទេ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ដើម្បី​ពង្រឹង​ទឡ្ហីករណ៍​នេះ ពួកគេ​បាន​ទាំង​ចងក្រង​ឡើង​នូវ​អ្វីដែល​គេ​ហៅថា«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី» (Les valeurs asiatiques)។ តើ​អ្វី​ទៅ « តម្លៃ​អាស៊ី »? វា​គឺជា​ទ្រឹស្តី​មួយ​ដែល​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​សិង្ហ​បុរី លី គាន់​យូ(Lee Kuan Yew) បាន​បង្កើតឡើង ក្នុង​គោលដៅ​ច្រានចោល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ លី គាន់​យូ បាន​អះអាង​ជាអាទិ៍​ថា បណ្តា​សង្គម​អាស៊ី​មាន​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​របស់គេ​ដាច់ដោយឡែក ដែល​ខុសគ្នា​ស្រឡះ​ពី​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​បស្ចិម​លោក។ បស្ចិម​លោក​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងណាស់​ទៅលើ​បុគ្គល សេរីភាព និង​សមធម៌ ចំណែក​ពិភព​អាស៊ី​វិញ​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងជាងគេ​ទៅលើ​គ្រួសារ សង្គម វិន័យ សណ្តាប់ធ្នាប់ អំណាច និង​ការងារ។ សម្រាប់​លី គាន់​យូរ « តម្លៃ​អាស៊ី »ប្រសើរ​ជាង​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ នេះ​មិនមែន​ជាការ​មួយ​ចៃដន្យ​ឡើយ ពីព្រោះ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី៨០រហូតដល់​ពាក់ កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី៩០ បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដែល​គេ​ហៅថា«នាគ​អាស៊ី»មាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា នៅពេលដែល​សេដ្ឋកិច្ច​បស្ចិម​លោក​ជាទូទៅ​ផ្តើម​បាត់បង់​សន្ទុះ ជាហេតុ​ជំរុញ នៅពេលនោះ ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំងនេះ និយាយ​អួតអាង​ពី​គំរូ​សង្គម​របស់​ពួកគេ និង​ទិតៀន​គំរូ​សង្គម​របស់​បស្ចិម​លោក។ មូលហេតុ​មួយទៀត ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​គឺ​កម្លាំង​ខ្លាំង​សឹង​ផ្តាច់​មុខតែ​ឯកឯង​នៃ​គណបក្ស​មួយ​នៅលើ​ឆាកនយោបាយ​នៃបណ្តា​ប្រទេស​មួយចំនួន។ ក្នុងនោះ​រួមមាន​ជាអាទិ៍ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន នៅ​សិង្ហ​បុរី បក្ស​អង្គការ​ឯកភាព​ជាតិ​ម៉ា​ឡេ នៅ​ម៉ាឡេស៊ី និង​រហូតមកដល់​ឆ្នាំ២០១៣នេះ បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នៅ​កម្ពុជា។ មូលហេតុ​ផ្សេង​មួយទៀត​ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ខ្លាំង​នៃ​ប្រទេស​ចិន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត នៅលើ​ឆាក​តំបន់ និង​នៅលើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ខ្លួនឯង ដែល​នៅតែ​មិន​ព្រម​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នយោបាយ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​របស់ខ្លួន​បាន​រកស៊ី​សឹង​ផ្តាច់មុខ​ជាមួយ​ប្រទេស​កាន់អំណាច​ផ្តាច់ការ​ដូច​យ៉ាង​ភូមា​រហូតមក​ដល់ពេលថ្មីៗនេះ និង​បានធ្វើ​ឲ្យ​ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច​របស់​បស្ចិម​លោក​ទៅលើ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​គ្មាន​ប្រសិទ្ធិភាព។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចិន​ផ្តល់ជំនួយ​គ្មាន​ល័​ក្ខ​ខ​ណ្ឌ័​នយោបាយ ដល់​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដូចជា​កម្ពុជា​ជាដើម។ ឯ​មូលហេតុ​ចុងក្រោយ គឺ​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន នៅតែ​មិន​ព្រម​បោះបង់ចោល​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម និង​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​នៅតែ​បន្ត​ឋិត​ក្រោម​ការគំរាមកំហែង​ពី​សំណាក់​រដ្ឋប្រហារ​យោធា ដូច​យ៉ាង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន៕ =='''អំណាចផ្តាច់ការ និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍'''== លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ និង​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ខ្លាំង​ ទៅ​លើ​ភូមិភាគ​នេះ​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ និង​ដោយសារ​តែ​កំណើន ​និង​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា​នៃ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ មុន​ពេល​មក​ដល់​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​អាណានិគម​និយម​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ មាន​សុទ្ធ​តែ​របប​រាជា​និយម​ចាស់​គំរិល​។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​បណ្តា​ប្រទេស​អាណា​និគម​និយម​ទាំងនេះ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍សឹង​អស់​ទៅ​វិញ​ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៤០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ ប្រទេស​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​នេះ​ បាន​ទទួល​រង​ខ្លាំង​ឬ​តិច​ ចំហាយ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​កាលៈទេសៈ​បែប​នេះ​ ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ក្លាយ​ជា​របប ផ្តាច់ការរណប​សហរដ្ឋអាមេរិក​ដូច​ជា​ថៃ​ ហ្វីលីពីន និងសិង្ហបុរី រីឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀតវិញបាន​ក្លាយ​ជា​របប​ផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្តរណប​សហភាព​សូវៀត ឬ​រណប​ប្រទេស​ចិន​ប្រជាមានិត​ ដូច​ជា​វៀតណាម​ ឡាវ​ និង​កម្ពុជា​។ គេ​ត្រូវ​រង់​ចាំរហូត​ដល់​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ ទើប​ឃើញ​ប្រទេសអាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយ​ នោះគឺ ហ្វីលីពីន ឈាន​ជើង​មុន​គេទៅ​រក​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ​ គឺ​នៅ​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos) បុរស​ខ្លាំង​នៃរបប​ផ្តាច់ការ​ហ្វីលីពីន ត្រូវ​បាន​អាមេរិក​បង្ខំឲ្យ​រៀប​ចំការ​បោះ​ឆ្នោត​សេរី​និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ ​ជោគជ័យ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ទៅលោក​ស្រី​កូរី អាគីណូ(Cory Aquino) ភរិយា​របស់​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​លោក​បេនីញ៉ូ អាគីណូ(Benigno Aquino) ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ធ្វើ​ឃាតនៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៣​។ នេះ​គឺ​ជា​រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​មួយ​។ រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​ពីរ​ ដែល​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ទៅ​លើ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ឧទាហរណ៍​ដូច​ជា​នៅ​សិង្ហបុរី​ នៅ​ថៃ​ នៅ​កម្ពុជា​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​ដើម​។ មាន​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង​ ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​និង​ទី​៩០​។ មូលហេតុ​ទី​មួយ​ គឺ​ការ​រលត់​រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​នៅ​ថៃ​ឬ​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ បាន​ពង្រឹង​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​ដៃ​ពី​សំណាក់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​មនោគមវិជ្ជា​កុម្មុយនិស្ត​។ ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​អស់​ទាំង​នេះ​ដែល​ភាគ​ច្រើន​ជា​របប​សឹក​ អស់​មាន​លេស​ ដើម្បី​ពង្រឹង​និង​បង្កើន​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ទៀត​ហើយ​។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​ បាន​ជា​សន្តិភាព​និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ អាច​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​គល់​ នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០។ មូល​ហេតុ​ទី​ពីរ​ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ គឺ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​អាស៊ី​ ដូច​ជា​សិង្ហបុរី​ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​ របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ខ្លា​អាស៊ី​ ដូច​ជា​ម៉ាឡេស៊ី​ និង​ថៃ​ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ ឆ្នាំ​ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​រាតត្បាត​ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាស៊ី​។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​វិសេស​វិសាល​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​អ្នក​វណ្ណៈ​កណ្តាលដែល​ចេះ​ដឹង​ជាង​មុន​និង​ធូរធា​ជាង​មុនកើន​ចំនួនលឿន​រហ័ស​ និង​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​។ * គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ បរិបទ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវ​ក្លា​បែប​នេះ​ហើយ​ ដែល​គេ​ឃើញ​សង្គម​ស៊ីវិល​មួយ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ និង​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​ នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​។ សហជីព​ ជា​អ្នក​នាំ​មុខ​គេ​ នៅ​ក្នុង​ចលនា​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​។ ក្រោយ​មក​ទៀត​ មាន​និស្សិត​ និស្សិត​ដែល​ចាប់​ពី​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ទៅ​ បាន​ចុះ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​នៅ​តាមដង​ផ្លូវ ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ ហ្វីលីពីន ភូមា​ និង​ដប់​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា​ របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ស៊ូហាកតូ(Suharto)​ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​ដួល​រលំ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ដោយ​ហេតុ​តែមាន​មហា​បាតុកម្ម​ ក្នុង​ទូទាំង​ប្រទេស​ របស់​ពួកសហជីព​និង​របស់​​ពួកនិស្សិត​។ ក្រៅ​ពី​សហជីព​និង​និសិ្សត​ សាសនា​ក៏​បាន​ដើរ​តួ​នា​ទី​មួយ​សំខាន់​ដែរ​ នៅ​ក្នុង​អភិក្រម​នៃ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ក្នុង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ព្រះ​វិហារ​កាតូលីក​បាន​ចេញ​មុខ​គាំ​ទ្រ​លោក​ស្រី​ប្រមុខ​បក្ស​ជំទាស់​កូរី អាគីណូ(​Cory Aquino) ដើម្បីប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos)។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ ព្រះសង្ឃ​បាន​ជួយ​លាក់​ខ្លួននៅ​ក្នុង​វត្ត​ ពួក​និស្សិត​ដែល​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ណេ វីន(Ne Win) ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៨​។ គេ​ក៏​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​ដែរ​ តួ​នាទី​របស់​បណ្តា​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល ​ដែល​ជា​សសរ គ្រឹះមួយ​ដ៏​មាំ​នៃ​សង្គម​ស៊ីវិល​ នៅមុន​និងនៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ខ្លះ​នៅ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដួល​រលំ​ហើយ។ គេ​ក៏​ត្រូវ​ឲ្យ​តម្លៃ​ផង​ដែរ​ដល់​បច្ចេក​វិជ្ជា​ថ្មីៗ​និង​ឈាន​មុខ ដូច​ជា​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​ និងអ៊ីនធឺណែត ដែល​បាន​បើក​លទ្ធភាព​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពត៌មាន​លឿន​រហ័ស​ និង​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​ទាន់​ពេល​វេលា​រវាង​មតិ​សាធារណជន​ក្នុង​ស្រុក​និង​មតិ​អន្តរជាតិ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​តែ​ជា​ទី​ដែល​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិបាក​ងើប​ក្បាលនិង​ពិបាក​ដំណើរ​ការ​។ ពិបាក​ដំណើរ​ការ​ ដោយ​ហេតុ​តែ​វត្តមាន​ដ៏​រឹងមាំ​និង​ចាស់​ដុះ​ស្លែ​នៃ​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ ដោយហេតុ​តែ​មាន​ការ​បំផុស​បំផុល​ឡើង​នូវ​ទ្រឹស្តី«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី​»ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក​ និង​ដោយហេតុ​តែ​វត្តមាន​របស់​មហាយក្ស​ចិនកុម្មុយនិស្ត​ ដែល​អាច​ជា​ហ្រ្វាំង​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ​នៅអាស៊ី​អាគ្នេយ៍៕ =='''បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍៖ ខុស​គ្នាច្រើន ដូច​គ្នា​តិច'''== អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​គ្មាន​អរិយធម៌​រួម​គ្នា​មួយ​ទេ។ ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ​មិន​ដូច​គ្នា​សោះ​ឡើយ ប្រើ​ភាសា​ខុស​គ្នា មាន​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​និង​ប្រពៃណី​ខុស​គ្នា​ស្រឡះ។ សម្រាប់​ពួក​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិទូ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​អាស៊ី​បូព៌ា ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​អាស៊ី​កណ្តាល អាស៊ី​ខាង​ត្បូង និង​អូសេអានី (Océanie)។ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ​ទៀត​សោត ត្រូវ​បាន​ពួក​អ្នក​ឯកទេស​ដដែល​បែងចែក​ជា​ពីរ៖ មួយគឺពិភព​ឥណ្ឌូចិន និង​មួយ​ទៀត​គឺ​ពិភព​ម៉ាឡេ។ នៅ​ក្នុង​ស្មារតី​របស់​ពួក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​វិទូ ពាក្យ​ថា"ពិភព​ឥណ្ឌូចិន" មាន​ន័យ​ធំ​ទូលំ​ទូលាយ ពីព្រោះ​វា​គ្រប​ដណ្តប់​មិន​ត្រឹម​តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ភូមា​និង​ប្រទេស​ថៃ​ថែម​ទៀត។ រី​ឯ​"ពិភព​ម៉ាឡេ​"វិញ គឺ​ជា​ពពួក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដទៃ​ផ្សេង​ដែល​ជា​កោះ ឬ​ជា​ទី​ប្រជុំ​កោះ រួម​មាន​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ព្រុយណេ និង​ទីម័រ​ខាង​កើត។ រី​ឯ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​វិញ មិន​ដូច​គ្នា​សោះ ប្រើ​ភាសា​ខុសៗ​គ្នា មាន​សាសនា ​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​ និង​ប្រពៃណី​ខុសៗ​ពី​គ្នា។ ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ភូមា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ និង​វៀតណាម កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ អ៊ីស្លាម​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី។ វា​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ដូច​ជា​នៅ​កោះ​មីនដាណាវ(Mindanao) ស៊ុយលុយ(Sulu) និង​រ៉ូឡូ(Jolo) ព្រម​ទាំង​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ដូច​យ៉ាង​នៅ​ខេត្ត​ណារ៉ាធីវ៉ាត(Narathiwat) ប៉ាត្តានី(Pattani) និង​យ៉ាឡា(Yala)។ ចំណែក​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត។ សាសនា​គ្រិស្ត​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម។ បន្ថែម​ពី​ការ​ប្រើ​ភាសា​ផ្សេងៗ​ពី​គ្នា ដែល​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​និយាយ​ទាក់ទង​គ្នា​បានស្រួល ក៏​មាន​ដែរ​ការ​ប្រើ​ភាសា​ជា​ច្រើន​ខុសៗ​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី មាន​ភាសាតូចៗ​ផ្សេងៗ​គ្នា​រហូតដល់ទៅ​ជិត៧០០​ឯ​ណោះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ បាន​ជា​បន្តិច​ម្តងៗ អង់គ្លេស​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​រួម​មួយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ គឺ​ជា​ភាសា​ផ្លូវការ​របស់​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ហៅ​កាត់​ថា អាស៊ាន។ * ដោយ​ឡែក លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​និង​ដូច​គ្នា​តិច​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ក៏​ជា​កេរ​ដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​ផង​ដែរ។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា ភូមា​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អង់គ្លេស ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​ហូឡង់ ហ្វីលីពីន​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អេស្ប៉ាញ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​របស់​អាមេរិក។ រី​ឯ​ឥណ្ឌូចិន​វិញ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​បារាំង។ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​មាន​តែ​ប្រទេស​ថៃ​មួយ​ទេ​ដែល​បាន​គេច​ផុត​ពី​នឹម​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ដ្បិត​កាល​សម័យ​នោះ ថៃ​ជា​ដី​មួយ​ដុំ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បារាំង​និង​អង់គ្លេស​ទុក​ចោល​ឱ្យ​នៅ​ជា​តំបន់​ទ្រនាប់​ដើម្បី​បែងចែក​ដែនដី​អាណានិគម​នៃ​មហាអំណាច​ទាំង​ពីរ​ឱ្យ​នៅ​ឆ្ងាយ​និង​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​គ្នា។ នៅ​ត្រួត​ពី​លើ​កេរដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ក៏​មានដែរ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ឥទ្ធិពល​របស់​ឥណ្ឌា​និង​របស់​ចិន ឥទ្ធិពល​ដែល​មាន​មក​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​សាប​ព្រោះ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​កម្ពុជា ឡាវ ភូមា ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​មាន​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​រស់​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ រី​ឯ​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ចិន​វិញ វា​លេច​ឡើង ជា​ពិសេស​តាម​រយៈ​វត្តមាន​ច្រើន​សន្ធឹក សន្ធាប់​របស់​ជនជាតិ​ចិន គឺ​ប្រមាណ​ជាង​៣០លាន​នាក់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាន​ជា​អាទិ៍​នៅ​វៀតណាម ថៃ ហ្វីលីពីន កម្ពុជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី។ សហគមន៍​ចិន​ដើរ​តួនាទី​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់​ណាស់​នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​ពិសេស​នៅ​ថៃ​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ជនជាតិ​ចិន​ក្តាប់​យក​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​៧០%​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ឯកជន ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ប្រជាជន​ឥណ្ឌូណេស៊ី​មួយ​ចំនួន​ធំ​ស្អប់​ខ្ពើម​សហគមន៍ចិន។ ដោយ​ឡែក គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា ជនជាតិ​ចិន​ពិបាក​នឹង​បញ្ចូល​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ជាង​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដ្បិត​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ចិន​ដែរ ទោះ​បី​ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បែប​ចិន​មាន​លាយ​ទៅ​ដោយ​សាសនា​កុងជឺ(Confucius)​ក៏​ដោយ។ ភាព​ខុស​គ្នា​ចុង​ក្រោយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​របប​នយោបាយ​ផ្សេងៗពី​គ្នា និង​គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​របប​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ឬ​រវាង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ភ្លឺស្វាង​សិង្ហបុរី​និង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​សឹង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯកឯង​របស់​គណបក្ស​តែ​មួយ​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី? តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី និង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ពលរដ្ឋ​ឡាវ កម្ពុជា​ឬ​វៀតណាម? អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ពួក​សេដ្ឋវិទូ​នាំ​គ្នា​បែងចែក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ជា​បី​ប្រភេទ។ ទីមួយ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច នោះ​គឺ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី។ ទី​ពីរ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​ខ្លា​សេដ្ឋកិច្ច រួម​មាន​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ថៃ​និង​ហ្វីលីពីន។ រី​ឯ​ទី​បី ​គឺ​ពពួកបណ្តា​ប្រទេស​មិន​សូវ​លូត​លាស់ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា ឡាវ ភូមា និង​ទីម័រ​ខាង​កើត៕ qkvktbr2077yefkluzafg75w7juomdf 9932 9931 2026-09-14T19:00:34Z ~2026-49773-74 3166 ខ្មែរ ជ័យអែ 9932 wikitext text/x-wiki [[វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម]]='''វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម'''= =='''តើវិទ្យាសាស្ត្រជាអ្វី?'''== មុននឹងឈានទៅកំណត់និយមន័យថា តើវិទ្យាសាស្រ្តជាអ្វីនោះ យើងគួរគប្បីយល់ពាក្យថា តើពុទ្ធិជាអ្វី? តើវាមានប្រភពមកពីណាខ្លះ?ជាមុនសិន។ មរតកជីវសាស្រ្តមនុស្សបានបង្ករលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ការទទួលយកនូវការបណ្តុះបណ្តាលពុទ្ធិ។ ពុទ្ធិ គឺជាបទពិសោធន៍របស់មនុស្សដែលទទួលបានតាមរយៈនៃការធ្វើសង្គមនីយកម្ម។​ ពុទ្ធិនេះត្រូវបានគេចែកចេញជាបីប្រភេទសំខាន់ៗ គឺពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណ(intuition) ពុទ្ធិធម្មតា (Common Sense) និងពុទ្ធិវិទ្យាសាស្រ្ត (Rational Experience) ។ '''១- ពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណ=''' ពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណ គឺជាសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការយល់ដឹងអំពីអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការពិចារណា។ វាជាទម្រង់នៃទស្សនវិជ្ជាដែលកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយមិនឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណាទេ តែលទ្ធផលនៃការវិន្នច្ឆ័យពីអ្វីមួយប្រកបដោយហេតុផល និងដំណោះស្រាយបញ្ហា។ ពុទ្ធិអព្ភន្តញ្ញាណនេះ អាចកើតមានចំពោះតែបុគ្គលមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។ '''២- ពុទ្ធិធម្មតា=''' ពុទ្ធិធម្មតា គឺជាពុទ្ធិទូទៅ ឬ ជាពុទ្ធិដែលមនុស្សទទួលបានតាម រយៈអង្គវិញ្ញាណ។ វាគឺជាពុទ្ធិដែលមានគ្រប់បុគ្គលទាំងអស់ ឲ្យតែបុគ្គលនោះបានរស់នៅ និងមានអន្តរកម្មជាមួយសង្គមក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។​ ពុទ្ធិធម្មតា មានដូចជា ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី ជំនឿ សាសនា…។ល។ '''៣- ពុទ្ធិវិទ្យាសាស្រ្ត=''' ពុទ្ធិវិទ្យាសាស្រ្ត គឺជាពុទ្ធិដែលផ្អែកលើការរកឃើញនូវមូលហេតុ ការកំណត់នូវមូលហេតុដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា ហើយបង្កីតបាននូវតថភាព និងទ្រឹស្តីដែលមានលក្ខណៈជាសាកល។ វាគឺជាប្រព័ន្ធ និងជាទម្រង់នៃបញ្ញាញាណរបស់មនុស្ស ដែលត្រូវបានគេបង្កើតឡើងតាម រយៈនៃការសិក្សា ការពិសោធន៍ទៅលើបាតុភូតធម្មជាតិ និងបាតុភូតសង្គមហើយអាចពិព៌ណនា​ ពន្យល់ ព្យាករណ៍ និងគ្រប់គ្រងវាបានសម្រាប់បម្រើឲ្យផលប្រយោជន៍មនុស្សជាតិ។ សរុបសេចក្តីទៅវិទ្យាសាស្ត្រ ជាអង្គនៃពុទ្ធិដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ។ វាគឺជាពុទ្ធិដែលមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់ និងមានលក្ខណៈជាសាកល ដែលអាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីពិព៌ណនា​ពន្យល់ និង ព្យាករណ៍ពីតថភាពនៃបាតុភូតធម្មជាតិ និង​សង្គមបានយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាលក្ខណៈជាទូទៅនៃវិទ្យាសាស្ត្រ ៖ Ø រាល់គ្រប់វិទ្យាសាស្ត្រទាំងអស់ សុទ្ធតែមានកម្មវត្ថុសិក្សារបស់វាច្បាស់លាស់។ បាតុភូតធម្មជាតិ និងបាតុភូតសង្គមមិនអាចឲ្យគេសិក្សារួមជាមួយគ្នាបានទេ។ ដូច្នេះវិទ្យាសាស្ត្រនីមួយៗត្រូវតែជ្រើសរើសនូវទិដ្ឋភាពដាច់ដោយឡែកណាមួយនៃធម្មជាតិ ឬ សង្គមដើម្បីធ្វើជាកម្មវត្ថុសិក្សារបស់ខ្លួនឲ្យបានជាក់លាក់។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រ គឺមានវិធីសាស្ត្រក្នុងការស៊ើបអង្កេតចំពោះបាតុ​ភូតធម្មជាតិ ឬ បាតុភូតសង្គម។ មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទស្សនៈថា កម្មវត្ថុសិក្សាអាចមានច្រើនជាងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សា។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រមានការចាប់អារម្មណ៍ជាសំខាន់ទៅលើការស្វែងរកឲ្យឃើញនូវភស្តុតាងដែលជាមូលហេតុចម្បងសម្រាប់ការកំណត់ការពិត។ វិទ្យាសាស្ត្រ គឺមានភាពច្បាស់លាស់ជាងឧត្តមគតិ។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រ គឺការពិត និងមានលក្ខណៈជាសាកល។ វាអាចកំណត់បាននូវរាល់គ្រប់ស្ថានភាពដោយពុំគិតដល់ពេលវេលា និងបរិយាកាសឡើយ។ ការពិត គឺជាលទ្ធភាព និងជាឆន្ទៈក្នុងការសិក្សាពីព្រឹត្តិការណ៍ដើម្បីស្វែងយល់ពីអ្វីមួយ។ Ø គោលបំណងដ៏ចម្បងរបស់វិទ្យាសាស្ត្រ គឺការរកឲ្យឃើញនូវចម្លើយនៃកម្មវត្ថុ និងព្រឹត្តិការណ៍ពិតប្រាកដ។ គោលបំណងដ៏ខ្ពស់របស់វិទ្យាសាស្ត្រ គឺការពិត។ Ø វិទ្យាសាស្ត្រ ធ្វើការពិព៌ណនា​ពន្យល់ និងព្យាករណ៍ចំពោះបាតុភូតផ្សេងៗដែលអាចកើតមានឡើងដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃការប្រមូលនូវភស្តុតាង និងមូលហេតុដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា និងសមាហរណកម្មគ្នាសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានឲ្យបានពិតប្រាកដ។ មូលហេតុអាចជាគោលការណ៍ធ្វើឲ្យមានលទ្ធភាពក្នុងការប៉ាន់ប្រមានទៅលើព្រឹតិការណ៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ការលីឡេនិងអញស្ប៉ាញជឿជាក់ថាខ្លួនឯងបានបង្កើតព្រះអាទិត្យហើយមកបំភ្លេចបំផ្លាញមនុស្សនៅលើផែនដីដែលមិនមានព្រះនៅជាមួយការលីឡេហ្នឹងអញស្វែងឡើយ។គេជឿជាក់ថាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តអាចឆ្លងពេលវេលាខ្លួនឯងចូលទៅដល់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមួយដែលខ្លួនឯងមិនអាចទៅដល់បាន។សូម្បីតែប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យខ្លួនឯងក៏ទៅស្ថិតនៅក្នុងសមរភូមិមួយដែលឈ្លោះប្រកែកគ្នាជាមួយនឹងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យដទៃដែលនៅដាច់ឆ្ងាយពីយើង។ទម្រាំតែមនុស្សសកលយើងប្រកែកគ្នាទៅតាមពេលវេលាដែលជនជាតិនីមួយៗខុសគ្នាប្រកបដោយបញ្ជនៈនិងបញ្ញាជឿទៅលើអ្វីដែលនៅឆ្ងាយនៅគឺជារឿងខុសឆ្គងនៃអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានយល់ឃើញ សម្រាប់ដែលអ្នកយល់ឃើញពីគំនិតអញស្មានគឺជារឿងខុសឆ្គងបំផុតដែលបានធ្វើវានៃការក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ធ្វើឲ្យការបំភ្លេចបំផ្លាញនៃធន់ធ្ងន់ធម្មជាតិដែលព្រះអង្គទាំងអស់នៅឆ្ងាយបានបង្កើតឲ្យអ្នកមនុស្សនៅទីនោះមានសេចក្តីសុខដោយមានសេចក្តីស្ងប់ស្ងល់ព្រះអង្គជាម្ចាស់គឺតំណាងឲ្យអ្វីៗដែលនៅឆ្ងាយពីយើងដែលយើងមិនអាចរកព្រះអង្គបានដោយសេចក្តីរស់នៅដែលមិនមានសេចក្តីសុខឡើយ ការរស់នៅដោយមរកតគឺអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿជាក់ថាការពឹងផ្អែកទៅលើអ្វីដែលនៅឆ្ងាយគឺ ពីសេចក្តីប្រមាថដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានបង្កើតឲ្យមានទុក្ខនៅក្នុង 600 ឆ្នាំមុនពេលដែលការលីឡេឃើញភពផែនដីថាគឺជារូបរាងដែលមូរ ដំណើរការមកនេះគឺស្មើនឹង 1400 ឆ្នាំរបស់កំណើតការលីឡេ។ថ្មើនឹង 24 ឆ្នាំនៃពេលវិកាវេលីឡេបានទទួលមរណភាព😡🫵 =='''II. អត្ថន័យ និង​និយមន័យសង្គមវិទ្យា'''== '''១- អត្ថន័យនៃពាក្យសង្គមវិទ្យា'''= ពាក្យ “សង្គមវិទ្យា (Sociology)” ក្លាយមកពីភាសាពីររួមបញ្ចូលគ្នា គឺភាសាឡាតាំង “Socious” ដែលមានន័យថា “សង្គម (Society)” និងភាសាក្រិច “Logos” ដែលមានន័យថា “វិទ្យាសាស្ត្រ (Science)” ឬ “ការសិក្សា (Study)” ។ ប្រសិនគេបង្រួមពាក្យទាំងពីរនេះបញ្ចូលគ្នាទៅ គេនឹងបានអត្ថន័យរួមមួយដែលមានន័យថា សង្គមវិទ្យាជាគឺជា “វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីសង្គម (Sociology is the Science Study of Society)” (Edward Sagain, 1998)។ '''២-និយមន័យសង្គមវិទ្យា'''= ​ ដូចបានឲ្យអត្ថន័យខាងលើរួចមកហើយថា សង្គមវិទ្យាគឺជា “វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអពីសង្គម”។ ប៉ុន្តែ អត្ថន័យនេះ ហាក់មានភាពទូលំទូលាយពេក ព្រោះវាអាចធ្វើឲ្យមានការភាន់ច្រឡំជាមួយអត្ថន័យនៃមុខវិជ្ជាមួយចំនួនទៀតដែលស្ថិតនៅក្នុងវិទ្យាសង្គមជាមួយគ្នា។​ម្យ៉ាងវិញទៀត វាអាចមានការលំបាកក្នុងការកំណត់ព្រំដែននៃការសិក្សារបស់វាឲ្យបានច្បាស់លាស់។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបមានសង្គមវិទូជាច្រើន បានខិតខំបញ្ចោញទស្សនៈរបស់ខ្លួនដើម្បីចង្អុលបង្ហាញ ពីនិយមន័យនៃមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាដោយផ្អែកលើកម្មវត្ថុ និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សាឲ្យបានពិតប្រា​កដ។ ខាងក្រោមគឺជានិយមន័យខ្លះៗត្រូវ បានធ្វើការកត់សំគាល់ដែលមានដូចខាងក្រោម៖ ១- លោក អូរហ្គូសកុំ (Auguste​Comte, 1798-1857)៖ សង្គមវិទ្យាគឺជាការសិក្សាពីក្រិតក្រម្យ ឬ ពីបាតុភូតសង្គមដោយគោរពតាមគោលការណ៍ឬវិធីវិទ្យាសាស្ត្រ (Positivism)។ ២- លោក ម៉ាក្សវេប៊័រ (Max Weber,1864-1920)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលព្យាយាមបកស្រាយពន្យល់ពីសកម្មភាពរបស់សង្គម (Social Action)។ ៣-លោក ខាស្សប៊័រ (J.F. Cusber, 1925)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាអង្គនៃពុទ្ធិវិទ្យាសាស្ត្រស្តីអំពីអន្តរកម្មសង្គមមនុស្ស។ ៤- លោក ហ្វាឆាល (H.P.Faichild,1930)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានសង្គមមកលើខ្នាតគំរូនៃការប្រព្រឹត្តិរបស់ពួកគេ។ ៥- លោក ម៉ូរីសជីន្សប៊ឺត (Morris Ginsberg, 1932)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងលទ្ធផលទាំងឡាយដែលកើតចេញពីអន្តរកម្មទាំងនោះ។ ៦- លោក ប៉ាក និងលោក ប៊ើហ្គិស (R.E.Park & F.W. Burgess, 1955)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីការប្រមូលផ្តុំ ខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថរបស់សង្គមមនុស្ស។ ៧- លោក ម៉ាក្សអាយវ័រ និងលោក ផេជ (Mac Iver &​Page,1945)៖សង្គមវិទ្យា គឺជាការសិក្សាពីប្រព័ន្ធនៃអន្តរកម្មរបស់សង្គម មនុស្ស។ ៨- លោក ជីដិង្ស (Gidings, 1904)៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាប្រព័ន្ធនៃការសិក្សាពីប្រភពដើម ការរីកលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍនៃខ្នាតគំរូរបស់ស្ថាប័នដូចជា គំរូនៃការសហប្រតិបតិ្តការគ្នាទាំងកាយចិត្ត គំនិត និងលក្ខខណ្ឌនៃសីលធម៌របស់សង្គមមនុស្ស។ ៩- លោក ហារីចនសុន (Hary M. Johnson, 1960) ៖សង្គមវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលជាប់ទាក់ទិនទៅនឹងការសិក្សាពីក្រុមសង្គម ដូចជាសិក្សាពីរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វា ឬ គំរូនៃការរៀបចំគ្រប់គ្រង ដំណើរការក្នុងការថែរក្សា ឬ ការប្រែប្រួលទម្រង់នៃអន្តរកម្មរវាងសមាជិកក្រុមទាំងអស់នោះ។ ១០- លោក ពើរី (Perry, 1983) ៖ សង្គមវិទ្យា គឺជាប្រព័ន្ធ និងជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់សង្គមមនុស្ស និងសិក្សាពីប្រព័ន្ធអន្តរកម្មដែលជាបច្ច័យបង្កើតឲ្យមានខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថសង្គមទាំងអស់នោះ។ ១១- លោក ហេស្ស (Hess, 1982)៖ សង្គមវិទ្យា មិនគ្រាន់តែសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់សង្គមមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាទៅលើបទដ្ឋាន និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់សង្គម ដោយពិនិត្យមើលទៅលើឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានសង្គមដែលយើងរស់នៅផងដែរ។ ទោះបីនិយមន័យខាងលើ មានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាខ្លះៗក៏ដោយ ក៏គេសង្កេតឃើញមានចំណុចរួមគ្នាមួយចំនួន ដែលយើងអាចធ្វើទូទៅកម្មបានថា សង្គមវិទ្យា គឺជាប្រព័ន្ធ និងជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងអន្តរកម្មសង្គម ដែលបង្កើតឲ្យមានខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថរបស់មនុស្ស។ សង្គមវិទ្យា ក៏សិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានសង្គម មជ្ឈដ្ឋានធម្មជាតិ (ភូមិសាស្រ្ត និងអាកាសធាតុ) មកលើដំណើរការរបស់សង្គម និងបទពិសោធន៍របស់បុគ្គលផងដែរ។ =='''III. ប្រវត្តិសង្ខបនៃការចាប់កំណើតរបស់សង្គមវិទ្យា'''== មុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា បានចាប់បដិសន្ធិឡើងអាស្រ័យដោយស្ថានភាពផេ្សងៗពីគ្នារបស់សង្គមនីមួយៗ នៅលើពិភពលោក។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ វាក៏ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាវរកឃើញថា សង្គមវិទ្យាបានចាប់កំណើតមុនគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។​ខាងក្រោមនេះ យើងនឹងលើកយកពីការកើតឡើងនៃសង្គមវិទ្យានៅអឺរ៉ុប នៅអាមេរិក និងនៅកម្ពុជា មកធ្វើការបកស្រាយម្តងមួយៗដូចតទៅ៖ '''១- សង្គមវិទ្យានៅអឺរ៉ុប'''= តាមការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថា សង្គមវិទ្យាបានកើតឡើងមុនគេបង្អស់នៅអឺរ៉ុបក្នុងអំឡុងពេលរវាងចុងសតវត្សទី១៨ និងដើមសតវត្សទី១៩ (ឆ្នាំ១៨៣៨)។ លោក អូរហ្គូសកុំ (Auguste Comte) អតីតទស្សនវិទូសញ្ជាតិបារាំង ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាបិតាសង្គមវិទ្យា ពីព្រោះតែគេរកបានឃើញថា គាត់បានបង្កើតពាក្យសង្គមវិទ្យា និងប្រើប្រាស់វាមុនគេ នៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា “The Course of Positive Philosophy” បោះពុម្ពផ្សាយនៅឆ្នាំ១៨៤២។ តើមានមូលហេតុសំខាន់ៗអ្វីខ្លះដែលនាំឲ្យលោកអូរហ្គូសកុំ (Auguste Comte) បង្កើតសង្គមវិទ្យានេះឡើង? មានឥទ្ធិពលចម្បងៗ ពីរដែលបានជំរុញឲ្យសង្គមវិទ្យាកើតឡើងមុនគេនៅអឺរ៉ុប គឺបដិវត្តន៍ឧស្សា​ហកម្ម (Industrial Revolution) និងបដិវត្តន៍ នយោបាយ។ បដិវត្តន៍ឧស្សា​ហកម្ម (Industrial Revolution) បានកើតឡើងនៅទីក្រុងឡុងនៃប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងរវាងឆ្នាំ១៧៥០-១៩០០ និងបដិវត្តន៍នយោបាយបានកើតឡើងនៅប្រទេសបារាំង (French Revolution) ក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩។ ឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍ទាំងពីរខាងលើនេះ បានធ្វើឲ្យសង្គមនៅអ៊ឺរ៉ុបនាសម័យនោះមានការផ្លាស់ប្តូរជំនឿសាសនា ពុទ្ធិ ផ្នត់គំនិត មនោគមន៍វិជ្ជានៃការដឹកនាំ សេដ្ឋកិច្ច និងរបៀបរបបនៃការរស់នៅ។ ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋបានកាត់បន្ថយពីការជឿលើអាទិទេព ឬ ព្រហ្មលិតទៅរកការពិត និងវិទ្យាសាស្ត្រ​ពីការផលិតសម្ភារៈប្រើប្រាស់ដោយដៃ (សិប្បកម្ម) ទៅរកការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្វ័យប្រវត្តិ ពីការធ្វើដំណើរ និងដឹកជញ្ជូនដោយកម្លាំងមនុស្ស និងសត្វទៅជាគ្រៀងចក្រ ពីការបាញ់ព្រួញ កាំបិតទៅជាសាស្រ្តាវុធទំនើបៗ។ល។ លើសពីនេះទៅទៀត មានចលនា បម្លាស់ទីពីជនបទទៅរស់នៅក្នុងទីក្រុង ប្រែក្លាយឋានៈរបស់ខ្លួនពី​កសិករទៅ​ជាកម្មករ ពីការប្រកបរបរកសិកម្មទៅជាឧស្សាហកម្ម …។ល។​ ការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សទាំងអស់នេះ បានបង្កឲ្យសង្គមមានការប្រឈមមុខជាមួយនឹងបញ្ហាជាច្រើនដែលត្រូវដោះស្រាយ ជាពិសេសគឺសង្រ្គាមឈ្លានពានដណ្តើមទឹកដី និងអំណាចពីគ្នាទៅវិញទៅមក ស្របគ្នាជាមួយនឹង សង្រ្គាមរវាងវណ្ណៈអធន និងវណ្ណៈមូលធននិយម។ លទ្ធផលនៃសង្រ្គាម បានបណ្តាលឲ្យសង្គមនៅអឺរ៉ុបនាសម័យនោះធ្លាក់ចុះដុនដាបយ៉ាងខ្លាំងលើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសវិស័យសេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ សណ្តាប់ធ្នាប់ និងសន្តិសុខសង្គមទាំងមូល។ ដោយសារហេតុផលទាំងនេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមស្រទាប់ទស្សនវិទូ ដែលមានឧត្តមគតិសេ្នហាមនុស្សជាតិ និងសន្តិភាពនាសម័យនោះ បានខិតខំរិះរកមធ្យោបាយដើម្បីដោះស្រាយ​ និងកសាងសង្គមជាតិឡើងវិញ។ ព្រមជាមួយគ្នានោះ លោកអូហ្គូសកុំក៏បានបង្កើតមុខវិជ្ជាសង្គម​វិទ្យានេះឡើង គឺដើម្បីសិក្សាពីជីវិតសង្គម ដោយគោរពទៅតាមគោលការណ៍វិទ្យាសាស្រ្តដែលគាត់ឲ្យឈ្មោះថា “វិជ្ជមាននិយម (Positivism)” (Hess:1982)។ ឥទ្ធិពលនៃព្រឹត្តិការណ៍បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម និងបដិវត្តន៍នយោបាយ បានធ្វើឲ្យសង្គមនៅអឺរ៉ុបនាសម័យនោះធ្លាក់ដុនដាបលើគ្រប់វិស័យ ទើបធ្វើឲ្យមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យានេះបានកើតឡើងនៅទីនោះមុនគេ៕ ការចាប់កំណើតរបស់សង្គមវិទ្យា នៅក្នុង ខណៈពេលដែលសង្គមនៅអ៊ឺរ៉ុបមានការប្រែប្រួលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយបង្កឲ្យប្រជាកសិករបាត់បង់ដីធ្លី ផ្ទះសម្បែង និងមុខរបរ ក៏បង្ខំចិត្តធ្វើចំណាកស្រុកដើម្បីទៅរកការងារជាកម្មកររោងចក្រ និងជម្រកនៅតំបន់ទីក្រុង ហើយបានប្រឈមមុខជាមួយបញ្ហាសង្គមជាច្រើន ខណៈនោះ សង្គមវិទ្យា ក៏ត្រូវបានកើតឡើង​ ដើម្បីសិក្សា​ពីបញ្ហាសង្គមតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងគោលដៅស្វែងយល់ពីមូលហេតុចម្បងៗរបស់សង្គមឲ្យបានពិតប្រាកដ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការកសាងបាននូវគោលនបាយសម្រាប់ដំណោះស្រាយ និងកសាងសង្គមឡើងវិញ ឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ប្រភពនៃរូបថតៈ John Macionis,(1987, 4th Ed), Sociology Printice Hall, Inc។ '''២- សង្គមវិទ្យា​នៅសហរដ្ឋ​អាមេរិក'''= សង្គមវិទ្យានៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏មានឬសគល់ចេញពីគំរូនៃសង្គមវិទ្យា​នៅអឺរ៉ុបផងដែរ។ ប៉ុន្តែ សង្គមវិទ្យានៅសហរដ្ឋ​អាមេរិក​មានចរិកលក្ខណៈ​មួយចំនួនខុសពី​​សង្គម​​វិទ្យានៅអឺរ៉ុបត្រង់ថា សង្គមវិទ្យា​នៅអឺរ៉ុបបានយកចិត្តទុកដាក់ច្រើនលើការសិក្សាពីបម្រែបម្រួល និងស្ថេរភាពនៃជីវិតសង្គម ចំណែកឯសង្គមវិទ្យានៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញបាន​យក​ចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំង ក្នុងការសិក្សាទៅ​​លើបញ្ហា​សង្គមដែលបានកើតមាននៅក្នុងទីក្រុងនាសម័យនោះ ហើយក៏បាន​យកលទ្ធផលនៃការសិក្សានោះ មកធ្វើជាគោល​​នយោបាយដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា​ និងអភិវឌ្ឍន៍សង្គមទទួលបានជោគជ័យមុនគេនៅលើពិភពលោកតាំងពីពេលនោះមក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ដោយសារលទ្ធផលនៃការ​អនុវត្ត​គោលនយោ បាយ​ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម ​តាមបែបសង្គមវិទ្យានៅទីក្រុងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានជោគជ័យ​​ទើបសាស្ត្រាចារ្យ​ជនជាតិ​អាមេរិកកាំងម្នាក់​ឈ្មោះវីលៀមក្រាហាំ (William Graham, 1840-1910) ក៏បានយកមេរៀនសង្គមវិទ្យា​​នេះ ទៅ​បង្រៀន​និស្សិត​អាមេរិកមុនគេនៅសាកល​វិទ្យាល័យយែល (Yale) នាឆ្នាំ១៨៧៦​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​(Bringeroff, 1985)។ រយៈពេលដប់ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក លោកសាំម័រ (Summer) ក៏បានយកមេរៀនសង្គមវិទ្យានេះ ទៅបង្រៀនជាផ្លូវការនៅ​តាមសាកលវិទ្យាល័យនានានៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានចំនួនរហូតដល់ទៅដប់ប្រាំបីសាកលវិទ្យាល័យបន្ថែមទៀត។ ការបង្រៀនមុនដំបូងគេ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ (University of Chicago) ក្នុងឆ្នាំ១៨៩២ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអាលប៊ីយុងស្មល(Albion Small)។ គាត់ គឺជាអ្នកដែលបានខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើឲ្យមានការទទួល​ស្គាល់មុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យានៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយគាត់ក៏ជាអ្នកទីមួយដែរ ដែលបានសរសេរ​សៀវភៅ​សង្គម​វិទ្យា និងជាអ្នកទីមួយដែលបានបង្កើតការសែត​សង្គមវិទ្យាអាមេរិកកាំង។ ក្នុងរយៈពេលតែសែសិបឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ សាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ បានក្លាយទៅជាកន្លែងដ៏សំខាន់ជាងគេក្នុងពិភពលោក ដ៏ល្បីល្បាញសម្រាប់ការបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតសង្គមវិទ្យាអាមេរិកកាំង (Bringeroff, 1985)។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦០មក សាកលវិទ្យាល័យស្ទើរតែទាំងអស់​​នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មានដេប៉ាតឺម៉ង់​សង្គមវិទ្យា និងមានប្រហែលជាចិត​សិបសាកលវិទ្យាល័យ មានកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាល​និស្សិតសង្គមវិទ្យាថ្នាក់បណ្ឌិត។ '''៣- សង្គមវិទ្យានៅ​​កម្ពុជា'''= ការចាប់បដិសន្ធិនៃមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យានៅកម្ពុជា មានស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងសង្គមវិទ្យានៅអ៊ឺរ៉ុបនាសតវត្សរ៍ទី១៩ផងដែរ​។ គឺវាកើតឡើងនៅចំពេលដែលស្ថានភាពសង្គមកម្ពុជា កំពុងស្ថិតក្នុងការកែទម្រង់លើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសផ្នែកនយោបាយ(ពីមនោគមន៍វិជ្ជាកុម្មុយនីស ឬ សង្គមនិយមទៅជាលិទ្ធិសេរីប្រជាធិបតេយ្យសេរី) ​និងការកែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច (ពីរបបសេដ្ឋកិច្ចសមូហភាពទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចទីផ្យាសេរី)។ ឥទ្ធិពលនៃការកែទម្រង់នេះ បានធ្វើឲ្យមានការប្រែប្រួលជាជង្ហុកនៃរបៀបរបបរបស់សង្គមខ្មែរ។ ការបង្កើតឲ្យមានកម្មសិទ្ធឯកជនឡើងវិញនាឆ្នាំ១៩៨៨ បានចាប់ផ្តើមទាក់ទាញឲ្យមានការហូរចូលនៃអ្នកវិនិយោគទុនឯកជន មានការរីកដុះ​ដាល​នៃរោងចក្រឧស្សាហកម្ម សណ្ឋា គារ ភោជនីដ្ឋាន ទេសចរណ៍.... នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង។ និន្នាការនេះ បានទាក់ទាញ និងជំរុញឲ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ប្រជាជនពីជនបទមករស់នៅទីក្រុងដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើ ដែលជាហេតុនាំឲ្យមានកំណើននៃដង់ស៊ីតេប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័យនៅទីក្រុង ស្របជា មួយនឹងការប្រឈមមុខជាមួយបញ្ហាជាច្រើន ដូចជាបញ្ហាបរិស្ថាន អនាម័យ​ ទំនាស់ដីធ្លី គ្រឿងញៀន សណ្តាប់ធ្នាប់ សន្តិសុខ ចរាចរណ៍....។ ស្ថានការណ៍ខាងលើនេះ តម្រូវឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយជាយុទ្ធសាស្រ្តឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ ដូច្នេះមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីធ្វើការសិក្សាបញ្ហាសង្គមតាមបែបវិទ្យាសាស្រ្តជាបន្ទាន់ ក្នុងគោលដៅរួមចំណែកជួយដល់ភ្នាក់ងារផ្សេងៗដែលពាក់ព័ន្ធ យកលទ្ធនៃការសិក្សានេះមកកសាងជាគោលនយោបាយ​ច្បាប់ និងផែនការសម្រាប់ទប់ស្កាត់ កាត់បន្ថយ និងដោះស្រាយបញ្ហាដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍សង្គមខ្មែរយើងឡើងវិញបន្ទាប់ពីខ្ទេចខ្ទាំដោយសារសង្គ្រាម និងរបបប្រល័យពូជសាសន៍។ ស្របពេលជាមួយគ្នានោះ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ក៏បានសហការគ្នាជាមួយដៃគូអភិវឌ្ឍន៍មកពីសាកលវិទ្យាល័យបូឡូញ៉ានៃប្រទេស អ៊ីតាលី តាមរយៈតំណាងអង្គការមនុស្សលោកថ្មី (New Humanities Organization) ប្រចាំនៅកម្ពុជា បានបើកឲ្យមានដេប៉ាតឺម៉ង់សង្គមវិទ្យាជាផ្លូវការឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៤ ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតខ្មែរទៅតាមសេចក្តីត្រូវការទីផ្សាការងាររបស់កម្ពុជា ហើយទទួលបានជោគជ័យរហូតមកទល់បច្ចប្បន្នកាលនេះ។​ តែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ គិតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ និងវិទ្យាស្ថានជាតិសង្គមកិច្ចប៉ុណ្ណោះ ដែលមានសិក្សាជំនាញ​សង្គមវិទ្យា ចំណែកឯសាកលវិទ្យាល័យផ្សេងៗទៀតពុំទាន់មានកម្មវិធីសម្រាប់​ធ្វើការបណ្តុះ​បណ្តាលនិស្សិត​ជំនាញ​សង្គមវិទ្យានូវឡើយទេ គឺគ្រាន់តែបានបញ្ចូលមកមុខវិជ្ជានេះ ទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៃឯកទេសផ្សេងៗមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ។ ជាលទ្ធផលនៃការបណ្តុះបណ្តាល​គិតមកដល់ឆ្នាំ២០១៨នេះ ដេប៉ាតឺម៉ង់សង្គមវិទ្យា​បានបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតកម្ពុជាថ្នាក់បរិញ្ញាត្រ ផ្នែកអាហាររូបករណ៍បានចំនួន២៤ជំនាន់ និងនិស្សិតថ្នាក់បង់ថ្លៃសិក្សា ចំនួន១៨ជំនាន់ ដែលមានចំនួនសរុបទាំងអស់ជិត៣ពាន់នាក់ ព្រមជាមួយនឹងនិស្សិតថា្នក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ផងដែរ៕ =='''ទំនាក់ទំនងសង្គមវិទ្យានិងមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម (Sociology and Other Social Sciences)'''== I-មិនមែនមានតែមុខវិជ្ជា សង្គមវិទ្យា មួយមុខប៉ុណ្ណោះទេ ដែលសិក្សាពីបាតុភូតសង្គម ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេសិក្សារួមគ្នាដោយពួកវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមផងដែរ។ មុខវិជ្ជាដែលស្ថិតនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមជាមួយគ្នារួមមាន៖ មុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា នរវិទ្យា សង្គមកិច្ចវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា វិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ…។ល។​ គ្រាន់តែមុខវិជ្ជាទាំងអស់នោះ មានកម្មវត្ថុ និងវិធីសាស្រ្តនៃការសិក្សាដាច់ដោយឡែកៗពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា ជាមួយនឹងមុខវិជ្ជាទាំងនោះឃើញថា វាមានលក្ខណៈដូចគ្នា និងខុសគ្នាផងដែរ។ លក្ខណៈដូចគ្នាត្រង់ថា មុខវិជ្ជាទាំងនោះស្ថិតក្នុងក្រុមនៃវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាមួយចំនួនត្រង់ថា មុខវិជ្ជាទាំងនោះមានកម្មវត្ថុសិក្សា វិធីសាស្រ្ត និងទ្រឹស្តីផ្សេងៗពីគ្នា។ សង្គមវិទ្យាបានសិក្សាទៅលើអន្តរកម្មរវាងទិដ្ឋភាពនីមួយៗនៃសង្គមទាំងមូល ចំណែកឯមុខវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត បានសិក្សាទៅលើតែទិដ្ឋភាពមួយៗនៃសង្គមដាច់ដោយឡែកពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ ការសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា និងមុខវិជ្ជាមួយចំនួនទៀតនៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម បានផ្តល់ឲ្យយើងកាន់តែយល់យ៉ាងច្បាស់ថែមទៀត ទៅលើកម្មវត្ថុនៃការសិក្សា វិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សា និងទ្រឹស្តីរបស់សង្គមវិទ្យា។ មុខវិជ្ជានៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមខ្លះៗក្នុងចំណោមមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមទាំងឡាយដែលត្រូវបានយកមកបង្ហាញនៅទីនេះរួមមាន ៖ '''១-សង្គមវិទ្យា និងនរវិទ្យា''' កម្មវត្ថុនៃការសិក្សារបស់នរវិទ្យាចែកជាពីរផ្នែកសំខាន់ៗ គឺនរវិទ្យារូបសាស្រ្ត (Physical Anthropology) និងនរវិទ្យាវប្បធម៌ (Cultural Anthropology)។ នរវិទ្យារូបសាស្រ្ត សិក្សាពីកំណកំណើតនៃអំបូរពូជសាសន៍របស់មនុស្សនៅលើពិភពលោក ដូចជាលក្ខណៈរូបរាង ពណ៌សម្បុរ ទម្រង់មុខមាត់។ល។ ចំណែកឯ នរវិទ្យាវប្បធម៌វិញគឺ ជាមុខវិជ្ជាមួយដែលមានកម្មវត្ថុសិក្សាស្រដៀងគ្នាជាមួយនឹងសង្គមវិទ្យា។ នរវិទ្យាវប្បធម៌ផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាពីដើមកំណើតនៃវប្បធម៌របស់ក្រុមសង្គមនីមួយៗ នៅសម័យបុរាណ ឬ សហគមន៍កុលសម្ព័ន្ធដែលមានសេសសល់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាល ដែលកំពុងរស់នៅតំដន់ដាច់ស្រយាលនានានៅលើពិភពលោក។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា និងនរវិទ្យានេះនៅត្រង់ថា នរវិទ្យាចាប់អារម្មណ៍សិក្សាទៅលើវប្បធម៌សង្គមបុរាណ (Primitive​Societies) ចំណែកឯសង្គមវិទ្យាវិញ មានការយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាពីវប្បធម៌សង្គមនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ប៉ុន្តែនៅសតវត្ស ទី២០ នរវិទូក៏បានពង្រីកកម្មវត្ថុនៃការសិក្សារបស់ខ្លួនដោយរួមបញ្ចូលទាំងសហគមន៍ និងសង្គមសម័យទំនើបផងដែរដើម្បីពិនិត្យមើលពីការវិវត្តិនៃវប្បធម៌របស់ពូជសាសន៍នីមួយៗ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធផងដែរជាមួយមុខវិជ្ជានរវិទ្យាវប្បធម៌ ព្រោះសង្គមវិទូត្រូវការទ្រឹស្តីផ្សេងៗរបស់នរវិទូដើម្បីរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យា ក្នុងការឈានទៅយល់បានទាំងស្រុងពីឥរិយាបថរបស់សង្គមបច្ចុប្បន្ន និងដើម្បីពិព៌ណនា ពន្យល់ និងព្យាករណ៍ទៅអនាគតផងដែរ។ '''២-សង្គមវិទ្យា និងសង្គមកិច្ចវិទ្យា''' នៅពេលដែលប្រជាជន និងភ្នាក់ងារជាច្រើនមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការកសាងសង្គមឲ្យកាន់តែប្រសើរឡើង មុខវិជ្ជាសង្គមកិច្ចវិទ្យា បានក្លាយទៅជាមុខវិជ្ជាឯកទេសមួយដែលមានកម្មវត្ថុ និងវីធីសាស្រ្តសិក្សាផ្ទាល់ខ្លួន។ គោលបំណងរបស់មុខវិជ្ជានេះគឺ ការសិក្សាពីបញ្ហា និងវិធីនៃការជួយដល់មនុស្ស(បុគ្គល គ្រួសារ សហគមន៍)នៅក្នុងសង្គមទាំងឡាយណាដែលបរាជ័យក្នុងការបំពេញសេចក្តីត្រូវការប្រចាំថ្ងៃដោយខ្លួនឯងដែលត្រូវបានសង្គមកិច្ចវិទូឲ្យឈ្មោះថា“Clients”(​Mary Ann Suppes and Crolin Cryssy Well, 1991)។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាទាំងពីរនេះនៅត្រង់ថា មុខវិជ្ជាសង្គមកិច្ចវិទ្យាចាប់អារម្មណ៍សិក្សាទៅលើតែអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និង បរិស្ថានសង្គមដែលបង្កើតឲ្យមនុស្សមានបញ្ហា ក្នុងគោលដៅស្វែងរកដំណោះស្រាយដើម្បីជួយឲ្យពួកគេមានសមត្ថភាពអាចសម្រសម្រួលខ្លួនបានទៅនឹងបរិស្ថានដែលគេរស់នៅ។ ចំណែកឯមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យាវិញ សិក្សាពីគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃឥរិយាបថរបស់មនុស្ស ដើម្បីឈានទៅបង្កើតបានទ្រឹស្តីសម្រាប់ការពន្យល់ពីអន្តរកម្មរវាងបុគ្គល និងឥទ្ធិពលរបស់វាដែលរួមចំណែកដល់ការកំណត់ទៅលើគំរូឥរិយាបថសង្គម និងគំនិត អាកប្បកិរិយា ឬ ចរឹតលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ នៅពេលដែលមុខវិជ្ជាសង្គមកិច្ចវិទ្យាបានកំពុងធ្វើការអភិវឌ្ឍ នូវ បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីជួយដល់អ្នកមានបញ្ហា សង្គមវិទ្យាបានបន្តធ្វើការប្រមូលផ្តុំអង្គនៃពុទ្ធិវិទ្យាសាស្ត្រស្តីពីកត្តាសង្គម និងអន្តរកម្មរបស់វាចំពោះជីវិតសង្គម។ អង្គនៃពុទ្ធិនេះបានក្លាយទៅជាពុទ្ធិដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ការងារសង្គមកិច្ច ហេតុដូច្នេះហើយ សង្គមវិទ្យា និង សង្គកិច្ចវិទ្យាមានការទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធៀងដែរ (Mary Ann Suppes & Carlyn Cressy Wells, 1991)។ '''៣-សង្គមវិទ្យា និងចិត្តវិទ្យា''' កម្មវត្ថុនៃការសិក្សារបស់មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យា ត្រូវបានចែកជាពីរប្រ ភេទសំខាន់ៗគឺ វិទ្យាសាស្រ្តនៃឥរិយាបថ (Behavioral Science) និងការព្យាបាលជម្ងឺផ្លូវចិត្ត (Apply Psychology)។ វិទ្យាសាស្រ្តនៃឥរិយាបថសិក្សាពីបាតុភូតផ្លូវចិត្តរបស់បុគ្គលតាមវ័យ ហើយ Apply Psychology សិក្សាពីវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍វិធីនៃការព្យាបាលជម្ងឺផ្លូវចិត្ត។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាទាំងពីរនេះនៅត្រង់ថា មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាយកចិត្តទុកដាក់កំណត់ទៅលើឥរិយាបថរបស់បុគ្គល ច្រើនជាងការសិក្សាទៅលើខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថរបស់ក្រុមសង្គម ដែលជាការចាប់អារម្មណ៍របស់សង្គមវិទូ។ ចិត្តវិទូយល់ថា ឥរិយាបថរបស់បុគ្គល មានការវិវត្តន៍ទៅតាមដំណាក់កាលច្បាស់លាស់ ទោះបីពូជសាសន៍ខុសគ្នាក៏ដោយ ចំណែកឯសង្គមវិទូវិញយល់ថា ឥរិយាបថរបស់បុគ្គល មានការវិវត្តន៍ទៅតាមឥទ្ធិពលនៃគំរូឥរិយាបថសង្គមនីមួយៗ ដូច្នេះ កាលណាបុគ្គលរស់ក្នុងសង្គមផ្សេងគ្នា ពួកគេក៏មានខ្នាតគំរូឥរិយាបថខុសគ្នាផងដែរ។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាសង្គម (Social Psychology) ក៏បានសិក្សាពីឥទ្ធិពលរបស់បាតុភូតចិត្តរបស់សង្គមមកលើបុគ្គលផងដែរ។ មុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាសង្គមនេះ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធិជាមួយនឹងសង្គមវិទ្យា។ '''៤-សង្គមវិទ្យា និងប្រវត្តិវិទ្យា''' ប្រវត្តិវិទូមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការបង្ហាញ ពីបទពិសេធន៍សំ ខាន់របស់សង្គមមនុស្សនៅអតីតកាល។ គោលបំណងនៃការសិក្សារបស់មុខវិជ្ជាប្រវត្តិវិទ្យា គឺដើម្បីឈានទៅកំណត់ពីមូលហតុ ពីឥទ្ធិពល​ និងពីអន្ថន័យរបស់ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នោះឲ្យបានពិតប្រាកដ។ ប្រ វត្តិវិទូផ្តល់នូវឯកសារដែលពួកគេបានរកឃើញ ដូចជា ទស្សនៈសង្គម​ ជម្លោះសង្គម​ ចលនាសង្គម ការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម ដំណើរការសង្គម បទពិសោធន៍ និងបញ្ហាសង្គមដែលបានកើតឡើងនៅអតីតកាលសម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយៗបានដឹង។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ មានការចាប់អារម្មណ៍ទៅលើការកត់ត្រាទុកនូវព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ ប៉ុន្តែមិនមានបំណងព្យាករណ៍អំពីឥទ្ធិពលនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះទៅលើជីវិតមនុស្ស ឬ ក៏ធ្វើទូទៅកម្មចំពោះព្រឹត្តិ ការណ៍នោះនៅថ្ងៃអនាគត់ទេ។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ក៏មានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានផ្តល់នូវអត្ថន័យ គោលបំណង ឬ ដំណើរការខ្លះៗទៅលើព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះផងដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ពួកគេអាចនឹងរៀបចំនូវគោលគំនិតទាំងអស់នោះ ឲ្យមានលក្ខណៈសមហេតុផលដើម្បីយកទៅអនុវត្តន៍ជាសាកលផងដែរ។ ការខុសគ្នាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាប្រវត្តិវិទ្យា និងមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យានៅត្រង់ថា មុខវិជ្ជាប្រវត្តិវិទ្យាបានសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់មនុស្សតាមសម័យកាលនីមួយៗនៃអតីតកាល ចំណែកឯមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យាវិញបានសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់សង្គមនៅបច្ចុប្បន្នកាល។ ម្យ៉ាងវិញទៀតសង្គមវិទូ ត្រូវការយល់ដឹងពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជាការវិវត្តនៃដំណើការសង្គម ឬ គោលការណ៍ ឬ កត្តាទាំងឡាយណា ដែលធ្វើឲ្យពួកគេអាចយកមកគួមផ្សំជាមួយព្រឹត្តិ ការណ៍បច្ចុប្បន្ន ដើម្បីឈានទៅធ្វើការព្យាករណ៍ពីឥរិយាបថរបស់មនុស្សនៅថ្ងៃអនាគត់ឲ្យបានពិតប្រាកដ។ ឧទាហរណ៍ ការសិក្សាទៅលើឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមផ្សេងៗក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធ ឬ ក្រុមសង្គម ខុសៗគ្នានៅអតីតកាល និងនិន្នាការបច្ចុប្បន្នកាល អាចធ្វើឲ្យសង្គមវិទូឈានទៅធ្វើទូទៅកម្ម និងព្យាករណ៍ទុកថា វានឹងកើតមានលទ្ធផលដូចគ្នា ប្រសិនបើគេផ្តល់នូវគំរូដូចគ្នា ឬ ស្រដៀងគ្នានៃព្រឹត្តិការណ៍នោះ។ '''៥- សង្គមវិទ្យា និងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា''' មុខវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា គឺជាវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមដែលសិក្សាពីវិធីនៃការផលិត របៀបនៃការផ្គត់ផ្គង់ ការផ្តល់សេវាកម្ម វិធីនៃការបែងចែក និងការប្រើប្រាស់ទំនិញ ក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់សង្គម។ ផ្តើមចេញពីការសិក្សានេះធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចវិទូឈានទៅកំណត់បាននូវវណ្ណៈនៃក្រុមសង្គមផ្សេងៗគ្នា ដូចជា វណ្ណៈក្រីក្រ (Lower Class) វណ្ណៈមធ្យម (Middle Class) និងវណ្ណៈអ្នកមាន (Higher Class)។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា និងមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យានៅត្រង់ថា មុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យាសិក្សាតែពីឥទ្ធិពលនៃសេដ្ឋកិច្ចមកលើការបង្កើតគំរូនៃឥរិយាបថសង្គមតាមវណ្ណៈប៉ុណ្ណោះ។ សារៈសំខាន់ដែលចងភ្ជាប់មុខវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា និងសង្គមវិទ្យា គឺត្រង់ថាសង្គមវិទូត្រូវការទ្រឹស្តីផ្សេងៗរបស់សេដ្ឋកិច្ចវិទូ ដើម្បីយកមកពន្យល់ពីរបៀបនៃការកំណត់វណ្ណៈសង្គម សម្រាប់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការកំណត់ និងការព្យាករណ៍ពីបម្រែបម្រួលនៃឥរិយាបថរបស់ក្រុមសង្គម។ ៦-សង្គមវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ កម្មវត្ថុជាចម្បងនៃការសិក្សារបស់មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ គឺសិក្សាពីរបៀបនៃការគ្រប់គ្រងសង្គមឲ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ សន្តិភាពនិងឲ្យការរីកចម្រើនលើគ្រប់វិស័យដើម្បីមនុស្សជាតិ។ មុខវិជ្ជានេះសិក្សាពីវិធីនៃការជ្រើសរើស និងការប្រើប្រាស់មនោគមន៍វិជ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការទទួលបានអំណាច ការពារអំណាច ប្រើប្រាស់អំណាច ឲ្យមានការគាំទ្រពីសំណាក់អ្នកដែលត្រូវបានខ្លួនគ្រប់គ្រង។ ការខុសគ្នាជាចម្បងរវាងមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងមុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យានៅត្រង់ថា មុខវិជា្ជសង្គមវិទ្យាសិក្សាតែពីឥទ្ធិពលនោគមន៍វិជ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការបង្កើតខ្នាតគំរូនៃឥរិយាបថសង្គមប៉ុណ្ណោះ។ សារៈសំខាន់ដែលចងភ្ជាប់មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងសង្គមវិទ្យា គឺត្រង់ថា សង្គមវិទូត្រូវការប្រើប្រាស់ពុទ្ធិដែលបានរកឃើញដោយពួកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយក្នុងការដាក់កំរិតទៅលើតថភាពសង្គម អំពីអ្វីដែរខុស អ្វីដែលត្រូវ អ្វីដែលហាមប្រាម អ្វីដែលអនុញ្ញាតិ…ល។នោះ ធ្វើឲ្យសង្គមវិទូអាចឈានទៅពិព៌ណនា ពន្យល់ និងព្យាករណ៍បានជាទូទៅចំពោះឥរិយាបថរបស់សង្គមនីមួយៗ​យ៉ាងច្បាស់លាស់ ព្រោះសមាជិកនៃសង្គមនីមួយៗតែងគោរពតាមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋ បើទោះបីខ្លួនមិនពេញចិត្តក្តី៕ II- សេចក្តីសង្ខប មានមុខវិជ្ជាជាច្រើនដែលរួមគ្នាសិក្សាពីឥរិយាបថរបស់មនុស្ស។មុខវិជ្ជាទាំងអស់នោះរួមមានមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា នរវិទ្យា សង្គមកិច្ចវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា វិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ…។ល។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា ជាមួយនឹងមុខវិជ្ជាទាំងនោះឃើញថា វាមានលក្ខណៈដូចគ្នាផងដែរត្រង់ថា វាស្ថិតក្នុងក្រុមនៃវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមជាមួយគ្នា ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាមួយចំនួនត្រង់ថា សង្គមវិទ្យាបានសិក្សាទៅលើអន្តរកម្មរវាងទិដ្ឋភាពនីមួយៗនៃសង្គមទាំងមូល ចំណែកឯមុខវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត បានសិក្សាទៅលើតែទិដ្ឋភាពមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ ការសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងមុខវិជ្ជាសង្គមវិទ្យា និងមុខវិជ្ជាមួយចំនួនទៀតនៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម បានផ្តល់ឲ្យយើងកាន់តែយល់យ៉ាងច្បាស់ថែមទៀត ទៅលើកម្មវត្ថុសិក្សា និងវិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវរបស់សង្គមវិទ្យា។ មុខវិជ្ជានីមួយៗសុទ្ធតែមានសារៈប្រយោជន៍របស់វារៀងៗខ្លួន។ តែដើម្បីពិព៌ណនា ពន្យល់ និងព្យាករណ៍ពីបាតុសង្គមឲ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ សង្គមវិទូជានិច្ចកាលតែងត្រូវការប្រើប្រាស់ពុទ្ធិដែលត្រូវបានរកឃើញដោយពួកវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមជាមួយគ្នា ដើម្បីសម្រួលដល់ការពន្យល់ និងព្យាករណ៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងទុកចិត្តបាន៕ ប្រភពៈ សៀវភៅសង្គមវិទ្យាទូទៅ (លោកសាស្ត្រាចារ្យ ធីណារឿន ប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់សង្គមវិទ្យានៃRUPP) ='''អភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍'''= =='''ក. ប្រវត្តិ​ ដើមកំណើតរបស់សហគមន៍/សហករណ៍'''== កាលពី១៥០ឆ្នាំមុន នៅអ៊ឺរ៉ុប កសិករ កម្មការ និងសិប្បករតូចតាចបានស្ថិតនៅ​ស្ថានភាពដ៏លំបាក ជាពិសេសភាពក្រីក្រ ខ្វះចំណីអាហារ ការជំពាក់បំណុលឈ្មួញ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ និងបង្ខំចិត្តទិញទំនិញតំលៃថ្លៃពីឈ្មួញ តែលក់ផលិតផលអោយគេវិញក្នុងតំលៃ​ថោក។​ នៅពេលនោះក្រុមអ្នកក្រីក្រ ឬវណ្ណៈអធន មានជំរើសពីរ ៖ ទី១ គឺត្រូវចាប់ដៃគ្នាដើម្បីផលប្រយោជន៍ខ្លួនឯង។​ ទី២ ចូលរួមជាមួយលំលាំងបដិវត្ត។ ជាទូទៅ ភាគច្រើនក្រុមអ្នកក្រីក្រជ្រើសយកជម្រើសទី១​ គឺបង្កើតជាសហករណ៍​ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែង និងដឹកនាំពីបុគ្គលសំខាន់ៗមួយចំនួននៅដំណាក់កាល​ដំបូង។​ លោក រ៉ូបឺត អូវិន (Robert Owen) ត្រូវបានអ្នកខ្លះចាត់ទុកថា ជាបិតាសហគរណ៍​ដោយគំនិតរបស់គាត់ត្រូវបានយកមកអនិវត្ត ក្នុងការបង្កើតសហករណ៍ បានជោគជ័យ​លើកទី១ នៅឆ្នាំ១៨៤៤ នៅ(Rochdel) នៃប្រទេសអង់គ្លេស ដោយ​មានមនុស្សមួយក្រុម ដែលមានគ្នា២៨នាក់។ អ្នកដែលបង្កើតសហករណ៍ដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសសុទ្ធតែ​ទទួលនូវការធ្វើបាប កេងប្រវញ្ញ័ពីព្រោះថៅកែរោងចក្រ បានផ្តល់ប្រាក់ខែតិចអោយកម្មករ​ហើយលក់ទំនិញអោយកម្មករក្នុងតំលៃថ្លៃ។​ ណាមួយទំនិញដែលលក់អោយកម្មករមាន​គុណភាពទាប។​ ហេតុនេះហើយក្រយពីការសន្សំប្រាក់រួមគ្នាអស់រយៈពេល១ឆ្នាំ កម្មការ​សំរេចចិត្តរួមគ្នាចូលទុន បង្កើតអោយមានហាងសំរាប់ទិញ និងលក់ទំនិញដល់កម្មករ​ដែល​ជាសមានជិកសហគមន៍/សហករណ៍នៅឆ្នាំ១៨៤៤។ តាមរយៈការទិញដុំមកពីទីផ្សារ គេអាចទទួលនូវទំនិញថោក សម្រាប់លក់អោយសមាជិក ហើយប្រាក់ចំណេញដែល​ទទួលបាន ត្រូវបានបែងចែកអោយទៅសមាជិកវិញតាមភាគហ៊ុនដែលគេមាន។ នៅប្រទេស អាំឡឺម៉ង់ ឆ្នាំ១៨៦៤ មានមន្ត្រីមូលដ្ឋានម្នាក់ឈ្មោះ (Friedrich Wilheim Raiffeisen) រ៉ៃហ្វអៃសិន បានផ្តួចផ្តើមគំនិតចាប់ផ្តើមពី​ការសន្សំប្រាក់​រួមគ្នា និង​ចែកអោយគ្នាខ្ចី ។​ ស្របពេលជាមួយគ្នា នេះដែរ នៅកន្លែងផ្សេងគ្នា​ មានជនជាតិអាឡឺមង់​ម្នាក់ទៀត​ឈ្មោះ ហៀម៉ាន ស៊ុល ដេលិត្ស (Hermann Schutze Delitsch) បានបង្កើត​សមាគមន៍ទិញទំនិញវត្ថុធាតុដើមរួមគ្នានៅឆ្នាំ១៨៤៧ និងបានបង្កើតអោយមានសមាគម​សន្សំប្រាក់ន​ និងខ្ចីប្រាក់នៅឆ្នាំ១៨៥០ ដោយឈរលើគោលការជួយខ្លួនឯង ទទួលខុ​ស​ត្រូវដោយខ្លួនឯង និងការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង​។​ ក្រោយមកបានក្លាយជាធនាគារធំមួយ​នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់ មានឈ្មោះថា ធនាគារប្រជាជន។ ចំណែកនៅប្រទេសកាណាដាវិញ ភាពក្រីក្រនិងជំពាក់បំណុលឈ្មួញឯកជន ជាបញ្ហាជំរុញអោយមានការបង្កើតនូវសហករណ៍ឥណទាន ដំបូងបំផុត​នៅឆ្នាំ១៩០០ ដោយលោក ដេហ្សាដាំង (Desjardin) ដោយយកលំនាំតាមសហកឬណ៍ អឺរ៉ុប ដោយផ្តើមពីមនុស្សក្រុមតូច មានលុយត្រឹមតែ២០ដុល្លា ប៉ុណ្ណោះ។ មកដល់បច្ចុប្បន្នននេះ​សហករណ៍ឥណទាននេះមានសមាជិក ៥.៤លាននាក់ ហើយមានទ្រព្យសម្បត្តិ ជាង ១០៣ ពាន់លានដុល្លាកាណាដា។​ ដូចនេះ ជាការសន្និដ្ឋាន សហករណ៍/សហគមន៍ ត្រូចបង្កើតឡើងដោយវណ្ណៈទន់​ខ្សោយ វណ្ណៈអធន មានការតស៊ូ​រំដោះខ្លួនអោយរួចពីភាពក្រីក្រតោកយ៉ាក និងការជិះជាន់​កេងប្រវញ្ញ័ពីវណ្ណៈនាយទុន។ នៅដំណាក់កាលដំបូងកាបង្កើតសហករណ៍/សហគមន៍ ជាការតស៊ូជំនះរាល់ការលំបាកជាច្រើន ប៉ុន្តែការតស៊ូនេះជួយបណ្តុះនូវស្មារតី សាមគ្គីភាព​ សហករណ៍/សហគមន៍បានចឹញ្ចឹមនូវស្មារតី វិន័យលើខ្លួនឯងខ្ពស់ ការទទួល​ខុសត្រូវលើខ្លួនឯងខ្ពស់ ដូជាឧត្តមគតិ ប្រជាធិបតេយ្យ និងសមធម៌។​ ដោយចាប់ផ្តើមចេញពីក្រុម ឬសមាគមន៍ សន្សំប្រាក់ លក់ដូរ ទិញរួមគ្នា សហករណ៍​/សហគមន៍ ក្លាយជាអង្គការជំនួញដ៏ធំមួយ នៅប្រទេសលោកខាងលិច និងប្រទេសជប៉ុន​មានការរីកចំរើនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ហេតុនេះហើយបានជាគំនិត សហករណ៍/សហគមន៍ត្រូវបានយកទៅអនុវត្តន៍នៅ​ប្រទេសក្រីក្រផ្សេងទៀត និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។​ ប៉ុន្តែ សហករណ៍/សហគមន៍នៅប្រ​ទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ មិនសូវបានទទួលជោគជ័យទូលំទូលាយដូចនៅប្រទេសលោកខាង​លិចទេ ។​ ដូចគ្នាដែរ នៅប្រទេសដែលប្រកាន់យករបប កុម្មុយនិស្ត ដូចជាអតីតៈសហ​ភាព​សូវៀត ប្រទេសចិន ប្រទេសវៀតណាម។ល។ ការអនុវត្តន៍ សហករណ៍/សហគមន៍ ត្រូវបានបរាជ័យ ដោយសាតែគេមិនបាន គោរពតាមឧត្តមគតិដើម​​របស់ សហករណ៍​/សហគមន៍ ដូចជាការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ប្រជាធិបតេយ្យ ស្វ័យគ្រប់គ្រង ៕ =='''ខ. និយមន័យ សហគមន៍/ សហករណ៍'''== សហគមន៍/សហករណ៍ គឺជាសមាគមឯករាជ្យមួយដែលបង្កើតឡើងដោយ​ក្រុមមនុស្ស/​មនុស្សច្រើនដែលមានការសហការគ្នាដោយស្មក្រ័ពីចិត្ត ដើម្បីបំពេញនូវតម្រូវ​ការ ការប្រាថ្នាចង់បាន​​ ធ្វើអោយប្រសើរឡើងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ តាមរយៈ​ការអនុវត្តន៍ សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការគ្រប់គ្រងតាមបែបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​។ យោង​ទៅតាមព្រះរាជក្រឹត្យ ស្តីពីសហគមន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី ១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០០១ ។ =='''គ. ផលប្រយោជន៍ទទួលបានពី​ សហករណ៍​/សហគមន៍ '''== ក/​ បង្រៀនដល់សមជិក ពីការងារនិងការអនុវត្តន៍ជាមួយគ្នា ដោយឈរលើគុណ​តម្លៃជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ សហគមន៍គឺជាការធ្វើជំនួញរួមគ្នា ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុម​មនុស្ស ដែលប្រើប្រាស់សេវារបស់សហគមន៍។​ ពួកគេចាត់ចែងថវិកានិងប្រតិបត្តិការជំនួញ​ឬសេវាកម្មសមរាប់ផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេផ្ទាល់។​ ខ/សហករណ៍/សហគមន៍​ នឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍យ៉ាងធំដល់សមាជិកដូចជាការ​បង្កើន​ប្រាក់ចំណូល​ផ្ទាល់ខ្លួន។​ ដូច្នេះវាជាមធ្យោបាយមួយរបស់សមាជិកក្នុងការរស់នៅ តាមរយៈការ​ផ្តល់តាមតម្រូវការសំខាន់ផ្នែកសេវកម្ម។​ ឧបមា​ សហករណ៍/សហគមន៍​ជាយានមួយក្នុងការធ្វើអោយ​ប្រសើរឡើងនូវផ្នែកទីផ្សារ ឬការផ្តល់សេវាកម្ម។​ ផ្ទុយទៅវិញវាមិនអាចកើតឡើងបានទេបើ​សមាជិកតែម្នាក់ធ្វើសកម្មភាពនេះ។​ គ/ វាផ្តល់តម្លៃទំនិញថោក ផ្តល់កំចីដល់សមាជិក ឃ/ វាជួយលើទឹកចិត្តដល់សមាជិក សហករណ៍/សហគមន៍​មានការសន្សំវិនិយោគ​ថវិការរបស់​ពួក​​​គេសំរាប់ប្រើប្រាស់នាពេលអនាគត។ ង/ វាផ្តល់ឱកាសជាច្រើនសំរាប់សមាជិក សហករណ៍/សហគមន៍​ទទួលបាន​ការ​រៀន​​​សូត្រពីការធ្វើជំនួញរបស់ពួកគេនាពេលអនាគត។ =='''ឃ. របៀបបង្កើត សហករណ៍/ សហគមន៍ៈ'''== សហគមន៍ ត្រូវបានគិតពិចារណាដូចជាមនុស្សធម្មតាដែលមានសង្ឃឹម​​ ចាប់​ចេញពីចំណុចដែលទាបបំផុតនៃភាពក្រីក្រតាមរយៈប្រភេទអាជីវកម្មខ្លះៗនៃក្រុមសន្សំ ដែល​​​ឃើញ​ថាមានការរីកចំរើននៃប្រាក់ចំណូល។ ប្រាក់ចំណូលបន្ថែមនេះ គឺត្រូវ​បានត្រៀម​បំរុងយ៉ាងហោចណាស់ក៏អាចឆ្លើយតបទៅនិងតម្រូវការខ្លះទៀតនៅក្នុងគ្រួសារ និង​ ជាវិធី​សាស្រ្ត​ល្អបំ​ផុតក្នុងការធ្វើវិនិយោគទុនយូរអង្វែង ។ របៀបដែលរៀបចំសហគមន៍អោយមានដំណើរការ និង មាននិរន្តភាព វានៅតែមានការជួប​ប្រទះនឹងបញ្ហាខ្លះៗជារឿងធម្មតារបស់មនុស្ស។​ ដូច្នេះតាមរយៈការណែនាំនេះ វាគ្រាន់​តែជាទុនសំរាប់ការបង្កើតសហគមន៍ហើយវាជួយលើកទឹកចិត្តដល់មនុស្សធម្មតាអោយ ចូលជាសមាជិកថ្មីនៃអង្គភាពសហគមន៍ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនិងអារម្មណ៍ពួកគេ និងតម្រូវ ការចំពោះមុខ។ =='''ង. ការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍'''== ''' ១. និយមន័យ''' a. Community Development: ជាដំណើរកើតពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់មនុស្សគួបផ្សំជាមួយរដ្ឋាភិបាលដើម្បីលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចសង្គម វប្បធម៌នៃសហគមន៍(ឬ ដើម្បីលើកកម្ពស់កម្រិតសេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ និង សហគមន៍) និងដើម្បីសមាហរណកម្ម សហគមន៍ទាំងនេះទៅក្នុងអនាគតរបស់ជាតិ ហើយលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រជាជនចូលរួមយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំក្នុងដំណើរការនៃការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។ (ការឱ្យនិយមន័យឆ្នាំ 1961)។ b. Community Development: ជាដំណើការនៃការៀបចំផែនការ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនទទួលបាននូវចំណេះដឹងដែលគេត្រូវការ អាកប្បកិរិយា ជំនាញ ពោលគឺប្រជាជន ឬពលរដ្ឋ អាចចាត់ចែងរៀបចំ និងចូលរួមយ៉ាងពេញទំហឹងជាមួយនឹងផ្នែកផ្សេងទៀត ឬក៏ស្ថាប័នផ្សេងៗទៀតដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាសង្គមទាំងនោះ។(ការឱ្យនិយមន័យឆ្នាំ 1981)។ c. Community Development: ជាការអនុវត្តវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមដែលទាក់ទងជាមួយនឹងការសិក្សា និងការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋ ដើម្បីធានាបាននូវសុខមាលភាពសង្គម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់ពលរដ្ឋ(Luna 1997) ។ '''២ សំណួរស្រាវជ្រាវ''' A-Research Question ឬជាភាសាខ្មែរប្រែថា សំណួរស្រាវជ្រាវ គឺជាសំណួរដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបង្កើតឡើងដើម្បីស្វែងរកចម្លើយលើការស្រាវជ្រាវអ្វីមួយដែលគេចង់ដឹង។ ការជ្រើសរើសសំណួរស្រាវជ្រាវ គឺជាធាតុសំខាន់នៃការស្រាវជ្រាវទាំងបែប #Quantitative and #Qualitative Research។ សំណួរស្រាវជ្រាវល្អ គឺជាការស្វែងរកការកែលម្អចំណេះដឹងលើប្រធានបទ ការរកអ្វីដែលថ្មី ហើយជាធម្មតាត្រូវតូចចង្អៀត (narrow) និងជាក់លាក់ (specific)។ ទម្រង់នៃសំណួរស្រាវជ្រាវ គឺអាស្រ័យលើការជ្រើសរើសប្រភេទនៃការស្រាវជ្រាវ ថាតើតាមបែប #Quant, #Qual ឬ #Mixed Method (សូមមើលអត្ថបទភាពខុសគ្នារវាង Quant និង Qual តាមតំណភ្ជាប់ខាងក្រោម)។ គ្រប់សំណួរស្រាវជ្រាវទាំងអស់ត្រូវតែ ជាលក្ខខណ្ឌ #FRFSCR៖ ១) Focused ផ្តោតលើបញ្ហាតែមួយ ២) Researchable អាចស្រាវជ្រាវបានដោយប្រើប្រាស់ primary and/or secondary sources (សូមមើលតំណខាងក្រោម) ៣) Feasible អាចទៅរួចក្នុងការឆ្លើយសំណួរដែលចង់ដឹងក្នុងរយៈពេលកំណត់ និងឧបសគ្គជាក់ស្តែងក្នុងពេលស្រាវជ្រាវ ៤) Specific ជាក់លាក់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឆ្លើយឱ្យបានហ្មត់ចត់ ៥) Complex ស្មុគស្មាញគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអភិវឌ្ឍចម្លើយលើសន្លឹកកិច្ចការ ឬនិក្ខេបបទដោយអាចស្វែងរកឃើញនៅរបបគំហើញថ្មី ៦) Relevant ពាក់ព័ន្ធនឹងជំនាញអាចអ្នកស្រាវជ្រាវចេះដឹង ឬភាគីពាក់ព័ន្ធដែលមានឥទ្ធិពលលើការស្រាវជ្រាវ ទោះបីជាអាចដឹងអំពីគោលការណ៍ទាំងអស់នេះក៏ដោយ ក៏អ្នកស្រាវជ្រាវដំបូង និងសិស្សនិស្សិតនៅតែពិបាកក្នុងការទទួលបានសំណួរស្រាវជ្រាវដែលល្អ។ ដើម្បីបានសំណួរស្រាវជ្រាវល្អ យើងត្រូវជ្រើសរើសប្រធានបទណាដែលយើងចាប់អារម្មណ៍ ហើយត្រូវអានឱ្យបានច្រើនលើ Literature Review ដើម្បីស្វែងបញ្ហាដែលអ្នកនិពន្ធពិភាក្សា និងស្វែងរក Gaps (ភាពខ្វះចន្លោះ ឬប្រធានបទដែលអាចសិក្សាបានពេលអនាគត) លើ Literature។ នៅពេលរកឃើញ Gaps លើ Literature ទាក់ទងប្រធានបទដែលយើងចង់សិក្សាហើយ យើងអាច Narrow down ជាក់លាក់ដើម្បីផ្តោតលើ Gap ដែលចង់សិក្សា។ ដំណាក់កាលនេះ យើងត្រូវអាន Literature និងជួបអ្នកជំនាញឱ្យបានច្រើន ដើម្បីអាចមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំណត់បញ្ហាជាក់លាក់ចង់សិក្សា និងប្រភេទសំណួរដែលគួរសួរ។ ប្រភេទសំណួរស្រាវជ្រាវរួមមាន៖ ១) Descriptive research ជាសំណួរបែបពិពណ៌នា។ ឧ៖ តើអ្នកក្រនៅទីក្រុងភ្នំពេញមានលក្ខណៈសម្គាល់អ្វីខ្លះ? ២) Comparative research ជាសំណួរស្រាវជ្រាវបែបប្រៀបធៀប។ ឧ៖ តើសិល្បៈវប្បធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃមានភាពខុសគ្នា និងស្រដៀងគ្នាអ្វីខ្លះ? ៣) Correlational research ជាសំណួរស្រាវជ្រាវអំពីទំនាក់ទំនង។ ឧ៖ តើទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិកមានលក្ខណៈយ៉ាងដូចម្តេចដែរ? ៤) Exploratory research សំណួរស្រាវជ្រាវបែបរុករក។ ឧ៖ តើផលិតផលកសិកម្មរបស់កម្ពុជាអ្វីខ្លះដែលមានសក្តានុពលក្នុងការនាំចេញទៅប្រទេសចិនតាមរយៈពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្ពុជា-ចិន? ៥) Explanatory research សំណួរស្រាវជ្រាវបែបពន្យល់។ ឧ៖ តើជំនួយឧបត្ថម្ភរបស់ធានាគារពិភពលោកមានឥទ្ធិពលលើការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅបណ្តាប្រទេសក្នុងអាស៊ានដែរឬទេ? ៦) Evaluation research ការស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃ។ ឧ៖ តើអ្វីជាគុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិនៃការចំណាកស្រុករបស់ប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងការចាកចេញទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ? ៧) Action research ការស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាព។ ឧ៖ តើយុទ្ធសាស្រ្តណាដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតដើម្បីធ្វើឱ្យវិស័យអប់រំនៅកម្ពុជាប្រសើរឡើង? នៅពេលបានសំណួរតាមប្រភេទដែលចង់បានហើយ យើងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់សំណួរតាមទម្រង់ FRFSCR និងត្រូវសុំយោបល់ពីសាស្រ្តាចារ្យ និងអ្នកមានជំនាញស្រាវជ្រាវ។ B- កិច្ចការស្រាវជ្រាវ នៅពេលនិយាយពីដំណាក់កាលប្រមូលទិន្នន័យ សំណួរមួយដែលនឹងសួរយើង ថាតើយើងបានទិន្នន័យមកពីណា ដោយរបៀបណា ដែលជាធម្មតាគេតែងសួរថា ជាប្រភេទ Primary Data ឬ Secondary Data ។ ថ្ងៃនេះ Sethakech នឹងលើកយកភាពខុសគ្នា ក៏ដូចជា គុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិ រវាង Primary Data និង Secondary Data ។ Primary Data ៖ ជាធម្មតាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទិន្នន័យដើម (Original Information) ដែលយើងអាចរកបានតាមរយៈការប្រមូល ឬបង្កើតដោយខ្លួនឯង ដែលឆ្លើយតប់នឹងសំណួរស្រាវជ្រាវ (Research Question) របស់យើងផ្ទាល់។ យើងអាចបង្កើត ឬប្រមូលទិន្នន័យដើម ឬ Primary Data តាមរយៈ ការស្ទង់មតិ, ការអង្កេត, និងការពិសោធន៍ជាដើម ។ Secondary Data៖ ជាធម្មតាមានអត្ថន័យផ្ទុយពីទិន្នន័យដើម និងគេច្រើននិយមហៅថាទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ។ Secondary Data ភាគច្រើនជាទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ និងដែលមានត្រូវប្រមូលបានដោយអ្នកដទៃ។ យើងអាចរកទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំនេះតាមរយៈ គេហៈទំព័ររដ្ឋាភិបាល, របាយការណ៍ស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ ឬ តាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណិតជាដើម។ តោះយើងទៅមើលពីគុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិរបស់ Primary Data និង Secondary Data ខាងក្រោម៖ #គុណសម្បត្តិ Primary Data៖ -អាចប្រមូលបានដើម្បីឆ្លើយនឹង Research Question ជាក់លាក់ណាមួយ -យើងអាចគ្រប់គ្រងលើគំរូ និងវិធីសាស្រ្តរបស់វា Secondary Data៖ -មានភាពងាយស្រួល និងលឿន ដើម្បីស្វែងរក -អាចប្រមូលទិន្នន័យដែលមានពេលវេលាលាតសន្ធឹងយូរ និងភូមិសាស្ត្រទូលំទូលាយ #គុណវិបត្តិ Primary Data៖ -ត្រូវការចំណាយខ្ពស់ និងពេលវេលារយៈពេលយូរដើម្បីប្រមូល -ត្រូវការហ្វឹកហាត់ក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ Secondary Data៖ -មិនអាចគ្រប់គ្រងនូវគំរូដែលយើងចង់បាន -ត្រូវការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមដើម្បីធ្វើឱ្យការស្រាវជ្រាវមានភាពសុក្រិត =='''Quantitative Research និង Qualitative Research '''== ស្ដាប់ទៅ វានឹងងាយច្រលំ ក៏ប៉ុន្តែវាមានភាពស្រួលដើម្បីចង់ចាំណាស់។ អ្នកសិក្សាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ឬពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើនប្រហែលជាបានសិក្សារួចមកហើយនូវភាពខុសគ្នានេះ។ របៀបនៃការស្រាវជ្រាវទាំងពីរខាងលើមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា ប៉ុន្តែគេអាចដឹងថានៅពេលដែលគេប្រមូលទិន្នន័យ និងវិភាគទិន្នន័យទាក់ទងនឹងចំនួន, លេខ និងស្ថិតិ គេនឹងប្រើប្រាស់ Quantitative Research។ ផ្ទុយមកវិញ នៅពេលដែលការស្រាវជ្រាវនោះទាក់ទងនឹងអត្ថន័យ ឬពាក្យពេច គេនឹងប្រើប្រាស់ Qualitative Research។ តោះដើម្បីកាន់តែច្បាស់សូមទៅមើលលក្ខណៈពិសេស និងភាពខុសគ្នារបស់ប្រភេទនៃការស្រាវជ្រាវទាំងពីរខាងក្រោម៖ Quantitative Research ៖ -ផ្ដោតលើការធ្វើតេស្ដទៅលើទ្រឹស្ដី និងសម្មតិកម្ម -វិភាគដោយប្រើប្រាស់គណិតវិទ្យា និងវិភាគបែបស្ថិតិ -មានរូបរាងជាចំនួនលេខ, ក្រាប និងតារាង -ត្រូវការអ្នកឆ្លើយចំនួនច្រើន -ជាប្រភេទសំណួរបិទ (Closed Question) Qualitative Research ៖ -ផ្ដោតលើការរុករកនូវគោលគំនិតថ្មីៗ -វិភាគតាមរយៈការសង្ខេប ការបកប្រែអត្ថន័យ -មានរូបរាងជាពាក្យ -ត្រូវការអ្នកឆ្លើយចំនួនតិចតួច -ជាប្រភេទសំណួរបើក (Opened Question) ឧទាហរណ៍៖ Quantitative Research៖ គេសិក្សានៅពេលដែលអ្នកចង់ដឹងអំពី #ចំនួនសិស្សនិសិ្សត ដែលចូលចិត្តទទួលទានអាហារថ្ងៃត្រង់នៅក្នុងបរិវេនសាកលវិទ្យាល័យរបស់អ្នក។ Qualitative Research៖ នៅពេលអ្នកចង់ដឹងពី #ហេតុផលឬមតិយោបល់ ដែលសិស្សនិស្សិតមិនចូលចិត្តទទួលទានអាហារនៅក្នុងបរិវេនសាកលវិទ្យាល័យ។ ='''តើអាមេរិកដែលជារដ្ឌអធិបតេយ្យមួយអាចក្ស័យធនយ៉ាងដូចម្តេច'''= ផ្ងៃច័ន្ទទី ១៤ខែតុលាឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឌាភិបាលសហព័ន្ធអាេមរិកនៅតែបន្តរបិទទ្វាមួយផ្នែក ដោយសារតែវិបត្តិថវិការ។ក្នុងពេលជាមួយគ្នាពេលកំណត់ដែលសភាអាមេរិកត្រូវប្រឈមនឹងការក្ស័យធន ក៏កាន់តែខិតជិតចូលមកដល់។លោកអូបាម៉ា និងសមាជិកសភាមកពីគណបក្សសាធារណរដ្ឌមានពេលតែ៤ផ្ងៃទេៀតប៉ុណេ្ណាះេដីម្បីចរចាគ្នាលើការអនុម័តច្បាប់ឲ្យរដ្ឌាភិបាលអាចខ្ចីលុយមកបង្គ្រប់ការចំណាយ និងចេៀសពីការ ក្ស័យធន។ «សំណួរ» អាេមរិកដូចជាចម្លែកពីប្រទេសផ្សេងទេៀត ព្រេាះមុននឹងរដ្ឌាភិបាលខ្ចីលុយគេបាន ទាល់តែទៅសំុការអនុញ្ាតពីសភាជាមុន‽ តាមពិត រដ្ឌាភិបាលអាមេរិកអាចខ្ចីលុយគេបាន ដោយមិនចាំបាច់សំុការអនុញ្ញាតពីសភាទេ ក៏ប៉ុន្តែធ្វើម៉េចកំុឲ្យតែបំណុលសរុប កើនឡើងហួសពីកម្រិតអតិបរមាមួយដែលកំណត់ដោយច្បាប់«បំណុលដល់តំបូល»។ បពា្ហាាដែលចោទឡើងនៅពេលនេះ គឺថវិការអាមេរិកចេះតែមានឧនភាពជាប្រចាំ។មុខចំណាយមានច្រើន ចំណែកចំណូលមានតិចធ្វើឲ្យរដ្ឌាភិបាលត្រូវខ្ចីបំណុលគេច្រើនដេីម្បីមកបង្រ្គប់ចំណាយ។ បំណុលផ្មីចេះតែបន្តរខ្ចី ច្រើនឡើង ចំណែកឯបំណុលចាស់សងរំលោះមិនទាន់ ធ្វើឲ្យបំណុលចេះតែគរឡើងដល់កំតិតអតិបរមា ទើបរដ្ឌាភិបាលរបស់លោក អូបាម៉ាលែងអាចខ្ចីបំណុលគេបន្ដែមទៀត ហេីយត្រូវសំុឲ្យសភាអនុម័តច្បាប់ផ្មី ដំឡើង កម្រិតអតិបរមានៃបំណុល ទើបន្តខ្ចីបំណុលគេតទៅទៀត។ ″ សំណួរ” កន្លងមកតើសភាអាមេរិកធ្លាប់បានតម្លើងកម្រិតបំណុអតិបរមានេះប៉ុន្មានលើកមកហើយ‽ តាំងពីមានច្បាប់កំណត់អំពីកម្រិតបំណុលអតិបរមា កាលពីឆ្នាំ១៩១៧ សភាអាមេរិកធ្លាប់បានដំឡើងកម្រិតបំណុលអតិបរមាចំនួន ៧៧ លើករួចមកហើយ ដោយមិនសូវមានបពា្ហាចោទខ្លាំងប៉ុន្មានទេ។ ការដំឡើងកម្រិត បំណុលអតិបរមាបានក្លាយជារឿងស្មុគស្មាញ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១០មក នៅពេលដៃលគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបាត់បង់សំលេងភាគច្រើននៅក្នុងរដ្ឌសភា។ដោយសារតែការអនុម័តច្បាប់ដំឡើងកម្រិតបំណុលអតិបរមា ត្រូវឲ្យមានសំឡេងគាំទ្រសភាទាំងពីរ ់ ៉ព្រឹទ្ធសភា និងរដ្ឌសភា ៉ គណបក្សសាធារណរដ្ឌតែងតែរារាំងមិនឲ្យអនុម័តច្បាប់នេះដេីម្បីដាក់សម្ពាធ ទាមទារឲ្យលោក អូបាម៉ាផ្លាស់ប្តូរនយោបាយ ជាពិេសសដេម្បីប្រឆាំងនឹងច្បាប់ ស្តីពីកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសុខភាពរបស់លោក អូបាម៉ា។ «សំណួរ» នៅពេលនេះគេនាំគ្នាបារម្ភផា ប្រសិនបើសភាអាមេរិកមិនអនុម័តច្បាប់ តើអាមេរិកក្ស័យធនដូចម្តេច‽ ក្ស័យធនត្រង់ចំណុចនេះមិនមែនសំដៅលើការក្ស័យធនរហូតបិទទ្វារដូចជាករណីក្រុមហ៊ុនទ ឬសហគ្រាសទេ ប៉ុន្តែសំដៅទៅលើស្ដានភាពមួយដែលបំណុលត្រូវសងមានចំនួនច្រើនជាងលុយដែលមានសម្រាប់សងបំណុល ត្រង់កន្លែងនេះចង់បពា្ជាក់ផា បំណុលត្រូវសងមិនមែនបំណុលដែលជំពាក់ទេ។ជួនកាលបំណុលដែលជំពាក់មានច្រើនដែរ ក៏ប៉ុន្តែមិនទាន់ដល់ពេលកំណត់ត្រូវសង។ក្នុងករណីក្ស័យធន បំណុលដែលជំពាក់គេហើយដល់ពេល កំណត់ត្រូវសង ប៉ុន្តែមិនមានលុយក្នុងដៃគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីសងបំណុលទៅតាមពេលកំណត់។ ករណីក្ស័យធននេះធ្លាប់កើតមានកន្លងមកដូចជានៅ មុិចសុិក នៅឆ្នាំ១៩៨២ និងនៅ អាហ្យង់ទីនឆ្នាំ ២០០១។ ការក្ស័យធនរបស់រដ្ឌ ខុសពីការក្ស័យធនរបស់ក្រុមហ៊ុន ឬសហគ្រាស។ ក្រុមហ៊ុន សហគ្រាសដែលក្ស័យធន ម្ចាស់បំណុលអាចប្តឹងទៅតុលាការឲ្យលក់ឡាយឡុងទ្រព្យក្រុមហ៊ុន ដើម្បីសងបំណុល ហើយក្រុមហ៊ុន ដែលក្ស័យធននេះអាចនឹងបិទទ្វារលែងតំណើរការទាំងស្រុង។ ចំពេាះរដ្ឌវិញ ដែលអធិបតេយ្យភាព គេមិនអាចទៅចាប់បង្ខំរដ្ឌមួយឲ្យសងបំណុលដូចជាក្រុមហ៊ុនឯកជណទេ(លើកលែងតែម្ចាស់បំណុលនោះជារដ្ឌមួយដែរ ហើមានកម្លាំងទ័ពខ្ាំាលាំង ដែលអាចប្រកាសសង្គ្រាម េដីម្បី ទារបំណុល)។ ជាទូទៅក្នុងករណីរដ្ឌក្ស័យធន រដ្ឌច្រើនចរចាចាមួយម្ចាស់បំណុល ដើម្បីកាត់បន្ដយបំណុលមួយផ្នែក ឬពន្យាពេលសងបំណុល។ << សំណួរ>> ក្នុងករណីដែលភាពជាប់គាំងនៅសភាអាមេរិកអូសបន្លាយរហូតដល់មានការក្ស័យធនមែន តើវាអាចនឹងបង្កផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ? ប្រសិនបើអាមេរិកខកខានមិនបានសងបំណុលគេទៅតាមពេលកំណត់ទេ ទោះបីជាមិនសងទាំងអស់ ឬសងមិនទាន់ពេលក៏ដោយ បពា្ហាាដែលចោទឡើងគឺអត្រាការប្រាក់បំណុលរដ្ឌប្រាកដកើនឡើងខ្ពស់។ នេះជារឿង ធម្មតា កាលណាខ្ចីលុយគេហើយមិនសងគ្រប់តាមកាលកំណត់ ពេលក្រោយចង់ខ្ចីគេទៀត គេប្រាកដជាមិនចង់ឲ្យខ្ចី ឬក៏ឲ្យខ្ចីដែរប៉ុន្តែទារការប្រាក់ខ្ពស់ ដើម្បីឲ្យសមនិងហានិភ័យនៃបំណុល។ អត្រាការប្រាក់ខ្ពស់គឺជា បន្ទុកធ្ងន់មួយ ដល់ហិរញ្ញាវត្ដុរបស់រដ្ឌ ហើយអាចនាំឲ្យអត្រាការប្រាក់នៅក្នុងទីផ្សាឥណទានឯកជនកើនឡើងខ្ពស់ដែរ ដែលជាបន្ទុកផ្ងន់សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន ក៏ដូចជាប្រជាជនទូទៅ។ ទាំងអស់នេះវាអាចនឹងនាំទៅបង្កើត ជាវិបត្តិសេដ្ឌកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ។ ទីផ្សាមូលប័ត្រអាមេរិកជាទីផ្សារដែលមានទំហំនៃការជួញដូរធំ វិបត្តិនៅអាមេរិកនឹងធ្វើឲ្យមានការចលាចលនៅទីផ្សារមូលបត្រនៅទូទាំងពិភពលោក។ អ្នកសេដ្ផកិច្ច ក៏ដូចជាប្រមុខដឹកនាំស្ដាប័នហិរញ្ញវត្ដុសំខាន់ៗដូចជា មូលនិធិរូបិយវត្ដុអន្តរជាតិ(IMF) និងធនាគាពិភពលោក ជាដើម សុទ្ទតែព្រមានទុកជាមុនរួចហើយផា ប្រសិនបើអាមេរិកក្ស័យធនមែន ពិភពលោក ទាំងមូលនឹងត្រូវធ្លាក់តៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឌកិច្ច ដែលធ្ងន់ផ្ងរជាងវិបត្តិកាលពីឆ្នាំ ២០០៨ទៅទៀត៕ ='''ស្វែងយល់​អំពី​ផ្សារ​ភាគហ៊ុន'''= តើ​ផ្សារភាគហ៊ុន​ជា​អ្វី? បើ​និយាយ​​ឲ្យ​ខ្លី​ សាមញ្ញ ហើយ​ស្រួល​ស្តាប់ ផ្សារភាគហ៊ុន គឺ​ជា​កន្លែង​ដែល​គេ​ទិញ-លក់​ភាគហ៊ុន។ ចុះ ភាគហ៊ុន ជា​អ្វី? ភាគហ៊ុន គឺ​ជា​ចំណែក​ដើមទុន ដែល​គេ​ដាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន​ណាមួយ។ នៅពេល​ដែល​ក្រុមហ៊ុន​ចំណេញ ម្ចាស់​ភាគហ៊ុន​ក៏​បាន​ចំណេញ​ ហើយ​បើ​ក្រុមហ៊ុន​ខាត ម្ចាស់​ភាគហ៊ុន​ក៏​ខាត។ ការចំណេញ ឬ​ខាតនេះ វា​សមាមាត្រ​ទៅនឹង​ចំណែក​​ភាគហ៊ុន​ដែល​ខ្លួន​មាន។ បើ​មាន​ភាគហ៊ុន​ច្រើន ពេល​ចំណេញ​ ក៏ចំណេញ​ច្រើន ហើយ​ពេល​ខាត ក៏​ខាត​ច្រើន។ ក្រុមហ៊ុន​ខ្លះ គេ​យក​ភាគហ៊ុន​មួយ​ផ្នែក​​ទៅដាក់​លក់​ នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន។ ប៉ុន្តែ មិនមែន​គ្រប់​តែ​ក្រុមហ៊ុន​ទាំងអស់​អាច​លក់​ភាគហ៊ុន​បានទេ។ ទាល់តែ​ជា​ប្រភេទ​ក្រុមហ៊ុន​ ដែល​ច្បាប់​កំណត់​ថា​​​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​លក់​ភាគហ៊ុន​បាន ទើប​អាច​ចុះ​ភាគហ៊ុន​លក់​បាន។ តើ​អ្នក​ទិញ​ភាគហ៊ុន​អាច​ទទួល​បាន​ផលចំណេញ​អ្វី​ខ្លះ? ហើយ​អាច​ខាតបង់​អ្វី​ខ្លះ? កាល​ណា​អ្នកណាទិញ​ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ណាមួយ អ្នក​នោះ​នឹង​ក្លាយ​ជា​ម្ចាស់​ហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​នោះ ហើយ​មាន​សិទ្ធិ​ដូច​ម្ចាស់​ហ៊ុន​ផ្សេងទៀត​ដែរ ដូចជា សិទ្ធិ​បោះឆ្នោត​​ជ្រើសរើស​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ភិបាល​ក្រុមហ៊ុន ជាដើម។ គ្រាន់តែ​ថា អ្នកណា​មាន​ភាគហ៊ុន​ច្រើន មាន​សំឡេង​បោះឆ្នោត​ច្រើន អ្នក​មាន​ភាគហ៊ុន​តិច មាន​សំឡេង​​តិច។ នៅ​ពេល​ដែល​ក្រុមហ៊ុន​រកស៊ី​បាន​ចំណេញ​លុយ ហើយ​គេយក​លុយ​ចំណេញ​នេះ​មកចែក​​គ្នា ម្ចាស់ភាគហ៊ុន​​ទាំងអស់​ទទួល​បាន​ចំណែក​ប្រាក់​ចំណេញ​នេះ ស្រប​ទៅតាម​ភាគហ៊ុន​ដែល​ខ្លួន​មាន។ បើ​មានភាគហ៊ុន ១% បាន​ចំណេញ ១%​។ ប៉ុន្តែ បើ​ក្រុមហ៊ុន​ខាត​វិញ​ ក៏ខាត​ទៅតាម​​ចំណែក​ភាគហ៊ុន​នេះ​ដែរ។ ហេតុអ្វី​បាន​ជា​មាន​អ្នក​លេង​ភាគហ៊ុន​ខ្លះ​ចំណេញ​ ឬ​ក៏​ខាត​​​ រាប់​ម៉ឺន​ ឬ​រហូតដល់​រាប់​លានដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ប៉ព្រិច​ភ្នែក? អ្នក​លេង​ភាគហ៊ុន​បែបនេះ ទិញភាគហ៊ុន​មិនមែន​​ទុក​ចាំ​ទទួល​ចំណែក​លុយ​ចំណេញ​ពីក្រុមហ៊ុនទេ គឺ​ទិញ​មក​ ដើម្បី​លក់​ទៅវិញ ​យក​ចំណេញ​ភ្លាមៗ។ ក្នុងករណីនេះ ភាគហ៊ុន ត្រូវ​ក្លាយ​ទៅជា​ទំនិញ ដែល​គេលក់​ចេញ ទិញ​ចូល ដូចទំនិញ​​ដែល​គេ​លក់​នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ធម្មតាដែរ។ ឧទាហរណ៍​៖ ពេល​ខ្ញុំ​ឮដំណឹង​អំពី​រឿង​ជំងឺ​ផ្តាសាយ​អា កំពុង​តែ​រីក​រាលដាល​ឡើង នៅ​ម៉ិចស៊ិច ខ្ញុំ​វិភាគ​ទៅ ឃើញថា ជំងឺ​នេះ​ជា​ជំងឺ​ឆ្លង​ខ្លាំង ដែល​អាច​រាលដាល​ទៅ​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត។ ដើម្បី​បង្ការកុំ​ឲ្យ​ជំងឺនេះ​ឆ្លង​រាលដាល គេ​ប្រាកដ​ជា​ត្រូវ​នាំ​គ្នា​ចាក់វ៉ាក់សាំង។ អ៊ីចឹង ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​វ៉ាក់សាំង​​ប្រាកដ​ជា​លក់​វ៉ាក់សាំង​បានច្រើន ហើយ​ចំណេញ​លុយ​ច្រើន។ ដល់​ពេលនោះ​​ ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន​ផលិតវ៉ាក់សាំង​ ​ប្រាកដ​ជា​ឡើង​ថ្លៃ​កប់ពពក ព្រោះ​​អ្នក​ណា​ក៏​ចង់​ទិញ​ភាគហ៊ុន​នេះ​ដែរ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំ​ក៏​ប្រមូល​ទិញ​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន​នេះ​​ទុក ទាន់ពេល​នៅថោក។ ​ពេល​ដែល​​ភាគហ៊ុននេះឡើង​ថ្លៃ ខ្ញុំ​ក៏​លក់​ចេញ​ទៅវិញភ្លាម​ យក​ចំណេញ។ ​ខ្ញុំចេះ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​អ៊ីចឹង​រហូត​ទៅ ជាមួយ​ក្រុមហ៊ុន​ផ្សេងទៀត​ក៏ធ្វើ​​ដូចគ្នា! ជួនកាល​ទិញ​ពេលនេះ មួយ​ម៉ោង​ក្រោយ​​ឡើងថ្លៃ លក់​ទៅវិញ​ភ្លាម​ក៏មាន។ ផ្ទុយទៅវិញ បើ​ការវិភាគ​របស់ខ្ញុំ​​ខុស ភាគហ៊ុន​មិន​ឡើង​ថ្លៃ ស្រាប់តែ​ចុះថ្លៃ​ទៅវិញ ខ្ញុំ​ក៏​ខាតបង់​ទៅតាម​នោះដែរ។ បើ​សិន​ជា​ខ្ញុំ​ដឹង​ខ្លួនទាន់ ពេល​ឃើញ​ភាគហ៊ុន​ចាប់​ចុះ​បន្តិច ខ្ញុំ​ប្រញាប់​លក់​ចេញ​ភ្លាមៗ ​ខ្ញុំខាត​ដែរ តែ​ខាត​តិច។ ក៏ប៉ុន្តែ ពេលខ្លះ ​ខ្ញុំ​មិន​ចង់​លក់​ចេញ​ភ្លាម​ទេ អង្គុយ​ចាំមើល ក្រែង​វា​ឡើង​មកវិញ។ បើ​វាឡើង​មកវិញ​មែន​វាគ្រាន់ ប៉ុន្តែ បើ​វាចេះតែចុះ​ទៅទៀត ហើយ​ខ្ញុំ​ចេះ​តែ​ចាំ​ ដល់​ពេលមួយ​វាចុះ​ទាបខ្លាំង បាន​ខ្ញុំ​លក់​ចេញ ពេលនោះ​​ខ្ញុំ​ក៏​ខាត​ឡុងចុង​អ៊ីចឹង​ទៅ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា ការលេងភាគហ៊ុន​បែបនេះ គឺ​ជា​រឿងប្រថុយប្រថាន​បំផុត។ ជួនកាល ចំណេញ​មក ខាត​ទៅវិញ​អស់ទៅវិញភ្លាម​ក៏មាន។ ខាត​ទាំង​ដើម​អស់​ទៅទៀត​ក៏មាន ប្រៀប​ដូច​ទៅនឹង​ការ​ភ្នាល់​ល្បែង​ដូច្នេះ​ដែរ។ ​ការ​លេងភាគហ៊ុន​របៀបនេះ​ឯង ដែល​​ពេលខ្លះ ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្សារភាគហ៊ុន​ដួលដាំដូង ហើយ​ពេលខ្លះ​បង្កើត​ទៅជា​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពាសពេញ​ពិភពលោក​ក៏មាន។ តើ​អ្វី​ទៅ​ជាមូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ភាគហ៊ុន​ឡើង​ថ្លៃ ឬ​ចុះថ្លៃ? ដោយសារតែ​ភាគហ៊ុន ត្រូវគេ​យក​មក​ទិញដូរ​យក​ចំណេញ ដូច​ទំនិញ​ធម្មតា អ៊ីចឹង ភាគហ៊ុន​ឡើង​ថ្លៃ ឬ​ក៏ចុះ​ថ្លៃ វា​គោរពទៅតាមច្បាប់​ទីផ្សារ​ធម្មតា ពោល​គឺ​ វា​អាស្រ័យ​ទៅលើ​ផ្គត់ផ្គង់ និង​តម្រូវការ។ គឺ​អ្នក​ទិញ-លក់​ភាគហ៊ុន​នេះ​ឯង ដែល​ជា​អ្នក​កំណត់​ថ្លៃ។ បើ​មាន​អ្នក​រកទិញច្រើន មិនសូវមាន​អ្នក​ចង់​លក់​ វា​ក៏ឡើងថ្លៃ។ បើ​មាន​អ្នក​លក់​ច្រើន មិនសូវមាន​អ្នក​ទិញ វា​ក៏​ធ្លាក់ថ្លៃ។ អ្នក​លេងភាគហ៊ុន គេ​នាំគ្នា​លក់​ ឬ​ក៏នាំ​គ្នា​ទិញ គឺ​វា​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ការវិភាគ​របស់​អ្នក​លេង​ម្នាក់ៗ ដែល​គេ​មើលទៅ​ថា តើ​ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ណាមួយ​នឹង​ឡើងថ្លៃ ឬ​ចុះថ្លៃ? ហើយ​ការវិភាគនេះ គេ​ធ្វើ​ឡើង​ទៅលើ​ហេតុការណ៍​ផ្សេងៗ ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ក្រុមហ៊ុននេះ ​(សូមមើល​ឧទាហរណ៍​​ខាងលើ អំពី​ ​​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​វ៉ាក់សាំង និង​គ្រុន​ផ្តាសាយ​អា​)។ ឧទាហរណ៍​មួយ​ទៀត ពេលខ្លះ គ្រាន់តែ​មាន​លេចឮ​ដំណឹង​ព្រាលៗ​មក​ថា អ៊ីស្រាអែល​​ចង់​​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព​វាយប្រហារ​លើ​អៀរ៉ង់ ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ប្រេង​ក៏ចាប់​ធ្លាក់ចុះ​គ្រឹប​ ក៏មាន។ នៅពេល​ដែល​គេនិយាយ​ថា ​ភាគហ៊ុន​នេះ​ ឬ​ភាគហ៊ុន​នោះ មាន ១០០០ Points ឬ​ក៏ ២០០០​ Points តើ​មាន​ន័យ​ថាម៉េច? ១០០០ ឬ​២០០០ Points នេះ មិនមែន​ជា​ថ្លៃ​ភាគហ៊ុនទេ គ្រាន់តែ​ជា​សន្ទស្សន៍​តែប៉ុណ្ណោះ។ សន្ទស្សន៍របស់​ភាគហ៊ុន​នេះ ​កំណត់​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន ដែល​មាន​ជំនាង​​ខាង​ហ្នឹង។​ គេ​ប្រើប្រាស់​សន្ទស្សន៍​ភាគហ៊ុន ​ ដើម្បី​តាមដាន​មើល​​ អំពី​ការវិវឌ្ឍ​នៃ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន។ ឧបមាថា ពេល​ចាប់​បើក​លក់​ពេលព្រឹក ភាគហ៊ុន​​​មាន ១០០០ Point ហើយ​ស្រាប់តែ ថ្ងៃ​រសៀល​ វាចុះ​មក​នៅ​ត្រឹម ៩០០ មានន័យថា ភាគហ៊ុន​​ធ្លាក់​ចុះ​ ១០០ Points ស្មើ​នឹង ១០% ឬ​ក៏​បើ​ឡើង​ដល់ ១១០០ មានន័យថា ភាគហ៊ុន​​វា​កើន​ឡើង ១០%។ អ្វី​ដែល​សំខាន់ គឺ​មិនមែន​ចំនួន​ Point ១០០០, ២០០០ ឬ​ក៏ ៣០០០​ពាន់​នេះទេ។ អ្វី​ដែលគេ​តាមដាន​ខ្លាំង​ជាងគេ គឺ​ភាគរយ​ ដែល​អាច​ឲ្យ​គេ​ដឹង​ថា ភាគហ៊ុន​​នៅ​កន្លែងណាមួយ វា​កើនឡើង ឬ​ក៏​ធ្លាក់ចុះ? បើ​កើនៗ​ប៉ុន្មាន? បើ​ចុះ​ៗប៉ុន្មាន? ត្រូវ​ទិញ ឬ​ក៏​ត្រូវ​លក់? លក់​ឥឡូវ ឬ​មួយ​ក៏​ចាំ​បន្តិច​ទៀត? តើ​ធ្វើ​ម៉េច​ដើម្បី​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ភាគហ៊ុន​ ដែល​យើង​មាន​នៅ​នឹង​ដៃ គិតជា​លុយ ​មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន? វា​អាស្រ័យថា តើ​យើង​មាន​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន​អ្វី? ភាគហ៊ុន​របស់​ក្រុមហ៊ុន​នីមួយៗ​មាន​តម្លៃ​ខុសៗ​គ្នា។ តាមការពិត ភាគហ៊ុន​មួយ​ មិន​​ឡើងថ្លៃ ឬ​ចុះថ្លៃ​ភ្លាមៗ ដូច​ដែល​យើង​ឃើញ​នៅលើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​ទេ។ ឧបមាថា ក្រុមហ៊ុន​មួយ​មាន​ដើម​ទុន ១លាន​ដុល្លារ ហើយ​បែងចែក​ជា​១លាន​ភាគហ៊ុន។ អ៊ីចឹង ១​ភាគហ៊ុន គឺ​ថ្លៃ​១ដុល្លារ ហើយ​នៅតែ​១ដុល្លារ​អ៊ីចឹង​រហូត លើក​លែង​តែ​ដល់​ពេលណាមួយ គេ​បង្កើន​ដើមទុន​ក្រុមហ៊ុ​ន​នេះ​​​ដល់ ២លាន ពេល​នោះ ទើប​​ថ្លៃភាគហ៊ុន​​ឡើង​ដល់ ២ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ហ៊ុន។ បើ​គណនា​តាម​តម្លៃ​ភាគហ៊ុន​បែ​ប​នេះ មិនមាន​អ្វី​ស្មុគស្មាញ​នោះទេ។ ១​ហ៊ុន​ថ្លៃ​១ដុល្លារ បើយើង​មាន​១ពាន់​ហ៊ុន គឺ​ស្មើ​នឹង​១ពាន់​ដុល្លារ។ ក៏ប៉ុន្តែ តម្លៃ​ភាគហ៊ុន នៅលើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​វា​ខុស​ពី​តម្លៃ​ហ៊ុន ដែល​ក្រុមហ៊ុន​ចុះ​បញ្ជី​លក់។ តម្លៃ​ភាគហ៊ុន នៅលើ​ទីផ្សារភាគហ៊ុន ប្រែប្រួល​ឡើងចុះ​ភ្លាមៗ មិនទៀង​ទាត់​នោះទេ។ ដូច្នេះ ​តម្លៃភាគហ៊ុន ដែល​​អ្នកណាម្នាក់​មាន​ក្នុងដៃ វា​ប្រែប្រួល​ទៅតាម​ពេលវេលា។ ឧបមាថា ខ្ញុំមាន​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុនតូតាល់ ចំនួន ១ពាន់​ហ៊ុន។ តាម​តម្លៃ​លើ​ទីផ្សារ នៅពេលនេះ ម៉ោង​នេះ ភាគហ៊ុន​តូតាល់​ ថ្លៃ​១០​ដុល្លារ ក្នុង​១ហ៊ុន។ អ៊ីចឹង ខ្ញុំមាន​១ពាន់ហ៊ុន វាស្មើ​នឹង ១ម៉ឺន​ដុល្លារ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដរាបណា​ខ្ញុំ​មិន​​ទាន់​លក់​ភាគហ៊ុន​ទាំង​នេះ​ចេញ​ផុត​ពី​ដៃ​​ទេ ១ម៉ឺន​ដុល្លារនេះ គ្រាន់​តែ​ជា​តម្លៃ​លើ​ក្រដាស​ប៉ុណ្ណោះ។ កន្លះម៉ោងក្រោយ​វា​អាច​រលាយ​បាត់​ទៅ​អស់​ក៏មាន ឬ​ក៏​វា​អាច​កើន​ឡើង​រហូត​ដល់​ទៅ​២ម៉ឺន​ក៏​ថា​បាន។ តើ​​ពាក្យ​ថា “ទីផ្សារ​មូលបត្រ” និង “​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន”​ ជា​ពាក្យ​តែមួយ ឬ​ក៏​ពាក្យ​ពីរមានន័យ​ខុសគ្នា? និយាយ​ឲ្យ​ត្រឹមត្រូវ​មែនទែន ពាក្យ​ពីរ​នេះ​មាន​ន័យ​ខុសគ្នា។ តាមពិត ភាគហ៊ុន​គ្រាន់តែ​ជា​ផ្នែក​មួយ​​ប៉ុណ្ណោះ នៃ​មូលបត្រ។ ក្រៅ​ពី​ភាគហ៊ុន នៅមាន​មូលបត្រ​ផ្សេង​ទៀត ដែល​គេ​យក​មក​ធ្វើ​ការទិញ-ដូរ នៅ​លើ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ដែរ ដូចជា ​មូលបត្រ​បំណុល មូលបត្រ​ជា​វត្ថុធាតុដើម ឬ​ជា​រូបិយវត្ថុ ។ល។ និង​។ល។ ដោយសារ តែ​ពីដំបូង​ឡើយ ភាគហ៊ុន គឺ​ជា​ប្រភេទ​មូលបត្រ ដែល​​គេទិញ-លក់​ច្រើន​ជាងគេ។ ទើប​យើង​​ចំណាំ​តែ​និយាយ​ “ផ្សារភាគហ៊ុន” ជាប់​មាត់​រហូតមក។ ប៉ុន្តែ​​ បើ​តាម​ភាសា​បច្ចេកទេស​ត្រឹមត្រូវ គេ​ត្រូវ​ហៅ​ថា “ទីផ្សារ​មូលបត្រ”។ =='''សំណួរ-ចម្លើយ​ជុំវិញ​ការ​លក់​ភាគហ៊ុន​ជា​សាធារណៈ​របស់ Facebook '''== តើ​ Facebook គ្រោង​លក់​ភាគហ៊ុន​ប៉ុន្មាន? Facebook មាន​គោលដៅ​ប្រមូល​លុយ​ឲ្យ​បាន ៥ពាន់លាន​ដុល្លារ ពី​ការ​លក់​ភាគហ៊ុន​ជាសាធារណៈ​ជាលើក​ដំបូង (Initial Public Offering) ​នេះ។ ចំនួននេះ​តិច​ជាង​ការ​រំពឹង​ទុក​ពីពេលមុន (១០ពាន់លាន​ដុល្លារ) ក៏ប៉ុន្តែ នៅតែ​ច្រើន​ជាង​​ការលក់​ភាគហ៊ុន​ដំបូង​របស់​ក្រុមហ៊ុន​អ៊ីនធ័រនែត​ផ្សេងៗ​ទៀត នាពេល​កន្លងមក។ នៅពេល​លក់​ភាគហ៊ុន​ជា​សាធារណៈ​លើក​ដំបូង កាលពី​ឆ្នាំ​២០០៤ Google លក់​បាន​តែ ១​ ៦៧០​លាន​ដុល្លារ​​ប៉ុណ្ណោះ។ តើ​ភាគហ៊ុន​របស់ Facebook មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន? នៅក្នុង​ឯកសារ​ដែល​បញ្ជូន​ទៅ​គណៈកម្មការ​មូលបត្រ Facebook មិនទាន់​បាន​កំណត់​តម្លៃ​ភាគហ៊ុន ដែល​ត្រូវ​លក់​នៅឡើយទេ។ ចំនួន​ពិតប្រាកដ នៃ​​ភាគហ៊ុន ដែល​ត្រូវ​ដាក់លក់​ជា​សាធារណៈ ក៏​ Facebook មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​​នេះ​ដែរ។​ នៅពេលបច្ចុប្បន្ន​នេះ គេ​ប៉ាន់ប្រមាណ​ថា ភាគហ៊ុន Facebook មាន​តម្លៃ ២៩,៧៣​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ហ៊ុន។ ប៉ុន្តែ អ្នកខ្លះ​បានព្យាករ​ថា ភាគហ៊ុន​នេះ​អាច​នឹង​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់​ទៅ ៤០ដុល្លារ ក្នុងមួយ​ហ៊ុន នៅពេល​ចាប់ផ្តើម​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណា ទាំងនេះ គ្រាន់តែ​ការ​ប៉ាន់ស្មាន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលណា ទើបគេ​អាច​​ចាប់ផ្តើម​ទិញភាគហ៊ុន​របស់ Facebook បាន? កាលពី​ថ្ងៃ​ពុធ ម្សិលមិញ​នេះ Facebook គ្រាន់តែ​បញ្ជូន​ឯកសារ ដើម្បី​សុំ​លក់​ភាគហ៊ុន ប៉ុន្តែ នៅមិនទាន់​ចាប់ផ្តើម​លក់​ភាគហ៊ុន​នៅឡើយទេ។ ដូច្នេះ គេនៅមិនទាន់​អាច​ទិញ​ភាគហ៊ុន Facebook បាន​នៅឡើយទេ នៅពេលនេះ។ គេត្រូវ​រង់ចាំ​យ៉ាងតិច ៣ខែ​ទៀត (​ក្រោយ​​ថ្ងៃ​ទី២ ឧសភា) ទើប​ Facebook ចាប់ផ្តើម​លក់​ភាគហ៊ុន​។ តើ Facebook មាន​ប្រាក់​ចំណូល និង​ប្រាក់​ចំណេញ​​ប៉ុន្មាន​ក្នុងមួយឆ្នាំៗ? ចាប់ពីពេលនេះ​ទៅ ដោយ​​ Facebook ចង់​លក់​ភាគហ៊ុន​ នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​មូលបត្រ Facebook មាន​កាតព្វកិច្ច​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​ នូវ​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​សកម្មភាព​ជំនួញ​របស់​ខ្លួន។ នៅ​ក្នុង​ឯកសារ ដែល​​បញ្ជូន​ទៅ​គណៈកម្មការ​មូលបត្រ Facebook បាន​បង្ហាញ​ថា៖ ប្រាក់ចំណូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ២០១១ មាន ៣ ៧១១​​លាន​ដុល្លារ​ ប្រាក់​ចំណេញ​សុទ្ធ នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ មាន ១០០០​លាន​ដុល្លារ អ្នក​ប្រើប្រាស់សកម្ម​​ប្រចាំ​ខែ (Monthly active users) មាន ៨៤៥​លាន​នាក់ នៅ​ខែ​ធ្នូ ២០១១ អ្នក​ប្រើប្រាស់​សកម្ម​ប្រចាំ​ថ្ងៃ (Daily active users) មាន ៤៨៣លាន​នាក់ តើ​ប្រភពចំណូល​របស់ Facebook បាន​មក​ពីណា? ប្រភពចំណូល​ធំបំផុត​របស់ Facebook គឺ​បាន​មក​ពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម (Online advertisement)។ នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ ប្រាក់ចំណូល ដែល​បាន​មក​ពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ មាន​រហូតដល់​ទៅ ៣ ១៥០ ​​លាន​ដុល្លារ​ ពោលគឺ ប្រមាណ ៨៥% នៃ​ប្រាក់​ចំណុល​សរុប​ប្រចាំ​ឆ្នាំ។ ប្រភព​ចំណូល​ធំ​ទីពីរ គឺ​បាន​មក​ពី​​ក្រុមហ៊ុន Zynga (១២% នៃ​ប្រាក់​ចំណូល​សរុប​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​២០១១)។ Zynga គឺ​ជា​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​ល្បែង​លើ​អ៊ីនធ័រនែត (Online Game) ដែល​​គេច្រើន​លេង​នៅលើ​ Facebook ដូចជា FarmVille, CastleVille, CityVille, Mafia Wars, Café World ។ល។ តើ​ក្រុមហ៊ុន Facebook មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន?​ វា​​អាស្រ័យ​ទៅលើ​​តម្លៃភាគហ៊ុន Facebook ដែល​អ្នក​វិនិយោគហ៊ាន​ឲ្យ នៅពេល​ដែល​ភាគហ៊ុន​​​ត្រូវ​ដាក់​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ខាងមុខ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលនេះ គេរំពឹង​ថា ក្រោយ​ពេល​ចូល​ក្នុង​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ក្រុមហ៊ុន Facebook អាច​នឹង​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់​ទៅ ១០០ពាន់លាន​ដុល្លារ។ បើសិន​ជា​ពិតជាដូចនេះ​មែន Facebook ដែល​ទើប​នឹង​បង្កើត​បាន​ ៨​ឆ្នាំ​នេះ នឹង​មាន​តម្លៃ​ខ្ពស់ជាង​ក្រុមហ៊ុន​ធំៗ​ និង​ចំណាស់ៗ​របស់​អាមេរិក ដូចជា Amazon, Caterpillar, Goldman Sachs, Ford Motor និង Boeing ជាដើម។ តើ​​អគ្គនាយក និង​ស្ថាបនិក​ Facebook (Mark Zuckerberg) មាន​ភាគហ៊ុន​ប៉ុន្មាន​? លោក Mark Zuckerberg មាន​ចំណែកហ៊ុន​ ២៨,៤% ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន​ Facebook ហើយ​ទទួល​បាន​ប្រាក់ចំណូល​ពី Facebook (ទាំង​ប្រាក់ខែ និង​ប្រាក់​ចំណូល​ផ្សេងទៀត) ចំនួន ១ ៤៩០ ០០០​ដុល្លារ (ឆ្នាំ​២០១១)។ ប្រសិន​បើ​តម្លៃ​ក្រុមហ៊ុន Facebook ពិត​ជា​កើនឡើង​រហូតដល់ ១០០ពាន់លាន​ដុល្លារ ដូច​គេ​រំពឹង​ទុកមែន ភាគហ៊ុន​របស់​លោក Mark Zuckerberg ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន Facebook នឹង​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់​ទៅ​ជាង ២៨ពាន់លាន​ដុល្លារ។ លោក Zuckerberg នឹង​ត្រូវក្លាយ​ជា​មហាសេដ្ឋី​ ដែលមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ច្រើន​ជាងគេ​ លំដាប់​ទី ៤ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង ទី៩ នៅទូទាំង​ពិភពលោក។ សូម្បីតែ​បុគ្គលិក​របស់​ក្រុមហ៊ុន Facebook ក៏​អាច​ក្លាយ​ជា​សេដ្ឋី ដែលមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រាប់លាន​ដុល្លារ​ដែរ៕ =តើ​ចិន​អាច​ប្រើ​លុយបំណុល​ជា​អាវុធ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក?= នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​ចិន គេ​តែងតែ​ចោទជា​សំណួរ​ថា តើ​អ្នក​ណា​មាន​ប្រៀបជាងអ្នកណា ហើយ​ភាគី​នីមួយៗ​មាន​ចំណុច​ខ្លាំង​អ្វី ដែល​អាច​យក​មក​ធ្វើ​ជា​អាវុធ ដើម្បីយក​ប្រៀប​លើ​គូប្រជែង? រហូតមកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ អាវុធ​ដែល​ភាគី​ទាំងពីរ​លើក​យក​មក​គំរាម​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក គឺ​ការ​ដំឡើង​ពន្ធនាំចូល។ ក៏ប៉ុន្តែ ចិន​នៅ​មាន​អាវុធ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ទៀត​ដែល​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​អាមេរិក​ញញើត គឺ​បំណុល​ដ៏ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​ដែល​អាមេរិក​ជំពាក់​ចិន។ តើ​ចិន​អាច​ប្រើ​លុយ​បំណុល​នេះ​ជា​អាវុធ​ដោយ​វិធីណា ហើយ​អាច​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ដែរឬទេ? គ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែដឹង​ថា នៅ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ចិន​គឺ​ជា​ម្ចាស់​បំណុល​ដ៏ធំ​បំផុត​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ដែល​មាន​មូលបត្រ​បំណុល​រដ្ឋ​អាមេរិក​នៅ​ក្នុងដៃ ចិន​គឺ​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ច្រើន​ជាងគេ គឺ​មាន​ជា​ទឹកប្រាក់​រហូតដល់​ទៅ​ជាង​១ពាន់ពាន់​លាន​ដុល្លារ (១ ១៧០ ០០០ ០០០ ០០០​​ ដុល្លារ​អាមេរិក)។ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក ចិន​អាច​មាន​ជម្រើសមួយ គឺ​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​ទាំងអស់​នេះ​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ ដែល​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលប៉ះពាល់​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​អាមេរិក។ គេ​មិនត្រូវ​ភ្លេចទេ​ថា មូលបត្រ​បំណុល ក៏ដូចជា ភាគហ៊ុន (មូលបត្រកម្មសិទ្ធិ) ឬ​ក៏​ទំនិញ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ គឺ​គោរព​ទៅតាម​ច្បាប់​នៃ​ទីផ្សារ​សេរី។ ដូច្នេះ ប្រសិន​បើ​ចិន​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​នេះ​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ តម្លៃ​មូលបត្រ​នេះ​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​​នៅ​ពេល​ដែល​មូលបត្រ​បំណុល​នេះ​លែងសូវមាន​តម្លៃ អ្នក​វិនិយោគ​ផ្សេងទៀត​ដែល​មាន​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​នៅ​ក្នុងដៃ ដូចជា ជប៉ុន ឬ​ប្រទេសផ្សេងទៀត ឬ​ក៏​អ្នក​វិនិយោគ​ឯកជន​ផ្សេងទៀត ក៏​ប្រាកដ​ជា​នឹង​នាំគ្នា​ប្រញាប់​ប្រញាល់​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​ដែល​ខ្លួន​មាន​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ​ដែរ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ខាតបង់​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅ​ពេលនោះ វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​កាន់តែ​ធ្លាក់ថ្លៃ​កាន់តែ​ខ្លាំង​ថែមទៀត​ ហើយ​សម្រាប់​មូលបត្រ​បំណុល កាលណា​តម្លៃ​ធ្លាក់​ចុះ គឺ​មានន័យថា អត្រា​ការប្រាក់​នឹង​ត្រូវ​កើនឡើង។ អត្រាការប្រាក់​កើនឡើង​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលវិបាក​ធំៗ​ចំនួនពីរ។ ទីមួយ រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក​នឹង​ត្រូវ​បង់​ការប្រាក់​ខ្ពស់ ដើម្បី​ខ្ចីបំណុល​ពី​គេ ហើយ​នេះ​គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ដ៏​ធំ​​សម្រាប់​អាមេរិក ដែល​ជា​ប្រទេស​មាន​ឧនភាព​ថវិកា​យ៉ាងច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​​ ​ជារៀងរាល់​ឆ្នាំ ហើយ​​បរិមាណ​បំណុល​សាធារណៈ​ក៏​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់ រហូត​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​វិបត្តិ​បំណុល​ជាច្រើន​លើក​រួចមកហើយ នាពេល​កន្លងមក។ ទីពីរ គឺ​ផលប៉ះពាល់​ទៅលើ​ឥណទាន​ក្នុង​វិស័យ​ឯកជន។ អត្រា​ការប្រាក់​កើនឡើង វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន និង​អ្នក​វិនិយោគ​​មាន​ការ​ពិបាក​ក្នុងការ​ស្វែងរក​ឥណទាន​ជាងមុន ហើយ​ត្រូវ​បង់​ការប្រាក់​ខ្ពស់​ជាងមុន ដែល​ជា​ឧបសគ្គ​ដ៏ធំមួយ នៅ​ក្នុង​វិស័យ​វិនិយោគ​ឯកជន។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា វា​ក៏​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅ នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះ។ ទាំងអស់​នេះ​សុទ្ធតែ​ជា​កត្តា​ចម្បងៗ ដែល​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​មក​លក់​នៅក្នុងទីផ្សារ​នេះ ក៏​នឹង​បង្ក​ផល​ប៉ះពាល់​យ៉ាងច្រើន​ផងដែរ​ដល់​​​​ចិន​ខ្លួនឯង ហើយ​ផលប៉ះពាល់​នេះ​អាច​មាន​នៅ​ត្រង់ចំណុច​សំខាន់ៗពីរ។ ទីមួយ ផលប៉ះពាល់​ខាង​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ។ ប្រសិន​បើ​ចិន​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​ទាំងអស់​ដែល​ខ្លួន​មាន​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​មូលបត្រ​នេះ​ធ្លាក់​ចុះខ្លាំង គឺ​មានន័យថា ចិន​ត្រូវ​លក់​មូលបត្រ​អស់ទាំងនេះ ក្នុង​តម្លៃ​ទាបជាង​កាល​ពីពេល​ដែល​ខ្លួន​ទិញ​ ពោលគឺ​លក់​ខាត ហើយ​កាលណា​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​​ធ្លាក់​ចុះ​កាន់តែ​ទាប ចិន​ក៏​ត្រូវ​ខាតលុយ​កាន់តែ​ច្រើន។ ទីពីរ ផលប៉ះពាល់​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេស គឺ​វិស័យ​នាំចេញ។ នៅ​ពេល​ដែល​តម្លៃមូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​ធ្លាក់ចុះ វា​ធ្វើ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​នៅ​អាមេរិក​មាន​ការ​កើនឡើង ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​អត្រា​ការប្រាក់​នៅ​អាមេរិក​កើនឡើង វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​លុយ​ដុល្លារ​អាមេរិក​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ នៅ​ពេល​ដែល​លុយដុល្លារ​ធ្លាក់ថ្លៃ វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ផលិតផល​របស់​អាមេរិក​នៅលើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ​មាន​ភាព​ប្រកួតប្រជែង​ខ្ពស់​ ហើយ​ទំនិញ​របស់​ចិន​នឹង​ត្រូវ​ពិបាក​រក​ទីផ្សារ​នាំចេញ​។ នេះ​គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ដ៏ធំមួយ សម្រាប់​ចិន ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ការ​នាំចេញ។ ដូច្នេះ និយាយ​ជារួម​មកវិញ ការ​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​មក​លក់​នៅលើ​ទីផ្សារ វា​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលប៉ះពាល់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅដល់​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​អាមេរិក ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ចិន​ខ្លួន​ឯង​ក៏​ត្រូវ​រង​នូវ​ផលប៉ះពាល់​មិន​តិច​នោះដែរ។ ដូច្នេះ ការ​យក​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​មក​ធ្វើ​ជា​អាវុធ ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក វា​គួរ​តែ​ជា​ជម្រើស​ចុងក្រោយ​មួយ​របស់​ចិន ហើយ​វាក៏​​អាស្រ័យ​ផងដែរ​ថា តើ​មេដឹកនាំ​ចិន​គិតថា​ខ្លួន​មាន​លទ្ធភាព ហើយ​សុខចិត្ត​ទ្រាំទ្រ​ការ​ខាតបង់​បាន​ត្រឹម​កម្រិតណា? ទាំងអស់​នេះ​នៅ​មិនទាន់​គិតផង​ដល់​ចំណុច​សំខាន់​មួយទៀត ដែល​អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​អាវុធ​របស់​ចិន​មិនសូវ​មាន​ឥទ្ធិពល គឺ​ភាព​ទាក់ទាញ​នៃ​មូលបត្រ​បំណុល​រដ្ឋ​អាមេរិក​នៅលើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ។ រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ អ្ន​កវិនិយោគ​ជាទូទៅ​តែងតែនាំគ្នា​សំឡឹង​ឃើញ​មូលបត្រ​បំណុលរដ្ឋ​អាមេរិក​ថា​ជា​វិនិយោគ​ដែល​មាន​សុវត្ថិភាព​បំផុត ដែល​គួរ​ជា​ទីទុកចិត្ត។ ដូច្នេះ វា​គឺ​ជា​រឿង​ដែល​អាច​ទៅរួច​ដែល​ថា នៅ​ពេល​ដែល​ចិន​បញ្ចេញ​មូលបត្រ​អស់ទាំងនេះ​មកលក់​នៅលើ​ទីផ្សារ អ្នក​វិនិយោគ​ផ្សេងទៀត​នឹង​នាំគ្នា​ប្រមូល​ទិញ​មូលបត្រ​នេះ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុល​នេះ​មិនសូវធ្លាក់​ចុះ​ខ្លាំង ហើយ​ជាលទ្ធផល ផលប៉ះពាល់​ទៅលើ​អាមេរិក​ក៏​មិន​សូវ​មាន​ខ្លាំង​ដូច​អ្វី​ដែល​ចិន​រំពឹងទុក៕ ='''តើ Facebook រក​ចំណូល​បាន​ដោយសារ​អ្វី​ទើប​គេ​ហ៊ាន​ឲ្យតម្លៃ​រហូត​ដល់​៥០ពាន់​លាន​ដុល្លារ? '''= Facebook គឺ​ជា​បណ្តាញ​សង្គម​តាម​អ៊ីនធ័រនែត​មួយ ដែល​ បច្ចុប្បន្ន មាន​អ្នកប្រើប្រាស់​ជាង ៥០០​លាន​នាក់ ហើយ​ចំនួន​នេះ​ចេះតែ​បន្ត​កើន​ឡើង​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ។ អ្នក​ប្រើប្រាស់​បណ្តាញ Facebook មិន​តម្រូវ​ឲ្យ​បង់ប្រាក់​កម្រៃ​អ្វីនោះទេ។ បើ​ដូច្នេះ តើ​ Facebook រក​ចំណូល​បាន​ពីណាមក? ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម របៀប​រកលុយ​របស់ Facebook មិនខុស​ពី​វិបសៃត៍​ផ្សេងៗ​ទៀត​ប៉ុន្មាន​ទេ ដូចជា Google,Yahoo និង Youtube ជាដើម។ ប្រភព​ចំណូល​ធំបំផុត​របស់ Facebook គឺបានមកពីការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មនៅលើទំព័រ​វិបសៃត៍។ អ្នក​ដែល​​មាន​ទំព័រ Facebook ពិត​ជា​អាច​មើលឃើញ នៅ​​ផ្នែក​ខាង​ស្តាំដៃ នៃ​ទំព័រ Facebook តែងតែ​មាន​​ការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​​របស់​ក្រុមហ៊ុន ឬ​ក៏​ផលិត​ផល​ផ្សេងៗ។ អ្នក​ដែល​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​លើ​ទំព័រ​នេះ​ គឺ​ត្រូវ​បង់លុយ​ទៅ​ឲ្យ​ Facebook ហើយ​​ប្រភព​ចំណូល​ពី​ការ​​​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​​តាម​អ៊ីនធ័រនែត​បែបនេះ គឺ​មាន​ទំហំ​កាន់តែ​ធំ នៅពេល​ដែល​មាន​អ្នកចូល​មើល​វិបសៃត៍​កាន់តែ​ច្រើន។ សព្វថ្ងៃ​នេះ Facebook មាន​អ្នក​ប្រើប្រាស់​​ជាង ៥០០​លាន​នាក់។ ប្រសិន​​បើ​ក្នុង​មួយថ្ងៃ អ្នក​ប្រើប្រាស់​ម្នាក់ ​ចូល​មើលទំព័រ​​ Facebook តែ​ម្តង ក៏ Facebook អាច​រកចំណូល​បាន​មិនតិច​ដែរ ពី​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម។ សព្វថ្ងៃនេះ Facebook គឺ​ជា​ទំព័រ​វិបសៃត៍ ដែល​មាន​អ្នក​ចូល​មើល​ច្រើន​ជាងគេបំផុត​នៅលើពិភពលោក ពោល​គឺ​ ច្រើន​ជាង Google ច្រើន​ជាង Yahoo និង​ច្រើន​ជាង Youtube ទៅទៀត។ ដូច្នេះ អ្នក​ដែល​ជួយ​រកលុយ​ឲ្យ Facebook គឺ​អ្នកប្រើប្រាស់​ទាំង​ជាង ៥០០​លាន​នាក់​នេះឯង។ ថ្វីដ្បិត​តែ​យើង​អាច​​ប្រើ Facebook ដោយ​មិន​មាន​បង់​លុយ​មួយសេន​ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ រាល់​លើក​​ដែល​យើង​​ចូល​មើល​ទំព័រ​ Facebook របស់​យើង​ ឬ​ចូល​មើល​ទំព័រ​របស់​មិត្ត​ភ័ក្តិ ឬ​ទំព័រ​ផ្សេងៗ​ទៀត​របស់​ Facebook ​យើង​នាំ​លុយ​​ទៅ​ឲ្យ Facebook ។ ដូច្នេះ Facebook មិនចាំបាច់​​​ងាក​មក​យក​កម្រៃ​សេវាកម្ម ពី​អ្នកប្រើប្រាស់ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ប្រាក់ចំណូល​ ដូចជា​​ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​ខ្លះ​ទេ។ អ្វី​ដែល​ Facebook ត្រូវការ គឺ​​ទុក​ឲ្យគេប្រើប្រាស់​ទំព័រ Facebook ដោយ​ឥតគិតថ្លៃ​ដដែល ដើម្បី​ទាក់ទាញ​អ្នកប្រើប្រាស់​ឲ្យ​បាន​កាន់តែ​ច្រើន​ថែមទៀត។ ការលក់​​ទំនិញ និង​អំណោយ​ផ្សេងៗ (Facebook Goods and Gifts) អ្នក​​ដែល​មាន​ទំព័រ​ Facebook ប្រហែល​ជា​ធ្លាប់​ឃើញ​ហើយថា នៅ​ពេល​ដល់​ថ្ងៃ​បុណ្យ​អ្វីមួយ ដូចជា បុណ្យ​​កំណើត​មិត្ត​ភក្តិ​ បុណ្យ​ណូអែល ឬ​បុណ្យ​សង្សារ ជាដើម Facebook តែងតែ​បង្ហាញ​​​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​អំណោយ​ ដែល​គេ​អាច​​ផ្ញើ​ទៅ​មិត្ត​ភក្តិបាន។ អំណោយ​ទាំងនេះ​អាច​​ជា​ រូបផ្កា រូប​កាដូ រូប​នំ​បុណ្យ​កំណើត ជាដើម។ ដើម្បី​បាន​រូបភាព​ទាំងនេះ​ផ្ញើ​ទៅ​ជូន​មិត្ត​ភក្តិ​គេ​ត្រូវ​បង់លុយ​ឲ្យ Facebook ១ដុល្លារ ក្នុង​១រូប។ ក្នុងតម្លៃទាបបែបនេះ ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ខ្លះ​មិន​ខ្លាច​នឹង​ទិញ​ផ្ញើ​ទៅមិត្ត​ភ័ក្តិ​នោះទេ។ សម្រាប់ Facebook រូបមួយ​ថ្លៃ ១ដុល្លារ គឺ​តិចតួចមែន ក៏ប៉ុន្តែ អ្នក​ប្រើ Facebook មាន​រហូតដល់​ទៅ​ជាង ៥០០​លាន​នាក់។ ដូច្នេះ សក្តានុពល​នៃ​ប្រាក់ចំណូល​ គឺ​អាច​មាន​ច្រើន។ ទោះជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ មាន​អ្នកវិភាគ​ជាច្រើន នៅតែ​យល់ថា ការ​ដែល​ធនាគារ Goldman Sachs ឲ្យ​តម្លៃ Facebook ដល់​ទៅ ៥០ពាន់​លាន​ដុល្លារ គឺ​ជា​តម្លៃ​ខ្ពស់​​ហួសហេតុ​ពេក៕ ='''សភា​អាមេរិក​អនុម័ត​ច្បាប់​កំណែទម្រង់​ផ្សារមូលបត្រ '''= ច្បាប់​ស្តីពី​កំណែទម្រង់​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ត្រូវ​បាន​ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិក​អនុម័ត​ក្នុង​សំឡេង​គាំទ្រ ៦០​សំឡេង ទល់​នឹង ៣៩​សំឡេង​ប្រឆាំង។ កំណែទម្រង់​នេះ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង ក្នុង​គោលដៅ​ចៀសវាង​កុំ​ឲ្យ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ ដូច​កាល​ពី​​ពេលថ្មីៗនេះ ផ្ទុះឡើង​សាជាថ្មី​ម្តង​ទៀត នៅ​ថ្ងៃ​អនាគត។​ ការ​រកស៊ី​របស់​ធនាគារ និង​ស្ថាប័ន​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​មាន​ហានិភ័យ​ខ្ពស់​នឹង​ត្រូវ​ដាក់​ក្រោម​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​របស់​ រដ្ឋាភិបាល។ ការ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​​ដល់​សាធារណជន​ទូទៅ ​ក៏​នឹង​ត្រូវ​រឹតបន្តឹង​ដែរ ដើម្បី​ការពារផលប្រយោជន៍​អតិថិជន ជាពិសេស ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​បែប Subprime ដូច​ពីមុន ដែល​ជា​ដើមហេតុ​នៃ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពិភពលោក។ ម្យ៉ាងទៀត ក្រោយ​ពី​ពេល​ច្បាប់​នេះ​ចូល​ជាធរមាន ក្រុមហ៊ុន ឬ​ធនាគារ​ណា​ដែល​រកស៊ី​ខាត ហើយ​ក្ស័យ​ធន មិន​អាច​មក​សុំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ជួយ ដូច​ពី​មុន​ទៀត​ទេ។ បន្ទាប់​ពី​ឡើង​មក​កាន់​អំណាច​បាន​២ឆ្នាំ លោក​អូបាម៉ា និង​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ដល់​ ទៅពីរ៖ កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ធានារ៉ាប់រង​សុខភាព និង​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ។ កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​​សម្រេច​បាន​ នៅ​តែ ៤​ខែ​ទៀត​ប៉ុណ្ណោះ មុន​នឹង​ដល់​ពេល​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក​សភា នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា។ ការ​អនុម័ត​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​នេះ បាន​បង្ហាញ​អំពី​ជ័យជំនះ​របស់​លោក​អូបាម៉ា ទល់​នឹង​ការ​ធ្វើ​ Lobby របស់​អ្នក​ជំនួញ។ គេ​នៅចាំ​បាន​ថា នៅ​ក្នុង​អំឡុង​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០០៨ លោក​អូបាម៉ា​ធ្លាប់​បាន​សន្យា​ថា នឹង​មិន​បណ្តោយ​ឲ្យ​អ្នក​មាន​លុយ​ប្រើ​ឥទ្ធិពល​របស់​ពួកគេ​មក​លើ​នយោបាយ​ របស់​រដ្ឋាភិបាល​នោះទេ។ របៀបធ្វើ​ការបែបនេះ​អាច​នឹង​ទាក់ទាញ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​មិន​ចូល​ចិត្ត​ការធ្វើ​នយោបាយ​ដោយ​ពឹង​លើ​លុយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​នេះ គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទំនង​ជា​បាន​បង្ក​សត្រូវ​ច្រើន ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​អ្នក​ជំនួញ។ អ្នក​ជំនួញ​ដែល​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​អាច​នឹង​នាំគ្នា​សម្រុក​ទៅ​ជួយ​គណបក្ស​ សាធារណរដ្ឋ នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​​ នៅ​ខែវិច្ឆិកា​នេះ។ ម្យ៉ាងវិញ​ទៀត មាន​អ្នក​ខ្លះ​បាន​រិះគន់​កំណែទម្រង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​លោក​អូបាម៉ានេះ​ថា​ មាន​លក្ខណៈ​ទូលំទូលាយ​ខ្លាំង​ពេក ដែល​ត្រូវការ​ពេលវេលា​ច្រើន​ទៀត ទម្រាំ​តែ​អាច​ចាប់​ផ្តើម​អនុវត្ត​ចេញ​ជា​លទ្ធផល​បាន។ ការ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ថ្មី ​ ដើម្បី​ត្រួតពិនិត្យ​​សកម្មភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ បន្ថែម​ពីលើ​ស្ថាប័ន​​ដែល​មាន​ស្រាប់ ក៏​ទទួល​រង​នូវការ​រិះគន់​ផងដែរ។ គេរិះគន់ថា ការ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ច្រើន​បែបនេះ នឹង​បង្ក​ជា​បញ្ហា​ការិយាធិបតេយ្យ​ស្មុគស្មាញ ដែល​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​​បាត់បង់​ប្រសិទ្ធិភាព​ការងារ។ ម្យ៉ាងទៀត ស្ថាប័ន​កាន់តែ​ច្រើន ថវិកា​ចំណាយ ដើម្បី​​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​ទាំងនេះ​ដំណើរការ ក៏​មាន​កាន់តែច្រើន៕ =='''ការដួលដាំដូងនៃទីផ្សារភាគហ៊ុនពិភពលោក '''== មូលហេតុ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​អឺរ៉ុប​និង​ទីផ្សារ​ពិភពលោក​ធ្លាក់​ដួល​ដាំដូង​យ៉ាង​ខ្លាំង​បែបនេះ​មាន​ច្រើន៖​ ទី១- ​ការ​បារម្ភ​និង​ការ​សង្ស័យ​ទៅលើ​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ចិន​ដែល​ជា​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​ដ៏​សែន​សំខាន់​សម្រាប់​ជួយ​អូស​ទាញ​កំ​ណើន​​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ ទី២- ​ស្ថានភាព​ពុំ​ល្អ​នៃ​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច​ជប៉ុន។ ទី៣- ​ការសង្ស័យ​ទៅលើ​សោធនភាព​នៃ​ធនាគារ​អឺរ៉ុប​ឬ​ការ​សង្ស័យ​ទៅលើ​ភាព​មាន​ប្រាក់​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​សង​នៃ​ធនាគារ​អឺរ៉ុប។ ទី៤- ​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត​នៃ​ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​ទៅលើ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​លែង​មាន​ទំនុកចិត្ត​ទៅ​លើ​អនាគត​ និង​ដែល​ជា​មូលហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​លែង​ហ៊ាន​ធ្វើ​ការ​ទិញ​ដូរ​ហូបចុក​ដូច​ពេលមុនៗ។​ គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​ ការទិញ​ដូរ​ហូប​ចុក​ផ្ទៃក្នុង​អាមេរិកាំង​គឺ​ជា​ជំនួយ​មួយ​ដល់​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ជួយ​​អូស​ទាញ​ឲ្យ​មាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ទី៥- ​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត​របស់​អ្នក​បោះទុន​ធ្វើ​វិនិយោគ​ ដោយ​ហេតុ​តែ​មាន​ដំណឹង​ពុំ​ល្អ​ពុំ​ចេះ​ចប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពិភព​លោក។​ ថ្វី​ត្បិត​តែ​នៅ​ថ្ងៃពុធ​ទី៣០​មិថុនា​នេះ​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​សំខាន់ៗ​នៅ​អឺរ៉ុប​បាន​ស្គាល់​សភាព​គ្រាន់បើ​បន្តិច​ឡើងវិញ​ក៏​ដោយ​ ក៏​កាលពី​ម្សិលមិញ​គេ​បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ម៉ាឌ្រីដ​បាន​ធ្លាក់​ដាំ​ដូង​បាត់បង់​អស់​ប្រមាណ​៥,៤៥%​ដោយ​ហេតុ​តែ​គេ​បារម្ភ​ពី​សុខភាព​នៃ​ធនាគារ​អេស្ប៉ាញុល។​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​បាន​ធ្លាក់ចុះ​អស់​​៤,០១%។​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Londres​បាន​បាត់​បង់​អស់​៣,១០%។​ ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Francfort​នៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​បាន​ស្រុត​ចុះ​អស់​៣,៣៣% ។ល។ ផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​អាស៊ី​ក្រោយ​ពីបាន​ធ្លាក់​ស្រុត​បាត់បង់​អស់​៤,២៧%​នៅ​ទីក្រុង​សៀងហៃ​ ២,៣១%​នៅ​ទីក្រុង​ហុងកុង​ នៅ​ទីក្រុង​តូក្យូ​ក្រោយ​ពី​​បាន​ចុះ​អស់​១,២៧%​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​បាន​ដួល​ស្រុត​ចុះ​អស់​ជិត​២%​បន្ថែម​ទៀត។​ ទាំងនេះ​ក៏​ពីព្រោះ​តែ​ទស្សនវិស័យ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​មាន​លក្ខណៈ​ពុំ​ល្អ​ប្រសើរ។​ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ដែល​គេ​គ្រោង​ថា​មាន១,៧%​នៅ​ខែមេសា​បែ​ជា​ធ្លាក់​មក​នៅ​ត្រឹម​០,៣%​ទៅវិញ​ដែល​ជា​កម្រិត​មួយ​ដ៏​សែន​ទាប​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​កើត​មាន​ការ​ខក​ចិត្ត។​ ចំណែកឯ​ប្រទេស​ជប៉ុន​វិញ​ ផលិតផល​ឧស្សាហកម្ម​និង​ការ​ទិញដូរ​ហូបចុក​ផ្ទៃក្នុង​បាន​ស្គាល់​ការ​ថយ​ស្រុត​ចុះ​ ហើយ​ចំនួន​អ្នក​ឥត​ការងារ​ធ្វើ​ក៏​បាន​ស្ទុះ​កើន​ឡើង​​នៅ​ខែ​ឧសភា​កន្លង​ទៅនេះ។ កត្តា​ពុំ​ជាក់​ច្បាស់​មួយ​ទៀត​គឺ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បញ្ហា​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​៤៤២​ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ​ដែល​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​បាន​ឲ្យ​ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ខ្ចី​កាលពី​ឆ្នាំទៅ។​ ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ត្រូវ​សង​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​៤៤២​ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ​នេះ​ទៅ​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​វិញ​នៅ​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ខាង​មុខនេះ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​គេ​បារម្ភ​ខ្លាច​ក្រែង​ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​គ្មាន​សមត្ថភាព​និង​គ្មាន​សោធនភាព​នឹង​សង​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​របស់​ខ្លួន​កាល​ពី​ឆ្នាំទៅ។​ ទាំងនេះ​ពិត​ជា​កត្តា​និង​ជា​​មូលហេតុ​​នៃ​ក្តី​​បារម្ភ​ខ្លាំង​សម្រាប់​ពិភព​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ពិភព​ហិរញ្ញវត្ថុ។​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត​ បើ​ទោះ​ជា​ ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​មាន​​សមត្ថភាព​នឹង​សង​ប្រាក់​កម្ចី​ពិសេស​ ៤៤២​ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ​នេះ​ក្តី​ ក៏​គេ​នៅ​តែ​ជួយ​បារម្ភ​ខ្លាច​ក្រែង​ ធនាគារ​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ទាំងនោះ​ លែង​មាន​ប្រាក់​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​ជួយ​ផ្តល់​ផ្គត់​ផ្គង់​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ឧស្សាហកម្ម។ សម្រាប់​លោក​Dominique Strauss-kahn​អគ្គនាយក​នៃ​FMI ឬមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិយល់ឃើញ​ថា​ សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លែង​ជួប​នឹង​វិបត្តិ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដូច​ពេលមុនៗ​ទៀតហើយ​ ទោះបី​ជា​គេ​នៅ​តែ​មាន​ការ​សង្ស័យ​ទៅលើ​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ក៏​ដោយ។ ហើយ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ដ៏​អាប់អួរ​នេះ​ អ្នក​ដែល​មាន​ប្រាក់​សម្រាប់​បោះទុន​ធ្វើ​វិនិយោគ​ ពួក​គេ​បាន​ងាកទៅ​រក​ប័ណ្ណ​រតនាគារ​អាមេរិកាំង​ឬ​ ប័ណ្ណ​រតនាគារ​អាល្លឺម៉ង់​វិញ​ដែល​ពួក​គេ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​កក់ក្តៅ​ជាង៕ =='''គ្មានឡើយ​​កិច្ចព្រមព្រៀង​​នៃ​ក្រុម​​ប្រទេស​G20​​ស្ដីពី​​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​​ '''== ក្រុម​ប្រទេស​G20​ពុំ​សម្រេច​បាន​នូវ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្ដីពីពន្ធលើធនាគារ​ មូលហេតុ​គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ មាន​ដូចជា​ប្រទេស​កាណាដា​និង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ដែល​ធនាគារ​នៅ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​គ្មាន​បាន​ដើរតួ​​នាទី​អ្វីឡើយ​នៅក្នុង​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ​នៅពេល​កន្លង​ទៅនេះ។ ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​នេះ​គឺ​ជា​ប្រធានបទ​មួយ​ដែល​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​ប្រទេស​G20​បាន​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា​យ៉ាង​ផុសផុល​ ដោយហេតុ​ថា​មាន​ប្រទេស​សមាជិក​G20​ជាច្រើន​មាន​បំណង​នឹង​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ឡើង​នូវ​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​ធនាគារ​ដែល​ជា​អ្នក​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ខុស​ឆ្គង​ ទទួល​ខុស​ត្រូវ​និង​បង់​ខាត​ក្នុង​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដែល​ពួក​ខ្លួន​បាន​បង្ក​ឲ្យ​កើត​មាន​ឡើង។​ ពុំ​ត្រូវ​ឲ្យ​ប្រជាជន​នៃ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​បង់​ពន្ធដារ​យក​​មក​ជួយ​សង្គ្រោះ​ធនាគារ​ឡើយ។ ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​នេះ​គឺ​គេ​ចង់​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​សម្រាប់​ជួយ​ផ្តល់​ហិរញ្ញប្បទាន​ឲ្យ​ដល់​មូលនិធិ​ដែល​ត្រូវ​ផ្តល់​ជំនួយ​ឲ្យ​បេសកកម្ម​ជួយ​សង្គ្រោះ​ធនាគារ។ គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសូងហិរញ្ញវត្ថុនៃក្រុម​ប្រទេស​G20​ដែល​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​នៅទីក្រុង​Pusan​នៃ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ពួក​គេ​ពុំ​សម្រេច​បាន​នូវ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្ដីពី​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​ឡើយ។​ក៏​ប៉ុន្តែ​លោកស្រីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុបារាំង​Christine Lagarde បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ លោក​ស្រី​សង្ឃឹម​ជា​និច្ច​នឹង​ប្រមូល​ប្រជុំ​ដើម្បី​សម្រេច​ឲ្យ​បាន​នូវ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្ដីពី​ពន្ធ​លើ​ធនាគារ​នេះ។ ក្រោយ​ពី​ជំនួប​នៃក្រុម​ប្រទេស​G20​នៅទីក្រុង​Pusanនៃ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​បិទ​បញ្ចប់​ហើយ​ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​បាន​សម្តែង​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​សុទិដ្ឋិនិយម​របស់​ពួក​គេ​ ដោយ​បាន​ធ្វើការ​កត់​សម្គាល់​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​ថា​ “​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ​ហើយ​”។ ថ្វី​ដ្បិតតែ​អត្រា​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ទាប​ពុំ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ ក៏​ប្រទេស​នីមួយៗ​ត្រូវ​តែ​អនុម័ត​ឲ្យ​មាន​វិធានការ​សម្រាប់​​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ត្រូវ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ឡើង​នូវ​ផែនការ​ត្បិត​ត្បៀត​អនុលោម​តាម​ស្ថានភាព​​​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ស្ថាន​ភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​នីមួយៗ។ សូម​គូស​​បញ្ជាក់​​ថា​​ ជំនួប​ប្រជុំ​ពីរ​ថ្ងៃ​នៅទីក្រុង​​Pusan​នៃ​​ប្រទេស​​កូរ៉េ​​ខាង​ត្បូង​​នៃ​​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសូង​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ក្រុម​​ប្រទេស​​G20​​ បាន​​ប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​​នៅ​ក្នុង​​បរិបទ​​មួយ​​ដែល​​ប្រទេស​​មួយ​​ចំនួន​​នៅ​ក្នុង​​តំបន់​​អឺរ៉ូ​​កំពុង​​ត្រូវ​ប្រឈម​​មុខ​​ទល់​នឹង​​វិបត្តិ​​ហិរញ្ញវត្ថុ​​ដ៏​សែន​​​ធ្ងន់ធ្ងរ។​ ហើយ​​ជំនួប​​នេះ​​ក៏​​មាន​​គោល​​បំណង​​ផង​ដែរ​​រិះរក​​ឲ្យ​​បាន​​នូវ​​កិច្ច​​ព្រម​ព្រៀង​​ពាក់​ព័ន្ធ​​នឹង​​កំណែ​​ទម្រង់​​ប្រព័ន្ធ​​ហិរញ្ញវត្ថុ​​ និង​​កំណែ​​ទម្រង់​​ធ្វើ​​យ៉ាង​ណា​​ឲ្យ​​មាន​​តុល្យភាព​​ថវិកា។​ លោក​​អគ្គ​នាយក​​នៃ​​មូល​និធិ​​រូបិយវត្ថុ​​អន្តរជាតិ​​FMI​​បាន​​សម្តែង​​ឲ្យ​​ឃើញ​​នូវ​​ការ​​ពេញ​​ចិត្ត​​របស់​​គេ​​នៅ​​ចំពោះ​​មុខ​​កិច្ច​​ប្រជុំ​​របស់​​រដ្ឋ​​មន្ត្រី​​ក្រសូង​​​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ក្រុម​​ប្រទេស​​G20​​ពីរ​ថ្ងៃ​នៅ​ទីក្រុង​​Pusan​​នៃ​​ប្រទេស​​កូរ៉េ​​​ខាង​ត្បូង​​​ ដោយ​​​បាន​​​គូស​​​បញ្ជាក់​​​ប្រាប់​​ថា​​​ ប្រទេស​​​ទាំង​​នោះ​​​យល់​​​ដឹង​​ពី​​ការ​​ចាំបាច់​​ក្នុង​​កិច្ច​​សហ​​ប្រតិ​បត្តិការ​​ ហើយ​​លោក​​អគ្គ​នាយក​​នៃ​​មូលនិធិ​​រូបិយ​វត្ថុ​អន្តរជាតិ​​FMI​​បាន​​រំលឹក​​ទៀត​ថា​​ ជំនួប​​នៅ​ទីក្រុង​​Pusan​​នៃ​​ប្រទេស​​កូរ៉េ​​ខាង​ត្បូង​​គឺ​​ជា​​ដំណាក់​​ការ​​មួយ​​នៃ​​អភិក្រម​​សម្រាប់​​​កិច្ច​​ពិភាក្សា។​​ ជំនួប​​កំពូល​​លើក​​ក្រោយ​​នៃ​​ក្រុម​​ប្រទេស​​G20​​ដែល​ជា​ក្រុម​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ឧស្សាហកម្ម​ជឿន​លឿន​ជាង​គេ​ក្នុង​លោក​​នឹង​​ត្រូវ​​ប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​​នៅ​​ទីក្រុង​​តូរ៉ុងតូ​​នៃ​​ប្រទេស​​កាណាដា​​នៅ​​ថ្ងៃទី​​២៦​​និង​​២៧​​មិថុនា​​ខាង​​មុខ​​នេះ៕ ='''សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​កើនឡើង ​៧,៧% ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៣ ​តែ​អាច​ធ្លាក់ចុះ​ទាប​ជាងនេះ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៤ '''= អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​​ ៧,៧% ជា​អត្រា​មួយ​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​ឆ្នាំ​២០១២ ហើយ​ខ្ពស់​ជាង​ការ​ព្យាករ​របស់​រដ្ឋាភិបាល ដែល​មាន​ត្រឹមតែ ៧,៥%។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច ៧,៧% គឺ​ជា​អត្រា​មួយ​ខ្ពស់ បើ​គេ​ប្រៀបធៀប​នឹង​បណ្តា​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្សេងទៀត ក៏ប៉ុន្តែ សម្រាប់​ចិន នេះ​គឺ​ជា​អត្រា​មួយ​ទាប បើធៀប​​ទៅ​នឹង​រយៈពេល​ប្រមាណ​ជាង ១០ឆ្នាំ​កន្លងទៅ ដែល​​ជាទូទៅ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​មាន​អត្រា​កំណើន​ដល់​ទៅ​២ខ្ទង់។​ ម្យ៉ាងទៀត កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច ៧,៧% ជា​អត្រា​មួយ​ទាប បើធៀប​ទៅនឹង​តម្រូវការ​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​របស់​ចិន ពីព្រោះ​​ចិន​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន ហើយ​មួយ​ផ្នែក​ធំ​នៅ​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ទាប។ ប្រជាជន​ដែល​ត្រូវការ​ការងារធ្វើ​ក៏​មាន​ចំនួន​ច្រើន ដែល​ចាំបាច់​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់ ដើម្បី​អាច​បង្កើត​ការងារ​គ្រប់គ្រាន់​តាម​តម្រូវការ។ មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​ប្រាប់​ទីភ្នាក់ងារ​ព័ត៌មាន​បារាំង AFP ថា សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៤​នេះ ចិន​កំណត់​គោលដៅ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រឹមតែ ៧,៥% ពោលគឺ ទាប​ជាង​ឆ្នាំ​២០១៣។ បើ​មើ​ល​ទៅលើ​តួលេខ​ ចេញផ្សាយ​ដោយ​ការិយាល័យ​ស្ថិតិ​ចិន នៅថ្ងៃ​ចន្ទ​នេះ គេ​ឃើញ​ថា នៅ​ក្នុងរយៈពេល​៣ខែ​ចុងក្រោយ​នៃ​​ឆ្នាំ​២០១៣ អត្រា​កំណើន​ចិន​បាន​ចាប់ផ្តើម​ថយចុះ​មកវិញ ដោយសារ​តែ​ការ​​វិនិយោគ​ទៅលើ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​មាន​ការ​ធ្លាក់ចុះ។ នៅ​ក្នុង​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន នៅពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ វិនិយោគ គឺ​ជាចលករ​ដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងការ​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ ដូច្នេះ នៅពេល​ដែល​វិនិយោគ​ធ្លាក់ចុះ អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​នេះ គឺ​ជា​ដំណឹង​អាក្រក់​មួយ សម្រាប់​រយៈពេល​ខ្លី ក៏ប៉ុន្តែ វាអាច​ជា​រឿង​ល្អ សម្រាប់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​រយៈពេល​វែង។ ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​វិនិយោគ​ក្នុងវិស័យ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ អាច​ជា​សញ្ញា​បង្ហាញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង​កំពុងតែ​ចាត់វិធានការ​រឹតបន្តឹង​ការ​​ធ្វើ​វិនិយោគ​ដោយ​ប្រើ​ប្រាក់កម្ចី ជាពិសេស វិនិយោគ​​ដែល​មិន​ទទួល​ប្រាក់​ចំណេញ​មកវិញ។ នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​សវនកម្ម​ ដែល​ចិន​បាន​​​ចេញផ្សាយ កាល​ពី​ខែ​ធ្នូ គេឃើញ​ថា រដ្ឋបាល​ដែនដីចិន (រដ្ឋបាល​ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ជាដើម) មាន​បរិមាណ​បំណុល​សាធារណៈ​កើនឡើង​យ៉ាង​លឿនបំផុត គឺ​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅ ៦៧% នៅ​ក្នុងរយៈពេល​តែ ២ឆ្នាំ។ ​ល្បឿន​នៃ​កំណើន​​បំណុល​សាធារណៈ​នេះ​ គឺ​ជា​ហានិភ័យ​ដ៏​ធំ​មួយ សម្រាប់​ស្ថិរភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​ចិន។ ការ​ចាត់​វិធានការ​រឹតបន្តឹង​ការ​ធ្វើ​វិនិយោគ​ដោយ​ប្រើ​ប្រាក់​កម្ចី ​បង្ហាញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បច្ចុប្បន្ន ផ្តោតការ​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ចំពោះ​ស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងរយៈពេល​វែង ជាជាង​គិតគូរ​តែ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុងរយៈពេល​ខ្លី។ ម្យ៉ាងទៀត ការ​កំណត់​គោលដៅ​​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រឹមតែ ៧,៥% នៅ​ឆ្នាំ​២០១៤ វា​ក៏​អាច​ជា​សញ្ញា​មួយ​ដែរ​ថា មេដឹកនាំ​ចិន​បច្ចុប្បន្ន​នៅតែ​​បន្ត​ផ្តោត​អាទិភាព​ទៅលើ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម៉ូដែល​កំណើន​​សេដ្ឋកិច្ច​ ពី​ការពឹងផ្អែក​លើ​ការ​នាំចេញ និង​វិនិយោគ ទៅ​​រក​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​បង្កើន​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក ដែល​អាច​ឲ្យ​ចិន​មាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព ក្នុងរយៈពេល​វែង​ទៅមុខ។ បញ្ហា​ប្រឈម​ធំបំផុត សម្រាប់​លោក​ស៊ី ជីនពីង និង​លោក​លី ខឺឈាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​អាច​​បន្ត​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម៉ូដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​​បាន ដោយមិន​ឲ្យ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ធ្លាក់​ចុះ​ទាបពេក ដែល​អាច​បង្ក​ទៅជា​វិបត្តិ​សង្គម នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​តវ៉ា​ពី​ប្រជាជន។ កន្លងមក លោក​លី ខឺឈាំង ធ្លាប់​បាន​លើកឡើង​ថា ចិន​ត្រូវការ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាងតិច ៧,២% ទើបអាច​​រក្សា​ស្ថិរភាព​នៃ​ទីផ្សារ​ការងារ​បាន៕ ពាក្យគន្លឹះ : ចិន - សេដ្ឋកិច្ច =='''តើ​ដល់វេនចិន​ដែល​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ប្រាក់បំណុល? '''== ចិនគឺ​ជា​ម្ចាស់បំណុល​ដ៏ធំបំផុត​របស់​អាមេរិក ក៏ប៉ុន្តែ ចិន​ខ្លួនឯង​ក៏​ជំពាក់​បំណុលគេ​មិនតិច​ដែរ! បំណុល​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​ចិន​មាន​កម្រិត​ទាប ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​បំណុល​របស់​រដ្ឋបាល​ដែនដី ដែល​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់។ កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ ការិយាល័យ​សវនកម្ម​ជាតិ​ចិន​បាន​ចេញផ្សាយ​នូវ​របាយការណ៍​មួយ​បង្ហាញ​ថា គិត​មក​ត្រឹម​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៣ ​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន​ រួមមាន​ដូចជា​ ស្រុក ខេត្ត និង​ក្រុង ជាដើម មាន​កម្រិត​ប្រាក់​បំណុល​សរុប​នៅទូទាំង​ប្រទេស ​ រហូត​ដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ៣ ០០០ ០០០ លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក (៣ ថែម​សូន្យ​ចំនួន ១២)។ បើ​គិត​ជាសរុប​ជាមួយ​នឹង​ប្រាក់បំណុល​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល អត្រា​ប្រាក់​បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ចិន​មាន​រហូត​ដល់​ទៅ​ជិត ៦០% នៃ​ផលិតផល​ក្នុងស្រុកសរុប។ អត្រា​នេះ​​មាន​កម្រិត​ទាប​នៅឡើយ បើ​គេប្រៀប​​ធៀបទៅ​​នឹង​ប្រទេស​​ក្រិក ដែល​កំពុង​ជួប​នឹង​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល ដែល​មាន​អត្រា​បំណុល​សាធារណៈ​រហូត​​ដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ១៦០%​ ឬ​ក៏​ធៀប​ទៅនឹង​ប្រទេស​​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ជឿនលឿន​មួយចំនួន​​ផ្សេងទៀត ដូចជា ជប៉ុន (២៤០%) អាមេរិក (១០០%) និងបារាំង (៩៣%)។ ដូច្នេះ ​ប្រាក់បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ចិន នៅពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ នៅ​មិនទាន់​ដល់​កម្រិត​គ្រោះថ្នាក់ ដែល​អាច​បង្ក​ជា​វិបត្តិ​នៅឡើយទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ព្រួយបារម្ភ គឺ​ល្បឿន​នៃ​កំណើន​ប្រាក់បំណុលនេះ។ បើគេ​មើលទៅលើ​តួលេខ​ចុះផ្សាយ​ដោយ​ការិយាល័យ​សវនកម្ម​ជាតិ​ចិន គេឃើញ​ថា នៅ​ក្នុងរយៈពេល​តែ​ប្រមាណ​ជា ២ឆ្នាំ​កន្លះ​ប៉ុណ្ណោះ បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ចិន​បាន​កើនឡើង​រហូត​ដល់​ទៅ​ជិត ៧០% ដែល​ជា​អត្រា​កំណើនមួយ​​ខ្ពស់​បំផុត។ ការណ៍ដែល​បំណុល​សាធារណៈ​ចិន​កើនឡើង​យ៉ាង​លឿន​បែបនេះ គឺ​ដោយសារ​តែ​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន​បាន​នាំគ្នា​រំពឹង​ខ្លាំងពេក​ទៅ​លើការ​ខ្ចីបំណុល ដើម្បី​យក​មកចំណាយ ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​ចិន​កំពុង​រង​ឥទ្ធិពល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ ចំណុច​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​កាន់តែ​ព្រួយបារម្ភ គឺ​សមត្ថភាព​សងបំណុល​របស់​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន។ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា លុយ​ភាគច្រើន ដែល​​​រដ្ឋបាល​ដែនដី​​ខ្ចី​ពីគេ ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់ ក្នុងវិស័យ​​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​សាធារណៈ ដែល​ជា​ការ​វិនិយោគ​ដោយ​មិនទទួល​ ​ប្រាក់ចំណេញ​មកវិញ ដើម្បី​​យក​ទៅ​សងបំណុល​គេ។ របាយការណ៍​សវនកម្ម​ជាតិ​ចិន​បង្ហាញ​ឲ្យឃើញ​ថា អាជ្ញាធរ​ដែនដី​ចិន​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ប្រភព​ចំណុល​ពីរ ដើម្បី​យក​មក​សងរំលោះ​បំណុល គឺ​ការ​លក់​ដីរដ្ឋ និង​ការ​ខ្ចីបំណុល​បន្ថែម។ ការខ្ចីបំណុលថ្មី ដើម្បី​យក​មក​សងបំណុលចាស់​ គឺ​ជា​យន្តការ​មួយ ដែល​អាច​នាំ​ទៅរក​វិបត្តិ​នៅថ្ងៃ​ណាមួយ។ អ្នកជំនាញ​ខាង​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​ខ្លះ​បាន​បង្ហាញ​នូវ​ក្តីបារម្ភ​ថា បញ្ហា​ប្រាក់បំណុល​សាធារណៈ​ចិន​អាច​នឹង​ជា​ហានិភ័យ​ធំមួយ សម្រាប់​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពិភពលោក នៅ​ឆ្នាំ​២០១៤​នេះ ហើយ​គេ​បាន​នាំគ្នា​ជំរុញ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងប៉េកាំងចាត់វិធានការ​ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់អត្រា​កំណើន​នៃ​ប្រាក់បំណុល​សាធារណៈ។ វិធានការ​ដ៏សាមញ្ញ​មួយ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងប៉េកាំង​អាច​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​ដែនដី​កាត់បន្ថយ​ការ​ខ្ចី​បំណុល​ពីគេ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការធ្វើបែបនេះ​វា​​អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ទៅ​ដល់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ដែល​កំពុងតែ​មាន​ភាព​យឺតយ៉ាវ​ស្រាប់ នៅពេលនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​វិមជ្ឈការ​ចិន​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន ការ​ខ្ចី​បំណុល​គេ គឺ​ជា​រឿង​ចាំបាច់ សម្រាប់​​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន ដែល​ត្រូវ​ទទួល​រ៉ាប់រង​ការ​ចំណាយ​សាធារណៈ​​​រហូតដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ៨០% នៅ​ក្នុងរង្វង់​ដែនដី​របស់​ខ្លួន ក៏ប៉ុន្តែ ទទួល​បាន​ចំណូល​ពីការ​ប្រមូលពន្ធ​តែ​ប្រមាណ​ជា ៤៨%​។ ដូច្នេះ គន្លឹះ​សំខាន់​មួយ ក្នុងការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​បំណុល​នៃ​រដ្ឋបាល​ដែនដី គឺ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ទៅលើ​ប្រព័ន្ធ​បែងចែក​ចំណូល​សារពើពន្ធ រវាង​​​រដ្ឋបាល​ដែនដី និង​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងប៉េកាំង។ អ្នកជំនាញ​ខ្លះទៀត បាន​ផ្តល់​ជា​អានុសាសន៍​ថា ចិន​គួរតែ​ផ្ទេរ​បំណុល​​​មួយផ្នែក ពី​​​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ចិន ​ទៅ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង ដែល​​នៅ​មាន​កម្រិត​បំណុល​សាធារណៈ​ទាប​នៅឡើយ៕ =='''កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ធ្លាក់ចុះ​មិនមែន​ប្រាកដជា​ដំណឹង​អាក្រក់​ទេ! '''== កាលពីឆ្នាំ​២០១២​កន្លងទៅនេះ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​មាន​អត្រា​កំណើន​​ប្រចាំឆ្នាំ​ ៧,៨% ដែល​គេ​អាច​រាប់ថា​ជា​អត្រា​ទាប​បំផុត​កម្រ​នឹង​ឃើញ​មាន ក្នុងរយៈពេល​ជាង​មួយទសវត្សរ៍​កន្លងទៅ ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​ស្គាល់​អត្រា​កំណើន​ជា​មធ្យម​មិនតិច​ជាង ១០%​ នោះទេ។ ចូល​មក​ដល់​ត្រីមាស​ទី១​ឆ្នាំ​២០១៣ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​​​ធ្លាក់ចុះ​​មក​នៅ​ត្រឹម ៧,៦% បើ​គិត​ជា​អត្រា​ប្រចាំឆ្នាំ ហើយ​នៅ​ត្រីមាស​ទី២ អត្រា​កំណើន​នេះ​បន្ត​ធ្លាក់ចុះ​តទៅទៀត មក​នៅ​ត្រឹម ៧,៥%។ នេះ​បញ្ជាក់ថា ដំណើរ​យឺតយ៉ាវ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​គឺ​ពិត​ជា​កំពុងតែ​កើតមាន​ឡើង​មែន ហើយ​បញ្ហា​នេះ​អាច​នឹង​បន្ត​កើតឡើង​ទៀត​​រហូតដល់​ចុងឆ្នាំ​នេះ។ សូម្បី​តែ​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​​ក៏​ធ្លោយមាត់​​ខ្លួនឯង​ដែរ​ថា អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៣​នេះ មាន​ប្រហែល​ត្រឹមតែ ៧%​ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់​មេដឹកនាំ​ចិន ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ គឺ​ជា​ក្តី​ព្រួយបារម្ភ​ដ៏ធំមួយ ពីព្រោះ​វា​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​​​អត្រា​អ្នក​អត់ការងារ​ធ្វើ​កើនឡើង​ខ្ពស់ ហើយ​អាច​នឹង​បង្ក​ទៅជា​វិបត្តិ​សង្គម។ ការធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ក៏​ជា​ក្តីព្រួយបារម្ភ​មួយដែរ សម្រាប់​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត នៅ​លើ​ពិភពលោក ពីព្រោះ​ចិន ដែល​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់ទីពីរ គឺ​ជា​ទីផ្សារ​ដ៏​ចម្បង​មួយ​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ធ្លាក់ចុះ មានន័យថា តម្រូវការ​ប្រេង និង​វត្ថុធាតុដើម​ក៏​ត្រូវ​ថយចុះ។ តម្រូវការ​ថយចុះ ​តម្លៃ​ប្រេង និង​វត្ថុធាតុដើម​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ។ ក៏ប៉ុន្តែ គេ​ក៏​មិនត្រូវ​សំឡឹង​មើល​ទៅលើ​តួលេខ​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ដោយ​ក្រសែភ្នែក​ទុទ្ទិដ្ឋិនិយម​ពេក​នោះដែរ។ ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន នៅពេលនេះ មិនមែន​ប្រាកដ​ថា​ជា​ដំណឹង​អាក្រក់​នោះទេ។ កំណើន​ផលិតផល​ក្នុងស្រុក​សរុប​របស់​ចិន​​ធ្លាក់ចុះ​ទាប​ជាង​មុន សកម្មភាព​ឧស្សាហកម្ម​ចិន​ក៏​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​ការ​នាំចេញ​ក៏​ធ្លាក់ចុះ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នានេះ​ មាន​តួលេខ​មួយ​ទៀត ដែល​គេ​មិនត្រូវ​មើល​រំលង គឺ​ការ​ចំណាយ​លើ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​ចិន ដែល​មាន​ការ​កើនឡើង ហួស​ពី​ការ​រំពឹង​ទុក។ យោងតាម​តួលេខ​របស់​ការិយាល័យ​ស្ថិតិចិន ការចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​ចិន នៅ​ខែ​មិថុនា​កន្លងទៅនេះ មានការ​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅ ១៣,៣% លើសពី​ខែ​មុន ដែល​មាន​តែ ១២,៩%។ បើ​គិត​ជា​អត្រា​​មធ្យម​ប្រចាំឆ្នាំ ការចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​ចិន​នឹង​ត្រូវ​កើនឡើង ១២,៧%។ នេះគឺ​ជា​ការ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​អំពី​កំណែទម្រង់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង ក្នុងការ​កែប្រែ​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន ពី​កំណើន​ដែល​ផ្អែក​លើ​ការនាំចេញ និង​វិនិយោគ មក​​ជា​សេដ្ឋកិច្ច​ ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​បង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុង​ស្រុក​វិញ។ ជា​កំណែទម្រង់ ដែល​លោក​ស៊ី ជីនពីង ធ្លាប់​បាន​ប្តេជ្ញា​ថា​នឹងរៀបចំ​ធ្វើ ហើយ​វា​ក៏​ជា​កំណែទម្រង់ ដែល​​ប្រទេស​ដៃគូពាណិជ្ជកម្ម​របស់​ចិន ក៏ដូចជា ធនាគារ​ពិភពលោក​ធ្លាប់​តែ​ទាមទារ​ដោយ​ទទូច​​ឲ្យ​ចិន​រៀបចំ​ធ្វើ​ដែរ ពីព្រោះ​ថា ចិន​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន ហើយ​ការបង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក គឺ​ជា​​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព ទាំង​សម្រាប់​ចិន​ខ្លួនឯង និង​​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ ការធ្លាក់ចុះ​នៃ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៅពេលនេះ អាច​ជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម៉ូដែល​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ចនេះ ពីព្រោះ​ថា ដើម្បី​បង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​ អាជ្ញាធរ​ចិន​ត្រូវបង្វែរ​ពី​ការ​អភិវឌ្ឍ​វិស័យ​ផលិតកម្ម​ សម្រាប់​ការ​នាំចេញ មក​​ចាប់ផ្តើម​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​វិស័យ​សេវាកម្ម និង​ផលិតកម្ម​ សម្រាប់​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​វិញ។ ចំណុច​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​មួយទៀត គឺ​នៅត្រង់ថា បើទោះបី​ជា​​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​កំពុង​តែ​ធ្លាក់ចុះ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ក៏ដោយ គេ​មិនឃើញ​មេដឹកនាំ​ចិន​ធ្វើការ​​​កែប្រែ​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ ឬ​ដាក់ចេញ​នូវ​វិធានការ​​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ ដូចជា​ពេល​មុនៗ​នោះទេ។ នេះ​ជា​ការ​បង្ហាញ​ថា មេដឹកនាំចិន​សុខចិត្ត​ទ្រាំ​ទទួល​យក​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ទាប​ នាពេល​បច្ចុប្បន្ន ហើយ​ផ្តោត​លើ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ស៊ីជម្រៅ ក្នុង​ចក្ខុវិស័យ​វែងឆ្ងាយ គឺ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​មូលដ្ឋាន​កំណើន​​សេដ្ឋកិច្ច ពី​កំណើន​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​នាំចេញ និង​ការវិនិយោគ មក​ជា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​​ការ​បង្កើន​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក តាមរយៈ​ការ​បង្កើន​ការ​ចំណាយ​របស់​ប្រជាជន​វិញ ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព ក្នុងរយៈពេលវែង៕ =='''ចិន អាច​ធ្វើ​ព្យុះ​ធ្វើ​ភ្លៀង​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​អឺរ៉ុប ឬ ? '''== ខុស​ពី​ទម្លាប់​សព្វ​មួយ​ដង កាលពី​ចុង​​ខែ​មិថុនា កន្លង​ទៅ​ថ្មីនេះៗ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​លា​កម្រាល​ព្រំ​ទទួល​ពាណិជ្ជករ និង​អ្នក​ជំនួញ​ធំៗ​ចិន​ ជាង​៤០​នាក់ មាន​ទ្រព្យ​ធន​សរុប​តំណាង៥%​នៃ​ផលិតផល​សរុប​របស់​ចិន។ ​កម្មវត្ថុ​គឺ​បង្ហាញ​គំរូ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​សង្គមបារាំង​ដល់​ចិន និង​​​ចង់ទាក់ទាញ​ចិន​ឱ្យ​មក​​វិនិយោគ​​​នៅ​បារាំង។ ប៉ុន្តែ​ទស្សនកិច្ច​នេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅក្នុង​ខណៈ​ដែល​ ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន​និង​អឺរ៉ុប នា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ មាន​សភាព​តាន​តឹង​ជាង​ពេល​ណាៗ​ទាំង​អស់។ ជម្លោះ​ពាណិជ្ជកម្ម​មាន​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់ ៖ សម្ភារៈ​ក្នុង​វិស័យ​​ទូរគមនាគមន៍ ផលិត​ដែកថែប សេរ៉ាមិច គ្រឿងផ្សារ ហើយ​ដំបៅ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ គឺ​ផ្ទាំង​ស្រូប​កម្តៅ​ព្រះ​អាទិត្យ​។ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៤​មិថុនា គណៈកម្មាធិការ​អឺរ៉ុប បាន​ចេញ​វិធានការ​កណ្តាប់​ដៃ​ដែក ដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែមលើ​ផលិតផល​របស់​ចិន ព្រោះ​អឺរ៉ុប​យល់​ថា​ជា​មធ្យោបាយ​តែ​មួយ​គត់​ដែល​អាច​ជួយ​សង្គ្រោះ​ក្រុមហ៊ុន​អឺរ៉ុប ពី​ការ​រក​ស៊ី​មិន​ស្មោះត្រង់​របស់​ចិន មិន​មែន​ជា​នយោបាយ​ការពារ​ផលប្រយោជន៍​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​សម្រាប់​នាំ​ចេញ​ទៅ​លក់​នៅ​ប្រទេស​ទេ។ ពោល​គឺ​អឺរ៉ុប​យក​ពន្ធ​លើ​ផ្ទាំង​ស្រូប​កម្តៅ​ព្រះ​អាទិត្យ​ផលិត​នៅ​ចិន ចំនួន ១១,៨% ហើយ​អឺរ៉ុប​រក្សា​សិទ្ធិ​នឹង​ដំឡើ​ងពន្ធ​នេះ​​ដល់​ទៅ ៤៧,៦%។ នេះ​ជា​ទណ្ឌកម្ម​ដ៏​ធ្ងន់​បំផុត​សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​ចិន ដែល​ជាប់​ឈ្មោះ​អាក្រក់​ និង​ល្បី​ថា​ចូល​ចិត្ត​បង្ខូច​តម្លៃទីផ្សារ។ ផ្ទាំង​ស្រូប​កម្តៅ​ព្រះ​អាទិត្យ​ដែល​ពេល​នេះ តំណាង​ឱ្យ​​៨០%​នៃ​ទីផ្សារ​អឺរ៉ុប​ និង​មាន​តម្លៃ​ថោក​ជាង​ផលិត​ផល​អឺរ៉ុប​ដល់​ទៅ​ពាក់​កណ្តាល។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត អឺរ៉ុប​សង្ស័យ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ បាន​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ក្រុមហ៊ុន​ដោយ​សម្ងាត់​ ដែល​នេះ​ជា​ការ​ធ្វើ​ជំនួញ​មិន​ស្មោះ​ត្រង់។ ប៉ុន្តែ​អាល្លឺម៉ង់ ដែល​ជា​សមាជិក​សហភាព​អឺរ៉ុប​ដ៏​សំខាន់ និង​​ជា​ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទីមួយ​របស់​ចិន​អឺរ៉ុប ប្រឆាំង​នឹង​ទណ្ឌកម្ម​អឺរ៉ុប​ដាក់​លើ​ចិន ដោយ​ឈរ​លើ​គោលការណ៍​ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​តាម​ផ្លូវចរចា។ តាម​ការពិត​ សម្រាប់​ភាគី​អឺរ៉ុប ការ​ដំឡើង​ពន្ធ​នេះ​ ធ្វើ​ឡើង​មិន​មែន​ក្នុង​បំណង​ចង់​បំបិទ​ផ្លូវ​ ដាក់ទណ្ឌកម្ម​ ឬ​បង្ក​សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម​​ជាមួយ​ចិន​ទេ តែ​ល្បែង​តាក់តិច​ នាំ​ចិន​ឱ្យ​ព្រម​បើក​ផ្លូវ​ចរចាពាណិជ្ជកម្ម តំឡើង​តម្លៃ​ផលិតផល​ ធ្វើ​យ៉ាង​ឱ្យ​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ពាណិជ្ជកម្ម​មាន​លក្ខណៈ​ស្មោះត្រង់ ស្រប​ច្បាប់ មិន​បង្ខូច​តម្លៃ​ទីផ្សារ។ បី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​អនុម័ត​ដំឡើង​ពន្ធ​លើ​ផលិតផល​ចិន​បណ្តោះអាសន្ន តំណាង​សហភាព​អឺរ៉ុប​ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​ពាណិជ្ជកម្ម​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ភ្លាម​ ទៅ​កាន់​ក្រុង​ប៉េកាំង ដើម្បី​ស្វែង​រក​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា ឬ​ដំណោះស្រាយ​ណា​មួយ ក្រែង​អាច​បញ្ចៀស​វិបត្តិ​សង្គ្រាម​ពាណិជ្ជកម្ម​បាន។ សម្រាប់​អ្នក​ឯកទេស​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​ភាគី​ទាំង​ពីរ ​មិនចង់​ឃើញ​ឡើយ​ជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម​អូស​បន្លាយ​ ​ប៉ុន្តែ​ចិន​​មិន​ចូល​ចិត្ត​ការ​លេង​សើច​បែប​នេះ​ទេ​ ហើយ​ក៏​មិន​​ចេះ​យល់​យោគ​​អនុគ្រោះ​ដែរ ! ចិន​បាន​សង​សឹក​ភ្លាម ព្រោះ​ចិន​ដឹង ​អំពី​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​អឺរ៉ុប ស្គាល់​កន្លែង​ដែល​ចុច​ទៅ​​​ដែល​អឺរ៉ុប​ឈឺផ្សា។ ចិន​បាន​ប្រកាស​បើក​អង្កេត​ជា​ផ្លូវការ​ ​​លើ​ករណី​លក់ថោក បង្ខូចថ្លៃផលិតផល​ស្រា​ដែល​នាំចូល​ពី អឺរ៉ុប។ ស្រា​អឺរ៉ុប​នាំចូល​ទៅចិន គឺ​មាន​តម្លៃ​ច្រើន​ជាង​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ ហើយ ប្រទេស​ដែល​នឹង​រងគ្រោះជាងគេ​ដោយសារ​វិធានការ​របស់ចិន គឺ​បារាំង ព្រោះ​បារាំង​ជាប្រទេស​អឺរ៉ុប​ទីមួយ ដែល​នាំ​ចូលស្រា​ច្រើន​ជាង​គេ​ទៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន ជាមួយ​តម្លៃ ៧៨៨លាន​ដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២។ បើតាម​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​ ការ​អង្កេត​នេះ​នឹង​អនុវត្ត​​ ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់ តាមច្បាប់​និង​​វិធាន​របស់​ចិន តែ​ក៏​ឆ្លើយ​តប​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​នឹង​វិន័យ​ដាច់​ខាត​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​របស់​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក។ ចិន​មិន​ខ្វល់​នឹង​ការ​បដិសេធ​របស់​អឺរ៉ុប​ដែល​ថា​ មិន​បាន​ធ្វើ​ការ​ឧបត្ថម្ភធនដល់​ការ​ផលិត​ស្រា​​ ឬ​ប​ញ្ចុះ​​​បង្កូច​តម្លៃ​ស្រា​នាំ​ចេញ​ទៅ​ចិន​ឡើយ។ សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្តរបស់​ចិន អាស្រ័យ​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​នឹង​លទ្ធផល​នៃ​ការ​អង្កេត​ ដែល​គោរព​តាម​គោលការណ៍​បើក​ចំហពាណិជ្ជកម្ម​ ស្មើភាព​គ្នា​ និង​ប្រកប​ដោយ​តម្លាភាព​ រវាង​ភាគី​ទាំង​សង​ខាង។ ប៉ុន្តែ​ ក្នុងសភាព​ជាក់​ស្តែងពេល​នេះ គ្រាន់​តែ​ក្នុង​​ដំណាក់កាល​ចាប់​ផ្តើម​បើក​អង្កេត​នេះ ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ខ្លាច​មាន​ផលវិបាក​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ភាព​តាន​តឹង​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន​និង​អឺរ៉ុប បាន​ជះ​ក្លិន ផ្តល់​ឥទ្ធិពល​មិន​ល្អ​ស្រេច​ទៅ​ហើយ ទៅ​លើទីផ្សារ​​​ផលិតផល​ស្រា​អឺរ៉ុប ! ការ​បញ្ជា​ទិញ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​លើក​ពេល​ ឯ​តម្លៃ​ក៏​ផ្តើម​ធ្លាក់​ចុះ៕​ ==''' នឹង​មាន​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម រវាង​សហភាព​អឺរ៉ុប និង​ចិន?'''== ចិន​កំពុង​សងសឹក​នឹង​សហភាព​អឺរ៉ុប ដែល​បាន​សម្រេច ដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែម​ទៅលើ​ផលិតផល​ផ្ទាំង​ស្រូបកម្តៅ​ព្រះអាទិត្យ ដែល​នាំចូល​មក​ពី​ប្រទេស​ចិន។ ចិន​មិន​បាន​ព្រងើយកន្តើយ​នឹង​ការដាក់ពិន័យ​របស់​អឺរ៉ុប ដោយ​ចិន ក៏ បាន​​បើក​ស៊ើបអង្កេត​ដូចគ្នា​លើ​ករណី​លក់ថោក បង្ខូចថ្លៃ​នៃ​ផលិតផល​ស្រា​ដែល​នាំចូល​ពី អឺរ៉ុប។ ស្រា​អឺរ៉ុប​នាំចូល​ទៅចិន គឺ​មាន​តម្លៃ​ច្រើន​ជាង​មួយ​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ ហើយ ប្រទេស​ដែល​នឹង​រងគ្រោះជាងគេ​ដោយសារ​វិធានការ​របស់ចិន គឺ​បារាំង ព្រោះ​បារាំង​ជាប្រទេស​អឺរ៉ុប​ទីមួយ ដែល​នាំ​ចូលស្រា​ច្រើន​ជាង​គេ​ទៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន ជាមួយ​តម្លៃ ៧៨៨លាន​ដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២។ ជារួម អាជ្ញាធរ​ចិន​ចង់​រកភស្តុតាង​ដែល​អាច​បញ្ជាក់​ថា ​ស្រា​របស់​អឺរ៉ុប​មាន​បាន​ទទួល​ឧបត្ថម្ភធន​ពី​រដ្ឋាភិបាល ឬ​ក៏​មាន​លួច​បញ្ចុះតម្លៃ​ឲ្យ​ថោក​ខ្លាំង​ពេក ដើម្បី​ផ្តួល​គូប្រកួតប្រជែង នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន គឺ​ដូចនឹង​ចំណាត់ការ​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប។ សូមបញ្ជាក់ថា កាល​ពីថ្ងៃ​អង្គារ​ម្សិលមិញ បើទោះបី ជាមាន​ការជំទាស់​ពី​ប្រទេស​សមាជិក​មួយ​ចំនួន សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​បោះឆ្នោត​អនុម័ត​ឲ្យ​គេ​អាច​ដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែម ទៅលើ​ផ្ទាំងស្រូបកម្តៅព្រះអាទិត្យ​របស់ចិន។ សម្រាប់​គណៈកម្មការ​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​សហភាព​អឺរ៉ុប ចំណាត់ការ​នេះ​ត្រូវ​គេ​ធ្វើឡើង​ជា​បន្ទាន់ ដើម្បី​ជួយ​ក្រុមហ៊ុន​អឺរ៉ុប​ដែល​រងគ្រោះ ដោយសារ​ការធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​មិនស្មោះត្រង់​របស់​ចិន។ បើតាម​គណៈកម្មការ​ដដែល ការលក់​បង្ខូចថ្លៃ​របស់ចិន បាន​គំរាមកំហែង​ឧស្សាហកម្ម​ផលិតផ្ទាំងស្រូបកម្តៅព្រះអាទិត្យ​របស់អឺរ៉ុប។ រោងចក្រ​ជាច្រើន​បាន​បិទទ្វារ ហើយ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ពាន់នាក់​បាន​បាត់ការងារ​ធ្វើ។ ដូច្នេះ វិធានការ​យកពន្ធ​បន្ថែម ទៅលើ​ផលិតផល​ចិន គឺ ដើម្បី​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការប្រកួតប្រជែង​ស្មើភាព និង​ដើម្បី ផ្តល់​ទីផ្សារ​ដល់​ផលិតផល​របស់​អឺរ៉ុប ដែល​នឹង​ជួយ​ធានា​សុវត្ថិភាព​ការងារ​ឲ្យ​ប្រជាជន​អឺរ៉ុប។ កាសែត​ផ្លូវរដ្ឋ​ចិន​បាន​វាយតម្លៃ​ថា សហភាព​អឺរ៉ុប​កំពុង​ដើរ​នយោបាយ​ដាក់​រនាំង​ពន្ធគយ​ដើម្បី​ការពារ​ផលិតផល​​របស់ខ្លួន ហើយ​នយោបាយ​នេះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​សហភាព​អឺរ៉ុប។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អឺរ៉ុប​នៅ​ប្រកាន់​ឥរិយាបទ​ទន់ភ្លន់ នៅឡើយ ជាមួយ​ចិន។ បើទោះជា​​ការដំឡើង​ពន្ធ​បន្ថែម ទៅលើ​ផលិតផល ចិន នាំចូល​អឺរ៉ុប នឹង​ចាប់មាន​ពីថ្ងៃ​ទី ៦​មិថុនា​ខាងមុខនេះ ប៉ុន្តែ វា​គ្រាន់ជា​ការបណ្តោះ​អាសន្ន​ប៉ុណ្ណោះ។ សហភាព​អឺរ៉ុប​ចង់​និយាយ​​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​ចិន ពី​រឿង​លក់បង្ខូច​តម្លៃ នៃ​ផលិតផល​ចិន នៅអឺរ៉ុប។ ប៉ុន្តែ ក្នុង​រយៈពេល ២ខែនេះ បើសិន​ជា​សហភាព​អឺរ៉ុប មិនអាច​រក​ដំណោះស្រាយ​ណាមួយ​ជាមួយ​ចិន​បានទេ នោះ​ទើប​សហភាព​អឺរ៉ុប​សម្រេច​ដំឡើង​មែនទែន អត្រាពន្ធ​លើ​ផ្ទាំងស្រូបកម្តៅ​ព្រះអាទិត្យ ចិន ក្នុង​កម្រិត ៤៧ភាគរយ ដែល​ជាអត្រាខ្ពស់ បើប្រៀបធៀប​នឹង​បច្ចុប្បន្ន ដែល​មាន​តិចជាង ១១,៨ភាគរយ៕ =='''ទំនិញ​ចិន​ហូរចូល​អាមេរិក​ច្រើន​ជាង​ហូរចូល​ទ្វីបអឺរ៉ុប '''== ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សន្និសីតកាសែត​ប្រចំាខែ អ្នកនំាពាក្យ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន លោក Shen Danyang បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​ដឹង​ថា សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ទីមួយ នៅ​មុខ​សហភាព​អឺរ៉ុប ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ដែល​បាន​នំា​ទំនិញ​ចិន​ចូល​ច្រើន​ជាង​គេ។ បន្ទាប់​មក អ្នក​ដែល​បាន​ទទួល​ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ​បី គឺ​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ាន​ដែល​ដណ្តើម​កន្លែង​ប្រទេស​ជប៉ុន។ អ្នកនំាពាក្យ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​រូប​នេះ​ដដែល​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ពី​តួលេខ​ទេ តែ​បើ​យោង​តាម​តួលេខ​ផ្តល់​ដោយ​ទីចាត់ការគយ​ចិន ការ​នំា​ទំនិញ​ចិន​ចូល​អាមេរិក​ក្នុង​ចន្លោះ​ខែ​មករា និង​តុលា​មាន​ទឹកប្រាក់​រហូត​ដល់​ទៅ ២៨៩ ៣០០លានដុល្លារ ចំណែក​ជាមួយ​សហភាព​អឺរ៉ុប​វិញ​មាន​តែ ២៧៦ ៨០០លានដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ។ យោង​តាម​លោក Shen Danyang ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​ធ្លាក់​ចុះ ៣% ក្នុង​រយៈពេល ១០ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ តែ​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក​វិញ​មាន​ការ​កើន​ឡើង ៩,១%។ ក៏​ប៉ុន្តែ បើ​គេ​និយាយ​ពី​បរិមាណ​នៃ​ការ​ដោះដូរ​វិញ ចិន​ជាមួយ​សហភាព​អឺរ៉ុប​នៅ​តែ​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​ចិន​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ព្រោះ​ថា ទីក្រុង​ប៉េកំាង​បាន​នំា​ចូល​ទំនិញ​អឺរ៉ុប ច្រើន​ជាង​ទំនិញ​អាមេរិកំាង។ ក្រៅ​ពី​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​ការ​នំា​ទំនិញ​ចិន​ចូល​សហភាព​អឺរ៉ុប អ្នកនំាពាក្យ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ថយចុះ​នៃ​វិនិយោគ​អឺរ៉ុប​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន និង​វិនិយោគ​ចិន​នៅ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប។ យោង​តាម​លោក Shen Danyang ក្នុង​រយៈពេល ១០ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ជួនចំ​ពេល​ដែល​ចិន​បាន​បង្កើន​វិនិយោគ​បន្ថែម​នៅ​បរទេស​ជាង ២៥% នោះ វិនិយោគ​ចិន​នៅ​អឺរ៉ុប​បាន​ថយ​ចុះ ២០,៩% ក្នុង​រយៈពេល​ដូច​គ្នា។ និយាយ​ពី​ការ​ថយចុះ​នៃ​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​ជប៉ុន​វិញ ទោះ​បី​ជា​លោក Shen Danyang មិន​បាន​ផ្តល់​ហេតុផល​អ្វី​ច្បាស់លាស់​ក៏​ដោយ ក៏​គេ​ដឹង​ថា ភាព​តានតឹង​ផ្លូវទូត​ជុំវិញ​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទីប្រជុំកោះ​នៅ​សមុទ្រចិន​ខាងកើត​គឺ​ជា​មូលហេតុចម្បងមួយ។ យោង​តាម​លោក Shen Danyang ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន និង​ជប៉ុន​ក្នុង​រយៈពេល ៦ខែ​ចុងក្រោយ​នេះ​បាន​ថយចុះ ២,១% ចំណែក​រវាង​ចិន និង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ាន​វិញ​បាន​កើន​ឡើង ៩,៤% ក្នុង​រយៈពេល​ដូច​គ្នា៕ =='''ការទូត​ថាមពល​និង​ថាមពល​ការទូត​​​របស់​ចិន​ទៅ​លើ​អាមេរិក​ឡាទីន​ '''== រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ២០០៣ ​ប្រទេស​ចិន ​មិន​​សូវបានយក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ឡើយ​ទៅ​លើ​ អាមេរិក​ឡាទីនទោះ​បី​ជា​ចិន​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូត​ជាមួយ​បណ្តា​ប្រទេស​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ទ្វីប​នេះ តាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០ និង​ទី​៨០​មក​ក្តី។ នេះ​គឺ​មក​ពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន មិន​ចង់​មាន​ទំនាស់​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ដ្បិត​តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​មក ពោល​គឺ​តាំង​ពី​សម័យ​លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិកាំង​James Monroeមក សហរដ្ឋអាមេរិក​ចាត់​ទុក​អាមេរិក​ឡាទីន​ថា ជា​ដែន​អំណាច​ផ្តាច់​មុខ​របស់​ខ្លួន​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ សង្គ្រាម​របស់​អាមេរិក​នៅ​អ៊ីរ៉ាក់ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​បារម្ភ​ខ្លាច​ខ្វះ​ប្រេង​កាត ​ពីព្រោះ​សង្គ្រាម​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​មួយ​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ប្រេងកាត។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ពី​ឆ្នាំ​២០០៣​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​អនុវត្ត​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ​ការ ទូត​ថាម​ពល​ បាន​ន័យ​ថា​ចិន​ដើរ​ស្វែង​រក​ប្រេង​កាត​និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ពិភព​លោក​ ក្នុង​នោះ​រួមមាន​ជា​អាទិ៍​បណ្តា​ប្រទេស​​ផលិត​ប្រេងកាត​នៃ​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន​ដូច​យ៉ាង​Brésil ​Argentine ​Vénézuela ​និង​Bolivie​។ តែ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ឥទ្ធិពល​របស់​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​លើ​បណ្តា​ប្រទេស​អាមេរិកឡាទីន​បាន​រីក​ធំ​និង​កើន​ឡើង​ខ្លាំង។ ​ចិន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​លំដាប់​ទី​២​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ដែល​ទិញ​ប្រេង​កាត​ច្រើន​ជាង​គេ​ពី​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន ដោយ​ដេញ​ប្រកិត​ពី​ក្រោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ចិន​ជា​ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទី​២​របស់​អាមេរិក​ឡាទីន។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨ ចិន​បាន​ដាក់​ទុន​២​ម៉ឺន​៥​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ដើម្បី​រកស៊ី​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ ពោល​គឺ​៥០%​នៃ​ទឹក​ប្រាក់​វិនិយោគ​បរទេស​​​ទាំង​ស្រុង​របស់​ចិន នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ។ ទន្ទឹម​នេះ ផលិតផល​ដែល​ចិន​នាំ​ចេញ​ទៅ​កាន់​ទ្វីប​អាមេរិក​ឡាទីន ​គិត​ជា​ប្រាក់ ​បាន​កើន​ទៅ​ដល់​ជិត​១​សែន​២​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨​។ និយាយ​រួម អាមេរិក​ឡាទីន​បាន​ក្លាយ​ជា​ដៃ​គូ​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ចាំ​បាច់​ជា​ទី​បំផុត​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ ដែល​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​កំពូលៗ​របស់​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​ផ្លូវការ​កាន់​តែ​ញឹកញាប់​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ។ ជាក់ស្តែង តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៤​មក​លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ៊ូ ជីនតៅ​បាន​ទៅ​ជាន់​ដី​អាមេរិកឡាទីន​បី​លើក​រួច​មក​ហើយ បាន​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​Argentine Chili Brésil Cuba Costa-Rica Pérou Chili និង Vénézuela។ ក្រៅ​ពី​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ពាណិជ្ជកម្ម វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​អាមេរិក​ឡាទីន​មាន​គោល​ដៅ​នយោបាយ​មួយ​ច្បាស់ នោះ​គឺ​កាត់​បន្ថយ​ចំនួន​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​ក្នុង​លោក​ដែល​នៅ​បន្ត​ទទួល​ស្គាល់​កោះ​តៃវ៉ាន់​។​ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំង​២៣នៅ​ក្នុង​ពិភព​លោក ដែល​នៅ​បន្ត​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ទូត​ជាមួយ​តៃវ៉ាន់ ជិត​ពាក់​កណ្តាល​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧ ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​បញ្ចុះបញ្ចូល​ប្រទេស​Costa Rica ​ឲ្យ​ផ្តាច់​ទំនាក់​ទំនង​ទូត​ជា​មួយ​តៃវ៉ាន់។ ចិន​ដែល​សម្បូណ៌​លុយ​និង​មាន​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​ជាង​តៃវ៉ាន់​សន្យា​ថា នឹង​បង្កើន​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​ប្រទេស​ណា​ដែល​យល់​ព្រម​បោះបង់​ចោល​តៃវ៉ាន់ ហើយ​ងាក​មក​ទទួល​ស្គាល់​គោលការណ៍​ប្រទេស​ចិន​តែ​មួយ។ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​និង​សេដ្ឋកិច្ច​សព្វ​ថ្ងៃ​ ប្រទេស​អាមេរិកឡាទីន​ដទៃ ​ដូច​ជា​Honduras ​Nicaragua ​Panama ​Paraguay ​Salvador​។ល។និង។ល។ ​អាច​នឹង​បែក​ចិត្ត​ពី​តៃវ៉ាន់ មក​ទទួល​ស្គាល់​ចិន​កុម្មុយនិស្ត​ដូច​Costa Rica​ដែរ នៅ​ទី​បំផុត។ ទំនាក់ទំនង​ល្អ​និង​ដែល​ត្រូវ​បាន​ពង្រឹង​យ៉ាង​លឿន​រហ័ស​រវាង​ចិន​និង​អាមេរិក​ឡាទីន មិនមែន​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​ទេ។ ចិន​និង​បណ្តា​ប្រទេស​ធំៗ​នៅ​ទ្វីប​អាមេរិក​ខាងត្បូង ដូច​យ៉ាង​Brésil Mexique Venezuela Bolivie និង​Chili មាន​គំនិត​និង​គោលដៅ​ដូច​គ្នា។ ពួក​គេ​ចង់​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រព័ន្ធ​អន្តរជាតិ​បច្ចុប្បន្ន​ដែល​ឋិត​នៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ជ្រុល​របស់​អាមេរិក​និង​អឺរ៉ុប។ ពួក​គេ​ប្រឆាំង​នឹង​អនុត្តរភាព​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក។ ទាំង​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​នឹង​វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​អាមេរិក​ឡាទីន។ ​លើស​ពីនេះ​ ទៅ​ទៀត​ ចិន​មាន​ទំនាក់​ទំនង​កាន់​តែ​ល្អ​ជា​មួយ​របប​កុម្មុយនិស្ត​Cuba​ដែល​ជា​សត្រូវ​សួ​ពូជ​របស់​អាមេរិក​។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន​មួយ​ចំនួន​ចាប់​ផ្តើម​រអ៊ូរទាំ ដ្បិត​ជា​ទូទៅ​ចិន​ទិញ​យក​តែ​វត្ថុធាតុដើម​ពី​ដៃគូ​របស់​ខ្លួន រួច​ហើយ​លក់​មក​វិញ​សុទ្ធ​តែ​ផលិតផល​ចម្រាញ់។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ឆន្ទៈ​នយោបាយ​របស់​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ក្នុង​ការ​បញ្ចុះ​តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន​ធ្វើ​ឲ្យ​ផលិត​ផល​ចិន​មាន​តម្លៃ​ថោក ជាហេតុ​បណ្តាល​ឲ្យ​ការ​នាំ​ចេញ​របស់​ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន​ថយ​ចុះ រី​ឯ​ផលិតផល​ចិន​វិញ​ចេះ​តែ​បន្ត​ហូរ​គគុក​គគាក់​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំង​នេះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ ត​ទៅ​ថ្ងៃ​មុខ សំណួរ​ដែល​នឹង​ចោទ​ឡើង​គឺ តើ​បណ្តា​ប្រទេស​អាមេរិក​ឡាទីន ​ជាពិសេស​ប្រទេស​តូចតាច​និង​ក្រីក្រ អាច​ទប់ទល់​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ​នឹង​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​លឿន​រហ័ស​ពេក​បែប​នេះ​របស់​ចិន​មក​លើ​តំបន់​របស់​ពួក​គេ? =='''យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​ចិន នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក '''== តាំង​ពី​បាន​ឡើង​ធ្វើ​ជា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​ប្រទេស​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣​មក លោក​ហ៊ូ ជីនតៅ (Hu Jintao) បាន​ទៅ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​បួន​លើក​នៅ​អាហ្វ្រិក​រួច​មក​ហើយ បាន​ជាន់​ដី​បណ្តា​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​ចំនួន​១៨ ក្នុង​នោះ​រួម​មាន​ជា​អាទិ៍ ម៉ាលី សេណេហ្កាល់ កាមេរូន ហ្កាបុង ស៊ូដង់ នីហ្សេរីយ៉ា និង​អាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ នៅ​ក្រោយ​ទស្សនកិច្ច​​ទាំងអស់​នេះ​ មាន​ជា​បឋម​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​។ ការ​ផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ រវាង​ប្រទេស​ចិន​និង​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ បាន​កើនជាង៣០​ដង​ ក្នុង​រយៈ​ពេល​តែ​១៣​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ កើន​ពី​៣ពាន់​លាន​ដុល្លារ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៥​ ទៅ​១០ម៉ឺន៧ពាន់លាន​ដុល្លារ​ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨។ និយាយ​បែប​ផ្សេង​ ចិន​បាន​ក្លាយ​ជា​ដៃ​គូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទី​១​ របស់​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ នៅ​ពីមុខ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​ប្រទេស​បារាំង។ ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​សំខាន់ៗ​ជាង​គេរបស់​ចិន​នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ គឺ​អាហ្វ្រិក​ខាង​ត្បូង​ អង់ហ្គោឡា​ ស៊ូដង់​ និងនីហ្សេរីយ៉ា។ ចិន​លក់​ទៅ​ឲ្យ​ទ្វីប​អាហ្រ្វិក​ សម្លៀក​បំពាក់​ គ្រឿង​សំណង់​ រថយន្ត​ដឹកជញ្ជូន​ និង​អង្ករ​ ហើយ​ទិញ​ពី​អាហ្វ្រិក​មក​វិញ​ វត្ថុធាតុ​ដើម​ ដូច​យ៉ាង​ ដែក​ ស្ពាន់​ ឈើ​ សំឡី​កប្បាស​និងជា​ពិសេស​ប្រេងកាត។ សូម​ជំរាប​ថា​ ចិន​ជា​ប្រទេស​ទី​៣​នៅ​ក្នុងពិភពលោក ​ដែល​ប្រើប្រាស់​ប្រេងកាត​ច្រើន​ជាង​គេ​ ​ក្រោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិកនិង​ជប៉ុន។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦​ ចិន​បាន​ទិញ​៣០%​នៃ​ប្រេង​កាត​ដែល​ខ្លួន​ត្រូវការ​ពី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ ជា​ពិសេស​ពី​ប្រទេស​អង់ហ្គោឡា និងស៊ូដង់​ ​។ ក្រៅ​ពី​នេះ​ រដ្ឋ​ចិន​និង​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ចិន​ បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ដាក់ទុន​រកស៊ី​យ៉ាង​សន្ធឹក​សន្ធាប់​ នៅ​លើ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ ក្នុង​វិស័យ​រុករក​និង​ចម្រាញ់​ប្រេងកាត​ ក្នុង​វិស័យ​ទូរគមនាគមន៍​ ក្នុង​វិស័យ​សំណង់​។ល។​និង​។ល។​ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​រដ្ឋ​ចិន​និង​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ចិន​ទាំង​នេះ​ ថែម​ទាំង​បាន​យក​ពលករ​ចិន​ យ៉ាង​តិច​ ៥សែន​នាក់​ មក​ធ្វើការ​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ទៀត​ផង។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ចិន​ទាញ​បាន​ពី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ នៅ​មាន​លក្ខណៈ​តិច​តួច​ស្តួច​ស្តើង​នៅ​ឡើយ។ ជាក់​ស្តែង​ នៅ​ក្នុង​ពេល​នេះ​ ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​តំណាង​តែ​៣%​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទាំង​ស្រុង​របស់​ចិន​ជា​មួយ​ពិភពលោក​។ ដៃ​គូ​ពាណិជ្ជកម្ម​សំខាន់​ជាង​គេ​របស់​ចិន​ គឺ​តំបន់​អាស៊ី​បូព៌ា​ដែល​តំណាង​៤០%​ បន្ទាប់​មក​ទៀត​គឺ​សហភាពអឺរ៉ុប​ ដែល​តំណាង​១៧%​ និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​តំណាង​១៥%​។ ម៉្លោះ​ហើយ​ សួរ​ថា​ តើ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ចិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ម៉្លេះ​ ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​? គេ​អាច​អះអាង​បាន​ថា​ គោលដៅ​សំខាន់​របស់​ចិន​ តាម​រយៈ​ការ​បង្កើន​វត្តមាន​របស់​ខ្លួន​ នៅ​អាហ្វ្រិក​ គឺ​នយោបាយ​និង​ការទូត។ ម្យ៉ាង​ ចិន​ចង់​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​អាមេរិក​ ដែល​ជា​គូ​ប្រជែង​សំខាន់​ជាង​គេ​របស់​ខ្លួន​ ក្នុង​ការ​ដណ្តើម​យក​ប្រេងកាត​របស់​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ ចិន​ចង់​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​ជប៉ុន​ ដែល​កំពុង​ប្រឹងប្រែង​បញ្ចុះបញ្ចូល​បណ្តា​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​ឲ្យ​គាំ​ទ្រ​ខ្លួន​ ក្នុង​ការ​ទាមទារ​អាសនៈ​អចិន្រ្តៃយ៍​មួយ​ នៅ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ។ ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​ ចិន​ដែល​កំពុង​បង្កើន​ទំនាក់ទំនង ជាមួយ​អាហ្វ្រិក​ ចង់​បង្ហើយ​ភាព​ឯកា​របស់​តៃវ៉ាន់​ នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​។ សូម​ជំរាប​ថា​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ នៅ​មាន​តែ​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក​៥​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​នៅ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូត​ជា​មួយ​តៃវ៉ាន់​ នោះ​គឺ​សៅតូម៉េ(Sao Tomé) បួគីណាហ្វាសូ(Burkina faso) ហ្កំប៊ី(Gambie) ម៉ាឡាវី(Malawi)​ និង​ ស្វាស៊ីឡង់ (Swaziland) ។ វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ និង​ទំនាក់ទំនង​ស្អិត​ល្មួត​រវាង​ចិន​និង​អាហ្វ្រិក​ ពិត​ជា​បាន​ជួយ​ឲ្យ​ទ្វីប​ដ៏​ក្រីក្រ​មួយ​នេះ​ស្គាល់​ការ​អភិវឌ្ឍន៍។ ក៍​ប៉ុន្តែ​ ផលិតផល​Made in China ដែល​មាន​តម្លៃ​ថោក​ និង​ដែល​ហូរ​ចូល​មក​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ​ កំពុង​តែ​ផ្តើម​សម្លាប់​កសិកម្ម​ និង​ឧស្សាហកម្ម​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាហ្វ្រិក។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ ពលករ​ចិន​ដែល​មក​ធ្វើ​ការ​នៅ​អាហ្វ្រិក​ កំពុង​ប្រជែង​ជើង​គ្នា​នឹង​ពលករ​អាហ្វ្រិក​ ក្នុង​ការ​ដណ្តើម​ការងារ​គ្នា​ធ្វើ។ ដោយ​ឡែក​ វត្តមាន​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ កំពុង​បង្ក​ឲ្យ​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ​ស្មុគស្មាញ​ កាន់​តែ​ខ្លាំង។ មូល​ហេតុ​ គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​មិន​រវល់​ពី​អភិបាលកិច្ច​ល្អ​។ ជាក់​ស្តែង​ ចិន​គាំ​ទ្រ​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​Mugabe​ នៅ​ស៊ីមបាវ៉េ(Zimbabwe)​ និង​របប​ Omar el-Béchir នៅ​ស៊ូដង់។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៣​មក​ សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅ​ស៊ូដង់​ រវាង​ប្រជាជននៅ​តំបន់​Darfour​ និង​កង​ទ័ព​របស់​Omar​ el​-Béchir​ បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ស្លាប់​ជិត៣សែន​នាក់​ ភាគ​ច្រើន​ជាប្រជាជន​ស៊ីវិល​នៅ​Darfour។ ចិន​មិន​ព្រម​ដាក់​សម្ពាធ​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ូដង់ តាម​ការស្នើ​របស់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ពី​ព្រោះ​ស៊ូដង់​លក់​ផ្តាច់​មុខ​ទៅ​ឲ្យ​ចិន​៧០%​ នៃ​ប្រេង​កាត​ ដែល​ខ្លួន​លក់​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ ការ​ទូត​និង​ជំនួញ​របស់​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ ទទួល​បាន​ជោគជ័យធំ​ណាស់។ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​អាហ្វ្រិក​ ជា​ពិសេស​អ្នកកាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ចូល​ចិត្ត​រក​ស៊ី​ជា​មួយ​ចិន​ ដែល​មិន​ដាក់​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​នយោបាយ​ ជា​ជាង​ជា​មួយ​អាមេរិក​ឬ​អឺរ៉ុប​ដែល​អាហ្វ្រិក​នៅ​តែ​មើល​ឃើញ​ថា​មាន​អាកប្បកិរិយា​អាណា​និគម​និយម។ ជ័យ​ជំនះ​របស់​ចិន​នៅ​អាហ្វ្រិក​ បាន​ស្តែង​ឡើង​ជា​ពិសេស​ តាម​រយៈ​ជំនួប​កំពូល​ចិន​-អាហ្វ្រិក​ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​នៅ​ប៉េកាំង​ កាល​ពី​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០០៦។ កាល​នោះ​ ប្រមុខរដ្ឋ​និង​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អាហ្វ្រិក​ចំនួន​៤៨​ប្រទេស​ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​អាហ្វ្រិកទាំង​អស់​៥៣​ បាន​ទៅ​ចូល​រួម​ក្នុង​ជំនួប​កំពូល​នោះ៕ =='''ចិន និង​អាមេរិក​សម្លឹង​មើល​គ្នា​យ៉ាង​ប្រុងប្រយ័ត្ន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក '''== អធិករណ៍​ជាយថាហេតុ នា​អនាគត​ខាង​មុខ រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក​និង​ចិន អាច​នឹង​កើត​ចេញ​ពី​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង ចិន​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​បង្កើន​វត្តមាន​ព្រម​ទាំង​សកម្មភាព​នៃ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​នៃ​បណ្តា​សមុទ្រ​ជិត​និង​ជុំវិញ​ប្រទេស​ខ្លួន។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង​ទៀត កងទ័ព​អាមេរិក​ពិសេស​កងទ័ព​ជើងទឹកដែល​ឈរ​ជើង​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ ក៏​កំពុង​និង​បន្ត​បង្កើន​សកម្មភាព​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែរ។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចិន​បាន​ចាយ​ប្រាក់​ជា​ច្រើន​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ ដើម្បី​ធ្វើ​នវូបនីយកម្ម​ទៅ​លើ​កងទ័ព​ជើងទឹក​របស់​ខ្លួន។ ពី​អំណើះ​ត​ទៅ ចិន​មាន​នាវា​មុជ​ទឹក ដែល​បំពាក់​ទៅ​ដោយ​មីស្ស៊ីល​នុយក្លេអ៊ែរ ហើយ​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាង​មុខ ចិន​នឹង​មាន​នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​ទៀត​ផង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ដែល​របាយការណ៍​មួយ​របស់​មន្ទី​របញ្ចកោណ​អាមេរិក​បាន​គូស​បញ្ជាក់​កាល​ពី​ឆ្នាំ២០១០អ៊ីចឹងថា ចិន​មាន​មហិច្ឆតា​ពង្រីក​ដែន​អំណាច​និង​ដែន​ប្រមាញ់​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ឆ្ងាយ ក្នុង​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ទាំង​អម្បាលម៉ាន​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ និង​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស។ ជាក់ស្តែង ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ នាវា​ចម្បាំង​របស់​ចិន​ចេះតែ​ចូល​ទៅ​ជិត​មែន​ទែន ជិត​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ជប៉ុន ជាហេតុ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​តូក្យូ​ភិតភ័យ​និង​ស្រែក​តវ៉ា។ ទន្ទឹម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ សហរដ្ឋអាមេរិក បាន​ប្រមូល​នាវា​មុជទឹក​ដែល​មាន​តួនាទី​ខាង​វាយលុក ព្រម​ទាំង​នាវា​ចម្បាំង​ជា​ច្រើន​គ្រឿង មក​ដាក់​ជិត​មូលដ្ឋាន​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន​និង​នៅ​កោះ​Guam។ គឺ​ចលនា​កាន់​តែ​មមាញឹក​នៃ​កងទ័ព​របស់​មហាយក្ស​ទាំង​ពីរ នៅ​ក្នុង​ដែន​ទឹក​តែ​មួយ​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នកសង្កេតការណ៍​កាន់​តែ​បារម្ភ បារម្ភ​ក្រែង​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា នៅ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ។ ចំពោះ​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​ចិន​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏​ដូច​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​អាមេរិក​នៅ​ប្រទេស​ចិន ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​ឡើង​គ្រប់​ពេល​វេលា។ ពីព្រោះ កងទ័ព​អាមេរិក​និង​កងទ័ព​ចិន​មិនសូវ​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គ្នា តាំង​ពី​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ​២០១0មក​ម្ល៉េះ គឺ​តាំង​ពី​អាមេរិក​បាន​សម្រេច​លក់​អាវុធ​ទៅ​ឲ្យ​កោះ​តៃវ៉ាន់​រួច​មក និង​ពីព្រោះ​កងទ័ព​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​គ្មាន​ចក្ខុនិមិត្ត​រួម​គ្នា នៅ​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​នាវាចរណ៍។ សម្រាប់​សហរដ្ឋអាមេរិក ការ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅ​លើ​ដែន​ទឹក​អន្តរជាតិ និង​ការ​បន្ត​ឃ្លាំ​មើល​ដែន​ទឹក​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​សេរីភាព​របស់​គេ។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​កាល​ពី​ខែ​សីហាឆ្នាំ២០១០ នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​មួយ​គ្រឿង​របស់​អាមេរិក បាន​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ដោយ​បាន​ចូល​ទៅ​ចត នៅ​ម្តុំ​ទីប្រជុំ​កោះ​Paracel ដែល​ជា​តំបន់​ប្រទាញ​ប្រទង់​គ្នា​រវាង​ចិន​និង​វៀតណាម។ រី​ឯ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន​វិញ កងទ័ព​អាមេរិក​គ្មាន​សិទ្ធិ​ចូល​មក​ក្នុង​ដែន​ទឹក ដែល​ជាទី​ជម្លោះ​រវាង​ចិន​និង​ប្រទេស​ដទៃ​ណា​មួយ​ផ្សេង​ទេ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចិន​ក៏​មិន​សុខចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ដែរ រាល់​សមយុទ្ធ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង នៅ​ជិត​ព្រំដែន​គោក​ឬ​ព្រំដែន​ទឹក​ជាមួយ​ប្រទេស​ខ្លួន ដូច​ដែល​ម៉ៅ សេទុង ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា« យើង​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​ចូល​មក​ដេក​ស្រមុក​នៅ​ជិត​គ្រែ​របស់​យើង​ទេ»។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ប្រឆាំង​នឹង​សមយុទ្ធ​រួម​គ្នាមួយចំនួន​រវាង​អាមេរិក​និង​កូរ៉េខាងត្បូង ម្តុំ​សមុទ្រ​លឿង នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​តែ​៥០០គ.ម ប៉ុណ្ណោះ​ពី​ទីក្រុង​ប៉េកាំង។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទាំង​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ទាំង​ប្រទេស​ចិន គ្មាន​បំណង​បង្ក​រឿង​និង​មិន​ចង់​ឲ្យ​មាន​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទេ។ ចំពោះ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង រាល់​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជាមួយ​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​មហិច្ឆតា​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន។ ចំពោះ​អាមេរិក​វិញ រាល់​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​ជាមួយ​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់ អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រែប្រួល​ស្ថានភាព​Statut Quo មួយ​ដែល​ខ្លួន​ទាញ​បាន​ផល​ចំណេញ​ផ្នែក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​មួយ​តានតឹង ដ្បិត​ជា​សង្គ្រាម​ចិត្តសាស្រ្ត​និង​ជា​ការ​សម្ញែង​ឫទ្ធិ​យោធា​ដាក់​គ្នា​រវាង​អាមេរិក​និង​ចិន ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ដោយ​ចៃដន្យ​គ្រប់​ពេល​វេលា៕ ==''' ចិន​បារម្ភ ដ្បិត​អាមេរិក​បន្ត​លូកដៃ​ចូលមក​ក្នុង​ទ្វីប​អាស៊ី'''== នៅ​ចន្លោះ​ខែ​មីនា​និង​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០០៣ នា​ពេល​ដែល​កងទ័ព​អាមេរិក​កំពុង​តែ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​នៅ​អ៊ីរ៉ាក់ ដើម្បី​រំលំ​របប​របស់​Saddam Hussein ពលរដ្ឋ​នៃ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន ដូចជា​ប៉ាគីស្ថាន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​ម៉ាឡេស៊ី​ជា​ដើម បាន​នាំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង។ ប៉ុន្តែ នេះ​មិនមែន​បាន​ន័យ​ថា រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​អាស៊ី​ទាំង​នោះ​ស្អប់ខ្ពើម​អាមេរិក និង​រដ្ឋការ​លោក​ប៊ូស(Bush) ដូច​ប្រជាពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន​នោះ​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ក្នុង​នាម​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​អាមេរិក ថ្នាក់ដឹកនាំ​ប្រទេស​អាស៊ី​ទាំង​នោះ​គាំទ្រ ឬ​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​គាំទ្រ​អន្តរាគមន៍​យោធា​របស់​អាមេរិក​នៅ​អ៊ីរ៉ាក់។ តាម​ពិតទៅ ទោះ​ជា​ចិន​ពេញចិត្ត ឬ​មិន​ពេញចិត្ត​ក្តី ក៏​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាមេរិក និង​អាស៊ី ​និង​មហិច្ឆតា​របស់​អាមេរិក​ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាស៊ី មាន​ជា​យូរយា​រណាស់​មក​ហើយ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៣ មេ​បញ្ជាការ​នៃ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​អាមេរិក​Perry​បាន​ចូល​មក​ប្រទេស​ជប៉ុន បង្ខំ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ជប៉ុន​ឲ្យ​បើក​ទី​ផ្សារ​របស់​ខ្លួន ដើម្បី​ទទួល​ផលិតផល​និង​វិនិយោគ​អាមេរិក។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៨ ប្រទេស​ហ្វីលីពីន​បាន​ក្លាយ​ជា​អាណានិគម​របស់​អាមេរិក។ ហើយ​រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ឆ្នាំ​ដែល​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់ អាមេរិក​រមែង​តែ​ប្រឆាំង​នឹង​មហិច្ឆតា​របស់​ជប៉ុន នៅ​អាស៊ី ដូចជា​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​បាន​ច្បាំង​ឈ្នះ​រុស្ស៊ី​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩០៥ និង​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ ក្រោយ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ អាមេរិក​ដែល​បាន​វាយ​កំទេច​ជប៉ុន តាម​រយៈ​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​នៅ​Hiroshima​និង​Nagasaki បែរ​ជា​សម្រេច​ចិត្ត​ជួយ​កសាង ​និង​ជួយ​ការពារ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​ទៅ​វិញ។ នៅ​ក្នុង​ស្មារតី​នៃ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​អាមេរិក​ជំនាន់​នោះ ជប៉ុន​ត្រូវ​តែ​ក្លាយ​ជា​ចន្ទល់​មួយ​ដ៏​មាំ​របស់​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ី​និង​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ មូលហេតុ​ធំ គឺ​មក​ពី​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​រវាង​អាមេរិក ​និង​សហភាព​សូវៀត​កំពុង​ផ្តើម​ឡើង និង​មក​ពី​លទ្ធិ​កុម្មុយនិស្ត​កំពុង​ផ្តើម​លាត​សន្ធឹង​ទៅ​ដល់​អាស៊ី តាម​រយៈ​ការ​ប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​ម៉ៅ សេទុង។ មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥០ អាមេរិក​បង្កើន​ឥទ្ធិពល ​និង​វត្តមាន​របស់​ខ្លួន​ នៅ​អាស៊ី ដោយ​បាន​ដឹក​មុខ​កង​កម្លាំង​អន្តរជាតិ​មួយ​ទៅ​ជួយ​រំដោះ​កូរ៉េ​ខាងត្បូង​ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​គាំ​ទ្រ​ដោយ​សូវៀត ​និង​ចិន។ ម៉្លោះ​ហើយ​បាន​ជា​តាំង​ពី​សម័យ​សង្គ្រាម​កូរ៉េ​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ អាមេរិក​មាន​តួនាទី​សំខាន់​ណាស់​ក្នុង​ការ​រក្សា​ស្ថិរភាព​ និង​សន្តិភាព​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ចុង​បូព៌ា​ជាទី​ដែល​អាមេរិក​បាន​ដាក់​បញ្ឈរ​ទាហាន​៨ ០០០០​នាក់ នៅ​ជប៉ុន​និង​នៅ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ ក្រោយ​មក​ទៀត ទោះ​ជា​ចិន​ពេញ​ចិត្ត ​ឬ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ក្តី ក៏​អាមេរិក​ចូល​ជ្រៅ​មក​ដល់​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​តាម​រយៈ​សង្គ្រាម​នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ ក្រោយ​បរាជ័យ​របស់​កងទ័ព​អាណានិគម​បារាំង​នៅ​Dien Bien Phu ឆ្នាំ​១៩៥៤ អាមេរិក​ចេញ​មុខ​ការពារ​កុំ​ឲ្យ​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​ដៃ​របស់​វៀតណាម​ខាង​ជើង​កុម្មុយនិស្ត។ ក៏​ប៉ុន្តែ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​គាប​សង្កត់​របស់​មតិ​អន្តរជាតិ និង​ភាព​សាហាវ​យង់ឃ្នង​នៃ​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​រីករាល​ដាល​ទៅ​ដល់​កម្ពុជា​ និង​ឡាវ អាមេរិក​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​ដក​ទ័ព​ចេញ​ពី​ឥណ្ឌូចិន ហើយ​បណ្តោយ​ឲ្យ​វៀតណាម​ខាងត្បូង កម្ពុជា និង​ឡាវ​ក្លាយ​ជា​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ ពី​ពេល​នោះ​មក អាមេរិក​បាន​ផ្តើម​កាត់​បន្ថយ​ទម្ងន់​យុទ្ធសាស្ត្រ ​និង​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​អាស៊ី។ ជាក់ស្តែង នៅ​ពេល​ដែល​វៀតណាម​ចូល​រំលំ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ​និង​កាន់កាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​នៅ​ពេល​ដែល​សូវៀត​ចូល​ឈ្លានពាន​អាហ្វហ្កានីស្ថាន ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ អាមេរិក​ឈរ​អោប​ដៃ​មើល មិន​ព្រម​ធ្វើ​អ្វី​ទាំង​អស់។ ការ​ពិត អាមេរិក​បាន​សម្រេច​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​នៅ​វៀតណាម តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៩​ម៉្លេះ។ កាល​នោះ តាម​រយៈ​សុន្ទរកថា​មួយ​នៅ​កោះ​Guam Richard Nixonដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​សម័យ​នោះ​បាន​ថ្លែង​ថា លោក​នឹង​ផ្តើម​ដក​ទ័ព​អាមេរិក​ចេញ​ពី​វៀតណាម​បណ្តើរ​ៗ។ ក្រោយ​មក​ទៀត អាមេរិក​ក៏​ថែម​ទាំង​សម្រេច​កាត់​បន្ថយ​ទម្ងន់យុទ្ធសាស្រ្ត​យោធា​របស់​ខ្លួន នៅ​អាស៊ី​ចុង​បូព៌ា​ទៀត​ផង។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ អាមេរិក​សម្រេច​ប្រគល់​កោះ​Okinawa ដែល​ខ្លួន​បាន​កាន់កាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៥​មក​ម៉្លេះ ទៅ​ឲ្យ​ជប៉ុន​វិញ។ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨០ Jimmy Carterដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​ជំនាន់​នោះ បាន​រហូត​ដល់​ទៅ​និយាយ​ថា លោក​មាន​បំណង​ដក​កងទ័ព​អាមេរិក​ចេញ​ពី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ទៀត​ផង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ អាមេរិក​និង​បណ្តា​ប្រទេស​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាស៊ី​របស់​ខ្លួន​ខ្លះ​បាន​ទាំង​ទាស់ទែង​គ្នា​ទៅ​ទៀត។ ¨មូលហេតុ គឺ​មក​ពី​ជប៉ុន​និង​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ក្លាយ​ជា​គូ​ប្រជែង​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​អាមេរិក​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យឧុនភាព​ថវិកា​អាមេរិក​កាល​នោះ កើន​ឡើង​ឥត​ឈប់​ឈរ។ គឺ​នៅ​ពេល​នោះ​ហើយ ដែល​អាមេរិក​ផ្តើម​និយាយ​ចោទ​ប្រកាន់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ដែល​ជា​មិត្ត​ថា មិន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ផ្តើម​ប្រើ​ទណ្ឌកម្ម​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​គំនាប​តាម​ផ្លូវ​ទូត ដើម្បី​បង្ខំ​ជប៉ុន សិង្ហបុរី ឬ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ឲ្យ​បើក​ទីផ្សារ​ធំ​ទូលាយ​ជាង​មុន ដើម្បី​ទទួល​ផលិតផល​អាមេរិក។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត អាមេរិក​ចាប់​ផ្តើម​បង្ខំ​ជប៉ុន​ និង​កូរ៉េខាងត្បូង​ឲ្យ​ជួយ​ធ្វើ​វិភាគទាន​ថវិកា ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​ និង​ផ្គត់ផ្គង់​ទាហាន​អាមេរិក​ដែល​ឈរ​ជើង​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ចុង​បូព៌ា។ ប៉ុន្តែ នៅ​ទី​បំផុត អាមេរិក​មិន​បាន​បោះបង់​អាស៊ី​ចោល​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ អាមេរិក​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ពង្រឹង​វត្តមាន​របស់​ខ្លួននៅ​ក្នុង​ទ្វីបអាស៊ី ជាពិសេស តាំងពីឆ្នាំ២០០១ ត​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​បារម្ភ​ខ្លាំង​ឡើងៗ។ ចិន​បារម្ភ ពីព្រោះ ​តាម​រយៈ​សង្គ្រាម​អាហ្វហ្កានីស្តង់ កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​ឆ្លៀត​ចូល​មក​ដល់​អាស៊ី​កណ្តាល ដែល​ជា​តំបន់​ជាប់​ជិត​បង្កើយ​នឹង​ប្រទេស​ខ្លួន។ ចិនបារម្ភ ពីព្រោះ​អាមេរិក​បាន​យក​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​ភេរវកម្ម​មក​ធ្វើ​ជា​លេស​ដើម្បី​ចូល​មក​កៀក​ប្រទេស​ខ្លួន និង​ផ្តើម​ធ្វើ​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​ប្រទេស​ខ្លួន តាមរយៈការពង្រឹងទំនាក់ទំនង​យោធា និង​នយោបាយ​ជាមួយ​បណ្តា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន នៅអាស៊ី​ខាងត្បូង អាស៊ីបូព៌ា និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍៕ =='''កិច្ចចរចា​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​សេដ្ឋកិច្ច​លើកទី៣ រវាង​ចិន និង​អាមេរិក​ក្នុង​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន '''== សំណុំរឿង​ដែល​ភាគី​ទំាងពីរ​ត្រូវ​លើក​យក​ទៅ​ជជែក​នៅ​ក្នុង​ជំនួប​ជា​ឧភតោភាគី​ប្រចំាឆ្នំា​លើកទី៣​រយៈពេល ២ថ្ងៃ ក្នុង​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន រួមមាន៖ បញ្ហា​តម្លៃ​ប្រាក់យ័នចិន​ទាប ធៀប​នឹង​តម្លៃ​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិក បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន និង​សំណុំរឿង​អន្តរជាតិ​សំខាន់ៗ​ផ្សេង​ទៀត​ ដូច​យ៉ាង​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ​កូរ៉េខាងជើង អៀរ៉ង់ ពិសេស​អំពី​ស្ថានការណ៍​ដែល​កំពុង​បន្ត​យ៉ាង​ពុះកញ្រ្ជោល​នៅ​ក្នុង​ពិភព​អារ៉ាប់​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ អ្វី​ជា​ការ​កត់សម្គាល់ ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន និង​អាមេរិក​សម័យ​លោក អូបាម៉ា គឺ​មិន​ដូច​គ្នា​នឹង​សម័យ​លោក​ប៊ូស​ទេ។ លោក​ប៊ូស​ដែល​បាន​ចាត់​ទុក​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ជា​អាទិភាព​តែ​មួយ​គត់។ ចំណែក​លោក​អូបាម៉ា​បាន​ផ្តោត​នៅ​សឹង​តែ​គ្រប់​វិស័យ​ទំាង​អស់​ មាន​ជា​អាទិ៍ វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ការទូត បរិឋាន និង​សំណុំរឿង​អន្តរជាតិ។ ពិត​ណាស់​ថា នៅ​មាន​សំណុំរឿង​មួយ​ចំនួន​ដែល​ចិន និង​អាមេរិក​មិន​ទាន់​អាច​និយាយ​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​បាន។ តែ​ការ​ដែល​ភាគី​ទំាង​ពីរ​បន្ត​ជួប​គ្នា ១ឆ្នំា​ម្តង តំាង​ពី​ឆ្នំា ២០០៩ ពោល​គឺ​តំាង​ពី​លោក​អូបាម៉ា​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​មក បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន​មិន​សូវ​ជា​តានតឹង​ខ្លំាង ដូច​ក្នុង​សម័យ​លោក​ប៊ូស​ទេ។ លោក អូបាម៉ា​ចង់​ឲ្យ​មាន​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​នៅ​គ្រប់​វិស័យ ជាមួយ​ចិន តែ​នៅ​តែ​ចាត់​ទុក​សេដ្ឋកិច្ច​ថា ជា​វិស័យ​មួយ​ដែល​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន។ ក្នុង​នាម​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី១ និង​ទី២​ក្នុង​លោក អាមេរិក និង​ចិន​ត្រូវ​តែ​ពួត​ដៃ​គ្នា​ដើម្បី​ជួយ​ស្រោចស្រង់​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ពិភពលោក​កំពុង​ជួប​ប្រទះ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន និង​ក៏​ដើម្បី​ផ្តល់​សន្ទុះ​បន្ថែម​លើ​ទំនាក់ទនង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​គ្នា​ផង។ នៅ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ រដ្ឋបាល​អាមេរិកំាង​ធ្លាប់​បាន​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​អំពី​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វិនិយោគ​ជាមួយ​ចិន។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នំា ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​​រវាង​​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន និង​ប៉េកំាង​មាន​ទឹកប្រាក់​ជាង ៤០ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ សិទ្ធិមនុស្ស និង​ប្រាក់យ័ន​ចិន នៅ​បន្ត​ជា​សំណុំរឿង​ចម្រូងចម្រាស បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន និង​បញ្ហា​ប្រាក់យ័ន​របស់​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ប្រធានបទ​ប្រចំាត្រកូល នៅ​ក្នុង​កិច្ចចរចា​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន​ក្នុង​រយៈពេល ២ឆ្នំា​ចុងក្រោយ​នេះ។ បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន គឺ​ជា​រឿង​មួយ​ច្រំដែល និង​ដែល​ចិន​ខ្លួន​ឯង ឮ​យ៉ាង​សង្កៀរត្រចៀក។ ក្រៅ​ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រទេសលោកខាងលិច​ផ្សេងទៀត​ក៏​បាន​លើកយក​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​និយាយ​នៅ​ក្នុង​ជំនួប​ជាមួយ​ថ្នាក់ដឹកនំា​ចិន។ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​មាន​ប្រទេស​ខ្លះ​ហ៊ាន​និយាយ​ខ្លំាងៗ ចំៗ និង​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត និយាយ​បញ្ឆិតបញ្ឆៀង។ កាល​ពី​ខែ​មករា ឆ្នំា ២០១១ ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន​ហ៊ូ ជិនតាវ​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក លោក ហ៊ូ ជិនតាវ​បាន​ផ្តល់​ចម្លើយ​ដ៏​គួរ​ភ្ញាក់ផ្អើល​មួយ តប​នឹង​ការ​រិះគន់​របស់​លោក អូបាម៉ា​ថា ចិន​ពិត​ជា​មាន​ការ​យឺតយ៉ាវ នៅ​ក្នុង​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ថា មាន​កិច្ចការ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ដែល​ចិន​ត្រូវ​ធ្វើ។ តែ​អ្វី​ដែល​លោក ហ៊ូ ជិនតាវ​បាន​ព្រមាន​រដ្ឋបាល​អាមេរិកំាង​ពេល​នោះ គឺ​ការ​លូកលាន់​របស់​អាមេរិក និង​ប្រទេស​លោកខាងលិច នៅ​ក្នុង​បញ្ហា​ទីបេ និង​តៃវ៉ាន់។ ទាក់ទង​​នឹង​បញ្ហា​តម្លៃ​ប្រាក់យ័នចិន ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុលា្លរ​វិញ តំាង​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​បន្ធូរដៃ ដោយ​ទុក​ឲ្យ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ឡើង ឬ​ចុះ​ថ្លៃ ទៅ​តាម​តម្លៃ​ទីផ្សារ​តំាង​ពី​ខែ​មិថុនា​ឆ្នំា ២០១០ មក តម្លៃ​ប្រាក់​យ័ន​ចិន​បាន​កើន​ឡើង​ប្រមាណ​ជា ៥% ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ។ តែ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​ចាត់​ទុក​កំណើន​នេះ​ថា នៅ​មិន​ទាន់​គ្រប់គ្រាន់​ទេ ព្រោះ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័នចិន នៅ​ទាប​ជាង​​ប្រាក់ដុល្លារ​ចន្លោះ​ពី ២០ ទៅ ៤០ភាគរយ​ទៀត។ សូម​ជម្រាប​ជូន​ថា អាមេរិក និង​ដៃគូ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផ្សេង​ទៀត​របស់​ចិន​តែង​សុំ​ឲ្យ​ចិន​ដក​ដៃ និង​ទុក​ឲ្យ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ឡើង ឬ​ចុះ​ថ្លៃ ទៅ​តាម​តម្លៃ​ទីផ្សារ។ តែ​ទីក្រុង​ប៉េកំាង​តែង​ចេញ​មុខ​លើក​ឡើង​ថា តម្លៃ​លុយយ័ន​ទាប​ជាង​លុយ​ដុល្លារ នំា​ឲ្យ​មាន​កំណើន​លើ​ការ​នំា​ទំនិញចិន​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស និង​នំា​ឲ្យ​ចិន​បន្ត​ទទួល​បាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ចិន​កំពុង​បារម្ភ​ពី​វិបត្តិអតិផរណា កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ខ្ពស់​ជ្រុលហួសហេតុ​នឹង​អាច​ហុច​ផលអាក្រក់​ដល់​ចិន និង​ឆ្លង​រាលដាល​នៅ​ទូទំាង​ពិភពលោក។ ប្រាក់យ័នចិន​​មាន​តម្លៃ​ទាប ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង ពិត​ជា​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ផលិតផល​ចិន​នៅ​លើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ​មាន​តម្លៃ​ថោក​ជាង​ផលិតផល​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​នយោបាយ​ប្រាក់យ័ន​ទាប​ជ្រុល ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ ក៏​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​រូបិយវត្ថុ និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្នុង​ស្រុក​បាត់បង់​តុល្យភាព។ ក្តី​បារម្ភ​មួយ​ទៀត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន គឺ​កំរិត​អតិផរណា​កំពុង​កើន​ឡើង​ក្នុង​អត្រា​មួយ​ខ្ពស់​ដែល​ចិន​មិន​ធ្លាប់​ប្រទះ​ទេ ក្នុង​រយៈពេល​ជិត ២ឆ្នំា​កន្លង​ទៅ។ បើ​គិត​ក្នុង​រយៈពេល ១ឆ្នំា​កន្លង​ទៅ​នេះ តម្លៃ​ទំនិញ​បាន​កើន​ឡើង​ជាង ៥ភាគរយ គឺ​ជា​កំណើន​មួយ​ដ៏​ខ្ពស់ គិត​តំាង​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នំា ២០០៨។ ឃើញ​ថា ប្រសិន​បើ​រដ្ឋាភិបាល​ចង់​ទប់ទល់​នឹង​វិបត្តិអតិផរណា គេ​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី ក្រៅ​ពី​ដំឡើង​អត្រាការប្រាក់ និង​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ឡើង ឬ​ចុះ​ថ្លៃ​ទៅ​តាម​ច្បាប់​ទីផ្សារ​រូបិយប័ណ្ណ​នោះ​ទេ។ តាម​ពិត​ទៅ ចិន​យល់​ច្បាស់​ណាស់​អំពី​រឿង​នេះ តែ​អ្វី​ដែល​ចិន​ចង់​បង្ហាញ​ប្រាប់​គេ​គឺ​ថា ចិន​មិន​មែន​អនុវត្ត​តាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បរទេស​ទេ តែ​ដោយ​សម្រប​ទៅ​នឹង​ការ​វិវឌ្ឍន៍​​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន៕ =='''កិច្ចចរចា​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​សេដ្ឋកិច្ច ក្រោម​ភាព​តានតឹង​នៅ​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ '''== អាមេរិក​សម័យ​លោក​ប្រធានាធិបតី George W Bush គឺ​មាន​តែ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​តែ​មួយ​គត់​ដែល​លោក Bush បាន​ចាត់​ទុក​ជា​អាទិភាព​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ចិន និង​អាមេរិក។ តែ​សម្រាប់​អាមេរិក​សម័យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Barack Obama នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​វិញ លោក Obama បាន​ផ្តោត​នៅ​សឹង​តែ​គ្រប់​វិស័យ​ទំាង​អស់​ មាន​ជា​អាទិ៍ វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ការទូត បរិស្ថាន ឬ​មួយ​ក៏​សំណុំ​រឿង​អន្តរជាតិ​សំខាន់ៗ​ផ្សេង​ទៀត ដូច​យ៉ាង​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​របស់​ប្រទេស​អៀរ៉ង់​ជា​ដើម។ ដោយ​មិន​ភ្លេច​ទេ អំពី​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ចំពោះ​មុខ ផលប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​តែ​បន្ត​គ្រប​ដណ្តប់​នៅ​ក្នុង​​កិច្ច​ចរចា​រវាង​ប្រទេស​ទំាង​ពីរ​ដដែល។ លោក​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ចិន Wang Qishan បាន​ប្រកាស​ជា​ចំហ​ថា វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​ក្លាយ​ជា​វិស័យ​មួយ​ដែល​អាមេរិក និង​ចិន​មិន​អាច​ផ្តាច់​ពី​គ្នា​បាន។ លោក Wang Qishan បាន​គូស​បញ្ជាក់​បន្ថែម​ទៀត​ថា ប្រឈម​មុខ​នឹង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភព​លោក​បច្ចុប្បន្ន អាមេរិក និង​ចិន​ត្រូវ​តែ​ពួត​ដៃ​គ្នា​ដើម្បី​ជួយ​ស្រោច​ស្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក និង​ផ្តល់​សន្ទុះ​បន្ថែម​លើ​ទំនាក់​ទនង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន។ ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​វិញ លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក Timothy Geithner បាន​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​អំពី​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​រវាង​អាមេរិក និង​ចិន ទំាង​នៅ​លើ​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វិនិយោគ។ តែ​ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោក Timothy Geithner បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការ​បើក​ទូលាយ​នូវ​ប្រព័ន្ធ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​មួយ ដែល​អាមេរិក និង​ចិន​អាច​ចូល​រួម​ប្រកួត​ប្រជែង​ជា​លក្ខណៈ​សមភាព។ សូម​ជម្រាប​ជូន​ថា ក្នុង​នាម​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​មួយ​ក្នុង​លោក អាមេរិក​កំពុង​តែ​ផុង​ខ្លួន​ក្នុង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​យ៉ាង​ក្រពុល​មុខ។ រីឯ​ចិន​វិញ ក្នុង​នាម​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​បី បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​ជប៉ុន កំណើន​​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​នៅ​តែ​មាន​ជានិច្ច ជាមួយ​នឹង​អត្រា​ជិត ៩% ក្នុង​ឆ្នំា ២០០៩​កន្លង​ទៅ និង​មាន​រហូត​ដល់​ជិត ១២% នៅ​ត្រីមាស​ទី​មួយ​ឆ្នំា ២០១០។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នំា ការ​ដោះ​ដូរ​នៅ​លើ​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម​​រវាង​​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន និង​ប៉េកំាង​មាន​ទឹក​ប្រាក់​រហូត​ដល់​ជាង ៤០ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ លោក Timothy Geithner រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក ©Reuters អាមេរិក៖ ចិន​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ប្រាក់ Yuan អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ខែ​កន្លង​មក​ហើយ ដែល​អាមេរិក​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​ចិន​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​លើ​ប្រាក់ Yuan របស់​ខ្លួន។ តំាង​ពី​រដូវ​ក្តៅ​ឆ្នំា ២០០៨ មក ប្រាក់ Yuan នៅ​តែ​មាន​តម្លៃ​ទាប​ជ្រុល បើ​ប្រៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង។ រដ្ឋបាល​របស់​លោក Obama តែង​ទិតៀន​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន Hu Jintao ពី​ការ​ដែល​ក្រុង​ប៉េកំាង​បន្ត​រក្សា​អត្រា​ប្រាក់ Yuan ទាប​ជ្រុល នៅ​ចំពោះ​មុខ​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង។ អស់​ជា​ច្រើន​ខែ​មក​ហើយ ដែល​ក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ក្រុង​ប៉េកំាង​ផ្តើម​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​លើ​រូបិយវត្ថុ​របស់​ខ្លួន។ តែ​ជានិច្ច ជា​កាល ក្រុង​ប៉េកំាង​បាន​ត្រឹម​តែ​បង្ហាញ​ពី​ឆន្ទៈ​ដ៏​ល្អ​របស់​ខ្លួន។ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី ២៤ ឧសភា​ទៀត លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន Hu Jintao បាន​បញ្ជាក់​ជា​ថ្មី​អំពី​ឆន្ទៈ​ក្នុង​ការ​បន្ត​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ប្រាក់ Yuan របស់​ចិន តែ​មិន​បាន​កំណត់​ពេល​វេលា​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​លាស់​ទេ។ លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក Timothy Geithner បាន​ត្រឹម​តែ​អបអរសាទរ​អំពី​ឆន្ទៈ​ដ៏​ល្អ​របស់​ចិន និង​បាន​អះអាង​ថា កំណែ​ទម្រង់​ប្រាក់ Yuan នឹង​ផ្តល់​ផលប្រយោជន៍​ឲ្យ​ចិន និង​អាមេរិក។ តែ​សម្រាប់​លោក Zhang Xiaoqiang អនុប្រធាន​គណៈកម្មការ​ជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​ការ​អភិវឌ្ឍន៍ និង​កំណែ​ទម្រង់​ចិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា គេ​មិន​ត្រូវ​សំឡឹង​ឃើញ​តែ​តម្លៃ​ប្រាក់ Yuan មួយ​គត់​ទេ តម្លៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ក៏​កំពុង​មាន​តម្លៃ​ទាប​ច្រើន បើ​ប្រៀប​នឹង​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិកំាង។ បើ​និយាយ​ជា​រួម​ទៅ កាយវិការ​របស់​ចិន​លើក​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​មាន​លក្ខណៈ​សម្រុះ​សម្រួល​ជាង​លើក​មុនៗ។ តែ​ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ ចិន​ក៏​មិន​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​អាមេរិក​ចេះ​តែ​បន្ត​ផ្តល់​មេរៀន​ឲ្យ​ខ្លួន​ដែរ។ ចំណែក​ភាគី​អាមេរិក​វិញ ក៏​មិន​ហ៊ាន​អុង​អាត់​ខ្លំាង ព្រោះ​ខ្លួន​កំពុង​ជំពាក់​បំណុល​ចិន​ជិត ១ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ លោកប្រធានាធិបតីចិន Hu Jintao ©Reuters ចិន​ទើស​ទាល់​ចិត្ត ដោយ​រឿង​កូរ៉េខាងជើង ក្រៅ​ពី​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច ដែល​អាមេរិក និង​ចិន​ត្រូវ​ការ​គ្នា​ទៅ​វិញ ទៅ​មក រដ្ឋបាល​អាមេរិក​របស់​លោក Obama ក៏​ចង់​បាន​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ទំាង​ស្រុង​ជា​មួយ​ចិន ដូច​យ៉ាង​នៅ​ក្នុង​សំណុំរឿង​នុយក្លេអ៊ែរ សំណុំរឿង​អាកាសធាតុ​ពិភពលោក សំណុំរឿង​ថាមពល ឬ​មួយ​បញ្ហា​សន្តិសុខ​អន្តរជាតិ​ជា​ដើម។ រដ្ឋបាល​អាមេររិកំាង​យល់​ឃើញ​ថា វត្តមាន​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​ដំណោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​មួយ​ណា​នៅ​ក្នុង​លោក គឺ​ជា​វត្តមាន​មួយ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន ពិសេស សំណុំរឿង​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​ប្រទេស​អៀរ៉ង់ និង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ ពី​ប្រទេស​ចិន លោកស្រី​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបទេស​អាមេរិក Hillary Clinton បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​អៀរ៉ង់​គោរព​តាម​សេចក្តី​សម្រេចចិត្ត​របស់​ភាគី​ទំាង ៦ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​កម្មវិធី​ចម្រើន​ធាតុ​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម។ ទាក់​ទង​នឹង​ប្រទេស​កូរ៉េខាង​ជើង​វិញ ក្រៅ​ពី​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ នៅ​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​ចុង​ក្រោយ​មួយ​ទៀត​ដែល​បាន​និង​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​ទើស​ទាល់​ចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លំាង។ កូរ៉េខាង​ជើង​បាន​ទទួល​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា បាន​បាញ់​ពន្លិច​នាវា​ចម្បំាង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​កាល​ពី​ខែ​មីនា​កន្លង​ទៅ។ តំាង​ពី​បាន​ដាក់​ជើង​ជាន់​ទឹក​ដី​ចិន លោកស្រី Clinton បាន​ព្យាយាម​និយាយ​បញ្ចុះ​​បញ្ចូល​ចិន​ឲ្យ​រួម​ជា​មួយ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដើម្បី​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​របប​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង។ សម្រាប់​លោក​ស្រី Clinton ទង្វើ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង ជា​ទង្វើ​មួយ​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ និង​នំា​ឲ្យ​មាន​អស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទំាង​មូល។ ចិន​បាន​ទទួល​ស្គាល់​អំពី​បញ្ហា​នេះ តែ​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​បាន​ត្រៀម​ខ្លួន​ដើម្បី​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​ខ្លួន​ទេ។ នៅ​ក្នុង​សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​មួយ​កាល​ពី​ម្សិលមិញ ក្រុង​ប៉េកំាង​បាន​រម្លឹក​អំពី​កិច្ច​សន្យា​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​រក្សា​ស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ មួយ​វិញ​ទៀត លោក​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​ចិន Cui Tiankai បាន​ថ្លែង​ឲ្យ​ដឹង​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី ២៥ ឧសភា​នេះ​ថា ចិន​ត្រៀម​ខ្លួន​ជានិច្ច​ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ជា​មួយ​គ្រប់​ភាគី​ទំាង​អស់​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​វិបត្តិ​នៅ​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ។ ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ដែល​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ​ដែរ ភាព​តាន​​តឹង​កំពុង​ឡើង​ដល់​កំពូល​រវាង​បងប្អូន​បង្កើត​គូ​សត្រូវ​ទំាង​ពីរ ជើង ត្បូង​ដោយ​របប​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង​បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​កងទ័ព​របស់​ខ្លួន​ប្រុង​ជើង​ការ។ ការ​ប្រកាស​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឡើង បន្ទាប់​ពី​របប​ក្រុង​សេអ៊ូល​បាន​គំរាម​​នឹង​ចាត់​វិធានការ​ចាស់​ដៃ​ចំពោះ​ទង្វើ​របស់​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង។ ='''រដ្ឌាភិបាលអាមេរិក អូបាម៉ា លែងខ្ចីលុយបានទេៀតហេីយ'''= គឺ​លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្ទាល់​ខ្លួន Jack Lew ដែល​បាន​ថ្លែង​ជា​សាធារណៈ​ទៅ​កាន់​ក្រុម​សមាជិក​សភា​ដែល​គណបក្សប្រឆំាង គឺ​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​មាន​សម្លេង​ភាគច្រើន។ « ខ្ញុំ​ស្នើ​ឲ្យ​សភា​ចាត់​វិធានការ​ជា​បន្ទាន់ » នេះ​ជា​ការ​ថ្លែង​របស់​លោក Jack Lew។ លោក Lew ដែល​បាន​និយាយ​សារ​ចុះ សារ​ឡើង​ថា ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​សៅរិ៍ ទី៨ កុម្ភៈ​ទៅ អាមេរិក​មិន​អាច​ខ្ចីលុយ​គេ​បាន​ទៀត​ឡើយ ព្រោះ​លទ្ធភាព​ខ្ចីប្រាក់​បាន​ឡើង​ដល់​កម្រិត​អតិបរមា​ហើយ។ យោង​តាម​លោក Lew អាមេរិក​កំពុង​រស់នៅ​ជាមួយ​នឹង​លទ្ធភាព​អប្បបរិមា ដោយ​ផ្អែក​លើ​ស្ថានភាព​ជាក់ស្តែង និង​បន្ទាន់ និង​ថា អាមេរិក​មាន​លុយ​សម្រាប់​ចំណាយ​ផ្សេងៗ​ត្រឹម​ដំណាច់​ខែ​កុម្ភៈ​នេះ​ប៉ុណ្ណោះ។ ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោក​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ក៏​មិន​ចង់​ទម្លាក់​កំហុស​ចំៗ​ទៅ​លើ​ក្រុម​ណា​មួយ​ទេ តែ​គ្រាន់​តែ​បាន​បញ្ជាក់​ដោយ​សាមញ្ញ​ថា ការ​ដំឡើង​កម្រិត​បរិមាណ​ប្រាក់បំណុល​វា​ជា​បុព្វសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋសភា។ គួរ​ជម្រាប​ជូន​ថា នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក សភា​ជា​អ្នក​កំណត់​​កម្រិត​អតិបរមា​នៃ​បំណុល​សាធារណៈ។ ប្រសិន​បើ​បំណុល​សាធារណៈ​នៅ​ទាប​ជាង​ដែន​​កំណត់ រដ្ឋាភិបាល​អាច​ខ្ចី​លុយ​គេ​បន្ថែម​ដោយ​មិន​ចាំបាច់​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​​ពី​រដ្ឋសភា​ទេ។ តែ​សព្វថ្ងៃ​នេះ បំណុល​​សាធារណៈ​របស់​អាមេរិក​បាន​កើន​ឡើង​​ដល់​កម្រិត​អតិបរមា​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​អូបាម៉ា​​​មិន​អាច​ខ្ចីបំណុល​គេ​បន្ថែម​ទៀត​បាន​ទៀត​ឡើយ វា​លើកលែង​តែ​សភា​អនុម័ត​ច្បាប់​ថ្មី​ដើម្បី​ដំឡើង​កម្រិត​​បរិមាណ​បំណុល​អតិបរមា​នេះ។ អ្វី​ដែល​បាន និង​កំពុង​បន្ត​ចោទ​ចំពោះ​លោក​អូបាម៉ា​នៅ​ត្រង់​ថា គណបក្ស​របស់​លោក​មិន​មាន​សម្លេង​ភាគច្រើន​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​ទេ។ ដូច្នេះ អ្នក​ដែល​កំពុង​មាន​សន្លឹកបៀរ​ចុង​ក្រោយ​នៅ​ក្នុង​ដៃ គឺ​គណបក្សសាធារណរដ្ឋ​ដែល​ជា​បក្សប្រឆំាង។ តែ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទោះ​បី​ជា​បញ្ហា​ថវិកា​នៅ​អាមេរិក​នៅ​មិន​ទាន់​មាន​ស្ថានភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដូច​ពេល​កន្លង​មក​ក៏​ដោយ ក៏​អង្គការ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​បាន​ព្រមាន​ក្រុមតំណាងរាស្រ្ត​ទំាង​ពីរ​បក្ស​រួច​ជា​ស្រេច​ថា គេ​គួរ​តែ​មាន​គតិបណ្ឌិត​បញ្ជៀស​កុំ​ឲ្យ​វិបត្តិ​ច្រំដែល​វិល​ត្រលប់​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត៕ =='''អាមេរិករួចផុតពីក្ស័យធនប្រផិតប្រផើយ'''== សម្រាប់​ពលរដ្ឋអាមេរិកាំង និង​ជាពិសេស​សម្រាប់​បុគ្គលិក​ដែល​រដ្ឋសហព័ន្ធ​បាន​ផ្អាកការងារ​អស់​ពីរសប្តាហ៍មកហើយ ដោយសារ​តែ​វិបត្តិជាប់គាំង​ថវិកា នះ​ជា​ដំណឹង​ល្អមួយ។ ចាប់តាំង​ពី​ព្រឹកថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​នេះ ពួកគេ​អាច​ត្រលប់​ចូល​ធ្វើការងារ​វិញ។ ហើយ​ច្បាប់​ថវិកា​ដែល​សភា​បោះឆ្នោត​កាលពី​យប់​ថ្ងៃ​ពុធ​ម្សិលមិញ បាន​ចែង​ពី​ការធានា​បើកសង​ប្រាក់ខែ ក្នុងពេល​ពួកគេ​ត្រូវ​បញ្ឈប់​ពីការងារ​ពីរសប្តាហ៍ កន្លងមក។ ដំណឹង​ល្អមួយទៀត សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក គឺ​ច្បាប់​ថវិកា ដែក​សភាអាមេរិក​បោះឆ្នោត​យ៉ាង​ប្រថុចញ៉ុច កាលពីយប់​ថ្ងៃពុធ នឹង​ធ្វើ​ឲ្យអាមេរិក​ជៀសផុត​ពី​គ្រោះថា្នក់​ក្ស័យធន។ ក៏ប៉ុន្តែ គេ​ក៏​មិនត្រូវ​អរពេកដែរ ព្រោះថា ច្បាប់នេះគ្រាន់​តែ​បញ្ជៀស​អាមេរិក​ឲ្យ​រួចផុត​ពី​ការក្ស័យធន ជាបណ្តោះអាសន្ន ប៉ុន្តែ ​មិនរហូត​ទេ។ ច្បាប់​នេះ​បានសម្រេច​ផ្គត់ផ្គង់​ថវិកា​ដល់​សេវា​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល រហូត​ត្រឹម​ថ្ងៃ ទី១៥​ខែ​មករា ចំណែក​ក្នុង​រឿង​ប្រាក់បំណុល​វិញ ច្បាប់​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អាច​ខ្ចីប្រាក់បំណុល​បន្ថែម រហូត​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី ៧​កុម្ភៈ។ វិបត្តិ​ជាប់គាំង​ថវិកា និង​គ្រោះថ្នាក់​រដ្ឋអាមេរិក​ក្ស័យធន នឹង​អាច​កើតមាន​ជាថ្មី នៅ​ដើម​ឆ្នាំក្រោយ ប្រសិន​បើ​សភា​មក​ពី​គណបក្ស​ទាំងពីរ​មិន​យល់ស្របគ្នា បោះឆ្នោត​ទេ។ នៅពេលនេះ គេ​បាន​បោះឆ្នោត ដើម្បី​គ្រាន់តែ​អាច​ជៀសផុត​ពី​វិបត្តិ​ក្ស័យធន តែ​មួយគ្រា និង​ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត​ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​ឲ្យ​ចូលរួម​សប្បាយ នៅក្នុងពេល​បុណ្យ​ដាច់ឆ្នាំ​តែប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការចំណាយ​របស់​មេផ្ទះ ក្នុងពេល​បុណ្យទាន សំខាន់ណាស់​សម្រាប់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក។ មន្រ្តី​បុគ្គលិក​របស់​រដ្ឋ​សហព័ន្ធ​តវ៉ា​នៅ​មុខ​កាពីតូល បន្ទាប់ពី​ពួកគេ​ត្រូវ​បញ្ឈប់​ពីការងារ​ដោយសារ​រដ្ឋ​ជួប​វិបត្តិថវិកា REUTERS/Jonathan Ernst អាមេរិក​បាន​រួចផុត​ពី​វិបត្តិក្ស័យធន ប៉ុន្តែ អាមេរិក​បាន​ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ វិបត្តិ​ថវិកា លើ​លោក និង​ល្បែងរបស់​អ្នកនយោបាយ​ដែល​យក​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់ខ្មាំង បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ចោទ​សួរ​ទៅលើ​សមត្ថភាព​ដឹកនាំ​របស់​អាមេរិក ដែល​ជាមហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទីមួយ​លើ​លោក។ ​អ្នកសេដ្ឋកិច្ច​មួយចំនួន​ចោទសួរ​រួចទៅហើយ​ថា តើ​គេ​អាច​ជឿជាក់​បាន​ប៉ុណ្ណា​លើ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់អាមេរិក។ នេះ​មិនមែន​ជា​លើកទីមួយ​ទេ ដែល​អាមេរិកខូច​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ដោយសារ​តែ​អ្នកនយោបាយ​អាមេរិក​ចូលចិត្ត​យក​វិបត្តិ​ថវិកា​មកលេង ​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់ខ្មាំង ដើម្បី​ចរចា តថ្លៃ​គ្នា សម្រាប់​ប្រយោជន៍​នយោបាយ​របស់​បក្ស។ កាលពី​ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​នៅ​រដ្ឋសភា​បាន​អូសត្រាំត្រែង​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល រហូតនៅ​តែ​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង​មុន ពេល ដែល​អាមេរិក​ត្រូវ​ជួប​គ្រោះថ្នាក់​ក្ស័យធន ទើបពួកអ្នកធ្វើ​ច្បាប់ បក្ស​សាធារណរដ្ឋ ​យល់ព្រម​បោះឆ្នោត​ច្បាប់ ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្ចីប្រាក់បំណុល​បន្ថែម។ បើសិន​រដ្ឋាភិបាល​មិនអាច​ខ្ចីប្រាក់បំណុល​បន្ថែម នោះ​អាមេរិក នឹង​ក្ស័យធន​គ្មាន​លុយសងគេ និង​គ្មានលុយ​សម្រាប់ចំណាយ​សាធារណៈ ដើម្បី​ជំរុញ​សេដ្ឋកិច្ច។ អាមេរិកដួល នោះ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទាំងមូល​ដែល​ពឹងអាស្រ័យ​លើ​លុយដុល្លារ ក៏​នឹង​ដួលដែឬ។ ដូច្នេះ នៅ​ឆ្នាំនោះ វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អាមេរិក​ខាតបង់​មិនតិច​ទេ។ ប្រជាជន​បាន​បាក់ទឹកចិត្ត ខ្លាច​សេដ្ឋកិច្ច​មិនសូវស្រួល និង​មិន​ឲ្យ​ហ៊ាន​ចំណាយ ដែល​តាមពិត​ជា​ប្រភពនៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ លើសពីនោះ វិបត្តិ​លើកនោះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​បំណុល​របស់​អាមេរិក​បាន​កើន​ឡើង​ដែរ។ ជាធម្មតា ម្ចាស់បំណុល តែងតែ​ដំឡើង​ការប្រាក់​ហើយ បើសិន​ជាគេ​ឃើញ កូនបំណុល​មាន​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ផុយស្រួយ និង​មិនសូវ​ធានា។ សម្រាប់​វិបត្តិលើកនេះ គេ​បាន​ប៉ាន់ស្មាន​ឃើញថា ទំហំខូចខាត​នឹង​អាច​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាងមុន។ ទីភ្នាក់ងារ​វាយតម្លៃ​ហានិភ័យ Standard and Poors ​បាន​បង្ហាញថា វិបត្តិជាប់គាំង​ថវិកា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ខាតបង់​ទឹកប្រាក់​ប្រមាណ ២៤​ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​អាមេរិក​ដែល​ត្រូវ​រំពឹងថា នឹងមាន​ប្រមាណ​៣ភាគរយ ក៏​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ០,៦ភាគរយ ដែរ នៅក្នុង​ត្រីមាស​ទីបួន ឆ្នាំនេះ។ សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​មក​ពី​ក្រុម​Tea Party របស់​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ លោក​Ted Cruz ដែល​ជាសរសរ​ប្រឆាំង​ច្បាប់​សុខភាព​របស់​លោក​អូបាម៉ា REUTERS/Jason Reed ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ចាញ់​យ៉ាងអាម៉ាស់មុខ ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ ជា​ប្រភព​ដែល​នាំឲ្យ​មាន​វិបត្តិ​ជាប់គាំង​ថវិកា​ផង និង​វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុលផង។ ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ ដែល​មាន​និន្នាការ​អភិរក្ស​ជ្រុលនិយម ឬ​ក្រុម​Tea Party នៅ​រដ្ឋសភា បាន​តស៊ូ ក្រាញននៀល ប្រឆាំង​ឲ្យ​ខាងតែបាន​រាល់​នយោបាយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ជាពិសេស​ច្បាប់សុខភាព​របស់​លោកអូបាម៉ា។ ប៉ុន្តែ នៅទីបំផុត ក្រុមនេះ បាន​យល់ព្រម ចុះចាញ់ ដោយ​ធ្វើ​សម្បទាន បោះឆ្នោត​ច្បាប់​ដែល​ព្រឹទ្ធសភា​បាន​ចងក្រង កាលពី​យប់​ថ្ងៃ​ពុធ។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល គ្មានអ្នកចាញ់ និង​អ្នកឈ្នះ​ទេ។ ប៉ុន្តែ អ្នកនយោបាយ​ជាទូទៅ​បាន​វាយតម្លៃថា គឺ ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ដែល​ចាញ់ អាម៉ាស់មុខ យ៉ាងច្បាស់​ក្រឡែត លើកនេះ។ ក្រុមនេះ ដែល​ខ្ទាស់ជើង ​ជាងពីរ​សប្តាហ៍​មកហើយ មិន​ឲ្យ​ចេញច្បាប់​ថវិកា​សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល មិន​បាន​ទទួល​សម្បទាន​អ្វី​ពីលោក​អូបាម៉ា ក្នុង​រឿង​ច្បាប់​សុខភាព។ លោកអូបាម៉ា​នៅ​តែ​អនុវត្ត​ច្បាប់​សុខភាព​របស់លោក ចំណែក​ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​បោះឆ្នោត កាលពីយប់មិញ ដើម្បី​អាច​ឲ្យ​អាមេរិក​ជៀសផុត​ពី​វិបត្តិក្ស័យធន។ សម្រាប់ក្រុមប្រឆាំង ពួកគេ​មិន​ចាញ់​ទាំងស្រុងទេ។ ទីមួយ គេបាន​ទាមទារ​បានសម្រេច​ ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កាត់បន្ថយ​ការខ្ចីប្រាក់​ឥណទាន។ ទីពីរទៀត ច្បាប់​នេះ​នឹងសុពលភាព​ក្នុង​រយៈពេល​ខ្លីតែប៉ុណ្ណោះ។ ពួក​គេប្តេជ្ញា​ហើយថា នឹង​ប្រឆាំង​ជាថ្មី នៅ ដើម​ឆ្នាំក្រោយ នៅពេល​ដែល​សភា​ចាប់ផ្តើម​និយាយ​ពី​ច្បាប់ថវិកា ពោលគឺ​ធ្វើយ៉ាងម៉េច​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​លះបង់​ចោល​ច្បាប់​សុខភាព ដែល​ពួកគេ​ចោទថា ជាប្រភព​ចំណាយ​ច្រើន​របស់​រដ្ឋ។ នៅមុន​ពេល​រដ្ឋសភា​បោះឆ្នោត កាលពី​យប់ថ្ងៃពុធ លោកអូបាម៉ា​បាន​អំពាវនាវ​ដល់​ក្រុមសាធារណរដ្ឋ​ឲ្យឈប់លេងល្បែង​ថវិកា និង​ត្រូវ​ធ្វើការ​ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​មាន​ជំនឿ​ទុកចិត្ត​ឡើងវិញ។ ច្បាប់​ថវិកា ដែល​សភា​បោះឆ្នោត​កាលពី​យប់មិញ បាន​ចែង​ផងដែរ​ពីការបង្កើត​គណៈកម្មការ​រួម ដើម្បី​ពិភាក្សា​លើ​ច្បាប់​ប្រាក់បំណុល​សម្រាប់​រយៈពេល​វែង។ បើទោះបី​ជា​ច្បាប់​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព តែ ក្នុង​មួយ​រយៈពេល​ខ្លីមួយ តែលោកអូបាម៉ា និង​បក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់លោក​បាន​ឡើង​កូដខ្លាំង។ ចំណែក​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​បក្ស​សាធារណដ្ឋ​វិញ បាន​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាងខ្លាំង​មិនធ្លាប់​មាន​ពីមុនមក។ តាមការស្ទង់មតិ ប្រជាប្រិយភាព​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង​បាន​ធ្លាក់​ចុះ មកនៅ​ត្រឹម ២៤​ភាគរយ។ ប្រជាជន​អាមេរិកាំង​កាន់តែច្រើន បាន​បន្ទោស ទម្លាក់កំហុស​លើ​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ថា ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ​ទៅលើ​វិបត្តិថវិកា ដែល​វិះ​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​អាមេរិកក្ស័យធន។ ក្នុង​ផ្នែកនយោបាយ វិបត្តិ​ប្រាក់បំណុល​លើកនេះ មិនត្រឹម​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ចោទ​សួរឡើងវិញ ពី​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​អាមេរិក តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ គេ​កំពុង​ចាប់សង្ស័យផងដែរ​ទៅលើ​ជោគវាសនា​អនាគត​របស់​គណបក្ស​ដ៏មាន​វ័យចំណាស់ គឺ​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ៕ =='''អូបាម៉ាលប់ចេាលទស្សនកិច្ចនៅអាសុីមូលហេតុបំណុល'''== លុប​ចោល​ទស្សនកិច្ច​ នៅ អាស៊ី មាន​ន័យថា លោក​អូបាម៉ា​នឹង​មិន​ទៅ​ចូល​រួម​នៅក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក (APEC) កិច្ចប្រជុំ​​អាស៊ាន និង​ កិច្ចប្រជុំ​អាស៊ី​បូព៌ា។ តាម​សេតវិមាន ស្ថានភាព​វឹកវរ​នៅ​អាមេរិក ដោយសារ​វិបត្តិ​ជាប់​គាំង​ថវិកា​បាន​តម្រូវ​ឲ្យ​លោកប្រធានាធិបតី​ លុប​ចោល​ទស្សនកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​របស់​លោក​ទៅ​អាស៊ី។ លោក​Jay Carney អ្នកនាំពាក្យ​របស់​លោកអូបាម៉ា បាន​ចោទ​​ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ​ថា អ្នកទទួល​ខុសត្រូវ​ និង​បាន​​​រារាំង​លោក​អូបាម៉ា​ មិន​ឲ្យ​​ទៅ​ចូលរួម នៅក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​ ដែល​តាមពិត​នឹង​​​​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច។ មាន​ន័យថា នយោបាយ​ខ្ទាស់ជើង​របស់​ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ​​មិន​ត្រឹមតែ​ធ្វើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ជួប​វិបត្តិ​ថវិកា បិទ​ស្ថាប័ន និង​បញ្ឈប់​បុគ្គលិក​ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ វា​ថែម​ទាំង​រារាំង​មិន​ឲ្យ​លោក​អូបាម៉ា​ចេញ​ទៅ​អាស៊ី ជាទី​ដែល​លោក​អូបាម៉ា​អាច​ពិភាក្សា​ជាមួយ​ដៃគូ​អាស៊ី ដើម្បី​ជំរុញ​ការនាំចេញ​ផលិត​ផល​អាមេរិក និង​ការ​បង្កើន​ការងារ​សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិកាំង។ អាមេរិក​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់លោក​អូបាម៉ា បាន​ពង្រឹង​វត្តមាន​របស់ខ្លួន ទាំង​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​យោធា នៅ​អាស៊ី។ ដូច្នេះ ​អវត្តមាន​របស់​លោកអូបាម៉ា​នៅ​អាស៊ី មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ះពាល់​ដល់​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​អាមេរិក និង​អាស៊ី​តែ​​ប៉ុណ្ណោះទេ​ ប៉ុន្តែ ​វា​នឹង​ឥទ្ធិពល​មិន​ល្អ​ទៅលើ​នយោបាយ​អន្តរជាតិ​របស់​អាមេរិក។ តាម​គម្រោង នៅក្នុង​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោកនៅ​អាស៊ី លោកអូបាម៉ា គ្រោង​នឹង​ជជែក​​ពី​វិបត្តិ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​កូរ៉េខាងជើង។ គេ​រំពឹង​ដែរថា លោកអូបាម៉ា​ នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ហ្វីលីពីន ដែល​កំពុង​ត្រូវ​ការ​ជំនួយ​របស់​អាមេរិក​ដើម្បី​ទប់ទល់​នឹង​មហាអំណាច​ចិន នៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង។ ចុងក្រោយ លោក​អូបាម៉ា​នឹង​ខកខាន​មិន​បាន​ជួប​លោក​ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី ដែល​តាម​គម្រោង ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំងពីរ​ត្រូវ​ជួប​គ្នា​និយាយ​ពី​វិបត្តិ​នៅ​ស៊ីរី។ សូម​រំលឹកថា ​វិបត្តិ​ជាប់​គាំង​ថវិកា​ បាន​ឈាន​ចូល​មក​ដល់​ថ្ងៃ​ទីបួន​ហើយ នៅ​អាមេរិក។ គឺ​អស់​ពេល​បួនថ្ងៃ​ហើយ ដែល​​រដ្ឋ​សហព័ន្ធ​បិទ​ទ្វារ​ស្ថាប័ន​​មួយ​ចំនួន និង​បញ្ឈប់​ការងារ​បុគ្គលិក​បណ្តោះអាសន្ន​​ប្រមាណ​៩​សែននាក់។ អ្នកសេដ្ឋកិច្ច​វិទូ​បាន​វាយតម្លៃថា ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខាតបង់​ថវិកា​ប្រមាណ ២០០​លាន​ដុល្លារ​ក្នុង​មួយថ្ងៃ ហើយ​ចំនួន​នេះ​នឹង​កើន​ឡើង នៅ​សប្តាហ៍​ក្រោយ​ៗ​ទៀត ព្រោះថា កន្លែង​ទេសចរណ៍ ​ដូចជា​អគារ​ និង​សួនច្បារ​សាធារណៈ ដែល​ត្រូវ​បិទទ្វារ​យូរ​ នឹង​ប៉ះពាល់​ដល់​វិស័យ​ឯកជន។ តាម​អ្នកនាំពាក្យ​ប្រធានាធិបតី លោកអូបាម៉ា​ដែលពេលនេះ​​លុប​ចោល​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោកនៅ​អាស៊ី​កំពុង​ដាក់​គំនាប​លើ​​ក្រុម​សាធារណរដ្ឋ ឲ្យ​​បោះឆ្នោត​ផ្តល់​ថវិកា​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​ដើម្បី​បញ្ចប់​ភាព​ជាប់គាំង​តទៅទៀត៕ =='''ជប៉ុននិងចិនជាអ្នករងគ្រោះពីបំណុលអាមេរិក'''== កាលពីឆ្នាំ​២០០៨ ពិភពលោក​ទាំងមូល​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្នុង​វិបត្តិ ដែល​មាន​ឫសគល់​ចេញ​ពី​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ នៅ​អាមេរិក។ ៥ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក អាមេរិក​កំពុង​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពិភពលោក​ព្រួយបារម្ភ​សាជាថ្មី​ម្តងទៀត។ ខុសពី​​វិបត្តិ​កាល​ពីឆ្នាំ​២០០៨ ដែល​មាន​ឫសគល់​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វេសប្រហែស និង​ទង្វើ​ខ្វះ​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​ធនាគារ និង​ផ្សារ​មូលបត្រ​អាមេរិក វិបត្តិ​លើកនេះ គឺ​កើតចេញ​ពី​អ្នក​នយោបាយអាមេរិក។ អស់រយៈពេល ៩ថ្ងៃ​មកហើយ ដែល​​រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធអាមេរិក​ត្រូវបិទទ្វា​រ​មួយផ្នែក ដោយសារ​តែ​សភា​មិនព្រម​អនុម័ត​ថវិកា​ជាតិ​ថ្មី។ វិបត្តិ​នេះ​​មិនមែន​បង្ក​បញ្ហា​តែ​ត្រឹម​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​នោះទេ ប៉ុន្តែ វាបាន​ប៉ះពាល់​ផងដែរ​​ទៅដល់​ស្ថិរភាព​នៃ​​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​ស្ទើរតែ​ពាសពេញពិភពលោក ជាពិសេស នៅ​អាស៊ី។ រហូតមកទល់នឹង​ពេលនេះ គេ​នៅតែ​មិន​ឃើញ​មាន​ពន្លឺ​ណាមួយ ដែល​អាច​ឈាន​ទៅ​បញ្ចប់​ភាព​ជាប់គាំង​នយោបាយ​នៅ​សភា​អាមេរិក​នេះ​បាន​នៅឡើយ ហើយ​លើសពីនេះ​ទៅទៀត បញ្ហា​ថ្មីមួយទៀត និង​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​មួយទៀត កំពុង​តែ​ខិតជិត​ចូល​មកដល់។ នៅថ្ងៃទី១៧​ខែ​តុលា​ខាងមុខ រតនាគារ​ជាតិ​អាមេរិក​នឹង​ត្រូវ​អស់លុយ ហើយ​ចាំបាច់​ត្រូវ​ខ្ចីបំណុល​បន្ថែម។ ប្រសិនបើ​​សភាអាមេរិក​នៅតែ​ជាប់គាំង ហើយ​មិន​ព្រម​​អនុម័ត​ច្បាប់​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បង្កើន​កម្រិត​បំណុល​សាធារណៈ​ទេ​នោះ រដ្ឋការ​របស់​លោក​អូបាម៉ា​នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ដ៏ធំមួយ គឺ​បំណុល​ថ្មី​ក៏​ខ្ចីមិនបាន ចំណែក​ឯ​បំណុល​ចាស់​ក៏​គ្មានលុយសង។ តាមលក្ខណៈ​បច្ចេកទេស អាមេរិក​នឹង​ត្រូវ​ក្ស័យធន។ ការក្ស័យធន​នៃ​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​មួយនេះ អាច​នឹង​រាលដាល​ ​បង្ក​ភាព​ចលាចល នៅលើ​ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ទូទាំង​ពិភពលោក។ ក៏ប៉ុន្តែ មាន​ប្រទេស​ពីរ​នៅ​អាស៊ី ដែល​អាច​ជា​អ្នក​រងគ្រោះ​ខ្លាំង​ជាងគេ ក្នុង​ករណីអាមេរិក​ក្ស័យធន គឺ​ចិន និង​ជប៉ុន ដែល​ជា​ម្ចាស់​បំណុល​ដ៏ធំបំផុត​របស់​អាមេរិក។ យោងតាម​តួលេខ​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក គិត​មក​ត្រឹម​ថ្ងៃទី៣១​កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៣​នេះ បំណុល​ដែល​អាមេរិក​ជំពាក់​​ចិន មាន​រហូតដល់ទៅ ១ ២៨០​ពាន់​លាន​ដុល្លារ ហើយ​បំណុល​ដែល​ជំពាក់​ជប៉ុន មាន​ ១ ១៤០ពាន់លាន​ដុល្លារ។ ចិន និង​ជប៉ុន​បាន​សុទ្ធតែ​បាន​បង្ហាញ​ នូវ​ក្តី​បារម្ភ​របស់​ខ្លួន ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ជា​សាធារណៈ​​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល និង​​សភា​អាមេរិកដោះស្រាយ​ជម្លោះ ដើម្បី​បញ្ចៀស​ការ​ក្ស័យធន។ អនុរដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​បាន​ថ្លែង​កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ​​ថា វាជារឿង​ធម្មតា ដែលចិនត្រូវ​ព្រួយបារម្ភ​អំពី​ស្ថានភាព​វិបត្តិ​នយោបាយ​នៅ​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហើយ​ថា វា​ជា​ការ​ទទួលខុសត្រូវ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ក្នុងការ​បញ្ចៀស​វិបត្តិ​បំណុល និង​ធានា​សុវត្ថិភាព​នៃ​លុយវិនិយោគ​របស់​ចិន នៅ​អាមេរិក។ កាសែត​ជប៉ុនវិញ បាន​ចុះផ្សាយ​ថា មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​ជប៉ុន​បាន​ជួប​ជជែក​តាមទូរស័ព្ទ​ជាច្រើនលើក​ ​ជាមួយ​នឹង​មន្រ្តី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក កាលពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដើម្បីជជែក​អំពី​វិបត្តិ​បំណុល។ កាលពីថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ លោក​តារ៉ូ អាសូ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួង​សេដ្ឋកិច្ច​ជប៉ុន​បាន​ថ្លែង​រំឭក​ថា ភាព​ជាប់គាំង​នយោបាយ​នៅ​អាមេរិក​ជុំវិញ​រឿង​ថវិកា និង​បំណុល​សាធារណៈ អាចនឹង​បង្ក​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ចំពោះ​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុលរដ្ឋ​អាមេរិក។ គួរបញ្ជាក់ថា លុយ ដែល​ចិន និង​ជប៉ុន ឲ្យ​អាមេរិក​ខ្ចី គឺ​ធ្វើឡើង​តាម​រយៈ​ការ​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​​របស់​រដ្ឋ។ ប្រសិនបើ​​តម្លៃ​មូលបត្រ​បំណុលរដ្ឋ​អាមេរិក​ធ្លាក់ចុះ ​ចិន និង​ជប៉ុន ដែល​មាន​មូលបត្រ​បំណុល​អាមេរិក​ក្នុង​ដៃ​ច្រើន គឺ​ជា​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ខាតបង់​ច្រើន។ បញ្ហាមួយទៀត ដែល​ចិន និង​ជប៉ុន​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ គឺ​តម្លៃ​លុយ​ដុល្លារ​អាមេរិក។ វិបត្តិ​បំណុល​អាមេរិក អាច​នឹង​​ធ្វើ​ឲ្យ​លុយដុល្លារ​អាមេរិក​ធ្លាក់ថ្លៃ​ខ្លាំង​ ធៀប​នឹង​លុយ​យេន​របស់​ជប៉ុន និង​លុយ​យ័ន​របស់​ចិន ហើយ​នេះ គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ធំមួយ សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​របស់ប្រទេស​ទាំងពីរ ដែល​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ការ​នាំចេញ។ គេ​នៅចាំបាន​ថា កាល​ពី​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០១១ អាមេរិក​ធ្លាប់​បាន​ប្រឈមមុខ​នឹង​វិបត្តិ​បំណុល​នេះ​ម្តងរួចមកហើយ។ នៅពេលនោះ ភាព​ជាប់គាំង​នៅ​ក្នុង​សភា​អាមេរិក ក៏​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ពិភពលោក​​រង្គោះរង្គើ​មិនតិច​ដែរ។ រហូតដល់​នាទី​ចុងក្រោយ ទើប​សភា​អាមេរិក​សុខចិត្ត​អនុម័ត​ច្បាប់​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​លោក​អូបាម៉ា​ខ្ចីបំណុល​បន្ថែម ហើយ​អាច​បញ្ចៀស​ការក្ស័យធន​បាន។ នៅ​លើកនេះ គេមិនដឹង​ថា តើ​អាមេរិក​នឹង​អាច​បញ្ចៀស​ការ​ក្ស័យធន​បាន ដូចកាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១១​ទៀត​ដែរ​ឬទេ? អ្វី​ដែល​គេ​សង្កើតឃើញ ហើយ​ដែល​គួរ​ឲ្យ​មាន​ការព្រួយបារម្ភ គឺ​មាន​សមាជិក​សភា​មក​ពី​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​មួយចំនួន​ហាក់ដូចជា​​​យល់ថា ការណ៍​ដែល​អាមេរិក​ក្ស័យធន​នឹង​មិន​បង្ក​ផលវិបាក​អ្វី​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដូច​ដែល​គេ​ធ្លាប់គិត។ ការយល់ឃើញ​បែបនេះ អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគេ​មិន​ចង់​ធ្វើ​សម្បទាន​ ដើម្បីសម្រុះសម្រួល​​បញ្ចប់​វិបត្តិ ហើយ​​សុខចិត្ត​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​អាមេរិក​ក្ស័យធន៕ ='''ចិន​និង​ឥណ្ឌា៖ ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា'''= ដូច​បាន​លើក​ឡើង​រួច​ហើយ​ថា ក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល ឥណ្ឌា​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ ឱ្យ​អាទិភាព​ទៅ​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ ម្ល៉ោះ​ហើយ​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ ឥណ្ឌា​ត្រូវ​ការ​ស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់ និង​ត្រូវ​ការ​បន្ធូរ​ភាព​តាន​តឹង​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​ចិន ដោយ​ត្រូវ​ទុក​មួយ​ឡែក​សិន​ទំនាស់​ព្រំ​ដែន និង​គំនុំ​គំ​កួន​ពីអតីតកាល។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ថ្នាក់ដឹកនាំ​ទីក្រុង​ញូវ ដេលី(New Delhi) ថែម​ទាំង​បាន​លួច​សិក្សា​ទៅ​លើ​របៀប​គ្រប់គ្រង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ទៀត​ផង។ ត្រង់​នេះ ចំពោះ​ឥណ្ឌា មហា​យក្ស​ចិន​គឺ​ជា​គំរូ​មួយ ល្អ​ផង​និង​អាក្រក់​ផង។ គឺ​ជា​គំរូ​ល្អ​នៅ​លើ​វិស័យ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ជា​គំរូ​ល្អ ត្រង់​ថា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដ៏​ធំ​មួយ​នេះ​ប៉ិន​ប្រសប់​ខ្លាំង​ណាស់​ក្នុង​ការ​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​កំពូល​មហា​អំណាច​ដោយ​ប្រើ​ពេល​វេលា​តែ​ជាង​៣០​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ ទន្ទឹម​នេះ សម្រាប់​ទីក្រុង​New Delhiចិន​ក៏​ជា​គំរូ​អាក្រក់​ដែរ ដ្បិត​ប្រទេស​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្ត​ដែល​ឥណ្ឌា​ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​ក្នុង​លោក មិន​អាច​ទទួល​បាន​ទេ។ ចិន​ជា​គំរូ​អាក្រក់ ពីព្រោះ​ជា​មហា​អំណាច​នយោបាយ​និង​យោធា​មួយ​ដែល​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ផ្តើម​វាយ​តម្លៃ​ថា កាច អាង​មាឌ និង​វាតទី​និយម។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ឥណ្ឌា​ដែល​ជា​មហាយក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ មិន​ដូច​ចិន​កុម្មុយនិស្ត និង​ឥណ្ឌា​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ដូច​ស្រមោចមិន​ចាញ់​ចិន​ប៉ុន្មាន​ទេ ក៏​ចង់​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហា​អំណាច​តំបន់​មួយ​ដូច​ចិន​ដែរ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​មហាយក្ស​អាស៊ី​ទាំង​ពីរ​ចៀស​មិន​រួច​ពីប្រកួតប្រជែង​គ្នា។ ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា​នេះ​បាន​ផ្តើម​ឡើង នៅ​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០។ កាល​នោះ ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ឥណ្ឌា​នេរុ​(Nehru) និង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ចិន ជូ អេន​ឡាយ (Chou En Lai) ដណ្តើម​គ្នា​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​តតិយលោក នៅ​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​មិន​ចូល​បក្ស សម្ព័ន្ធ។ ដោយ​ឡែក នៅ​សម័យ​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ដដែល​នោះ អគ្គមគ្គទេសក៍​ចិន​ម៉ៅ សេទុង មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​សោះ​ឡើយ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ពេក​របស់​ឥណ្ឌាទៅ​លើ​នេប៉ាល់ និង ​ប៊ូតង់។ ម៉ៅ សេទុង មិន​សប្បាយ​ចិត្ត​សោះ​ឡើយ ពីព្រោះ​ឥណ្ឌា​បាន​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ជ្រកកោន​នយោបាយ ឱ្យ​ប្រមុខ​ពុទ្ធសាសនា​ទីបេ ដាឡៃ ឡាម៉ា(Dalaï Lama)។ រី​ឯ​ឥណ្ឌា​វិញ​អន់​ចិត្ត ពីព្រោះ​ចិន​បាន​លេប​យក​ទីបេ ពីព្រោះ​ចិន​បាន​ឈ្លានពាន​យក​តំបន់​Aksai Chin នៅ​ប៉ែក​ឦសាន​នៃ​Cachemire។ ភាព​រកាំរកូស​ទាំង​អស់​នេះ បាន​បង្កឱ្យ​មាន ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២។ សង្គ្រាម​នេះ​បាន​បំពុល​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា​អស់​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ និង​ធ្វើឱ្យ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​លែង​ទុក​ចិត្ត​គ្នា រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ ក៏​បាន​ញ៉ាំងឱ្យ​ចិន​មាន​គំនិត​ឡោមព័ទ្ធ​ឥណ្ឌា​ដែរ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ ចិន​បាន​យក​ចិត្ត​បង់ក្លាដែស ស្រីលង្កា និង​ភូមា បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​យោធា​និង​សេដ្ឋកិច្ច​ដល់ ​បណ្តា​ប្រទេស​ទាំង​នេះ។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​រវាង​ឥណ្ឌា​និង​ប៉ាគីស្ថាន លើក​ទី​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ និង​លើក​ទី​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ ចិន​កាន់​ជើង​និង​ជួយ​ប៉ាគីស្ថាន។ គំនាប​និង​នយោបាយ​ឡោមព័ទ្ធ​បែប​នេះ​របស់​ចិន បាន​បង្ខំ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ឥណ្ឌាឱ្យ​ចាយ​ថវិកា​ជាតិ ទៅ​លើ​តែ​វិស័យ​យោធា ដោយ​មិន​សូវ​បាន​គិតគូរ​ដល់​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស អស់​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ។ គឺ​ប្រហែល​ជា​ការ​ភ័យ​ព្រួយ​នៅ​ចំពោះមុខ​ប្រទេស​ចិន​នេះ​ហើយ ដែល​បាន​ជម្រុញ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ឥណ្ឌា​ឱ្យ​ខ្នះខ្នែង​បង្កើត​គ្រាប់បែក​បរមាណូ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ក្រោយ​ពី​ចិន​បាន​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​បរមាណូ ឥណ្ឌា​បាន​បំផ្ទុះ​សាកល្បង​គ្រាប់បែកបរមាណូ​ជា​លើក​ទី​មួយ​បង្អស់។ ប៉ុន្តែ​២៤​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ ទើប​ឥណ្ឌា​ដាច់​ចិត្ត​ប្រកាស​ប្រាប់​ពិភពលោក​ឱ្យ​ដឹង​ជា​ផ្លូវការ​ថា ខ្លួន​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ។ គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​នោះ​ហើយ ដែល​ឥណ្ឌា​ចាប់​ផ្តើម​ហ៊ាន​វាយ​ឫក​ដាក់​ចិន ដោយ​បាន​ប្រកាស​យ៉ាង​ចំហ​ថា សត្រូវ​ធំ​របស់​ឥណ្ឌា​គឺ​ចិន មិនមែន​ប៉ាគីស្ថាន​ទេ។ ក៏​ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ នៅ​ឆ្នាំ​២០០១ នា​ឱកាស​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ទីក្រុង​ញូវដែលី(New Delhi)​របស់​លី ប៉េង(Li Peng) ដែល​ជា​នាយករដ្ឋ​មន្ត្រី​ចិន​សម័យ​នោះ ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា កាលនោះ គឺវ៉ាប៉ាយេ(​​Vapayee) បាន​ហ៊ាន​រហូត​ដល់ទៅឱ្យ​លី ប៉េង​អង្គុយ​ចាំ​ជួប ជាហេតុប៊ីសតែធ្វើឱ្យ​ឧប្បតិ្តហេតុ​ទូត​កើត​ឡើង​ផង។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត នៅ​ថ្ងៃ​ដែល​លី ប៉េង​ចេញ​ដំណើរ​ត្រឡប់​ទៅ​ចិន​វិញ ស្រាប់​តែ​ឥណ្ឌា​បាន​បាញ់​សាកល្បង​កាំជ្រួច​មីស្ស៊ីល​ដែល​អាច​ពាំ​ក្បាល​នុយក្លេអ៊ែរ​បាន។ * មាន​មាឌ​ធំ​ដូច​គ្នា មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ដូច​គ្នា និង​មាន​សក្តានុពល​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំង​ដូច​គ្នា ឥណ្ឌា​និង​ចិន​នៅ​អាស៊ី គឺ​ជា​ភ្នំ​មួយ​ខ្លា​ពីរ។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ប្រជែង​ឥទ្ធិពល​គ្នា​នៅ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ដែល​ឥណ្ឌា​ចាត់​ទុក​ថា ជា​ដែន​អំណាច​ផ្តាច់មុខ​របស់​ខ្លួន។ ទន្ទឹម​នេះ​ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ឃ្លាំ​មើល​សកម្មភាព​របស់​ឥណ្ឌា​ដែល​ទីក្រុង​ ប៉េកាំង(Pékin) ជឿ​ជាក់​ថា មាន​មហិច្ឆតា​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ហួស​ពី​ព្រំដែន​នៃ​តំបន់​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ទៅ​កាន់​ភូមិភាគ​ដទៃ​នៅ​អាស៊ី ជា​អាទិ៍​ទៅ​កាន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ដោយ​ឡែក ឥណ្ឌា​ដែល​ជា​សត្រូវ​របស់​ចិន​ក្នុង​អតីតកាល និង​ជា​គូ​ប្រជែង​របស់​ចិនក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល បាន​និង​កំពុង​បន្ត​រក​បង្អែក ដើម្បី​ទប់ទល់​នឹង​ចិន និង​សាកល្បង​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ក្នុង​ន័យ​នេះ ឥណ្ឌា​ត្រូវ​គ្នា​ជាមួយ​​អាមេរិក​កាន់​តែ​ខ្លាំង​តាំង​ពី​មហា​ភេរវកម្ម​ថ្ងៃ​ទី​១១​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០០១​មក។ ក្នុង​គោលដៅ​ទប់​ទល់​នឹង​ចិន​ដូច​គ្នា ឥណ្ឌា​បាន​ពង្រឹង​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​ជប៉ុននា​អំឡុង​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ហើយ​ឥណ្ឌា​ក៏​បាន​ចុះ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​យោធា​ជាមួយ​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ជាមួយ​វៀតណាម​ដែរ។ ក៏​មាន​ដែរ ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​នៅ​លើ​វិស័យ​យោធា។ ជា​ការ​ពិត ទ័ព​ឥណ្ឌា​ខ្សោយ​ជាង​ទ័ព​ចិន តែ​ឥណ្ឌា​ក៏​មិន​បណ្តោយ​ឱ្យ​ចិន​បន្ត​មាន​ប្រៀប​ជាង​ខ្លួន​អ៊ីចឹង​យូរ​លង់​ត​ទៅ​ទៀត​ដែរ។ ជាក់​ស្តែង ពី​ឆ្នាំ​២០០១​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​២០១១ ថវិកា​យោធា​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​កើន​ឡើង​៦៤%។ ហើយ​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​២០០៦​និង​ឆ្នាំ​២០១០ ឥណ្ឌា​ថែម​ទាំង​បាន​ទិញ​អាវុធ​ពី​បរទេស​ច្រើន​ជាង​ចិន​ទៅ​ទៀត។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​ប្រកាស​កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗ​នេះ​ថា ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០១៥​ទៅ កញ្ចប់​ថវិកា​របស់​ខ្លួន​នឹង​កើន​ទៅ​ដល់​៨​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ ចិន​មាន​ប្រៀប​ជាង​ឥណ្ឌា​នៅ​លើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច។ ចិន​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទី​ពីរ រី​ឯ​ឥណ្ឌា​វិញ​ជាប់​លេខ​៩​នៅ​ឡើយ។ ប៉ុន្តែ​តាម​ការ​អះអាង​របស់​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ ឥណ្ឌា​នឹង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទី​៣​ឬ​ទី​៤ នា​រយៈពេល​២០​ឆ្នាំ​ទៀត​ខាង​មុខ​នេះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ ចាប់​ពី​ពេល​នេះ​ត​ទៅ ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ចៀស​មិន​រួច​ពី​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ថាមពល​នៅ​គ្រប់​ទិសទី​ក្នុង​សកលលោក ដើម្បី​យក​មក​បំប៉ន​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​របស់​គេ​រៀងៗ​ខ្លួន។ ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា ឥណ្ឌា​និង​ចិន​មាន​ជម្លោះ​ព្រំដែន​នឹង​គ្នា។ គឺ​ជា​ជម្លោះ​រ៉ាំរ៉ៃ ដ្បិត​ទាំង​សង​ខាង សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​ទាមទារ​ទឹក​ដី។ ឥណ្ឌា​នៅ​តែ​បរិហារ​ថា ចិន​បាន​ឈ្លាន​ពាន​យក​ទឹក​ដី​របស់​គេ​មួយ​ដុំ​ធំ​នៅ​Cachemire នោះ​គឺ​ទឹក​ដី​Aksaï Chin។ ចិន​វិញ មិន​ទទួល​ស្គាល់​អាធិបតេយ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ទៅ​លើ​រដ្ឋ​Arunachal Pradesh ដោយ​អះអាង​ថា រដ្ឋ​នេះ​ជា​ទឹក​ដី​របស់​ទីបេ ម្ល៉ោះ​ហើយ​វា​ជា​ទឹក​ដី​របស់​ចិន៕ =='''ឥណ្ឌា​និង​ចិន​៖​ប្រយោជន៍​​ធំ​​ជាង​​គំនុំ​'''== ឥណ្ឌា​ដែល​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ឯង​ថា​ជា​មហា​អំណាច​តំបន់​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​មិន​ដែល​ទុកចិត្ត​ចិន​ទេ។ ​មិន​ទុក​ចិត្ត​ចិន​ ដ្បិត​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​រមែង​តែ​សម្តែង​ឱ្យ​ឃើញ​នូវ​មហិច្ឆតា​របស់​ខ្លួន​ទៅលើ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ ដូច​មាន​ការ​លេប​យក​ដែន​ដី​ទី​បេ(Tibet)​មក​កាន់​កាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥១​ជា​ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​ស្រាប់។ ឥណ្ឌា​ក៏​មិន​ភ្លេច​ដែរ​បរាជ័យ​ដ៏​អាម៉ាស់​មុខ​របស់​ខ្លួន ​នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ទប់ទល់​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ ​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​បញ្ហា​ព្រំដែន​រវាង​មហា​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ត​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ ឥណ្ឌា​ប្រយ័ត្ន​ណាស់ ​ប្រយ័ត្ន​ខ្លាំង​នៅ​ចំពោះ​មុខ​សកម្មភាព​ទូត ​យោធា​និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​នៅ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ និង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ជុំវិញ​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង ​ដូចជា​នៅ​ប៉ាគីស្ថាន​បាំងក្លាដែស ​នេប៉ាល​ ប៊ូតង់​ ម៉ាឌីហ្វ ​សេរីលង្កា ​និង​ភូមា។ ទីក្រុង​ញូវ​ដេលី​(New Delhi)​ ចេះ​តែ​មាន​អារម្មណ៍​ថា ​តាំង​ពី​ដើម​មក​ ចិន​មាន​យុទ្ធសាស្ត្រ​ឡោម​ព័ទ្ធ​ប្រទេស​ខ្លួន។ ​អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ឥណ្ឌា​បារម្ភ​ខ្លាំង​ជាង​គេ​ គឺ​ការ​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ថ្នាក់ដឹក​នាំ​ចិន​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ នូវ​ខ្សែក្រវ៉ាត់​សន្តិសុខ​មួយ​ដែល​ពាក្យ​បារាំង​គេ​ហៅ​ថា​collier de perles​ ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​សន្តិសុខ​ដែល​លាត​សន្ធឹង​ពី​ឈូង​សមុទ្រ​ពែរ្ស​(Perse)​ ទៅ​ដល់​មហា​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក​(Pacifique)​ ដោយ​ឆ្លង​កាត់​តាម​សមុទ្រ​ឥណ្ឌា។ រីឯ​ទី​ក្រុង​ប៉េកាំង​(Pékin)​វិញ​អះអាង​ថា​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​សន្តិសុខ​នេះ​មិនមែន​ដើម្បី​ឡោមព័ទ្ធ​ឥណ្ឌា​ទេ ​តែ​ដើម្បី​ការពារ​ចរាចណ៍​នៃ​នាវា​ដឹក​ប្រេង​កាត​របស់​ខ្លួន​មក​ពី​ភូមិ​ភាគ​ដើម​បូព៌ា​ទេ​តើ។ តែ​ឥណ្ឌា​មិន​ជឿ​ហើយ​ជា​ប្រតិកម្ម​ឆ្លើយ​តប​វិញ ​បាន​ទាំង​យល់​ព្រម​ធ្វើ​សមយុទ្ធ​រួម​គ្នា​ជាមួយ​អាមេរិក​ ជប៉ុន​ អូស្ត្រាលី​និង​សិង្ហបុរី​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​ឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧​ទៀត​ផង។ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​បែប​នេះ ​សំណួរ​ដែល​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ចោទ​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាង​ពីរ​ទសវត្សរ៍​ចុង​ក្រោយ​នេះ ​គឺ​នៅ​ទីបំផុត ​តើ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ដែល​កំពុង​លេច​ត្រដែត​ឡើង​នៅ​អាស៊ី​នឹង​ក្លាយ​ជា​ដៃគូ ​ឬ​មួយ​ក៏​មហាយក្ស​អាស៊ី​ទាំង​ពីរ​នេះ​នឹង​ច្បាស់​ជា​ចៀស​មិន​រួច​ពី​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា? ទោះ​ជា​យ៉ាង​ក៏​ដោយ ​អ្នកភូមិ​សាស្ត្រ​វិទូ​ចាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ឡើង​ៗ​ទៅ​លើ​ទំនាក់​ទំនង​ដ៏​ស្មុគស្មាញ​រវាង​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ ដ្បិត​នៅ​ក្នុង​រឿង​នេះ​ តួអង្គ​មិន​មែន​មាន​តែ​ពីរ​ទេ​ តែ​បី​ឬ​បួន​ រាប់ទាំង​អាមេរិក​និង​ជប៉ុន​ផង។ ឥណ្ឌា​និង​អាមេរិក​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ខិត​ចូល​ជិត​គ្នា ​នា​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​(Washington)​ហាក់​ដូចជា​ចង់​លើក​ស្ទួយ​និង​ជំរុញ​ឥណ្ឌា​ឱ្យ​ឆាប់​ក្លាយ​ជា​មហា​យក្ស ​ដើម្បី​ជួយ​អាមេរិក​និង​ជួយ​ឥណ្ឌា​ខ្លួន​ឯង​ក្នុង​ការ​ខ្ទប់​ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន​ នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​។ * ចង់​ឬ​មិន​ចង់​ នៅ​លើ​សាច់​ការ​ជាក់​ស្តែង​និង​ជា​ផ្លូវ​ការ​ ឥណ្ឌា​និង​ចិន​ដែល​បាន​បែរ​ខ្នង​ដាក់​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​បាន​ផ្តើម​សម្រួល​ទំនាក់​ទំនង​នឹង​គ្នា​នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨។ ការ​រលត់​រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ឱ្យ​បោះបង់​ចោល​ទំនាស់​មនោគម​វិជ្ជា​និង​សើរើ​មើល​ឡើង​វិញ​នយោបាយ​ការ​បរទេស​របស់​គេ​រៀង​ៗ​ខ្លួន។​ គួរ​គូសបញ្ជាក់​ត្រង់​នេះ​បន្តិច​ថា ​ឥណ្ឌា​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ​ ឱ្យ​អាទិភាព​ទៅ​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច ម្ល៉ោះ​ហើយ​ក៏​ដូច​ចិន​ដែរ​ ឥណ្ឌា​ត្រូវ​ការ​ស្ថិរ​ភាព​នៅ​ក្នុង​តំបន់ ​និង​ត្រូវ​ការ​បន្ធូរ​ភាព​តាន​តឹង​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​ចិន​ ដោយ​ត្រូវ​ទុក​មួយ​ឡែក​សិន​ទំនាស់​ព្រំដែន ​និង​គំនុំ​គំកួន​ពី​អតីត​កាល។​ សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ពាណិជ្ជកម្ម ​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​មួយ​នៃ​ការ​សម្រួល​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​អតីត​គូ​សត្រូវ​ទាំង​ពីរ។​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០​ ការ​ផ្តោះ​ប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា ​គិត​ជា​ទឹក​ប្រាក់​មាន​ប្រមាណ​តែ​២​រយ​លាន​ដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ។​ តួរ​លេខ​នេះ​បាន​កើន​ទៅ​ដល់​២​ពាន់​លាន​ដុល្លារ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៩ ​និង​រហូត​ដល់​ទៅ​៦​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១០។ គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បែប​នេះ​ហើយ ​ដែល​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​បាន​សម្រេច​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នយោបាយ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០០៥​ ស្តី​ពី​«ភាព​ជា​ដៃ​គូ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដើម្បី​សន្តិភាព​និង​វឌ្ឍនភាព»​។ ​និយាយ​បែប​ផ្សេង ​ឥណ្ឌា​និង​ចិន​យល់​ព្រម​លើក​តម្កើង​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅថា ​កិច្ច​សន្ទនា​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ដែល​អនុញាត​ឱ្យ​ភាគី​នីមួយ​ៗ​បញ្ចេញ​និង​ផ្តោះ​ប្តូរ​មតិ​យោបល់​គ្នា​ជុំវិញ​បញ្ហា​សន្តិសុខ​ក្នុង​តំបន់​និង​ក្នុង​ពិភព​លោក។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ​ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ចិន​កក់​ក្តៅ​ចិត្ត​ ឥណ្ឌា​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ផ្លូ​វការ​ អធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​ចិន​ទៅ​លើ​ទីបេ ​និង​បាន​សន្យា​ប្រាប់​ចិន​ថា ​នឹង​ខ្ទប់​មិន​ឱ្យ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ទីបេ​ ដែល​រស់​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ឥណ្ឌា​ធ្វើ​សកម្មភាព​នយោបាយ​ប្រឆាំង​នឹង​ចិន​ទៀត​ទេ។ ចិន​វិញ​ក៏​ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ ខិតខំ​និយាយ​និង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​កុំឱ្យ​ឥណ្ឌា​ខ្នក់​ចិត្ត​តទៅ​ទៀត។​ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥​ នា​ឱកាស​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ឥណ្ឌា នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ចិន​សម័យ​នោះ ​គឺ​វ៉េន យ៉ាបៅ ​(Wen Jiabao) ​បាន​និយាយ​ពន្យល់​ថា ​ក្នុង​រយៈពេល​២​ពាន់​២​រយ​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅនេះ ​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា​មាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើ​៩៩,៩%។ Wen Jiabao ​ប្រហែល​ជា​ចង់​និយាយ​ថា​ អា​០,១%​ដែល​មិន​ល្អ​នោះ​ គឺ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២​នោះ​ឯង។ ដោយ​ឡែក ​ចិន​ក៏​ឈប់​កាន់​ជើង​ផ្កាប់​មុខ​ប៉ាគីស្ថាន​ដែល​ជា​សត្រូវ​សួពូជ​របស់​ឥណ្ឌា ​ដូច​ពេល​មុន​ៗ​ទៀត​ដែរ។​ ហើយ​នេះ​ គឺ​ជា​សម្បទាន​នយោបាយ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ឥណ្ឌា​កក់​ក្តៅ​ចិត្ត​ខ្លាំង​មែន​ទែន​៕ ='''ផលវិបាក​នៃប្រាក់អឺរ៉ូ​ធ្លាក់ស្រុតចុះថ្លៃ'''= កាលពី​៦ខែ​មុន​ អ្នក​ដឹកនាំ​នៃ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ច្បាស់​ជា​មាន​ការ​ពេញ​ចិត្ត​​ពុំ​តិច​ទេ​ នៅ​ខណៈដែល​ឃើញ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ធ្លាក់​មក​នៅ​ក្រោម​កម្រិត​១ដុលា្លរ​២៨​សេន​បែប​នេះ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ការ​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​ខ្លាំង​នៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​នៅ​ពេល​នេះ​បែរ​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​រោគ​សញ្ញា​ដែល​ធ្វើឲ្យ​គេ​បារម្ភ​ភ័យខ្លាច​ទៅ​វិញ។​ បារម្ភ​ភ័យខ្លាច​ក៏​ពី​ព្រោះតែ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​កំពុង​តែ​រីក​រាល​ដាល​ទូ​ទាំង​តំបន់​នៃ​ប្រទេស​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ។​ នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​នេះ​ ប្រាក់​​អឺរ៉ូ​បាន​ធ្លាក់​មក​នៅ​១ដុល្លារ​២៧​សេន​ ដែល​ជា​កម្រិត​មួយ​ដ៏​សែន​ទាប​ពុំ​ដែល​កើត​មាន​តាំងពី​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ២០០៩​មក។​ គួរកត់​សម្គាល់ថា​ កាលនៅ​ដើម​ឆ្នាំ២០១០​នេះ​ ប្រាក់​១€​អាច​ប្តូរបាន​ដល់ទៅ​១$៤៥សេន​ឯណោះ។ អស់រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ខែ​មក​ហើយ​ដែល​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ចេះ​តែ​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​ពុំ​ចេះ​ឈប់ឈរ​ ទន្ទឹម​គ្នា​នឹង​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​ក្រិក​ដែល​ចេះ​តែ​ធ្លាក់ចុះ​កាន់តែ​ដុន​ដាបទៅៗ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​បាន​ស្គាល់​ការ​ធ្លាក់ស្រុត​ចុះ​ខ្លាំង​នា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយនេះ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ប្រាក់​ដុល្លារ​អាមេរិក​ដែល​ជា​បរមតិ​មួយ​ចម្លែក​នៅ​ខណៈ​ដែល​អឺរ៉ុប​និង​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​ឲ្យ​ប្រទេស​ក្រិក​ប្រមាណ​១១០​ពាន់លាន​អឺរ៉ូ។ តាមពិត​សេចក្តី​ប្រកាស​អះអាង​របស់​អឺរ៉ុប​ពុំ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទី​ផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុ​​មាន​ការ​កក់ក្តៅ​ឡើយ។​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ ទី​ផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​តែ​មាន​ជំនឿ​ជឿ​ទៅលើ​សេណារីយ៉ូ​នៃ​ដំណើរ​ឈាន​ទៅ​រក​ភាព​ធនក្ស័យ​​នៃ​ប្រទេស​ក្រិក​ ហើយ​និង​អាច​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​ព័រទុយហ្កាល​និង​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ។​ ដូច្នេះ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ពុំ​គ្រាន់​តែ​ជា​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​ប្រទេស​ក្រិក​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ វា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅជា​វិបត្តិ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​បាត់​បង់​ទំនុក​ចិត្ត​ទៅលើ​ប្រទេស​នៃ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ទាំងមូល។ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ប្រាក់​បំណុល​ដ៏​ច្រើម​មហិមា​របស់​ប្រទេស​ក្រិក​កំពុង​តែ​ក្លាយ​ទៅជា​វិបត្តិ​នៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ។​ គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​បង្ក​បង្កើត​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៩​ ប្រាក់​១€​ប្តូរ​បាន​១$១៨សេន។​ ដូច្នេះ​ការ​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​នៃ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​នៅ​ពេល​នេះ​ សម្រាប់​អ្នក​សេដ្ឋសាស្ត្រ​ខ្លះ​គឺ​ពិតជា​ឱកាស​មួយ​ដ៏​ប្រពៃ​សម្រាប់​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្ទុះ​ក្នុង​ការ​នាំ​ទំនិញ​ចេញ​ទៅលក់​ក្រៅ​ប្រទេស​សម្រាប់​ប្រទេស​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​មួយ​ចំនួន​ដែល​កំពុង​តែ​មាន​បញ្ហា​ឧនភាព​ជញ្ជីង​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ។​ ការនាំ​ទំនិញ​ចេញ​ទៅលក់​ក្រៅ​ប្រទេស​នេះ​ហើយ​ ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ការ​បង្កើត​ការងារ​ជូន​ប្រជាជន​ឥត​ការងារ​ធ្វើ។ នៅ​ឯ​ត្រើយ​ម្ខាង​ទៀត​នៃ​មហា​សមុទ្រ​Atlantique ឯណោះ​ គេ​បាន​តាម​ដាន​ឃ្លាំមើល​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​ប្រទេស​ក្រិក​និង​នៅ​តំបន់​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​យ៉ាង​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង។​ ពួកគេ​កំពុង​តាម​ដាន​សកម្មភាព​របស់​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប។​ ដោយ​នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ​ ខ្យល់​ព្យុះ​នៃ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​តែ​បន្ត​បោកបក់​ទៅលើ​ទីផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​អាស៊ី​ អឺរ៉ុប​និង​នៅ​អាមេរិក​ ដោយ​គេ​បារម្ភ​ភ័យខ្លាច​ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ ​ក្រិក​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត​ ក្នុង​ខណៈ​ដែល​ប្រមុខ​រដ្ឋ​និង​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​ប្រើ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​ត្រូវ​មាន​ជំនួប​កំពូល​វិសាមញ្ញ​នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រនេះ​នៅ​ទីក្រុង​Bruxelles ដើម្បី​រិះ​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​ឲ្យ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏​សែន​ធ្ងន់ធ្ងរ​​បច្ចុប្បន្ននេះ៕ =='''​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក'''== អឺរ៉ុប​អាច​នឹង​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​តំបន់​ព្យុះ​សង្ឃរា​មួយ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា។​ គ្រាន់តែ​អឺរ៉ុប​ប្រកាស​ឲ្យ​ដឹង​ពី​ផែនការ​ដ៏​ធំធេង​ដែល​មាន​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​ដល់​ទៅ​១១០​ពាន់លាន€​សម្រាប់​ជួយ​ស្ដារ​រុញ​ច្រាន​ប្រទេស​ក្រិក​ឲ្យ​ចេញ​ផុត​ពី​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏​សែន​ធ្ងន់ធ្ងរ​ភ្លាម​ ស្រាប់តែ​កាលពី​ម្សិលមិញ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទូទាំង​អឺរ៉ុប​ អាមេរិក​និង​អាស៊ី​បាន​ធ្លាក់​ដួល​ដាំដូង​មួយ​រំពេច។​ ទាំងនេះ​ក៏​ពីព្រោះតែ​មាន​ពាក្យ​ចចាម​អារ៉ាម​ថា​ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​បាន​​រាលដាល​ដល់​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​និង​ព័រទុយហ្កាល។​ ហើយ​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​កំពុងតែ​សុំ​ខ្ចី​ប្រាក់​ពី​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI​ដើម្បី​យកមក​ដោះ​ស្រាយ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​ខ្លួន។ គួរ​កត់​សម្គាល់ថា​ ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​នេះ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​កាលពី​ម្សិលមិញ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​អស់​-៣,៦៤%។​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Francfort ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​អស់​-២,៦%។​​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​Athènes​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​អស់​-៦,៦៨%។​​ នៅ​ទីក្រុង​ញីវយ៉ក​ធ្លាក់​ចុះ​អស់​-២,០២%។​ ចំណែកឯ​ ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន​នៅ​ទីក្រុង​ម៉ាឌ្រីដ​នៃ​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​វិញ​ កាលពី​ម្សិល​មិញ​បាន​ដួល​ដាំដូង​បាត់​បង់​អស់​-៥,៤១%​ ហើយ​នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​បាន​ស្រុត​ចុះ​អស់​-៣,២១%​បន្ថែម​ទៀត។ ដូច្នេះ​ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​Athènes​រញ្ជួយ​កក្រើកទឹក​កក្រើកដី​បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​ ប្រទេស​ព័រទុយហ្កាល​ ហើយ​នៅ​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាងមុខនេះ​នឹង​អាច​រាលដាល​ដល់​ប្រទេស​អៀរឡង់​ ប្រទេស​អ៊ីតាលី​ផង​ទៀត។ រីឯ​ប្រាក់€​វិញ​ នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ស្រុត​មក​នៅ​ក្រោម​១$៣០​សម្រាប់​១€​ ពោល​គឺ​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ​ដែល​ប្រាក់€​បាន​ស្រុត​ចុះ​ដល់​កម្រិត​សែនទាប​១$២៩​បែបនេះ​ ចាប់តាំងពី​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ២០០៩​មក​ ដែលកាល​ណោះ​១€​ប្តូរបាន​ដល់ទៅ​១$៤៥។​ ដូច្នេះ​ឃើញថា​ ក្នុង​រយៈពេល​តែ​ប៉ុន្មាន​ខែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ប្រាក់€​បាន​ស្រុត​បាត់​បង់​តម្លៃ​របស់​ខ្លួន​អស់​ជាង១០%​ទៅហើយ។ ផែនការ​ជួយ​ប្រទេស​ក្រិក​ដែល​មាន​លក្ខខណ្ឌ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​ជួយ​ស្ដារ​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​នេះ។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​ក្រិក​មាន​បញ្ហា​ធំៗពីរ​គឺ​ទី១-​ប្រទេស​ក្រិក​មាន​ជាប់​ជំពាក់​បំណុល​គេ​យ៉ាង​ច្រើន​មហិមា។​ ទី២-​សេដ្ឋកិច្ច​ក្រិក​ខ្វះ​សមត្ថភាព​នឹង​ធ្វើការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជាមួយ​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ដទៃទៀត។​ ទាំង​នេះ​ហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​ក្រិក​ធ្លាក់​ខ្លួន​ហៀបនឹង​ធនក្ស័យ​ រក​ប្រាក់​បៀវត្សរ៍​បើក​ឲ្យ​អ្នក​រដ្ឋការ​របស់​ខ្លួន​សឹង​ពុំបាន។​ ដូច្នេះ​ គេ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើការ​បន្តឹង​ក្នុង​ការ​ផ្តល់​ប្រាក់​កម្ចី​ ហើយ​និង​ជួយ​រៀបចំ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​មាន​លក្ខខណ្ឌ​ត្រឹមត្រូវ​ដើម្បី​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្ទុះ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ការ​បង្ក​បង្កើត​ការងារ​ជូន​ប្រជាជន។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្រៅ​ផ្លូវការ​ឬ​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្មៅ​ងងឹត​ច្រើន​ ផែនការ​តឹងរ៉ឹង​របស់​អឺរ៉ុប​និង​FMI អាច​នឹង​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​រីក​រាល​ដាល​នូវ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​គេ​ហៅថា​ក្រៅ​ផ្លូវការ។​ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​FMI​បាន​សង្កត់​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ចាត់​វិធានការ​ឲ្យ​បាន​ មុតមាំ​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​ការ​លួច​គេច​ពន្ធដារ​ហើយ​និង​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​ពុក​រលួយ។ ផែនការ​ដែល​មាន​លក្ខខណ្ឌ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​នេះ​គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​ជួយ​ស្ដារ​ស្ថានភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ប្រទេស​ក្រិក។​ បើ​ប្រសិនជា​ប្រទេសក្រិក​ពុំ​ព្រម​អនុវត្ត​តាម​វិធានាការ​របស់​អឺរ៉ុប​និង​FMI ​ទេ​ នោះ​ពួកគេ​ច្បាស់​ជា​នឹង​ដើរចេញ​ពី​ប្រទេស​ក្រិក​ ទុក​ឲ្យ​ទីក្រុង​Athènes ​រិះរក​ដំណោះ​ស្រាយ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​តាម​យថាកម្ម​របស់​ខ្លួន​ទៅចុះ។ វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​អាច​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ឯទៀតៗ​ ដូច​ជា​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​ ប្រទេស​ព័រទុយហ្កាល​និង​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ឯ​ទៀតៗ​បើ​ប្រសិន​ជា​គេ​ពុំ​មាន​ការ​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង​ទេនោះ។ ហើយ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្រិក​នេះ​ពុំ​អាច​រីក​រាល​ដាល​ដល់​ប្រទេស​អឹរ៉ុប​ធំៗ​ដូចជា​ប្រទេស​បារាំង​ឬ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ឡើយ៕ ='''អាស៊ាន​ពិបាក​នឹង​ដើរ​ដល់​សមាហរ័ណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំង​ស្រុង'''= មហិច្ឆតា​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​ជម្រុញ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​អាស៊ាន ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៧ ក្លាយ​ទៅ​ជា​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាង​មុខ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​សហភាព​អឺរ៉ុប។ បាន​ន័យ​ថា សមាជិក​អាស៊ាន​ទាំង​១០​ប្រទេស​ចង់​បាន​សមាហរ័ណកម្ម​ទាំង​ស្រុង​មួយ ដែល​មិន​ត្រឹម​តែ​មាន​ចរាចរណ៍​ទំនិញ​ដោយ​សេរី​ប៉ុណ្ណោះទេ តែ​ក៏​នឹង​ត្រូវ​មាន​ដែរ ចរាចរណ៍​មូលធន និង​ចរាចរណ៍​ប្រជាជន​ដោយ​សេរី​នៅ​ក្នុង​លំហ​ដី​នៃ​អាស៊ាន​ទាំង​មូល។ ក៏​ប៉ុន្តែ នេះ​ជា​គោលដៅ​មួយ​ពិបាក​សែន​ពិបាក​នឹង​ទៅ​ដល់។ ម្យ៉ាង គឺ​មក​អំពី​បញ្ហា​ផ្ទៃ​ក្នុង​អាស៊ាន​តែ​ម្តង។ នៅ​ខ្វះខាត​ច្រើន​ណាស់​ហេដ្ឋា​រចនាសម្ព័ន្ធ ដូច​ជា​ផ្លូវ​ដែក ផ្លូវ​ថ្នល់ និង​ជើង​យន្តហោះ អន្តរប្រទេស ដែល​នឹង​អាច​បើក​លទ្ធភាព​ឲ្យ​មាន​ចរាចរណ៍​មនុស្ស ទំនិញ និង​មូលធន ធំ​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​ក្នុង​ព្រំដែន​អាស៊ាន។ នេះ មិន​ទាន់​និយាយ​ដល់​ឧបសគ្គ​នយោបាយ​និង​រនាំង​ផ្នត់​គំនិត​ផង។ ឧទាហរណ៍ តើ​ខ្មែរ​ព្រម​ឲ្យ​ជនជាតិ​វៀតណាម ឬ​ក៍​ថៃ​ព្រម​ឲ្យ​ជនជាតិ​ខ្មែរ ចេញ​ចូល​ដោយ​សេរី ក្នុង​ទឹកដី​នៃ​ប្រទេស​របស់​គេ​រៀងៗ​ខ្លួន​ដែរ​ឬ​ទេ? ពីព្រោះ ដើម្បី​ធ្វើ​អ៊ីចឹង​បាន វា​ទាល់​តែ​ពលរដ្ឋ​នៃ​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​នីមួយៗ ចេះ​សម្លឹង​មើល​ឆ្ងាយ ឆ្ងាយ​ហួស​ពី​ព្រំដែន​របស់​ប្រទេស​ខ្លួន និង​ឆ្ងាយ​ហួស​ពី​ចក្ខុនិមិត្ត​ជាតិនិយម​ឬ​ជាតិនិយម​ជ្រុល ដើម្បី​ឱប​ក្រសោប​យក​ព្រំដែន​និង​ផល​ប្រយោជន៍​តំបន់។ ក៏​មាន​ដែរ​ ឧបសគ្គ​ម្យ៉ាង​ទៀតនៃ​សមាហរ័ណកម្ម​អាស៊ាន​ទាំងស្រុង​មួយ ដូច​គំរូ​សហភាព​អឺរ៉ុប នោះ​គឺ គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច និង​របប​នយោបាយ​ខុស​គ្នា​ខ្លាំង​ពេក រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​សមាជិក​ទាំង​ដប់។ តើ ដូចគ្នា​ត្រង់​ណា​ទៅ កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី ដែល​ម្នាក់ៗ​ទទួល​បាន​ជា​មធ្យមភាគ ប្រាក់​ចំណូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ៣ ៥០០០ដុល្លារ និង​កម្រិត​ជីវភាព​ លំបាកលំបិន​មែនទែន​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឡាវ? តើ ដូចគ្នា​ត្រង់​ណា​ទៅ​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​និង​របប​សឹក​ភូមា ឬ​ក៏​របប​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម និង​របប​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ភ្លឺស្វាង​សិង្ហបុរី? គឺ​គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច និង​របប​នយោបាយ​ខុស​គ្នា​ខ្លាំង​ពេក នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​នេះ​ហើយ​ដែល​បង្ក​ជា​ឧបសគ្គ នៅ​ក្នុង​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាស៊ាន​និង​ប្រទេស​ធំៗ​ក្នុង​លោក។ ឧទាហរណ៍​ ជាក់​ស្តែង ក្រោយ​ពី​ការ​ចូល​ជា​ធរមាន​នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ស្តី​ពី​ការ​ផ្តោះប្តូរ​ ពាណិជ្ជកម្ម​ដោយ​សេរី រវាង​ប្រទេស​ចិន​និង​អាស៊ាន​នៅ​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ ស្រាប់​តែ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ចេញ​មុខ​ទាមទារ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​ចរចា​ឡើង​វិញ ពីព្រោះ​សមាជិក​អាស៊ាន​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​មួយ​នេះ ខ្លាច​បាត់បង់​ឧស្សាហកម្ម​ថ្មីថ្មោង​របស់​ខ្លួន។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ ប្រទេស​ធំៗ​ក្នុង​លោក ចូលចិត្ត​ចរចា​ឬ​សន្ទនា​ជាមួយ​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​នីមួយៗ ពីព្រោះ​វា​ស្រួល​ជាង​ចរចា​ជាមួយ​អង្គការ​អាស៊ាន​ទាំង​មូល ដោយ​ហេតុតែ​នៅ​ក្នុង​នោះ មាន​រដ្ឋាភិបាល​សមាជិក​ខ្លះ ដូច​យ៉ាង​ភូមា​ជា​ដើម​ដែល​អ្នក​ដឹកនាំ​បស្ចិម​លោក​ខ្លះ​មិន​ចង់​ជួប​មុខ។ ម្យ៉ាងទៀត បញ្ហាដែនដីរវាងរដ្ឋជាសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់ នៅមិនទាន់មានការឯកភាពឬស្រុះស្រួលគ្នាទាំងស្រុងនៅឡើយទេ។ ករណីនេះ នៅតែជាបញ្ហាដ៏ចម្រូងចម្រាស់នៅឡើយរវាងប្រទេសកម្ពុជាជាមួយនឹងប្រទេសវៀតណាម ឬប្រទេសកម្ពុជាជាមួយប្រទេសថៃ និងមានប្រទេសមួយចំនួនទៀតដូចជា ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ប្រទេសថៃជាមួយនឹងប្រទេសឡាវ ឬជាមួយនឹងប្រទេសសឹង្ហបុរីជាដើម។ នេះនៅមិនទាន់ពីបញ្ហាបំបែករដ្ឋនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ឬនៅភីលីពីននៅឡើយទេរវាងក្រមឧទ្ទាមទ័ពប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល។ គឺ ​បញ្ហា និង​ឧបសគ្គ​ទាំងអស់​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នក​សង្កេតការណ៍​គ្មាន​សុទិដ្ឋិនិយម​ទាល់​តែ​សោះ ចំពោះ​ការ​បង្កើត​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន​មួយ ឲ្យ​បាន​មុន​ឆ្នាំ​២០១៥៕ តែទោះបីជាយ៉ាងណា អាស៊ានបានដើរដល់ដំណាក់កាលមួយក្នុងការគិតគូរយ៉ាងខ្លាំងពីបញ្ហាសន្ដិសុខ វិបុលភាព និងវឌ្ឍនភាពនៃតំបន់ ដែលមានការរីកចម្រើនមួយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។ ការណ័នេះ វាបានធ្វើឱ្យអាស៊ានកាន់តែមានសម្លេង និងទឹកមាត់ប្រៃផងដែរចំពោះការងើបឡើងនៃប្រទេសមហាអំណាចតំបន់ដូចជាចិន ឥណ្ឌា​ ជប៉ុន នឹងអូស្ដា្រលីជាដើម។ ការវិលត្រឡប់មកកាន់តំបន់អាស៊ីឡើងវិញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក វាបានបង្ហាញនូវកាលានុវត្ដភាពមួយសម្រាប់អាស៊ានក្នុងការទាញយកប្រយោជន៍ ក៏ដូចជាឱកាសដើម្បីពង្រឹងដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់​ ឱ្យកាន់តែមានភាពជឿជាក់ជាងមុន។ ==អាស៊ាន៖ ចលករ​សម្រាប់​សន្តិភាព​ក្នុង​តំបន់ និង​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​អនាគត== អាស៊ាន​បាន​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​ចម្បង​សម្រាប់​បុព្វហេតុ​សន្តិភាពក្នុង​​តំបន់។ ភាព​ខុសគ្នា​យ៉ាង​ច្រើន​អនេក​តែង​តែ​ស្ថិត​នៅ​ជាឧបសគ្គសម្រាប់​សមាហកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ ទោះ​ជា​សម្រាប់​ពេលអតីតកាល បច្ចុប្បន្ន និង​អនាគត។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ ភាពជោគ​ជ័យនៃ​សន្តិភាព និង​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​អង្គការ​តំបន់​មួយ​នេះ​បាន​ផ្តល់​ឱ្យប្រជាជន​អាស៊ាន​ទាំង ៦០០លាន​នាក់​ នាល​ពេល​បច្ចុប្បន្ន អាច​ជា​មេរៀន​ប្រវត្តិសាស្រ្ដ​មួយ​ដ៏​មាន​សារៈសំខាន់​សម្រាប់​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ដោយ​សារ​ភាព​ចម្រុះ​ច្រើន​អនេកនៃបណ្ដា​ប្រជាជាតិ​ ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ភាគ​អាគ្នេយ៍ បើគេសួរ​ថា “តើ​តំបន់​មួយណា​លើភព​ផែនដី​នេះ អាច​នឹងត្រូវ​រងបរាជ័យ​មុន​គេ ​នៅពេលគេ​ចង់​បង្កើត​ជា​គម្រោង​​នៃ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ​ ទោះ​ជា​នៅ​អឺរ៉ុប អាមេរិក​ខាង​ជើង អាមេរិក​ឡាទីន ឬអាហ្រិក?” ​ នោះ​គេ​អាច​​ឆ្លើយ​បានភ្លាម​ថា “​តំបន់អាស៊ី​​អាគ្នេយ៍”។ ផ្ទុយ​ពីការរំពឹង​ទុក​ទាំង​ស្រុង​ ក្រោយ​ខួប​កំណើត​ឆ្នាំទី៥១របស់​ខ្លួន អាស៊ាន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា អង្គការ​សហប្រតិបត្តិការ​តំបន់​ជោគជ័យ​បំផុត​ទីពីរ របស់​ពិភពលោក បន្ទាប់ពីគម្រោង​សហភាពអឺរ៉ុប។ អង្គការ​តំបន់​មួយ​នេះបាន​ក្លាយ​ជាចលករ​មួយ​ដ៏​ចម្បង​សម្រាប់​សន្តិភាព​ក្នុង​តំបន់ នា​ពេល​កន្លង​មក និងហើយសម្រាប់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន និង​​អនាគត​ តំបន់មួយ​នេះ​នឹងក្លាយ​ជា​ដែន​ដី​នៃ​កំណើន​ និង​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច បើ​ទោះ​បីជា ​សមាហរណកម្ម​នយោបាយ​ហាក់​​គ្មាន​ពន្លឺ។ ='''Google ដកខ្លួនចេញ​ពី​ចិន៖ តើ​អ្នកណា​ខាត អ្នកណា​ចំណេញ?'''= កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៦ ក្រុមហ៊ុន Google បាន​បោះជំហាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ចិន ដែល​ជាទីផ្សារ​អ៊ីនធ័រនែត​ធំជាង​គេ​បង្អស់ នៅលើ​ពិភពលោក ដោយ​​មាន​អ្នកប្រើ​អ៊ីនធ័រនែត​រហូត​​ដល់​ទៅ​ជាង ៧០០​លាន​នាក់។ ដើម្បី ​បាន​ចូល​ទៅ​រកស៊ី នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន ក្រុមហ៊ុន Google បាន​សុខចិត្ត​ទទួល​យក​​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​ចម្រោះ​រាល់​ព័ត៌មាន​ នៅ​លើ​​វែបសៃត៍​ Google ជា​ភាសា​ចិន ដោយ​មិនត្រូវ​បញ្ចេញ​ព័ត៌មាន​ណា ដែល​មានន័យ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ឡើយ។ ការសម្រេច​​ចិត្ត​របស់ Google ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន​នេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការរិះគន់​​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាពិសេស ពីសំណាក់​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស នៅទូទាំង​ពិភពលោក។ គេនាំ​គ្នា​រិះគន់​ថា Google គិត​តែ​រឿងចំណេញ​លុយ ដោយ​គ្មាន​ឧត្តមគតិ។ ៤​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​ បាន​ពុះពារ​ ជ្រៀតចូល​ក្នុង​ទីផ្សារ​ចិន ដោយ​ត្រូវប្រឈមមុខ​នឹង​ការរិះគន់​ពីគ្រប់ទិសទី ស្រាប់តែ​​ នៅពេលនេះ Google បែរជា​ប្រកាស​ដកខ្លួន​ចេញ​ពី​​ចិន​ទៅវិញ។ តើ​មក​ពី​ហេតុអ្វី? មុននឹង​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការបិទ​វែបសៃត៍​ជាភាសាចិន​នេះ វែបសៃត៍​របស់ Google ត្រូវ​ទទួលរង​នូវការវាយប្រហារ​​ពី​សំណាក់​ចោរ​អ៊ីនធ័រនែត (Hacker) ដែល​​​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ចិន។ ការ​វាយប្រហារ​នេះ គឺ​សម្តៅ​លើ​​អ៊ីមែល​របស់​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​​តែងតែ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាលចិន។ Google ក៏​បាន​ទាមទារ​ចរចា​ឡើង​វិញ ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន ដើម្បី​សុំ​បញ្ឈប់​ការ​ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន។ ប៉ុន្តែ ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​មិនព្រម ទើប​ Google ប្រកាស​បិទ​​វែបសៃត៍​តែ​ម្តង។ ការ​​រើបម្រះ​ពី​ក្រញាំដៃ​ដែក​របស់​រដ្ឋាភិបាលចិន​នេះ អាចធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន Google ស្តារ​មុខមាត់​របស់​ខ្លួន​ឡើងវិញ​បាន ក្រោយ​ពី​ត្រូវ​បានគេចោទ​ថា​សុខចិត្ត​ជួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន ​រំលោភលើ​​សិទ្ធិសេរីភាព​ខាង​ព័ត៌មាន ដើម្បី​តែ​លុយ។ ប៉ុន្តែ សំណួរ​សួរថា តើ​​ក្រុមហ៊ុន Google ត្រូវ​បង់ថ្លៃ​ប៉ុណ្ណា ដើម្បី​មុខមាត់នេះ? បើ​និយាយ​ពី​ប្រាក់ចំណូល ការបិទវែបសៃត៍​ជាភាសា​ចិន នៅពេលនេះ មិន​ធ្វើ​ឲ្យ Google ខាតបង់​ច្រើន​ប៉ុន្មានទេ។ ប្រាក់ចំណូល​ប្រចាំឆ្នាំ​របស់​ Google ដែល​បាន​ពីទីផ្សារ​ចិន មានប្រមាណ​តែ ២% ប៉ុណ្ណោះ ធៀប​នឹង​ប្រាក់​ចំណូលសរុប នៅទូទាំងពិភពលោក (គិតជា​ទឹកប្រាក់​ គឺ​មាន​ប្រមាណ ៥០០​លាន​ដុល្លារ)។ ក្នុង​​ចំណោម​ប្រាក់ចំណូល​​ទាំង ៥០០​លាន​ដុល្លារ មានតែ​មួយ​ផ្នែក​តូចប៉ុណ្ណោះ ដែល​មាន​មកពី​​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​លើ​វែបសៃត៍ Google ជាភាសា​ចិន។​​ ប្រាក់​ចំណូល​មួយផ្នែក​ធំ គឺ​​បាន​មក​ពី​ការ​​លក់​សេវា​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុនចិន ប៉ុន្តែ ផ្សព្វផ្សាយ នៅលើ​វែបសៃត៍​ជាភាសា​អង់គ្លេស ( Google.com)។ បើទោះជា​​បាន​បិទ​វែបសៃត៍​ជាភាសា​ចិន​ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រុមហ៊ុន Google នៅតែបន្ត​ទុក​ការិយាល័យ​របស់ខ្លួន នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ដដែល ដើម្បី​បន្ត​លក់​សេវា​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម លើ​វែបសៃត៍ ជាភាសា​អង់គ្លេស ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ចិន។ ដូច្នេះ ការបិទ​វែបសៃត៍​ជាភាសាចិន (Google.cn) នេះ នឹង​មិនធ្វើ​ឲ្យ Google បាត់បង់​ប្រាក់​ចំណូលច្រើន​​ប៉ុន្មាន​ទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល Google ត្រូវ​ខាតបង់ គឺ​ការបាត់បង់​ឱកាស ទៅថ្ងៃអនាគត ក្នុងការ​​​ទាញ​យក​ផលចំណេញ​ពី​ទីផ្សារ​អ៊ីនធ័រនែត​ចិន ដែល​ជា​ទីផ្សារ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​សក្តានុពល​ធំធេង ព្រោះ​ជា​ទីផ្សារ ដែល​ចេះតែ​បន្ត​កើនឡើង​ទ្វេគុណ ពី​មួយ​ឆ្នាំ ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ។ រដ្ឋាភិបាល​​ចិន​ក៏​ជា​អ្នកខាតបង់​ដ៏ធំ​ដែរ ពីការ​ដកខ្លួន​របស់ Google នេះ។ ការ​ណ៍​ដែល​ Google បិទវែបសៃត៍ ក្នុង​ហេតុផល​ថា​ ​មកពី​រដ្ឋាភិបាលចិន​​បំបិទសិទ្ធិសេរីភាព​សារព័ត៌មាន​បែបនេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាក់មុខបាក់​មាត់​មិនតិច​នោះទេ។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ចិន​​បាន​បញ្ចេញ​ប្រតិកម្ម ដោយ​បង្ហាញ​នូវ​ការខឹង​សម្បារ​យ៉ាងខ្លាំង​ចំពោះ​ការសម្រេច​របស់ Google នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្រោយ​ពី​បិទវែបសៃត៍​នៅចិន Google បាន​សម្រេច​បង្វែរ​ការ​ស្វែងរក​ព័ត៌មាន ពីសំណាក់​ប្រជាជន​ចិន ឲ្យ​ទៅ​​វែបសៃត៍ នៅ​ហុងកុងវិញ ដែល​ជា​វែបសៃត៍​ជា​ភាសា​ចិន​ដែរ ប៉ុន្តែ គ្មាន​កាតព្វកិច្ច​ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន។ នេះ​មានន័យថា ចាប់ពីពេលនេះ​ទៅ រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ត្រូវ​តែ​ស្វែងរក​មធ្យោបាយ ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដើម្បី​រារាំង កុំ​ឲ្យ​​​​ពលរដ្ឋ​ចិន អាច​ចូល​ទៅមើល​​ព័ត៌មាន នៅ​លើ​វែបសៃត៍​ Google ហុងកុង​បាន។ អ្នក​ទទួល​ខាតបង់​មួយ​ទៀត គឺ​បុគ្គលិក​របស់ Google ដែល​​នឹង​ត្រូវប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​បាត់បង់​ការធ្វើ។ នៅចិន Google មាន​បុគ្គលិក​សរុប​ ប្រមាណ ៧០០​នាក់។ ថ្វីដ្បិត​តែ Google មិនបិទ​ទ្វារ​ក្រុមហ៊ុន​របស់ខ្លួន​ទាំងស្រុង ក៏ប៉ុន្តែ ​បុគ្គលិក​មួយ​ផ្នែក​នឹង​ត្រូវ​​បាត់បង់​ការងារ។ ចំណែក​មួយផ្នែកផ្សេង​ទៀត នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​​ការ​បាត់បង់​ការងារ​ធ្វើ​ដែរ ទៅ​ថ្ងៃ​អនាគត ប្រសិន​បើ​មុខជំនួញ​របស់ Google ដែល​នៅសេសសល់ ដំណើរការ​ទៅ​មិន​ល្អ។ អ្នកដែល​ត្រូវ​ទទួល​ការ​ខាតបង់ ពី​ការ​ដកខ្លួន​របស់ Google មួយទៀត គឺ​ក្រុមហ៊ុន ដែល​ជា​ដៃគូ ធ្លាប់​រកស៊ី ជាមួយ Google នៅ​ចិន ដែល​នឹង​ត្រូវ​​បាត់បង់​ប្រាក់ចំណូល ពី​ការ​ធ្វើ​ជំនួញ​ជាមួយ​ Google ។ ចំណែក​អ្នក​ដែល​ទទួល​ផលចំណេញ​ច្រើន​ជាងគេ គឺ​បណ្តា​ក្រុមហ៊ុន ដែល​ជា​គូប្រជែង​របស់​ Google នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ចិន និង​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​តែងតែ​ទាមទារ​កុំ​ឲ្យ​ Google ​ជួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ ធ្វើ​ចម្រោះ​ព័ត៌មាន៕ ='''អាស៊ីអាគ្នេយ៍​កំពុង​សម្លឹង​ឃើញ​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ '''= ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទំាង ១០ ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅ​មិន​ទាន់​មាន​​ប្រទេស​ណា​មួយ​បំពាក់​ដោយ​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ដើម្បី​ផលិត​ថាមពល​អគ្គិសនី​ទេ។ រហូត​មក​ទល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​បាន​ពឹង​ផ្អែក​ទំាង​ស្រុង​លើ​ថាមពល​អគ្គិសនី​ដែល​បាន​មក​ពី​ធ្យូងថ្ម និង​វារីអគ្គិសនី។ ប៉ុន្តែ​បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ជា​មួយ​នឹង​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​តម្រូវការ​ប្រចំា​ថ្ងៃ ថាមពល​បាន​មក​ពី​ប្រភព​ធម្មជាតិ​ទំាង​នោះ ពិត​ជា​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​ទេ។ មួយ​វិញ​ទៀត មាន​ប្រភព​ធម្មជាតិ​ខ្លះ ដូច​យ៉ាង​ធ្យូងថ្ម ក៏​ចេះ​តែ​ស្បើយ​ទៅៗ​ដែរ។ គឺ​នៅ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​បាន​ជម្រុញ​ឲ្យ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​បន្ត​ស្វែង​រក​ប្រភព​ថាមពល​ថ្មី ដើម្បី​យក​ទៅ​ចិញ្ចឹម​បំប៉ន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន ព្រោះ​ថា អគ្គិសនី គឺ​ជា​ថាមពល​មួយ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេសជាតិ។ បើ​យើង​និយាយ​តែ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក តម្រូវការ​ថាមពល​អគ្គិសនី​នឹង​ត្រូវ​កើន​ប្រមាណ ២,៤% ក្នុង​មួយ​ឆ្នំា ចាប់​ពី​ពេល​នេះ​រហូត​ដល់​ឆ្នំា ២០៣០។ ចំណែក​ឯ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ផ្សេង​ទៀត​វិញ តម្រូវការ​ថាមពល​អគ្គិសនី​មាន​កំណើន​ប្រមាណ​តែ ១,១% ប៉ុណ្ណោះ។ « ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ » គឺ​ជា​ប្រភព​ថាមពល​ថ្មី​ដែល​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយ​ចំនួន​ចង់​បាន។ « ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ » ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា ជា​ប្រភព​ថាមពល​កំពុង​ពេញ​និយម និង​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ខ្ពស់។ មែនទែន​ទៅ ថាមពល​បាន​មក​ពី​នុយក្លេអ៊ែរ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ថ្មី​ទេ មាន​ប្រទេស​លោក​ខាង​លិច​មួយ​ចំនួន ដូច​យ៉ាង​អាមេរិក ឬ​ប្រទេស​បារំាង បាន​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​តំាង​ពី​យូរ​មក​ហើយ។ នៅ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​ក៏​មាន​បំពាក់​ដែរ ដូច​យ៉ាង​កូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន និង​ប្រទេស​ចិន។ ចិន​ដែល​មាន​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ចំនួន ១១ និង​កំពុង​​សាងសង់​ចំនួន ២០​បន្ថែម​ទៀត។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​វិញ នា​ពេល​ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ ឥណ្ឌា​ទើប​បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ជា​មួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​​យល់​ព្រម​លក់​ទៅ​ឲ្យ​ទីក្រុង New Delhiនូវ​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ គ្រឿង​បញ្ឆេះ​នុយក្លេអ៊ែរ​​បម្រើ​ក្នុង​វិស័យ​ស៊ីវិល ព្រម​ទំាង​បច្ចេកវិជ្ជា។ ក្រឡេក​មក​មើល​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​វិញ​ម្តង មាន​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​កំពុង​សាងសង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល និង​មួយ​ចំនួន​ទៀត​បាន​ផ្តើម​សិក្សា​ពី​សមត្ថភាព និង​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការ​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល។ វៀតណាម គឺ​ជា​ប្រទេស​មុន​គេ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​នឹង​ផ្តើម​ដាក់​ឲ្យ​ដំណើរការ​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​មួយ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​កំលំាង ៤០០០ Mégawatte នៅ​ឆ្នំា ២០២០ ខាង​មុខ។ គួរ​ជម្រាប​ជូន​ថា​កាល​ពី​ខែ​វិច្ឆិការ ឆ្នំា ២០០៩ កន្លង​ទៅ រដ្ឋសភា​វៀតណាម​បាន​យល់​ព្រម​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​សាងសង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ចំនួន ៤ ដោយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ប្រាក់​ពី ១១ពាន់លាន ទៅ ១៨ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ បន្ទាប់​មក​នៅ​ឆ្នំា ២០២១ មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​របស់​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​ក៏​អាច​នឹង​ផ្តើម​ដំណើរការ​ដែរ។ ចំពោះ​ប្រទេស Singapour បាន​ផ្តើម​សិក្សា​ពី​សមត្ថភាព​​របស់​ខ្លួន។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ប្រទេស​ថៃ​វិញ បាន​ផ្តើម​ពិនិត្យ​មើល​លើ​លទ្ធភាព និង​ទីតំាង​ដែល​ត្រូវ​សាងសង់។ និយាយ​ជា​រួម​ទៅ អ្វី​ដែល​ជា​ចំណោទ​របស់​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ក្នុង​ការ​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល មិន​មែន​ស្ថិត​នៅ​លើ​លទ្ធភាព និង​សមត្ថភាព​នោះ​ទេ។ សំខាន់ គឺ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ទីតំាង​ភូមិសាស្រ្ត បញ្ហា​សន្តិសុខ និង​បទពិសោធន៍​ស្តីពី​នុយក្លេអ៊ែរ។ ការ​ស្វែង​រក​ថាមពល​ដោយ​ប្រើ​នុយក្លេអ៊ែរ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់ និង​ការ​គ្រប់​គ្រង​ត្រឹមត្រូវ។ មួយ​វិញ​ទៀត អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​ច្រើន​កើត​មាន​គ្រោះ​ធម្មជាតិ ដូច​យ៉ាង​គ្រោះ​រញ្ជួយដី និង​ផ្ទុះភ្នំភ្លើង​ជា​ដើម។ ទំាង​នេះ​សុទ្ធសឹង​ជា​ក្តី​បារម្ភ​របស់​ក្រុម​អ្នក​ឯកទេស​នុយក្លេអ៊ែរ។ បើ​មាន​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់ និង​ការ​គ្រប់គ្រង​ត្រឹមត្រូវ នុយក្លេអ៊ែរ​នឹង​ផ្តល់​ផលប្រយោជន៍​ច្រើន​ក្នុង​វិស័យ​ថាមពល តែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ វា​ក៍​អាច​បង្ក​ចេញ​នូវ​​គ្រោះ​មហន្តរាយ​យ៉ាង​ធំធេង​ដែរ។ ក្រុម​អ្នក​ឯកទេស​នុយក្លេអ៊ែរ​មិន​បាន​ជំទាស់​នឹង​បំណង​ចង់​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុង​គោលដៅ​ស៊ីវិល​របស់​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ទេ តែ​បាន​ផ្តល់​ជា​អនុសាសន៍​មួយ​ចំនួន​ដូច​យ៉ាង បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ច្បាប់​មួយ​ច្បាស់លាស់​ស្តីពី​នុយក្លេអ៊ែរ។ អ្វី​ដែល​ត្រូវ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​នោះ គឺ​ជៀសវាង​កុំ​ឲ្យ​មហិច្ឆតា​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល ប្រែក្លាយ​ទៅ​ជា​មហិច្ឆតា​នុយក្លេអ៊ែរ​យោធា ពិសេស ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​កុំ​ឲ្យ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្លាយ​ជា​អាវុធ​នៃ​ការ​ប្រជែង​កំលំាង​គ្នា​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ='''ចិន និង អាមេរិក សម្លឹង​មើល​គ្នា​យ៉ាង​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក '''= អធិករណ៍​ជាយថាហេតុ នា​អនាគត​ខាង​មុខ រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក​និង​ចិន អាច​នឹង​កើត​ចេញ​ពី​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង ចិន​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​បង្កើន​វត្តមាន​ព្រម​ទាំង​សកម្មភាព​នៃ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​នៃ​បណ្តា​សមុទ្រ​ជិត​និង​ជុំវិញ​ប្រទេស​ខ្លួន។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង​ទៀត កងទ័ព​អាមេរិក​ពិសេស​កងទ័ព​ជើងទឹកដែល​ឈរ​ជើង​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ ក៏​កំពុង​និង​បន្ត​បង្កើន​សកម្មភាព​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែរ។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចិន​បាន​ចាយ​ប្រាក់​ជា​ច្រើន​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ ដើម្បី​ធ្វើ​នវូបនីយកម្ម​ទៅ​លើ​កងទ័ព​ជើងទឹក​របស់​ខ្លួន។ ពី​អំណើះ​ត​ទៅ ចិន​មាន​នាវា​មុជ​ទឹក ដែល​បំពាក់​ទៅ​ដោយ​មីស្ស៊ីល​នុយក្លេអ៊ែរ ហើយ​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាង​មុខ ចិន​នឹង​មាន​នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​ទៀត​ផង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ដែល​របាយការណ៍​មួយ​របស់​មន្ទី​របញ្ចកោណ​អាមេរិក​បាន​គូស​បញ្ជាក់​កាល​ពី​ដើម​សប្តាហ៍​អ៊ីចឹង ចិន​មាន​មហិច្ឆតា​ពង្រីក​ដែន​អំណាច​និង​ដែន​ប្រមាញ់​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ឆ្ងាយ ក្នុង​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ទាំង​អម្បាលម៉ាន​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ និង​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស។ ជាក់ស្តែង កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗ​នេះ នាវា​ចម្បាំង​របស់​ចិន​បាន​ចូល​ទៅ​ជិត​មែន​ទែន ជិត​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ជប៉ុន ជាហេតុ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីក្រុង​តូក្យូ​ភិតភ័យ​និង​ស្រែក​តវ៉ា។ ទន្ទឹម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ សហរដ្ឋអាមេរិក បាន​ប្រមូល​នាវា​មុជទឹក​ដែល​មាន​តួនាទី​ខាង​វាយលុក ព្រម​ទាំង​នាវា​ចម្បាំង​ជា​ច្រើន​គ្រឿង មក​ដាក់​ជិត​មូលដ្ឋាន​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន​និង​នៅ​កោះ​Guam។ គឺ​ចលនា​កាន់​តែ​មមាញឹក​នៃ​កងទ័ព​របស់​មហាយក្ស​ទាំង​ពីរ នៅ​ក្នុង​ដែន​ទឹក​តែ​មួយ​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នកសង្កេតការណ៍​កាន់​តែ​បារម្ភ បារម្ភ​ក្រែង​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា នៅ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ។ ចំពោះ​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​ចិន​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏​ដូច​អ្នកឯកទេស​នៃ​បញ្ហា​អាមេរិក​នៅ​ប្រទេស​ចិន ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​ឡើង​គ្រប់​ពេល​វេលា។ ពីព្រោះ កងទ័ព​អាមេរិក​និង​កងទ័ព​ចិន​អស់​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គ្នា តាំង​ពី​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ​២០១0​ម្ល៉េះ គឺ​តាំង​ពី​អាមេរិក​បាន​សម្រេច​លក់​អាវុធ​ទៅ​ឲ្យ​កោះ​តៃវ៉ាន់​រួច​មក និង​ពីព្រោះ​កងទ័ព​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​គ្មាន​ចក្ខុនិមិត្ត​រួម​គ្នា នៅ​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​នាវាចរណ៍។ សម្រាប់​សហរដ្ឋអាមេរិក ការ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅ​លើ​ដែន​ទឹក​អន្តរជាតិ និង​ការ​បន្ត​ឃ្លាំ​មើល​ដែន​ទឹក​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​សេរីភាព​របស់​គេ។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៨​សីហា​កន្លង​ទៅ​នេះ នាវា​ផ្ទុក​យន្តហោះ​មួយ​គ្រឿង​របស់​អាមេរិក បាន​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ដោយ​បាន​ចូល​ទៅ​ចត នៅ​ម្តុំ​ទីប្រជុំ​កោះ​Paracel ដែល​ជា​តំបន់​ប្រទាញ​ប្រទង់​គ្នា​រវាង​ចិន​និង​វៀតណាម។ រី​ឯ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន​វិញ កងទ័ព​អាមេរិក​គ្មាន​សិទ្ធិ​ចូល​មក​ក្នុង​ដែន​ទឹក ដែល​ជាទី​ជម្លោះ​រវាង​ចិន​និង​ប្រទេស​ដទៃ​ណា​មួយ​ផ្សេង​ទេ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចិន​ក៏​មិន​សុខចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ដែរ រាល់​សមយុទ្ធ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង នៅ​ជិត​ព្រំដែន​គោក​ឬ​ព្រំដែន​ទឹក​ជាមួយ​ប្រទេស​ខ្លួន ដូច​ដែល​ម៉ៅ សេទុង ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា« យើង​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​ចូល​មក​ដេក​ស្រមុក​នៅ​ជិត​គ្រែ​របស់​យើង​ទេ»។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​ប្រឆាំង​នឹង​សមយុទ្ធ​រួម​គ្នា​រវាង​អាមេរិក​និង​កូរ៉េខាងត្បូង ម្តុំ​សមុទ្រ​លឿង នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​តែ​៥០០គ.ម ប៉ុណ្ណោះ​ពី​ទីក្រុង​ប៉េកាំង។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទាំង​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ទាំង​ប្រទេស​ចិន គ្មាន​បំណង​បង្ក​រឿង​និង​មិន​ចង់​ឲ្យ​មាន​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទេ។ ចំពោះ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង រាល់​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជាមួយ​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​មហិច្ឆតា​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន។ ចំពោះ​អាមេរិក​វិញ រាល់​ឧប្បត្តិហេតុ​យោធា​ជាមួយ​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់ អាច​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រែប្រួល​ស្ថានភាព​Statut Quo មួយ​ដែល​ខ្លួន​ទាញ​បាន​ផល​ចំណេញ​ផ្នែក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​មួយ​តានតឹង ដ្បិត​ជា​សង្គ្រាម​ចិត្តសាស្រ្ត​និង​ជា​ការ​សម្ញែង​ឫទ្ធិ​យោធា​ដាក់​គ្នា​រវាង​អាមេរិក​និង​ចិន ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ដោយ​ចៃដន្យ​គ្រប់​ពេល​វេលា៕ ='''ចិន និង​វៀតណាម​៖ មូលហេតុ​នៃ​ការមិន​ទុកចិត្ត​គ្នា '''= ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ដែល​ថា ចិន និង​វៀតណាម​បាន និង​កំពុង​បន្ត​ប្រឹងប្រែង​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​គ្នា​មាន​លក្ខណៈ​រឹងរឹត​តែ​ប្រសើរ​ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ។ មូលហេតុ​ធំ​នៃ​សុឆន្ទៈ​រួម​នេះ គឺ​មក​ពី​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ភូមិផង​របង​ជាមួយ​ទាំង​ពីរ​នេះ ត្រូវ​ការបង្កើន​ការផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​គ្នា នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ដែល​មាន​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំងក្លា និង​នៅ​ក្នុង​សម័យ​មួយ​ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​គ្រឹះ​នៃ​ចំណង​រវាង​ប្រទេស​មួយ និង​ប្រទេស​មួយ​ទៀត។ រីឯ​មូលហេតុ​ធំ​មួយ​ទៀត​នៃ​ការខិតខំ​ត្រូវរ៉ូវ​គ្នា​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម គឺ​មក​ពី​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ប្រកាន់​លទ្ធិ​នយោបាយ​មួយ​ដូច​គ្នា ទោះ​បី​ជា​នៅ​ក្នុង​អតីតកាល​មិន​ជា​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន ចិន​កុម្មុយនិស្ត និង​វៀតណាម​កុម្មុយនិស្ត​ជា​សត្រូវ​នឹង​គ្នា​ក៏​ដោយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយហេតុ​តែ​កត្តា​ភូមិសាស្រ្ត និង​ទម្ងន់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម មិន​អាច​មាន​លក្ខណៈ​ប្រសើរ​បរិសុទ្ធ និង​ឋិតថេរ​យូរលង់​បាន​ឡើយ។ ព្រំដែន​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម​ដែល​មាន​ប្រវែង​រហូត​ដល់​ទៅ​ជិត​១ ៥០០គ.ម គឺ​ជា​កត្តា​មួយ​ដែល​ទាំង​ប៉េកាំង និង​ទាំង​ហាណូយ​មិន​អាច​មើល​ចន្លោះ​បាន។ ថ្នាក់​ដឹកនាំ​វៀតណាម​គ្រប់​សម័យ​កាល ដឹង​ថា ឯករាជភាព និង​សន្តិសុខ​នៃ​មាតុភូមិ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ស្ថានភាព​នៃ​ទំនាក់ទំនង​របស់​ប្រទេស​ខ្លួន​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ចិន។ នៅ​ខាង​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​វិញ ជា​ពិសេស​ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ដល់​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០ គេ​តែងតែ​ចាត់​ទុក​វៀតណាម​ថា ជា​ច្រក​សំខាន់​ជាង​គេ​ទៅ​កាន់​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​នៃ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា ម៉ៅ សេទុង ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា អ្នក​ណា​ក្តាប់​វៀតណាម​បាន នៅ​លើ​វិស័យ​យោធា និង​នយោបាយ អ្នក​នោះ​ក្តាប់​ឥណ្ឌូចិន​ទាំង​មូល​បាន។ គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​បែប​នេះ​ហើយ ដែល​កាល​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ ទីក្រុង​ហាណូយ​បាន​បែរ​ទៅ​ចូល​ដៃ​ជាមួយ​សហភាពសូវៀត ដើម្បី​រក្សា និង​ការពារ​ឯករាជភាព​នៃ​ប្រទេស​ខ្លួន នៅ​ចំពោះមុខ​មហាយក្ស​ចិន។ យ៉ាង​ណាមិញ ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន​សព្វថ្ងៃ​ប្រហែល​ជា​ពុំ​មាន​គំនិត​ដូច​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​សម័យ​មុន​ទេ ពីព្រោះ​ឥឡូវ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ចាត់​ទុក​ព្រំដែន​ជាមួយ​វៀតណាម​ថា ជា​កត្តា​ដែល​កំណត់​ស្ថិរភាព​ក្នុង​តំបន់ និង​ថា ស្ថិរភាព​ក្នុង​តំបន់​កំណត់​ការអភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​ខ្លួន។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ចិន និង​វៀតណាម​បាន​សម្រេច​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ព្រំដែន​គោក​ជាមួយ​គ្នា នៅ​ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ​១៩៩៩។ ក៏ប៉ុន្តែ​ចង់ ឬ​មិន​ចង់ នៅ​ក្នុង​ចក្ខុនិមិត្ត​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ចិន វៀតណាម​រួម​ជាមួយ​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ច្រក​សមុទ្រ​មួយ​ចំនួន​ម្តុំ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ឋិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​យុទ្ធសាស្រ្ត​មួយ​សែន​សំខាន់ ពីព្រោះ​វា​ឋិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ផ្លូវ​ទឹក ពី​ភូមិភាគ​ដើម​បូព៌ា​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប្រទេស​ចិន និង​ទៅ​កាន់​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដទៃ​ផ្សេង។ គឺ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ហើយ បាន​ជា ចិន​មិន​ព្រម​ធ្វើ​សម្បទាន​ឲ្យ​វៀតណាម​ដាច់ខាត ក្នុង​សំណុំរឿង​ទីប្រជុំកោះ Paracels និង Spratly ដែល​ឋិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​សមុទ្រ​ចិន។ ក្រៅ​ពី​កត្តា​ភូមិសាស្រ្ត ក៏​មាន​ដែរ​ទម្ងន់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែល​មិន​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ចិន និង​វៀតណាម​មាន​លក្ខណៈ​ប្រសើរ​បរិសុទ្ធ​និង​ឋិតថេរ​យូរលង់​បាន​ឡើយ។ ជា​ទូទៅ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​វៀតណាម​និង​ជនជាតិ​វៀតណាម​មិន​ដែល​ទុក​ចិត្ត​ចិន​ទេ ពីព្រោះ​ចិន​ធ្លាប់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​វៀតណាម ពិសេស​ប៉ែក​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស ជាង​២​ពាន់​ឆ្នាំ។ ឥទ្ធិពល​ដោយ​ចំពោះ និង​ដោយ​ប្រយោល​របស់​ចិន​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​មក​លើ​វៀតណាម​រហូត​ដល់​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម ជា​ពិសេស​អ្នក​ដែល​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស ចេះ​តែ​មាន​អាម្មណ៍​ថា ចិន​បាន​ដើរ​ខ្សែ​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ដោះស្រាយ​ទំនាស់​ព្រំដែន​គោក​ក៏​ដូច​ជា​ព្រំដែន​ទឹក។ ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ បញ្ញវន្ត អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត នាយ​ទាហាន និង​ប្រមុខ​សាសនា​កាតូលិក​វៀតណាមមួយ​ចំនួន​បាន​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ទីក្រុង​ហាណូយ ដែល​បាន​បើក​ដៃ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ចិន​មួយ​ចូល​មក​ជីក​យក​ថ្ម​bauxite នៅ​ក្នុង​តំបន់​ខ្ពង់រាប ប៉ែក​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស។ សូម្បី​តែ​ឧត្តមសេនីយ៍​ហ្ស៊ីយ៉ាប(Giap) ដែល​ជា​វីរបុរស​បដិវត្ត​វៀតណាម សមមិត្ត​រួម​អាវុធ​របស់​ហូ ជីមិន(Ho Chi Minh) និង​ដែល​សព្វថ្ងៃ​មាន​អាយុ​៩៩​ឆ្នាំ​ទៅ​ហើយ​ក៏​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​ជា​ច្រើន​ច្បាប់​ទៅ​ឲ្យ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ទីក្រុង​ហាណូយ ដោយ​បាន​គូស​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ទទូច​ថា ការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចិន​ចូល​មក​ជីក​យក​ថ្មBauxite នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម គឺ​ជា​កំហុស​មួយ​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ។ គឺ​ទម្ងន់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ដែល​បន្ត​លង​អារម្មណ៍​ប្រជាជាតិ​វៀតណាម​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ហើយ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​ទីក្រុង​ហាណូយ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ជានិច្ច និង​ឆ្លៀត​ពង្រឹង​ទំនាក់ទំនង​នយោបាយ​និង​យោធា​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុង​គ្រា​នេះ។ សរុប​មក​វិញ នៅ​ក្នុង​នយោបាយ​ការបរទេស​របស់​ខ្លួន ថ្នាក់ដឹកនាំ​វៀតណាម​មិន​អាច​ដាក់​ប្រទេស​ចិន​និង​សហរដ្ឋអាមេរិក​នៅ​លើ​កំពស់​និង​ស្ថានភាព​មួយ​ដូច​គ្នា​បាន​ទេ។ ចំពោះ​ហាណូយ ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ជា​កត្តា​ស្លាប់រស់ រីឯ​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ជា​បង្អែក​នយោបាយ និង​យោធា៕ សួស្ដីប្រទេសចិនខ្ញុំគឺជាម៉ូនរកាយពោទីព្រុង ប្រទេសចិនបានចាប់កំណើតនៅពេលដែលព្រះបាទសុរិយាទីមួយមិនទាន់ចាប់កំណើតមកម៉្លេះ កាលណានិយាយអំពីមង្គរ គឺតំណាងថ្ងៃចិនទីក្វាន់និងចិននិខ័ណ្ឌ បានប្រកបគុណធម៌ដោយបញ្ញានិងបញ្ញាជាធម៌ សច្ចធម៌នៅក្នុងទ្វីបអាស៊ីនាពេលបច្ចុប្បន្ននោះគឺគេតែងតែទុកប្រទេសនេះទាំងពីរគឺជាបានការមិត្តតែមួយរួមធ្វើការនៃជាតិតែមួយដើម្បីតស៊ូនិងពេលវេលានៃធម្មជាតិដែលអ្វីៗបានបង្កើតមកទាំងបង្ករ ចិននិច្ឆានគឺតំណាងឲ្យកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធរីឯចេញពីខ្វាន់គឺតំណាងឲ្យកាន់សាសនាពោធិព្រុង សាសនាទាំងពីរនេះគឺមិនត្រូវគ្នានោះទេដោយសារតែ អ្នកដែលកាមព្រះពុទ្ធសាសនាជឿជាក់ថាអ្វីដែលរបស់ព្រះពុទ្ធគឺព្រះពុទ្ធតែងតែទុករូបសំណល់នៅទីនោះដែរតំណាងជារឿងសំណាក់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនៃព្រះសមណគោតម។ រីឯអ្នកកាន់សាសនាពរទីក្រង់តែងតែចាត់ទុកថាខ្លួនឯងគឺជាអំណោយនៃម្ចាស់។ដែលមានអំណាចដទៃខ្ពង់ខ្ពស់នៅទីបំផុត។ទើបចិនទីក្វាន់និងចិននិក្ខន្ធសម្របសម្រួលកាយទៅតាមពេលវេលាគ្នាអស់រយៈពេល 6,088 វស្សាទៅតាមឆ្នាំដែលព្រះពុទ្ធសាមណៈគោត្តមបានព្យាករណ៍ទុកទៅបែបគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាហ្នឹងសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ ពុទ្ធសាសនាជឿជាក់ថាអ្នកប្រដាល់បានបាត់វត្តរូបទៅកាន់ទីឆ្ងាយតែងតែវិលត្រឡប់ប្រវត្តិរូបរបស់ខ្លួនមកវិញតាមអ្វីដែលខ្លួនឯងបានប្រព្រឹត្ត រីឯអ្នកកាន់សាសនាពងទីក្រង់តែងតែជឿជាក់ថាការដែលខ្លួនឯងមិនបានរលត់ខ្លួនឯងនិងមានព្រលឹងនឹងវិញ្ញាណទៅដ៏សែនឆ្ងាយ ប្រទេសចិនចាត់ទុកនៅក្នុងប្រទេសដែលខ្លួនឯងមកប្រាកដនោះគឺបែកលោកខាងលិចគឺប្រកបទៅដោយរឿងឆាន់ខឹងនៃព្រះអង្គបួនព្រះអង្គដែលបានវ័យចង្ហាន់ឆ្លងភាពទៅដល់កូនប្រការនៃការរស់នៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលផ្ទាល់ ហៅថារាជវង្សខាន់ចៅឬមួយក៏វៀតណាមខាងត្បូងសព្វថ្ងៃនេះ ការធ្វើដំណើរពីគុណធម៌ទៅដល់លោកខាងលិចគឺតំណាងឲ្យព្រះស៊ីវៈដែលនៅឆ្ងាយដែលតែងតែបង្វិលខ្លួនឯងមកតាមសាសនារបស់ព្រហ្មញ្ញាសាសនាហើយព្រោះនៅខែសោះទាំងបួនព្រះអង្គរបស់ព្រះសិវៈនោះក៏បានវិលត្រឡប់ទៅវេនិកាដោយសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ទៅជួបព្រះសេវៈដោយសេចក្តីស្រឡាញ់និងការទុកចិត្ត ការធ្វើដំណើររបស់គ្រូនិងសោះទាំងបួនព្រះអង្គនោះគឺឆ្ពោះទៅដល់លោកខាងលិចបានទទួលដោយសេចក្តីអនុថាហើយក៏បានឃើញរឿងដែលឈឺចាប់របស់ព្រះយេស៊ូគ្រីស ទើបសុំនូវការសិស្សទាំងបួនព្រះអង្គនោះបានយកថាការឆ្កាងរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រីសគឺតំណាងឲ្យការខុសឆ្គងអ្នកកាន់សៀវភៅបាយ័ននៅតាមសាសនានៃគ្រឹះសាសនា។ទើបប្រជាជនចិនទាំងអស់ជឿជាក់ថាការស្កាងព្រះគឺជារឿងខុសឆ្គងបំផុតដែលមិនអាចមានអ្វីមកដោះស្រាយបាននៅពេលវេលា នាងសុម៉ាឡាគឺជាមាតាបរិសុទ្ធរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រីតំណាងឲ្យសេចក្តីស្រឡាញ់ទៅលើសេចក្តីក្លាហានរបស់មាហាស្ដេចចក្រវាល ដែលព្រះអង្គវេណាចក្របំបែកការខ្លួនឯងទៅគឺជាពន្លឺដ៏ឆ្ងាយដល់ទីបំផុតធ្វើឲ្យព្រលឹងព្រះយេស៊ូគ្រីវិលត្រឡប់មកវិញតាមព្យាការីរបស់មាតារបស់ព្រះបរិសុទ្ធនៃព្រះយេស៊ូគ្រីស្ទ ពេលនោះហើយសេចក្តីការប្រមាថនឹងការទាក់ទងរបស់បិតាព្រះយេស៊ូគ្រីសនិងមហាបទទាំង 4 ព្រះអង្គនោះបានចូលមកកាន់នគរនៃបិតាព្រះយេស៊ូគ្រីដែលត្រូវបានឆ្កាងនៅក្នុងពួកម៉ៃលើស ទើបសេចក្តីសុខនិងសេចក្តីអំណរគុណនិងសេចក្តីសុខទូទាំងពិភពលោកនោះគឺតំណាងឲ្យសាច់រឿងពិតដែលកើតមាននៅក្នុងពេលនឹងការប្រពន្ធនៃការកំណើតនៃព្រះយេស៊ូគ្រីស្ទ ម្ដាយព្រះយេស៊ូគ្រីបានមកអ្នកការកូនសោះទាំងបួនព្រះអង្គនោះចូលវេនកាទៅដល់នៃព្រះសេវៈធ្វើឲ្យរង្គរអង្គរឋានទាំងបួនកាដោយសារការរើបង្រាសចេញពីសេចក្តីឈឺចាប់នៃការចំនួញករុណាទៅធ្វើឲ្យចិនលិខិតនិងចិនដីក្វាន់បានបាត់បង់វេនកាទាំងសេចក្តីស្រឡាញ់ ការដំណើរទ្វាររឿងពិតនិងការដំណើរនៃរឿងរ៉ាវប្រវត្តិជ័យជំនេរបានប្រាកដដោយចិននិយាយខ្វាន់និងចិននិក្ខន្ធនៅក្នុងប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃដែលហៅថាចក្រភពមង្គលដែលវាទាន់ៗទៅលោកបង្កើតនៃលោកខាងលិចគឺមានសហរដ្ឋអាមេរិកលោកខាងត្បូងគឺមានប្រទេសចិននិងវៀតណាមប្រទេសខាងកើតគឺមានជប៉ុននៅប៉ាស៊ីពេជ្រនិងប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃគឺរស់នៅជាចំនួញកណ្ដាលការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមសាសនានិងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ='''ការពិតជុំវិញ​ការទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ទៅលើHiroshima​ '''= រូបភាព​ជន​រង​គ្រោះ ​ជន​រង​គ្រោះ​រាប់​សិប​ម៉ឺន​នាក់ ​ខ្លួន​ប្រាណ​ដុត​រោល​ដោយ​ភ្លើង​និង​កំដៅ​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​Hiroshima ​ដែល​ខ្ទេចខ្ទី​និង​រាបធេង​ដូច​ត្រូវ​គេ​ឈូស​ចោល នៅ​បន្ត​លង​អារម្មណ៍​របស់​មនុស្សជាតិ ៦៥​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក។ ព្រឹត្តិការណ៍​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទំព័រ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​បាត់​ទៅ​ហើយ។ ក៏​ប៉ុន្តែ សំណួរ​នៅ​តែ​ជា​បច្ចុប្បន្នភាព​ត​ទៅ​ទៀត នោះ​គឺ តើ​កាល​ពី​៦៥​ឆ្នាំ​មុន នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៦​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥ គេ​អាច​ចៀសវាង​មិន​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Hiroshima និង​បី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Nagasaki​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ? ឆ្លើយ​តប​នឹង​សំណួរ​នេះ ​ប្រវត្តិ​វិទូ​ច្រើន​ឡើងៗ ដែល​បាន​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ ឯកសារ​ជប៉ុន ​ឯកសារ​អាមេរិក និង​ឯកសារ​រុស្ស៊ី​ អះអាង​ថា បុរស​បី​នាក់​ដែល​កាល​ជំនាន់​នោះ​ជា​អ្នក​មាន​អំណាច​ខ្លាំងក្លា គឺ​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​Truman ​អគ្គមគ្គទេសក៍​សូវៀត​Staline និង​អធិរាជ​ជប៉ុន​Hirohito មាន​លទ្ធភាព​គ្រប់​គ្រាន់​ ដើម្បី​សង្គ្រោះ​Hiroshima និង​Nagasaki។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​មិន​ព្រម​និង​មិន​បាន​ធ្វើ។ ​យោង​ទៅ​តាម​ប្រវត្តិវិទូ​ទាំង​នោះ នៅ​ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​១៩៤៥ អាមេរិក​បាន​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក​រួច​ស្រេច​​ទៅ​ហើយ ​ក្រោយ​ពី​បាន​ច្បាំង​ឈ្នះ​កងទ័ព​ជប៉ុន​នៅ​លើ​កោះ Okinawa​រួច​មក។ ​ម្ល៉ោះ​ហើយ ប្រធានាធីបតី​Truman មិន​ចាំបាច់​ប្រញិបប្រញាប់​ប្រើប្រាស់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ ដើម្បី​តម្រូវ​ឲ្យ​ជប៉ុន​សុំ​ចុះចាញ់​ទេ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ កាល​ណោះ​Staline បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ប្រកាស​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​នឹង​ជប៉ុន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៥​សីហា​ទៅ​ទៀត ដើម្បី​ជួយ​អាមេរិក​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ យោង​ទៅ​តាម​ប្រវត្តិវិទូ​ទាំង​នោះ​ដដែល នៅ​ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​១៩៤៥ អធិរាជ​ជប៉ុន​Hirohito ដែល​បាន​យល់​ដឹង​ជា​ស្រេច​ថា​ជប៉ុន​នឹង​ច្បាស់​ជា​ចាញ់​សង្គ្រាម នៅ​មិន​ទាន់​ព្រម​សុំ​ចុះចាញ់ តាម​ឱសានវាទ​របស់​អាមេរិក​ដែល​ត្រូវ​បញ្ចប់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៦​កក្កដា។ មូលហេតុ​គឺ​មក​ពី​Hirohito ចង់​ឲ្យ​Staline ជួយ​និយាយ​អាមេរិក ដើម្បី​ទុក​រូប​ព្រះអង្គ​ឲ្យ​នៅ​បន្ត​សោយរាជ្យ​ត​ទៅ​ទៀត​ ក្រោយ​ពី​សង្គ្រាម​ចប់​ហើយ។ ក៏​ប៉ុន្តែ Staline ចេះ​តែ​ពន្យារ​ពេល​មិន​ព្រម​ជួយ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ ដោយ​ចង់​យក​ពេល​រៀបចំ​និង​បញ្ជូន​ទ័ព​ពី​អឺរ៉ុប​ទៅ​កាន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក ដើម្បី​វាយ​យក​តំបន់​អាស៊ី​មួយ​ចំនួន​មក​គ្រប់គ្រង​ឲ្យ​បាន​មុន​ពេល​ដែល​សង្គ្រាម​ត្រូវ​ចប់ ដូច​ដែល​កងទ័ព​សូវៀត​បាន​ធ្វើ នៅ​អឺរ៉ុប។ Staline ចង់​បាន​ជាអាទិ៍​កោះ​Hokkaido ដែល​ជា​កោះ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​មួយ​របស់​ជប៉ុន។ គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​ដណ្តើម​ប្រយោជន៍​គ្នា និង​ដណ្តើម​គ្នា​កាន់កាប់​អាស៊ី​រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​និង​សហភាពសូវៀត​នេះ​ហើយ ដែល​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​Truman បាន​សម្រេច​បញ្ជា​ឲ្យ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Hiroshima នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៦​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥ និង​បី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​Nagasaki។ គោលដៅ​ធំ​នោះ គឺ​បង្ខំ​ប្រទេស​ជប៉ុន​ឲ្យ​សុំ​ចុះចាញ់ មុន​ពេល​ដែល​កងទ័ព​សូវៀត​ទៅ​ចូល​ប្រលូក​ក្នុង​សង្គ្រាម នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។ ពួក​ប្រវត្តិវិទូ​ដែល​បាន​ស្រាវជ្រាវ​សិក្សា​ឯកសារ​ជប៉ុន ​ឯកសារ​អាមេរិក និង​ឯកសារ​រុស្ស៊ី អះអាង​បន្ថែម​ទៀត​ថា ​ក្រោយ​មក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​Truman ​បាន​ប្រឌិត​លេស​មួយ​ឡើង ដែល​មក​ទល់​ឥឡូវ​ក្លាយ​ជា​មូលហេតុ​ផ្លូវការ។ ​លេស​នោះ​គឺ អាមេរិក​កាល​សម័យ​នោះ គ្មាន​ជំរើស​អ្វី ​ក្រៅ​ពី​ប្រើប្រាស់​គ្រាប់បែក​បរមាណូ ពីព្រោះ​បើ​ពុំ​នោះ​សោត​ទេ ​កងទ័ព​អាមេរិក​យ៉ាង​តិច​៥០០ ០០០នាក់​នឹង​ត្រូវ​បាត់​បង់​ជីវិត ​មុន​នឹង​យក​ជ័យជំនះ​បាន​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ជប៉ុន នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ប៉ាស៊ីហ្វិក៕ =''' ការភ័យ​តាមគ្នា​រុញ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ពិភពលោក​ឲ្យ​ធ្លាក់​កាន់តែ​ជ្រៅ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច'''= ភាពចលាចល​ក្នុង​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ពិភពលោក​ហាក់ដូចជា​មិន​​បង្ហាញ​អំពី​សញ្ញា​ធូរស្បើយ​ណាមួយ​នៅឡើយទេ នៅពេលនេះ។ ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​អាស៊ី ដែល​បាន​បិទទ្វារ​លក់​ដូរ​មុនគេ នៅថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ សុទ្ធតែ​ធ្លាក់​ចុះ​គ្រប់កន្លែង។ នៅអឺរ៉ុប វិធានការ​របស់​ធនាគារ​កណ្តាល​សហភាព​អឺរ៉ុប ដែល​​បញ្ចេញ​លុយ​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ​ពិតជា​បាន​​ជួយ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​កម្ចី​របស់​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ​ធ្លាក់ចុះទាបវិញ​មែន ក៏ប៉ុន្តែ វាមិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បី​ស្តារ​ស្ថានភាព​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នោះទេ។​ នៅពេល​បើក​ទ្វារលក់​ដូរ​នៅថ្ងៃ​អង្គារនេះ តម្លៃ​ភាគហ៊ុន​​នៅ​អឺរ៉ុប​នៅតែ​បន្តធ្លាក់ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដដែល។ កាលពី​យប់ម្សិលមិញ លោក​អូបាម៉ា​​បាន​ធ្វើ​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​មួយ ធានា​ដល់​អ្នកវិនិយោគ​ថា បើទោះជា​​ទីភ្នាក់ងារ Standard and Poor’s បាន​ទម្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់​ហានិភ័យ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​ក៏ដោយ ក៏​អាមេរិក​នៅតែ​ជា​កន្លែង​ដែល​មាន​សុវត្ថិភាព​បំផុត ក្នុង​ការ​វិនិយោគ។ ក៏ប៉ុន្តែ សេចក្តីថ្លែងការណ៍​នេះ​ហាក់ដូចជា​មិនមាន​ប្រសិទ្ធិភាព​​កាត់បន្ថយ​ការ​ព្រួយបារម្ភ​របស់​​អ្នក​វិនិយោគ​នោះទេ។ ការធ្លាក់ដាំដូង​នៃ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅពេលនេះ មិនមែន​បណ្តាល​មក​ពី​​ការ​ទម្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់​​ហានិភ័យ​បំណុល​របស់​អាមេរិក​​តែមួយ​ទេ គឺ​នៅមាន​មូលហេតុ​ផ្សេងទៀត។ ជម្លោះ​នយោបាយ​នៅអាមេរិក​ជុំវិញ​ការ​បង្កើន​កម្រិត​ប្រាក់​បំណុល និង​​វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ចាយលុយ​អឺរ៉ូ​ គឺ​ជា​សញ្ញា​បង្ហាញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​នៅ​គ្រប់​ប្រទេស​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​​​ប្រាកដ​ជា​ត្រូវ​កាត់បន្ថយ​ការ​ចំណាយ ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​ប្រាក់​បំណុល។ អ្នកវិនិយោគ​​បារម្ភ​ថា ការកាត់បន្ថយ​ការចំណាយ​​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នឹងធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​សាជាថ្មី។ ការបារម្ភ​នេះ​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​នាំ​គ្នា​លក់​​ភាគហ៊ុន​ក្រុមហ៊ុន ដែល​គេ​មាន​ក្នុង​ដៃ ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​ខាតបង់​ទៅថ្ងៃ​មុខ។ ភាពចលាចល និង​ការ​ភ័យ​តាម​គ្នា ​ក៏​ជា​កត្តា​មួយ​រុញ​តម្លៃ​មូលបត្រ​ឲ្យ​កាន់តែ​ធ្លាក់ចុះ​ថែមទៀត។ នៅថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល​នៃ​ធនាគារ​កណ្តាលអាមេរិក​​នឹង​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា ដើម្បី​កំណត់​នយោបាយ​រូបិយវត្ថុ​។ ក៏ប៉ុន្តែ ចាប់តាំង​ពី​មាន​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ ឆ្នាំ​២០០៨​មក ធនាគារ​កណ្តាល​អាមេរិក​បាន​ប្រើ​​ស្ទើរ​គ្រប់​​ស្នៀត​អស់ទៅហើយ។ អត្រាការប្រាក់​ក៏​បាន​បញ្ចុះ​​​ទាប ស្ទើរ​តែ​ដល់​កម្រិត​សូន្យ​ទៅ​ហើយ (០,២៥%)។ ចំណែក​​ការ​បោះពុម្ពលុយ​បន្ថែម​​​ក៏​ធ្លាប់​បាន​ធ្វើ​ជា​ហូរហែររួចមកហើយ រហូតដល់​ទទួល​​រង​ការ​រិះគន់​​ពី​សំណាក់អ្នក​ជំនាញ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ខ្លួន​ឯង​ទៀត​ផង។ ដូច្នេះ គេ​មិនរំពឹង​ថា ធនាគារកណ្តាល​អាមេរិក​នឹង​មាន​វិធានការ​ ​ពិសេស​អ្វី ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ស្តារ​ស្ថានភាព​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​​ពេលនេះ​បានទេ៕ =='''យល់ដឹង​ពី​ការដួល​ដាំដូង​នៃ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ ក្នុងពេលនេះ '''== តើ​ជា​ទូទៅ​ការធ្លាក់​ដាំដូង​នៃ​បណ្តា​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អន្តរជាតិ​មាន​ន័យ​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច? ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ក៏​ដូច​ទីផ្សារ​ប្រភេទ​ដទៃ​ផ្សេង​ដែរ វា​ហក់​លោត​ទៅ​តាម​អ្វី​ដែល​ជា​ច្បាប់​នៃ​ទីផ្សារ​សេរី នោះ​គឺ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​និង​តម្រូវការ។ ឲ្យ​តែ​តួអង្គ​សេដ្ឋកិច្ច​ភាគ​ច្រើន​នាំ​គ្នា​ផ្អើល​លក់​ចោល​ជា​ជាង​ទិញ​ទុក នោះ​តម្លៃ​មូលបត្រ​នឹង​ត្រូវ​ចុះ​ថោក បាន​ន័យ​ថា​នៅ​ទី​បំផុត ទី​ផ្សារ​នឹង​ត្រូវ​បាត់​បង់​ធន។ ជាក់ស្តែង ការ​រំជើបរំជួល​និង​ការ​ធា្លក់​ដាំដូង​នៃ​តម្លៃ​មូលបត្រ​នៅ​អាស៊ី អឺរ៉ុប​និង​អាមេរិក ពេញ​មួយ​សប្តាហ៍​មុន​នេះ បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ក្នុង​លោក​បាត់បង់​ទឹក​ប្រាក់​ប្រមាណ​២៥០​ម៉ឺន​លាន​ដុល្លារ។ បើ​សិន​ជា​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ពិភពលោក បន្ត​ដួល​ដាំដូង​ច្រើន​ថ្ងៃ​​ ឬ​ច្រើន​សប្តាហ៍​ជាប់ៗ​គ្នា នោះ​នឹង​មាន​កើត​ឡើង​នូវ​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ បាន​ន័យ​ថា​បណ្តា​ក្រុមហ៊ុន​ផ្សេងៗ​ដែល​បាន​បោះ​មូលបត្រ​លក់​ នៅ​លើ​ទីផ្សារ​ត្រូវ​ខាត​ឡុងចុង​ ហើយ​នៅ​ទី​បំផុត​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នឹង​បង្ក​ជា​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ស្តែង​ចេញ ជា​អាទិ៍​តាម​រយៈ​ការ​ថម​ថយ​នៃ​ការ​ធ្វើ​វិនិយោគ ការ​បិទ​ទ្វារ​រោង​ចក្រ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ការ​កើន​ឡើង​នៃ​អ្នក​អត់​​ការងារ​ធ្វើ។ល។និង។ល។ ការ​ដួល​ដាំដូង​របស់​ទីផ្សារ​មូលបត្រ គឺ​ជា​ផលវិបាក​ហូរ​ចេញ​ពី​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត​របស់​អ្នក​វិនិយោគ។ ហេតុអ្វី​បាន​ជា​តាំង​ពី​សប្តាហ៍​មុន​មក​ទល់​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ទី​៨​សីហា​នេះ អ្នក​វិនិយោគ​បាត់​បង់​ទំនុក​ចិត្ត? មាន​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង​ដែល​បាន ​និង​កំពុង​បន្ត​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត។ មាន​ជា​បឋម ស្ថានភាព​មិន​ជាក់លាក់​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង។ ជា​ការ​ពិត​ហើយ​ដែល​ថា អាមេរិក​នៅ​ទី​បំផុត​បាន​ចេញ​រួច​ពី​វិបត្តិ​ជុំ​វិញ​ការ​លើក​កម្រិត​អតិបរមា​នៃ​ប្រាក់​បំណុល​របស់​ខ្លួន និង​បាន​បញ្ចៀស​ការ​ក្ស័យ​ធន​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ ក៏​ប៉ុន្តែ​ទីផ្សារ​នៅ​បន្ត​ភ័យ​ញាក់​សាច់​នៅ​ឡើយ។ ភ័យ​ញាក់​សាច់ ពីព្រោះ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​អាមេរិកាំង​បាន​យក​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​មក​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង​អស់​ជា​ច្រើន​សប្តាហ៍ ដើម្បី​ទាញ​យក​ប្រយោជន៍​នយោបាយ។ ទីផ្សារ​នៅ​ភ័យ​ញាក់​សាច់​ពីព្រោះ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​បង្ហាញ​នូវ​សញ្ញា​អវិជ្ជមាន​ច្រើន ដូច​ជា​អត្រា​ខ្ពស់​រហូត​ដល់​ទៅ​ជាង​៩​ភាគ​រយ​នៃ​អ្នក​អត់​ការងារ​ធ្វើ និង​អត្រា​ទាប​ជ្រុល​គឺ​ប្រមាណ​តែ​១,៣​ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ បាន​ន័យ​ថា អាមេរិក​ដែល​ជំពាក់​លុយ​គេ​វ័ណ្ត​ក​រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ​នឹង​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បង្កើន​កម្រិត​ប្រាក់​បំណុល​បន្ថែម នា​ពេល​ខាង​មុខ​ទៀត។ មូលហេតុ​មួយ​ទៀត​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​ភ័យ​ញាក់​សាច់​នោះ គឺ​ការ​បញ្ចុះ​ជា​លើក​ទី​មួយ​បង្អស់​ដោយ​ទីភ្នាក់ងារ​វាយ​តម្លៃ​ហានិភ័យ​បំណុល​Standard and Poor's នូវ​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ ពិន្ទុ​ឧត្តមភាព​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង ពី​អក្សរ​A បី​ដង មក​នៅ​ត្រឹម​A ពីរ​ដង។ នេះ​បាន​ន័យ​ថា Satndard and Poor’s គ្មាន​ជំនឿ​១០០​ភាគ​១០០ លើ​សមត្ថភាព​របស់​រដ្ឋអាមេរិកាំង ​ក្នុង​ការ​សង​បំណុល​ខ្លួន​បាន​នោះ​ទេ។ ការ​ដែល​អាមេរិក​ទទួល​បាន​ពិន្ទុ​មិន​ល្អ​យ៉ាង​ដូច្នេះ ក៏​មាន​ន័យ​ដែរ​ថា​ពី​ពេល​នេះ​ត​ទៅ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​នេះ​ត្រូវ​ខ្ចី​លុយ​ពី​ទី​ផ្សារ​ក្នុង​អត្រា​ការ​ប្រាក់​កម្ចី​ខ្ពស់​ជាង​មុន ជាហេតុ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​រឹងរឹត​តែ​ផុយ​ស្រួយ នា​ពេល​ខាង​មុខ។ ហើយ​អ្នក​ណា​ក៏​ដឹង​ដែរ​ថា ឲ្យ​តែ​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​ក្អក សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ទាំង​មូល​ផ្តាសាយ​មួយ​រំពេច ដ្បិត​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​ពឹងពាក់​សេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិកាំង​ខ្លាំង។ មូលហេតុ​ធំ​ក្រោយ​ដែល​បាន​ និង​កំពុង​បន្ត​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​បាត់បង់​ទំនុក​ចិត្ត គឺ​ស្ថានភាព​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ចាយ​លុយ​អឺរ៉ូ។ បណ្តា​ប្រទេស​អឺរុប​ទាំង​នេះ​ជំពាក់​លុយ​គេ​វ័ណ្ត​ ក រហូត​ដល់​អាច​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​ក្ស័យ​ធន។ បញ្ហា​បែប​នេះ​កំពុង​បន្ត​នៅ​ប្រទេស​ក្រិក អៀរឡង់ និង ព័រទុយហ្កាល់។ វា​កំពុង​ផ្តើម​ប៉ះពាល់​ដល់​អេស្ប៉ាញ និង​អ៊ីតាលី ហើយ​អាច​នឹង​ឆ្លង​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​បារាំង​ទៀត​ផង។ ទីផ្សារ​មិន​ជឿ​ថា បណ្តា​ប្រទេស​នៃ​តំបន់​ចាយ​លុយ​អឺរ៉ូ ពិត​ជា​នឹង​អាច​សង​បំណុល​របស់​ពួក​គេ​បាន ដោយហេតុតែ​អត្រា​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ទាប​ជ្រុល និង​បរិមាណ​ខ្ពស់​ជ្រុល​នៃ​ប្រាក់​បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ប្រទេស​នីមួយៗ។ តើ​គេ​អាច​អះអាង​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ​ថា​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​មួយ​ថ្មី​អាច​នឹង​កើត​ឡើង​? ចង់​ឬ​មិន​ចង់ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​នយោបាយ​នៃ​ក្រុម​G7​ និង​ក្រុម​G20 ព្រម​ទាំង​អ្នក​ដឹកនាំ​ធនាគារ​កណ្តាល​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ភ័យ​ខ្លាច​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​មួយ​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​តាំង​ពី​ចុង​សប្តាហ៍​កន្លង​ទៅ​នេះ ​រហូត​មក​ទល់​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ទី​៨​សីហា​នេះ ​ពួក​គេ​បាន​ និង​កំពុង​បន្ត​ទាក់ទង​គ្នា ពិភាក្សា​គ្នា​ទៅ​លើ​នយោបាយ​រូបិយវត្ថុ​ និង​វិធានការ​រួម​ផ្សេងៗ​ដែល​ត្រូវ​អនុវត្ត។ ហើយ​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្ត​សំខាន់​ជាង​គេ នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ទី​៨​សីហា​នេះ គឺ​វា​ចេញ​មក​ពី​ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​BCE​ដែល​បាន​សម្រេច​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​អ៊ីតាលី​និង​អេស្ប៉ាញ។ គោលដៅ​ធំ គឺ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ឡើង​វិញ និង​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អន្តរជាតិ​ឈប់​រំជើបរំជួល​ខ្លាំង​ដូច​កាល​ពី​សប្តាហ៍​មុន​ទៀត។ ប៉ុន្តែ វិធានការ​នេះ​របស់​BCE នៅ​ពេល​នេះ​ម៉ោង​នេះ ដូច​ជា​មិន​ទាន់​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​កក់ក្តៅ​ក្នុង​ចិត្ត​នៅ​ឡើយ​ទេ។ បើ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​មួយ​កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី តើ​ផលវិបាក​នឹង​អាច​មាន​លក្ខណៈ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨​ឬ​ទេ? បើ​ពិត​ជា​អ៊ីចឹង​មែន អ្វីៗ​នឹង​ពិបាក​ជាង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨។ មូលហេតុ គឺ​មក​ពី​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ខុស​ផ្ទុយ​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨ រដ្ឋការ​អាមេរិកាំង និង​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​ធំៗ​នៅ​អឺរ៉ុប គ្មាន​លទ្ធភាព​ធ្វើ​ឲ្យ​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​វិល​មក​រក​ស្ថិរភាព​វិញ​បាន​ងាយៗ​នោះ​ទេ។ ពីព្រោះ កាំភ្លើង​របស់​ពួក​គេ​អស់​គ្រាប់​បាញ់​ហើយ។ ម្យ៉ាង ធនាគារ​កណ្តាល​នីមួយៗ​ដែល​អនុវត្ត​អត្រា​ការ​ប្រាក់​នាំ​មុខ​ទាប​ពេក​ទៅ​ហើយ មិន​អាច​បញ្ចុះ​អត្រា​នេះ​ឲ្យ​ទាប​ជាង​ហ្នឹង​ទៀត​បាន ដូច​កាល​វិបត្តិ​ឆ្នាំ​២០០៨​ទេ។ ម្យ៉ាង​ទៀត សហរដ្ឋអាមេរិក​ និង​បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ដែល​ជំពាក់​បំណុល​គេ​វ័ណ្ត​ក​រួច​ទៅ​ហើយ​ មិន​អាច​នឹង​បង្កើន​បា្រក់​ចំណាយ តាម​រយៈ​ការ​បង្កើន​ប្រាក់​កម្ចី​ដូច​មុន​ទៅ​កើត​ទេ បាន​ន័យ​ថា​ពេល​នោះ នឹង​មិន​អាច​មាន​ទៅ​រួច​ទេ ​ផែន​ការ​ផ្តល់​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​អ្វី​ណា​មួយ។ ប៉ុន្តែ​មិន​ទាន់​ទៅ​ដល់​ហ្នឹង​នៅ​ឡើយ​ទេ។ គេ​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី​ផ្សេង​ក្រៅ​ពី​សង្ឃឹម​ថា ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អន្តរជាតិ​នឹង​វិល​មក​រក​ស្ថិរភាព​វិញ ក្រោម​អន្តរាគមន៍​របស់​បណ្តា​រដ្ឋាភិបាល​ និង​របស់​ធនាគារ​កណ្តាល​ក្នុង​លោក៕ =='''ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ធ្លាក់​ដាំដូង ដោយ​បារម្ភ​ខ្លាច​មាន​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​សាជាថ្មី '''== ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំង​នៅ​អាមេរិក និង​នៅ​អឺរ៉ុប កំពុង​តែ​មាន​ភាព​ផុយស្រួយខ្លាំង។ នៅអាមេរិក​ ​សេដ្ឋកិច្ច​​មាន​អត្រា​កំណើន​ទាប​ជាង​ការ​រំពឹង​ទុក ឯ​​អត្រា​អ្នក​អត់ការងារ​ធ្វើ​វិញ នៅតែ​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់។ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា បំណុល​សាធារណៈ​ក៏​មាន​​បរិមាណ​ធំធេង ហើយ​សមាជិក​សភា​​កំពុង​តែ​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កាត់បន្ថយ​ការចំណាយ។ នៅ​អឺរ៉ុប វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល​បាន​រាលដាល​ទៅ​ដល់​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ ដែល​សុទ្ធសឹង​តែ​ជា​​​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​លំដាប់​ទី៣ និង​ទី៤ ក្នុង​តំបន់​ចាយលុយ​អឺរ៉ូ។ អ្នកវិនិយោគ​ចាប់ផ្តើម​បារម្ភ​កាន់តែ​ខ្លាំង ខ្លាច​រដ្ឋាភិបាល​​ប្រទេស​មហាអំណាច​ធំៗ​ ដែល​​​កំពុង​តែ​ត្រដាបត្រដួស​ងើបចេញ​ពី​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ស្រាប់​ផង ហើយ​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​​វិបត្តិ​បំណុល​ថែម​ទៀត​បែបនេះ អាច​នឹង​​គ្រប់គ្រង​ស្ថានការណ៍​លែងបាន ហើយ​ពិភពលោក​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​វិបត្តិ​សាជាថ្មី។ ដោយ​មាន​ការព្រួយបារម្ភ​បែបនេះ អ្នក​វិនិយោគ​ដែល​មាន​មូលបត្រ​ក្នុង​ដៃ ចាប់ផ្តើម​នាំគ្នា​លក់​ចេញ​គ្រប់ៗ​គ្នា ធ្វើ​ឲ្យ​​ទីផ្សារ​មូលបត្រ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ដាំដូង។ ទីផ្សារ​មូលបត្រ​អឺរ៉ុប និង​អាមេរិក​​ ដែល​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​​ជាប់ៗគ្នា ប្រមាណ​​ជាង​មួយ​សប្តាហ៍​កន្លង​មក​ហើយ​នោះ​ បាន​​ធ្លាក់ចុះ​យ៉ាងគំហុក នៅថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ម្សិលមិញ​នេះ ដោយ​ចាប់ផ្តើម​ពី​អឺរ៉ុប បន្ទាប់​មក​ នៅ​អាមេរិក ហើយ​រាល​ដាល​ទៅ​ដល់​​ទីផ្សារ​អាស៊ី នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ។ នៅពេល​ចាប់ផ្តើម​បើកទ្វារលក់​ដូរ នៅថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ ទីផ្សារ​មូលបត្រ​នៅ​អឺរ៉ុប នៅតែ​បន្ត​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​គំហុក​ដដែល។ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ ធនាគារ​កណ្តាល​សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​ប្រកាស​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ ដែល​កំពុង​ជួប​នឹង​វិបត្តិ​បំណុល។ ក៏ប៉ុន្តែ វិធានការ​នេះ​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ ដើម្បី​រំងាប់​ក្តី​ព្រួយបារម្ភ​របស់​វិនិយោគ​​បាន​នោះទេ។ ធនាគារ​កណ្តាល​អឺរ៉ុប​ទើប​នឹង​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ទិញ​មូលបត្រ​បំណុល​របស់​ក្រិក អៀរឡង់​ និង​ព័រទុយហ្កាល់ ក្នុងពេល​ដែល​បញ្ហា​កំពុង​កើតឡើង​ខ្លាំង នៅ​អ៊ីតាលី និង​អេស្ប៉ាញ។ តាំងពី​វិបត្តិ​បំណុល​ផ្ទុះ​ឡើងមក គេ​សង្កេតឃើញ​ថា មេដឹកនាំ​អឺរ៉ុប​តែងតែ​ដើរ​មួយ​ជំហាន​ក្រោយ​បញ្ហា​ជានិច្ច ដែល​ជា​កត្តា​ចម្បង​មួយ ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​វិនិយោគ​បាត់បង់​ទំនុកចិត្ត។ ឥរិយាបថ​របស់​អ្នក​នយោបាយ​អាមេរិក ក្នុង​ពេល​មាន​វិបត្តិ​ប្រាក់​បំណុល​នាពេល​ថ្មីៗ​នេះ ក៏​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកវិនិយោគ​​បាត់បង់​ទំនុកចិត្ត​មិនតិច​ដែរ។ សមាជិក​សភា​អាមេរិក​បាន​យក​​​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​​មក​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង ដើម្បី​ទាញ​យក​ផលប្រយោជន៍​នយោបាយ។ យោងតាម​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​វិមាន​ប្រធានាធិបតី​បារាំង នៅ​រសៀល​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ លោក​នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី នឹង​ទូរស័ព្ទ​ទៅ​​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អាល្លឺម៉ង់ និង​ទៅ​​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អេស្ប៉ាញ ដើម្បី​​ជជែក​អំពី​វិបត្តិ​បំណុល​អឺរ៉ុប។ ធនាគារ​កណ្តាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​គ្រោង​នឹង​ជួបប្រជុំ​គ្នា នៅថ្ងៃ​អង្គារ សប្តាហ៍​ក្រោយ ដើម្បី​ពិភាក្សា​ទៅលើ​​​នយោបាយ​រូបិយវត្ថុ​អាមេរិក។ រដ្ឋាភិបាល​ចិន និង​ជប៉ុន​វិញ បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​គ្រប់ប្រទេស​ទាំងអស់​សហការ​គ្នា ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច​នៅពេលនេះ។ បើមើលជារួម សេដ្ឋកិច្ច​របស់​អាមេរិក និង​អឺរ៉ុប នៅពេលនេះ កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព “ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើ​ខ្លា”។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​មានភាព​យឺតយ៉ាវ ដែល​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ការ​បង្កើន​ការចំណាយ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា បំណុល​សាធារណៈ​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់ ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​​កាត់បន្ថយ​ការ​ចំណាយ។ បើ​​បង្កើន​ការ​ចំណាយ ដើម្បី​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច បំណុល​នឹង​កើនឡើង ហើយ​ទីភ្នាក់ងារ​វាយតម្លៃ​ហានិភ័យ​បំណុល​អាច​នឹង​ទម្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់ ធ្វើ​ឲ្យ​អត្រាការប្រាក់​កើនឡើង​ខ្ពស់។ ផ្ទុយទៅវិញ បើ​​កាត់បន្ថយ​ចំណាយ ដើម្បី​​កាត់បន្ថយ​បំណុល នឹង​ត្រូវ​បាត់បង់​កម្លាំងចលករ​ ដែល​ជួយ​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​គួរ​ជ្រើសរើស​ផ្លូវមួយណា? ='''ប្រាក់យ័នចិន​ពុំមែនជា​អ្នកត្រូវ​រងទទួល​ថ្មបាក់​ពីបញ្ហា​អាមេរិកាំង​ឡើយ​ '''= នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​ទី១៥​តុលា​នេះ​ ​ អ្នក​នាំពាក្យ​នៃ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន​បាន​ថ្លែងថា​ ​ « ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដោយ​មូលហេតុ​បញ្ហា​ផ្ទៃក្នុង​ឬ​មូលហេតុ​សេដ្ឋកិច្ច​ ពុំត្រូវ​យក​ប្រាក់យ័ន​ចិន​មក​ធ្វើ​ជា​​ »​អ្នករង​ទទួល​ថ្មបាក់​ »​ឡើយ។​ ទង្វើ​បែបនេះ​ ជា​ទង្វើ​រំលោភ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅលើ​វិធានច្បាប់​នៃ​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​(​OMC​ឬ​WTO )​ ​ ហើយ​វា​ក៏​ជា​ទង្វើ​មួយ​ពុំសមរម្យ​សោះឡើយ។ គម្រោង​ច្បាប់​អនុម័ត​ដោយ​សភា​អ្នកតំណាង​អាមេរិក​ដែល​ចោទ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ថា​បាន​កែច្នៃ​អត្រា​ប្តូរ​ប្រាក់យ័ន​បាន​គ្រោង​ថា​ នឹង​ដាក់​ពន្ធគយ​បន្ថែម​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ទណ្ឌកម្ម​ដាក់​ទៅលើ​ផលិតផល​ចិន​ដែល​នាំចូល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ​ បើប្រសិន​ជា​គម្រោង​ច្បាប់​នោះ​បាន​ទទួល​ការ​អនុម័ត​ពី​ព្រឹទ្ធសភា​ហើយ​និង​បាន​ត្រូវ​ចុះ​ហត្ថលេខា​ដោយ​លោក​ប្រធានាធិបតី​បារ៉ាក់​អូបាម៉ា។ សមាជិក​សភា​អាមេរិក​ខ្លះ​យល់ថា​ ​ តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ត្រូវ​អាជ្ញាធរចិន​បញ្ចុះ​តម្លៃ​ប្រមាណ​ពី​២០%​ទៅ៤០%​ពី​តម្លៃ​ពិត​ប្រាកដ​របស់​ខ្លួន។​ ហើយ​របាយការណ៍​ប្រចាំឆមាស​នៃ​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក​ដែល​នឹង​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​នេះ​ក៏​នឹង​ថ្លែង​ឲ្យ​ដឹង​ពី​ការ​កែច្នៃ​បញ្ចុះ​តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ដោយ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ដែរ។ គួរកត់​សម្គាល់​ថា​ ​ កាលពី​ខែមុន​ រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាមេរិក​លោក​Timothy Geithner​បាន​ចោទ​ទីក្រុង​​ប៉េកាំង​ម្តង​រួច​ទៅហើយ​ថា​ ​ បាន​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ដើម្បី​ទប់ទល់​កុំឲ្យ​ប្រាក់យ័ន​ចិន​ឡើងថ្លៃ។ ចំណែកឯ​ភាគីចិន​វិញ​ តាមរយៈ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​របស់​ខ្លួន​បាន​ថ្លែង​ថា​ ​ តម្លៃ​ប្រាក់យ័ន​ចិន​ឡើង​ថ្លៃ​ខ្ពស់​ពេក​ ​ ពិតជា​មូលហេតុ​បណ្តាល​ឲ្យ​រោងចក្រ​បិទទ្វារ​និង​បណ្តាល​ឲ្យ​កម្មករ​គ្មាន​ការងារ​ធ្វើ​ ​ ដោយហេតុ​តែ​ទំនិញចិន​មាន​តម្លៃ​ខ្ពស់​ពេក​ ពុំអាច​នាំ​ចេញ​ទៅលក់​ក្រៅ​ប្រទេស។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាងណាក៏​ដោយ​ ​ ក៏​សម្ពាធ​អាមេរិក​ទៅលើ​បញ្ហា​ប្រាក់យ័ន​ចិន​ដែល​មាន​តម្លៃ​ទាបពេក​នេះ​ ពុំស្គាល់​ការ​ស្រាកស្រាន​ឡើយ​ ​ ដោយហេតុថា​ នៅ​ខែ​សីហា​កន្លង​ទៅនេះ​ ក្នុង​ការដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ចិន-អាមេរិក​ ​ ឧនភាព​ពាណិជ្ជកម្ម​អាមេរិក​មាន​ដល់ទៅ​២៨ពាន់លាន​ដុល្លារ​ដែល​ជា​កម្រិត​កំពូល៕ ='''ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២'''= គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ គិតត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៤៥ មហាអំណាច​អាណានិគម​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស បារាំង និង​អង់គ្លេស កាន់កាប់​ដែនដី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់កណ្តាល​ពិភពលោក​ទាំងមូល។ ប្រទេស​ភាគច្រើន នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាហ្វ្រិក និង​អាស៊ី​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​អាណានិគម​អឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ប្រទេស​ដែល​​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ម្តងមួយៗ ហើយ​​ដែនដី​អាណានិគម​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​​​ក៏​ត្រូវ​រួញតូច​បន្តិចម្តងៗ។ ការ​រំសាយ​ដែនដី​អាណានិគម នៅ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​បាន​កើតមាន​ឡើង ដោយមក​ពី​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង។ មូលហេតុ​សំខាន់​ទីមួយ គឺ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​​នៃ​​ប្រទេស​មហាអំណាច​អាណានិគម គឺ​បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែល​​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​ការ​ខូចខាត​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយសារ​សង្រ្គាម។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា មហាអំណាច​ធំៗ​ពីរ​ដែល​ងើបមុខថ្មី គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត ​ដែលជា​​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​លោក​ដែរ​នោះ សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាននិន្នាការ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម។ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​ទេ​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​​​មាន​ដើម​កំណើត​ដំបូង​​ចេញ​ពី​ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដែរ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៧៧៤។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាមលោកលើកទី២ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ សុទ្ធតែ​ត្រូវការ​ជំនួយ​ពី​កងកម្លាំង​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម ដើម្បី​ជួយចម្បាំង​ទល់​នឹង​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន ហើយ​ជាថ្នូរ​នឹង​ជំនួយ​នេះ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​​បាន​នាំគ្នា​សន្យាថា​នឹង​ផ្តល់​សិទ្ធិសេរីភាព ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ​​​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណា​និគម​របស់​ពួកគេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​នេះ ចលនា​ជាតិនិយម​ក៏​បាន​រីកដុះដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម។ នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង ហើយ​នៅ​ក្នុង​ធម្មនុញ្ញ ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​អ.ស.ប មាន​ចែង​នូវ​គោលការណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ គឺ​ការ​ផ្តល់​​សិទ្ធិដល់​គ្រប់ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក ក្នុងការ​កំណត់​ជោគវាសនា​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ចំណុច​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោលការណ៍​ជា​មូលដ្ឋាន ក្នុង​ដំណើរការ​រំសាយ​អាណានិគម។ ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ ការ​ដាក់​អាណាព្យាបាល​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ១៨៦៣ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដណ្តើម​ដែនដី​អាណានិគម​រវាង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ អាមេរិក៖ ​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស 1 2 3 4 5 ក៏ប៉ុន្តែ ដំណើរការ​នៃ​ការ​រំសាយ​អាណានិគម​នេះ​មិនមែន​កើតឡើង​ដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះទេ។ ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​​ដោយ​សន្តិវិធី តាមរយៈ​ការ​ចរចា ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម។ ស្ថានភាព​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ក៏​​មិនដូចគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នោះដែរ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​​​បង្កើត​បាន​នូវរដ្ឋាភិបាល​ ដែល​មាន​ស្ថិរភាព​ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​រាប់​ទសវត្សរ៍។ ប្រទេស​ខ្លះ​បង្កើត​​បានជា​របបដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ដោយ​របបសឹក ឬ​របបផ្តាច់ការ​ស៊ីវិល​ អស់រយៈពេល​រាប់សិបឆ្នាំ។ នៅ​ក្រោយ​​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ត្រូវ​បញ្ចប់ លោក Clement Attlee ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អង់គ្លេស​ជំនួស​លោក Winston Churchill កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៥ ប្រកាន់​យក​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា អង់គ្លេស​គួរតែ​ផ្តោត​អាទិភាព​លើ​ការ​ស្តារ​ប្រទេស​ចេញ​ពី​ផេះផង់​នៃ​សង្រ្គាម ជាជាង​ចំណាយកម្លាំង​​លើ​ការ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​ដែនដី​អាណានិគម។ អង់គ្លេស​ដែល​ដឹងខ្លួន​ថា​ការប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចៀស​មិនរួច ​ក៏​បាន​បើក​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌា រហូត​ឈាន​ទៅ​ចេញ​ច្បាប់​មួយ នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ចែង​ពី​ការ​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា។ ក្រោយ​ពី​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អង់គ្លេស​អស់រយៈពេល​ជាង​២០០ឆ្នាំ (១៦១២-១៩៤៧) ឥណ្ឌា​ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​យ៉ាង​ពេញលេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​បាក់បែក​គ្នា រវាង​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ក៏​បាន​ធ្វើឲ្យ​ឥណ្ឌា​ត្រូវពុះចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​​ដាច់ពី​គ្នា គឺ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ប្រជាជន​ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ក្រោយ​មក​ទៀត ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក៏​ត្រូវ​បាក់បែក​គ្នា​ជា​ពីរ​ដែរ ដោយ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត​បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ថ្មី​មួយ គឺ​បង់ក្លាដែស។ ជារួម គេសង្កេតឃើញ​ថា ឯករាជ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ពី​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​អង់គ្លេស​​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​សង្រ្គាម​បង្ហូរ​ឈាម ក៏ប៉ុន្តែ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ដែល​សង្រ្គាម​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង គឺ​សង្រ្គាម​​ នៅពេល​បង់ក្លាដែស​ទាមទារ​ផ្តាច់ខ្លួន​ពី​ប៉ាគីស្ថាន និង​​សង្រ្គាម​រហូតដល់​ទៅ ៤លើក រវាង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​កើតចេញ​ពី​​ជម្លោះ​ដណ្តើម​ទឹកដី​គ្នា នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ ជម្លោះ ដែល​នៅ​បន្ត​កើតមាន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ បើ​និយាយ​អំពី​ស្ថានភាព​នយោបាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស ឥណ្ឌា​​បាន​បង្កើត​ជា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ប្រព័ន្ធដឹកនាំ​តាមបែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំង​មាន​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ាគីស្ថាន​​តែងតែ​ឆ្លងកាត់​នូវ​​ការ​ដឹកនាំ​តាមបែប​របបសឹកផ្តាច់ការ ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា និង​អស្ថិរភាព​នយោបាយ​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ ការដកខ្លួនថយ​របស់​អង់គ្លេស​ពី​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​មួយ ដែល​បើក​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​រំលាយ​បន្តិចម្តងៗ​នៃ​ដែនដី​ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅ​លើ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន ប្រទេសផ្សេងទៀត ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ ក៏​បាន​នាំគ្នា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​​​ពី​អង់គ្លេស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ គឺ​​ភូមា ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​អ៊ុងសាន (ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី) បាន​ចរចា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ស្រីលង្កា​ ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ និង​ម៉ាឡេស៊ី ទទួល​ឯករាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ដំណើរការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សន្តិវិធី ម៉ាឡេស៊ី​បាន​ឆ្លងកាត់​សង្រ្គាម​បង្ហូរឈាម​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទម្រាំ​តែ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយសារ​តែ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ឡូកឡំ​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ស្និទ្ធ​នឹង​ចិន ហើយ​អង់គ្លេស​មិនចង់​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី​ឯករាជ្យ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត។ ទាល់តែ​បាន​វាយ​បំបាក់​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ហើយ ទើប​អង់គ្លេស​សម្រេច​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ទៅ​ឲ្យ​ម៉ាឡេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែ ៨ឆ្នាំ​ក្រោយ​​ពី​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស សិង្ហបុរី ដែល​ពីមុន​​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋ​សហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី បាន​ផ្តាច់ខ្លួន​ទៅ​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​ដាច់តែឯង ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោក​ លី ក្វានយូ៕ ='''របប​​​ន​យោបាយ​នៃ​ប្រទេស​សិង្ហ​បុ​រី​'''= សិង្ហបុរី​ ជា​ប្រទេស​មួយ​មហា​រុងរឿង​ រុងរឿង​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ និង​រុងរឿង​ ជាង​បណ្តា​ប្រទេស​បស្ចិម​លោក​ខ្លះ​ទៅ​ទៀត​។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះកាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ តែ​ជា​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ភ្លឺស្វាង​ ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ សន្តិសុខ​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​និង​សុភមង្គល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅ​អាស៊ី​ សិង្ហ​បុរី​ជា​ប្រទេស​គំរូ​មួយ​ គំរូ​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ និង​គំរូ​នៃ​សន្តិសុខ​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​បស្ចិម​លោក​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់​ការ​ មិន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ មាន​ឈ្មោះ​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​តែនៅ​លើ​ក្រដាស​។ តាម​ពិត​ទៅ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ ឆ្នាំ​ដែល​សិង្ហបុរី​ផ្តាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​សហពន្ធន៍​ម៉ាឡេស៊ី​ លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​សេរី​កម្ម​នយោបាយ​ មិន​ដែល​ជា​អាទិភាព​ចម្បង​របស់​រដ្ឋាភិបាល ​ឡើយ​។ សម្រាប់លី គាន់យូ(Lee Kuan Yew) ដែល​ជា​បិតា​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សិង្ហ​បុរី​ និង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩១​ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ គឺ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ និង ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​សាធារណៈ​។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ លី គាន់យូបាន​បង្កើត​និង​ពង្រឹង​ម៉ាស៊ីន​សន្តិសុខ​មួយ​ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ទាល់​តែ​អស់​រលីង​ ឥទ្ធិពល​នៃ​ពួក​ប្រឆាំង​ និង​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​គណបក្ស​របស់​លោក​ គឺ​បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន(People’s Action Party)​ មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯង​ នៅ​លើ​ឆាក​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​មក​ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​រហូត​ ហើយ​ថែមទាំងបានកាន់​កាប់​អាសនៈទាំង​ស្រុង​នៅ​ក្នុង​សភា​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨១​ទៀតផង។ ដើម្បី​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ និង​ដើម្បី​ក្តាប់​អំណាច​ទាំង​ស្រុង​បាន​ រដ្ឋា​ភិបាលរបស់លី គាន់យូ ប្រើ​​យុទ្ធសាស្រ្តនយោបាយ​បី​យ៉ាង​។ ម្យ៉ាង​គឺ​ការ​ពុះ​ចែក​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​ឡើង​វិញ​ ដើម្បី​រំសាយ​ដែន​អំណាច​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង​។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ គឺ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធនធាន​និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ សម្រាប់​ប្រយោជន៍​នៃ​គណបក្ស​។ ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​ គឺ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលា​ការ​ ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​អ្នក​ជំទាស់​ ក្នុង​បទបង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​។ ​លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរី ក៏​ប្រើ​ច្បាប់ ដើម្បី​បិទ​មាត់​អ្នក​ជំទាស់​ដែរ​ នោះ​គឺ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង​។ ច្បាប់​នេះ​អនុញ្ញាត​ ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​កាត់​ទោស​ ឱ្យ​ឃុំ​ខ្លួន​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ដែល​ជាប់​សង្ស័យ​ថា​បង្ក​វិទ្ធង្សនា​ និង​សកម្មភាព​កុម្មុយនិស្ត​។ ជាក់​ស្តែង​ នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៦៨​ លី គាន់យូបាន​ប្រើ​ច្បាប់​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង​នេះ ដើម្បី​រុញ​ច្រាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ពីរ​នាក់​ចេញ​ពី​សង្វៀន​នយោបាយ​។ មែន​ទែន​ទៅ​ ច្បាប់​នេះ​ មិន​មែន​សំដៅ​ ទៅ​លើ​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​។ វា​ក៏​ជា​សម្ពាធ​មួយ​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ ដាក់​ទៅ​លើ​អ្នក​កាសែត​ អ្នក​ជំនួញ​ ឬ​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​ លី គាន់យូ និង​ប្រព័ន្ធ​យោបាយ​ជា​សារវន្ត​របស់​ប្រទេស។ * ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ មាន​គណ​បក្ស​នយោបាយ​ប្រឆាំង​ជា​ច្រើន និង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាបន្ត​បន្ទាប់ បួន​ឬ​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង នៅ​សិង្ហបុរី​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ គ្មាន​បក្ស​ណា​មួយ​ អាច​យក​ឈ្នះ​ឬ​សង្ឃឹម​យក​ឈ្នះ​បក្សសកម្មភាព​ប្រជាជន​របស់​ លី គាន់យូបានឡើយ​។ មូល​ហេតុ​ គឺ​មក​ពី​រដ្ឋាភិបាលលី គាន់យូ ក្នុង​អតីតកាល​ និង​រដ្ឋាភិបាលនៃ​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់ គឺលី សៀនឡុង(​Lee Hsien Long) ក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល​ បំបិទ​មាត់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​និង​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ​បណ្តា​មេ​គណបក្ស​ប្រឆាំង។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអំណាច​ក្តាប់​សឹង​ទាំង​ស្រុង​ មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​។ ទូរទស្សន៍​ វិទ្យុ​ និង​កាសែត​ សុទ្ធសឹង​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ របស់រដ្ឋមន្រ្តី​ និងរបស់​ញាតិ​មិត្ត​សន្តាន​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​។ ម៉្លោះ​ហើយ​ ការ​និយាយ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ អាច​ចេញ​មក​ពី​សារពត៌មាន​បរទេស​មួយ​គត់​។ ដូចនេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​ ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ​សារពត៌មាន​បរទេសឡើយ​។ រដ្ឋ​សិង្ហបុរីប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលាការ​ ប្រឆាំង​នឹង​កាសែត​ឬ​ទស្សនាវដ្តី​បរទេស​ណា​ដែល​ហ៊ាន​រិះ​គន់​ខ្លួន ហ៊ាន​រិះគន់​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លី គាន់យូ​និង​ប្រព័ន្ធ​យោបាយ​ជា​សារវន្ត​របស់​ប្រទេស។ ជាក់​ស្តែង​ សារ​ពត៌មាន​ Time, Asian Wall Street Journal, Asiaweek, ឬ​ក៏​ Far Eastern Economic Review សុទ្ធ​តែ​ធ្លាប់​បាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​តុលាការ​សិង្ហបុរី​។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​អត្ថបទ​នៃ​អ្នក​កាសែត​បរទេស​ទាំង​នេះ​បាន​ និង​ដើម្បី​ស្រួល​ធ្វើ​ការ​គាប​សង្កត់​ រដ្ឋា​ភិបាល​សិង្ហបុរី​ ទាម​ទារ​ឲ្យ​មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​បរទេស​ ដាក់​ប្រចាំ​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​សិង្ហ​បុរី​ តំណាង​ឬ​អ្នក​ឆ្លើយឆ្លង​ពត៌មាន​ម្នាក់​យ៉ាង​តិច​ និង​ដាក់​លុយ​ច្រើន​ម៉ឺន​ដុល្លារ​ប្រចាំ​ទុក នៅ​ក្នុង​ធនាគារ​សិង្ហបុរី​។ ធ្វើ​ដូច​នេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​អាច​ដក​ហូត​យក​ប្រាក់​សង​ជម្ងឺ​ចិត្ត​ភ្លាមៗ​ នៅ​ក្រោយ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឈ្នះ​សារពត៌មាន​បរទេស​ទាំងអស់​នេះ​ម្តងៗ។ ដោយ​ឡែក​ ឱ្យតែដល់ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ម្តង​ៗ​ រដ្ឋា​ភិបាល​ទិញសំឡេង​ឆ្នោត​ដោយ​ប្រយោល​ បាន​ន័យ​ថា​ នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ម្តងៗ រដ្ឋា​ភិបាល​ដ៏​ធូធារ​នៃ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​តែងតែ​ចាត់​វិធានការ​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្សេងៗ ដើម្បី​បង្កើន​ប្រាក់​ចំណូល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្ចាស់​ឆ្នោត។ លើស​ពី​នេះទៅ​ទៀត​ គ្មាន​ទេ​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ដើម្បី​ចាត់ចែង​និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើលការ​បោះ​ឆ្នោត​។ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​ទាំងអស់​។ * នៅ​ពី​ក្រោយ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ប្រសូត​ចេញ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ម្តងៗ​ គឺ​ក្រុម​គ្រួសារ​លី គាន់យូតែ​ម្តង​ដែល​ជា​អ្នក​ក្តាប់​អំណាច​។ លី គាន់យូ​ដែល​ជា​ផ្លូវការ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មុខ​តំណែង​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រីតាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩១ និង​ដែល​មាន​អាយុ​៨៩​ឆ្នាំ​ទៅ​ហើយ​នៅ​បន្ត​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ក្លា​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ត​ទៅ​ទៀត ក្នុង​ឋានៈ​ជា​Senior Minister និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​ជា Minister Mentor រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​២០១១។ បាន​ន័យ​ថា យោបល់​និង​ការ​ណែនាំ​របស់​លី គាន់យូ​ជា​ការ​មួយ​ចាំ​បាច់ សម្រាប់​រដ្ឋមន្ត្រី​នីមួយៗ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ បណ្តា​គណបក្ស​ប្រឆាំង​គោរព​ខ្លាំង​ណាស់ បិតា​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សិង្ហបុរី​រូប​នេះ។ រី​ឯ លី សៀនឡុង កូន​ប្រុស​របស់​លី គាន់យូ​វិញ​ ជា​បច្ចុប្បន្ន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​​។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ សមាជិក​ខ្លះ​នៃ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លី​ គាន់យូ​ ដឹកនាំ​ក្រុម​ហ៊ុន​រដ្ឋ​ធំៗ​មួយ​ចំនួន​ និង​មាន​តួនាទី​សំខាន់ៗ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​សិង្ហបុរី។ និយាយ​រួម​ នៅ​លើ​ក្រដាស​ សិង្ហបុរី​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​អង់គ្លេស​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ ការ​ពិត​ជាក់​ស្តែង​ រដ្ឋ​អាស៊ី​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់​ការ​សោះ​។ ប៉ុន្តែ រដ្ឋាភិបាល​ផ្តាច់ការ​សិង្ហបុរី នៅ​តែ​មាន​ប្រជាប្រិយ​ភាព​​ខ្ពស់ ទោះ​ជា​បាន​ក្តាប់​អំណាច​ជាង​៥០​ប្លាយ​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ​ក្តី។ នេះ​មិន​មែន​ជា​ការ​មួយ​ចៃដន្យ​ឡើយ។ ប្រជាប្រិយភាព​របស់​រដ្ឋអំណាច​អាស៊ី​ដ៏​មហា​រុងរឿង​មួយ​នេះ មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​លើ​កត្តា​ពីរ​សំខាន់​ៗ។ ទី​មួយ គឺ​ភាព​ទៀង​ត្រង់ បាន​ន័យ​ថា រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​ជា​ប្រទេស​ស្អាតស្អំ​គ្មាន​អំពើ​ពុករលួយ និង​ផ្តល់​តម្លៃ​ខ្ពស់​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម។ រី​ឯកត្តា​ទី​ពីរ​វិញ គឺ​ប្រសិទ្ធភាព​សេដ្ឋកិច្ច។ ដោយសារ​តែ​ចក្ខុនិមិត្ត​និង​សកម្មភាព​នយោបាយ​របស់ លី គាន់យូ ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជាង​៥០​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ​នេះ សិង្ហបុរី​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ដែល​ពិភពលោក​ច្រណែន​ឬ​កោត​សរសើរ។ ជ័យជំនះ​ដ៏​ធំធេង​នេះ​ ដែល​បាន​មក​ពី​អ្វី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​បែប​ផ្តាច់​ការ គឺ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ធនធាន​មនុស្ស អស់​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍ ក្នុង​គោលដៅ​ស្រូប​យក​ចំណេះដឹង​និង​ចំណេះធ្វើ​ពី​បស្ចិម​លោក។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ សេដ្ឋកិច្ច​របស់​សិង្ហបុរី​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​លើ​ឧស្សាហកម្ម​បច្ចេកវិជ្ជា​ឈាន​មុខ ដែល​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង ដោយ​សារ​មូលធន​និង​បទ​ពិសោធន៍​របស់​ក្រុមហ៊ុន​បរទេស អ៊ឺរ៉ុប អាមេរិក ឬជប៉ុន។ ម្ល៉ោះហើយ សួរ​ថា​ ទោះ​ជា​គ្មាន​សេរីភាព​នយោបាយ​ និង​គ្មាន​សិទ្ធិ​បុគ្គល​ទូលំ​ទូលាយ​ តើ​ប្រជាជន​សិង្ហ​បុរី​ មាន​សុភមង្គល​ដែរ​ឬ​ទេ​? គេ​ត្រូវ​ដឹង​ថា​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី​មាន​កំរិត​ជីវភាព​ខ្ពស់​សឹង​គ្រាន់​បើ​ជាង​ប្រជាជន​បស្ចិម​លោក​ទៅ​ទៀត​។ សិង្ហបុរី​ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ជា​ប្រទេស​ស្អាតស្អំ ​គ្មាន​អំពើ​ពុករលួយ​ ជា​ប្រទេស​ប្រកប​ដោយ​សន្តិសុខ​ខ្ពស់​។ ម៉្លោះ​ហើយ​ កម្រ​មាន​ណាស់​អ្នក​ដែល​ចង់​ចាកចេញ​ពី​សិង្ហបុរី ​ដើម្បី​ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេស​ផ្សេង​៕ =='''សិង្ហបុរី៖ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ឬ​របប​ផ្តាច់ការ?'''== សិង្ហបុរី​ ជា​ប្រទេស​មួយ​មហា​រុងរឿង​ រុងរឿង​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ និង​រុងរឿង​ ជាង​បណ្តា​ប្រទេស​បស្ចិម​លោក​ខ្លះ​ទៅ​ទៀត។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ កាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ តែ​ជា​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ភ្លឺស្វាង​ ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ សន្តិសុខ​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​និង​សុភមង្គល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅ​អាស៊ី​ សិង្ហបុរី​ជា​ប្រទេស​គំរូ​មួយ​ គំរូ​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ និង​គំរូ​នៃ​សន្តិសុខ។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​បស្ចិមលោក​ រដ្ឋ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់​ការ​ មិន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ មាន​ឈ្មោះ​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​តែនៅ​លើ​ក្រដាស។ តាម​ពិត​ទៅ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ ឆ្នាំ​ដែល​សិង្ហបុរី​ផ្តាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​សហព័ន្ធ​រួម​ម៉ាឡេស៊ី​ លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ ​និង​សេរីកម្ម​នយោបាយ​ មិន​ដែល​ជា​អាទិភាព​ចម្បង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ឡើយ។ សម្រាប់ លី គាន់យូ (Lee Kuan Yew) ដែល​ជា​បិតា​នៃ​វឌ្ឍនភាព​សិង្ហបុរី​ និង​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩០​ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ គឺ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ និង ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​សាធារណៈ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ លី គាន់យូ បាន​បង្កើត​និង​ពង្រឹង​ម៉ាស៊ីន​សន្តិសុខ​មួយ​ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ទាល់​តែ​អស់​រលីង​ ឥទ្ធិពល​នៃ​ពួក​ប្រឆាំង​ និង​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​គណបក្ស​របស់​លោក​ គឺ​បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន​ មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯង​ នៅ​លើ​ឆាក​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩​មក​ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​រហូត​ ហើយ​កាន់​កាប់​អាសនៈ​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ក្នុង​សភា​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨១។ ដើម្បី​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ និង​ដើម្បី​ក្តាប់​អំណាច​ទាំង​ស្រុង​បាន​ រដ្ឋាភិបាល​របស់ លី គាន់យូ ប្រើ​ស្នៀត​នយោបាយ​បី​យ៉ាង។ ម្យ៉ាង​គឺ​ការ​ពុះ​ចែក​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​ឡើង​វិញ​ ដើម្បី​រំសាយ​ដែន​អំណាច​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ គឺ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធនធាន​និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ សម្រាប់​ប្រយោជន៍​នៃ​គណបក្ស​។ ម្យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​ គឺ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលា​ការ​ ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​អ្នក​ជំទាស់​ ក្នុង​បទបង្ខូច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ រដ្ឋាភិបាល​របស់ លី គាន់យូ ក៏​ប្រើ​ច្បាប់ ដើម្បី​បិទ​មាត់​អ្នក​ជំទាស់​ដែរ​ នោះ​គឺ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង។ ច្បាប់​នេះ​អនុញ្ញាត​ ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​កាត់​ទោស​ ឱ្យ​ឃុំ​ខ្លួន​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ដែល​ជាប់​សង្ស័យ​ថា​បង្ក​វិទ្ធង្សនា​ និង​សកម្មភាព​កុម្មុយនិស្ត។ ជាក់​ស្តែង​ នៅ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៦៨​ លី គាន់យូ បាន​ប្រើ​ច្បាប់​សន្តិសុខ​ផ្ទៃ​ក្នុង​នេះ ដើម្បី​រុញ​ច្រាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ពីរ​នាក់​ចេញ​ពី​សង្វៀន​នយោបាយ។ មែន​ទែន​ទៅ​ ច្បាប់​នេះ​ មិន​មែន​សំដៅ​ ទៅ​លើ​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ វា​ក៏​ជា​សម្ពាធ​មួយ​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ ដាក់​ទៅ​លើ​អ្នក​កាសែត​ អ្នក​ជំនួញ​ ឬ​ជន​ណា​ក៏​ដោយ​ ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ មាន​គណបក្ស​នយោបាយ​រហូត​ទៅ​ដល់​ជាង​៤០​ នៅ​សិង្ហបុរី។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥​មក​ គ្មាន​បក្ស​ណា​មួយ​ អាច​យក​ឈ្នះ​ឬ​សង្ឃឹម​យក​ឈ្នះ​បក្ស សកម្មភាព​ប្រជាជន​របស់​ លី គាន់យូ ឡើយ។ មូល​ហេតុ​ គឺ​មក​ពី​រដ្ឋាភិបាល លី គាន់យូ ក្នុង​អតីតកាល​ និង​រដ្ឋាភិបាលនៃ​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់ លី សៀនឡុង (​Lee Hsien Long) ក្នុង​បច្ចុប្បន្នកាល​ ក្តាប់​សឹង​ទាំង​ស្រុង​ មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន។ ទូរទស្សន៍​ វិទ្យុ​ និង​កាសែត​ សុទ្ធសឹង​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ របស់រដ្ឋមន្រ្តី​ និងរបស់​ញាតិ​មិត្ត​សន្តាន​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រទេស។ ម៉្លោះ​ហើយ​ ការ​និយាយ​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ អាច​ចេញ​មក​ពី​សារពត៌មាន​បរទេស​មួយ​គត់។ ដូចនេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​ ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ​សារពត៌មាន​បរទេស​មិន​ស្វាង​ឡើយ។ រដ្ឋ​សិង្ហបុរី​ប្តឹង​ផ្តល់​ឡើង​តុលាការ​ ប្រឆាំង​នឹង​កាសែត​ឬ​ទស្សនាវដ្តី​បរទេស​ណា​ដែល​ហ៊ាន​រិះ​គន់​ខ្លួន។ ជាក់​ស្តែង​ សារ​ពត៌មាន​ Time, Asian Wall Street Journal, Asiaweek, ឬ​ក៏​ Far Eastern Economic Review សុទ្ធ​តែ​ធ្លាប់​បាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​តុលាការ​សិង្ហបុរី។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​អត្ថបទ​នៃ​អ្នក​កាសែត​បរទេស​ទាំង​នេះ​បាន​ និង​ដើម្បី​ស្រួល​ធ្វើ​ការ​គាប​សង្កត់​ រដ្ឋា​ភិបាល​សិង្ហបុរី​ ទាម​ទារ​ឲ្យ​មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​បរទេស​ ដាក់​ប្រចាំ​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​សិង្ហបុរី​ តំណាង​ឬ​អ្នក​ឆ្លើយឆ្លង​ពត៌មាន​ម្នាក់​យ៉ាង​តិច​ និង​ដាក់​លុយ​២០​ម៉ឺន​ដុល្លារ​ប្រចាំ​ទុក នៅ​ក្នុង​ធនាគារ​សិង្ហបុរី។ ធ្វើ​ដូច​នេះ​ រដ្ឋាភិបាល​សិង្ហបុរី​អាច​ដក​ហូត​យក​ប្រាក់​សង​ជម្ងឺ​ចិត្ត​ភ្លាមៗ​ នៅ​ក្រោយ​ការ​ប្តឹង​ផ្តល់​ឈ្នះ​សារពត៌មាន​បរទេស​ទាំងអស់​នេះ​ម្តងៗ។ ដោយ​ឡែក​ ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ម្តងៗ​ រដ្ឋា​ភិបាល​ទិញសំឡេង​ឆ្នោត​ដោយ​ប្រយោល​ បាន​ន័យ​ថា​ រដ្ឋាភិបាល​ចែកចាយ​អំណោយ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ។ ឧទាហរណ៍​នៅ​ឆ្នាំ​២០០១​ អាជ្ញាធរ​បាន​ចែក​ភាគហ៊ុន​ទីផ្សារ​ហាងឆេង​ឲ្យ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ដែល​បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ដក​យក​លុយ​អំណោយ​នេះ​ ពី​ធនាគារ​ មួយ​ថ្ងៃ​មុន​ថ្ងៃ​បោះ​ឆ្នោត។ លើស​ពី​នេះទៅ​ទៀត​ គ្មាន​ទេ​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ដើម្បី​ចាត់ចែង​និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើលការ​បោះ​ឆ្នោត។ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​ទាំងអស់។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​ នៅ​ពី​ក្រោយ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ប្រសូត​ចេញ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​ គឺ​ក្រុម​គ្រួសារ​ លី គាន់យូ តែ​ម្តង​ដែល​ជា​អ្នក​ក្តាប់​អំណាច។ លី គាន់យូ ដែល​ជា​ផ្លូវការ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មុខ​តំណែង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩០​នៅ​បន្ត​ទាញ​ខ្សែ​បង្ហៀរ​រដ្ឋាភិបាល​ត​ទៅ​ទៀត។ លី សៀនឡុង កូន​ប្រុស​គាត់​វិញ​ ជា​បច្ចុប្បន្ន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី។ សមាជិក​ខ្លះ​នៃ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់ លី​ គាន់យូ​ ជា​ប្រធាន​អគ្គនាយក​នៃ​ក្រុមហ៊ុន​រដ្ឋ​ធំៗ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​ក្រុមហ៊ុន​ Singapour Telecom ជា​ដើម។ និយាយ​រួម​ នៅ​លើ​ក្រដាស​ សិង្ហបុរី​ជា​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​អង់គ្លេស។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ ការ​ពិត​ជាក់​ស្តែង​ រដ្ឋ​ដ៏​តូចតែ​មហា​រុងរឿង​មួយ​នេះ​កាន់​អំណាច​ផ្តាច់ការ​សោះ។ សួរ​ថា​ ទោះ​ជា​គ្មាន​សេរីភាព​នយោបាយ​ និង​គ្មាន​សិទ្ធិ​បុគ្គល​ទូលំ​ទូលាយ​ តើ​ប្រជាជន​សិង្ហ​បុរី​ មាន​សុភមង្គល​ដែរ​ឬ​ទេ​? គេ​ត្រូវ​ដឹង​ថា​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី​មាន​កំរិត​ជីវភាព​ខ្ពស់​សឹង​គ្រាន់​បើ​ជាង​ប្រជាជន​បស្ចិម​លោក​ទៅ​ទៀត។ សិង្ហបុរី​ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​យុត្តិធម៌​សង្គម​ ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ជា​ប្រទេស​ស្អាតស្អំ​គ្មាន​អំពើ​ពុករលួយ​ ជា​ប្រទេស​ប្រកប​ដោយ​សន្តិសុខ​ខ្ពស់។ ម៉្លោះ​ហើយ​ កម្រ​មាន​ណាស់​អ្នក​ដែល​ចង់​ចាកចេញ​ពី​សិង្ហបុរី ​ដើម្បី​ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេស​ផ្សេង៕ =='''ហេតុផល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ភាព​ជោគជ័យ​នៃ​សង្គម​សិង្ហបុរី​'''== គិត​​មក​ទល់​​នឹង​​ពេល​​​​បច្ចុប្បន្ន​ សិង្ហបុរី​​មាន​​អាយុកាល​​ប្រមាណ​​ជាង​៥០​ឆ្នាំ​ទៅ​ហើយ​ ក្រោយ​​ពី​បុរី​កោះ​មួយ​​នេះ ​បាន​​ផ្តាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​​ប្រទេស​​ម៉ាឡេស៊ី។ ​ត្រឹម​​រយៈ​ពេល​​មិន​ដល់​​​​បី​ជំនាន់​​មនុស្ស​ផង​ បុរី​រដ្ឋ​​​នេះ​​បាន​​អភិវឌ្ឍ​ខ្លួន​​ពី​ប្រទេស​តតិយលោក​ ឬ​ជា​ប្រទេស​មួយ​ក្នុង​​ចំណោម​ប្រទេស​ក្រីក្រ​បំផុត​​លើ​លោក​ មក​​ក្លាយ​​ជា​​ប្រទេស​​មួយ​​ក្នុង​​ចំណោម​​ប្រទេស​​ដែល​​មាន​​បំផុត​​ នា​ពេល​​បច្ចុប្បន្ន។​ តើ​​អ្វី​​ជា​ហេតុ​ផល​នៅ​ពីក្រោយ​​សម្រាប់​ការ​​ពន្យល់​ពី​​ភាព​ជោគជ័យ​​ដ៏​មិន​​គួរ​ឱ្យ​​ជឿ​នេះ?​ សម្រាប់​រដ្ឋបុរីកូនកោះតូច​មួយ ដែលត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​កង្វះខាត​ធនធាន​ធម្មជាតិ និង​សូម្បី​​តែទឹកសាបសម្រាប់ប្រើប្រាស់ សាធារណៈ​រដ្ឋ​សិង្ហបុរីជាករណី​ប្រទេស​មួយ​ដែល​​សម្រេចបាន​ភាពជោគជ័យ​ដ៏​មិន​គួរ​ឱ្យ​ជឿ។ សិង្ហបុរីបច្ចុប្បន្ន ជាមជ្ឈមណ្ឌល​ហិរញ្ញវត្ថុ​ធំបំផុត​ទីបួន​របស់​ពិភពលោក ជាដែនទីមួយ​ដែល​មាន​​កំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម​​ដ៏មមាញឹកបំផុត ហើយ​ក៏ជា​ប្រទេស​អាស៊ីទីមួយ​ដែលមានមហាសេដ្ឋីច្រើនបំផុត​ធៀប​នឹងប្រជាជនសរុប និង​ជាប្រទេស​អាស៊ីតែមួយគត់ដែល​ទទួលបាន​ការវាយតម្លៃ​ខ្ពស់​​បំផុត​គឺចំណាត់ថ្នាក់ AAA ពីស្ថាប័នកំពូលៗ ទទួល​បន្ទុកវាយតម្លៃ​ចំណាត់​ថ្នាក់​ហានិភ័យ​លើប្រទេស​ក្នុង​​ពិភពលោក តួយ៉ាងស្ថាប័ន Standard & Poor's Moody's និង Fitch។​ ​គេអាច​នឹង​បន្តរៀប​រាប់​ពី​បញ្ហាប្រឈមនានាក្នុង​ការអភិវឌ្ឍប្រទេស ឬក៏សមិទ្ធិផល​ជោគជ័យរបស់​សិង្ហបុរី ​ជាពិសេស​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈ​សំណេរ​ជាសៀវភៅ​រាប់​សិប​ក្បាល ឬក៏​ជា​សុន្ទរកថារាប់សិបម៉ោង ក៏ប៉ុន្តែសំនួរ​ដែល​ត្រូវសួរ​រក​ហេតុ​រក​ផល​នៃកត្តា​ចម្បងៗនៅពីក្រោយភាពជោគជ័យទាំងនោះតែងតែស្ថិត​ជាអាទិភាព។ ប្រាកដណាស់ អាច​មាន​ហេតុផលច្រើន ដែល​អាច​ឆ្លើយបាន​ដោយមនុស្ស​ច្រើននាក់ មិនថាជាជនបរទេស ឬ​ជនជាតិ​សិង្ហបុរីខ្លួនឯងផ្ទាល់ តួយ៉ាង ពីអតីតបិតារដ្ឋ លោក លី ក្វាន់យូ តាមរយៈសៀវភៅរបស់គាត់ “From Third World to First: The Singapore ​Story - 1965-2000” ឬជាភាសាខ្មែរ “ពីប្រទេសតតិយលោក​ទៅកាន់​ប្រទេស​ទីមួយ៖ ប្រវត្តិរបស់សិង្ហបុរី ឆ្នាំ​១៩៦៥ ដល់​ ២០០០”។ ទោះជាយ៉ាងណា បើផ្អែកតាមបទសម្ភាសន៍មួយ ដោយសាកលវិទ្យា​ល័យ​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​​​​របស់ចិន សាកលវិទ្យាល័យ Fudan ​ជាមួយ លោក Kishore Mahbubani អតីត​ឯកអគ្គរដ្ឋទូតរបស់សិង្ហបុរីប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ និង​បច្ចុប្បន្ន​ជា​សាស្រ្ដាចារ្យ​​នៃ​សាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី ចម្លើយអាចសង្ខេបដូចខាងក្រោម។ នៅពេលដែលគេនិយាយដល់ ភាពជោគជ័យរបស់សិង្ហបុរី គេអាចគិត​ដល់​បន្សំ​ប៉ូល​បី​ គឺ “MPH”។ ប៉ូលទាំងបី​នេះ​ជារូបមន្តមួយ​ដែល​ប្រទេស​មួយ​អាច​នឹង​ជោគជ័យដូចជាសិង្ហបុរី នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​នោះអនុវត្តវា។ ប៉ូលដំបូងតំណាងដោយអក្សរ “M” មានន័យស្មើនឹង “Meritocracy”។ នៅក្នុង​ភាសា​ក្រិក​បុរាណ ពាក្យថា “Meritocracy” មានឬសគល់ពីពាក្យ “Merito” ប្រែថា “ទេពកោសល្យ​ ឬក៏ភាពវៃឆ្លាត” ចំណែកឯពាក្យ “Cracy” ដែលប្រែមកថា “អំណាច”។ ពាក្យនេះសំដៅដល់គោលគំនិតមួយដែលយល់ថា “អំណាច ឬក៏ទំនុកចិត្ត ក្នុង​ការ​សម្រេចកិច្ច​ការចម្បងណាមួយ គួរតែត្រូវផ្តល់ទៅឱ្យបុគ្គលណា ដែលមានការ​ប៉ិន​ប្រសប់​ ឬក៏ភាពវៃឆ្លាតបំផុត។ ហើយ អំណាច ឬទំនុកចិត្តទាំងនោះ មិនគួរ​រារាំង​ដោយ​ក្របខ័ណ្ឌ ក្រុម បក្សពួក ពូជសាសន៍ ឋានៈសង្គម ភាពមានបាន ឬភាពក្រីក្រ​នៃ​បុគ្គលម្នាក់នោះទេ”។​ ក្នុង​ប្រទេស​សិង្ហបុរី រដ្ឋ​ជ្រើសរើស​មនុស្ស​ដែលពូកែ​បំផុត​ដើម្បី​ដឹកនាំប្រទេស ហើយមូលហេតុ​ដែល​ប្រទេស​តតិយលោក​បរាជ័យ គឺដោយ​សារ​ នៅពេល​ដែលប្រទេស​ទាំងនោះ​ជ្រើសរើសរដ្ឋមន្ដ្រីសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ពួក​គេ​ជ្រើសរើសតែបងប្អូនសាច់ញាតិរបស់ខ្លួន។ ប៉ូលទីពីរតំណាងដោយអក្សរ “P” មានន័យស្មើនឹង “Pragmatism” ប្រែមកថា ភាព​ជាក់​ស្ដែងនិយមដែលអាចអនុវត្តបាន។ ពាក្យនេះជាភាសាអង់គ្លេស ក៏ប៉ុន្តែ និយម​ន័យ​នៃពាក្យនេះត្រូវ​បាន​អនុវត្តបានយ៉ាងល្អដោយ មេដឹកនាំចិន លោក Deng Xiaoping ដែលយល់ថា មិនសំខាន់ថាឆ្មានោះស​ឬខ្មៅ សំខាន់​ថា​តើ​ឆ្មា​នោះ​ចាប់​កណ្តុរ​បានឬយ៉ាងណា។ ក្នុង​ករណីសិង្ហបុរី ដោយមិន​ប្រកាន់​និន្នាការ​មនោគមវិជ្ជា ឱ្យ​តែអាចអនុវត្តបាន ទាំងទ្រឹស្ដី​មូលធននិយម ឬ​ទ្រឹស្ដីសង្គមនិយម គឺ​សិង្ហបុរី​ផ្សែផ្សំ​គ្នា​អនុវត្ត​ឱ្យចេញជាប្រយោជន៍។ ប៉ូលចុងក្រោយ តំណាងដោយអក្សរ “H” ជាប៉ូលដ៏ពិបាកបំផុតក្នុង​ការអនុវត្ត។ អក្សរ “H” មានន័យថា “Honesty” សំដៅដល់ភាពស្មោះត្រង់​របស់មន្ដ្រីរដ្ឋាភិបាល។ ប្រទេស​តតិយលោក​ក្រីក្រទទួលរងបរាជ័យក្នុងការអភិវឌ្ឍដោយសារតែអំពើពុករលួយ។ មូលហេតុនេះហើយនៅពេល​ដែល​ លោក លី ក្វាន់យូ បាន​ក្លាយជា​នាយក​រដ្ឋមន្រ្ដី​របស់សិង្ហបុរី គាត់បានដាក់ពិន័យមិនត្រឹមតែមន្រ្ដីធម្មតា តែរហូតដល់​រដ្ឋមន្រ្តី​ជាន់​ខ្ពស់​ នៅពេល​ពួកគេទៅសម្រាកលំហែកាយជាមួយ​នឹងអ្នកជំនួញ។ ក្រោយពេល​ពួកគេត្រលប់មកវិញ ពួកគេត្រូវបានចាប់ខ្លួន ព្រោះថា អ្នក​ជំនួញ​ទាំង​នោះ​ជា​អ្នក​ចេញ​ចំណាយលើការសម្រាកលំហែកាយរបស់ពួកគេ ហើយនេះវា​ជា​ទម្រង់​នៃ​អំពើ​ពុក​រលួយ។ ដូច្នេះហើយ នៅពេលដែលអ្នក​ផ្សេង​ឃើញ ពួកគេនឹងមានការ​ប្រុងប្រយ័ត្ន​ លែងហ៊ានប្រព្រឹត្ត។ សរុបជារួម ការអនុវត្តបន្សំគ្នារវាង “Meritocracy” “Pragmatism” និង “Honesty” ឬ “MPH” គឺជារូបមន្ដសម្ងាត់នៃភាពជោគជ័យរបស់សិង្ហបុរី៕ ='''សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ'''= សង្រ្គាម​កូរ៉េ​បាន​ចាប់ផ្តើម​​ផ្ទុះឡើង​​ដំបូង​ជា​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក​ត្រូវ​រាលដាល​ទៅ​ជា​ជម្លោះ​ប្រដាប់​អាវុធ​អន្តរជាតិ ក្រោយ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អ.ស.ប ចូល​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិនចូល​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពិភពលោក​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម​លោក​ជាលើកទី៣ ហើយ​បាន​នាំ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​ចេញ​ពី​អឺរ៉ុប ឆ្លង​ចូល​មក​ដល់​តំបន់​អាស៊ី។ កូរ៉េ ​គឺ​ជា​ប្រជាជាតិ​មួយ​ដែល​មាន​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ វប្បធម៌​ និង​ភាសា​ផ្ទាល់​ខ្លួន ព្រមទាំង​​មាន​អរិយធម៌​ដ៏​ចំណាស់​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ ក៏ប៉ុន្តែ កូរ៉េ​គឺ​ជា​ប្រទេស​ដ៏​អភ័ព្វ​មួយ ដែល​មាន​ទីតាំង​ភូមិសាស្រ្ត​ស្ថិត​នៅ​ចំកណ្តាល​​ប្រទេស​មហាអំណាច​ធំៗ​៣ គឺ​ចិន រុស្ស៊ី និង​ជប៉ុន ដែល​សុទ្ធតែ​មាន​មហិច្ឆតា​ចង់​លេប​ត្របាក់​យក​ទឹកដី​កូរ៉េ។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ កូរ៉េ គឺ​ជា​កូនចៀម នៅ​ចំកណ្តាល​ហ្វូង​ចចក។ ចាប់តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី១​មុន​គ.ស កូរ៉េ​តែងតែ​ត្រូវ​បាន​នគរចិន​យក​ទៅ​​ត្រួតត្រា​​ជា​នគរ​ចំណុះ​​ជា​ញឹកញាប់ មុននឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្នុងដៃ​ចក្រភព​ម៉ុងហ្គោល នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៣គ.ស។ ក្រោយ​មក​ទៀត កូរ៉េ​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​មហាអំណាច​ថ្មី​មួយ​ទៀត ដែល​ទើប​នឹង​លេចមុខ​ឡើង​នៅ​អាស៊ី គឺ​​​អាណាចក្រ​ជប៉ុន។ នៅ​ឯ​ទិស​ខាងជើង​ឯណោះវិញ មហាអំណាច​មួយ​ទៀត គឺ​រុស្ស៊ី ក៏​​មាន​មហិច្ឆតា​ចង់​ត្រួតត្រា​ឧបទ្វីប​​​កូរ៉េ​នេះ​​ដែរ ហើយ​ការ​ប្រជែង​គ្នា រវាង​រុស្ស៊ី និង​ជប៉ុន ក៏​ត្រូវ​ផ្ទុះ​​ទៅ​ជា​សង្រ្គាម ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៤។ ជប៉ុន​ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្នះ​សង្រ្គាម​​ក៏​បាន​គ្រប់គ្រង​កូរ៉េ​ដោយ​ផ្តាច់មុខ​តែ​ម្នាក់​ឯង ព្រមទាំង​បាន​ដាក់​កូរ៉េ​ទាំងមូល​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​អាណានិគម​ជប៉ុន​ជា​ផ្លូវការ ចាប់តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩១០ រហូត​ដល់​ចប់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥។ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ សង្រ្គាមត្រជាក់៖ "វាំងននដែក" ​ខណ្ឌចែក​តំបន់​អឺរ៉ុប​ជា​ពីរ សង្រ្គាមត្រជាក់៖ ​៤ទសវត្សរ៍​នៃ​ការ​ប្រឈមមុខ​ដាក់គ្នា​រវាង​ប្លុក​សេរី​និង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត សង្រ្គាម​ត្រជាក់៖ ដំណើរ​ដើមហេតុ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ ជោគវាសនា​របស់​កូរ៉េ​ត្រូវ​បាន​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ ដែល​ជា​គូសត្រូវ​នឹង​ជប៉ុន​លើក​យក​មក​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា ហើយ​នៅ​ក្នុង​ជំនួប នៅ​ទីក្រុង​គែរ ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៣ អាមេរិក អង់គ្លេស និង​សាធារណរដ្ឋ​ចិន​​(ដឹកនាំ​ដោយ​ចាង កាយចៀក) បាន​ឯកភាព​គ្នា​ថា នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​គេ​យក​ឈ្នះ​លើ​ជប៉ុន​បាន​ហើយ គេ​នឹង​ដក​ហូត​ដែនដី​អាណានិគម​ទាំងអស់​ពីជប៉ុន​មកវិញ ដោយ​ក្នុង​នោះ ក៏​រួមមាន​​ទាំង​ដែនដី​ចិន និង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ផងដែរ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​កាន់តែ​ជិតឈាន​ចូល​ដល់​ទី​បញ្ចប់ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​ពេលនោះ​កំពុងតែ​​ព្យាយាម​បញ្ចុះបញ្ចូល​ឲ្យ​សហភាព​សូវៀត​ចូល​ជួយ​ច្បាំង​ទល់​នឹង​ជប៉ុន​នៅ​​​អាស៊ី បាន​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​ពុះចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ​ជា​ពីរ​ផ្នែក នៅ​ត្រង់​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ដោយ​មួយផ្នែក​ខាងជើង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​សូវៀត និង​មួយផ្នែក​ខាង​ត្បូង​ស្ថិត​ក្រោម​ការត្រួតត្រា​របស់​អាមេរិក។ តាម​គម្រោង​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ការ​ពុះចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ​ជា​ពីរផ្នែក​នេះ គ្រាន់តែ​​ជា​ការ​ខណ្ឌចែក​ជាលក្ខណៈ​រដ្ឋបាល ហើយ​ធ្វើឡើង​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​គេ​យក​ជ័យជម្នះ​លើ​ជប៉ុន​បាន​ហើយ គេ​នឹង​រៀបចំ​ឲ្យ​​កូរ៉េ​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​​ទៅ​ជា​ប្រទេស​តែមួយឡើងវិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្តីសង្ឃឹម​នៃ​ការ​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​នេះ​ត្រូវ​រលាយ​សាបសូន្យ នៅពេល​ដែល​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត​បាន​ប្រែក្លាយ​ទៅ​ជា​គូសត្រូវ​នឹង​គ្នា​ទៅវិញ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ត្រជាក់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែលកិច្ចចរចា​លើ​ដំណោះស្រាយ​បង្រួមបង្រួម​ប្រទេស​កូរ៉េ​ត្រូវ​ជាប់គាំង​គ្មាន​ដំណោះស្រាយ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ក៏​បាន​បញ្ជូន​សំណុំរឿង​នេះ​ទៅ​ឲ្យ​អ.ស.ប​ជា​អ្នក​ដោះស្រាយ។ តាមរយៈ​សេចក្តីសម្រេច​អនុម័ត នៅថ្ងៃ​ទី១៤ វិច្ឆិកា ១៩៤៧ អ.ស.ប​បាន​កំណត់​ឲ្យ​រៀបចំ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​កូរ៉េ (ទាំង​ខាង​ជើង និង​ខាង​ត្បូង) ដើម្បី​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​​​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ​ទាំងពីរ។ រីឯ​​​កងទ័ព​បរទេស​ទាំងអស់​ដែល​កំពុង​ឈរជើង​នៅ​លើ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ត្រូវតែ​ដកចេញ​ទាំងអស់។​ ក៏ប៉ុន្តែ ដំណោះស្រាយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សហភាព​សូវៀត​ច្រានចោល។ នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ការបោះឆ្នោត​ជាតិ​ក្រោម​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​របស់​អ.ស.ប​ក៏​ត្រូវបាន​គេ​រៀបចំ​ធ្វើឡើង ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​សហភាព​សូវៀត ការ​បោះឆ្នោត​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តែ​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​ខែ​សីហា (ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​) រដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង​នៅ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា “សាធារណរដ្ឋ​កូរ៉េ” ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​លោក​ស៊ីងម៉ាន់ រី (Syngman Rhee) ដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី។ មួយខែ​ក្រោយ​មក កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មីមួយដែរ ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា “សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ប្រជាធិបតេយ្យ​កូរ៉េ” ដោយ​មាន​ គីម អ៊ីលស៊ុង ជា​ប្រមុខ។ ការពុះចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ ដែល​ពីដំបូង​ធ្វើឡើង​ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​ការ​បែងចែក​រដ្ឋបាល និង​ជា​បណ្តោះអាសន្ន ក៏​បាន​ប្រែក្លាយ​ជា​ការ​បែងចែក​ជា​ប្រទេស​ពីរ​និង​ជា​អចិន្រ្តៃយ៍។ ក៏ប៉ុន្តែ មាន​តែ​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មួយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​អ.ស.ប​ទទួលស្គាល់​ នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៤៨​ ថា​ជា​រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​តែមួយគត់ ដែល​តំណាង​ប្រទេស​កូរ៉េ​ទាំងមូល។ ចំណែកឯ​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាងជើង​វិញ​ត្រូវ​បាន​ទទួលស្គាល់​​ដោយ​សហភាព​សូវៀត និង​បណ្តា​ប្រទេស​ក្នុង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត។ គីម អ៊ីលស៊ុង (ឆ្វេង) ប្រមុខដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាងជើង និង​ស៊ីងម៉ាន់ រី ប្រមុខដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ សហភាព​សូវៀត និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ព្រមព្រៀងគ្នា​ដក​កងទ័ព​រៀងៗ​ខ្លួន​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​ប្រទេស​ពីរ ដែល​មាន​កំណើតចេញ​ពី​សាច់ឈាម​នៃ​ជាតិសាសន៍​តែមួយ តែ​សំឡឹង​មើល​គ្នា​ក្នុង​ភាព​ជា​សត្រូវ។ គីម អ៊ីលស៊ុង និង​ស៊ីងម៉ាន់ រី សុទ្ធតែ​ជា​អ្នក​ជាតិនិយម​​ដូចគ្នា ហើយ​មាន​គោលដៅ​ដូចគ្នា គឺ​ចង់​ឲ្យ​កូរ៉េ​រួបរួមគ្នា​ជា​ប្រទេស​តែមួយឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ម្នាក់​ៗ​សុទ្ធតែ​ចង់​ឲ្យ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ដែល​រួបរួមគ្នា​នេះ ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ពួកគេ​រៀងៗខ្លួន គឺ​គីម អ៊ីលស៊ុង ចង់​​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ​ក្រោម​របបដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត ចំណែក​ឯ​ស៊ីងម៉ាន់ រី ចង់​​បង្កើត​ជា​របបដឹកនាំ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​បែប​លោក​ខាងលិច។ ការ​សំឡឹង​មើល​គ្នា​ក្នុងភាព​ជាសត្រូវ​​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង រវាង​កូរ៉េ​ទាំងពីរ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​សភាពតានតឹង​ជាប់ជា​ប្រចាំ ហើយ​ចាប់តាំង​ពី​សូវៀត និង​អាមេរិក​ដក​កងទ័ព​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ការ​ប៉ះទង្គិចគ្នា​ដោយ​អាវុធ តែងតែ​កើតមាន​ឡើង​ជារឿយៗ​ នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន។ នៅ​កូរ៉េ​ខាងជើង គីម អ៊ីលស៊ុង ដែល​មាន​កម្លាំង​ទ័ព​ខ្លាំង​ជាង​​ក៏​បាន​សម្រេច​ថា​នឹង​ធ្វើការ​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ​ដោយ​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព។ នៅ​ព្រឹកព្រលឹម​ថ្ងៃ​ទី២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០ កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​​បាន​បើក​ការ​វាយ​ប្រហារ​ឆ្លងកាត់​ព្រំដែន​ចូល​ឈ្លានពាន​លើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ផ្ទុះឡើង៕ =='''សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​អន្តរាគមន៍​របស់​កងទ័ពចិន​ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង'''== នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​សហភាព​សូវៀត​ធ្វើ​ពហិការ​មិនចូល​ប្រជុំ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប បានអនុម័ត​​សេចក្តីសម្រេច​ឲ្យ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​ជួយ​ដល់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​កំពុង​ទទួល​រងនូវ​ការ​ឈ្លានពាន​ពី​សំណាក់​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ចំនួន ១៤ ដែល​បាន​សម្រេច​ចូលរួម​ជាមួយ​អាមេរិក​ ដើម្បី​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​កាន់​ឧបទ្វីបកូរ៉េ គេ​ឃើញមាន​​ប្រទេស​លោកខាងលិច ​ដូចជា បារាំង អង់គ្លេស កាណាដា និង​អូស្រ្តាលី ជាដើម ហើយ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី មាន​​ប្រទេស​ពីរ គឺ​ហ្វីលីពីន និង​ថៃ។ និយាយ​ជារួម គឺ​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្នុង​ប្លុក​សេរី ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ គិតជា​សរុប កងកម្លាំង​របស់​អ.ស.ប ដែល​ចូលរួម​ក្នុង​ប្រតិបត្តិការ​នៅ​កូរ៉េ មាន​ចំនួន ៣០ម៉ឺននាក់​ ហើយ​ត្រូវ​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​បញ្ជា​របស់​​​មេទ័ព​អាមេរិក គឺ​ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur ដែល​នៅពេល​នោះ​ជា​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​អាមេរិក​ប្រចាំ​ប្រទេស​ជប៉ុន។ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អ.ស.ប​កំពុងតែ​ប្រមែរប្រមូល​កម្លាំង​ទ័ព ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur ​បាន​បញ្ជូន​កងទ័ពអាមេរិក​ ៤កងពល ដែល​កំពុង​ប្រចាំការ​នៅ​​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​​ក្នុង​ប្រទេស​ជប៉ុន ឲ្យ​ទៅ​ជួយ​កងទ័ព​​​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​ការពារ​ទីតាំង​ចុងក្រោយ គឺ​ទីក្រុង Pusan ដែល​កំពុង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​របស់​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​ចំនួន​ទ័ព​តិច​ជាង អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុងការ​ការពារ​ក្រុង​ Pusan មិន​ឲ្យ​ធ្លាក់​ក្នុង​ដៃ​កូរ៉េ​ខាងជើង ក៏ប៉ុន្តែ ជោគជ័យ​នេះ​បាន​មក​ដោយ​ចំណាយ​អាយុ​ជីវិត​ទាហាន​យ៉ាង​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់។ នៅថ្ងៃ​ទី១៥ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​កងទ័ព​កូរ៉េខាងជើង​កំពុង​ជាប់ដៃ​ក្នុង​សមរភូមិ នៅ​ក្រុង​ Pusan ដែល​នៅ​ចុង​ខាង​ជើង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ ឧត្តមសេនីយ៍ MacArthur បាន​បញ្ជូន​ទាហាន​៤ម៉ឺននាក់ រួមជាមួយ​នឹង​ទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ជាង ៨ពាន់នាក់ ឲ្យ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​នាវា​ បើក​ការ​វាយលុក​ចូល​តាម​កំពង់ផែ​ក្រុង Incheon ដើម្បី​កាត់ផ្តាច់​ផ្លូវ​ដឹកជញ្ជូន​ភស្តុភា និង​ទ័ពជំនួយ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ ជោគជ័យ​របស់​កងទ័ព​អាមេរិក នៅ Incheon បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​​បូក​រួម​ជាមួយ​នឹង​ការ​វាយបក​​យ៉ាង​គំហុក​ ពី​សំណាក់​អាមេរិក នៅ​ឯ​​សមរភូមិ​ក្រុង Pusan ​នោះ​ផង ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​ក៏​​​ត្រូវ​បែក​ខ្ចាត់ខ្ចាយ​ ដោយ​នាំគ្នា​ដកថយ​​​ឆ្លង​ខ្សែ​ស្រប​ទី​៣៨ ត្រឡប់​ចូល​​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​វិញ។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​និង​អន្តរាគមន៍​របស់​អាមេរិក សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​កញ្ញា កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង បាន​វាយដណ្តើម​កាន់កាប់​រដ្ឋធានី​សេអ៊ូល ហើយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​ត្រូវ​បាន​រំដោះ​ពី​កូរ៉េ​ខាងជើង​មកវិញ​បាន​ទាំងស្រុង។ ក៏ប៉ុន្តែ អាមេរិក​​មិន​ចង់​បញ្ឈប់​តែ​ត្រឹមនេះ​ទេ ដោយរដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក Harry Truman ​ចង់​ឆ្លៀត​ក្នុង​ពេល​ដែល​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​កំពុង​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់ខ្សោយ បើក​ការ​វាយលុក​ផ្តួលរំលំ​របបកុម្មុយនិស្ត​នៅ​ព្យុងយ៉ាង ហើយ​បង្រួបបង្រួម​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​មក​ជា​ប្រទេស​តែមួយឡើងវិញ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាមេរិក។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ពេល​​ដែល​កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​វាយលុក​ឆ្លង​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាងជើង ស្តាលីន​បាន​ផ្ញើ​តេលេក្រាម​ទៅ​ម៉ៅសេទុង និង​ជូអេនឡាយ ស្នើសុំ​ឲ្យ​ចិន​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា ស្តាលីន​ក៏​បាន​បញ្ជាក់ផងដែរ​ថា កងទ័ព​សូវៀត​នឹង​មិន​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ដោយ​ផ្ទាល់​នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​នេះ​ទេ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ប្រជុំ​ជជែក​គ្នា​អស់រយៈពេល​ជាច្រើន​ថ្ងៃ មេដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា​ថា ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​គឺ​ជា​តំបន់​ទ្រនាប់​ដ៏​សំខាន់​មួយ សម្រាប់​ការពារ​ប្រទេស​ចិន​ ពី​ការ​គំរាមកំហែង​របស់​អាមេរិក។ ប្រសិនបើ​​កូរ៉េ​ខាងជើង​ត្រូវ​អាមេរិក​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​បាន​ កងទ័ព​អាមេរិក​នឹង​អាច​មាន​វត្តមាន​នៅ​ព្រំដែន​ចិន ហើយ​ក្នុង​ជំហាន​បន្ទាប់ គឺ​ទឹកដី​ចិន​ ដែល​អាច​នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​ពី​សំណាក់​អាមេរិក។ ដូច្នេះ ចិន​ត្រូវតែ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​នៅ​កូរ៉េ ដើម្បី​បញ្ចៀស​សេណារីយ៉ូ​ដ៏​គ្រោះថ្នាក់​នេះ។ ចិន​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ចល័ត​ទ័ព​ឲ្យ​ទៅកាន់​តំបន់​ព្រំដែន​ជាប់​នឹង​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅថ្ងៃ​ទី១៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៥០ កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​វាយ​ចូល​កាន់កាប់​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង ហើយ​នៅថ្ងៃ​ដដែល​នោះ កងទ័ព​ចិន ដែល​ម៉ៅសេទុង​ហៅ​ថា​ជា​ "​កងទ័ព​ស្ម័គ្រចិត្ត” ហើយ​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ​ជា ១៣ម៉ឺននាក់ ក៏​បាន​ឆ្លង​ទន្លេយ៉ាលូ ដែល​ជា​ខ្សែទឹកបែងចែក​ព្រំដែន រវាង​ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងជើង។ ៤ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក (ថ្ងៃទី២៥ តុលា) កងទ័ព​ចិន​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងត្បូង និង​កងកម្លាំងអាមេរិក ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​ចិន-កូរ៉េ។ ផែនទី​បង្ហាញ​ពី​ការវិវឌ្ឍ​នៃ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ពី​ឆ្នាំ​១៩៥០ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៥៣ នៅ​ក្នុងរយៈពេល ២ខែបន្ទាប់​មក​ទៀត កងទ័ព​អាមេរិក ដែល​មិន​សូវ​ស្គាល់​កងទ័ព​ចិន ហើយ​ព្រមទាំង​មើល​ស្រាល​ចិន​ផងនោះ ត្រូវ​ទទួលបរាជ័យ​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​ស្ទើរតែ​គ្រប់​សមរភូមិ ហើយ​បូករួម​ជាមួយ​នឹងការ​ចូល​មក​ដល់​នៃ​រដូវ​រងារ ដែល​​សីតុណ្ហភាព​ចុះ​​ត្រជាក់​ក្រោម​សូន្យ​អង្សា​ផងនោះ ទាហាន​អាមេរិក ដែល​មិន​បាន​ត្រៀមខ្លួន​សម្រាប់​សមរភូមិ​ក្នុង​រដូវ​ត្រជាក់ ក៏ចាប់ផ្តើម​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ ហើយ​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​វាយដក​ថយ ឆ្ពោះទៅកាន់​ខ្សែស្រប​ទី​៣៨​វិញ។ គិត​ត្រឹមថ្ងៃ​ទី៥​ធ្នូ ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង​ត្រូវ​បាន​ចិន​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់ ហើយ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​ធ្នូ កងទ័ព​អាមេរិក​ និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ក៏​បាន​ថយ​ចេញ​ពី​កូរ៉េ​ខាងជើង​​ឆ្លងខ្សែស្រប​ទី​៣៨​ត្រឡប់ចូល​ទៅក្នុង​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូងវិញ។ នៅ​ឯ​ទីក្រុង​ញូវយ៉ក ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ ដោយ​មាន​វត្តមាន​គណៈប្រតិភូ​ពិសេស​របស់​ចិន​ ដើម្បី​ព្យាយាម​ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​កូរ៉េ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ពេលនោះ ដល់វេន​ចិន​ម្តង ដែល​មិន​ចង់​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​​នៅ​ត្រឹម​ខ្សែស្រប​ទី៣៨។ ចិន​ដែល​យល់​ថា​ខ្លួន​កំពុងមាន​ប្រៀប​លើ​កងទ័ព​អាមេរិក ក៏​ចាប់ផ្តើម​មាន​គំនិត​ចង់​បន្ត​វាយលុក​ចូល​ឈ្លានពាន​ទៅលើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​បង្រួបបង្រួម​កូរ៉េ ដាក់​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត។ ចិន​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​បទឈប់បាញ់​ដែល​ស្នើឡើង ដោយ​អ.ស.ប ហើយ​ក៏​បាន​បើក​ការ​វាយលុក​ឆ្លង​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ រហូត​វាយ​យក​បាន​ក្រុង​សេអ៊ូល​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥១។ ប្រឈមមុខ​នឹង​បរាជ័យ​នេះ មេដឹកនាំ​អាមេរិក​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​​គិតគូរ​ពិចារណា​ចង់​​បើក​ធ្វើ​សង្រ្គាម​​ទៅលើ​ចិន​ដោយ​ពេញទំហឹង​ ពោលគឺ ធ្វើការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ទឹកដី​ចិន​ដោយ​ផ្ទាល់ ដោយ​មិនមែន​កម្រិត​សមរភូមិនៅ​ត្រឹម​តែ​ក្នុង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ ដូច​ដែល​គេ​ធ្វើ​នាពេល​កន្លងមក។ ក៏ប៉ុន្តែ គ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែ​ដឹង​ថា ចិន​គឺ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​សហភាព​សូវៀត។ ប្រសិនបើ​អាមេរិក​ប្រកាស​សង្រ្គាម​លើ​ចិន សហភាព​សូវៀត​ប្រហែល​ជា​នឹង​ចូល​មក​ជួយ ហើយ​ដល់​​​ពេលនោះ​ ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ដែល​ពីដំបូង​គ្រាន់តែ​ជា​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​មួយ​នោះ អាច​នឹង​រុញច្រាន​ពិភពលោក​ឲ្យធ្លាក់​ទៅក្នុង​​មាត់ជ្រោះ​នៃ​សង្រ្គាម​លោក​ជាលើកទី៣៕ =='''សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​និង​អន្តរាគមន៍​របស់​អាមេរិក'''== សង្រ្គាម​កូរ៉េ​បាន​ចាប់ផ្ទុះឡើង នៅ​​ថ្ងៃ​ទី២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅពេល​ដែល​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ឆ្លងកាត់​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ចូល​ឈ្លានពាន​ទៅលើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ គីម អ៊ីលស៊ុង ដែល​មាន​បំណង​ចង់​បង្រួបបង្រួម​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​យក​មក​​ដាក់​ក្រោម​របបដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត បាន​សម្រេច​បើក​ការ​វាយប្រហារ​លើ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដោយ​មក​ពី​កត្តា​សំខាន់ៗ៣៖ (១) តុល្យភាព​កម្លាំង​ទ័ព​ដែល​ផ្អៀងខ្លាំង​មក​ខាង​កូរ៉េ​ខាងជើង (២) ការគាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ សូវៀត​និង​ចិន និង (៣) ​ភាព​ខ្ជីខ្ជា​របស់​អាមេរិក​ដែល​ហាក់​មិន​ទុក​បញ្ហា​កូរ៉េ​ជាចំណុច​សំខាន់​​សម្រាប់​ផលប្រយោជន៍​ជាតិ។ សហភាព​សូវៀត និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ដកថយ​ចេញ​ពី​ឧបទ្វីបកូរ៉េ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពី​អាមេរិក​ដក​កងទ័ព​ចេញ​ទៅ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មាន​កងទ័ព​មិនដល់ ១០ម៉ឺននាក់​ផង ហើយ​កងទ័ព​នោះទៀតសោត​ក៏​មិនសូវ​មាន​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន​ខ្ពស់ ហើយ​ភាគច្រើន​មាន​បទពិសោធន៍​ខាង​បេសកកម្ម​រក្សា​សន្តិសុខ​និង​សណ្តាប់ធ្នាប់​ក្នុងស្រុក ជាជាង​បទពិសោធន៍​ខាង​ប្រយុទ្ធ។ ទាំងនេះ គឺ​មួយផ្នែក​ជា​កំហុស​របស់​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​មិនចង់​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ ​អាមេរិកបារម្ភ​ខ្លាចកូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាងជើង ហើយ​ទាញ​អាមេរិក​ឲ្យ​ចូល​ក្នុង​សង្រ្គាម​ទល់​នឹង​សហភាព​សូវៀត។ ម្យ៉ាងវិញ​ទៀត ស៊ីងម៉ាន់ រី ថ្វីដ្បិត​តែ​បាន​​ឡើង​មក​​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​តាមរយៈ​ការ​បោះឆ្នោត ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពី​បាន​អំណាច​ក្នុងដៃ ក៏​ស្រាប់តែ​បាន​ដឹកនាំ​ប្រទេស​តាមបែប​ផ្តាច់ការ​ ដោយ​ប្រើ​កង​កម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​ទៅ​បង្រ្កាប​អ្នក​នយោបាយ​ប្រឆាំង ដែល​ផ្ទុយ​ទៅនឹង​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី ដែល​អាមេរិក​ចង់បាន។ ផ្ទុយ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក សហភាព​សូវៀត​បាន​ដកថយ​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចំនួន ១៣ម៉ឺន ៥ពាន់នាក់ ដែលទទួល​បាន​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន​ និង​បទពិសោធន៍​ខ្ពស់ ព្រមទាំង​បំពាក់​ទៅដោយ​គ្រឿងសព្វាវុធ​ទំនើបៗ រួមមាន​ រថក្រោះ កាំភ្លើងធំ និង​ប្រព័ន្ធ​កាំជ្រួច​ទំនើបៗ។ សូវៀត​ក៏​បាន​រក្សា​ទុក​ផងដែរ​​នូវ​ជំនាញការ​យោធា​ឲ្យ​នៅ​ជួយ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាងជើង។ ដោយ​មើលឃើញ​ពី​តុល្យភាព​កម្លាំងទ័ព​ប្រកបដោយ​អំណោយផល​នេះហើយ ទើប​មេដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាងជើង​មានគំនិត​ចង់​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង តាំង​ពីឆ្នាំ​១៩៤៩ ហើយ​ គីម អ៊ីលស៊ុង បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅកាន់​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ នៅ​ខែ​មីនា ដើម្បី​បញ្ចុះបញ្ចូល​មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត​ឲ្យ​គាំទ្រ​គម្រោងនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពីដំបូង ស្តាលីន​មិន​គាំទ្រ​​ដោយសារ​តែ​នៅពេលនោះ​អាមេរិក​មិន​ទាន់​ដក​កងទ័ព​ចេញ​អស់​ពី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​ស្តាលីន​ខ្លាច​សង្រ្គាម​នៅ​កូរ៉េ​ទាញ​សូវៀត​ឲ្យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​អាមេរិក។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ សង្រ្គាមត្រជាក់៖ ​៤ទសវត្សរ៍​នៃ​ការ​ប្រឈមមុខ​ដាក់គ្នា​រវាង​ប្លុក​សេរី​និង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត ផលវិបាក​ដែល​បន្សល់ទុក​ដោយ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី២ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥០ ស្តាលីន​បាន​ប្តូរ​ជំហរ​មកវិញ ដោយសារ​តែស្តាលីន​បាន​មើលឃើញ​ថា ស្ថានភាព​យុទ្ធសាស្រ្ត​​​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​ខុស​ពី​មុន។ កងទ័ព​អាមេរិក​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​ដកចេញ​ពី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩។ នៅ​ខែ​កញ្ញា​ សូវៀត​បាន​ធ្វើ​ការ​សាកល្បង​​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ បិទបញ្ចប់​ភាព​ជា​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ផ្តាច់មុខ​របស់​អាមេរិក។​ ហើយ​នៅ​ខែ​តុលា បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​បាន​បណ្តេញ​រដ្ឋាភិបាល​ចាង កាយចៀក ឲ្យ​រត់​ទៅ​តៃវ៉ាន់ ហើយ​ចិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ម៉ៅ សេទុង។ ជោគជ័យ​របស់​ពួកកុម្មុយនិស្ត​នៅ​ចិន​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្តាលីន​គិត​ថា ចិន​គឺ​ជា​ប្រទេស​ជា​យុទ្ធសាស្រ្ត​ដ៏សំខាន់មួយ ក៏ប៉ុន្តែ អាមេរិក​មិន​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ជួយ​ពួក​គួមីនតាង​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត ដោយ​​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឡើងកាន់​អំណាច។ ដូច្នេះ ចំពោះ​កូរ៉េ​ដែល​ជា​ប្រទេស​តូចតាច​មួយ​នោះ អាមេរិក​​ក៏​ប្រាកដ​ជា​នឹង​មិន​លូកដៃ​ប្រឡូក​ក្នុង​សង្រ្គាម ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​នោះដែរ។ ស្តាលីន​កាន់តែ​មាន​ភាព​ប្រាកដ​ក្នុងចិត្ត​​ថែម​ទៀត​ចំពោះ​ការ​សន្និដ្ឋាន​នេះ​ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​អាមេរិក គឺ​លោក Dean Acheson បាន​​ថ្លែង​ជា​សាធារណៈ នៅ​ខែ​​មករា ឆ្នាំ​១៩៥០ ដោយ​មិន​រាប់បញ្ចូល​ឧបទ្វីបកូរ៉េ ទៅក្នុង​ចំណោម​​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​​​​ដែល​អាមេរិក​ត្រូវ​ការពារ​ដោយ​កម្លាំង​ទ័ព។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥០ ស្តាលីន​ក៏​បាន​ផ្តល់​ភ្លើងខៀវ​ឲ្យ​គីម អ៊ីលស៊ុង ចូល​ឈ្លាន​ពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​​គម្រោង​ឈ្លានពាន​នេះ​ក៏​ទទួល​បាន​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ផងដែរ ក្រោយ​ពី គីម អ៊ីលស៊ុង បាន​ជួប​ជាមួយ​ ម៉ៅ សេទុង នៅ​ខែ​ឧសភា។ នៅ​ព្រឹកព្រលឹម​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី២៥ មិថុនា កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ជើង ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​កងកាំភ្លើង​ធំ និង​កងរថក្រោះ ក៏​បាន​បើក​ការ​វាយ​លុក​ឆ្លងព្រំដែន​ចូល​ឈ្លានពាន​​​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​​ក្នុងរយៈពេល​តែ ៣ថ្ងៃ​ កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​វាយ​ចូល​ដណ្តើម​បាន​​រដ្ឋធានី​សេអ៊ូល​។ កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​គ្មាន​ទាំង​កាំភ្លើងធំ គ្មាន​ទាំង​រថក្រោះ ហើយ​​គ្មានទាំង​អាវុធ​ទំនើប​សម្រាប់​បាញ់​រថក្រោះផងនោះ ត្រូវ​កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​វាយ​បំបាក់​ឲ្យ​រត់ខ្ចាត់ខ្ចាយ ហើយ​ គ្រាន់តែ​ក្នុង​រយៈពេល ៥ថ្ងៃ កងទ័ព​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ដែល​ពីដំបូង​មាន​ចំនួន​ជិត ១០ម៉ឺននាក់ ត្រូវ​ធ្លាក់​មក​សល់​ត្រឹមតែ​ប្រមាណ​ជាង ២ម៉ឺននាក់​ប៉ុណ្ណោះ។ កងទ័ព​ដែល​នៅ​សេសសល់ រួមជាមួយ​​នឹង​មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​នាំគ្នា​ដកខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​រដ្ឋធានី​សេអ៊ូល រត់ទៅ​ទៅ​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ពូសាន (Pusan) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចុង​ខាង​ត្បូង នៃ​ឧបទ្វីបកូរ៉េ។ ក្រៅពី​ក្រុង​ពូសាន ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ទាំងមូល​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ភ្លាមៗ​ក្រោយ​ពី​ទទួល​ដំណឹង​ពី​ការវាយលុក​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​កោះ​ប្រជុំ​មន្រ្តី​ជំនិតៗ ហើយ​បានយល់ស្រប​គ្នា​​ថា អ្វី​ដែល​កំពុង​កើតឡើង​នៅ​កូរ៉េ​ គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​សហភាព​សូវៀត ក្នុងការ​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​កុម្មុយនិស្ត។ ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​លើក​ឡើង​នូវ​ហេតុផល​ថា ប្រសិនបើ​អាមេរិក​​​មិនហ៊ាន​ប្រឈមមុខ​នឹង​សង្រ្គាម ហើយ​​ឈរឱបដៃ​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​កាន់កាប់​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​នោះ ស្តាលីន​ប្រាកដ​ជា​បានចិត្ត​កាន់តែ​ខ្លាំង​ គឺ​ដូច​ហ៊ីត្លែរ​កាល​ពី​មុន​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២​អ៊ីចឹង ដែល​នៅ​ពេលនោះ បារាំង និង​អង់គ្លេស​ ដែល​មិនចង់​ជួប​សង្រ្គាម​ក៏​ទុក​បណ្តោយ​ឲ្យ​ហ៊ីត្លែរ​ចូល​ឈ្លានពាន​​ប្រទេស​តូចតាចនៅ​អឺរ៉ុប​តាមចិត្ត តែ​នៅទីបំផុត សង្រ្គាម​នៅតែ​ត្រូវ​កើតឡើង។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​អាមេរិក​សម្រេច​ថា​ត្រូវ​តែ​បញ្ជូន​ទ័ព​ឲ្យ​មក​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ក៏ប៉ុន្តែ លោក Harry Truman ចង់​ឲ្យ​ប្រតិបត្តិការ​នេះ​ត្រូវ​ធ្វើឡើង ក្រោម​​អាណត្តិ​របស់​អ.ស.ប។ ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​បើឆ្នោត​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេច​ស្តីពី​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ដោយ​គ្មាន​វត្តមាន​សហភាព​សូវៀត ដែល​ធ្វើ​ពហិការ​មិនចូល​ប្រជុំ​ចាប់តាំង​ពី​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅថ្ងៃ​ទី២៥ មិថុនា ថ្ងៃ​ដែល​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាងត្បូង ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប​បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ​បន្ទាន់​ ហើយ​​បាន​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេច​មួយ​ថ្កោលទោស​អំពើ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង ហើយ​២ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ក៏បាន​ចេញ​សេចក្តីសម្រេច​ថ្មី​មួយ​ទៀត​ស្នើសុំ​ឲ្យ​ប្រទេស​ជាសមាជិក​បញ្ជូន​ទ័ព​ទៅ​ជួយ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ សហភាព​សូវៀត គឺ​ជា​សមាជិក​អចិន្រ្តៃយ៍​​​ដែល​មាន​សិទ្ធិវ៉េតូ ក៏ប៉ុន្តែ ​បាន​ធ្វើ​ពហិការ​មិនចូលរួម​ប្រជុំ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ តាំង​ពី​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥០ ដើម្បី​ជា​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការណ៍​ដែល​គេ​នៅ​បន្ត​ឲ្យ​សាធារណរដ្ឋ​ចិន (ចិនតៃវ៉ាន់) នៅ​បន្ត​កាន់កាប់​អាសនៈ​ជា​សមាជិក​អចិន្រ្តៃយ៍​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ ដោយ​មិន​ព្រម​ផ្ទេរ​អាសនៈ​នេះ​ទៅ​ឲ្យ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន (ចិនដីគោក) ដែល​ឡើង​មក​កាន់​អំណាច​តាំង​ពី​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អាច​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេច​ ស្តីពី​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​នេះ​បាន។ គិត​ជា​សរុប មាន​ប្រទេស​ចំនួន ១៤ ដែល​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​បេសកកម្ម​អ.ស.ប​នៅ​កូរ៉េ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ប្រទេស​ទាំង ១៤​នេះ រួមមាន បារាំង អង់គ្លេស ប៊ែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ ក្រិក តួកគី កាណាដា អូស្រ្តាលី នូវែលសេឡង់ អាហ្វ្រិក​ខាង​ត្បូង អេត្យូពី កូឡុំប៊ី ថៃ និង​ហ្វីលីពីន។ គិតជា​សរុប កងកម្លាំង​អ.ស.ប ដែល​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ មាន​ចំនួន​ប្រមាណ ៣០ម៉ឺននាក់ ក្នុងនោះ​ ២៦ម៉ឺននាក់ មកពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក៕ =='''សង្រ្គាមកូរ៉េ៖ ​បទឈប់បាញ់​និង​ផលវិបាក​ក្រោយ​សង្រ្គាម'''== នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៥០ និង​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ពេល​ដែល​​កងទ័ព​ចិន​កំពុងមាន​ប្រៀប​ខ្លាំង​លើ​សមរភូមិ ដោយ​វាយ​រុញច្រាន​​កងទ័ព​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ឲ្យ​​​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ជើង រហូតត្រូវ​បាត់បង់​ទីក្រុង​សេអ៊ូល​ជាលើកទី២ មេដឹកនាំ​អាមេរិក​ចាប់ផ្តើម​​ពិចារណា​ចង់ធ្វើសង្រ្គាម​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន​ដោយ​ផ្ទាល់។ ដឹង​ពី​ដំណឹង​នេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីអង់គ្លេស​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីងតោន ដើម្បី​ជួប​ជាមួយ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ប្រាប់​អំពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​អង់គ្លេស ក៏ដូចជា ប្រទេស​ផ្សេងទៀត ដែល​ចូលរួម​ជាមួយ​អាមេរិក​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ គឺ​បារម្ភ​ខ្លាច​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ចិន​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី៣។​ នៅ​ពេលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​ត្រឹមតែ​ស្តាប់ និង​ទទួលដឹងឮ​ពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ប៉ុន្តែ មិនបាន​ធ្វើការ​សន្យា​ណាមួយ អំពី​រឿង​ធ្វើ​សង្រ្គាម​លើ​ចិន​នេះទេ។ នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ខែ​មករា ដល់​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អាមេរិក​កំពុងតែ​ពិចារណា​អំពី​លទ្ធភាព​បើកធ្វើ​សង្រ្គាម​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន នៅ​ឯ​សមរភូមិ​ឯណោះវិញ ស្ថានភាព​ចាប់ផ្តើម​មាន​ការ​ប្រែប្រួល ដោយ​កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ក្រុង​សេអ៊ូល​ពី​ចិន​មកវិញ ព្រមទាំង​បាន​វាយ​រុញច្រាន​កងទ័ព​ចិន​ឲ្យ​ដកថយ​​ចូល​ទៅ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើងវិញ។ លោក Harry Truman ក៏​បាន​សម្រេច​​កំណត់​សមរភូមិ​នៅ​ត្រឹម​ឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយ​មិន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន។ សម្រាប់​លោក Harry Truman គោលដៅ​សំខាន់ គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បង្ខំ​ឲ្យ​ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​សង្រ្គាម ហើយ​វិលត្រឡប់​ទៅរក​ស្ថានភាព​ដើម​វិញ គឺ​ស្ថានភាព​មុនពេល​ដែល​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ ក៏ប៉ុន្តែ ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មេទ័ព​អាមេរិក​នៅ​កូរ៉េ បាន​​ចេញមុខ​ជំទាស់​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​លោក​ Harry Truman ដោយ​ទាមទារ​​ចង់​បើក​ការ​វាយលុក​ទៅលើ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​សាជាថ្មី ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ​ទាមទារ​ឲ្យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ដាក់បញ្ជា​ឲ្យ​បើក​ការ​វាយប្រហារ​តាម​ផ្លូវ​អាកាស​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន ដោយ​ត្រូវ​​​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅលើ​ចិន​ប្រសិនបើ​ចាំបាច់។ ការជំទាស់នេះ ​ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មិនត្រឹមតែ​បាន​លើកឡើង នៅ​ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​ឯកជន​ជាមួយ​លោក Harry Truman ដោយ​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ថែម​ទាំង​​បាន​​ផ្ញើ​លិខិត​ទៅប្រាប់​​សភាអាមេរិក ព្រមទាំង​ថ្លែង​ជាសាធារណៈ​​​តាម​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥១ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ក៏​បាន​ដកតំណែង​ឧត្តមសេនីយ៍ MacArthur ពីបទ​មិនស្តាប់​បញ្ជា​ប្រធានាធិបតី ដែល​ជា​អគ្គបញ្ជាការ​កងទ័ព។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​អន្តរាគមន៍​របស់​កងទ័ពចិន​ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅ​ចន្លោះ​ខែ​កក្កដា និង​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម​​នៅ​ទ្រឹង​ត្រឹម​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ដោយគ្មាន​ខាងណា​អាច​យក​ប្រៀប​លើ​ខាងណា​បាន ចិន និង​​អ.ស.ប​​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ការចរចា​លើ​បទឈប់បាញ់។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចា​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ជាច្រើន​លើក​ច្រើនសា ចំណែក​ឯ​ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ​ក៏​ចេះតែ​បន្ត​ធ្វើ​។ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ការផ្លាស់ប្តូរ​នយោបាយ​ដ៏សំខាន់​មួយ​បាន​កើតមាន​ឡើង​ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ លោក Dwight Eisenhower ដែល​កន្លងមក​ធ្លាប់​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​នៅ​កូរ៉េ បាន​ជាប់ឆ្នោត​ឡើង​មក​ធ្វើ​​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក ជំនួស​លោក Harry Truman ដែល​ផុត​អាណត្តិ។ គ្រាន់តែ​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង​ភ្លាម លោក Eisenhower បាន​កំណត់​អាទិភាព​ជាចម្បងមួយ សម្រាប់​នយោបាយ​របស់​លោក គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ឲ្យ​បាន​ឆាប់។ លោក​បាន​ចាត់​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​ឲ្យ​បើក​ការចរចា​សាជាថ្មី​ជាមួយ​ចិន ហើយ​ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​បាន​គំរាម​មេដឹកនាំ​ចិន​ត្រង់ៗ​ថា ប្រសិនបើ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​មិន​បញ្ចប់​ភ្លាមៗ​តាម​រយៈ​ការចរចា​ទេ លោក​នឹង​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​នេះ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ​ ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​​ក៏​ឆ្លងកាត់​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដ៏សំខាន់​មួយ​​​ដែរ គឺ​ស្តាលីន​​មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បុរសខ្លាំង​នៃ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ទទួល​មរណភាព នៅ​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៥៣។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ៤ខែ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ស្តាលីន និង​២ខែ​ក្រោយ​ការ​គំរាម​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​លោក​ Eisenhower ចិន និង​អ.ស.ប ​ក៏​បាន​​​​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ចុះ​ហត្ថលេខាលើ​បទឈប់បាញ់។ ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​ត្រូវ​បញ្ចប់ ​ទីតាំង​នៃ​ខ្សែត្រៀម​ចុងក្រោយ​ ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ត្រូវ​បាន​គេ​​កំណត់​យក​ជា​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​តំបន់​គ្មាន​យោធា​ត្រូវបាន​គេ​បង្កើតឡើង នៅ​អមសងខាង​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​នេះ។ កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅក្បែរ​តំបន់​គ្មាន​កងទ័ព នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កូរ៉េ​ ដែល​បង្កើតឡើង​ដោយ​បទឈប់បាញ់ ឆ្នាំ​១៩៥៣ កាល​ពី​ដំបូង បទឈប់បាញ់​​ដែល​ភាគី​ជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា នៅថ្ងៃ​ទី២៧ កក្កដា​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​ឯកសារ​បណ្តោះ​អាសន្ន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បី​រង់ចាំ​ការ​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ជា​ស្ថាពរ ដែល​គេ​នឹង​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ពេលក្រោយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជាង ៦០ឆ្នាំក្រោយមក សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​នេះ​នៅតែ​មិន​ទាន់ត្រូវ​បាន​​ភាគីជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា ហើយ​បើ​និយាយ​តាមផ្លូវច្បាប់ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម រហូត​មកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​រយៈពេល​ខ្លី ក៏ប៉ុន្តែ​ គឺ​ជា​សង្រ្គាម​មួយ ដែល​មាន​ការ​បង្ហូរឈាម​ខ្លាំង​បំផុត ដោយ​បាន​សម្លាប់​អាយុជីវិត​មនុស្ស​រហូតដល់​ទៅ​ជិត ៥លាននាក់ ក្នុងនោះ មាន​ជាង​ពាក់កណ្តាល គឺ​ជា​ជនស៊ីវិល។ បើ​គិត​ជា​សមាមាត្រ ​ការ​ស្លាប់​ជនស៊ីវិល នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ មាន​អត្រា​ខ្ពស់​ជាង​ក្នុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ទៅទៀត។ ចាប់តាំង​ពី​ក្រោយ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​បន្ត​ពុះចែក​ជាពីរ ហើយ​កូរ៉េ​ខាងជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ដើរ​តាម​គន្លងផ្លូវ​ពីរ​ផ្ទុយពីគ្នា​ស្រឡះ។ កូរ៉េ​ខាងជើង​ស្ថិត​ក្រោម​របបផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្ត​​បន្តត្រកូល តាំងពី​ជីតា គឺ​លោក​គីម អ៊ីលស៊ុង រហូត​ទៅដល់​ចៅ គឺ​លោក​គីម ជុងអ៊ុន នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ របបកុម្មុយនិស្ត​ក្រុងព្យុងយ៉ាងគិតតែ​ពី​ការ​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព ដោយ​ទុក​ឲ្យ​ប្រជាជន​ត្រូវ​រស់​ក្នុង​ភាពក្រីក្រ​រហូត​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​គ្រោះអត់ឃ្លាន បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ស្លាប់​រាប់លាននាក់។ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​វិញ ក៏​បាន​ឆ្លងកាត់​របបផ្តាច់ការប្រមាណ​ជាង ៣០ឆ្នាំ​ដែរ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​ស៊ីងម៉ាន់ រី និង​មេដឹនាំ​យោធា​បន្តបន្ទាប់មកទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារតែ​មាន​ចលនា​តវ៉ា​ប្រឆាំង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់ ហើយ​ចាប់យក​របៀបដឹកនាំ​តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ​ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៧។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ រហូត​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី៕ នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៥០ និង​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ពេល​ដែល​​កងទ័ព​ចិន​កំពុងមាន​ប្រៀប​ខ្លាំង​លើ​សមរភូមិ ដោយ​វាយ​រុញច្រាន​​កងទ័ព​អាមេរិក និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ឲ្យ​​​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាង​ជើង រហូតត្រូវ​បាត់បង់​ទីក្រុង​សេអ៊ូល​ជាលើកទី២ មេដឹកនាំ​អាមេរិក​ចាប់ផ្តើម​​ពិចារណា​ចង់ធ្វើសង្រ្គាម​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន​ដោយ​ផ្ទាល់។ ដឹង​ពី​ដំណឹង​នេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីអង់គ្លេស​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីងតោន ដើម្បី​ជួប​ជាមួយ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ប្រាប់​អំពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​អង់គ្លេស ក៏ដូចជា ប្រទេស​ផ្សេងទៀត ដែល​ចូលរួម​ជាមួយ​អាមេរិក​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ គឺ​បារម្ភ​ខ្លាច​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ចិន​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី៣។​ នៅ​ពេលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman បាន​ត្រឹមតែ​ស្តាប់ និង​ទទួលដឹងឮ​ពី​ក្តីបារម្ភ​របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ប៉ុន្តែ មិនបាន​ធ្វើការ​សន្យា​ណាមួយ អំពី​រឿង​ធ្វើ​សង្រ្គាម​លើ​ចិន​នេះទេ។ នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ខែ​មករា ដល់​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អាមេរិក​កំពុងតែ​ពិចារណា​អំពី​លទ្ធភាព​បើកធ្វើ​សង្រ្គាម​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន នៅ​ឯ​សមរភូមិ​ឯណោះវិញ ស្ថានភាព​ចាប់ផ្តើម​មាន​ការ​ប្រែប្រួល ដោយ​កងទ័ព​អាមេរិក​បាន​វាយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ក្រុង​សេអ៊ូល​ពី​ចិន​មកវិញ ព្រមទាំង​បាន​វាយ​រុញច្រាន​កងទ័ព​ចិន​ឲ្យ​ដកថយ​​ចូល​ទៅ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើងវិញ។ លោក Harry Truman ក៏​បាន​សម្រេច​​កំណត់​សមរភូមិ​នៅ​ត្រឹម​ឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយ​មិន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន។ សម្រាប់​លោក Harry Truman គោលដៅ​សំខាន់ គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បង្ខំ​ឲ្យ​ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​សង្រ្គាម ហើយ​វិលត្រឡប់​ទៅរក​ស្ថានភាព​ដើម​វិញ គឺ​ស្ថានភាព​មុនពេល​ដែល​កូរ៉េ​ខាងជើង​ចូល​ឈ្លានពាន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ ក៏ប៉ុន្តែ ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មេទ័ព​អាមេរិក​នៅ​កូរ៉េ បាន​​ចេញមុខ​ជំទាស់​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​លោក​ Harry Truman ដោយ​ទាមទារ​​ចង់​បើក​ការ​វាយលុក​ទៅលើ​ទឹកដី​កូរ៉េ​ខាងជើង​សាជាថ្មី ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ​ទាមទារ​ឲ្យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ដាក់បញ្ជា​ឲ្យ​បើក​ការ​វាយប្រហារ​តាម​ផ្លូវ​អាកាស​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន ដោយ​ត្រូវ​​​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅលើ​ចិន​ប្រសិនបើ​ចាំបាច់។ ការជំទាស់នេះ ​ឧត្តមសេនីយ៍ Douglas MacArthur មិនត្រឹមតែ​បាន​លើកឡើង នៅ​ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​ឯកជន​ជាមួយ​លោក Harry Truman ដោយ​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ថែម​ទាំង​​បាន​​ផ្ញើ​លិខិត​ទៅប្រាប់​​សភាអាមេរិក ព្រមទាំង​ថ្លែង​ជាសាធារណៈ​​​តាម​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥១ លោក​ប្រធានាធិបតី Harry Truman ក៏​បាន​ដកតំណែង​ឧត្តមសេនីយ៍ MacArthur ពីបទ​មិនស្តាប់​បញ្ជា​ប្រធានាធិបតី ដែល​ជា​អគ្គបញ្ជាការ​កងទ័ព។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ៖ ​អន្តរាគមន៍​របស់​កងទ័ពចិន​ដើម្បី​ជួយ​កូរ៉េ​ខាងជើង សង្រ្គាម​កូរ៉េ ​(១៩៥០-១៩៥៣)៖ ​ដំណើរ​ដើមហេតុ ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅ​ចន្លោះ​ខែ​កក្កដា និង​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៥១ នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម​​នៅ​ទ្រឹង​ត្រឹម​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ដោយគ្មាន​ខាងណា​អាច​យក​ប្រៀប​លើ​ខាងណា​បាន ចិន និង​​អ.ស.ប​​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ការចរចា​លើ​បទឈប់បាញ់។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចា​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ជាច្រើន​លើក​ច្រើនសា ចំណែក​ឯ​ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ​ក៏​ចេះតែ​បន្ត​ធ្វើ​។ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ការផ្លាស់ប្តូរ​នយោបាយ​ដ៏សំខាន់​មួយ​បាន​កើតមាន​ឡើង​ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ លោក Dwight Eisenhower ដែល​កន្លងមក​ធ្លាប់​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​នៅ​កូរ៉េ បាន​ជាប់ឆ្នោត​ឡើង​មក​ធ្វើ​​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក ជំនួស​លោក Harry Truman ដែល​ផុត​អាណត្តិ។ គ្រាន់តែ​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង​ភ្លាម លោក Eisenhower បាន​កំណត់​អាទិភាព​ជាចម្បងមួយ សម្រាប់​នយោបាយ​របស់​លោក គឺ​ធ្វើយ៉ាងណា​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ឲ្យ​បាន​ឆាប់។ លោក​បាន​ចាត់​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​ឲ្យ​បើក​ការចរចា​សាជាថ្មី​ជាមួយ​ចិន ហើយ​ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​បាន​គំរាម​មេដឹកនាំ​ចិន​ត្រង់ៗ​ថា ប្រសិនបើ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​មិន​បញ្ចប់​ភ្លាមៗ​តាម​រយៈ​ការចរចា​ទេ លោក​នឹង​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​នេះ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ​ ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​​ក៏​ឆ្លងកាត់​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដ៏សំខាន់​មួយ​​​ដែរ គឺ​ស្តាលីន​​មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បុរសខ្លាំង​នៃ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត​បាន​ទទួល​មរណភាព នៅ​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៥៣។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ៤ខែ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ស្តាលីន និង​២ខែ​ក្រោយ​ការ​គំរាម​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​លោក​ Eisenhower ចិន និង​អ.ស.ប ​ក៏​បាន​​​​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ចុះ​ហត្ថលេខាលើ​បទឈប់បាញ់។ ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​ត្រូវ​បញ្ចប់ ​ទីតាំង​នៃ​ខ្សែត្រៀម​ចុងក្រោយ​ ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខ្សែស្រប​ទី៣៨ ត្រូវ​បាន​គេ​​កំណត់​យក​ជា​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​តំបន់​គ្មាន​យោធា​ត្រូវបាន​គេ​បង្កើតឡើង នៅ​អមសងខាង​ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​នេះ។ កងទ័ព​អាមេរិក និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង នៅក្បែរ​តំបន់​គ្មាន​កងទ័ព នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កូរ៉េ​ ដែល​បង្កើតឡើង​ដោយ​បទឈប់បាញ់ ឆ្នាំ​១៩៥៣ កាល​ពី​ដំបូង បទឈប់បាញ់​​ដែល​ភាគី​ជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា នៅថ្ងៃ​ទី២៧ កក្កដា​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​ឯកសារ​បណ្តោះ​អាសន្ន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បី​រង់ចាំ​ការ​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ជា​ស្ថាពរ ដែល​គេ​នឹង​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ពេលក្រោយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជាង ៦០ឆ្នាំក្រោយមក សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​នេះ​នៅតែ​មិន​ទាន់ត្រូវ​បាន​​ភាគីជម្លោះ​ចុះហត្ថលេខា ហើយ​បើ​និយាយ​តាមផ្លូវច្បាប់ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​សង្រ្គាម រហូត​មកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​រយៈពេល​ខ្លី ក៏ប៉ុន្តែ​ គឺ​ជា​សង្រ្គាម​មួយ ដែល​មាន​ការ​បង្ហូរឈាម​ខ្លាំង​បំផុត ដោយ​បាន​សម្លាប់​អាយុជីវិត​មនុស្ស​រហូតដល់​ទៅ​ជិត ៥លាននាក់ ក្នុងនោះ មាន​ជាង​ពាក់កណ្តាល គឺ​ជា​ជនស៊ីវិល។ បើ​គិត​ជា​សមាមាត្រ ​ការ​ស្លាប់​ជនស៊ីវិល នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ មាន​អត្រា​ខ្ពស់​ជាង​ក្នុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ទៅទៀត។ ចាប់តាំង​ពី​ក្រោយ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ឧបទ្វីបកូរ៉េ​នៅតែ​បន្ត​ពុះចែក​ជាពីរ ហើយ​កូរ៉េ​ខាងជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ដើរ​តាម​គន្លងផ្លូវ​ពីរ​ផ្ទុយពីគ្នា​ស្រឡះ។ កូរ៉េ​ខាងជើង​ស្ថិត​ក្រោម​របបផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្ត​​បន្តត្រកូល តាំងពី​ជីតា គឺ​លោក​គីម អ៊ីលស៊ុង រហូត​ទៅដល់​ចៅ គឺ​លោក​គីម ជុងអ៊ុន នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ របបកុម្មុយនិស្ត​ក្រុងព្យុងយ៉ាងគិតតែ​ពី​ការ​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព ដោយ​ទុក​ឲ្យ​ប្រជាជន​ត្រូវ​រស់​ក្នុង​ភាពក្រីក្រ​រហូត​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​គ្រោះអត់ឃ្លាន បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ស្លាប់​រាប់លាននាក់។ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​វិញ ក៏​បាន​ឆ្លងកាត់​របបផ្តាច់ការប្រមាណ​ជាង ៣០ឆ្នាំ​ដែរ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក​ស៊ីងម៉ាន់ រី និង​មេដឹនាំ​យោធា​បន្តបន្ទាប់មកទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារតែ​មាន​ចលនា​តវ៉ា​ប្រឆាំង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ក៏​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់ ហើយ​ចាប់យក​របៀបដឹកនាំ​តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ​ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៧។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​បាន​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ រហូត​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី៕ ='''ភាព​ផុយ​ស្រួយ​​នៃ​​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​នៅ​​អា​ស៊ី​អាគ្នេយ៍'''= សូម​បន្ត​ចាប់អារម្មណ៍​ទៅលើ​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​នៃ​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​តទៅទៀត ដោយ​សូម​លើកឡើង​អំពី​ភាពផុយស្រួយ​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ផុយស្រួយ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង សុទ្ធសឹង​ជា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដែល​តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​នយោបាយ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង​សន្តិសុខ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាងទៀត ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ​នៅតែ​មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក។ ជាការ​ពិតណាស់​ដែលថា បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​បាន​បោះជំហាន ទៅរក​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ជាពិសេស​នៅក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី៩០។ ក៏ប៉ុន្តែ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ទាំងនេះ ផុយស្រួយ​មែនទែន តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​បី​ប្រភេទ ៖ វិបត្តិ​នយោបាយ វិបត្តិ​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំង​វិបត្តិ​សន្តិសុខ។ វិបត្តិ​នយោបាយ​តែងតែ​កើតឡើង នៅពេលដែល​ពលរដ្ឋ​ចាប់ផ្តើម​ប្រឆាំងនឹង​អ្នកដឹកនាំ​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោត​តែងតាំង​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ​ឬ​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល។ ជាទូទៅ ពលរដ្ឋ​បែក ចិត្ត ឈប់​គាំទ្រ​អ្នក​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោតឱ្យ ដោយហេតុតែ​ពួក​អ្នកដឹកនាំ​ទាំងនោះ ពុករលួយ បក្សពួកនិយម មិន​ព្រមធ្វើ​កំណែទម្រង់ ឬ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​របៀប​ផ្តាច់ការ​ពេក។ វិបត្តិ​នយោបាយ​បែបនេះ បានកើត​ឡើង នៅ​ហ្វីលីពីន ក្នុង​ខែមករា​ឆ្នាំ២០០១។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា (Joseph Estrada) ដែល​ជាប់​ចោទថា​បាន​គៃបន្លំ​យកប្រាក់​រដ្ឋ ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​លា​ចេញពី​តំណែង​និង​ប្រគល់​អំណាច​ទៅ​ឲ្យ​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ក្លូ​រី​យ៉ា អា​រ៉ូ​យ៉ូ (Gloria Arroyo)។ ករណី​ស្រដៀង​គ្នា ក៏បាន​កើតឡើង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ក្នុង​ខែកក្កដា​ឆ្នាំ២០០។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​វ៉ា​ហ៊ី​ដ (Wahid) បាន​ជាប់​ទាក់ទិន​ក្នុង​រឿង​ពុករលួយ ហើយក៏​ត្រូវ​បាត់បង់​អំណាច​ដែល​បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​ដៃ​របស់​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ម៉េ​ហ្កា​វ៉ា​ទី ស៊ុយ​កា​ណូ​ពុ​យ​ទ្រី(Megawati Sukarnoputri) វិញ​ម្តង។ គ្រោះថ្នាក់​ទី​ពីរ ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជួបប្រទះ គឺ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម។ ជាក់ស្តែង ដោយហេតុតែ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៧និង​ចំហាយ​អាក្រក់​របស់​វាត​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ២០០១ សសរ​គ្រឹះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​នៅ​ហ្វីលីពីន​បាន​រង្គោះរង្គើ។ កាលនោះ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី កងទ័ព​បាន​សាកល្បង​វិល​មក​ក្តាប់​អំណាច​វិញ រីឯ​ពួក​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ស្អប់ខ្ពើម​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្លាំងក្លា។ ចំណែក​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ កាលណោះ ក្រោយពី​លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា​បាន​ដួលរលំ ពួកក្រុម​អ្នកមាន​និង​អ្នកមានអំណាច​សម័យ​លោក​ហ្វៀ​ក​ឌី​ណង់ ម៉ាក​កុស ព្រមទាំង​កងទ័ព​ក៏បាន​ពង្រឹង​ជំហរ​របស់​ពួកគេ​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ដែរ។ គឺជា​សំណាង​មួយ​ល្អ​ហើយ ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​មិនបាន​អូសបន្លាយ​យូរ និង​មិនបាន​បណ្តាលឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្មេងខ្ចី​ទាំងនេះ​ដួលរលំ។ ដោយឡែក បណ្តា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជា​នៅ​ខ្វះ​ចន្ទល់ មួយ​ដ៏​សំខាន់ នោះ​គឺ​ការស្វែងរក​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ទាំងមូល​ធូរធារ មិនមែន​ឲ្យ​ធូរធារ​តែ​អ្នកមាន និង​អ្នកមានអំណាច​មួយ​ក្តាប់​តូច​តែប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ នេះ​គឺជា​មូលហេតុ​សំខាន់​នៃ​គម្លាត​កាន់តែ​ធំ​រវាង​អ្នកមាន​និង​អ្នកក្រ គឺជា​មូល​ហេតុដែល​នឹង​អាច បណ្តាលឱ្យ​អ្នកក្រីក្រ​ក្លាយជា​អ្នក​ឈឺចាប់ ហើយ​បែរ​ទៅរក​ចលនានយោបាយ​ជ្រុលនិយម​ឬ​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​ទៅនឹង​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រៅពីនេះ វិបត្តិ​សន្តិសុខ​ក៏​អាច​នឹង​ក្លាយជា​គ្រោះថ្នាក់​ធំ​ដែរ សម្រាប់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ គ្រោះថ្នាក់​នេះ អាច​ស្តែងចេញ តាមរយៈ​រូបភាព​ពីរ​ខុសគ្នា។ រូបភាព​ទីមួយ គឺ​អំពើ​ភេរវកម្ម ដែលមាន​កើតឡើង​ជា​ហូរហែ នៅ​ប៉ែក​ខាងត្បូង​ប្រទេស​ថៃ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី ឬ​នៅ​ហ្វីលីពីន។ ចូរ​កុំភ្លេចថា ពួក​ភេរវជន ជាពិសេស​ពួក​ភេរវជន​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម ជាស​ត្រូវ​របស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ រីឯ​រូបភាព​ទី​ពីរ​វិញ​នៃ​វិបត្តិ​សន្តិសុខ ដែល​អាច​គំរាម​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​សង្គ្រាម សង្គ្រាមស៊ីវិល ឬ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេសជិតខាង​របង​ជាមួយ។​ យ៉ាងណាក៏ដោយ សព្វថ្ងៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅតែ​ជាទី ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក។ មូលហេតុ​មាន​ច្រើនយ៉ាង៖ មូលហេតុ​ទីមួយ គឺ​មក​អំពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក នាំគ្នា​និយាយថា មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ឡើយ ឬក៏​មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ម៉ត់ចត់​ហួសហេតុ​ពេក​ទេ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ដើម្បី​ពង្រឹង​ទឡ្ហីករណ៍​នេះ ពួកគេ​បាន​ទាំង​ចងក្រង​ឡើង​នូវ​អ្វីដែល​គេ​ហៅថា«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី» (Les valeurs asiatiques)។ តើ​អ្វី​ទៅ « តម្លៃ​អាស៊ី »? វា​គឺជា​ទ្រឹស្តី​មួយ​ដែល​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​សិង្ហ​បុរី លី គាន់​យូ(Lee Kuan Yew) បាន​បង្កើតឡើង ក្នុង​គោលដៅ​ច្រានចោល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ លី គាន់​យូ បាន​អះអាង​ជាអាទិ៍​ថា បណ្តា​សង្គម​អាស៊ី​មាន​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​របស់គេ​ដាច់ដោយឡែក ដែល​ខុសគ្នា​ស្រឡះ​ពី​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​បស្ចិម​លោក។ បស្ចិម​លោក​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងណាស់​ទៅលើ​បុគ្គល សេរីភាព និង​សមធម៌ ចំណែក​ពិភព​អាស៊ី​វិញ​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងជាងគេ​ទៅលើ​គ្រួសារ សង្គម វិន័យ សណ្តាប់ធ្នាប់ អំណាច និង​ការងារ។ សម្រាប់​លី គាន់​យូរ « តម្លៃ​អាស៊ី »ប្រសើរ​ជាង​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ នេះ​មិនមែន​ជាការ​មួយ​ចៃដន្យ​ឡើយ ពីព្រោះ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី៨០រហូតដល់​ពាក់ កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី៩០ បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដែល​គេ​ហៅថា«នាគ​អាស៊ី»មាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា នៅពេលដែល​សេដ្ឋកិច្ច​បស្ចិម​លោក​ជាទូទៅ​ផ្តើម​បាត់បង់​សន្ទុះ ជាហេតុ​ជំរុញ នៅពេលនោះ ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំងនេះ និយាយ​អួតអាង​ពី​គំរូ​សង្គម​របស់​ពួកគេ និង​ទិតៀន​គំរូ​សង្គម​របស់​បស្ចិម​លោក។ មូលហេតុ​មួយទៀត ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​គឺ​កម្លាំង​ខ្លាំង​សឹង​ផ្តាច់​មុខតែ​ឯកឯង​នៃ​គណបក្ស​មួយ​នៅលើ​ឆាកនយោបាយ​នៃបណ្តា​ប្រទេស​មួយចំនួន។ ក្នុងនោះ​រួមមាន​ជាអាទិ៍ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន នៅ​សិង្ហ​បុរី បក្ស​អង្គការ​ឯកភាព​ជាតិ​ម៉ា​ឡេ នៅ​ម៉ាឡេស៊ី និង​រហូតមកដល់​ឆ្នាំ២០១៣នេះ បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នៅ​កម្ពុជា។ មូលហេតុ​ផ្សេង​មួយទៀត​ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ខ្លាំង​នៃ​ប្រទេស​ចិន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត នៅលើ​ឆាក​តំបន់ និង​នៅលើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ខ្លួនឯង ដែល​នៅតែ​មិន​ព្រម​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នយោបាយ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​របស់ខ្លួន​បាន​រកស៊ី​សឹង​ផ្តាច់មុខ​ជាមួយ​ប្រទេស​កាន់អំណាច​ផ្តាច់ការ​ដូច​យ៉ាង​ភូមា​រហូតមក​ដល់ពេលថ្មីៗនេះ និង​បានធ្វើ​ឲ្យ​ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច​របស់​បស្ចិម​លោក​ទៅលើ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​គ្មាន​ប្រសិទ្ធិភាព។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចិន​ផ្តល់ជំនួយ​គ្មាន​ល័​ក្ខ​ខ​ណ្ឌ័​នយោបាយ ដល់​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដូចជា​កម្ពុជា​ជាដើម។ ឯ​មូលហេតុ​ចុងក្រោយ គឺ​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន នៅតែ​មិន​ព្រម​បោះបង់ចោល​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម និង​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​នៅតែ​បន្ត​ឋិត​ក្រោម​ការគំរាមកំហែង​ពី​សំណាក់​រដ្ឋប្រហារ​យោធា ដូច​យ៉ាង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន៕ =='''អំណាចផ្តាច់ការ និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍'''== លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ និង​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ខ្លាំង​ ទៅ​លើ​ភូមិភាគ​នេះ​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ និង​ដោយសារ​តែ​កំណើន ​និង​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា​នៃ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ មុន​ពេល​មក​ដល់​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​អាណានិគម​និយម​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ មាន​សុទ្ធ​តែ​របប​រាជា​និយម​ចាស់​គំរិល​។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​បណ្តា​ប្រទេស​អាណា​និគម​និយម​ទាំងនេះ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍សឹង​អស់​ទៅ​វិញ​ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៤០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ ប្រទេស​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​នេះ​ បាន​ទទួល​រង​ខ្លាំង​ឬ​តិច​ ចំហាយ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​កាលៈទេសៈ​បែប​នេះ​ ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ក្លាយ​ជា​របប ផ្តាច់ការរណប​សហរដ្ឋអាមេរិក​ដូច​ជា​ថៃ​ ហ្វីលីពីន និងសិង្ហបុរី រីឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀតវិញបាន​ក្លាយ​ជា​របប​ផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្តរណប​សហភាព​សូវៀត ឬ​រណប​ប្រទេស​ចិន​ប្រជាមានិត​ ដូច​ជា​វៀតណាម​ ឡាវ​ និង​កម្ពុជា​។ គេ​ត្រូវ​រង់​ចាំរហូត​ដល់​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ ទើប​ឃើញ​ប្រទេសអាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយ​ នោះគឺ ហ្វីលីពីន ឈាន​ជើង​មុន​គេទៅ​រក​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ​ គឺ​នៅ​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos) បុរស​ខ្លាំង​នៃរបប​ផ្តាច់ការ​ហ្វីលីពីន ត្រូវ​បាន​អាមេរិក​បង្ខំឲ្យ​រៀប​ចំការ​បោះ​ឆ្នោត​សេរី​និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ ​ជោគជ័យ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ទៅលោក​ស្រី​កូរី អាគីណូ(Cory Aquino) ភរិយា​របស់​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​លោក​បេនីញ៉ូ អាគីណូ(Benigno Aquino) ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ធ្វើ​ឃាតនៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៣​។ នេះ​គឺ​ជា​រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​មួយ​។ រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​ពីរ​ ដែល​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ទៅ​លើ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ឧទាហរណ៍​ដូច​ជា​នៅ​សិង្ហបុរី​ នៅ​ថៃ​ នៅ​កម្ពុជា​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​ដើម​។ មាន​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង​ ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​និង​ទី​៩០​។ មូលហេតុ​ទី​មួយ​ គឺ​ការ​រលត់​រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​នៅ​ថៃ​ឬ​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ បាន​ពង្រឹង​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​ដៃ​ពី​សំណាក់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​មនោគមវិជ្ជា​កុម្មុយនិស្ត​។ ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​អស់​ទាំង​នេះ​ដែល​ភាគ​ច្រើន​ជា​របប​សឹក​ អស់​មាន​លេស​ ដើម្បី​ពង្រឹង​និង​បង្កើន​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ទៀត​ហើយ​។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​ បាន​ជា​សន្តិភាព​និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ អាច​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​គល់​ នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០។ មូល​ហេតុ​ទី​ពីរ​ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ គឺ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​អាស៊ី​ ដូច​ជា​សិង្ហបុរី​ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​ របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ខ្លា​អាស៊ី​ ដូច​ជា​ម៉ាឡេស៊ី​ និង​ថៃ​ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ ឆ្នាំ​ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​រាតត្បាត​ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាស៊ី​។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​វិសេស​វិសាល​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​អ្នក​វណ្ណៈ​កណ្តាលដែល​ចេះ​ដឹង​ជាង​មុន​និង​ធូរធា​ជាង​មុនកើន​ចំនួនលឿន​រហ័ស​ និង​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​។ * គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ បរិបទ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវ​ក្លា​បែប​នេះ​ហើយ​ ដែល​គេ​ឃើញ​សង្គម​ស៊ីវិល​មួយ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ និង​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​ នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​។ សហជីព​ ជា​អ្នក​នាំ​មុខ​គេ​ នៅ​ក្នុង​ចលនា​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​។ ក្រោយ​មក​ទៀត​ មាន​និស្សិត​ និស្សិត​ដែល​ចាប់​ពី​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ទៅ​ បាន​ចុះ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​នៅ​តាមដង​ផ្លូវ ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ ហ្វីលីពីន ភូមា​ និង​ដប់​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា​ របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ស៊ូហាកតូ(Suharto)​ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​ដួល​រលំ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ដោយ​ហេតុ​តែមាន​មហា​បាតុកម្ម​ ក្នុង​ទូទាំង​ប្រទេស​ របស់​ពួកសហជីព​និង​របស់​​ពួកនិស្សិត​។ ក្រៅ​ពី​សហជីព​និង​និសិ្សត​ សាសនា​ក៏​បាន​ដើរ​តួ​នា​ទី​មួយ​សំខាន់​ដែរ​ នៅ​ក្នុង​អភិក្រម​នៃ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ក្នុង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ព្រះ​វិហារ​កាតូលីក​បាន​ចេញ​មុខ​គាំ​ទ្រ​លោក​ស្រី​ប្រមុខ​បក្ស​ជំទាស់​កូរី អាគីណូ(​Cory Aquino) ដើម្បីប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos)។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ ព្រះសង្ឃ​បាន​ជួយ​លាក់​ខ្លួននៅ​ក្នុង​វត្ត​ ពួក​និស្សិត​ដែល​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ណេ វីន(Ne Win) ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៨​។ គេ​ក៏​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​ដែរ​ តួ​នាទី​របស់​បណ្តា​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល ​ដែល​ជា​សសរ គ្រឹះមួយ​ដ៏​មាំ​នៃ​សង្គម​ស៊ីវិល​ នៅមុន​និងនៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ខ្លះ​នៅ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដួល​រលំ​ហើយ។ គេ​ក៏​ត្រូវ​ឲ្យ​តម្លៃ​ផង​ដែរ​ដល់​បច្ចេក​វិជ្ជា​ថ្មីៗ​និង​ឈាន​មុខ ដូច​ជា​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​ និងអ៊ីនធឺណែត ដែល​បាន​បើក​លទ្ធភាព​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពត៌មាន​លឿន​រហ័ស​ និង​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​ទាន់​ពេល​វេលា​រវាង​មតិ​សាធារណជន​ក្នុង​ស្រុក​និង​មតិ​អន្តរជាតិ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​តែ​ជា​ទី​ដែល​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិបាក​ងើប​ក្បាលនិង​ពិបាក​ដំណើរ​ការ​។ ពិបាក​ដំណើរ​ការ​ ដោយ​ហេតុ​តែ​វត្តមាន​ដ៏​រឹងមាំ​និង​ចាស់​ដុះ​ស្លែ​នៃ​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ ដោយហេតុ​តែ​មាន​ការ​បំផុស​បំផុល​ឡើង​នូវ​ទ្រឹស្តី«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី​»ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក​ និង​ដោយហេតុ​តែ​វត្តមាន​របស់​មហាយក្ស​ចិនកុម្មុយនិស្ត​ ដែល​អាច​ជា​ហ្រ្វាំង​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ​នៅអាស៊ី​អាគ្នេយ៍៕ =='''បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍៖ ខុស​គ្នាច្រើន ដូច​គ្នា​តិច'''== អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​គ្មាន​អរិយធម៌​រួម​គ្នា​មួយ​ទេ។ ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ​មិន​ដូច​គ្នា​សោះ​ឡើយ ប្រើ​ភាសា​ខុស​គ្នា មាន​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​និង​ប្រពៃណី​ខុស​គ្នា​ស្រឡះ។ សម្រាប់​ពួក​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិទូ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​អាស៊ី​បូព៌ា ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​អាស៊ី​កណ្តាល អាស៊ី​ខាង​ត្បូង និង​អូសេអានី (Océanie)។ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ​ទៀត​សោត ត្រូវ​បាន​ពួក​អ្នក​ឯកទេស​ដដែល​បែងចែក​ជា​ពីរ៖ មួយគឺពិភព​ឥណ្ឌូចិន និង​មួយ​ទៀត​គឺ​ពិភព​ម៉ាឡេ។ នៅ​ក្នុង​ស្មារតី​របស់​ពួក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​វិទូ ពាក្យ​ថា"ពិភព​ឥណ្ឌូចិន" មាន​ន័យ​ធំ​ទូលំ​ទូលាយ ពីព្រោះ​វា​គ្រប​ដណ្តប់​មិន​ត្រឹម​តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ភូមា​និង​ប្រទេស​ថៃ​ថែម​ទៀត។ រី​ឯ​"ពិភព​ម៉ាឡេ​"វិញ គឺ​ជា​ពពួក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដទៃ​ផ្សេង​ដែល​ជា​កោះ ឬ​ជា​ទី​ប្រជុំ​កោះ រួម​មាន​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ព្រុយណេ និង​ទីម័រ​ខាង​កើត។ រី​ឯ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​វិញ មិន​ដូច​គ្នា​សោះ ប្រើ​ភាសា​ខុសៗ​គ្នា មាន​សាសនា ​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​ និង​ប្រពៃណី​ខុសៗ​ពី​គ្នា។ ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ភូមា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ និង​វៀតណាម កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ អ៊ីស្លាម​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី។ វា​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ដូច​ជា​នៅ​កោះ​មីនដាណាវ(Mindanao) ស៊ុយលុយ(Sulu) និង​រ៉ូឡូ(Jolo) ព្រម​ទាំង​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ដូច​យ៉ាង​នៅ​ខេត្ត​ណារ៉ាធីវ៉ាត(Narathiwat) ប៉ាត្តានី(Pattani) និង​យ៉ាឡា(Yala)។ ចំណែក​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត។ សាសនា​គ្រិស្ត​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម។ បន្ថែម​ពី​ការ​ប្រើ​ភាសា​ផ្សេងៗ​ពី​គ្នា ដែល​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​និយាយ​ទាក់ទង​គ្នា​បានស្រួល ក៏​មាន​ដែរ​ការ​ប្រើ​ភាសា​ជា​ច្រើន​ខុសៗ​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី មាន​ភាសាតូចៗ​ផ្សេងៗ​គ្នា​រហូតដល់ទៅ​ជិត៧០០​ឯ​ណោះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ បាន​ជា​បន្តិច​ម្តងៗ អង់គ្លេស​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​រួម​មួយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ គឺ​ជា​ភាសា​ផ្លូវការ​របស់​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ហៅ​កាត់​ថា អាស៊ាន។ * ដោយ​ឡែក លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​និង​ដូច​គ្នា​តិច​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ក៏​ជា​កេរ​ដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​ផង​ដែរ។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា ភូមា​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អង់គ្លេស ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​ហូឡង់ ហ្វីលីពីន​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អេស្ប៉ាញ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​របស់​អាមេរិក។ រី​ឯ​ឥណ្ឌូចិន​វិញ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​បារាំង។ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​មាន​តែ​ប្រទេស​ថៃ​មួយ​ទេ​ដែល​បាន​គេច​ផុត​ពី​នឹម​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ដ្បិត​កាល​សម័យ​នោះ ថៃ​ជា​ដី​មួយ​ដុំ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បារាំង​និង​អង់គ្លេស​ទុក​ចោល​ឱ្យ​នៅ​ជា​តំបន់​ទ្រនាប់​ដើម្បី​បែងចែក​ដែនដី​អាណានិគម​នៃ​មហាអំណាច​ទាំង​ពីរ​ឱ្យ​នៅ​ឆ្ងាយ​និង​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​គ្នា។ នៅ​ត្រួត​ពី​លើ​កេរដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ក៏​មានដែរ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ឥទ្ធិពល​របស់​ឥណ្ឌា​និង​របស់​ចិន ឥទ្ធិពល​ដែល​មាន​មក​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​សាប​ព្រោះ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​កម្ពុជា ឡាវ ភូមា ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​មាន​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​រស់​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ រី​ឯ​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ចិន​វិញ វា​លេច​ឡើង ជា​ពិសេស​តាម​រយៈ​វត្តមាន​ច្រើន​សន្ធឹក សន្ធាប់​របស់​ជនជាតិ​ចិន គឺ​ប្រមាណ​ជាង​៣០លាន​នាក់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាន​ជា​អាទិ៍​នៅ​វៀតណាម ថៃ ហ្វីលីពីន កម្ពុជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី។ សហគមន៍​ចិន​ដើរ​តួនាទី​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់​ណាស់​នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​ពិសេស​នៅ​ថៃ​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ជនជាតិ​ចិន​ក្តាប់​យក​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​៧០%​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ឯកជន ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ប្រជាជន​ឥណ្ឌូណេស៊ី​មួយ​ចំនួន​ធំ​ស្អប់​ខ្ពើម​សហគមន៍ចិន។ ដោយ​ឡែក គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា ជនជាតិ​ចិន​ពិបាក​នឹង​បញ្ចូល​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ជាង​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដ្បិត​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ចិន​ដែរ ទោះ​បី​ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បែប​ចិន​មាន​លាយ​ទៅ​ដោយ​សាសនា​កុងជឺ(Confucius)​ក៏​ដោយ។ ភាព​ខុស​គ្នា​ចុង​ក្រោយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​របប​នយោបាយ​ផ្សេងៗពី​គ្នា និង​គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​របប​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ឬ​រវាង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ភ្លឺស្វាង​សិង្ហបុរី​និង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​សឹង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯកឯង​របស់​គណបក្ស​តែ​មួយ​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី? តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី និង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ពលរដ្ឋ​ឡាវ កម្ពុជា​ឬ​វៀតណាម? អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ពួក​សេដ្ឋវិទូ​នាំ​គ្នា​បែងចែក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ជា​បី​ប្រភេទ។ ទីមួយ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច នោះ​គឺ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី។ ទី​ពីរ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​ខ្លា​សេដ្ឋកិច្ច រួម​មាន​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ថៃ​និង​ហ្វីលីពីន។ រី​ឯ​ទី​បី ​គឺ​ពពួកបណ្តា​ប្រទេស​មិន​សូវ​លូត​លាស់ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា ឡាវ ភូមា និង​ទីម័រ​ខាង​កើត៕ ='''ការ​ឡើងកាន់​អំណាច​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ​ឆ្នាំ១៩៤៩'''= ជ័យជម្នះ​របស់​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នៅ​ចិន។ ជ័យជម្នះ ដែល​បាន​នាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ដឹកនាំ​ដោយ​ម៉ៅសេទុង​មក​កាន់​អំណាច ចំណែក​ឯ​ក្រុម​ជាតិនិយម​ដឹកនាំ​ដោយ​​ចាង កាយចៀក ​​ត្រូវ​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​តៃវ៉ាន់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៩ នៅពេល​ដែល​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ចាប់ផ្តើម​ផ្ទុះឡើង ប្រទេស​ចិន​ត្រូវ​បែងចែក​ជា​៣ផ្នែក៖ មួយផ្នែក​ខាង​កើត​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​ជប៉ុន ខាងលិច​និង​ខាង​ត្បូង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​ជាតិនិយម​គួមីនតាង​ ដឹកនាំ​ដោយ ​ចាង កាយចៀក ចំណែក​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​គ្រប់គ្រង​តំបន់​តូចមួយ នៅ​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ។ ជាផ្លូវការ រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង​របស់​ចាង កាយចៀក និង​កងឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​របស់​ម៉ៅ សេទុង គឺ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​នឹង​គ្នា។ ក៏ប៉ុន្តែ សម្ព័ន្ធភាព​​នេះ​​ធ្វើឡើង​ដោយ​សារទេ​កាលៈទេសៈ​តម្រូវ ដើម្បី​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ​ហើយ​វា​ក៏​ជា​សម្ព័ន្ធភាព​ដែល​មាន​តែ​ឈ្មោះ​ផងដែរ ដោយ​នៅ​ក្នុង​ភាព​ពិតជាក់ស្តែង រដ្ឋាភិបាល​ជាតិនិយម និង​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត គឺ​ជា​គូសត្រូវ​ស៊ីសាច់ហុតឈាម​នឹង​គ្នា។ នៅ​ក្នុងអំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​មាន​កងទ័ព​ប្រមាណ​ជា ១លាន​នាក់ និង​គ្រប់គ្រង​ដែនដី​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ប្រមាណ​ជា ១០០លាននាក់។ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ បាន​គ្រប់គ្រង​ដែនដី​របស់​ខ្លួន ដោយ​ប្រើ​វិធី​ក្តៅផង និង​ត្រជាក់ផង។ វិធី​ក្តៅ គឺតាមរយៈ​ការ​ដាក់ចេញ​នូវ​វិន័យ​យ៉ាងតឹងរ៉ឹង អមដោយ​ការ​ដាក់ទោស​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ចំពោះ​អ្នក​ល្មើស​នឹង​វិន័យ។ ចំណែក​វិធី​ត្រជាក់ គឺ​ការ​អប់រំ បំពាក់បំប៉ន​មនោគមន៍​វិជ្ជា​ឲ្យ​ប្រជាជន​ចេះ​លះបង់​ផលប្រយោជន៍​ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បី​បក្ស និង​រដ្ឋ។ វិធី​ដឹកនាំ​នេះ បូករួម​ជាមួយ​នឹង​ភាព​វ័យឆ្លាត​ខាង​យុទ្ធសាស្រ្ត​ទ័ព និង​នយោបាយ​របស់​ម៉ៅសេទុង ព្រមទាំង​ភាពប្តូរផ្តាច់​ក្នុងការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ទទួល​បាន​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន ព្រមទាំងបាន​ទាក់ទាញ​យុវជន​ក្មេងៗ​​រាប់​ម៉ឺននាក់​ឲ្យ​ចូល​ជា​សមាជិក​បក្ស។ ក្រឡេក​ទៅមើល​កម្លាំង​ទ័ព​របស់​​ចាង កាយចៀក​វិញ ថ្វីដ្បិត​តែ​​ទទួល​បាន​ជំនួយ​យ៉ាង​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និងមាន​ចំនួន​កងទ័ព​​ច្រើន ក៏ប៉ុន្តែ ច្រើន​តែ​ចំនួន​ ហើយ​ខ្វះ​គុណភាព។ មេដឹកនាំ​កងទ័ព​ត្រូវ​បាន​​​តែងតាំង​ឡើង​តែ​ទៅ​តាម​បក្សពួក ដោយ​មិនខ្វល់​ពី​សមត្ថភាព ហើយ​អំពើ​ពុករលួយ​បាន​កើតមាន​ឡើង​ពាសពេញ​ក្នុង​ជួរ​មេដឹកនាំ​កងទ័ព។ មេទ័ព​ភាគច្រើន​នាំគ្នា​បំប៉ោង​ចំនួន​កូនទាហាន ព្រមទាំង​កាត់យក​របប​របស់​កូនទាហាន​យក​ទៅ​លក់​នៅ​ក្នុង​ផ្សារ​ងងឹត ដោយ​ទុក​ឲ្យ​កងទ័ព​ដែល​នៅ​តាម​សមរភូមិ​ត្រូវ​​ខ្វះស្បៀង និងគ្រឿង​សព្វាវុធ ហើយ​ត្រូវ​បាត់បង់​ស្មារតី​ប្រយុទ្ធ។ ជាទូទៅ គេសង្កេតឃើញ​ថា ទាហាន​របស់​ចាង កាយចៀក ត្រូវ​ស្លាប់ និង​ធ្លាក់ចុះ​ទន់ខ្សោយ ដោយសារ​ការ​ខ្វះស្បៀង និង​ជំងឺ ជាជាង​ស្លាប់​ដោយ​ត្រូវ​គ្រាប់កាំភ្លើង​របស់​សត្រូវ។ សូម្បីតែ​មន្រ្តី​យោធា​ជាន់ខ្ពស់​​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏​ធ្លាប់​បាន​រិះគន់​ ចាង កាយចៀក​ដែរ ថា ជា​មេដឹកនាំ​ដែល​គិតតែ​ពី​អំណាច​ផ្ទាល់​ខ្លួន និង​​ពី​ជម្លោះ​ជាមួយ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​ ច្រើន​ជាង​គិត​ពី​ការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន។ សាធារណរដ្ឋ​ចិន ​រវាង​ចលនា​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត ​និង​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន សាធារណរដ្ឋ​ចិន​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី១៖ ​ស៊ុន យ៉ាតសេន ​ងាក​ទៅរក​កុម្មុយនិស្ត សាធារណរដ្ឋ​ចិន​ក្រោយ​បដិវត្តន៍​ឆ្នាំ​១៩១១ បដិវត្តន៍​ផ្តួលរំលំ​របប​រាជានិយម​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ១៩១១ សង្រ្គាមលោក​លើកទី២​នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក 1 2 3 4 5 នៅក្រោយ​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​ត្រូវ​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ចិន សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ចាប់ផ្តើម​បារម្ភ​ខ្លាច​​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ចាង កាយចៀក និង​ក្រុម​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ត្រូវ​ផ្ទុះឡើង​វិញ ក៏បាន​បញ្ជូន​មន្រ្តី​យោធា​កំពូល​ម្នាក់ គឺ​ឧត្តមសេនីយ៍ George Marshall ឲ្យ​ទៅ​ចិន ដើម្បី​ព្យាយាម​សម្របសម្រួល​ជម្លោះ រវាង​ភាគី​ទាំងពីរ។ ក៏ប៉ុន្តែ បេសកកម្ម​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ក៏​បាន​ឆាបឆេះ​ឡើង​យ៉ាងសន្ធោរសន្ធៅ។ នៅ​ពេលនោះ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ថ្វីដ្បិត​តែ​មិន​ចូលចិត្ត​ការដឹកនាំ​របស់​ចាង កាយចៀក ក៏ប៉ុន្តែ នៅតែ​សុខចិត្ត​ផ្តល់​ជំនួយ​យោធា​រាប់ពាន់លាន​ដុល្លារ​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង ដើម្បី​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ទប់ស្កាត់​កុំ​ឲ្យ​ចិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ដែល​នៅពេលនោះ​ទទួល​បាន​ជំនួយ​ពី​​សហភាព​សូវៀត​។ បើ​គេ​ពិនិត្យ​មើល​ទៅលើ​តុល្យភាព​នៃ​កម្លាំង នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នេះ គេឃើញ​ថា កងទ័ព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង មាន​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​កងកម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​ដល់​ទៅ​៤ដង (ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​មាន ៤លាននាក់ ចំណែក​កម្លាំង​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​មាន​តែ ១លាននាក់) ហើយ​គ្រឿងសព្វាវុធ​របស់​កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​មាន​ច្រើន និង​ទំនើបជាង ដោយសារ​តែ​មាន​ជំនួយ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ក៏ប៉ុន្តែ បើទោះបីជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ​កងទ័ព​របស់​ ​ចាង កាយចៀក ដែល​ខ្វះវិន័យ ហើយ​មេទ័ព​គ្មាន​សមត្ថភាព ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ កងកម្លាំង​របស់​ម៉ៅសេទុង​បាន​វាយដណ្តើម​កាន់កាប់​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី ដោយ​បាន​ចាប់ខ្លួន​ទាហាន​​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ប្រមាណ​ជា ៤០ម៉ឺននាក់ ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​ទាហាន​ឆ្នើម ប្រដាប់​ដោយ​គ្រឿង​សព្វាវុធ​ទំនើបៗ។ ប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​មក​ទៀត កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ក្រុម​ផ្សេងទៀត ដែល​មាន​គ្នា​ប្រមាណ​ ៤៦ម៉ឺននាក់ ត្រូវបាន​​ក្រុម​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្តធ្វើការ​ឡោមព័ទ្ធ​​ជុំជិត។ ដោយ​បារម្ភ​ខ្លាច​ទាហាន​ទាំងអស់​នេះ រួមទាំង​​គ្រឿង​សព្វាវុធ​ទំនើបៗ​របស់​ពួកគេ​ត្រូវ​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត​ចាប់បាន ដូចកាល​ពី​នៅ​ម៉ាន់ជូរី ចាង កាយចៀក ក៏​មាន​គម្រោង​ប្រើ​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ ដើម្បី​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​​​កម្ទេច​ទីតាំង​ទ័ព​របស់​ខ្លួនឯង។ ដឹង​ពី​គម្រោង​នេះ កងទ័ព​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​ ក៏​សុខចិត្ត​ទម្លាក់​អាវុធ ហើយ​ចុះចូល​ជាមួយ​នឹង​ក្រុម​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត។ ចាប់តាំង​ពីពេលនោះ​មក តុល្យភាព​កម្លាំង​ទ័ព​​ក៏​ត្រូវ​ផ្អៀង​កាន់តែ​ខ្លាំង ទៅខាង​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ចិន​របស់​ចាង កាយចៀក ក៏​ធ្លាក់​ចុះទន់ខ្សោយ​ខាង​ផ្នែក​នយោបាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ផងដែរ ដោយ​បាត់បង់​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​ចិន​ទូទៅ។ ក្រៅពី​បញ្ហា​ពុករលួយ​ដែល​កើតមាន​ស៊ីរូង នៅ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់ ក្នុង​ជួររដ្ឋាភិបាល ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ចាង កាយចៀក ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្លាំង ដោយមក​ពី​អសមត្ថភាព​ក្នុងការគ្រប់គ្រង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ ជាពិសេស គឺ​បញ្ហា​អតិផរណា។ ចាប់តាំង​ពី​ចប់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ រហូតដល់​ពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ​១៩៤៨ តម្លៃ​ទំនិញ​សព្វសារពើ​មាន​ការ​កើនឡើង ១​គុណ​នឹង​៦៧។ ​គ្រាន់តែ​ក្នុងរយៈពេល​ ៦ខែ​ចុងក្រោយ​នៃ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ តម្លៃ​ទំនិញ​បាន​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅ ៨ម៉ឺន៥ពាន់​ដង ហើយ​លុយ​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ​ថោក​​ដូចក្រដាស។ នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៤៩ កងទ័ព​ឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​បាន​វាយចូល​កាន់កាប់​​ក្រុង​ណានជីង ដែល​ជា​រដ្ឋធានី​របស់​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ហើយ​ចាង កាយចៀក និង​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង​ក៏​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​តាំង​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្វាងទុង រួចហើយ​ទៅ​ស៊ីឈ័ន មុននឹង​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​កាន់​កោះតៃវ៉ាន់ ដោយ​នាំទៅជាមួយ​នូវ​មន្រ្តី កងទ័ព ព្រមទាំង​សាច់ញាតិ​ប្រមាណ​ជា​ជិត​២លាននាក់។ ចិនដី​គោក​ទាំងមូល​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩ ម៉ៅសេទុង​បាន​ប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន ដោយ​បាន​រើ​រដ្ឋធានី​ពី​ណានជីង ទៅ​តាំង​នៅ​ប៉េកាំង។ នៅ​ឯ​កោះតៃវ៉ាន់​ឯណោះវិញ ចាង កាយចៀក បាន​ប្រកាស​យក​ក្រុង​តៃប៉ិ​ជា​រដ្ឋធានី​បណ្តោះ​អាសន្ន​របស់​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ហើយ​បន្ត​អះអាង​ថា រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ គឺ​ជា​រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​តែ​មួយ​គត់​របស់​​ប្រទេស​ចិន​ទាំងមូល៕ =='''ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ​១៩៤៩'''== សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន​ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង ក្រោយ​ជ័យជម្នះ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ចាង កាយចៀក នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩។ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន (ចិន​កុម្មុយនិស្ត) ត្រូវ​បាន​ម៉ៅសេទុង​ប្រកាស​បង្កើតឡើង នៅ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩ ក្រោយ​ពី​បាន​បណ្តេញ​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង របស់​ចាង កាយចៀក​ឲ្យ​ធ្លាក់​ពី​អំណាច ហើយ​រត់ទៅ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​និរទេស នៅ​កោះតៃវ៉ាន់។ ការ​ឡើងមក​កាន់​អំណាច​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​បាន​កើតឡើង ដោយ​សារ​តែ​ចរន្ត​បី នៃ​សាធារណមតិចិន ដែល​វេញ​បញ្ចូល​គ្នា៖ ទីមួយ ចលនា​ជាតិនិយម​ចិន​ប្រឆាំង​នឹង​បរទេស ដែល​បាន​កើតមាន​ឡើង​ចាប់តាំង​ពី​សង្រ្គាមអាភៀន នៅ​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ទីពីរ ការចងអាឃាត​រវាង​វណ្ណៈ​ខ្ពស់ទាប ជាពិសេស រវាង​វណ្ណៈ​កសិករ និង​អភិជន​ម្ចាស់ដី ទីបី ការ​ខឹងសម្បារ​​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅ​គ្រប់​វណ្ណៈ​ទាំងអស់​ចំពោះ​អំពើ​ពុករលួយ និង​អសមត្ថភាព​របស់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​គួមីនតាង​របស់​ចាង កាយចៀក នៅ​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត ប្រជាជន​ចិន​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​គេ​បែងចែក​ជា​វណ្ណៈ​កសិករ វណ្ណៈ​មធ្យម និង​វណ្ណៈ​អភិជន​ម្ចាស់ដី ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​តែងតែ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​កិច្ចប្រជុំ​​ជា​សាធារណៈ ដើម្បី​បើក​ឲ្យ​វណ្ណៈកសិករ​ធ្វើការ​រិះគន់​​ពួក​អភិជន ព្រមទាំង​ដាក់​សម្ពាធ​ឲ្យ​ពួកគេ​សារភាព​នូវ​ទោសកំហុស​ពី​អតីតកាល​ ឬ​បោះបង់​នូវ​ដីធ្លី ឬ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ផ្សេងទៀត ដើម្បី​យក​ទៅ​ដាក់​ជា​សម្បត្តិ​រួម។ នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ទៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧ ដីធ្លី​​កសិកម្ម​ទាំងអស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត​រៀបចំ​ដាក់​ជា​សម្បត្តិ​រួម ឬ​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​​គ្រប់គ្រង​របស់​សមូហភាព ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “ក្រុម​សាមគ្គី​​បង្កបង្កើនផល” ហើយ​ផល​ដែល​ក្រុម​សាមគ្គី​ផលិតបាន​ត្រូវ​កាត់​ឲ្យ​រដ្ឋ​ពី ៥% ទៅ ១០%។ សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​តាម​ទីក្រុង​វិញ​ក៏​ត្រូវ​ដាក់ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ផងដែរ ដោយ​គ្រប់សហគ្រាស​ឯកជន​ទាំងអស់​ត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​​កុម្មុយនិស្ត​យក​មក​ដាក់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ ហើយ​រាល់​សកម្មភាព​រកស៊ី​ជា​លក្ខណៈ​ឯកជន​ទាំងអស់​ត្រូវ​ដាក់​ឲ្យ​នៅ​ក្រៅច្បាប់។ អ្នក​ជំនួញណា​ដែល​សុខចិត្ត​សហការ​ជាមួយ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ ត្រូវ​បាន​រក្សា​ឲ្យ​នៅ​កាន់តំណែង​​នៅ​ក្នុង​ក្រុមហ៊ុន តែ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​បុគ្គលិក​រដ្ឋ។ ចំណែក​ឯ​អ្នក​ជំនួញ​ដែល​​មិនព្រម​សហការជាមួយ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត ត្រូវ​​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ដាក់ទោស ហើយ​ខ្លះ​ក៏​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​​​ចោល​ផ្ទះសម្បែង ចោល​ទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយ​រត់ភៀសខ្លួន​ចេញទៅ​តៃវ៉ាន់ ឬ​ហុងកុង។ និយាយ​ពី​ទំនាក់ទំនង​ក្រៅប្រទេស​វិញ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​សហភាព​សូវៀត ដែល​ជា​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ដូចគ្នា។ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥០ ម៉ៅសេទុង ដែល​ជា​លេខាបក្ស និង​ជូ អេនឡាយ ដែល​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅកាន់​ទីក្រុង​ម៉ូស្គូ ដើម្បី​ចរចា​ចុះ​​សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព​ជាមួយ​សហភាព​សូវៀត។ តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព​នេះ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន​ទទួលបាន​នូវ​ជំនួយ​ជាច្រើន​ពី​សំណាក់​សហភាព​សូវៀត។ យុវជន​ចិន​ប្រមាណ​ជា ២ម៉ឺននាក់​បាន​ទទួល​អាហារូបករណ៍​ ដើម្បី​ទៅរៀន​នៅ​សហភាព​សូវៀត ចំណែក​សាស្រ្តាចារ្យ និង​វិស្វករ​សូវៀត​ប្រមាណ​ជា ១ម៉ឺននាក់ ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​មក​បង្រៀន​ និង​ផ្តល់​ប្រឹក្សា​ដល់​អ្នក​ជំនាញ​ចិន ក្នុងការ​សាងសង់​ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ទំនប់ និង​រោងចក្រ។ សម្រាប់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ការឡើងកាន់​អំណាច​របស់​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ចិន គឺ​ជា​បរាជ័យ​ដ៏ធំមួយ​នៃ​នយោបាយ​ការបរទេស​អាមេរិក នៅ​ក្នុង​សម័យកាល​នោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ បើទោះបី​ជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ រដ្ឋការ​របស់​លោក​ Harry Truman បាន​ទាញ​នូវ​ក្តីសន្និដ្ឋាន​មួយ​ថា រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ចិន ដឹកនាំ​ដោយ ចាង កាយចៀក ​បាន​បាត់បង់​ការ​គាំទ្រ​ទាំងស្រុង​ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​ចិន ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាល​នេះ​មិនសក្តិសម​នឹង​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អាមេរិក​តទៅទៀត​ទេ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥០ កងទ័ព​​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​រៀបចំ​ប្រុងប្រៀបខ្លួន ដើម្បី​វាយលុក​លើ​តៃវ៉ាន់ ក្នុងគោលដៅ​កម្ទេច​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ចាង កាយចៀក ឈានទៅ​​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ឲ្យ​បាន​ជា​ស្ថាពរ។ នៅ​ពេលនោះ រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងវ៉ាស៊ីងតោន​បាន​កំណត់​ថា អាមេរិក​នឹង​លែង​លូកដៃ​ចូល​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នេះតទៅទៀត​ ដោយ​ចង់​ទុក​ឲ្យ​​តៃវ៉ាន់​ប្រឈមមុខ​ជាមួយ​ចិន​កុម្មុយនិស្ត​តែ​ម្នាក់​ឯង។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីៗ​ត្រូវ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទាំងអស់ នៅ​ពេល​ដែល​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ផ្ទុះឡើង នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥០។ នៅ​ក្នុង​រយៈពេល៣ឆ្នាំ (១៩៥០-១៩៥៣) កងទ័ព​អាមេរិក និង​កងទ័ព​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​ដាក់​គ្នា​ដោយ​ផ្ទាល់ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ ដោយ​អាមេរិក​​គាំទ្រ​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​ចិន​គាំទ្រ​កូរ៉េ​ខាងជើង។ នៅ​ពេលនោះ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​​​​គិត​ថា អាមេរិក​ចង់​យក​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​មក​ធ្វើ​ជា​លេស ដើម្បី​ចូល​ឈ្លានពាន​ចិន ក្នុងគោលដៅ​ផ្តួលរំលំ​របប​កុម្មុយនិស្ត ហើយ​នាំ​ចាង កាយចៀក មក​កាន់​អំណាច​វិញ។ ចំណែក​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​វិញ​​គិត​ថា សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ផ្ទុះឡើង គឺ​ដោយសារ​តែ​ចិន​ជា​អ្នក​ដុតបញ្ឆេះឡើង ក្នុងគោលដៅ​​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ដូច្នេះ សម្រាប់​អាមេរិក ចិន​កុម្មុយនិស្ត​គឺ​ជា​គ្រោះថ្នាក់​ដ៏ចម្បងមួយ​ចំពោះ​ចលនា​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្លុក​សេរី។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា នៅ​ពេល​ដែល​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ចាប់ផ្តើម​ផ្ទុះឡើង លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក Harry Truman បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ជើងទឹក​អាមេរិក​ប្រចាំ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ឲ្យ​ទៅ​ឈរជើង​នៅ​ច្រក​សមុទ្រ​ដែល​នៅ​ចន្លោះ​​តៃវ៉ាន់ និង​ចិនដីគោក ដោយ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទាំងស្រុង​នូវ​នយោបាយ​ដែល​បាន​ដាក់ចេញ​ពីពេលមុន​ដែល​ថា​នឹង​មិន​​លូកដៃ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម រវាង​​ចិន​កុម្មុយនិស្ត និង​ចិនតៃវ៉ាន់។ សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ គឺ​ជា​ចំណុច​របត់​ដ៏សំខាន់​មួយ ដែល​កំណត់​អនាគត​នៃ​​ទំនាក់ទំនង​ចិន-អាមេរិក នៅ​ក្នុងរយៈពេល​រាប់ទសវត្សរ៍​ក្រោយៗ​មក​ទៀត។ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ជិត ៣០ឆ្នាំ​ ក្រោយ​សង្រ្គាម​កូរ៉េ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋាភិបាល​​​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន ព្រមទាំង​បាន​ហាមឃាត់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិក​មិន​ឲ្យ​ធ្វើដំណើរ​ឬ​ធ្វើការ​រកស៊ី​អ្វី​ទាំងអស់​ជាមួយ​ចិនដីគោក។ សម្រាប់​អាមេរិក រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​របស់​ចិន​មានតែមួយគត់ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ចាង កាយចៀក នៅតៃវ៉ាន់ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រគល់​សិទ្ធិ​ឲ្យ​កាន់កាប់​អាសនៈ​ជា​តំណាង​ប្រទេស​ចិន​នៅ​ក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អ.ស.ប។ មេដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​វិញ​បាន​កំណត់​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដែល​កាល​ពី​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ធ្លាប់​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​នឹងគ្នា ក្នុងការ​ប្រយុទ្ធតទល់​នឹង​ជប៉ុន តែ​ឥឡូវនេះ​ គឺ​អាមេរិក​ដែល​ជា​សត្រូវ​ដ៏ធំបំផុត​របស់​ចិន៕ =='''បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​ចិន ​(១៩៦៦-១៩៧៦)'''== ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើង​កាន់អំណាច​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ បក្ស​កុម្មុយនិស្តចិន​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង បាន​ដាក់ចេញ​នូវ​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ផែនការ​តាមបែប​កុម្មុយនិស្ត ដោយ​យក​គំរូ​តាម​សហភាព​សូវៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយ​ពីបាន​អនុវត្ត​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​អស់រយៈពេល​ជិត ១០ឆ្នាំ សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​មិនមាន​ការរីកចម្រើន​ជឿនលឿន​​ដូចជាការ​រំពឹងទុក ហើយ​ចិន​នៅតែ​ជា​ប្រទេស​កសិកម្ម​ក្រីក្រ ដើរតាម​យ៉ាងដាច់ឆ្ងាយ​ពីក្រោយ​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម​លោកខាងលិច។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ប្រកាស​​​ដាក់ចេញ​នូវ​កំណែទម្រង់​​​ថ្មី​មួយទៀត ដែល​គេហៅ​ថា “​មហាលោតផ្លោះ” (Great Leap Forward) ក្នុងគោលដៅ​ប្រែក្លាយ​ប្រទេស​ចិន ពី​​ប្រទេស​កសិកម្ម ទៅ​ជា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​ទំនើប ជាមួយនឹង​ពាក្យស្លោក​ថា “​១៥ឆ្នាំ​ទៀត ចិន​នឹង​ដើរទាន់ ឬ​ហួស​អាមេរិក​និង​អង់គ្លេស”។ របបសមូហភាព​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​យ៉ាងពេញទំហឹង​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ទាំង​នៅ​ទីក្រុង និង​នៅ​តាម​ទីជនបទ។ កម្មសិទ្ធិឯកជន​ទាំង​អស់​ត្រូវ​លុបចោល។ អ្វីៗ​ទាំងអស់​​រាប់ចាប់តាំង​ពី​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ដីធ្លី រហូត​ដល់​សត្វពាហនៈ និង​ផលដំណាំ​ដែល​ដាំបាន សុទ្ធតែ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ។ ប្រជាជន​គ្រប់រូប​ ក្មេង ចាស់ ប្រុស ស្រី​ ត្រូវ​បាន​កេណ្ឌ​ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើការ​​នៅ​តាម​ស្រែចម្ការ ជីកប្រឡាយ លើកទំនប់ និង​​ជាពិសេស គឺ​ធ្វើការ​នៅ​តាមរោងជាង​ផលិត​ឧបករណ៍​ប្រើប្រាស់​ដោយខ្លួនឯង ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​នាំចូល​ពី​បរទេស។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ទីបំផុត​ទៅ នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” នេះ មិនត្រឹមតែ​មិន​បាន​ប្រែក្លាយ​ចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​នោះទេ តែថែម​ទាំង​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វិស័យ​កសិកម្ម​ដែល​មាន​ស្រាប់ ហើយ​​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​គ្រោះអត់ឃ្លាន​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត ដែល​គេ​មិន​ធ្លាប់​ជួប​ប្រទះ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត។ គេ​ប៉ាន់ស្មាន​ថា គ្រាន់តែ​ក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំ (ពីឆ្នាំ​១៩៥៩ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៦១) ប្រជាជន​ចិន​ប្រមាណ​ជា ៣០លាន​នាក់ ត្រូវ​ស្លាប់​ដោយ​​ការ​អត់អាហារ ដោយ​ជំងឺ និង​ដោយ​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្សេងទៀត​បង្កឡើង​ដោយ​ការ​ហូបចុក​មិន​គ្រប់គ្រាន់។ នយោបាយ​ “មហាលោតផ្លោះ” ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​សោកនាដកម្ម និង​ជា​បរាជ័យ​ដ៏ធំមួយ​នៃ​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង ហើយ​​​មន្រ្តី​ជាច្រើន​ក្នុង​ជួរ​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​បាន​បាត់បង់​ជំនឿចិត្ត​លើ​ការដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង។ នៅ​ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៥៩ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​សុខចិត្ត​លាឈប់​ពី​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិ​បតី។ លោក​នៅ​បន្ត​កាន់តំណែង​ជា​លេខា​បក្ស ក៏ប៉ុន្តែ បាន​ប្រគល់​កិច្ចការ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​ប្រចាំថ្ងៃ​ទៅ​ឲ្យ​​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក លីវ ស្ហាវឈី (Liu Shaoqi) និង​លេខា​នៃ​គណៈអចិន្រ្តៃយ៍​បក្ស គឺ​លោក​ តេង ស៊ាវពីង។ មេដឹកថ្មី​បាន​ធ្វើការ​បន្ធូរបន្ថយ​នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” របស់​ម៉ៅសេទុង ដោយ​បាន​លុបចោល​ការ​ហូបរួម ហើយ​បង្កើត​ឲ្យ​មានឡើងវិញ នូវការ​ធ្វើកសិកម្ម​ជាលក្ខណៈ​ឯកជន។ គ្រោះអត់ឃ្លាន​ត្រូវ​បាន​កាត់បន្ថយ ហើយ​​សេដ្ឋកិច្ច​ក៏​ចាប់​ផ្តើម​ងើប​ចេញ​ពី​វិបត្តិ​មកវិញ។ ជោគជ័យ​របស់​មេដឹកនាំ​ថ្មី បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ឥទ្ធិពល​របស់​ម៉ៅសេទុង​នៅ​ក្នុង​បក្ស​ត្រូវ​ថយចុះ​កាន់តែ​ខ្លាំង​ រហូត​ដល់​អ្នក​ខ្លះ​ហ៊ាន​សរសេរ​រិះគន់​​នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” ​ជ្រុល​និយម​របស់​លោក​ថែម​ទៀតផង។ ក៏ប៉ុន្តែ ម៉ៅសេទុង​មិន​សុខចិត្ត​បណ្តោយ​ឲ្យ​របូត​អំណាច​ផុត​ពី​ដៃ​​នោះទេ ហើយ​ដើម្បី​ប្រមូល​អំណាច​យក​មក​គ្រប់គ្រង​វិញ ម៉ៅសេទុង​ពឹងលើ​មនុស្ស​សំខាន់​ពីរ​រូប គឺ​​លោក​ លីន ពៀវ (Lin Biao) ដែល​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារជាតិ និង​មួយរូបទៀត គឺ​​លោកស្រី ជៀន ឈីង (Jian Qing) ដែល​ជា​ភរិយា​របស់​លោក​ម៉ៅសេទុង​​ផ្ទាល់ និង​​ជា​អតីត​តារាសម្តែង​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាព និង​មាន​វោហារ។ លោក​ លីន ពៀវ ជួយ​ម៉ៅសេទុង​ក្នុងការ​បង្កើន​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព ចំណែក​ឯលោកស្រី ជៀន ឈីង វិញ ជួយ​ខាង​ផ្នែក​ឃោសនា​មហាជន ដើម្បី​លើកមុខមាត់​លោក​ប្រធានម៉ៅ ព្រមទាំង​ធ្វើការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​មេដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ពេលនោះ។ ពាក្យសម្តី​សំខាន់ៗ​របស់​ម៉ៅសេទុង ត្រូវ​បាន​លោក​ លីន ពៀវ យក​ទៅ​ចងក្រង​ជា​សៀវភៅ ដែល​គេច្រើន​តែ​ហៅ​ថា “កូនសៀវភៅក្រហម” ហើយ​យក​ទៅ​ចែកចាយ​ដល់កងទ័ព ព្រមទាំង​កងកម្លាំង​យុវជន​ដែល​គេ​ទើប​នឹង​បង្កើតឡើង ដោយ​ដាក់ឈ្មោះ​ថា “ឆ្មាំក្រហម” (Red Guards)។ ក្រោយ​ពី​បាន​ចាក់ឫស​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព និង​យុវជន​បាន​ដោយជោគជ័យ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៦ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ប្រកាស​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​ថ្មី​មួយទៀត គឺ “បដិវត្តន៍​វប្បធម៌” ក្នុងគោលដៅ​​លុបបំបាត់​វប្បធម៌​ចាស់គំរិល ព្រមទាំង​គំនិត​សក្តិភូមិនិង​និយម​បរទេស​ ដែល​លោក​អះអាង​ថា កំពុងតែ​ចាក់ឫស​យ៉ាងជ្រៅ​នៅ​​តាម​សាលារៀន នៅ​ក្នុង​សង្គម ​ ក៏ដូចជា​​នៅ​ក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​​នៅ​ពេលនោះ។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៦ សាលារៀន​ទាំងអស់​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ត្រូវ​បិទទ្វារ​ ហើយ​យុទ្ធនាការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​​បាន​ចាប់ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស។ លោក​​ លីវ ស្ហាវឈី ត្រូវ​បាន​បណ្តេញចេញ​ពី​តំណែង​ប្រធានាធិបតី ហើយ​យក​ទៅ​ឃុំឃាំង ព្រមទាំង​ធ្វើ​ទារុណកម្ម រហូត​ត្រូវ​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​គុក នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៩។ លោក​ តេង ស៊ាវពីង​វិញ ត្រូវ​បាន​គេនិរទេស​​ឲ្យ​ទៅ​រស់នៅ​ធ្វើ​ជា​កសិករ “ដើម្បី​លត់ដំកែប្រែខ្លួន” នៅ​តំបន់​ដាច់ស្រយាល​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ចិន។ នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ក្រុមយុវជន ដែលគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា “ឆ្មាំក្រហម” ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច​ឲ្យ​ធ្វើការ​ឆែកឆេរ​ផ្ទះសម្បែង​ប្រជាជន ដើម្បី​ស្វែងរក​​អ្នក​ដែល​គេ​គិត​ថា​មាន​គំនិត​ចាស់គំរិល គំនិត​សក្តិភូមិ គំនិត​រណប​បរទេស ឬ​អ្នក​ដែល​មាន​គំនិត​ប្រឆាំង​នឹង​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ មិនយូរប៉ុន្មាន ការផ្តល់​សិទ្ធិអំណាច​ហួសហេតុ​ដល់​ក្រុមយុវជន​នេះ បាន​បង្ក​​ជា​បញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ម៉ៅសេទុង​ខ្លួនឯង ដោយ​ក្រុម “ឆ្មាំក្រហម” មាន​ការបែងចែក​ជា​បក្ស​ជាក្រុម ហើយ​ធ្វើការ​ប្រជែងគ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក បង្កើត​ទៅជា​​អនាធិបតេយ្យ​ គ្រប់គ្រង​លែង​បាន។ នៅ​ពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ​១៩៦៨ នៅ​ពេល​មើលឃើញ​ភាព​ចលាចល​កើតឡើង​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ ស្ទើរតែ​រាលដាល​ទៅ​ជា​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​កងទ័ព​ចេញ​បង្រ្កាប​ក្រុម “ឆ្មាំក្រហម”។ នៅពេលនោះ គឺ​​​​ក្រុមយុវជន “ឆ្មាំក្រហម” ខ្លួនឯង​វិញម្តង ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅរស់នៅ​ធ្វើការ​នៅតាម​ទី​ជនបទ ដើម្បី​ធ្វើការ​លត់ដំ​កែប្រែ​។ សេនាប្រមុខ លីន ពៀវ មនុស្សជំនិត​ដែល​ក្លាយ​ជា​គូសត្រូវ​របស់​ម៉ៅសេទុង សេនាប្រមុខ លីន ពៀវ មនុស្សជំនិត​ដែល​ក្លាយ​ជា​គូសត្រូវ​របស់​ម៉ៅសេទុង ការ​បង្រ្កាប និង​ការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​គ្នា​ឯង​នេះ​មិនបាន​កើតឡើង​តែ​ទៅលើ​ក្រុម​យុវជន “ឆ្មាំក្រហម”​នេះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ បន្តិចម្តងៗ វា​បានរាលដាល​ទៅដល់​ជួរថ្នាក់​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៧០ ជួរ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​កំពូល​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ត្រូវ​បាន​បែកជាពីរ រវាង​ម្ខាង​ក្រុម​អ្នក​ស្និទ្ធិ​នឹង​ម៉ៅសេទុង និង​ម្ខាងទៀត​ក្រុម​អ្នក​ស្និទ្ធិ​នឹង​ លីន ពៀវ រដ្ឋមន្រ្តី​ការពារជាតិ​និង​ជា​អតីត​មនុស្ស​ជំនិត​របស់​ម៉ៅសេទុងផ្ទាល់។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ ក្រោយ​ពី​រងការ​​​ចោទប្រកាន់​ថា​មាន​ជាប់ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​រៀបចំ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ម៉ៅសេទុង លីន ពៀវ ព្រមទាំង​ក្រុម​គ្រួសារ​ក៏​​បាន​រត់ភៀសខ្លួន​តាម​យន្តហោះ សំដៅ​ទៅ​សុំ​សិទ្ធិ​ជ្រកកោន នៅ​សហភាព​សូវៀត ក៏ប៉ុន្តែ យន្តហោះរបស់​លោក​ត្រូវ​ធ្លាក់​នៅ​​​ក្នុង​ប្រទេស​ម៉ុងហ្គោលី សម្លាប់​មនុស្ស​ទាំងអស់​ដែល​នៅលើ​នោះ។ ក្រោយ​ការ​ស្លាប់​របស់ លីន ពៀវ អំណាច​របស់​ម៉ៅសេទុង​បាន​កើនឡើង​កាន់តែ​ខ្លាំង ហើយ​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​បាន​បន្ត​ធ្វើ​រហូត​ដល់​ពេល​ដែល​ម៉ៅសេទុង​ទទួល​មរណភាព នៅ​ថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៦៕ =='''តេងស៊ាវពីង​និង​កំណែទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន'''== គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៧១ ម៉ៅសេទុង​បាន​កម្ចាត់​គូប្រជែង​របស់​ខ្លួន​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់ នៅ​ក្នុង​ជួរ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។ តេង ស៊ាវពីង ត្រូវ​បាន​គេ​ដកតំណែង និង​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ​​ដើម្បី​លត់ដំខ្លួន។ ចំណែក​ឯ​មេដឹកនាំ​កងទ័ព​ដ៏​មាន​អំណាច គឺ លីន ពៀវ ក៏​ត្រូវ​ស្លាប់​ក្នុង​ការ​ធ្លាក់​យន្តហោះ ពេល​រត់គេចខ្លួន​ ក្រោយ​ពី​រងការ​ចោទប្រកាន់​ថា​បាន​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ ការប្រជែង​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​កន្លងទៅនោះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​​ក្នុង​សភាព​យ៉ាងសែន​ដុនដាប​ងើបមុខ​មិនរួច។ តាមការពិត នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ទៅនេះ ​ថ្វីដ្បិត​តែ​ម៉ៅសេទុង​​គិតគូរ​ខ្លាំង​តែ​ពី​រឿង​នយោបាយ ជាពិសេស ពី​ការ​បោស​សម្អាត​ផ្ទៃក្នុងបក្ស ដើម្បី​ពង្រឹង​អំណាច​ផ្ទាល់ខ្លួន ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា ម៉ៅសេទុង​ក៏​បន្ត​ចិញ្ចឹមចិត្ត​ចង់​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​ឲ្យ​បាន​រីកចម្រើន​ផងដែរ។ នៅ​ក្រោយ​ពី​បាន​កម្ចាត់​គូប្រជែង និង​ពង្រឹង​អំណាច​យ៉ាងរឹងមាំ​ក្នុងដៃ​ហើយ ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​​ងាក​មក​គិតគូរ​ស្តារ​សេដ្ឋកិច្ច​វិញម្តង តែ​នៅពេលនោះ ម៉ៅសេទុង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បញ្ហា​ដ៏ធំមួយ គឺ​ការ​ខ្វះខាត​ធនធាន​មនុស្ស ដោយសារ​តែ​​​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​​មន្រ្តី​មាន​សមត្ថភាព​ល្អៗ​មួយ​ផ្នែក​ធំ​ត្រូវ​បាន​គេ​កម្ចាត់ចោល​ ដោយខ្លះ​ត្រូវ​ស្លាប់ ហើយ​ខ្លះ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ដកតំណែង ឬ​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅធ្វើការ​នៅតាម​ជំរំ​លត់ដំ។ ដើម្បី​ចាត់ចែង​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច ម៉ៅសេទុង​រំពឹង​លើ​មនុស្ស​ជំនិត​ចុងក្រោយ គឺ​ជូ អេនឡាយ ដែល​ពេលនោះ​ មាន​តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​។ ក៏ប៉ុន្តែ ជូ អេនឡាយ ដឹង​ច្បាស់​ថា ដើម្បី​អាច​ស្តារ​សេដ្ឋកិច្ច​ឲ្យ​ងើប​ចេញ​ពី​វិបត្តិ​វិញ​បាន គឺ​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ហៅ​មន្រ្តីមានសមត្ថភាព​ឲ្យ​ចូល​មក​ធ្វើ​ការ​វិញ។ ហេតុដូច្នេះហើយ​បាន​ជា​ នៅខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧២ ជូ អេនឡាយ បាន​បញ្ជូន​បញ្ជីឈ្មោះ​មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​​ជាង ៤រយនាក់ ទៅ​សុំ​ការ​ឯកភាព​ពី​ម៉ៅសេទុង ដើម្បី​ឲ្យ​ពួកគេ​វិលត្រឡប់​ចូល​មក​បម្រើ​ការងារ​វិញ។ សំណើ​របស់​ជូ អេនឡាយ បានទទួល​ការ​ឯកភាព​ភ្លាមៗ​ពី​សំណាក់​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ពេលនោះ មាន​ឥស្សរជន​ដ៏​មាន​សមត្ថភាព​ម្នាក់ ដែល​ជូ អេនឡាយ ចង់​ឲ្យ​វិលត្រឡប់​មក​ធ្វើ​ការ​វិញ​ដែរ តែ​ម៉ៅសេទុង​​​នៅ​មិនទាន់​ទុកចិត្ត គឺ តេង ស៊ាវពីង។ រហូត​ទាល់តែ​ប្រមាណ​ជា​ជិត​១ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ខែ​​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ទើប​ម៉ៅសេទុង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​តេង ស៊ាវពីង បញ្ចប់​​កិច្ចការ​លត់ដំខ្លួន​នៅ​ស្រុកស្រែ ហើយ​វិលត្រឡប់​មក​ក្រុង​ប៉េកាំង​វិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលនោះ តេង ស៊ាវពីង ក៏​នៅមិនទាន់​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ឲ្យ​កាន់មុខតំណែង​ណាមួយ​នោះដែរ។ អ្នកដែល​ជំទាស់​នឹង​ការ​វិលត្រឡប់​មក​កាន់តំណែង​របស់ តេង ស៊ាវពីង នៅពេលនោះ គឺ​លោកស្រី ជាំង ឈីង ភរិយា​របស់​ម៉ៅសេទុង និង​គូកន ៣នាក់​ទៀត ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​សមាជិក​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​ក្នុងគណៈអចិន្រ្តៃយ៍​បក្ស។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារ​តែ​មាន​អន្តរាគមន៍​របស់​ជូ អេនឡាយ ម៉ៅសេទុង​ចាប់ផ្តើម​ដាក់ទំនុកចិត្ត​ និង​ប្រគល់​កិច្ចការ​ឲ្យ​​តេង ស៊ាវពីង​ធ្វើ​​ឡើងវិញ​បន្តិចម្តងៗ ហើយ​​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ក្រោយ​ពី ជូ អេនឡាយ ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺធ្ងន់​​ដោយ​ជំងឺ​មហារីក តេង ស៊ាវពីង ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី ទទួល​បន្ទុក​​ចាត់ចែង​កិច្ចការ​រដ្ឋ​​ជា​ប្រចាំថ្ងៃ​​ជំនួសមុខ​ឲ្យ​​ ជូ អេនឡាយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការវិលត្រឡប់​មកកាន់អំណាច​​របស់ តេង ស៊ាវពីង មាន​រយៈពេល​ត្រឹមតែ ២ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៧៦ ក្រោយ​ពី​ ជូ អេនឡាយ ទទួល​មរណភាព និង​ដោយ​មាន​ការ​ចាក់ដោត​ពី​លោកស្រី ជាំង ឈីង ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ដកតំណែង តេង ស៊ាវពីង សាជាថ្មី​ម្តងទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រមាណ​ជា ៥ខែ​ក្រោយ​មក​ទៀត ម៉ៅសេទុង​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់​ក៏​បាន​ទទួល​មរណភាព នៅថ្ងៃ​ទី៩ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៦។ មួយខែ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ម៉ៅសេទុង លោកស្រី ជាំង ឈីង ព្រមទាំង​បក្សពួក​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន​យក​ទៅ​កាត់ទោស ចំណែក​ តេង ស៊ាវពីង ក៏​បាន​វិលត្រឡប់​មក​កាន់​តំណែង​ឡើងវិញ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើងកាន់អំណាច តេង ស៊ាវពីង បាន​ប្រកាស​បិទបញ្ចប់​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​របស់​ម៉ៅសេទុង ហើយ​គ្រប់​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​រងគ្រោះ​ក្នុង​បដិវត្តន៍​វប្បធម៌ ទោះបី​ជា​អ្នក​រស់រាន​មានជីវិត​ហើយ​កំពុង​ជាប់ទោស ឬ​ក៏​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​ទៅហើយ​ក្តី ត្រូវ​បាន​លុបលាង​ទោសកំហុស​ចេញវិញ​ទាំងអស់។ ខាងផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច តេង ស៊ាវពីង បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ដ៏សំខាន់​មួយ ដែល​ជា​ដើមឫស​នៃ​ជោគជ័យ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ចចិន​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​សព្វថ្ងៃ។ របបកម្មសិទ្ធិឯកជន​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើងវិញ​យ៉ាងពេញលេញ។ ប្រជាកសិករ​ចិន​មាន​សិទ្ធិ​ពេញលេញ​ក្នុងការ​​ធ្វើ​កសិកម្ម​ជាលក្ខណៈ​ជន ហើយ​អាច​យក​ផល​ដែល​ផលិតបាន​​​ទៅលក់​នៅលើ​ទីផ្សារ នៅ​ក្នុង​តម្លៃ​​ដែល​កំណត់​ដោយ​ការព្រមព្រៀង រវាង​អ្នក​ទិញ និង​អ្នកលក់ ស្របទៅតាម​យន្តការ​នៃ​ទីផ្សារ​សេរី។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត ប្រជាជន​ចិន​ម្នាក់ៗ មាន​សិទ្ធិ​បោះទុន​រកស៊ី បង្កើត​ជា​​ក្រុមហ៊ុន​សហគ្រាស​ជាលក្ខណៈ​ឯកជនសុទ្ធសាធ ដែល​ជា​រឿង​មិន​ធ្លាប់​មាន ចាប់តាំង​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឡើងកាន់អំណាច កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៩។ វិស័យ​វិនិយោគ​នេះ​មិនត្រឹមតែ​បើក​ចំហ សម្រាប់​ប្រជាជន​ចិន​ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គលបែបនេះ​ទេ តែ​ក៏​បាន​បើក​ចំហ​យ៉ាងទូលំទូលាយ​ផងដែរ ទៅដល់​វិនិយោគិន​បរទេស ហើយ​​ដើម្បី​ទាក់ទាញ​វិនិយោគ​បរទេស តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិសេស​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង នៅ​តាម​តំបន់​ជាប់​នឹង​ឆ្នេរ​សមុទ្រ។ នៅ​ក្នុង​វិស័យអប់រំ​វិញ សាលារៀន និង​សកលវិទ្យាល័យ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ទ្វារទទួល​សិស្ស ព្រមទាំង​ពង្រីក​កម្មវិធី​សិក្សា ជាពិសេស នៅ​ក្នុង​វិស័យបច្ចេកទេស ហើយ​ការចុះឈ្មោះ​ទទួល​សិស្ស​នៅ​តាម​សកលវិទ្យាល័យ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង ដោយ​ផ្អែក​ទៅលើ​សមត្ថភាព ជាជាង​ទៅតាម​មនោគមន៍វិជ្ជា​នយោបាយ ឬ​តាម​ខ្សែស្រឡាយ​ជាបក្ខជន ដូចដែល​គេ​ធ្លាប់​ធ្វើ​ពីមុន។ មិនត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ និស្សិត​ចិន​រាប់​ម៉ឺននាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​រៀន​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អឺរ៉ុប ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​មូលធន​និយម ហើយ​មាន​មនោគមន៍វិជ្ជា​នយោបាយ​ផ្ទុយ​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៨០ ដោយសារតែ​ការ​បើក​ចំហរ​ក្នុង​វិស័យ​វិនិយោគ, ការ​បង្កើត​តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិសេស​​ដែល​មាន​អត្រា​ពន្ធ​ទាប ព្រមទាំង​ការ​អភិវឌ្ឍធនធាន​មនុស្ស វិនិយោគ​បរទេស​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ហូរចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ ហើយ​ចាប់ពី​ពេលនោះ​ហើយ ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ចាប់ផ្តើម​មាន​កំណើន​ក្នុង​ល្បឿន​ដ៏​លឿន​បំផុត​មិន​ធ្លាប់មាន ហើយ​បន្ត​កើនឡើង​រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ សព្វថ្ងៃ​នេះ ចិន​គឺ​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់ទីពីរ ហើយ​អាច​នឹង​ប្រជែង​យក​ឈ្នះ​អាមេរិក​នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាងមុខ។ ភាពរុងរឿង​របស់​ចិន​នៅពេលនេះ ត្រូវ​បាន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ផ្លូវការ​របស់​ចិន​ចារទុក​ថា​ ជា​ស្នាដៃ​ដ៏ធំ​មហិមា​របស់​ម៉ៅសេទុង ក៏ប៉ុន្តែ ធាតុពិតជាក់ស្តែង អ្នកដែល​​បាន​នាំមក​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ពិតប្រាកដ ហើយ​ដែល​ជា​ដើមឫស​នៃ​ភាពរុងរឿង​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​​របស់​ចិន​នៅពេលនេះ គឺ តេង ស៊ាវពីង៕ ='''ព្រះពុទ្ធសាសនាជា«ឃ្លាំងឱសថ»សម្រាប់ព្យាបាលជំងឺសង្គម!'''= នៅ​កម្ពុជា ពលរដ្ឋ​ជាង ៩៥ ភាគ​រយ​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ត្រូវ​បាន​ចាត់ទុកជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ។ ប៉ុន្តែ សង្គម​មួយ​នេះ​បែរ​ជា​សម្បូរ​ដោយ​បញ្ហា​ចាក់​ស្រេះ​រាប់​រយ​ជំពូក​ដែល​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​ស្រុត​ចុះ​នៃ​សីលធម៌​សង្គម​ទៅ​វិញ។ អំពើ​ហិង្សា ការ​កេង​ប្រវ័ញ្ច ការសេព​គ្រឿង​ស្រវឹង និង អំពើ​អសីលធម៌​ជា​ច្រើន​ទៀត​កើត​មាន​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ នេះ​ស​បញ្ជាក់​ថា ទស្សនវិជ្ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ប្រៀប​បាន​នឹង​«ឃ្លាំង​ឱសថ»​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​សង្គម​នោះ​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​ទាញ​យក​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​សមស្រប​នៅ​ឡើយ។ តើ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ដូច្នេះ? នៅ​កម្ពុជា មាន​ពិធី​បុណ្យ​បែប​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ច្រើន​ណាស់​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ។ ពិធី​បុណ្យ​សាសនា​ធំៗ​មាន​ដូច​ជា មាឃ​បូជា វិសាខ​បូជា និង​ភ្ជុំបិណ្ឌ ជា​ដើម។ ក្រៅ​ពី​ពិធី​បុណ្យ​ធំៗ ប្រជា​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​​ខ្មែរ​ក៏​តែង​ប្រារព្ធ​ពិធី​បុណ្យ​តាម​បែប​សាសនា​ជា​ច្រើន​ទៀត​នៅ​តាម​ផ្ទះ​សម្បែង និង​ទី​វត្ត​​អារាម​នានា។ ជា​ការ​ពិត តម្លៃ​ជា​សាកល​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​គឺ​ស្ថិត​នៅ​ត្រង់​ទស្សន​វិជ្ជា​ដែល​បង្កប់​ដោយ​អត្ថន័យ សន្តិភាព និង អហិង្សា។ ការ​អត់​ឱន​និង​មិន​បៀតបៀន​គ្នា​ដែល​ជា​ស្នូល​នៃ​ទស្សន​វិជ្ជា​​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក៏​ជា​គោលការណ៍​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដែល​ពិភព​លោក​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន។ ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្ន​នេះ មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ហាក់​ដូច​ជា​គោរព​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​តែ​សម្បក​ក្រៅ តែ​បែរ​ជា​​បណ្តោយ​ខ្លួន​ឲ្យ​ធម៌​ប្រមាទ​ដឹកមុខ​ទៅវិញ។ ជាក់​ស្តែង អំពើ​ហិង្សា ការ​សេព​គ្រឿង​ញៀន គ្រឿង​ស្រវឹង ការ​ឈ្លក់​វក់វី​នឹង​អំណាច បុណ្យ​ស័ក្តិ ទឹក​ប្រាក់ និង​សម្ភារៈ​និយម​ជា​ដើម​កំពុង​តែ​វាយ​លុក​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ទៅ​លើ​មនុស្ស​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន។ នៅ​កម្ពុជា ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​សរុប​ប្រមាណ​ជា ១៥ លាន​នាក់ មាន​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដល់​ទៅ​ជាង ៩៥% ។ នៅ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​មាន​វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​សរុប​ចំនួន​ជាង ៤ ៣០០ វត្ត និង មាន​ព្រះ​សង្ឃ​សរុប​ប្រមាណ​ជា ៥ ម៉ឺន​អង្គ។ ចំនួន​នេះ​អាច​ពន្យល់​បាន​អំពី​ជំនឿ​ដ៏​មុត​មាំ​របស់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ហើយ​វា​ក៏​ស័ក្តិសម​ណាស់​ដែល​ប្រទេស​នេះ​ចាត់ទុក​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ។ ប៉ុន្តែ គួរ​អ្វី​ដែល​គួរ​កត់​សម្គាល់​នោះ​គឺ ទស្សន​វិជ្ជា​ដ៏​មាន​តម្លៃ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ប្រៀប​បាន​នឹង​«ឃ្លាំង​ឱសថ»​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​សង្គម​នោះ​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ឲ្យ​បាន​​ត្រឹមត្រូវ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សុខមាលភាព​សង្គម​នៅ​ឡើយ​ទេ។ មនុស្ស​វ័យ​ចំណាស់​មួយ​ចំនួន​​ដែល​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នក​គោរព​និង​ប្រតិបត្តិ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​តែ​បែរ​ជា​ប្រព្រឹត្ត​ផ្ទុយ​ពី​គោល​ការណ៍​សាសនា​ទៅវិញ ខណៈដែល​យុវវ័យ​ជំនាន់​ក្រោយ​ភាគ​ច្រើន​បែរ​ជា​ចាត់​ទុក​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ថា​«ហួស​សម័យ»​ឬក៏​ជា​កិច្ចការ​របស់​មនុស្ស​ចាស់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ តាម​ពិត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មាន​តម្លៃ​សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់​វ័យ​និង​គ្រប់​ស្រទាប់​សង្គម ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​​នៅ​ខ្វះ​គឺ​វិធីសាស្ត្រ​ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​មនុស្ស​ឲ្យ​ចូលរួម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ជាក់ស្តែង សមាគម​ព្រះ​សង្ឃ​មួយ​ចំនួន​ដែល​បាន​អនុវត្ត​កម្មវិធី​អប់រំ​តាម​បែប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​តាម​សាលា​ក៏​បាន​​ទាក់ទាញ​យុវវ័យ​ជា​ច្រើន​ឲ្យ​ស្តាប់​ព្រះធម៌​អប់រំ​ចិត្ត​ផង​ដែរ។ ដូច្នេះ ទន្ទឹម​នឹង​ការ​ស្តី​បន្ទោស​​យុវវ័យ​ថា​មិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា គេ​ក៏​ត្រូវ​ចោទ​សួរ​ដែរ​ថា​តើ​ស្ថាប័ន​​សាសនា​បាន​ធ្វើ​អ្វីខ្លះ​ក្នុង​ន័យ​បញ្ជ្រាប​ការ​អប់រំ​ទស្សនវិជ្ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ទៅ​ដល់​យុវ​ជន​​ស្រករ​ក្រោយ? ជា​ការ​ពិត ព្រះពុទ្ធ​បរម​គ្រូ​ទ្រង់​បាន​ឈ្វេង​យល់​រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ​ថា សាសនា​របស់​ព្រះអង្គ​នឹង​ត្រូវ​ផុត​រលត់​ត្រឹម​រយៈពេល​៥០០០​ព្រះ​វស្សា។ ការ​ផុត​រលត់​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មិន​មែន​បណ្តាល​មក​ពី​សាសនាដ​ទៃ​ណា​មក​បំផ្លាញ​ឡើយ​តែ​គឺ​ដោយសារ«អ្នក​គោរព​និង​ប្រតិបត្តិ»​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ខ្លួនឯង​ដែលជា​អ្នក​បំផ្លាញ។ បញ្ហា​ចាក់ស្រេះ​ក្នុងសង្គម​ដែល​កើតមាន​បច្ចុប្បន្ន​​ទំនង​ជា​ភស្តុតាង​ដែល​អាច​បញ្ជាក់​ពី​បញ្ហា​នេះ​បាន។ យ៉ាងណា​ក៏ដោយចុះ ការពង្រឹង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​គឺជា​កិច្ច​ការដែល​មិន​អាច​មើល​រំលង​បាន។ ទន្ទឹម​នឹង​នោះ សំណួរ​មួយ​ទៀត​ដែល​សំខាន់​ហើយ​ត្រូវ​រក​ចម្លើយ​នោះ​គឺ តើ​ហេតុ​អ្វី​បានជា​ប្រទេស​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បែរ​ជា​សម្បូរ​ហិង្សា​និង​អបាយ​មុខ​ផ្សេងៗ​ទៅ​វិញ? មូលហេតុ​គឺ​មក​ពី ទាំង​«អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា»​និង​ទាំង​ស្ថាប័ន​គ្រប់​គ្រង​កិច្ចការ​សាសនា​មិន​ទាន់​ផ្តល់​តម្លៃ​គ្រប់​គ្រាន់​ដល់​សាសនា​របស់​រដ្ឋ​នៅ​ឡើយ​ពោល​គឺ ពួកគេ​ច្រើន​តែ​ធ្វើ​គម្រប់​កិច្ច​ឬ​និយាយ​​តាម​បែប​ផ្សេង​ចូលចិត្ត​និយាយ​តែ​មាត់​តែ​មិន​អនុវត្ត​ដូច​មាត់​ថា។ ដូច្នេះ អ្នក​តម្រង់ទិស​សង្គម​ទាំង​ឡាយ​គួរ​ទាញ​យក​«ឱសថ»​ចេញ​ពី​ឃ្លាំង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មកប្រើ​ប្រាស់​ឲ្យ​អស់​លទ្ធភាព​ដើម្បី​ព្យាបាល​ជំងឺ​សង្គម​ជា​ពិសេស​ដើម្បី​បន្សាប​មេរោគ​ហិង្សា​និង​ការ​ប្រមាទ​ចេញ​ពី​មនុស្ស​ខ្មែរ​គ្រប់​គ្នា។ ប្រសិន​បើ​មេរោគ​ទាំង​នោះ​អាច​ព្យាបាល​បាន​មែន សង្គម​ខ្មែរ​នឹង​ស្គាល់​តម្លៃ​សីលធម៌​ឡើង​វិញ ហើយ​ប្រទេស​ជាតិ​នឹង​ស្គាល់​សុខ​សន្តិភាព​និង​ការគោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​យ៉ាង​ពេញលេញ​ជាក់​ជា​មិន​ខាន៕ ='''នៅ​​ពេល​​ដែល​​សង្គម​​ស្ថិត​ក្រោម​​ឥទ្ធិពល​​នៃ​​គ្រឿង​​ស្រវឹង!'''= ពេល​មាន​ពិធី​បុណ្យ​ធំ​ម្តងៗ ដូចជា​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ជា​ដើម គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​ក្លាយ​ជា​ទំនិញ​ដែល​លក់​ដាច់​បំផុត​មួយ។ នេះ​ស​បញ្ជាក់​ថា សង្គម​ខ្មែរ​ហាក់​ដូច​ជា​កំពុង​រង​ការ​វាយ​លុក​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ពី​គ្រឿង​ ស្រវឹង។ គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​គេ​រក​ឃើញ​ថា​ជា​ប្រភព​បង្ក​បញ្ហា​ធំ​ធេង​ណាស់​ដល់​ សង្គម។ ជាក់​ស្តែង គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​និង​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ជា​ដើម ភាគ​ច្រើន​មាន​ប្រភព​មក​ពី​គ្រឿង​ស្រវឹង។ នេះ​នៅ​មិន​ទាន់​រាប់​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​សុខភាព​ផង​ទេ។ តើ​ហេតុអ្វី​បានជា​គ្រឿង​ស្រវឹង​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ម្ល៉េះ​ទៅ​លើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ? ក្នុង​ចំណោម​ផលិតផល​ដែល​គេ​ផ្សព្វផ្សាយ​ច្រើន​ជាង​គេ​ទៅ​ដល់​សាធារណជន គ្រឿង​ស្រវឹង​គឺជា​ផលិត​ផល​លេច​ធ្លោ​ជាង​គេ​មួយ​ជា​ពិសេស​ក្នុង​ពេល​មាន​ពិធី​បុណ្យ​ធំៗ​ដូច​ជា​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​នេះ​ជា​ដើម។ ផលិត​ផល​គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្សព្វផ្សាយ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​ដោយ​បង្ហាញថា វា​ជា​តំណាង​ឲ្យ​ក្តី​សប្បាយ​រីករាយ ជា​ភាពទាន់​សម័យ ជា​កិត្តិយស​និង​ជា​សុភមង្គល​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ​សម្រាប់​សង្គម​ខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ នៅ​លើ​ទិដ្ឋភាព​ជាក់ស្តែង​វិញ គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​បង្ក​បញ្ហា​រាប់​រាយ​ជំពូក​គួរ​ឲ្យ​ព្រឺ​ខ្លាច៖ ហេតុ​ផល​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ដែល​សម្លាប់​មនុស្ស​៥​នាក់​យ៉ាង​តិច​ក្នុង​មួយថ្ងៃ​គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​បើក​បរ​ក្នុងស្ថានភាព​ស្រវឹង។ បទឧក្រិដ្ឋ​ជា​ច្រើន​ជា​ពិសេស​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ដែល​ជា​បញ្ហា​ធំធេង​សម្រាប់​សង្គម​ខ្មែរ​ក៏​មាន​ចំណែក​យ៉ាង​សំខាន់​មក​ពី​គ្រឿង​ស្រវឹង។ គ្រឿង​ស្រវឹង​ក៏​បង្ក​ផល​ប៉ះពាល់​យ៉ាងខ្លាំង​ដល់​សុខភាព និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ខាត​បង់​ថវិកា​យ៉ាង​សន្ធឹកសន្ធាប់​ដល់​គ្រួសារ​ខ្មែរ​ជា​ពិសេស​គ្រួសារ​អ្នកក្រីក្រ។ ក៏​ប៉ុន្តែ ផល​វិបាក​ដ៏​ធំ​ធេង​ទាំង​នេះ​ហាក់​មិន​សូវ​មាន​អ្នក​ណា​ចាប់​អារម្មណ៍​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ភាព​គគ្រឹក​គគ្រេង​នៃ​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​អំពី​គុណសម្បត្តិ​នៃ​គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​លុប​បាត់​ស្ទើរ​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​លើ​គុណវិបត្តិ​របស់​វា។ ជាក់​ស្តែង នៅ​រាល់​ពិធី​ជប់​លាង អាពាហ៍ពិពាហ៍ ក៏​ដូច​ជា​ពិធី​ជួប​ជុំ​នានាៗ​ដែរ គ្រឿង​ស្រវឹង​នៅ​តែ​ជា​ជម្រើស​ដែល​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន។ នៅ​ឯ​ភោជនីយដ្ឋាន​និង​ក្លឹប​រាត្រី​ឯណោះ​វិញ គ្រឿង​ស្រវឹង​រឹត​តែ​ពេញ​និយម​ថែម​ទៀត។ ជា​ការ​ពិត​ណាស់ កម្ពុជា​មិន​មែន​ជា​ប្រទេស​តែ​មួយ​គត់​ដែល​មាន​ចរាចរណ៍​គ្រឿង​ស្រវឹង​នោះឡើយ។ នៅ​លើ​ពិភព​លោក​នេះ ឧស្សាហកម្ម​គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​រីក​លូត​លាស់​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​គ្រប់​ទិស​ទី។ ប៉ុន្តែ អ្វី​ដែល​ខុស​ប្លែក​គ្នា​ពី​ប្រទេស​មួយ​ទៅ​មួយ​ទៀត​គឺ​ត្រង់​កម្រិត​នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ក្នុង​កម្រិត​សមរម្យ​ក៏​មិន​មែន​ជា​រឿង​អាក្រក់​ដែរ។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែល​អាក្រក់​នោះ​គឺ​ការ​យក​ស្រា​ធ្វើ​ជា​ត្រីមុខ។ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​បាន​ដូន​តា​ខ្មែរ​ចាត់​ទុក​ជា​«អបាយមុខ»​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អបាយមុខ​ទាំង​បី​ដែល​គួរ​ចៀស​វាង៖ «ស្រី ស្រា និង​ល្បែង»។ ចៀស​វាង​ពី​ព្រោះ​តែ​ដូន​តា​ខ្មែរ​បាន​យល់​ច្បាស់​ណាស់​អំពី​គ្រោះថ្នាក់​នៃ​ជាតិ​ស្រវឹង។ ម្យ៉ាង​ទៀត គ្រឿ​ស្រវឹង​ក៏​ត្រូវ​បាន​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ​ហាម​ប្រាម​ផង​ដែរ។ បើ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក៏​ដោយ នៅ​កម្ពុជា មនុស្ស​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​សង្គម​ហាក់​ដូច​ជា​កំពុង​រង​ការ​វាយ​លុក​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ជាងពេល​ណាៗ​ទាំង​អស់ពី​សំណាក់​អបាយ​​មុខ​ទាំង​បី។ គ្រឿង​ស្រវឹង​កំពុង​ត្រូវបាន​គេ​គេ​ប្រែ​ក្លាយ​វា​ឲ្យ​ទៅជា​និមិត្តរូប​នៃ​មោទនភាព​ជាតិ និង​ជា​តំណាង​ឲ្យ«បេះដូងខ្មែរ»។ គ្រឿង​ស្រវឹង​អាច​រក​ទិញ​បាន​គ្រប់​ទិស​ទី និង​អាច​ប្រើប្រាស់​បាន​ដោយ​សេរី​សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់​វ័យ។ មនុស្ស​ជា​ច្រើន​កំពុង​យក​ស្រា​ធ្វើ​ជា​ត្រី​មុខ​ទៅ​ហើយ។ តើ​នេះ​មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា មនុស្ស​ខ្មែរ​កំពុង​ដើរ​ផ្ទុយ​ពី​សីលធម៌​សង្គម​របស់​ខ្លួន​ទេ​ឬ? ការ​ធ្លាក់ចុះ​សីលធម៌​នេះហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​សង្គម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មួយ​នេះ​កំពុង​បាត់បង់​លំនឹង ហើយ​បើក​ច្រក​ឲ្យ​អំពើ​អសីលធម៌​មាន​ប្រៀប​លើ​សី​ធម៌ អំពើ​អយុត្តិធម៌​មាន​ប្រៀប​លើ​យុត្តិធម៌ ឬក៏​មនុស្ស​ទុច្ចរិត​អាច​យក​ប្រៀប​លើ​មនុស្ស​សុចរិត​ជា​ដើម។ គឺ​ជា​ភាព​ក្រឡាប់​ចាក់​គួរ​ឲ្យ​ព្រឺ​ខ្លាច។ ដូច្នេះ ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​តម្លៃ​សីលធម៌​សង្គម​ឡើង​វិញ ការ​វៀរ​ចាក​អបាយ​មុខ​ទាំង​បី​ជា​ពិសេស​គ្រឿង​ស្រវឹង​គឺ​ជា​កិច្ច​ការ​ដែល​ត្រូវ​ផ្តើម​ធ្វើ​ជា​ចាំបាច់។ គោល​នយោបាយ​ជាតិ​ស្តីពី​គ្រឿង​ស្រវឹង​ជិត​ចេញ​ជា​រូបរាង​ហើយ។ រីឯ​វិធានការ​ក្នុង​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​គ្រឿង​ស្រវឹង​ក៏​ត្រូវ​បាន​ចាត់ជា​បណ្តើរៗ​ដែរ។ នេះ​ជា​សញ្ញា​វិជ្ជមាន​មួយ​គួរ​ឲ្យ​លើក​ទឹក​ចិត្ត។ ប៉ុន្តែ ការ​យក​ឈ្នះ​គ្រឿង​ស្រវឹង​បាន​ឬ​មិន​បាន​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ឆន្ទៈ​និង​មនសិការ​របស់​មនុស្ស​ច្រើន​ជាង។ ប្រសិនបើ​សមត្ថកិច្ច​រដ្ឋាភិបាល​យល់​ថា​ខ្លួន​មាន​កាតព្វកិច្ច​ធានា​សុខមាល​ភាព​សង្គម ប្រសិន​បើ​អ្នក​ផលិត​គ្រឿង​ស្រវឹង​យល់​ថា​ខ្លួន​មិន​គួរ​ចង់​បាន​ចំណេញ​ហួស​ហេតុ​លើ​គំនរ​ទុក្ខសោក អ្នកដទៃ និង​ប្រសិន​បើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គ្រប់គ្នា​យល់​ថា មិន​គួរ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អបាយ​មុខ​ទាំង​ឡាយ​ដឹកមុខ​ទេ​នោះ សីលធម៌​សង្គម​ខ្មែរ​នឹង​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ​ជា​មិន​ខាន។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ប្រសិន​បើ​គ្មាន​វិធានការ​ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​ទេ​នោះ បេះដូង​ខ្មែរ​នឹង​ច្បាស់​ជា​ជោ​គជាំ​ដោយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពិបាក​កែ​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ៕ ='''ត្រូវ​​កែ​ប្រែ​​ទម្លាប់​​មួយចំ​នួន​​​ទា​ក់​ទង​​នឹង​​ការ​​បរិភោគ​​គ្រឿង​ស្រវឹង​​ដើម្បី​​បន្ថយ​​ករណី​​គ្រោះ​ថ្នាក់​​ចរាចរណ៍​​'''= ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍បាន​ក្លាយជា​បញ្ហាចំបង​ ដែល​កំពុង​ធ្វើ​អោយ​ខាតបង់​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ។​ ហើយ​វា​ក៏ជា​ឃាតករ​ដែល​សំលាប់ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មិនតិច​ជាង​៥​នាក់ឡើយ​ ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ។ មាន​កត្តាជាច្រើន​ដែល​ត្រូវ​ស្រង់ជា​មូលហេតុ​ដែល​បង្កអោយ​មាន​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍។​ ក៏​ប៉ុន្តែ ការ​សេព​គ្រឿងស្រវឹង ត្រូវបាន​គេចាត់ទុក​ថា ជា​មូលហេតុ​ចំបង​ជាងគេ។ ការ​បរិភោគ​គ្រឿង​ស្រវឹង​​ ដែល​ពេល​ខ្លះ​បាន​ជា​ទម្លាប់​នៅ​ក្នុងជីវភាព​របស់ពលរដ្ឋ​ខ្មែ​រទៅហើយ។ ដូច្នេះ ​ការ​កាត់បន្ថយ ឬ​កែប្រែ​ទម្លាប់មួយ​ចំនួន ​អាច​នឹង​ជួយ​រួម​ចំណែកក្នុង​ការ​កាត់បន្ថយ​ការក្រេបគ្រឿង​ស្រវឹង​មុន​ការ​បើកបរ។ ការ​វាយតម្លៃ​កន្លងមក​របស់​អង្គការសង្គមស៊ីវិល និង​រដ្ឋាភិបាល បាន​បង្ហាញ​ថា កម្ពុជា​បាន​បាត់បង់​ថវិកា​យ៉ាងហោចណាស់ ៣១០​លាន​ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ ទៅ​ក្នុង​ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ក៏ក្លាយជា​ឃាតករ​លាក់មុខ​សាហាវជាង​មេរោគអេដស៏​ និង​គ្រាប់មីនទៅទៀត ដែល​សម្លាប់ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា។ របាយការណ៍​របស់ប៉ូលិស​ក៏ធ្លាប់បង្ហាញថា ​មនុស្ស​ប្រមាណ​២០០០នាក់ បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ខណៈ​ដែល​៤​០០០នាក់ផ្សេងទៀត ​បាន​រងរបួសជារៀងរាល់​ឆ្នាំ។ ទាំងនេះ​សុទ្ធសឹងតែជា​ការ​ខាតបង់​​របស់​កម្ពុជា។ មាន​កត្តាជាច្រើន​ដែល​អ្នកជំនាញ​ចរាចរណ៍ ក៏ដូចជា​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល ព្រម​ទាំង​ប៉ូលិស​ចរាចរណ៍​ផ្លូវ​គោកផង បាន​លើកឡើងជា​មូលហេតុ​នៃគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ ការ​ខ្វះខាត​មនសិការ​នៃ​ការ​គោរព​ច្បាប់ចរាចរណ៍ ដូចជា​ការ​បើកបរ​ហួស​ល្បឿន​កំណត់ ករណី​យានយន្ត​ផ្ទាល់ កត្តា​ផ្លូវថ្នល់ និង​ការ​បរិភោគ​គ្រឿង​ស្រវឹង​មុន​ការ​បើកបរ។ តាមពិត​ កត្តាចុងក្រោយនេះ គឺជា​មូលហេតុ​ចំបង​មួយ។ នៅរៀងរាល់ព្រឹក នៅពេល​ដែល​គេលើក​កាន់សារព័ត៌មាន​មកអាន នោះគេ​នឹង​ឃើញ​ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​អ្នកបើកបរ​ដែល​ស្រវឹង។ នៅពេល​ព្រឹក​ព្រលឹម ប្រសិន​បើ​គេ​បើ​កទូរទស្សន៍​ដើម្បី​តាម​ដាន​ព័ត៌មាន​ នោះគេ​នឹង​បាន​ឃើញ​រូបភាព​នៃ​រថយន្ត​ដែល​បើកបរ​ដោយ​អ្នកសេព​គ្រឿង​ស្រវឹង បុកខឿន​ថ្ម និង​របងដែកចែក​ទ្រូង​ផ្លូវ។ មានទាំង​អ្នកបើក​បុក​សំយ៉ាប​ផ្ទះ​ពលរដ្ឋ​ទៀត​ផង​ក៏​មាន។ មតិ​សាធារណៈ​កាន់តែច្រើន​បាន​ស្តីបន្ទោស​អ្នក​បរិភោគ​គ្រឿង​ស្រវឹង មុន​ពេល​ដែល​ពួកគេ​បើកបរ។ ការ​ស្តីបន្ទោស​កាន់តែ​ច្រើន ឬក៏កា​រទទួលស្គាល់​នៃ​ដើម​ទង​នៃ​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ដែលជា​គ្រឿងស្រវឹងនោះហើយ បាន​ជាអាជ្ញាធរ​ពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន ​រួម​មាន​ទាំង​ក្រសួង​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល​ផង ​បាន​ដាក់ចេញ​នូវ​សារ​មួយ​ឃ្លាខ្លីដែល​មាន​ន័យថា បើស្រវឹង សូម​កុំបើកបរ។ សារ​មួយ​ឃ្លានេះ​ត្រូវបាន​គេនិយាយ​អប់រំ​តៗគ្នា ផ្សព្វផ្សាយ​តាម​បណ្តាញ​ព័ត៌មាន និងចែក​ផ្សាយ​គ្រប់ទិសទី។ ប៉ុន្តែ ​វា​ហាក់នៅមិន​ទាន់មាន​ប្រសិទ្ធភាព​​នៅឡើយ។ ក្នុង​ន័យនេះ គេគួរ​សំឡឹង​រក​មើល​វិធាន​ការ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​។ វិធានការ​ដែលទាក់ទងនឹង​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទម្លាប់ ឬ​អាកប្បកិរិយា​របស់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ វិធានការ​ដែល​ត្រូវ​ស្តែងចេញជាឆន្ទៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាលតាម​រយៈ​ការ​កំណត់​តម្លៃពន្ធ​ខ្ពស់ លើ​ផលិតផល​ប្រណិត​ទាំងនេះ និង​ការអនុវត្តន៍​​ច្បាប់ចរាចរណ៍​ផ្លូវគោក​អោយ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់។ និយាយ​អំពី​ទម្លាប់ ពលរដ្ឋ​ទូទៅ ជាពិសេស​យុវជន ពួកគេ​មួយ​ចំនួ​ន​ធំ​តែង​គិត​ថា គ្រឿង​ស្រវឹង​ទាំងនោះ​ជា​ធម្យោបាយ​នៃ​ការ​បង្កើត​មិត្តភាព ឬ​ជាមធ្យោបាយ​នៃ​ការ​កាត់​បន្ថយភាព​តប់ប្រមល់​។ ដូច្នេះ ​ការ​ណាត់ជួប​ទាំងនោះ​តែងតែ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង ​នៅ​តាម​ភោជនីដ្ឋាន​ដែល​មាន​លក់​គ្រឿង​ស្រវឹង។ នៅមាន​ទម្លាប់មួយ​ទៀត ប្រសិនបើជា​ការ​ទទួល​ជួបជុំ​មិត្តភ័ក្ត ភាគច្រើនគេ​ជឿជាក់ថា គឺត្រូវមាន​គ្រឿង​ស្រវឹង​ទាំងនេះ ទើបការ​ជួបជុំ​របស់ពួកគេ​ទទួលបាននូវ​ភាព​សប្បាយ និង​អធិកអធម។ ទិដ្ឋភាព​ទាំងនេះ​ គឺ​អ្វី​ដែល​បាន​កើតឡើង​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយ​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​មួយចំនួន​ក៏​បាន​កើតចេញពី​​​ជីវភាព​ទាំងនេះដែរ។ ដូច្នេះ ចាប់ពីពេលនេះទៅ ​សារ​អប់រំ​គួរតែ​មាន​អត្ថន័យដែល​ផ្តោត​ទៅលើការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទម្លាប់មួយ​ចំនួន​​នេះ។ និយាយ​អំពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​នូវ​ផលិតផល​ដែលជា​គ្រឿង​ស្រវឹងទាំងនេះវិញ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ គេសង្កេតឃើញថា ក្រុម​ហ៊ុន​លក់ស្រាបៀ និង​សុរាដែលកំពុង​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​នៅកម្ពុជា តែង​បាន​ផលិត​ស្ពត​ពាណិជ្ជកម្ម​ដែល​មាន​លក្ខណៈត្រង់ខ្លាំង ដែល​មានន័យជំរុញ​ ឬហៅ​អោយ​មនុស្ស​អោយបរិភោគ​ផលិត​ផល​របស់ពួកគេ​តែម្តង។ ដូច្នេះ ស្ថាប័ន​ដែលគ្រប់គ្រង​ការ​ផ្សាយ​​ស្ពត​ពាណិជ្ជកម្ម​ គួរ​ផ្តល់គំនិត​អំពី​ការ​បង្កើត​គំនិត​ថ្មី​បង្ហាញអំពី​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ផលិតផល​គ្រឿងស្រវឹង​ ដោយ​មិន​ចំពោះ​។ ត្រង់ចំនុច​នេះ គេក៏ត្រូវ​ការ​ ការសហការ​ពី​ម្ចាស់​ក្រុម​ហ៊ុន​ទូរទស្សន៍​ដែរ។ គេ​សង្កេត​ឃើញថា កម្មវិធី​សន្តិសុខ​សង្គមនៅពេលព្រឹក ដែល​បង្ហាញ​ច្រើន​អំពី​ករណី​គ្រោះថ្នាក់ចរចរណ៍​ ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​អ្នកបើកបរ​ស្រវឹងនោះ កម្មវិធី​បែរ​ជា​ត្រូវ​បាន​ឧបត្ថម្ភ​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​លក់​ស្រាបៀ និង​សុរា។ នៅពេលខ្លះ នៅពេល​ដែល​អ្នកសារព័ត៌មាន​កំពុង​តែធ្វើអត្ថាធិប្បាយ​រិះគន់ពីអ្នកបើកបរ​ដែលសេព​គ្រឿងស្រវឹងនោះ ផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយ​ផលិតផល​ស្រាបៀ ឬ​សុរា​ក៏​លេចឡើង​នៅ​ពីក្រោយ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ដែរ។ និយាយអំពី​វិធាន​ការ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​ម្តង។ រដ្ឋាភិបាល​បាល​តាម​រយៈ​ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច​ គួរ​ពិចារណា​អំពី​សំណើ​របស់​អង្គការ​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួន​កន្លងមក ដែល​ទាមទារអោយតំឡើង​ពន្ធ​លើ​ផលិត​ទាំងនេះ ដូចជា​គ្រឿង​ស្រវឹង និង​បារី​ជាដើមនោះ។ រដ្ឋាភិបា​លគួរ​បាន​ពិចារណា​អំពី​ការ​ខាតបង់ដែលកើតចេញ​ពីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ដែល​ត្រូវបានបង្ហាញ​ជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការ​ខាតបង់​ជា​ថវិកា​ជារឿង​មួយ ប៉ុន្តែ ​កម្ពុជា​មិនអាច​បាត់បង់ជីវិត​មនុស្ស​ច្រើនពាន់នាក់​នៅ​ក្នុង​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ​ដែលភាគច្រើន​បង្កឡើង​ដោយ​​​គ្រឿងស្រវឹងនោះឡើយ។ លើសពីនេះទៀត ក្តីសង្ឃឹមចុងក្រោយនោះ គឺ​ការ​អនុវត្ត​ន៍​ច្បាប់​ដាក់ទោស​លើ​បុគ្គល​ដែល​សេពគ្រឿង​​ស្រវឹង ហើយ​បើកបរ​នៅលើទ្រូង​ផ្លូវនោះ គឺត្រូវតែអនុវត្តអោយមាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជាទីបំផុត។ វាគួរតែ​ដល់ពេល​ចាប់ផ្តើម​អនុវត្ត​អោយច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោល​​​មាន​ប្រសិទ្ធភាពហើយ។ យុទ្ធនាការរបស់ប៉ូលិស​ទៅលើការចាប់ផាកពិន័យអ្នក​បើកបរ​ទោចក្រយាន​យន្ត​​ដោយ​មិន​ពាក់មួក​សុវត្ថិភាព គឺជាឧទារហណ៍​ដ៏ល្អមួយ​នៅ​ក្នុង​បេសកម្ម​របស់​ប៉ូលិស។ ការ​ផាក​ពិន័យ​ធ្ងន់ធ្ងរ​​ទៅលើអ្នកបើកបរ​ដែល​បាន​ក្រេប​គ្រឿង​ស្រវឹង ​គឺជា​វិធានការ​មួយ​ដែលគួរ​តែ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជាងគេ​ផង៕ ='''ភាព​ផុយ​ស្រួយ​​នៃ​​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​នៅ​​អា​ស៊ី​អាគ្នេយ៍'''= សូម​បន្ត​ចាប់អារម្មណ៍​ទៅលើ​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​នៃ​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​តទៅទៀត ដោយ​សូម​លើកឡើង​អំពី​ភាពផុយស្រួយ​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ផុយស្រួយ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាង សុទ្ធសឹង​ជា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដែល​តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​នយោបាយ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង​សន្តិសុខ។ ពីព្រោះ​ម្យ៉ាងទៀត ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ​នៅតែ​មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក។ ជាការ​ពិតណាស់​ដែលថា បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​បាន​បោះជំហាន ទៅរក​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ជាពិសេស​នៅក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី៩០។ ក៏ប៉ុន្តែ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ទាំងនេះ ផុយស្រួយ​មែនទែន តែង​ជួបនឹង​វិបត្តិ​បី​ប្រភេទ ៖ វិបត្តិ​នយោបាយ វិបត្តិ​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំង​វិបត្តិ​សន្តិសុខ។ វិបត្តិ​នយោបាយ​តែងតែ​កើតឡើង នៅពេលដែល​ពលរដ្ឋ​ចាប់ផ្តើម​ប្រឆាំងនឹង​អ្នកដឹកនាំ​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោត​តែងតាំង​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ​ឬ​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល។ ជាទូទៅ ពលរដ្ឋ​បែក ចិត្ត ឈប់​គាំទ្រ​អ្នក​ដែល​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោតឱ្យ ដោយហេតុតែ​ពួក​អ្នកដឹកនាំ​ទាំងនោះ ពុករលួយ បក្សពួកនិយម មិន​ព្រមធ្វើ​កំណែទម្រង់ ឬ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​របៀប​ផ្តាច់ការ​ពេក។ វិបត្តិ​នយោបាយ​បែបនេះ បានកើត​ឡើង នៅ​ហ្វីលីពីន ក្នុង​ខែមករា​ឆ្នាំ២០០១។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា (Joseph Estrada) ដែល​ជាប់​ចោទថា​បាន​គៃបន្លំ​យកប្រាក់​រដ្ឋ ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​លា​ចេញពី​តំណែង​និង​ប្រគល់​អំណាច​ទៅ​ឲ្យ​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ក្លូ​រី​យ៉ា អា​រ៉ូ​យ៉ូ (Gloria Arroyo)។ ករណី​ស្រដៀង​គ្នា ក៏បាន​កើតឡើង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ក្នុង​ខែកក្កដា​ឆ្នាំ២០០។ កាលនោះ លោក​ប្រធានាធិបតី​វ៉ា​ហ៊ី​ដ (Wahid) បាន​ជាប់​ទាក់ទិន​ក្នុង​រឿង​ពុករលួយ ហើយក៏​ត្រូវ​បាត់បង់​អំណាច​ដែល​បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​ដៃ​របស់​លោកស្រី​អនុ​ប្រធានាធិបតី ម៉េ​ហ្កា​វ៉ា​ទី ស៊ុយ​កា​ណូ​ពុ​យ​ទ្រី(Megawati Sukarnoputri) វិញ​ម្តង។ គ្រោះថ្នាក់​ទី​ពីរ ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជួបប្រទះ គឺ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម។ ជាក់ស្តែង ដោយហេតុតែ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៧និង​ចំហាយ​អាក្រក់​របស់​វាត​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ២០០១ សសរ​គ្រឹះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​នៅ​ហ្វីលីពីន​បាន​រង្គោះរង្គើ។ កាលនោះ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី កងទ័ព​បាន​សាកល្បង​វិល​មក​ក្តាប់​អំណាច​វិញ រីឯ​ពួក​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ស្អប់ខ្ពើម​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្លាំងក្លា។ ចំណែក​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ កាលណោះ ក្រោយពី​លោក​ប្រធានាធិបតី​ហ្សូ​ហ្សេ​ហ្វ អេ​ស្ត្រា​ដា​បាន​ដួលរលំ ពួកក្រុម​អ្នកមាន​និង​អ្នកមានអំណាច​សម័យ​លោក​ហ្វៀ​ក​ឌី​ណង់ ម៉ាក​កុស ព្រមទាំង​កងទ័ព​ក៏បាន​ពង្រឹង​ជំហរ​របស់​ពួកគេ​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ដែរ។ គឺជា​សំណាង​មួយ​ល្អ​ហើយ ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​មិនបាន​អូសបន្លាយ​យូរ និង​មិនបាន​បណ្តាលឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្មេងខ្ចី​ទាំងនេះ​ដួលរលំ។ ដោយឡែក បណ្តា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជា​នៅ​ខ្វះ​ចន្ទល់ មួយ​ដ៏​សំខាន់ នោះ​គឺ​ការស្វែងរក​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ទាំងមូល​ធូរធារ មិនមែន​ឲ្យ​ធូរធារ​តែ​អ្នកមាន និង​អ្នកមានអំណាច​មួយ​ក្តាប់​តូច​តែប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ នេះ​គឺជា​មូលហេតុ​សំខាន់​នៃ​គម្លាត​កាន់តែ​ធំ​រវាង​អ្នកមាន​និង​អ្នកក្រ គឺជា​មូល​ហេតុដែល​នឹង​អាច បណ្តាលឱ្យ​អ្នកក្រីក្រ​ក្លាយជា​អ្នក​ឈឺចាប់ ហើយ​បែរ​ទៅរក​ចលនានយោបាយ​ជ្រុលនិយម​ឬ​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ដែល​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​ទៅនឹង​លិ​ទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រៅពីនេះ វិបត្តិ​សន្តិសុខ​ក៏​អាច​នឹង​ក្លាយជា​គ្រោះថ្នាក់​ធំ​ដែរ សម្រាប់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ គ្រោះថ្នាក់​នេះ អាច​ស្តែងចេញ តាមរយៈ​រូបភាព​ពីរ​ខុសគ្នា។ រូបភាព​ទីមួយ គឺ​អំពើ​ភេរវកម្ម ដែលមាន​កើតឡើង​ជា​ហូរហែ នៅ​ប៉ែក​ខាងត្បូង​ប្រទេស​ថៃ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី ឬ​នៅ​ហ្វីលីពីន។ ចូរ​កុំភ្លេចថា ពួក​ភេរវជន ជាពិសេស​ពួក​ភេរវជន​អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម ជាស​ត្រូវ​របស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ រីឯ​រូបភាព​ទី​ពីរ​វិញ​នៃ​វិបត្តិ​សន្តិសុខ ដែល​អាច​គំរាម​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​សង្គ្រាម សង្គ្រាមស៊ីវិល ឬ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេសជិតខាង​របង​ជាមួយ។​ យ៉ាងណាក៏ដោយ សព្វថ្ងៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅតែ​ជាទី ដែល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក។ មូលហេតុ​មាន​ច្រើនយ៉ាង៖ មូលហេតុ​ទីមួយ គឺ​មក​អំពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ខ្លះ មិន​ព្រម​ទទួល​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក នាំគ្នា​និយាយថា មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ឡើយ ឬក៏​មិនត្រូវ​អនុវត្ត​ម៉ត់ចត់​ហួសហេតុ​ពេក​ទេ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ដើម្បី​ពង្រឹង​ទឡ្ហីករណ៍​នេះ ពួកគេ​បាន​ទាំង​ចងក្រង​ឡើង​នូវ​អ្វីដែល​គេ​ហៅថា«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី» (Les valeurs asiatiques)។ តើ​អ្វី​ទៅ « តម្លៃ​អាស៊ី »? វា​គឺជា​ទ្រឹស្តី​មួយ​ដែល​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​សិង្ហ​បុរី លី គាន់​យូ(Lee Kuan Yew) បាន​បង្កើតឡើង ក្នុង​គោលដៅ​ច្រានចោល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ លី គាន់​យូ បាន​អះអាង​ជាអាទិ៍​ថា បណ្តា​សង្គម​អាស៊ី​មាន​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​របស់គេ​ដាច់ដោយឡែក ដែល​ខុសគ្នា​ស្រឡះ​ពី​ប្រពៃណី​និង​វប្បធម៌​បស្ចិម​លោក។ បស្ចិម​លោក​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងណាស់​ទៅលើ​បុគ្គល សេរីភាព និង​សមធម៌ ចំណែក​ពិភព​អាស៊ី​វិញ​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំងជាងគេ​ទៅលើ​គ្រួសារ សង្គម វិន័យ សណ្តាប់ធ្នាប់ អំណាច និង​ការងារ។ សម្រាប់​លី គាន់​យូរ « តម្លៃ​អាស៊ី »ប្រសើរ​ជាង​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម លោក។ នេះ​មិនមែន​ជាការ​មួយ​ចៃដន្យ​ឡើយ ពីព្រោះ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី៨០រហូតដល់​ពាក់ កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី៩០ បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ដែល​គេ​ហៅថា«នាគ​អាស៊ី»មាន​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា នៅពេលដែល​សេដ្ឋកិច្ច​បស្ចិម​លោក​ជាទូទៅ​ផ្តើម​បាត់បង់​សន្ទុះ ជាហេតុ​ជំរុញ នៅពេលនោះ ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំងនេះ និយាយ​អួតអាង​ពី​គំរូ​សង្គម​របស់​ពួកគេ និង​ទិតៀន​គំរូ​សង្គម​របស់​បស្ចិម​លោក។ មូលហេតុ​មួយទៀត ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​គឺ​កម្លាំង​ខ្លាំង​សឹង​ផ្តាច់​មុខតែ​ឯកឯង​នៃ​គណបក្ស​មួយ​នៅលើ​ឆាកនយោបាយ​នៃបណ្តា​ប្រទេស​មួយចំនួន។ ក្នុងនោះ​រួមមាន​ជាអាទិ៍ បក្ស​សកម្មភាព​ប្រជាជន នៅ​សិង្ហ​បុរី បក្ស​អង្គការ​ឯកភាព​ជាតិ​ម៉ា​ឡេ នៅ​ម៉ាឡេស៊ី និង​រហូតមកដល់​ឆ្នាំ២០១៣នេះ បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នៅ​កម្ពុជា។ មូលហេតុ​ផ្សេង​មួយទៀត​ដែល​បង្ក​ឱ្យ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានដំណើរ​រ​ប៉ាក់រ​ប៉ើ​ក នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺ​ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ខ្លាំង​នៃ​ប្រទេស​ចិន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត នៅលើ​ឆាក​តំបន់ និង​នៅលើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ ទីក្រុង​ប៉េកាំង​ខ្លួនឯង ដែល​នៅតែ​មិន​ព្រម​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នយោបាយ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​របស់ខ្លួន​បាន​រកស៊ី​សឹង​ផ្តាច់មុខ​ជាមួយ​ប្រទេស​កាន់អំណាច​ផ្តាច់ការ​ដូច​យ៉ាង​ភូមា​រហូតមក​ដល់ពេលថ្មីៗនេះ និង​បានធ្វើ​ឲ្យ​ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច​របស់​បស្ចិម​លោក​ទៅលើ​ប្រទេស​អាស៊ី​មួយ​នេះ​គ្មាន​ប្រសិទ្ធិភាព។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចិន​ផ្តល់ជំនួយ​គ្មាន​ល័​ក្ខ​ខ​ណ្ឌ័​នយោបាយ ដល់​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មីថ្មោង​ដូចជា​កម្ពុជា​ជាដើម។ ឯ​មូលហេតុ​ចុងក្រោយ គឺ​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន នៅតែ​មិន​ព្រម​បោះបង់ចោល​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម និង​ការដែល​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​មួយចំនួន​នៅតែ​បន្ត​ឋិត​ក្រោម​ការគំរាមកំហែង​ពី​សំណាក់​រដ្ឋប្រហារ​យោធា ដូច​យ៉ាង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន៕ =='''អំណាចផ្តាច់ការ និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍'''== លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ និង​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ខ្លាំង​ ទៅ​លើ​ភូមិភាគ​នេះ​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ និង​ដោយសារ​តែ​កំណើន ​និង​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវក្លា​នៃ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ មុន​ពេល​មក​ដល់​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​អាណានិគម​និយម​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ មាន​សុទ្ធ​តែ​របប​រាជា​និយម​ចាស់​គំរិល​។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​បណ្តា​ប្រទេស​អាណា​និគម​និយម​ទាំងនេះ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍សឹង​អស់​ទៅ​វិញ​ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៤០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០​ ប្រទេស​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​នេះ​ បាន​ទទួល​រង​ខ្លាំង​ឬ​តិច​ ចំហាយ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​កាលៈទេសៈ​បែប​នេះ​ ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ក្លាយ​ជា​របប ផ្តាច់ការរណប​សហរដ្ឋអាមេរិក​ដូច​ជា​ថៃ​ ហ្វីលីពីន និងសិង្ហបុរី រីឯ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀតវិញបាន​ក្លាយ​ជា​របប​ផ្តាច់ការ​កុម្មុយនិស្តរណប​សហភាព​សូវៀត ឬ​រណប​ប្រទេស​ចិន​ប្រជាមានិត​ ដូច​ជា​វៀតណាម​ ឡាវ​ និង​កម្ពុជា​។ គេ​ត្រូវ​រង់​ចាំរហូត​ដល់​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ ទើប​ឃើញ​ប្រទេសអាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយ​ នោះគឺ ហ្វីលីពីន ឈាន​ជើង​មុន​គេទៅ​រក​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ​ គឺ​នៅ​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos) បុរស​ខ្លាំង​នៃរបប​ផ្តាច់ការ​ហ្វីលីពីន ត្រូវ​បាន​អាមេរិក​បង្ខំឲ្យ​រៀប​ចំការ​បោះ​ឆ្នោត​សេរី​និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ កាល​នោះ ​ជោគជ័យ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ទៅលោក​ស្រី​កូរី អាគីណូ(Cory Aquino) ភរិយា​របស់​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​លោក​បេនីញ៉ូ អាគីណូ(Benigno Aquino) ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ធ្វើ​ឃាតនៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៣​។ នេះ​គឺ​ជា​រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​មួយ​។ រលក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​ពីរ​ ដែល​បាន​គ្រប​ដណ្តប់​ទៅ​លើ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០​ ឧទាហរណ៍​ដូច​ជា​នៅ​សិង្ហបុរី​ នៅ​ថៃ​ នៅ​កម្ពុជា​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​ដើម​។ មាន​មូលហេតុ​ច្រើន​យ៉ាង​ ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​និង​ទី​៩០​។ មូលហេតុ​ទី​មួយ​ គឺ​ការ​រលត់​រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​។ នៅ​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​នៅ​ថៃ​ឬ​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ បាន​ពង្រឹង​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​ដៃ​ពី​សំណាក់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​មនោគមវិជ្ជា​កុម្មុយនិស្ត​។ ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ របប​ផ្តាច់ការ​អស់​ទាំង​នេះ​ដែល​ភាគ​ច្រើន​ជា​របប​សឹក​ អស់​មាន​លេស​ ដើម្បី​ពង្រឹង​និង​បង្កើន​អំណាច​របស់​ខ្លួន​ទៀត​ហើយ​។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​ បាន​ជា​សន្តិភាព​និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ អាច​ផ្តើម​ចាក់​ឫស​គល់​ នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៩០។ មូល​ហេតុ​ទី​ពីរ​ដែល​អាច​ពន្យល់​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ គឺ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​នាគ​អាស៊ី​ ដូច​ជា​សិង្ហបុរី​ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​ របស់​បណ្តា​ប្រទេស​ខ្លា​អាស៊ី​ ដូច​ជា​ម៉ាឡេស៊ី​ និង​ថៃ​ ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ ឆ្នាំ​ដែល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​រាតត្បាត​ទៅ​លើ​ទ្វីប​អាស៊ី​។ កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​វិសេស​វិសាល​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​អ្នក​វណ្ណៈ​កណ្តាលដែល​ចេះ​ដឹង​ជាង​មុន​និង​ធូរធា​ជាង​មុនកើន​ចំនួនលឿន​រហ័ស​ និង​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​។ * គឺ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​រលត់រលាយ​ទៅ​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ បរិបទ​នៃ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ក្លៀវ​ក្លា​បែប​នេះ​ហើយ​ ដែល​គេ​ឃើញ​សង្គម​ស៊ីវិល​មួយ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ និង​ចេញ​មុខ​ទាមទារ​សេរីភាព​ នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​។ សហជីព​ ជា​អ្នក​នាំ​មុខ​គេ​ នៅ​ក្នុង​ចលនា​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​។ ក្រោយ​មក​ទៀត​ មាន​និស្សិត​ និស្សិត​ដែល​ចាប់​ពី​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០​ទៅ​ បាន​ចុះ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​នៅ​តាមដង​ផ្លូវ ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ ហ្វីលីពីន ភូមា​ និង​ដប់​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា​ របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ស៊ូហាកតូ(Suharto)​ នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​ដួល​រលំ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ដោយ​ហេតុ​តែមាន​មហា​បាតុកម្ម​ ក្នុង​ទូទាំង​ប្រទេស​ របស់​ពួកសហជីព​និង​របស់​​ពួកនិស្សិត​។ ក្រៅ​ពី​សហជីព​និង​និសិ្សត​ សាសនា​ក៏​បាន​ដើរ​តួ​នា​ទី​មួយ​សំខាន់​ដែរ​ នៅ​ក្នុង​អភិក្រម​នៃ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​ ក្នុង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ព្រះ​វិហារ​កាតូលីក​បាន​ចេញ​មុខ​គាំ​ទ្រ​លោក​ស្រី​ប្រមុខ​បក្ស​ជំទាស់​កូរី អាគីណូ(​Cory Aquino) ដើម្បីប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ហ្វៀកឌីណង់ ម៉ាកកុស(Ferdinand Marcos)។ ដូច​គ្នា​អ៊ីចឹង​ដែរ​ នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ ព្រះសង្ឃ​បាន​ជួយ​លាក់​ខ្លួននៅ​ក្នុង​វត្ត​ ពួក​និស្សិត​ដែល​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ណេ វីន(Ne Win) ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៨​។ គេ​ក៏​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​ដែរ​ តួ​នាទី​របស់​បណ្តា​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល ​ដែល​ជា​សសរ គ្រឹះមួយ​ដ៏​មាំ​នៃ​សង្គម​ស៊ីវិល​ នៅមុន​និងនៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ខ្លះ​នៅ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដួល​រលំ​ហើយ។ គេ​ក៏​ត្រូវ​ឲ្យ​តម្លៃ​ផង​ដែរ​ដល់​បច្ចេក​វិជ្ជា​ថ្មីៗ​និង​ឈាន​មុខ ដូច​ជា​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​ និងអ៊ីនធឺណែត ដែល​បាន​បើក​លទ្ធភាព​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពត៌មាន​លឿន​រហ័ស​ និង​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​ទាន់​ពេល​វេលា​រវាង​មតិ​សាធារណជន​ក្នុង​ស្រុក​និង​មតិ​អន្តរជាតិ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ នៅ​តែ​ជា​ទី​ដែល​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិបាក​ងើប​ក្បាលនិង​ពិបាក​ដំណើរ​ការ​។ ពិបាក​ដំណើរ​ការ​ ដោយ​ហេតុ​តែ​វត្តមាន​ដ៏​រឹងមាំ​និង​ចាស់​ដុះ​ស្លែ​នៃ​អំណាច​ផ្តាច់ការ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ ដោយហេតុ​តែ​មាន​ការ​បំផុស​បំផុល​ឡើង​នូវ​ទ្រឹស្តី«តម្លៃ​គោលការណ៍​អាស៊ី​»ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​បស្ចិម​លោក​ និង​ដោយហេតុ​តែ​វត្តមាន​របស់​មហាយក្ស​ចិនកុម្មុយនិស្ត​ ដែល​អាច​ជា​ហ្រ្វាំង​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ​នៅអាស៊ី​អាគ្នេយ៍៕ =='''បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍៖ ខុស​គ្នាច្រើន ដូច​គ្នា​តិច'''== អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​គ្មាន​អរិយធម៌​រួម​គ្នា​មួយ​ទេ។ ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ​មិន​ដូច​គ្នា​សោះ​ឡើយ ប្រើ​ភាសា​ខុស​គ្នា មាន​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​និង​ប្រពៃណី​ខុស​គ្នា​ស្រឡះ។ សម្រាប់​ពួក​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិទូ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​អាស៊ី​បូព៌ា ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​អាស៊ី​កណ្តាល អាស៊ី​ខាង​ត្បូង និង​អូសេអានី (Océanie)។ តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ​ទៀត​សោត ត្រូវ​បាន​ពួក​អ្នក​ឯកទេស​ដដែល​បែងចែក​ជា​ពីរ៖ មួយគឺពិភព​ឥណ្ឌូចិន និង​មួយ​ទៀត​គឺ​ពិភព​ម៉ាឡេ។ នៅ​ក្នុង​ស្មារតី​របស់​ពួក​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​វិទូ ពាក្យ​ថា"ពិភព​ឥណ្ឌូចិន" មាន​ន័យ​ធំ​ទូលំ​ទូលាយ ពីព្រោះ​វា​គ្រប​ដណ្តប់​មិន​ត្រឹម​តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ភូមា​និង​ប្រទេស​ថៃ​ថែម​ទៀត។ រី​ឯ​"ពិភព​ម៉ាឡេ​"វិញ គឺ​ជា​ពពួក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដទៃ​ផ្សេង​ដែល​ជា​កោះ ឬ​ជា​ទី​ប្រជុំ​កោះ រួម​មាន​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ព្រុយណេ និង​ទីម័រ​ខាង​កើត។ រី​ឯ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​វិញ មិន​ដូច​គ្នា​សោះ ប្រើ​ភាសា​ខុសៗ​គ្នា មាន​សាសនា ​វប្បធម៌ ទំនៀម​ទម្លាប់​ និង​ប្រពៃណី​ខុសៗ​ពី​គ្នា។ ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ភូមា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ និង​វៀតណាម កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ អ៊ីស្លាម​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី។ វា​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ដូច​ជា​នៅ​កោះ​មីនដាណាវ(Mindanao) ស៊ុយលុយ(Sulu) និង​រ៉ូឡូ(Jolo) ព្រម​ទាំង​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ដូច​យ៉ាង​នៅ​ខេត្ត​ណារ៉ាធីវ៉ាត(Narathiwat) ប៉ាត្តានី(Pattani) និង​យ៉ាឡា(Yala)។ ចំណែក​ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ហ្វីលីពីន​វិញ ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត។ សាសនា​គ្រិស្ត​ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ដែរ នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម។ បន្ថែម​ពី​ការ​ប្រើ​ភាសា​ផ្សេងៗ​ពី​គ្នា ដែល​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រជាជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​និយាយ​ទាក់ទង​គ្នា​បានស្រួល ក៏​មាន​ដែរ​ការ​ប្រើ​ភាសា​ជា​ច្រើន​ខុសៗ​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី មាន​ភាសាតូចៗ​ផ្សេងៗ​គ្នា​រហូតដល់ទៅ​ជិត៧០០​ឯ​ណោះ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ បាន​ជា​បន្តិច​ម្តងៗ អង់គ្លេស​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​រួម​មួយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ គឺ​ជា​ភាសា​ផ្លូវការ​របស់​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ហៅ​កាត់​ថា អាស៊ាន។ * ដោយ​ឡែក លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​និង​ដូច​គ្នា​តិច​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ក៏​ជា​កេរ​ដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​ផង​ដែរ។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា ភូមា​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អង់គ្លេស ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​ហូឡង់ ហ្វីលីពីន​ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​អេស្ប៉ាញ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​របស់​អាមេរិក។ រី​ឯ​ឥណ្ឌូចិន​វិញ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា​និង​ឡាវ ជា​អតីត​អាណានិគម​របស់​បារាំង។ នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​មាន​តែ​ប្រទេស​ថៃ​មួយ​ទេ​ដែល​បាន​គេច​ផុត​ពី​នឹម​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ដ្បិត​កាល​សម័យ​នោះ ថៃ​ជា​ដី​មួយ​ដុំ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បារាំង​និង​អង់គ្លេស​ទុក​ចោល​ឱ្យ​នៅ​ជា​តំបន់​ទ្រនាប់​ដើម្បី​បែងចែក​ដែនដី​អាណានិគម​នៃ​មហាអំណាច​ទាំង​ពីរ​ឱ្យ​នៅ​ឆ្ងាយ​និង​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​គ្នា។ នៅ​ត្រួត​ពី​លើ​កេរដំណែល​បន្សល់​មក​ពី​សម័យ​អាណានិគម​របស់​អឺរ៉ុប ក៏​មានដែរ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ឥទ្ធិពល​របស់​ឥណ្ឌា​និង​របស់​ចិន ឥទ្ធិពល​ដែល​មាន​មក​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​កន្លង​មក​ហើយ។ ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​សាប​ព្រោះ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​កម្ពុជា ឡាវ ភូមា ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​មាន​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​រស់​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​និង​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ រី​ឯ​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​របស់​ចិន​វិញ វា​លេច​ឡើង ជា​ពិសេស​តាម​រយៈ​វត្តមាន​ច្រើន​សន្ធឹក សន្ធាប់​របស់​ជនជាតិ​ចិន គឺ​ប្រមាណ​ជាង​៣០លាន​នាក់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាន​ជា​អាទិ៍​នៅ​វៀតណាម ថៃ ហ្វីលីពីន កម្ពុជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី។ សហគមន៍​ចិន​ដើរ​តួនាទី​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់​ណាស់​នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជា​ពិសេស​នៅ​ថៃ​និង​នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ជនជាតិ​ចិន​ក្តាប់​យក​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​៧០%​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ឯកជន ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃ ប្រជាជន​ឥណ្ឌូណេស៊ី​មួយ​ចំនួន​ធំ​ស្អប់​ខ្ពើម​សហគមន៍ចិន។ ដោយ​ឡែក គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា ជនជាតិ​ចិន​ពិបាក​នឹង​បញ្ចូល​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ជាង​ទៅ​ក្នុង​សង្គម​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដ្បិត​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ក៏​ជា​សាសនា​របស់​ចិន​ដែរ ទោះ​បី​ជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បែប​ចិន​មាន​លាយ​ទៅ​ដោយ​សាសនា​កុងជឺ(Confucius)​ក៏​ដោយ។ ភាព​ខុស​គ្នា​ចុង​ក្រោយ​រវាង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ គឺ​របប​នយោបាយ​ផ្សេងៗពី​គ្នា និង​គម្លាត​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​និង​របប​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ឬ​រវាង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​ភ្លឺស្វាង​សិង្ហបុរី​និង​អំណាច​ផ្តាច់ការ​សឹង​ផ្តាច់​មុខ​តែ​ឯកឯង​របស់​គណបក្ស​តែ​មួយ​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី? តើ​មាន​អ្វី​ដូច​គ្នា​ទៅ រវាង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​សិង្ហបុរី និង​កម្រិត​ជីវភាព​របស់​ពលរដ្ឋ​ឡាវ កម្ពុជា​ឬ​វៀតណាម? អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ពួក​សេដ្ឋវិទូ​នាំ​គ្នា​បែងចែក​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ជា​បី​ប្រភេទ។ ទីមួយ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​នាគ​សេដ្ឋកិច្ច នោះ​គឺ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី។ ទី​ពីរ​គឺ​ពពួក​ប្រទេស​ខ្លា​សេដ្ឋកិច្ច រួម​មាន​ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី ថៃ​និង​ហ្វីលីពីន។ រី​ឯ​ទី​បី ​គឺ​ពពួកបណ្តា​ប្រទេស​មិន​សូវ​លូត​លាស់ រួម​មាន​វៀតណាម កម្ពុជា ឡាវ ភូមា និង​ទីម័រ​ខាង​កើត៕ b927chnbegmufizfzbcj6e3g5cdb6u5