Headache

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Headache</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608</id>
    <revision>
      <id>29146</id>
      <parentid>7921</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T00:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33547-74</username>
        <id>1524</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>29146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="h43hzf55bked7s4oyly8vr46mjnlms9" xml:space="preserve">{{Databox}}
Tuno kǝla bǝ, kuru sha cephalalgia lan notәna, shima alama kǝla  zautu bl, , au kәlanzәben. Adǝye kǝla migraine, tension-type headache, au cluster headache ro wajin.</text>
      <sha1>h43hzf55bked7s4oyly8vr46mjnlms9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dunyabe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1176</id>
    <revision>
      <id>29141</id>
      <parentid>28952</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T13:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33315-61</username>
        <id>1519</id>
      </contributor>
      <origin>29141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="1u50eoqiafqgtgz4e1ehunc7cg8up5k" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Dunyabe''' dǝ shima awo kura, kokorrata shillewuwabe wo shido shillewu gǝnyi au cidibe gǝnyi. Shi dawari ilmube ngəla kəla shi dunyabedə shima nebula hypothesiswo, shi doni bayannazəgəna kəla shi interstellar clouddə kalkalzəna suro nebulaben shi doni protostar ngəla protoplanetary diskbe shilan kokortinmadəga suwudin. Dunyawa sodə suro disk adəben wurazayin dalil awowa sambisoro kəltəbe doni gravitybe səkə, diwal shiro accretion gultinmadən. Solar System dәn planet kәntagәbe sәdibe sәdi: planetwa cidibe Mercury-a, Venus-a, Dunya-a, Mars-a, kuru planetwa kura Jupiter-a, Saturn-a, Uranus-a, Neptune-a.

Kalima planet dә waneyi kalma Greekbe plan ⁇ tai, ma'ananzә dә &quot;wanderers&quot;

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>1u50eoqiafqgtgz4e1ehunc7cg8up5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shillewu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1338</id>
    <revision>
      <id>29142</id>
      <parentid>28951</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T13:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33315-61</username>
        <id>1519</id>
      </contributor>
      <origin>29142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="7i8v6u4zfxsww7x6ssxi0h5nthct3o1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Shillewu''' dǝ shima spheroid plasmaye shillewuye dǝwo kǝlzǝ gravity lan kǝltǝna dǝwo. Shillewu doni Dunya ro karǝgǝnzǝdǝ shima Kǝngalwo. Shillewuwa gade ngәwu so dә suro bәne dәn kәlanzә ro turin

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>7i8v6u4zfxsww7x6ssxi0h5nthct3o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capitalism</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2771</id>
    <revision>
      <id>29143</id>
      <timestamp>2026-06-06T18:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Capitalism''' də nizam razəwu ye do kəlanzəlaro awo tandoye kəlanzəro gənatə kuru shilan faidatə riwa fando nankaro.[1][2] Nizam razəwu naptəram jamaye də, gargam lan martawa kada lan fuwuzəna, kuru awo’a nguwu sha bayanzana: ləman kəlanzəye, awo riwa nzəraye, zar sabtə, kasuwu gaskaye, kare’a kasuwuye, cida kungənaye, kuru awo’a bəlin diwo’a, wuratə razəwu ye’a.[3][4] Lardə’a capitalist ye də, kasuwu’a wurajin, ngawo...&quot;</comment>
      <origin>29143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="a7h24drba22fx56batxbxr9ui2gqqu6" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Capitalism''' də nizam razəwu ye do kəlanzəlaro awo tandoye kəlanzəro gənatə kuru shilan faidatə riwa fando nankaro.[1][2] Nizam razəwu naptəram jamaye də, gargam lan martawa kada lan fuwuzəna, kuru awo’a nguwu sha bayanzana: ləman kəlanzəye, awo riwa nzəraye, zar sabtə, kasuwu gaskaye, kare’a kasuwuye, cida kungənaye, kuru awo’a bəlin diwo’a, wuratə razəwu ye’a.[3][4] Lardə’a capitalist ye də, kasuwu’a wurajin, ngawo adəyen recession’a tuwondin.[5]

Ilmuwu razəwu ye’a, ilmuwu tarihi ye’a, ilmuwu siyasaye’a, kuru ilmuwu naptəram jamaye’a də, kururam gade-gade gozana, suro kulashi nza kəla capitalism yen, kuru jili gade-gade suro cidayen asuzana. Suro awowa anyiyen suronzan laissez-faire capitalism-a, kasuwu nbe-a, zar kənta lardəbe-a, kəndaram jamabe-a. Jili capitalismye gade-gadedə kasuwu nəmkambe gade-gade, kənga jamaye, [6] awowa gaska nəmkambero dabcinma, kuru letəgəram naptəram jamabe kəriyebe kasatsəna-a mbeji. Futu kasuwu ye gaskaye də, faida do lamarra kasuwu ye ro njistəgə’a, kuru nəm kəlanzə’a kəriye ye də, futu capitalism ye gade-gade lan gadejin.[7][8] Futu kasuwu ye nəm kəlanzaye ro waljin də, kuru doka’a do awo’a kasuwu ye’a wuzəna ma də, lamarra siyasa ye’a letəram ye’a. Kambowo lamarra arziyibe do kərma dəro dunyalan mbeji də, kasuwu kəlta’a, kasuwu kəlanzəye’a, kəriye’a kəlzəna, kuru loktu laan, kasuwu’a fasaltə.[8]

Capitalism də futu zamanzəyen fəlangzəna, lardə England ye lan, kuru kəndowa kasuwu ye lardə Europe ye lan, kate karnu kən 16th-a 18th-a yen. Faltə sanyiyarambe karnu kən 18th yedə capitalism də shima duluwu awoa tandoye do cida sanyiyarambe-a cida yayaktə tuskaata-a suwudə. Kəlakəl dunyabedən, capitalismdə karnu kən 19th-a 20th-a lan dunya sammason tartəgəna, taganasmaro kawu kəriwu dunyabe kən tilomi-a ngawo kəriwu amusube-a dazənan. Suro karnu kən 19th century yen, capitalism də kərye sha kalzənyi, amma ngawo kəriwu dinaye kən indimi yen, Keynesianism men, ngawo adəyen capitalism kaltəgənyi ma neoliberalism lan bowotin də, saa 1980s lan badiwono.

Ilmu asalbe
Kalma “capitalist” də ma’ananzə zar zarye kəman ma’ananzə, buron fəleyin kalma “capitalism” ye də’a kozənaro kuru badiyetə dau dau karni kən 17th ye lan. “Capitalism” də sha capital lan gowotə, kalma Latin ye dareye do caput lan bowotin ma’ananzə “kəla” shi adə shima furtu “chattel” ye’a “fe” ye’a ma’ananzə ləman na falyin ma’ananzə (daren daren dabba’a basro gowotə). Capitale də karnu 12th səta 13th century ro sadəna, kungəna’a, kare’a kasuwuye’a, jumla kungənaye’a, au kungəna do riba’a gozəna ma. karewa gadeso-a.[9]: 233

Shi Hollantse Mercurius (1651-1691) də, suro saa 1653-a 1654-a yen “capitalists” faidatə, kəmanzə zarye’a wuzəna ma’a. (sagǝ 1792) lan. Suro kaidawanzə kəla razəwu siyasabe-a haraji-a (1817) yen, David Ricardo ye “kam zarye” də’a nguwuro manazəna.[14] Nazəmuma Nasarabe Samuel Taylor Coleridge də cidanzə Table Talk (1823) lan “zarwu” faidatə. Pierre-Joseph Proudhon ye kalma də’a faidatə cidanzə buro salak ye lan, ayi awo do ne ləman wo? (1840), kəmanzə’a zar lardəye’a wuzəna. Benjamin Disraeli ye kalmadə cidanzə saa 1845 lan faidatə. Alexander hamilton də hawar zə kəla awo tandoye majalisku lardə United States yero saa 1791 lan yitagatsəyin dən “capitalist” də faida’ane.

Kalma “Capitalism” də’a faidatə buro salak yin ma’ananzə kəmaye dən sha Louis Blanc ro nowotə saa 1850 lan (”Awo do ne capitalism’a bowonyində, ma’ananzə shima razuwu yiko amma la’a duro yiko) kuru Pierre-Joseph Proudhon suro sa’a 1861 yen (”Razuwu’a kuru naptəram jamabe’a zar yiwo bawo. Karl Marx ye nguwusoro “zar cidaye” kuru “zaman awo tandoye” suro Das Kapital (1867) yen manajin.[16][17] Marx ye jili capitalism ye də faidatəyi, amma susu dəro capital, capitalist, capitalist ye faidatə, shi do ne nguwuro fəlejin ma.[18] Dalil kalma do am socialist ye capitalism’a zortəmasoye sadəna də nankaro, ilmuma razəwu ye kuru gargamma Robert Hessen ye wono, kalma “capitalism” də kəlanzəma kalma do nəm zalumtə’a kuru su do kam razəwu ye’a wuzəna ma.[19] Bernard Harcourt ye kasatsəna, kalma də su kalkal gənyi, kuru awo do ne “capital” gultin də mbeji, shi do ne futu laan faidajin ma, kuru doka’a kasuwu ye sha sunotin ma.[20]

Təlam Nasarayen kalma “capitalism” də buro salak yin bawo, futu kitawu mana mana manaye fandoram amma Nasaraye Oxford English Dictionary (OED) yen bowotiya, suro saa 1854 yen, suro kakkadi hawartəma William Makepeace Thackeray ye ruwozəna dən.</text>
      <sha1>a7h24drba22fx56batxbxr9ui2gqqu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29144</id>
      <parentid>29143</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T18:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="4vw4ohbdem4e2558gjbe9chwbrj1iml" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Capitalism''' də nizam razəwu ye do kəlanzəlaro awo tandoye kəlanzəro gənatə kuru shilan faidatə riwa fando nankaro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism#cite_note-Rosser2003-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism#cite_note-Sternberg2015-2&lt;/ref&gt; Nizam razəwu naptəram jamaye də, gargam lan martawa kada lan fuwuzəna, kuru awo’a nguwu sha bayanzana: ləman kəlanzəye, awo riwa nzəraye, zar sabtə, kasuwu gaskaye, kare’a kasuwuye, cida kungənaye, kuru awo’a bəlin diwo’a, wuratə razəwu ye’a.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism#cite_note-Heilbroner2018-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism#cite_note-Gregory2013-4&lt;/ref&gt; Lardə’a capitalist ye də, kasuwu’a wurajin, ngawo adəyen recession’a tuwondin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism#cite_note-Hodrick1997-5&lt;/ref&gt;

Ilmuwu razəwu ye’a, ilmuwu tarihi ye’a, ilmuwu siyasaye’a, kuru ilmuwu naptəram jamaye’a də, kururam gade-gade gozana, suro kulashi nza kəla capitalism yen, kuru jili gade-gade suro cidayen asuzana. Suro awowa anyiyen suronzan laissez-faire capitalism-a, kasuwu nbe-a, zar kənta lardəbe-a, kəndaram jamabe-a. Jili capitalismye gade-gadedə kasuwu nəmkambe gade-gade, kənga jamaye, &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism#cite_note-gregorystuart-6&lt;/ref&gt; awowa gaska nəmkambero dabcinma, kuru letəgəram naptəram jamabe kəriyebe kasatsəna-a mbeji. Futu kasuwu ye gaskaye də, faida do lamarra kasuwu ye ro njistəgə’a, kuru nəm kəlanzə’a kəriye ye də, futu capitalism ye gade-gade lan gadejin.[7][8] Futu kasuwu ye nəm kəlanzaye ro waljin də, kuru doka’a do awo’a kasuwu ye’a wuzəna ma də, lamarra siyasa ye’a letəram ye’a. Kambowo lamarra arziyibe do kərma dəro dunyalan mbeji də, kasuwu kəlta’a, kasuwu kəlanzəye’a, kəriye’a kəlzəna, kuru loktu laan, kasuwu’a fasaltə.[8]

Capitalism də futu zamanzəyen fəlangzəna, lardə England ye lan, kuru kəndowa kasuwu ye lardə Europe ye lan, kate karnu kən 16th-a 18th-a yen. Faltə sanyiyarambe karnu kən 18th yedə capitalism də shima duluwu awoa tandoye do cida sanyiyarambe-a cida yayaktə tuskaata-a suwudə. Kəlakəl dunyabedən, capitalismdə karnu kən 19th-a 20th-a lan dunya sammason tartəgəna, taganasmaro kawu kəriwu dunyabe kən tilomi-a ngawo kəriwu amusube-a dazənan. Suro karnu kən 19th century yen, capitalism də kərye sha kalzənyi, amma ngawo kəriwu dinaye kən indimi yen, Keynesianism men, ngawo adəyen capitalism kaltəgənyi ma neoliberalism lan bowotin də, saa 1980s lan badiwono.

Ilmu asalbe
Kalma “capitalist” də ma’ananzə zar zarye kəman ma’ananzə, buron fəleyin kalma “capitalism” ye də’a kozənaro kuru badiyetə dau dau karni kən 17th ye lan. “Capitalism” də sha capital lan gowotə, kalma Latin ye dareye do caput lan bowotin ma’ananzə “kəla” shi adə shima furtu “chattel” ye’a “fe” ye’a ma’ananzə ləman na falyin ma’ananzə (daren daren dabba’a basro gowotə). Capitale də karnu 12th səta 13th century ro sadəna, kungəna’a, kare’a kasuwuye’a, jumla kungənaye’a, au kungəna do riba’a gozəna ma. karewa gadeso-a.[9]: 233

Shi Hollantse Mercurius (1651-1691) də, suro saa 1653-a 1654-a yen “capitalists” faidatə, kəmanzə zarye’a wuzəna ma’a. (sagǝ 1792) lan. Suro kaidawanzə kəla razəwu siyasabe-a haraji-a (1817) yen, David Ricardo ye “kam zarye” də’a nguwuro manazəna.[14] Nazəmuma Nasarabe Samuel Taylor Coleridge də cidanzə Table Talk (1823) lan “zarwu” faidatə. Pierre-Joseph Proudhon ye kalma də’a faidatə cidanzə buro salak ye lan, ayi awo do ne ləman wo? (1840), kəmanzə’a zar lardəye’a wuzəna. Benjamin Disraeli ye kalmadə cidanzə saa 1845 lan faidatə. Alexander hamilton də hawar zə kəla awo tandoye majalisku lardə United States yero saa 1791 lan yitagatsəyin dən “capitalist” də faida’ane.

Kalma “Capitalism” də’a faidatə buro salak yin ma’ananzə kəmaye dən sha Louis Blanc ro nowotə saa 1850 lan (”Awo do ne capitalism’a bowonyində, ma’ananzə shima razuwu yiko amma la’a duro yiko) kuru Pierre-Joseph Proudhon suro sa’a 1861 yen (”Razuwu’a kuru naptəram jamabe’a zar yiwo bawo. Karl Marx ye nguwusoro “zar cidaye” kuru “zaman awo tandoye” suro Das Kapital (1867) yen manajin.[16][17] Marx ye jili capitalism ye də faidatəyi, amma susu dəro capital, capitalist, capitalist ye faidatə, shi do ne nguwuro fəlejin ma.[18] Dalil kalma do am socialist ye capitalism’a zortəmasoye sadəna də nankaro, ilmuma razəwu ye kuru gargamma Robert Hessen ye wono, kalma “capitalism” də kəlanzəma kalma do nəm zalumtə’a kuru su do kam razəwu ye’a wuzəna ma.[19] Bernard Harcourt ye kasatsəna, kalma də su kalkal gənyi, kuru awo do ne “capital” gultin də mbeji, shi do ne futu laan faidajin ma, kuru doka’a kasuwu ye sha sunotin ma.[20]

Təlam Nasarayen kalma “capitalism” də buro salak yin bawo, futu kitawu mana mana manaye fandoram amma Nasaraye Oxford English Dictionary (OED) yen bowotiya, suro saa 1854 yen, suro kakkadi hawartəma William Makepeace Thackeray ye ruwozəna dən.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>4vw4ohbdem4e2558gjbe9chwbrj1iml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2772</id>
    <revision>
      <id>29145</id>
      <timestamp>2026-06-06T18:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Təlamma Turkiye''' (Turkiye Turkiye Turkiyaye'[17]) shima təlamma Turkiye zauro manatinmawo, amma miliyon 90 yeyi manazan. Shidə təlamma lardə Turkeybe kuru təlamma indi Cyprusbe fal. Kufuwa sənana təlamma Turkishye manazandə amma Germanyeya, Austriayeya, Bulgariayeya, yala Macedoniayeya, Greeceyeya, nasha gade Europeyeya, Caucasus anəmyeya, kuru nasha laa Asiaye dauyeya, Iraqyeya, Syriayeya. Turkish də shima təlamma kən 18 mewo dunyalan zauro...&quot;</comment>
      <origin>29145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4662" sha1="bofsttun2mei98c2nasyg5q0iicxk72" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Təlamma Turkiye''' (Turkiye Turkiye Turkiyaye'[17]) shima təlamma Turkiye zauro manatinmawo, amma miliyon 90 yeyi manazan. Shidə təlamma lardə Turkeybe kuru təlamma indi Cyprusbe fal. Kufuwa sənana təlamma Turkishye manazandə amma Germanyeya, Austriayeya, Bulgariayeya, yala Macedoniayeya, Greeceyeya, nasha gade Europeyeya, Caucasus anəmyeya, kuru nasha laa Asiaye dauyeya, Iraqyeya, Syriayeya. Turkish də shima təlamma kən 18 mewo dunyalan zauro manatinmawo.

Nasha fəteyedən, nəm duno Ottoman Turkishyedə- təlam Turkishye jili kada doni təlam kərmaiye-a adabe-a mairi Ottomanbero faidatinmadə-tartəgəna loktu mairi Ottomanbedə farakcinlan. Suro saa 1928 lan, Atatürkbe faltənzə fal suro saa badiyaram Republic of Turkeyben, ruwo Perso-Arabicbedə ruwo Ottoman Turkishbedəga ruwo Latinbe Turkishbedəga faltəna.

Nahawu Turkishbedə shiga awoa ngəwuro kəltəyin kuru zaumaro sambisoro tədin. Tartip kalmabedə shima mauduwu-awo-cida. Turkishdə shilan aji sube au jinsi manabe ba. Siffawa gade nowatadə suronzan hujja-a, converbs-a, kuru loktuwa kada-a, lamar-a, kuru hangal-a.

Fonoloji Turkishbedə nəmkam kəltə vowelbe-a; kalimawa asalbedə suronzan fuwu (⟨e, i, ö, ü⟩) au ngawo (⟨a, ı, o, u⟩) bas mbeji, awo shiro palatal harmony gultində. Nzəralan, suffixes laadə harmony diyau fəlezayin kuru suronzan harmony kokorrata mbeji kate vowels kuraben. Suffixes ngəwuso vowel harmony'a kasatsana yayi, amma laa mbeji. Loanwords də mburo walzənyi doka adəga tədinro.

Turkishdə nizam kalmabe mbeji shidoni stress- au pitch-basedro bayantənadə. Kalimawa asalye ngəwunzaso syllable dareyedən təkkin, amma adə dalil suffixesben gadejin. Kuruson, loanwordsdə nasha adəlan zauro gadezana.

Kashi 80% ma kozəna kalimawa Turkishyedə asal Turkicyen fəlangzana, bana nguwuwa zaman Ottomanye Arabic-a, Faransa-a Persian-aye, kuru bana gana Italian-a, Greek-a, Nasara-aye. Kalimawa nguwu, musammanno sandi Arabiclan təbandənadə, sandiya Turkish coinagesye falzana loktu təlamma Turkishye faltəyen dalil raayi təlamma nəm tahirye nankaro.

Təlammadə darajaa faidatin kuru nəm gade T-V dunoa mbeji shidoni nəm ngəla gade-gadeya, nəm cintə amma, nəm kura, nəm ngəla au nəm sawa amma manatəmadəro. Suwuram kam-kən indimibe-a kuru jili cidabe-adə raktə kam falro daraja nankaro faidatin.

Yayaktǝ
Hawar kura: Təlamma Turkicbe
Turkishdə shiye suro kufu Oghuzbe fato Turkicbedən kara. Wakil gadedə suronzan təlamma Azerbaijanyeya, Azerbaijanlan manatin kuru yala-fəte Iranyeya, Gagauz Gagauziyayeya, Qashqai anəm Iranyeya, Turkmen Turkmenistanyeya.[20]

Gargammamen, təlamma Turkicyedə sandiya təlamma Altaicye kuradəro gowotə, rokko təlamma Japaneseyeya, Koreayeya, Mongolicyeya, Tungusicyeya. Ilmuwu təlammame laye shawariya codo təlamma gadeya surodəro suwudin. [21]

Tiwori Altaicyedə təlamma 1960lan faidatə baro wallono, kuru təlamma ilmuwuye nguwuso kərmadə təlamma Turkicyedə təlamma gadeya letanyiro gozana, amma shi jarabi Altaicyedə kuwami yaye təlamma ilmuwuye gana sətana.[22] Karnu kən mewun lagarmen dawari ilmube Ural-Altaicyedə, shidoni təlamma Turkishyedəa təlamma Finnishyeya, Hungarianyeya Altaicyeya kəlzənadə, shidə zauro kasattənyiro gotəna kəla Altaicye waatənzəyen.[23] Shi dawari ilmubedə ngəwusoro kəla təlamma anyi alamaram yakkəben kara: nəmkam kəltə-a, nəmkalkal vowelbe-a kuru jinsi manabe ba-a.[23]

Gargam
Kuru wune: Am Turkishbe-a kuru am Turkicbe-a § Gargam

Karnu kən-9me Irk Bitig au &quot;Kitawu Raayibe&quot;
Ruwowa Turkicbe kureye nowatadə sandima ruwowa Orkhonbe kura-kura yakkə Mongolia zamanben təbandində. Gartəna kəla daraja mai Kul Tigin-a yanzəgana mai Bilge Khagan-a yero, zaman adə Turkic Khaganate kən indimiro waltəgəna (saa 682-744 CE).[24] Ngawo awoa tarihibe anyi'a latə'a kuru kawu'a kəllatadə'a ilmuwu archaeologists Russiabe nasha kura Orkhon Valley'a dərizə kəlzənadən kate saa 1889-a 1893-ayen, təlam kəla awoa ruwotənadə shima təlam Turkicbe kureye shidoni alphabet turki lan ruwotənadə &quot; runes&quot; au &quot;runiform&quot; dalil nəm samun gana alfabet Germanicyeya.[25]

Turkicye faraktənzədən woktu badiyaramma karnu dawuyedən (c. karnu 6th-11th), amma təlamma Turkicye manazandə Asia dawuyedən tartaana, nasha kura zamzəna Siberialan səta Europero hatta Mediterraneanro saadəna. Seljuqsdo Oghuz Turksyedə, taganasmaro, təlamma nza Oghuzdə- kaka təlamma Turkishye kuroyedə-Anatoliaro karnu kən 11medən saudəna.[26] Kuruson loktu karnu kən 11medən, ilmuma təlamma Turkicbe burwoyedə, Mahmud al-Kashgari Kara-khanid Khanateben bakkono.</text>
      <sha1>bofsttun2mei98c2nasyg5q0iicxk72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peace</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2773</id>
    <revision>
      <id>29147</id>
      <timestamp>2026-06-07T04:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Nəlefadə''' shima yanayi nəlefabe sa nəmkərawu-a fitəna-a balan. Nasha naptəram jamaben, nəlefadə maananzə fitəna ba-a kuru nəmkambe ritə fitəna-a kate amso au kufuwaben.[2]  Nəlefa fuwutəgədə falsafawa ngəwuye, adinwa, raayiwa ngəwuye, ngəwunzaso falsafanzaye kuraro gozana. Misalwa laadə sandima: adinwa alama adin Buddhismbe-a, adin Kəristabe-a, Jainism-a, Islam-a, am faidaa alama Gandhi-a Martin Luther King Jr.-a, kuru ruwowa adabb...&quot;</comment>
      <origin>29147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="13cbgraohgghhxn1377yujgbgvpdxdt" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nəlefadə''' shima yanayi nəlefabe sa nəmkərawu-a fitəna-a balan. Nasha naptəram jamaben, nəlefadə maananzə fitəna ba-a kuru nəmkambe ritə fitəna-a kate amso au kufuwaben.[2]

Nəlefa fuwutəgədə falsafawa ngəwuye, adinwa, raayiwa ngəwuye, ngəwunzaso falsafanzaye kuraro gozana. Misalwa laadə sandima: adinwa alama adin Buddhismbe-a, adin Kəristabe-a, Jainism-a, Islam-a, am faidaa alama Gandhi-a Martin Luther King Jr.-a, kuru ruwowa adabbe alama &quot;Nəlefa Abadanbe: Kurtə Falsafabe&quot; Immanuel Kantbe, &quot;Nəlefa Nəlefabe&quot; Morihei Ueshibabe, au raayi Nəlefabe. nasha siyasa naptəram jamabe. Shidə ngəwusoro mauduwu alamabe kuru suro adawa adabe gadesoben nowata.

Nəlefa wakiltədə zaye kada gozəna kuru alamawa kada gozəna futu ada-a, awo kəlanzən dagəna-a, gargam-a men, falnzawoso alamawanzə-a kuru alamaramnza zauro asutinba. Misallo, loktu ngawo fitənayen, na do fantəram zauro dunowa lan, alama’a anyi kəltə-a kəlakəl-a suwudin, bayantəna kəla kufuwa amsoye’a nəm kura’a nəm kam kəltə’aro səmbəliyin, amma alamadə raksə nəmzalum-a, nəm wattə-a au awo gade-a fəlejin.[3] Adəye səkə, ma'ana nəlefaye dunya sammason mbeji ba amma tartəgəna kuru fasartəna futu awo kəlanzən dagəna-a ada-aro wutəgəmen, shilan maana kada suwudin alamaramzən ngəla gənyi.

&quot;Nəlefa hangalbe&quot; (misallo nəlefa tafakkarbe-a fantəgəram-a) ngəlaro bayantənyi, amma waneye [bayan gade məradəzəna] awo mburo walzəna &quot;nəmlefa halbe&quot; koktəro. Hal nəlefabedə yimlan &quot;hal nəlefa surobe&quot; lan tuwandin. Am laaye kambiwuzana kəla halwa surowabe jili nəlefa, kanadi, daraja, kanjimalibe, nəmngəla, kəlanza kaltəgə, nəmkərawu, nəmkalkal, gawurtə, nəmkalkal, kuru raktə foto kura kurubedə raksə nəlefa suro kamben suwudin, kəndaaram diyabe kəndəganzabe muradətənyiro.[4]

Ilmu asalbe

Kawu kalima 'peace' də suro kalma Nasarabero gayinro, Anglo-Saxonsdə kalma &quot;friðu sibb&quot; faidatə &quot;wadə nəlefabe&quot; nankaro.
Kalima 'sulhu' də Anglo-French pes lan fəlangzəna, kuru French kureye pais, maananzə &quot;sulhu, sulhu, manatəba, kasattə&quot; (karnu kən 11th).[5] Kalima Anglo-Frenchbe pesdə kəlanzəma Latin pax lan kedo, maananzə &quot;nəm nəlefa, nəmkam, kasattə, nəlefa, nəlefa, nəmkəlado ba, nəlefa.&quot;

Kalima Nasarabedə salamtə kəlanzəbe kadalan faidatə badiwono c.1300 fasari kalma Hebrewbe shalomdə, shidəwo, futu ilmu tauhidbe Yewudibedən, cida Hebrewben kedo maananzə 'kamiltə, zamtə'.[6] &quot;Nəlefa&quot; də shima fasari nowata yaye, shidə kamil gənyi, dalilnzədə shalomdə, shidoni Arabic salaam'a kəllatadə, maanaa gade kada nəlefaro nzəralan, suronzan nəmadal-a, nəlefa ngəla-a, nəlefa-a, nəlefa-a, fuwutə-a, nəmkalkal-a, nəlefa-a, arziyi-a, nəmsawa-a, kuru &quot; &quot;fajerra&quot;.[7]

Nasha kəlanzəben, hal nəlefabedə nəmngəla, nəmngəla, daraja, nəmadal, kuru nzasarawa-a halla am gadebe-a kasattə-a nəm ngəla fəlezayin. Asutə nəlefabe adə raksə kamye hangalnzə au asutə kəlanzəbero lejin, futu &quot;nəm nəlefa&quot; suro hangal kamyedən, futu European references c lan təbandində.1200. Kalima Nasarabe buroyedə shilan faidatin maana &quot;quiet&quot;, shidə fəlejin nəmkəji, nəmkəji, kuru nəmkam fatobe au kufube shidoni kambiyi-a, hangal za-a kuru hangalza-a badə; amma zande-a, kuru nəlefa-a məradə.

Təlamma kadalan, kalima 'peace' də sha salamtəro faidatin, misallo kalima Hawaiianbe aloha, kuru kalima Arabicbe salaam. Suro Nasaraben kalima nəlefadə yimlan faidatin fajerraro, musammanno am kərmubero, futu mana &quot;rest in peace&quot; au &quot;peace out&quot; yeyi.

Gargam

Croeseid coin Croesus ye (c. 550 BCE), bəndi-a fe-a fəlejin — alama kəlakəl kate Lydia-a Greece-a ye fəlejin.
Nəlefadə diplomacy men tədin futu nyiya mairiben, zaman kurebe-a zaman kərmabe-a indison. Misalwa indi buroye nyiya mairibe do nəmkam diplomaticbe koktəro faidatənadə sandima Hermodike I, shidoni mai Phrygiabe saa 800 BCE lan nyazənadə, [8] kuru Hermodike II, shidoni mai Lydiabe saa 600 BCE lan nyazənadə.[9] Nyiya indisodə maiwa Greekbe fato Agamemnonbe-a maiwa kərma Turkeybe-a mbeji.[10] Nyiya kate maiwa Greek ye-a maiwa Phrygia-a Lydia-a ye də nasha də'a zauro faida'a, adəye səkə awowa bəlin nzunduye faida'a Anatolia lan Greece ro kalakkatə. Hasatanma, Phrygians də alphabet Greek ye dəga yitagatsəgəna, amma Lydians də shima kungəna coinaye faidatə badizə. Awowa bəlin indiso lardəwa korkornzaye duwaro gozana kasuwu-a kəlakəl-a men.</text>
      <sha1>13cbgraohgghhxn1377yujgbgvpdxdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29148</id>
      <parentid>29147</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T04:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4855" sha1="7ifqtalwy5wdqo6the7eu6jyplrfhfj" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nəlefadə''' shima yanayi nəlefabe sa nəmkərawu-a fitəna-a balan. Nasha naptəram jamaben, nəlefadə maananzə fitəna ba-a kuru nəmkambe ritə fitəna-a kate amso au kufuwaben.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-2&lt;/ref&gt;

Nəlefa fuwutəgədə falsafawa ngəwuye, adinwa, raayiwa ngəwuye, ngəwunzaso falsafanzaye kuraro gozana. Misalwa laadə sandima: adinwa alama adin Buddhismbe-a, adin Kəristabe-a, Jainism-a, Islam-a, am faidaa alama Gandhi-a Martin Luther King Jr.-a, kuru ruwowa adabbe alama &quot;Nəlefa Abadanbe: Kurtə Falsafabe&quot; Immanuel Kantbe, &quot;Nəlefa Nəlefabe&quot; Morihei Ueshibabe, au raayi Nəlefabe. nasha siyasa naptəram jamabe. Shidə ngəwusoro mauduwu alamabe kuru suro adawa adabe gadesoben nowata.

Nəlefa wakiltədə zaye kada gozəna kuru alamawa kada gozəna futu ada-a, awo kəlanzən dagəna-a, gargam-a men, falnzawoso alamawanzə-a kuru alamaramnza zauro asutinba. Misallo, loktu ngawo fitənayen, na do fantəram zauro dunowa lan, alama’a anyi kəltə-a kəlakəl-a suwudin, bayantəna kəla kufuwa amsoye’a nəm kura’a nəm kam kəltə’aro səmbəliyin, amma alamadə raksə nəmzalum-a, nəm wattə-a au awo gade-a fəlejin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-3&lt;/ref&gt; Adəye səkə, ma'ana nəlefaye dunya sammason mbeji ba amma tartəgəna kuru fasartəna futu awo kəlanzən dagəna-a ada-aro wutəgəmen, shilan maana kada suwudin alamaramzən ngəla gənyi.

&quot;Nəlefa hangalbe&quot; (misallo nəlefa tafakkarbe-a fantəgəram-a) ngəlaro bayantənyi, amma waneye [bayan gade məradəzəna] awo mburo walzəna &quot;nəmlefa halbe&quot; koktəro. Hal nəlefabedə yimlan &quot;hal nəlefa surobe&quot; lan tuwandin. Am laaye kambiwuzana kəla halwa surowabe jili nəlefa, kanadi, daraja, kanjimalibe, nəmngəla, kəlanza kaltəgə, nəmkərawu, nəmkalkal, gawurtə, nəmkalkal, kuru raktə foto kura kurubedə raksə nəlefa suro kamben suwudin, kəndaaram diyabe kəndəganzabe muradətənyiro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-4&lt;/ref&gt;

Ilmu asalbe

Kawu kalima 'peace' də suro kalma Nasarabero gayinro, Anglo-Saxonsdə kalma &quot;friðu sibb&quot; faidatə &quot;wadə nəlefabe&quot; nankaro.
Kalima 'sulhu' də Anglo-French pes lan fəlangzəna, kuru French kureye pais, maananzə &quot;sulhu, sulhu, manatəba, kasattə&quot; (karnu kən 11th).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-5&lt;/ref&gt; Kalima Anglo-Frenchbe pesdə kəlanzəma Latin pax lan kedo, maananzə &quot;nəm nəlefa, nəmkam, kasattə, nəlefa, nəlefa, nəmkəlado ba, nəlefa.&quot;

Kalima Nasarabedə salamtə kəlanzəbe kadalan faidatə badiwono c.1300 fasari kalma Hebrewbe shalomdə, shidəwo, futu ilmu tauhidbe Yewudibedən, cida Hebrewben kedo maananzə 'kamiltə, zamtə'.[6] &quot;Nəlefa&quot; də shima fasari nowata yaye, shidə kamil gənyi, dalilnzədə shalomdə, shidoni Arabic salaam'a kəllatadə, maanaa gade kada nəlefaro nzəralan, suronzan nəmadal-a, nəlefa ngəla-a, nəlefa-a, nəlefa-a, fuwutə-a, nəmkalkal-a, nəlefa-a, arziyi-a, nəmsawa-a, kuru &quot; &quot;fajerra&quot;.[7]

Nasha kəlanzəben, hal nəlefabedə nəmngəla, nəmngəla, daraja, nəmadal, kuru nzasarawa-a halla am gadebe-a kasattə-a nəm ngəla fəlezayin. Asutə nəlefabe adə raksə kamye hangalnzə au asutə kəlanzəbero lejin, futu &quot;nəm nəlefa&quot; suro hangal kamyedən, futu European references c lan təbandində.1200. Kalima Nasarabe buroyedə shilan faidatin maana &quot;quiet&quot;, shidə fəlejin nəmkəji, nəmkəji, kuru nəmkam fatobe au kufube shidoni kambiyi-a, hangal za-a kuru hangalza-a badə; amma zande-a, kuru nəlefa-a məradə.

Təlamma kadalan, kalima 'peace' də sha salamtəro faidatin, misallo kalima Hawaiianbe aloha, kuru kalima Arabicbe salaam. Suro Nasaraben kalima nəlefadə yimlan faidatin fajerraro, musammanno am kərmubero, futu mana &quot;rest in peace&quot; au &quot;peace out&quot; yeyi.

Gargam

Croeseid coin Croesus ye (c. 550 BCE), bəndi-a fe-a fəlejin — alama kəlakəl kate Lydia-a Greece-a ye fəlejin.
Nəlefadə diplomacy men tədin futu nyiya mairiben, zaman kurebe-a zaman kərmabe-a indison. Misalwa indi buroye nyiya mairibe do nəmkam diplomaticbe koktəro faidatənadə sandima Hermodike I, shidoni mai Phrygiabe saa 800 BCE lan nyazənadə, [8] kuru Hermodike II, shidoni mai Lydiabe saa 600 BCE lan nyazənadə.[9] Nyiya indisodə maiwa Greekbe fato Agamemnonbe-a maiwa kərma Turkeybe-a mbeji.[10] Nyiya kate maiwa Greek ye-a maiwa Phrygia-a Lydia-a ye də nasha də'a zauro faida'a, adəye səkə awowa bəlin nzunduye faida'a Anatolia lan Greece ro kalakkatə. Hasatanma, Phrygians də alphabet Greek ye dəga yitagatsəgəna, amma Lydians də shima kungəna coinaye faidatə badizə. Awowa bəlin indiso lardəwa korkornzaye duwaro gozana kasuwu-a kəlakəl-a men.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201226052729/https://www.un.org/en/sections/about-un/un-logo-and-flag/index.html&lt;/ref&gt;

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>7ifqtalwy5wdqo6the7eu6jyplrfhfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2774</id>
    <revision>
      <id>29149</id>
      <timestamp>2026-06-07T04:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Nəlefadə''' shima yanayi nəlefabe sa nəmkərawu-a fitəna-a balan. Nasha naptəram jamaben, nəlefadə maananzə fitəna ba-a kuru nəmkambe ritə fitəna-a kate amso au kufuwaben.[2]  Nəlefa fuwutəgədə falsafawa ngəwuye, adinwa, raayiwa ngəwuye, ngəwunzaso falsafanzaye kuraro gozana. Misalwa laadə sandima: adinwa alama adin Buddhismbe-a, adin Kəristabe-a, Jainism-a, Islam-a, am faidaa alama Gandhi-a Martin Luther King Jr.-a, kuru ruwowa adabb...&quot;</comment>
      <origin>29149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="13cbgraohgghhxn1377yujgbgvpdxdt" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nəlefadə''' shima yanayi nəlefabe sa nəmkərawu-a fitəna-a balan. Nasha naptəram jamaben, nəlefadə maananzə fitəna ba-a kuru nəmkambe ritə fitəna-a kate amso au kufuwaben.[2]

Nəlefa fuwutəgədə falsafawa ngəwuye, adinwa, raayiwa ngəwuye, ngəwunzaso falsafanzaye kuraro gozana. Misalwa laadə sandima: adinwa alama adin Buddhismbe-a, adin Kəristabe-a, Jainism-a, Islam-a, am faidaa alama Gandhi-a Martin Luther King Jr.-a, kuru ruwowa adabbe alama &quot;Nəlefa Abadanbe: Kurtə Falsafabe&quot; Immanuel Kantbe, &quot;Nəlefa Nəlefabe&quot; Morihei Ueshibabe, au raayi Nəlefabe. nasha siyasa naptəram jamabe. Shidə ngəwusoro mauduwu alamabe kuru suro adawa adabe gadesoben nowata.

Nəlefa wakiltədə zaye kada gozəna kuru alamawa kada gozəna futu ada-a, awo kəlanzən dagəna-a, gargam-a men, falnzawoso alamawanzə-a kuru alamaramnza zauro asutinba. Misallo, loktu ngawo fitənayen, na do fantəram zauro dunowa lan, alama’a anyi kəltə-a kəlakəl-a suwudin, bayantəna kəla kufuwa amsoye’a nəm kura’a nəm kam kəltə’aro səmbəliyin, amma alamadə raksə nəmzalum-a, nəm wattə-a au awo gade-a fəlejin.[3] Adəye səkə, ma'ana nəlefaye dunya sammason mbeji ba amma tartəgəna kuru fasartəna futu awo kəlanzən dagəna-a ada-aro wutəgəmen, shilan maana kada suwudin alamaramzən ngəla gənyi.

&quot;Nəlefa hangalbe&quot; (misallo nəlefa tafakkarbe-a fantəgəram-a) ngəlaro bayantənyi, amma waneye [bayan gade məradəzəna] awo mburo walzəna &quot;nəmlefa halbe&quot; koktəro. Hal nəlefabedə yimlan &quot;hal nəlefa surobe&quot; lan tuwandin. Am laaye kambiwuzana kəla halwa surowabe jili nəlefa, kanadi, daraja, kanjimalibe, nəmngəla, kəlanza kaltəgə, nəmkərawu, nəmkalkal, gawurtə, nəmkalkal, kuru raktə foto kura kurubedə raksə nəlefa suro kamben suwudin, kəndaaram diyabe kəndəganzabe muradətənyiro.[4]

Ilmu asalbe

Kawu kalima 'peace' də suro kalma Nasarabero gayinro, Anglo-Saxonsdə kalma &quot;friðu sibb&quot; faidatə &quot;wadə nəlefabe&quot; nankaro.
Kalima 'sulhu' də Anglo-French pes lan fəlangzəna, kuru French kureye pais, maananzə &quot;sulhu, sulhu, manatəba, kasattə&quot; (karnu kən 11th).[5] Kalima Anglo-Frenchbe pesdə kəlanzəma Latin pax lan kedo, maananzə &quot;nəm nəlefa, nəmkam, kasattə, nəlefa, nəlefa, nəmkəlado ba, nəlefa.&quot;

Kalima Nasarabedə salamtə kəlanzəbe kadalan faidatə badiwono c.1300 fasari kalma Hebrewbe shalomdə, shidəwo, futu ilmu tauhidbe Yewudibedən, cida Hebrewben kedo maananzə 'kamiltə, zamtə'.[6] &quot;Nəlefa&quot; də shima fasari nowata yaye, shidə kamil gənyi, dalilnzədə shalomdə, shidoni Arabic salaam'a kəllatadə, maanaa gade kada nəlefaro nzəralan, suronzan nəmadal-a, nəlefa ngəla-a, nəlefa-a, nəlefa-a, fuwutə-a, nəmkalkal-a, nəlefa-a, arziyi-a, nəmsawa-a, kuru &quot; &quot;fajerra&quot;.[7]

Nasha kəlanzəben, hal nəlefabedə nəmngəla, nəmngəla, daraja, nəmadal, kuru nzasarawa-a halla am gadebe-a kasattə-a nəm ngəla fəlezayin. Asutə nəlefabe adə raksə kamye hangalnzə au asutə kəlanzəbero lejin, futu &quot;nəm nəlefa&quot; suro hangal kamyedən, futu European references c lan təbandində.1200. Kalima Nasarabe buroyedə shilan faidatin maana &quot;quiet&quot;, shidə fəlejin nəmkəji, nəmkəji, kuru nəmkam fatobe au kufube shidoni kambiyi-a, hangal za-a kuru hangalza-a badə; amma zande-a, kuru nəlefa-a məradə.

Təlamma kadalan, kalima 'peace' də sha salamtəro faidatin, misallo kalima Hawaiianbe aloha, kuru kalima Arabicbe salaam. Suro Nasaraben kalima nəlefadə yimlan faidatin fajerraro, musammanno am kərmubero, futu mana &quot;rest in peace&quot; au &quot;peace out&quot; yeyi.

Gargam

Croeseid coin Croesus ye (c. 550 BCE), bəndi-a fe-a fəlejin — alama kəlakəl kate Lydia-a Greece-a ye fəlejin.
Nəlefadə diplomacy men tədin futu nyiya mairiben, zaman kurebe-a zaman kərmabe-a indison. Misalwa indi buroye nyiya mairibe do nəmkam diplomaticbe koktəro faidatənadə sandima Hermodike I, shidoni mai Phrygiabe saa 800 BCE lan nyazənadə, [8] kuru Hermodike II, shidoni mai Lydiabe saa 600 BCE lan nyazənadə.[9] Nyiya indisodə maiwa Greekbe fato Agamemnonbe-a maiwa kərma Turkeybe-a mbeji.[10] Nyiya kate maiwa Greek ye-a maiwa Phrygia-a Lydia-a ye də nasha də'a zauro faida'a, adəye səkə awowa bəlin nzunduye faida'a Anatolia lan Greece ro kalakkatə. Hasatanma, Phrygians də alphabet Greek ye dəga yitagatsəgəna, amma Lydians də shima kungəna coinaye faidatə badizə. Awowa bəlin indiso lardəwa korkornzaye duwaro gozana kasuwu-a kəlakəl-a men.</text>
      <sha1>13cbgraohgghhxn1377yujgbgvpdxdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29150</id>
      <parentid>29149</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T04:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4855" sha1="7ifqtalwy5wdqo6the7eu6jyplrfhfj" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nəlefadə''' shima yanayi nəlefabe sa nəmkərawu-a fitəna-a balan. Nasha naptəram jamaben, nəlefadə maananzə fitəna ba-a kuru nəmkambe ritə fitəna-a kate amso au kufuwaben.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-2&lt;/ref&gt;

Nəlefa fuwutəgədə falsafawa ngəwuye, adinwa, raayiwa ngəwuye, ngəwunzaso falsafanzaye kuraro gozana. Misalwa laadə sandima: adinwa alama adin Buddhismbe-a, adin Kəristabe-a, Jainism-a, Islam-a, am faidaa alama Gandhi-a Martin Luther King Jr.-a, kuru ruwowa adabbe alama &quot;Nəlefa Abadanbe: Kurtə Falsafabe&quot; Immanuel Kantbe, &quot;Nəlefa Nəlefabe&quot; Morihei Ueshibabe, au raayi Nəlefabe. nasha siyasa naptəram jamabe. Shidə ngəwusoro mauduwu alamabe kuru suro adawa adabe gadesoben nowata.

Nəlefa wakiltədə zaye kada gozəna kuru alamawa kada gozəna futu ada-a, awo kəlanzən dagəna-a, gargam-a men, falnzawoso alamawanzə-a kuru alamaramnza zauro asutinba. Misallo, loktu ngawo fitənayen, na do fantəram zauro dunowa lan, alama’a anyi kəltə-a kəlakəl-a suwudin, bayantəna kəla kufuwa amsoye’a nəm kura’a nəm kam kəltə’aro səmbəliyin, amma alamadə raksə nəmzalum-a, nəm wattə-a au awo gade-a fəlejin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-3&lt;/ref&gt; Adəye səkə, ma'ana nəlefaye dunya sammason mbeji ba amma tartəgəna kuru fasartəna futu awo kəlanzən dagəna-a ada-aro wutəgəmen, shilan maana kada suwudin alamaramzən ngəla gənyi.

&quot;Nəlefa hangalbe&quot; (misallo nəlefa tafakkarbe-a fantəgəram-a) ngəlaro bayantənyi, amma waneye [bayan gade məradəzəna] awo mburo walzəna &quot;nəmlefa halbe&quot; koktəro. Hal nəlefabedə yimlan &quot;hal nəlefa surobe&quot; lan tuwandin. Am laaye kambiwuzana kəla halwa surowabe jili nəlefa, kanadi, daraja, kanjimalibe, nəmngəla, kəlanza kaltəgə, nəmkərawu, nəmkalkal, gawurtə, nəmkalkal, kuru raktə foto kura kurubedə raksə nəlefa suro kamben suwudin, kəndaaram diyabe kəndəganzabe muradətənyiro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-4&lt;/ref&gt;

Ilmu asalbe

Kawu kalima 'peace' də suro kalma Nasarabero gayinro, Anglo-Saxonsdə kalma &quot;friðu sibb&quot; faidatə &quot;wadə nəlefabe&quot; nankaro.
Kalima 'sulhu' də Anglo-French pes lan fəlangzəna, kuru French kureye pais, maananzə &quot;sulhu, sulhu, manatəba, kasattə&quot; (karnu kən 11th).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peace#cite_note-5&lt;/ref&gt; Kalima Anglo-Frenchbe pesdə kəlanzəma Latin pax lan kedo, maananzə &quot;nəm nəlefa, nəmkam, kasattə, nəlefa, nəlefa, nəmkəlado ba, nəlefa.&quot;

Kalima Nasarabedə salamtə kəlanzəbe kadalan faidatə badiwono c.1300 fasari kalma Hebrewbe shalomdə, shidəwo, futu ilmu tauhidbe Yewudibedən, cida Hebrewben kedo maananzə 'kamiltə, zamtə'.[6] &quot;Nəlefa&quot; də shima fasari nowata yaye, shidə kamil gənyi, dalilnzədə shalomdə, shidoni Arabic salaam'a kəllatadə, maanaa gade kada nəlefaro nzəralan, suronzan nəmadal-a, nəlefa ngəla-a, nəlefa-a, nəlefa-a, fuwutə-a, nəmkalkal-a, nəlefa-a, arziyi-a, nəmsawa-a, kuru &quot; &quot;fajerra&quot;.[7]

Nasha kəlanzəben, hal nəlefabedə nəmngəla, nəmngəla, daraja, nəmadal, kuru nzasarawa-a halla am gadebe-a kasattə-a nəm ngəla fəlezayin. Asutə nəlefabe adə raksə kamye hangalnzə au asutə kəlanzəbero lejin, futu &quot;nəm nəlefa&quot; suro hangal kamyedən, futu European references c lan təbandində.1200. Kalima Nasarabe buroyedə shilan faidatin maana &quot;quiet&quot;, shidə fəlejin nəmkəji, nəmkəji, kuru nəmkam fatobe au kufube shidoni kambiyi-a, hangal za-a kuru hangalza-a badə; amma zande-a, kuru nəlefa-a məradə.

Təlamma kadalan, kalima 'peace' də sha salamtəro faidatin, misallo kalima Hawaiianbe aloha, kuru kalima Arabicbe salaam. Suro Nasaraben kalima nəlefadə yimlan faidatin fajerraro, musammanno am kərmubero, futu mana &quot;rest in peace&quot; au &quot;peace out&quot; yeyi.

Gargam

Croeseid coin Croesus ye (c. 550 BCE), bəndi-a fe-a fəlejin — alama kəlakəl kate Lydia-a Greece-a ye fəlejin.
Nəlefadə diplomacy men tədin futu nyiya mairiben, zaman kurebe-a zaman kərmabe-a indison. Misalwa indi buroye nyiya mairibe do nəmkam diplomaticbe koktəro faidatənadə sandima Hermodike I, shidoni mai Phrygiabe saa 800 BCE lan nyazənadə, [8] kuru Hermodike II, shidoni mai Lydiabe saa 600 BCE lan nyazənadə.[9] Nyiya indisodə maiwa Greekbe fato Agamemnonbe-a maiwa kərma Turkeybe-a mbeji.[10] Nyiya kate maiwa Greek ye-a maiwa Phrygia-a Lydia-a ye də nasha də'a zauro faida'a, adəye səkə awowa bəlin nzunduye faida'a Anatolia lan Greece ro kalakkatə. Hasatanma, Phrygians də alphabet Greek ye dəga yitagatsəgəna, amma Lydians də shima kungəna coinaye faidatə badizə. Awowa bəlin indiso lardəwa korkornzaye duwaro gozana kasuwu-a kəlakəl-a men.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201226052729/https://www.un.org/en/sections/about-un/un-logo-and-flag/index.html&lt;/ref&gt;

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>7ifqtalwy5wdqo6the7eu6jyplrfhfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capital punishment</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2775</id>
    <revision>
      <id>29151</id>
      <timestamp>2026-06-07T04:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Huwom kərmuye''', kuru shiro huwom kərmuye gultin kuru buron shiro judicial homicide gultin,[1][2] shima kam kərmuye kasatsənadə shima huwom kəla hal battiyen.[3] Huwomdo kam bǝlǝmtǝma adǝlan huwomtǝro amariya sadǝnadǝ shima huwom kǝrmubewo, kuru huwomdǝga diwodǝ shima kǝrmuwo. Fursana do kərmuro shara təna kuru kərmu jejin dəga zorzana kuru shiro &quot;kərmuro shara&quot; gultin. Futu kalma capital gultin də (lit. 'kəla', Latin capitalis lan...&quot;</comment>
      <origin>29151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="7vhcymdo4a8lm4g0dpd37q7ogsf7d5f" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Huwom kərmuye''', kuru shiro huwom kərmuye gultin kuru buron shiro judicial homicide gultin,[1][2] shima kam kərmuye kasatsənadə shima huwom kəla hal battiyen.[3] Huwomdo kam bǝlǝmtǝma adǝlan huwomtǝro amariya sadǝnadǝ shima huwom kǝrmubewo, kuru huwomdǝga diwodǝ shima kǝrmuwo. Fursana do kərmuro shara təna kuru kərmu jejin dəga zorzana kuru shiro &quot;kərmuro shara&quot; gultin. Futu kalma capital gultin də (lit. 'kəla', Latin capitalis lan gowotə, caput lan gowotə, &quot;kəla&quot;) ma'ananzə kəla rotəlan cejin, amma cetədə duluwu kada lan tədin.

Biya do ne kərmu lan huwom tədin də sha capital crimes lan bowotin, capital offences, au capital felonies, kuru sharaye lan gadejin, amma nguwusoro nəm zalum kəla kamye lan, alamanna kam cetə, kam cetə, jama nguwu cetə, tada cetə, nəm duno kəla kamye lan, nəm zalum, nəm zalum maaraye, hija, nəm zalum kəla kamye lan. nəmzalum kəla kəriyeben jili gumnati kərmaidəga wurtə jarabtə-a, nəmzalum-a, nəmzalum-a, nəmzalum-a, nəmzalum-a. Kuruson, loktu laan, kəndowa waltəm nəmzalumye, nəmzalum zauro ngəwu, kuru kam ndaltə, ngawo kurun kəmbuyen, kurun kəmbuyen, kuru kurun kəmbuyen, sandima nəmzalum kura au awo ngalwotəgəyewo. Amma, kəriyewadəye kəla hal kadayen, nzasarawa siyasabe au adinbe-a, daraja kamye kəlanzən gənyiro, au futu faidatə baro.[3] Howomlan kam cetədə shima kam aiwu baa'a nadiro kuru dawartəlan cetə huwom kərmuben.[5] Misallo, kərmu do ngawo shara bikke makkarye lardə Soviet Union ye lan loktu Great Purge 1936-1938 ye də, shima awo do siyasa lan faidatəye.

Saa 2021 lan, lardəwa 55 ye huwom kərmuye dəga gozana, lardəwa 108 ye shawari gozana kəla nəmzalum sammayen, lardəwa 8 ye nəmzalum noataro baro codo (amma kəndaram taganasbe alamanna nəmzalum kəriwuye ro gozana), kuru lardəwa 28 ye nəmzalum dəga baro sadin.[6] Lardəwa ngəwuso huwom kərmuye baro sadəna yaye, reta nəmnguwu jama dunyabedə lardəwa doni huwom kərmuye gozanadən kasharu. Saa 2023 lan, lardəwa OECD ye 38 lan 2 bas (United States-a Japan-a) huwom kərmuye kasatsana.[7]

Huwom kərmuyedə kambiwuwa, am ngəwu-a, karafkawa-a, karapkawa adinbe-a, kuru kəriyewa-adə raayinza gade-gade kəla nəm halalzəben. Amnesty International ye bayanzəna kəla huwom kərmuyedə hakki adammanabe namzəna, musammanno &quot;hakki kənəngabe-a kuru hakku kənəngabe-a kəla azawu au nəmzalum, nəmzalum au nəmzalum au huwom.&quot; Suro kəlakəl Europebe (EU) lan, shara kəla hakkuwa kəlakəl Europebedəye huwom kərmube faidatə dabsəna.[9] Council of Europe, shi do ne lardəwa 46 suronzən mbeji də, cidazəna kəla hukuma kərmuye dəga dabtəro; Lardəwa kərmaaro kərmaaro kərmu tədənyi tən saa 1997 lan. United Nations General Assembly ye gozəna, suro saa 2007 lan səta 2020 ro saadənan, [10] sulhuwa usku kəla kərmu dunyalan daftəyen, banatəgə baro diwo nankaro.[11]

Gargam

Kǝla kǝrmaiye Auguste Vaillant dǝga suro saa 1894 lan Faransa lan cezayin
Jamiwa samma karənga suro gargam adammanaben am zaləmma-a am nəmgade-a cezəna tun zaman kəla furum zamanben.[12] Kawu karnu kən mewun lagarminro, nizam fato fatowa fursanaye fuwuzəna baro, ngəwusoro awo gade faidatəye mbeji kəla am bətərəmma daptəyen kuru raktənza bayen.[13] Kawu zaman kərmayero, kəriwudə kəlanzadə ngəwusoro azabtə mbeji, alamanna garegare namtə-a, keelhauling-a, sawing-a, fəletə-a, kurtə-a, kəla kəskayen wartə-a, kəla kərmuben wartə-a, fəletə-a, hangallan fəletə-a, rowaro fəletə-a, fəletə-a, scahwerun-a, scahwerun-a. Duluwuwa gade duwo suro hawarben bas fəlezanadə sandima kawu bube-a kuru fe ngarkime-a.

Cida done formal lan faidatə də har badiyaram gargam gənatəye ro lezəna. Gargamma nguwuso kuru adawa kaduwuwa kureye kadaye fəlezana kəla huwom kərmuyedə nasha nəm adanzayen kara. Huwomdo jamaye kəla awo batti diwoyedə suronzən kungəna buye kam zalumtəmadəye diya-a, huwom kəla kəltə-a, dutə-a, kuru cetə-a mbeji. Nabtəramma kaduwuyedən, diya-a kuru kammatə-adə nəm adaro gotəna.[14] Jaawuwa kəla nəmzalum jiliwa mashiye, fatowa, au jamaye sadənadə suronzan gawura manatə-a, diya-a, nəmkəlado bube-a, kuru kəriwu jiliwabe-a mbeji.

Luwala bube au nəmzalumdə wakajin sa nəm shara kate yalla au jiliwaben faidatiya, au nizam sharabe ba. Jili nəm adabe adə zauro nowata kawu nizam sharabe kəriyelan au fasaltənaben təbandinro.</text>
      <sha1>7vhcymdo4a8lm4g0dpd37q7ogsf7d5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29152</id>
      <parentid>29151</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T04:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4683" sha1="r1hfvh5gtmddqb7yxpqeaau54xsnspm" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Huwom kərmuye''', kuru shiro huwom kərmuye gultin kuru buron shiro judicial homicide gultin,&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment#cite_note-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment#cite_note-2&lt;/ref&gt; shima kam kərmuye kasatsənadə shima huwom kəla hal battiyen.[3] Huwomdo kam bǝlǝmtǝma adǝlan huwomtǝro amariya sadǝnadǝ shima huwom kǝrmubewo, kuru huwomdǝga diwodǝ shima kǝrmuwo. Fursana do kərmuro shara təna kuru kərmu jejin dəga zorzana kuru shiro &quot;kərmuro shara&quot; gultin. Futu kalma capital gultin də (lit. 'kəla', Latin capitalis lan gowotə, caput lan gowotə, &quot;kəla&quot;) ma'ananzə kəla rotəlan cejin, amma cetədə duluwu kada lan tədin.

Biya do ne kərmu lan huwom tədin də sha capital crimes lan bowotin, capital offences, au capital felonies, kuru sharaye lan gadejin, amma nguwusoro nəm zalum kəla kamye lan, alamanna kam cetə, kam cetə, jama nguwu cetə, tada cetə, nəm duno kəla kamye lan, nəm zalum, nəm zalum maaraye, hija, nəm zalum kəla kamye lan. nəmzalum kəla kəriyeben jili gumnati kərmaidəga wurtə jarabtə-a, nəmzalum-a, nəmzalum-a, nəmzalum-a, nəmzalum-a. Kuruson, loktu laan, kəndowa waltəm nəmzalumye, nəmzalum zauro ngəwu, kuru kam ndaltə, ngawo kurun kəmbuyen, kurun kəmbuyen, kuru kurun kəmbuyen, sandima nəmzalum kura au awo ngalwotəgəyewo. Amma, kəriyewadəye kəla hal kadayen, nzasarawa siyasabe au adinbe-a, daraja kamye kəlanzən gənyiro, au futu faidatə baro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment#cite_note-iep.utm.edu-3&lt;/ref&gt; Howomlan kam cetədə shima kam aiwu baa'a nadiro kuru dawartəlan cetə huwom kərmuben.[5] Misallo, kərmu do ngawo shara bikke makkarye lardə Soviet Union ye lan loktu Great Purge 1936-1938 ye də, shima awo do siyasa lan faidatəye.

Saa 2021 lan, lardəwa 55 ye huwom kərmuye dəga gozana, lardəwa 108 ye shawari gozana kəla nəmzalum sammayen, lardəwa 8 ye nəmzalum noataro baro codo (amma kəndaram taganasbe alamanna nəmzalum kəriwuye ro gozana), kuru lardəwa 28 ye nəmzalum dəga baro sadin.[6] Lardəwa ngəwuso huwom kərmuye baro sadəna yaye, reta nəmnguwu jama dunyabedə lardəwa doni huwom kərmuye gozanadən kasharu. Saa 2023 lan, lardəwa OECD ye 38 lan 2 bas (United States-a Japan-a) huwom kərmuye kasatsana.[7]

Huwom kərmuyedə kambiwuwa, am ngəwu-a, karafkawa-a, karapkawa adinbe-a, kuru kəriyewa-adə raayinza gade-gade kəla nəm halalzəben. Amnesty International ye bayanzəna kəla huwom kərmuyedə hakki adammanabe namzəna, musammanno &quot;hakki kənəngabe-a kuru hakku kənəngabe-a kəla azawu au nəmzalum, nəmzalum au nəmzalum au huwom.&quot; Suro kəlakəl Europebe (EU) lan, shara kəla hakkuwa kəlakəl Europebedəye huwom kərmube faidatə dabsəna.[9] Council of Europe, shi do ne lardəwa 46 suronzən mbeji də, cidazəna kəla hukuma kərmuye dəga dabtəro; Lardəwa kərmaaro kərmaaro kərmu tədənyi tən saa 1997 lan. United Nations General Assembly ye gozəna, suro saa 2007 lan səta 2020 ro saadənan, [10] sulhuwa usku kəla kərmu dunyalan daftəyen, banatəgə baro diwo nankaro.[11]

Gargam

Kǝla kǝrmaiye Auguste Vaillant dǝga suro saa 1894 lan Faransa lan cezayin
Jamiwa samma karənga suro gargam adammanaben am zaləmma-a am nəmgade-a cezəna tun zaman kəla furum zamanben.[12] Kawu karnu kən mewun lagarminro, nizam fato fatowa fursanaye fuwuzəna baro, ngəwusoro awo gade faidatəye mbeji kəla am bətərəmma daptəyen kuru raktənza bayen.[13] Kawu zaman kərmayero, kəriwudə kəlanzadə ngəwusoro azabtə mbeji, alamanna garegare namtə-a, keelhauling-a, sawing-a, fəletə-a, kurtə-a, kəla kəskayen wartə-a, kəla kərmuben wartə-a, fəletə-a, hangallan fəletə-a, rowaro fəletə-a, fəletə-a, scahwerun-a, scahwerun-a. Duluwuwa gade duwo suro hawarben bas fəlezanadə sandima kawu bube-a kuru fe ngarkime-a.

Cida done formal lan faidatə də har badiyaram gargam gənatəye ro lezəna. Gargamma nguwuso kuru adawa kaduwuwa kureye kadaye fəlezana kəla huwom kərmuyedə nasha nəm adanzayen kara. Huwomdo jamaye kəla awo batti diwoyedə suronzən kungəna buye kam zalumtəmadəye diya-a, huwom kəla kəltə-a, dutə-a, kuru cetə-a mbeji. Nabtəramma kaduwuyedən, diya-a kuru kammatə-adə nəm adaro gotəna.[14] Jaawuwa kəla nəmzalum jiliwa mashiye, fatowa, au jamaye sadənadə suronzan gawura manatə-a, diya-a, nəmkəlado bube-a, kuru kəriwu jiliwabe-a mbeji.

Luwala bube au nəmzalumdə wakajin sa nəm shara kate yalla au jiliwaben faidatiya, au nizam sharabe ba. Jili nəm adabe adə zauro nowata kawu nizam sharabe kəriyelan au fasaltənaben təbandinro.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>r1hfvh5gtmddqb7yxpqeaau54xsnspm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>