Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 167 28958 28188 2026-05-22T13:31:54Z ~2026-22643-79 1362 /* Laminte */ 28958 wikitext text/x-wiki {{Databox}} (1) Ceres, (2) Pallas, (3) Juno, (4) Vesta ... ===Lamintǝ === 2848jb0lfqiq8qgb98f1awq5ingkk43 0 457 28954 28305 2026-05-22T13:07:04Z ~2026-22643-79 1362 28954 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Energy''' (Greek ἐνέργεια (enérgeia) 'activity' lan bowotində) shima awoa ngəwuso awolaa ro lejinma au awolaa zahirre ro lejinma, awoa faidatainma suro cidaben kuru suro konnube-a nurbe-a lan. Shi energy də awowa ngəwuso gənatəyin. Kaida kəla nzunduwa gənatəyedə shi energy dəga faltin, amma shi energy dəga gənatənyi au bannazayin. Jili energybedə suronzən kinetic energy awo təgəndinmabe mbeji, shi potential energydə awolaye gənazənadə (misallo dalil nanzə suro fatoben), shi elastic energydə awo cibbulan gənatənadə, chemical energydə chemical reactionro kəllata, shi radiant energydə electromagnetic radiationbe gozənadə kuru shi energy surobedə awoa gade-a kəllata. awobe massnzǝ naptǝbe. Sandi anyi indiso ruwunza gǝnyi. Awowa rowa sammaso sambisoro duno gozayin kuru kolzayin. Dunyabe yanawunzə-a futu awoa alakkatabe-adə duno kawusube shilan faidatin.[6] ==Fom== Samno energybe nizamdəbedə raktə yaktin kuru raktə energy potentialbero yaktin, kinetic energyro, au indidə kəltəro diwalwa kadalan. Kinetic energydə shiga awolaye təgəndolan asutin – au awoadəye təgəndonza sammaso – amma shi potential energydə shima awodəbe raktənzə təgəndobe fəlejin, ngəwusoro awodəbe nanzən kara suro nadəben au awo suro nadəben gənatənadən kara.[7] Yayaktəwa indi anyi jili energybe sammaso bayantəro sətin yayi, ngəwusoro kəltəram potentialbe-a kinetic energybe-adə jilinzə kəlanzəbero gotədə zauro kəske. Misallo, isawu fasaribega kokortəbe kineticbega kuru duno dunobe suro fasalben sha bowotin duno mashinyelan, amma duno nuclearbedə shima duno kəllata suro atomic nucleusben duno nuclearbe au duno duno balan, misalla gadeson.[8] ==Gargam== Kalima energy də Greek kureye lan gowotə: ἐνέργεια, romanized: energeia, lit.'cida, cida',[11] shi do ne buro salak lan suro cida Aristotle yen karnu kən 4th BC lan fəlezəna ma. Fasari zamanbe-a gadezəna, energeiadə raayi falsafabe nəmngəla, farak sətəna kuru raayiwa alama kurno-a tamtam-aye suronzən mbeji.[12] Suro dareram karnu kən 17thben, Gottfried Leibnizdə raayi Latinbedəga yitagatsəgəna: vis viva, au duno rowobe, shi dəwo maananzədə shima awo təbandənama nəmngəwu awolaabe-a nəmcintənzə square-a; shiye kasatsəna kəla total vis vivadə gənatəna. Hangal gənatə dalil frictionben, Leibnizbe dawari ilmube cina kəla shi thermal energydə suronzən təgəndo nashaa awodəbe mbeji, attəson yayi karnu falma kozəna kawu adəga sammaso kasattənyiro. Analog zamanbe karewa anyibedə, kinetic energydə, vis viva'a gadezəna dalil indi baslan.[13] Badiyaram karnu kən 18th belan ruwotəlan, Émilie du Châteletbe shawari cina kəla energy gənatəben suro marginalia fasarinzə təlam Faransaben Newtonbe Principia Mathematicaben, shidonyi kən auwalmiro fasal kən auwalmiro ngaltəram adadubedəga wakillazəna shidonyi nəmgade momentumben, kuru shidonyi darelan botinmadə "[d]1". Suro saa 1807 lan, Thomas Young də shima buro salak yin kalma "energy" də faidatə susu vis viva yero, futu zaman ye lan.[15] Gustave-Gaspard Coriolis ye "duno kəmbaye" suro saa 1829 yen futu zamanzəyen bayanzəna, kuru saa 1853 lan, William Rankine ye kalma "duno raktəye" dəga sutuluwuna. Shi doka energy gənatəbedə buro salakkin badiyaram karnu kən 19th lan təbandəna, kuru nizam jilifi yayiro faidatin.[18] Saa kadaro kambiwuwa tədəna kəla kawudodə awo zahirro kara, shiro caloric gultin, au biya nəmngəwu zahirye, misallo momentum. Suro saa 1845 lan James Prescott Joule ye kəltəram kate cida mashinye-a kawudo-a səbandəna.[19] Fuwutə adəye səkə tiwori energy ye gənatəye də, William Thomson (Lord Kelvin) ye fannu thermodynamics ye lan nozəna.[20] Thermodynamics də banazəgə bayan kəla futu kemikalye Rudolf Clausius-a, Josiah Willard Gibbs-a, Walther Nernst-a, gadeso-a sadəna.[21] Kuruson isawu lan asutəram entropy ye Clausius ye dəga suwudə kuru doka radiant energy ye dəga Jožef Stefan ye yitagatsəgəna. Futu Noetherbe theoremzən, shi energydəga gənatədə shima dalil shi doka physicsbedə loktuben faltinbawo.[24] Adəye səkə, tun saa 1918 lan, theorist soye asuzana kəla doka energy gənatəbedə shima dalil isawube daataro fasaribe nəmngəwu conjugate energybedəga, sunzə loktu.[25] Albert Einsteinbe saa 1905be dawari ilmube kəla nəmkam taganasbedəye fəlezəna kəla nəmngəwu naptəbedə nəmngəwu naptəbe tilojin. Adəbe maananzədə shi naptəramdə raktə faltin au awoa tilolan (karewa gənyi) jili energybe, misallo, kinetic energy a, potential energy a, kuru electromagnetic radiant energy a. Loktu adə wakajiya, rest mass dəga gənatəyin ba, total mass au total energy yeyi gənyi. Jili energybe sammaso banazayin nəmngəwu sammaso-a nəmngəwu energybe-aro. Adə nankaro, energy gənatə (jumla, karewa au energy naptəye mbeji) kuru mass gənatə (jumla, naptə bas gənyi) sandima doka fal (kalkal) wo. Karnu kən 18th lan, awowa anyi doka indi gade-gadero fəlezana.[26][27] Shada buro salakbe nəmngəwu atomsbedə shima hangal gənatəgə nasha nur kawusuben suro badiyaram saa 1800 sandi Joseph von Fraunhofer a kuru William Hyde Wollaston a. Raayi nəmngəwu dunobedə sha saa 1913 lan ilmuma physicsbe Danishbe Niels Bohrbe suro Bohrbe dawari atomben suwudəna. Nazaru zamanbe mundə mundəbe bayan kəla daraja dunoben cina diwal yaktə Schrödingerben shidonyi Erwin Schrödinger a Werner Heisenberg bega saa 1926 lan cedo.[28] Theorem Noetherbe fəlezəna nəmkalkal equation adəbedə tilo waniye gənatəlan.[29] Daraja quantumben, kəltəram mass-energybe sammaso kaida adəro kara.[30] Loktu wave function collapseben, shi energydəga gənatədə nasha fatobedən rojinba, amma nasha isawuben kaidadə suro awoa ngəwuben rojin.[31] Duno gənatədə faidatin loktə faida wavebe wurtəben suro H. Everettbe fasari dunya kadaben kəla quantum mechanicsben.[32] ==Sandi awowa ngaltabe== r6oiy5l34dzlrx6jfzat8612oakvghg 0 544 28957 7205 2026-05-22T13:29:58Z ~2026-22643-79 1362 28957 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q318}} '''Galaxy''' dә shima futu shillewuwabe, awowa shillewuye kәlanzәnabe, gas kate shillewuwabe, kausu, kuru awowa sənanabe doni gravity men kəllata. Kalima dǝ Greek galaxias (γαλαξίας) lan gowotǝ, ma'ananzǝ dǝ 'milky' wo, ma'ana galaxy Milky Way ye dǝwo suronzǝn Solar System dǝn kuntenro. ===Lamintǝ=== 8z62s631l8mqt86prv0um09sp3ecmv1 0 610 28959 7926 2026-05-22T13:39:06Z ~2026-22643-79 1362 28959 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1072}} Shi karuwu dә shima organ muscularbe do adamganawa dabbawa ngәwuso lan tuwandin ma wo. Kǝska adǝye bu dǝa kǝlzǝ kǝlzǝye dǝn zǝktin == Lamintǝ == 6n6zkn5ixatjocpw5q4u8e91ygfsx6l 0 758 28953 28195 2026-05-22T13:01:23Z ~2026-22643-79 1362 28953 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jupiter''' (alamaram: [[Liwuram:Jupiter symbol (fixed width).svg|20px|♃]]) dǝ shi planet kəntawu bǝ kuru shima kurama suro shi solar system dǝbǝn. Gas kura lan bowotin, Jupiter dә nәmngәwunzә nәmngәwu dunyawa gade suro Solar System bǝ dәye'a indi-a reta-a kozәna. == Lamintǝ == fvencqpukfm9xt5mtya5g4inyw1wrsw 0 934 28965 28145 2026-05-23T03:45:35Z ~2026-30810-09 1471 28965 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=}} == <ref>https://www.mancity.com/cityzensathome</ref>Manchester city f.c == '''Manchester City Football Club''', karabka dǝkkǝl bǝ kǝryǝ Manchester bǝ lan cidi England bǝn biskǝ English premier League bǝ baksan. Suro saa duwu mǝyon uskun fiskun laarrin bǝ lan (1889) karabka shima dǝ kokkada. St' Marks (west gorton) lan buwotin kawu saa duwu mǝyon uskun filaarin luko dǝyon ro (1894) Manchester city ro kalakkada .(Etihad Stadium) shima sun nzu biskǝ fato bǝ wo. == Lamintǝ == 7q8yn8s3cm34w3pi4dgmncou8w08u0a 0 975 28956 12323 2026-05-22T13:13:55Z ~2026-22643-79 1362 28956 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q7081}} Materialismdə shima falsafa monismbewo shiye tawadəa cina kəla shi awoadə shima awoa faidaa suro alauben, kuru awoa sammaso, suronzan awoa hangalbe-a hangalgənatə-a, sandima səkə awoa zahirro kəllatadəwo. Futu falsafa materialismbe gultənzəben, hangal-a hangal-a də awoa zahirro wajin, alamanna neurochemistry kərənna adamganabe-a kuru nizam hangalbe-a, sandiya baro tədinba. Kәla awowa ngәlabe so dә nәm kalkal ro gәnyi, shi doni hangal kәlanzә dә shima awo asal kәlanzәye wo. == Lamintǝ == oa7xjio5w8szgb9v8r04tnf12f2fea1 0 1142 28962 14214 2026-05-22T13:51:12Z ~2026-22643-79 1362 28962 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Publius Ovidius Naso (Latin: [ˈpuːbliʊs ɔˈwɪdiʊs ˈnaːso(ː) ]; 20 March 43 BC ⁇ AD 17/18), English lan nowatadə Ovid (/ˈɒvɪd/ OV-id), [1] [2] shima kam ruwo Romaye zaman Augustusbe lan kərmai. Shi Virgil-a Horace-a zamanazǝ gana, kuru kambowo soro kam fal suro am kitawuwa Latinbe yakkǝlan kuntenro gotǝnama. ==Lamintǝ<ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Ovid#cite_ref-parised_1-0</nowiki></ref>== 3yp06wuycyftqlvmgou2x0tgmxrck7d 0 1176 28952 28932 2026-05-22T13:00:20Z ~2026-22643-79 1362 28952 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Dunyabe dǝ shima awo kura, kokorrata shillewuwabe wo shido shillewu gǝnyi au cidibe gǝnyi. Shi dawari ilmube ngəla kəla shi dunyabedə shima nebula hypothesiswo, shi doni bayannazəgəna kəla shi interstellar clouddə kalkalzəna suro nebulaben shi doni protostar ngəla protoplanetary diskbe shilan kokortinmadəga suwudin. Dunyawa sodə suro disk adəben wurazayin dalil awowa sambisoro kəltəbe doni gravitybe səkə, diwal shiro accretion gultinmadən. Solar System dәn planet kәntagәbe sәdibe sәdi: planetwa cidibe Mercury-a, Venus-a, Dunya-a, Mars-a, kuru planetwa kura Jupiter-a, Saturn-a, Uranus-a, Neptune-a. Kalima planet dә waneyi kalma Greekbe plan ⁇ tai, ma'ananzә dә "wanderers" == Lamintǝ == kf7bin194ccvk0lwksdoss1ee04ykso 0 1301 28960 28814 2026-05-22T13:40:18Z ~2026-22643-79 1362 /* Lamintǝ */ 28960 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sikhism''' kuru shiga Sikhi lan notuna ma dǝ (Punjabi: ਸਿੱਖੀ Sikkhī, [ˈsɪk.khiː] i, Sikh, Sikh, 'disciple / learner'), [i] shima adin lardə Indiabe [1] kuru falsafiwo [2] taganasmaro Sikh ethnoreligious karabka do lardə Punjab Indiabe lan tuwondənadə [1] karnu 15th CE lan. j3ekx1ozwsnhfwlohgc19wjmhyqzsh1 0 1338 28951 26149 2026-05-22T12:59:33Z ~2026-22643-79 1362 28951 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Shillewu dǝ shima spheroid plasmaye shillewuye dǝwo kǝlzǝ gravity lan kǝltǝna dǝwo. 1] Shillewu doni Dunya ro karǝgǝnzǝdǝ shima Kǝngalwo. Shillewuwa gade ngәwu so dә suro bәne dәn kәlanzә ro turin == Lamintǝ == jgw7op8zfipqt93gg7eb8xgzwq4esln 0 1626 28955 27880 2026-05-22T13:08:38Z ~2026-22643-79 1362 28955 wikitext text/x-wiki [[Liwuram:Motorola 4050a-2.jpg|thumb|Telephone]] '''Telephone''', shi do ne phone lan bowotin də, shima awo do ne faidatəma indi au indi kozənaro zande sadin ma, sa nəm cintəza’a kuru kəske lan fantin ba ma. Telefon də kowo faljin, tawadəro kuru zauro ngəlan kowo adamganabe, alamaram lantarkiyero shidoni kebul men kuru diwalwa fantəgəbe gadeso men telephone gadero gəmtəyinma shidoni kowodə faidatəmaro sutuluyinma. Kalmadə Greek kureyedən gowotə: τῆλε, romanized: tēle, lit. 'cintə' kuru φωνή (phōnē, kowo), sammaso maananza kowo cintə. nsv1mgw028bo9ui44kyd8i9xti6id2u 0 1629 28961 28136 2026-05-22T13:42:52Z ~2026-22643-79 1362 28961 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mercedes-Benz''' (Futu Jamus lan bowotin də, sha Mercedes lan bowotin kuru loktu laan Benz lan bowotin, shidə jili motoye Jamus ye do saa 1926 lan koktəna də. (cidaram cidaram Mercedes-Benz ye, suro saa 2019 yen koktəna) shidə suro Stuttgart, Baden-Wurttemberg, Germany lan kara.[1] Mercedes-Benz AG də motowa nəm kəji'a kuru motowa kasuwuye kambai'a sətandin, samma su Mercedes-Benz lan bowotin. Kəntawu Nuwambaye saa 2019 səta fuwuro saadənan, motowa kasuwube kura-kura Mercedes-Benz-be tandodə (motowa kura-a bus-a) Daimler Truck shiro cistayin, shi doni Mercedes-Benz Group-a yakkata cidaram kəlanzəye datəgəram saa 2021-yen. == Lamintǝ == ar7m4e27yy7hd4qcnxph6wbl3frqxxv 0 2728 28964 28926 2026-05-22T15:42:39Z Umargana1 21 28964 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hugo Ballivián Rojas''' (7 June 1901-15 July 1993) də siyasama Bolivia ye kuru cidama askərraye shi do ne kura lardə Bolivia ye kən 44 me ro walzəna ma saa 1951 lan səta 1952 ro saadənan. shiro bowozana kəla shiye kərmai kura do ne Constitution lan bowotin dəga gozəro kəla shiye kura lardəye kartəna dəga dabtəro, Víctor Paz Estenssoro. Adə shima kəlanzəro kəriwu do Mamertazo lan notəna də. Kəlanzə'a Palacio Quemado lan gənazəna, Ballivián də shima təma dareye kərmai dəye "musko agogoye'a kalaktəro" amma kəndaram də'a yasayin ba. Lardə sammason kərmai kəla kəltəye warmatəgə-a kuru kazadalawa am adawaye laa dutə-a fursana-aro ikko-a dəman, zanga-zanga-a, cida datə-a, fitəna-adə gozaa kowada. Lamardə kəlanzəro cizəna loktu Waziri Gomnati Ballivianbe, General Antonio Seleme, nəmgadelan banazəyinro wadə gozənadən, daji Hernán Siles Zuazo shima fuwumanzəwo (sau loktudən Paz Estenssorodə Argentinalan dutənadən). Adəye lamarra do April 9-11, 1952 lan wakazəna də’a banazəna, shi do ne sha fitəna lardə Bolivia ye lan notəna də, au fitəna 1952 ye də. Sandiye gargam Boliviayen nasha njiye faida'a fəlezana, ngawo kənatwu Balliviányedə'a zawal gozana, shidoni nasha kura askərra Boliviaye'a suronzən mbejidə. Camp rebelye dəro letəyedə mizan dəga falzəna, kuru ngawo kawu kada kəriwu balimiye lan kura lardəye dəye Embassy Chile ye dəro nəm ngalwo mazəna. Daji dareram lan gomnati dareye zaman 1880-1952 ye də dawono. Am nguwuye sha kazadala dareye kərmai kureye dəro zorzana, kuru am gadeye sha generalro cidanzə sədinro sorin futu shiro amanatənadə loktu zauro zauro gargam Boliviayen, Hugo Ballivián Rojasdə suro saa 1993yen bawono, cida siyasabe ndaso yayi kolzəna. Saanzə 92.<ref>Mesa José de; Gisbert, Teresa; and Carlos D. Mesa, ''Historia de Bolivia'', 3rd edition., pp. 584–587.</ref> == Lamintǝ == <references /> [[Nakka:Living people]] 6423891evv7l8hkhbngn5x94quesi8f 3 2734 28963 2026-05-22T15:42:05Z Umargana1 21 Created page with "hello how you doing. You have been contributing in central kanuri Wikipedia but U didn't log in ~~~~" 28963 wikitext text/x-wiki hello how you doing. You have been contributing in central kanuri Wikipedia but U didn't log in [[Faidatema:Umargana1|Umargana1]] ([[Mana faidatǝma yǝ:Umargana1|mana]]) 16:42, 22 Chidi 2026 (WAT) ptgc77do66hh09rgiuh3qog426g8c5v