Banning, California

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Banning, California</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197</id>
    <revision>
      <id>29153</id>
      <parentid>27924</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T21:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gargam buroye */</comment>
      <origin>29153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4180" sha1="gyctiqcrxkll4zn0zp2bm5c2z5lnay1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>gyctiqcrxkll4zn0zp2bm5c2z5lnay1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29154</id>
      <parentid>29153</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T04:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ilmu cidiye */</comment>
      <origin>29154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="9euxsx5pkg58jbbphdewxi5fsmy8obb" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>9euxsx5pkg58jbbphdewxi5fsmy8obb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29155</id>
      <parentid>29154</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T04:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ilmu cidiye */</comment>
      <origin>29155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6500" sha1="ezcrqowdi4insn47n5f5j2mpe5lk7zb" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>ezcrqowdi4insn47n5f5j2mpe5lk7zb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29156</id>
      <parentid>29155</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T04:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kom-komi 2020be */</comment>
      <origin>29156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7167" sha1="g59urquytralmuhe8wr88044uv38v78" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>g59urquytralmuhe8wr88044uv38v78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29157</id>
      <parentid>29156</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2023 somtǝ */</comment>
      <origin>29157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7603" sha1="o94ocv7l94k857wgi01k3d7uxd3yp9i" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]
==Kisandi-a ada-a==
==Lamarra==
Banning Stagecoach Days də saa woson tədin tən saa 1957 lan kəla nəmkam gargam bərnidəye'a lai stagecoachye buroye do nadən kozəna də'a dareram saa 1800s yen, kuru dalil su bərnidəye, Phineas Banning də, shi kəlanzəma stagecoach cidatəma. Kərma dəro, saa woson lamarradə &quot;Karapka Kawu Coachye&quot; də shima sədin, kuru AC Dysart Equestrian Park Banning lan tədin.[28]
==Kaya hukumabe==

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>o94ocv7l94k857wgi01k3d7uxd3yp9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29179</id>
      <parentid>29157</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T09:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kaya hukumabe */</comment>
      <origin>29179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7769" sha1="nlz7u9hdr7ok6pfbkyqx4arprsekoz7" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]
==Kisandi-a ada-a==
==Lamarra==
Banning Stagecoach Days də saa woson tədin tən saa 1957 lan kəla nəmkam gargam bərnidəye'a lai stagecoachye buroye do nadən kozəna də'a dareram saa 1800s yen, kuru dalil su bərnidəye, Phineas Banning də, shi kəlanzəma stagecoach cidatəma. Kərma dəro, saa woson lamarradə &quot;Karapka Kawu Coachye&quot; də shima sədin, kuru AC Dysart Equestrian Park Banning lan tədin.[28]
==Kaya hukumabe==
Bərnidə kaiyya hukumabe Jimmy Francisye ruwozənadə mbeji. Kayadə kəntagə Octoberbe kawunzə 24, saa 1941 lan wakilla karafkawa jamaye bərnidəye karrada.[29]

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>nlz7u9hdr7ok6pfbkyqx4arprsekoz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29180</id>
      <parentid>29179</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kaya hukumabe */</comment>
      <origin>29180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10091" sha1="95oba3w0qfxr6fnxja5poicfyi64oeg" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]
==Kisandi-a ada-a==
==Lamarra==
Banning Stagecoach Days də saa woson tədin tən saa 1957 lan kəla nəmkam gargam bərnidəye'a lai stagecoachye buroye do nadən kozəna də'a dareram saa 1800s yen, kuru dalil su bərnidəye, Phineas Banning də, shi kəlanzəma stagecoach cidatəma. Kərma dəro, saa woson lamarradə &quot;Karapka Kawu Coachye&quot; də shima sədin, kuru AC Dysart Equestrian Park Banning lan tədin.[28]
==Kaya hukumabe==
Bərnidə kaiyya hukumabe Jimmy Francisye ruwozənadə mbeji. Kayadə kəntagə Octoberbe kawunzə 24, saa 1941 lan wakilla karafkawa jamaye bərnidəye karrada.[29]
==Nawa Hangalye==
*Gargam Gilmanbe
*Gilmanbe Gargam Ranchbe-a Wagonbe-a
==Gumnati==
==Bərnyi==
Banning də bərni sharaye bərni charter ye'a gadezəna. Gumnati kartənadə suronzən Banning City Council mbeji shidoni cidiya gomnati manaja majalisyedən cidajinma. Richard Royce də sha mayor ro wallono kuru Cindy Barrington də sha mayor ro wallono kəntawu January ye saa 2026 lan. Majilis bərnibe 5 mbeji. Manaja bərniye kərmayero loktu ganayedə shima Art Vela, shidoni nadə'a gozənadə ngawo majalis bərniye karza Manaja bərniye buroye, Doug Schulze'a, kəla kəltayen gənazanayen.[41]

Bərnidə fella-a cidawu-a mbeji, surodən fella polisye Banning (BPD) mbeji.
==Wakiltə lardǝ lardǝbe-a kuru lardǝbe-a==
Majilas kəriye California ye lan, Banning də suro majalisku kən 19 me lan kara, shi do ne am Republican ye Rosilicie Ochoa Bogh wakiljin ma, kuru suro majalis majaliskuye kən 47 me lan, shi do ne Greg Wallis wakiljin ma.

Suro majalis wakillaye United States ye lan, Banning də suro majaliskuye kən 25th California ye lan kara, shi do Democrat Raul Ruiz ye wakilzəna ma.[43]
==Cidawa jama meube==
==Nzəliwo==
Banning də askərranzə polisye mbeji tən ngawo 1913 lan kəltanayen, kuru saa kadaro tasha nasha Riverside County Sheriff's Department ye mbeji (shidoni gədiro lezənadə Cabazon mashiye dəro). Fatowa askərraye Beaumont-a, Palm Springs-a, Cathedral City-a, kuru Desert Hot Springs-a ye banazayin loktu awo təmatəyilan, kuru adəgaima Californiaye zawal kura dəritəma suro tasha nasha Beaumont yedən. Kuruson, fasal askərraye təlamma Morongoyedə kuruson Morongo Reservation-a amma kornzəye-aro cidajin.

Bərni Banning yedə cidawa konnuye-a kuru liyitaye-a cidaram konnuye Riverside County yedə'a cida kəlakəlye CAL FIRE'a sədin.[44]
==Ilmu==
Kamboso Banning yedə suro maranta Banning ye lan kara kuru nasha laadə, kuru nguwuso Beaumont karəngəye də, suro maranta Beaumont ye lan kara.[45] Moranti ya suro Banning USD ye də sandima:
*Mowonti kura daptə
*Macaroni Cabazonbe
*Moranti dawube
*Coombs Ilmu Gade
*Hemmerlingbe mowonti buro salakbe
*Hoffer mowonti buroye
*Horizons Sami Bǝlin (Kǝra Kǝlanzǝbe)
*Nicolet Dawuye
Bərnidə Mt. San Jacinto College shiro cidajin, mowonti bəlaye shidoni San Gorgonio Pass Campusnzədə suro bərnidəyen kara.

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>95oba3w0qfxr6fnxja5poicfyi64oeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29181</id>
      <parentid>29180</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ilmu */</comment>
      <origin>29181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10142" sha1="mqehnv8hss5ptr9d9ini7ppq2zy0zl8" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]
==Kisandi-a ada-a==
==Lamarra==
Banning Stagecoach Days də saa woson tədin tən saa 1957 lan kəla nəmkam gargam bərnidəye'a lai stagecoachye buroye do nadən kozəna də'a dareram saa 1800s yen, kuru dalil su bərnidəye, Phineas Banning də, shi kəlanzəma stagecoach cidatəma. Kərma dəro, saa woson lamarradə &quot;Karapka Kawu Coachye&quot; də shima sədin, kuru AC Dysart Equestrian Park Banning lan tədin.[28]
==Kaya hukumabe==
Bərnidə kaiyya hukumabe Jimmy Francisye ruwozənadə mbeji. Kayadə kəntagə Octoberbe kawunzə 24, saa 1941 lan wakilla karafkawa jamaye bərnidəye karrada.[29]
==Nawa Hangalye==
*Gargam Gilmanbe
*Gilmanbe Gargam Ranchbe-a Wagonbe-a
==Gumnati==
==Bərnyi==
Banning də bərni sharaye bərni charter ye'a gadezəna. Gumnati kartənadə suronzən Banning City Council mbeji shidoni cidiya gomnati manaja majalisyedən cidajinma. Richard Royce də sha mayor ro wallono kuru Cindy Barrington də sha mayor ro wallono kəntawu January ye saa 2026 lan. Majilis bərnibe 5 mbeji. Manaja bərniye kərmayero loktu ganayedə shima Art Vela, shidoni nadə'a gozənadə ngawo majalis bərniye karza Manaja bərniye buroye, Doug Schulze'a, kəla kəltayen gənazanayen.[41]

Bərnidə fella-a cidawu-a mbeji, surodən fella polisye Banning (BPD) mbeji.
==Wakiltə lardǝ lardǝbe-a kuru lardǝbe-a==
Majilas kəriye California ye lan, Banning də suro majalisku kən 19 me lan kara, shi do ne am Republican ye Rosilicie Ochoa Bogh wakiljin ma, kuru suro majalis majaliskuye kən 47 me lan, shi do ne Greg Wallis wakiljin ma.

Suro majalis wakillaye United States ye lan, Banning də suro majaliskuye kən 25th California ye lan kara, shi do Democrat Raul Ruiz ye wakilzəna ma.[43]
==Cidawa jama meube==
==Nzəliwo==
Banning də askərranzə polisye mbeji tən ngawo 1913 lan kəltanayen, kuru saa kadaro tasha nasha Riverside County Sheriff's Department ye mbeji (shidoni gədiro lezənadə Cabazon mashiye dəro). Fatowa askərraye Beaumont-a, Palm Springs-a, Cathedral City-a, kuru Desert Hot Springs-a ye banazayin loktu awo təmatəyilan, kuru adəgaima Californiaye zawal kura dəritəma suro tasha nasha Beaumont yedən. Kuruson, fasal askərraye təlamma Morongoyedə kuruson Morongo Reservation-a amma kornzəye-aro cidajin.

Bərni Banning yedə cidawa konnuye-a kuru liyitaye-a cidaram konnuye Riverside County yedə'a cida kəlakəlye CAL FIRE'a sədin.[44]
==Ilmu==
Kamboso Banning yedə suro maranta Banning ye lan kara kuru nasha laadə, kuru nguwuso Beaumont karəngəye də, suro maranta Beaumont ye lan kara.[45] Moranti ya suro Banning USD ye də sandima:
*Mowonti kura daptə
*Moranti Cabazonbe
*Moranti dawube
*Coombs Ilmu Gade
*Hemmerlingbe mowonti buro salakbe
*Hoffer mowonti buroye
*Horizons Sami Bǝlin (Kǝra Kǝlanzǝbe)
*Nicolet Dawuye
Bərnidə Mt. San Jacinto College shiro cidajin, mowonti bəlaye shidoni San Gorgonio Pass Campusnzədə suro bərnidəyen kara.
==Mowonti kureye==
Moworonti Indiabe St. Bonifacebe

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>mqehnv8hss5ptr9d9ini7ppq2zy0zl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29182</id>
      <parentid>29181</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mowonti kureye */</comment>
      <origin>29182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12140" sha1="0zo2hezedphi7i9zlejsv1cra519glr" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]
==Kisandi-a ada-a==
==Lamarra==
Banning Stagecoach Days də saa woson tədin tən saa 1957 lan kəla nəmkam gargam bərnidəye'a lai stagecoachye buroye do nadən kozəna də'a dareram saa 1800s yen, kuru dalil su bərnidəye, Phineas Banning də, shi kəlanzəma stagecoach cidatəma. Kərma dəro, saa woson lamarradə &quot;Karapka Kawu Coachye&quot; də shima sədin, kuru AC Dysart Equestrian Park Banning lan tədin.[28]
==Kaya hukumabe==
Bərnidə kaiyya hukumabe Jimmy Francisye ruwozənadə mbeji. Kayadə kəntagə Octoberbe kawunzə 24, saa 1941 lan wakilla karafkawa jamaye bərnidəye karrada.[29]
==Nawa Hangalye==
*Gargam Gilmanbe
*Gilmanbe Gargam Ranchbe-a Wagonbe-a
==Gumnati==
==Bərnyi==
Banning də bərni sharaye bərni charter ye'a gadezəna. Gumnati kartənadə suronzən Banning City Council mbeji shidoni cidiya gomnati manaja majalisyedən cidajinma. Richard Royce də sha mayor ro wallono kuru Cindy Barrington də sha mayor ro wallono kəntawu January ye saa 2026 lan. Majilis bərnibe 5 mbeji. Manaja bərniye kərmayero loktu ganayedə shima Art Vela, shidoni nadə'a gozənadə ngawo majalis bərniye karza Manaja bərniye buroye, Doug Schulze'a, kəla kəltayen gənazanayen.[41]

Bərnidə fella-a cidawu-a mbeji, surodən fella polisye Banning (BPD) mbeji.
==Wakiltə lardǝ lardǝbe-a kuru lardǝbe-a==
Majilas kəriye California ye lan, Banning də suro majalisku kən 19 me lan kara, shi do ne am Republican ye Rosilicie Ochoa Bogh wakiljin ma, kuru suro majalis majaliskuye kən 47 me lan, shi do ne Greg Wallis wakiljin ma.

Suro majalis wakillaye United States ye lan, Banning də suro majaliskuye kən 25th California ye lan kara, shi do Democrat Raul Ruiz ye wakilzəna ma.[43]
==Cidawa jama meube==
==Nzəliwo==
Banning də askərranzə polisye mbeji tən ngawo 1913 lan kəltanayen, kuru saa kadaro tasha nasha Riverside County Sheriff's Department ye mbeji (shidoni gədiro lezənadə Cabazon mashiye dəro). Fatowa askərraye Beaumont-a, Palm Springs-a, Cathedral City-a, kuru Desert Hot Springs-a ye banazayin loktu awo təmatəyilan, kuru adəgaima Californiaye zawal kura dəritəma suro tasha nasha Beaumont yedən. Kuruson, fasal askərraye təlamma Morongoyedə kuruson Morongo Reservation-a amma kornzəye-aro cidajin.

Bərni Banning yedə cidawa konnuye-a kuru liyitaye-a cidaram konnuye Riverside County yedə'a cida kəlakəlye CAL FIRE'a sədin.[44]
==Ilmu==
Kamboso Banning yedə suro maranta Banning ye lan kara kuru nasha laadə, kuru nguwuso Beaumont karəngəye də, suro maranta Beaumont ye lan kara.[45] Moranti ya suro Banning USD ye də sandima:
*Mowonti kura daptə
*Moranti Cabazonbe
*Moranti dawube
*Coombs Ilmu Gade
*Hemmerlingbe mowonti buro salakbe
*Hoffer mowonti buroye
*Horizons Sami Bǝlin (Kǝra Kǝlanzǝbe)
*Nicolet Dawuye
Bərnidə Mt. San Jacinto College shiro cidajin, mowonti bəlaye shidoni San Gorgonio Pass Campusnzədə suro bərnidəyen kara.
==Mowonti kureye==
Moworonti Indiabe St. Bonifacebe
==Kazu==
Banning də sha Interstate 10 lan faidatin, shidoni bərnidə'a Los Angeles'a fətenzə'a Coachella Valley'a gədinzə'a kəlzənadə. Datəram yalabe diwal kəriyebe 243, shidoni anəmro Idyllwild-a Mountain Center-aro lejinmadə, bərnidən kara.

Bərni-kəlanzən faraskəram maara samibe Banningbedə, FAAye suwudə: BNG, shilan zawal maara samibe gotə-5,200 (1,600 m) mbeji.

Bərni-kəngaye Pass Transitdə bus-a diwal-noata yakkə cidajin. Cidaram letəgəram SunLinebedə cida Palm Desert-a kəmoduwu-aro sədin. Cidaram kəmaduwuyedə cida Hemet-a Moreno Valley-a kəljin.[46]
==Nǝlefaro cistǝgǝ==
Lətəri San Gorgonio Memorial yedə shima Lətəri kəla awowa banatəye suro saa 2005 yen.[47]
==Kawar==
Kawarram Samnoyedə shima San Gorgonio Memorial Park dəga cidajin, shidoni buro salakkin suro saa 1931 lan koktənadə nasha kawarram Banning-Cabazonben. Rəptə nowatadə suronzan kam darajabe səbandinma William Powers Morris mbeji.[51]
==Kitawuri==
Banning Library District də shima kəraram jamaye Banning ye dəga cidajin, shi do ne suro saa 1916 lan koktəna də shima kəraram maranta Banning Unified ye kuru suro saa 2005 yen kəlanzəlaro wallono.[52]
==Ada nowatalan==
*Shi kam kura suro fim noir saa 1950be D.O.A. Frank Bigelow, shi do Edmond O'Brien ye bikkezəna də, shima isawu kuru notari Banning ye.
*Na fimma Buckshot John (1915)-a, Awa-a (1915)-a (1915)-a, Sandiro Willie Boy is Here-a gulle (1969), Sami Cidiyan, Jama Sami: Hawar Malǝmma Kisandibe (1984), Futu Kamu Mairaye Tandobe (1995), Maira Zaye (1996), Fatoro Zaye (1996), (2022) lan wakawono.
*Tada Willie: A Desert Manhunt, kakkadi hawarbe saa 1960 lan Harry Lawton ruozǝ, kuru dare shiga fimro shado Willie Boy Is Here sandiro gulle, Robert Redford-a Robert Blake-a biskenzǝn. Kitawudə-a fimdə-adə hawar jireye kəla Willie Boy, kam Indian Paiutebe shidoni baanzə Lolaye cezənadən, kamu nyiya səraanadə.[54] Hawardə ngəwunzəso kəla Gilman Ranch gargamma Banninglan karayen.

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>0zo2hezedphi7i9zlejsv1cra519glr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29183</id>
      <parentid>29182</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ada nowatalan */</comment>
      <origin>29183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12217" sha1="os2wgev7oqj6hc0u9sxnafb0hlbvrh6" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Banning''' də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru &quot;&lt;ref&gt;https://banningca.gov/538/The-History-of-Economic-Development-in-B&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_06.txt&lt;/ref&gt;Awa Ci njiye Los Angelesye&quot; lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_Names_Information_System&lt;/ref&gt;Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

==Ilmu asalbe==
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, &quot;Awa ci njiye Los Angeles ye&quot;, shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Banning,_California#cite_ref-4&lt;/ref&gt;

==Gargam buroye==
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
==Almond tando==
Badiyaram karnu kən 20th ye lan, nasha do Banning ye də ada almond ye ro zauro kalkalro gotəna, kuru sha almond baretəye dinaro notəna suro anəm California yen.[6]
==Moworonti Indiabe-a kawarram-a==
Moranti ya sanyaram Indiaye St. Boniface ye də suro saa 1890 lan katəna, Cahuilla'a, Serrano'a, Luiseño'a, Kumeyaay'a, kuru am Indiaye gade so'a ro ilmu cidaye cin. Bishop Francisco Mora y Borrell ye hukuma maranta dəro cina kuru Ya Katharine Drexel ye kungəna cina cidaram Catholic Indian ye dəro cidi dəga yiwo-a, gar-a, cida-a nankaro. Suro gargamzəben, fuwurawa 8,000 yeyi mowontidəro kərazana shi dəwo suro saa 1974ben wurtənadə.[9] Cemetery gana laa koltəna mbeji.[11]
==Kǝrigǝ Dunyabe II==
Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Banningdə shima nado Lətəri kura Banningbe kəla dəri 1,000-yedəwo. Banazəna allamtəro na allamtəye saharan kuru dare sha liitarin askərra njiye ro faidatəna. Sandi cidaramdə suro saa 1948ben wurtəna.
==Ilmu cidiye==
Banning də 33°55'54&quot; N 116°53'51&quot; W (33.931729, -116.897557) lan kara.

Futu cidaram kom-komiye United Statesbe fəlezənadə, nəmkura bərnidəbedə mile square 23.1 (60 km2), sammaso cidi.

Haftə Banning ye də alamanna gotə 2,300 (700 m) sami kuluwuye lan, shi done shiro yanawu amusuye cin dəwo nasha Riverside ye gotə 800 (240 m) sami kuluwuye dəga gadezəna kuru Coachella Valley Colorado Desert ye gədizəna dəga.

Banning də San Andreas Fault ye kozəna shidoni bərnidə'a sətanadə.

Banning də fəte Palm Springs ye lan mil 25 (kilomita 40) kuru gədi Los Angeles ye lan mil 100 (kilomita 160).
==Yanawu na laabe==
Futu nizam yanawube Köppenbe fəlezənadə, Banningdə yanawu Mediterraneanbe kawudo-kawudobe mbeji, shiro &quot;Csa&quot; kasarrataro kəla taswira yanawuben.[15]
==Kom-komi 2020be==
Kom-komi 2020 ye lan, Banning də nəm nguwu am 29,505 kuru nəm nguwu am 1,269.7 mile square woson (490.2/km2). Kom-komidəye fəlezəna kashi 98.8% am bəladəye fatolan napsana, kashi 0.5% də na'a cidaram gənyilan napsana, kuru kashi 0.7% də cidaramlan napsana.[22]

Saa dawuyedə shima saa 45.0; Kashi 21.0% am bəladən dasawunadǝ sa'anza 18 cidiyan, kashi 7.1% dǝ sa'anza 18 lan sǝta 24 ro saadana, kashi 21.8% dǝ sa'anza 25 lan sǝta 44 ro saadana, kashi 22.0% dǝ sa'anza 45 lan sǝta 64 ro saadana, kuru kashi 28.1% dǝ sa'anza 65 au samin. Kamuwa 100 woson konga 90.0 mbeji, kuru kamuwa 100 woson sa’anza 18 kozənaro konga 85.8 mbeji.[22]

Sammason, kashi 95.3% am bəladiyayedə bərnilan napsana, kuru kashi 4.7% bəladiyalan napsana.[23]

Banning lan fatowa 11,256 mbeji; Kashi 27.1% də dulinza cidiya saa 18 yen napsana, kashi 43.0% də fatowa kamu-a kwa-a, kashi 6.9% də fatowa kamu-a kwa-a napsana, kashi 16.9% də fatowa done kam konga'a kuru kamunza ba'a kuru kashi 33.2% də fato'a kamu'a. Alama 29.7% fatowa sammasoyedə am falye kuru 20.7% də kam tilonzə napcin shidoni saa 65 au kozəna. Nəm nguwu fatobedə shima 2.59.[22] Yalla 7,254 mbeji (64.4% fatowa sammabe).[24]

Fatowa 11,961 mbeji nəm nguwu fatowa 514.7 mile square woson (198.7 fatowa/km2), surodən kashi 5.9% də am ba. Suro fatowa amsoye napsanayen, kashi 67.4% də am kəlanzaye napsana kuru kashi 32.6% də am hayaro napsana. Fato'a kəlanza'a də kashi 1.7% kuru am fato'a hayaye də kashi 4.9%.[22]
==2023 somtǝ==
Saa 2023 lan, cidaram kom-komi jamaye US ye somzəna, kashi 18.3% amma lardə diyaye lan katambo. Suro amma samma saa 5 au kozənayen, kashi 63.7% təlamma Nasaraye bas manazan fatolan, kashi 30.7% təlamma Spanishye manazan, kashi 2.2% təlamma Indo-Europeye gade manazan, kashi 3.1% təlamma Asiaye au Pacific Islanderye manazan, kuru kashi 0.3% təlamma gade manazan. Suro am saa 25 au kozənayen, kashi 82.1% sandima maranta kura tamozana kuru kashi 17.4% də degree bachelorye mbeji.[26]

Fandi fatoye dawuyedə $57,699, kuru fandi kəla kəlanzəyedə $31,352. Alama 15.5% fatowa ye-a kuru 19.0% nəm nguwu jamaye-adə cidiya talaayen kara.[27]
==Kisandi-a ada-a==
==Lamarra==
Banning Stagecoach Days də saa woson tədin tən saa 1957 lan kəla nəmkam gargam bərnidəye'a lai stagecoachye buroye do nadən kozəna də'a dareram saa 1800s yen, kuru dalil su bərnidəye, Phineas Banning də, shi kəlanzəma stagecoach cidatəma. Kərma dəro, saa woson lamarradə &quot;Karapka Kawu Coachye&quot; də shima sədin, kuru AC Dysart Equestrian Park Banning lan tədin.[28]
==Kaya hukumabe==
Bərnidə kaiyya hukumabe Jimmy Francisye ruwozənadə mbeji. Kayadə kəntagə Octoberbe kawunzə 24, saa 1941 lan wakilla karafkawa jamaye bərnidəye karrada.[29]
==Nawa Hangalye==
*Gargam Gilmanbe
*Gilmanbe Gargam Ranchbe-a Wagonbe-a
==Gumnati==
==Bərnyi==
Banning də bərni sharaye bərni charter ye'a gadezəna. Gumnati kartənadə suronzən Banning City Council mbeji shidoni cidiya gomnati manaja majalisyedən cidajinma. Richard Royce də sha mayor ro wallono kuru Cindy Barrington də sha mayor ro wallono kəntawu January ye saa 2026 lan. Majilis bərnibe 5 mbeji. Manaja bərniye kərmayero loktu ganayedə shima Art Vela, shidoni nadə'a gozənadə ngawo majalis bərniye karza Manaja bərniye buroye, Doug Schulze'a, kəla kəltayen gənazanayen.[41]

Bərnidə fella-a cidawu-a mbeji, surodən fella polisye Banning (BPD) mbeji.
==Wakiltə lardǝ lardǝbe-a kuru lardǝbe-a==
Majilas kəriye California ye lan, Banning də suro majalisku kən 19 me lan kara, shi do ne am Republican ye Rosilicie Ochoa Bogh wakiljin ma, kuru suro majalis majaliskuye kən 47 me lan, shi do ne Greg Wallis wakiljin ma.

Suro majalis wakillaye United States ye lan, Banning də suro majaliskuye kən 25th California ye lan kara, shi do Democrat Raul Ruiz ye wakilzəna ma.[43]
==Cidawa jama meube==
==Nzəliwo==
Banning də askərranzə polisye mbeji tən ngawo 1913 lan kəltanayen, kuru saa kadaro tasha nasha Riverside County Sheriff's Department ye mbeji (shidoni gədiro lezənadə Cabazon mashiye dəro). Fatowa askərraye Beaumont-a, Palm Springs-a, Cathedral City-a, kuru Desert Hot Springs-a ye banazayin loktu awo təmatəyilan, kuru adəgaima Californiaye zawal kura dəritəma suro tasha nasha Beaumont yedən. Kuruson, fasal askərraye təlamma Morongoyedə kuruson Morongo Reservation-a amma kornzəye-aro cidajin.

Bərni Banning yedə cidawa konnuye-a kuru liyitaye-a cidaram konnuye Riverside County yedə'a cida kəlakəlye CAL FIRE'a sədin.[44]
==Ilmu==
Kamboso Banning yedə suro maranta Banning ye lan kara kuru nasha laadə, kuru nguwuso Beaumont karəngəye də, suro maranta Beaumont ye lan kara.[45] Moranti ya suro Banning USD ye də sandima:
*Mowonti kura daptə
*Moranti Cabazonbe
*Moranti dawube
*Coombs Ilmu Gade
*Hemmerlingbe mowonti buro salakbe
*Hoffer mowonti buroye
*Horizons Sami Bǝlin (Kǝra Kǝlanzǝbe)
*Nicolet Dawuye
Bərnidə Mt. San Jacinto College shiro cidajin, mowonti bəlaye shidoni San Gorgonio Pass Campusnzədə suro bərnidəyen kara.
==Mowonti kureye==
Moworonti Indiabe St. Bonifacebe
==Kazu==
Banning də sha Interstate 10 lan faidatin, shidoni bərnidə'a Los Angeles'a fətenzə'a Coachella Valley'a gədinzə'a kəlzənadə. Datəram yalabe diwal kəriyebe 243, shidoni anəmro Idyllwild-a Mountain Center-aro lejinmadə, bərnidən kara.

Bərni-kəlanzən faraskəram maara samibe Banningbedə, FAAye suwudə: BNG, shilan zawal maara samibe gotə-5,200 (1,600 m) mbeji.

Bərni-kəngaye Pass Transitdə bus-a diwal-noata yakkə cidajin. Cidaram letəgəram SunLinebedə cida Palm Desert-a kəmoduwu-aro sədin. Cidaram kəmaduwuyedə cida Hemet-a Moreno Valley-a kəljin.[46]
==Nǝlefaro cistǝgǝ==
Lətəri San Gorgonio Memorial yedə shima Lətəri kəla awowa banatəye suro saa 2005 yen.[47]
==Kawar==
Kawarram Samnoyedə shima San Gorgonio Memorial Park dəga cidajin, shidoni buro salakkin suro saa 1931 lan koktənadə nasha kawarram Banning-Cabazonben. Rəptə nowatadə suronzan kam darajabe səbandinma William Powers Morris mbeji.[51]
==Kitawuri==
Banning Library District də shima kəraram jamaye Banning ye dəga cidajin, shi do ne suro saa 1916 lan koktəna də shima kəraram maranta Banning Unified ye kuru suro saa 2005 yen kəlanzəlaro wallono.[52]
==Ada nowatalan==
*Shi kam kura suro fim noir saa 1950be D.O.A. Frank Bigelow, shi do Edmond O'Brien ye bikkezəna də, shima isawu kuru notari Banning ye.
*Na fimma Buckshot John (1915)-a, Awa-a (1915)-a (1915)-a, Sandiro Willie Boy is Here-a gulle (1969), Sami Cidiyan, Jama Sami: Hawar Malǝmma Kisandibe (1984), Futu Kamu Mairaye Tandobe (1995), Maira Zaye (1996), Fatoro Zaye (1996), (2022) lan wakawono.
*Tada Willie: A Desert Manhunt, kakkadi hawarbe saa 1960 lan Harry Lawton ruozǝ, kuru dare shiga fimro shado Willie Boy Is Here sandiro gulle, Robert Redford-a Robert Blake-a biskenzǝn. Kitawudə-a fimdə-adə hawar jireye kəla Willie Boy, kam Indian Paiutebe shidoni baanzə Lolaye cezənadən, kamu nyiya səraanadə.[54] Hawardə ngəwunzəso kəla Gilman Ranch gargamma Banninglan karayen.
==Am nowata==
*Johnny Longden
*Sally cidi kǝji
*Earl bulmerbe
*John Ducette

==Lamintǝ==</text>
      <sha1>os2wgev7oqj6hc0u9sxnafb0hlbvrh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sautibe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2776</id>
    <revision>
      <id>29158</id>
      <timestamp>2026-06-08T07:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Sautidə''' (/ˈfoʊniːm/) shima kowo manabe samunnam shidoni am təlamma manazayinsodəye kowo falro gozanadə—shidoni phonetic unit shiro ganawo badə—shidoni banazə kalma fal-a gade-a gayirjinma.[1] Təlamma sammaso suronzan sauti mbeji (au təlamma alamawaye tilo), kuru təlamma manatin sammaso suronzan sauti consonant-a vowel-a mbeji. Phonemesdə cidiya phonologyben kəratin, dalami ilmu təlammabe (fannu təlamma, ruwo, manaa, awoa gadea sammas...&quot;</comment>
      <origin>29158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="lvkk02rcgpcvr6r76ods35wpk2iulz0" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Sautidə''' (/ˈfoʊniːm/) shima kowo manabe samunnam shidoni am təlamma manazayinsodəye kowo falro gozanadə—shidoni phonetic unit shiro ganawo badə—shidoni banazə kalma fal-a gade-a gayirjinma.[1] Təlamma sammaso suronzan sauti mbeji (au təlamma alamawaye tilo), kuru təlamma manatin sammaso suronzan sauti consonant-a vowel-a mbeji. Phonemesdə cidiya phonologyben kəratin, dalami ilmu təlammabe (fannu təlamma, ruwo, manaa, awoa gadea sammaso suronzən mbeji).

Phonemesdə ngəwusoro wakiltin, sa ruwotənadən, namtə glyphben (alama) suro slashes indi fuwuro-slopingben /. Misallo, /k/ də shima sauti au sauti do badiyaram kalma təlam Nasarabe cat lan faidatin dəga wakiljin (futu, gultə, /b/ bat ye dəga gadezəna).

Misallo kuru nudda
&quot;Ruwotə sautibe&quot; nadəro waltəgə; orthography sautibe-a au ruwo sautibe-a tuskatənyi.
Kalimawa Nasarabe cell-a set-adə sautinza fal amma haraw darebedə dawunbaro: adə nankaro, /sɛl/-a /sɛt/-adə suro Alphabet Sautibe Dunyabe (IPA)ben, shidəwo nizam ruwobe shilan faidatə sautiwa wakiltinma. /l/ a /t/ a basdə kalma laa-a gade-gadezayin dəro, sandima misalla sauti Nasarabewo. Taganasmaro sandima sauti consonantbewo, rokko /s/ben, amma /ɛ/də sauti vowelbe. Spellingdə sambisoro sauti-a zəgayinba. Misallo, kalmawa Nasarabe knot-a, nut-a, kuru gnat-a sammaso sauti /n/-a /t/-adə, sautinza vowelbe baslan gadezana: /ɒ/, /ʌ/, kuru /æ/, sammaso. Adəgai samunnam, /pʊʃt/ shima nudda sauti diyaubewo—/p/, /ʊ/, /ʃ/, kuru /t/—shidəwo kalma kowobedəga suwudinmadə.

Kowowa doni phonemesro gotənadə təlamma-a dialect-a lan gadejin. Misallo, [n] R kuru [ŋ] R sandima sauti gade-gade suro təlam Nasaraben sau sandiye kalma alamanna sin-a kalma alamanna sing-a gayirzayin (/sɪn/ kuru /sɪŋ/), amma sandidə sauti fal təlamma gadelan, misallo Spanish, shidoni [pan] kuru [paŋlypeak] nasha Spanishben fasarzanadə misallo me. dialect-lan kalma faldə bowotin (pan: kalima Spanishbe &quot;bread&quot;). Jili manabe jili phoneme falyedə sandiya ilmuwu təlammabe allophoneslan nozana.

Ilmuwu təlammabedə slashes faidata suro IPAben sautiwa ruwozayin, kuru brackets squarebe faidata bayanna kəla manaben ruwozayin, allophones kunten; sandiye nəmgade adəga phonemic[a] kuru phoneticro bayanzana. Adəye səkə, futu tap-a tab-a, au pat-a bat-adə, raktə sautiben wakiltin kuru kate slashesben ruwotin (/p/, /b/, gadeso-a), amma futu manawube /p/ nozayində sautilan kuru ruwotin kate bracketsben, misallo [p] pdə suro Nasaraben spit an [ the p’ allophone /p/be (maana, kasam gadelan bowotin).

Futu raayibe; dawari ilmube kəla fasari sautiwaben
Raayiwa kada mbeji kəla tawadəro phonemesdə kuru futu təlam laadəga kalma phonemicben kulastəyinben. Sammason, shi phonemedə shiga gotəna kəla awoa təlammabe gotəben (au awo shiro equivalence class gultində) nəmgade-gade kowo manatinbe amma attəson yayi shiga awo fal kowobero gozana amma təlamma asalbe manazayinsodəbe. Sandi phonemesdə turinbaro gotəna yayi, awoa sautibe suro kalmaben wakilzayinmadə, sautidəbe asutənzadə—sautiwoso allophonesnzə gade-gade mbeji—shima futu kəladən manatinma kuru fantinmawo. Allophonesdə falnzawoso nəmgade-gade suro kalmaben au kəndaramma suro kalmaben, amma nəmgade-gade adəye nəmgade maanabe suwudinba. Luwo gaden, gananzə yayi fal suro awoa təlammadəyen faidatinmadə raktə kalmaa anyi sammason faidatin kuru kalmaa anyi kuwami yaye am təlamdə faidatayindəbe asuzayin. Misal suro təlam Nasara Americaben shima sautidəwo alama t-lan ruwotənadə ngəwusoro glottal stop [ʔ] lan faidatin (au kowo samunnam) suro kalma catben, alveolar flap [ɾ] suro loktuben, alveolar plosive [t] suro kəskaben, kuru alveolar plosive [ʰ]; sonyayi, am təlam Nasarabe Americabedə asuzayin au &quot;fanzayin&quot; kowowa anyi sammaso (kambosoro notə baro) sandima allophones phoneme falbewo: shidoni adamen IPAlan /t/ro wakiltənadə.

Dalilla komfutabe ruwotəbe nankaro, nizam alamanna X-SAMPA yeyi mbeji alamawa IPAbe wakiltəro alamawa ASCII baslan faidatəlan. Attəson yayi, bayan kəla təlammaben tədinmadə alama nowata gade-gaden faidatə sauti təlamma anyibe wakiljin. Təlamma doni nizam ruwonzaye kaida sautiye faidatin dəro, arawuwa noatadə raktə faidatə sauti fəlezayin, amma diwal adə ngəwusoro kamil gənyi, sau futu notəyedə təlammadən loktu laa faltin, adəye səkə futu ruwotəye kureyedə zamanzə kozənaro sədin au kərmadəro kowo təlammadəyedə wakiljinba ( arawuwa a</text>
      <sha1>lvkk02rcgpcvr6r76ods35wpk2iulz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29159</id>
      <parentid>29158</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4590" sha1="8xybdy2uii81at7dnb0lp2ls4pxqs2q" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Sautidə''' (/ˈfoʊniːm/) shima kowo manabe samunnam shidoni am təlamma manazayinsodəye kowo falro gozanadə—shidoni phonetic unit shiro ganawo badə—shidoni banazə kalma fal-a gade-a gayirjinma.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Phoneme#cite_note-1&lt;/ref&gt; Təlamma sammaso suronzan sauti mbeji (au təlamma alamawaye tilo), kuru təlamma manatin sammaso suronzan sauti consonant-a vowel-a mbeji. Phonemesdə cidiya phonologyben kəratin, dalami ilmu təlammabe (fannu təlamma, ruwo, manaa, awoa gadea sammaso suronzən mbeji).

Phonemesdə ngəwusoro wakiltin, sa ruwotənadən, namtə glyphben (alama) suro slashes indi fuwuro-slopingben /. Misallo, /k/ də shima sauti au sauti do badiyaram kalma təlam Nasarabe cat lan faidatin dəga wakiljin (futu, gultə, /b/ bat ye dəga gadezəna).

Misallo kuru nudda
&quot;Ruwotə sautibe&quot; nadəro waltəgə; orthography sautibe-a au ruwo sautibe-a tuskatənyi.
Kalimawa Nasarabe cell-a set-adə sautinza fal amma haraw darebedə dawunbaro: adə nankaro, /sɛl/-a /sɛt/-adə suro Alphabet Sautibe Dunyabe (IPA)ben, shidəwo nizam ruwobe shilan faidatə sautiwa wakiltinma. /l/ a /t/ a basdə kalma laa-a gade-gadezayin dəro, sandima misalla sauti Nasarabewo. Taganasmaro sandima sauti consonantbewo, rokko /s/ben, amma /ɛ/də sauti vowelbe. Spellingdə sambisoro sauti-a zəgayinba. Misallo, kalmawa Nasarabe knot-a, nut-a, kuru gnat-a sammaso sauti /n/-a /t/-adə, sautinza vowelbe baslan gadezana: /ɒ/, /ʌ/, kuru /æ/, sammaso. Adəgai samunnam, /pʊʃt/ shima nudda sauti diyaubewo—/p/, /ʊ/, /ʃ/, kuru /t/—shidəwo kalma kowobedəga suwudinmadə.

Kowowa doni phonemesro gotənadə təlamma-a dialect-a lan gadejin. Misallo, [n] R kuru [ŋ] R sandima sauti gade-gade suro təlam Nasaraben sau sandiye kalma alamanna sin-a kalma alamanna sing-a gayirzayin (/sɪn/ kuru /sɪŋ/), amma sandidə sauti fal təlamma gadelan, misallo Spanish, shidoni [pan] kuru [paŋlypeak] nasha Spanishben fasarzanadə misallo me. dialect-lan kalma faldə bowotin (pan: kalima Spanishbe &quot;bread&quot;). Jili manabe jili phoneme falyedə sandiya ilmuwu təlammabe allophoneslan nozana.

Ilmuwu təlammabedə slashes faidata suro IPAben sautiwa ruwozayin, kuru brackets squarebe faidata bayanna kəla manaben ruwozayin, allophones kunten; sandiye nəmgade adəga phonemic[a] kuru phoneticro bayanzana. Adəye səkə, futu tap-a tab-a, au pat-a bat-adə, raktə sautiben wakiltin kuru kate slashesben ruwotin (/p/, /b/, gadeso-a), amma futu manawube /p/ nozayində sautilan kuru ruwotin kate bracketsben, misallo [p] pdə suro Nasaraben spit an [ the p’ allophone /p/be (maana, kasam gadelan bowotin).

Futu raayibe; dawari ilmube kəla fasari sautiwaben
Raayiwa kada mbeji kəla tawadəro phonemesdə kuru futu təlam laadəga kalma phonemicben kulastəyinben. Sammason, shi phonemedə shiga gotəna kəla awoa təlammabe gotəben (au awo shiro equivalence class gultində) nəmgade-gade kowo manatinbe amma attəson yayi shiga awo fal kowobero gozana amma təlamma asalbe manazayinsodəbe. Sandi phonemesdə turinbaro gotəna yayi, awoa sautibe suro kalmaben wakilzayinmadə, sautidəbe asutənzadə—sautiwoso allophonesnzə gade-gade mbeji—shima futu kəladən manatinma kuru fantinmawo. Allophonesdə falnzawoso nəmgade-gade suro kalmaben au kəndaramma suro kalmaben, amma nəmgade-gade adəye nəmgade maanabe suwudinba. Luwo gaden, gananzə yayi fal suro awoa təlammadəyen faidatinmadə raktə kalmaa anyi sammason faidatin kuru kalmaa anyi kuwami yaye am təlamdə faidatayindəbe asuzayin. Misal suro təlam Nasara Americaben shima sautidəwo alama t-lan ruwotənadə ngəwusoro glottal stop [ʔ] lan faidatin (au kowo samunnam) suro kalma catben, alveolar flap [ɾ] suro loktuben, alveolar plosive [t] suro kəskaben, kuru alveolar plosive [ʰ]; sonyayi, am təlam Nasarabe Americabedə asuzayin au &quot;fanzayin&quot; kowowa anyi sammaso (kambosoro notə baro) sandima allophones phoneme falbewo: shidoni adamen IPAlan /t/ro wakiltənadə.

Dalilla komfutabe ruwotəbe nankaro, nizam alamanna X-SAMPA yeyi mbeji alamawa IPAbe wakiltəro alamawa ASCII baslan faidatəlan. Attəson yayi, bayan kəla təlammaben tədinmadə alama nowata gade-gaden faidatə sauti təlamma anyibe wakiljin. Təlamma doni nizam ruwonzaye kaida sautiye faidatin dəro, arawuwa noatadə raktə faidatə sauti fəlezayin, amma diwal adə ngəwusoro kamil gənyi, sau futu notəyedə təlammadən loktu laa faltin, adəye səkə futu ruwotəye kureyedə zamanzə kozənaro sədin au kərmadəro kowo təlammadəyedə wakiljinba ( arawuwa a

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>8xybdy2uii81at7dnb0lp2ls4pxqs2q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29177</id>
      <parentid>29159</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hugo.arg moved page [[Phoneme]] to [[Sautibe]]</comment>
      <origin>29159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4590" sha1="8xybdy2uii81at7dnb0lp2ls4pxqs2q" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Sautidə''' (/ˈfoʊniːm/) shima kowo manabe samunnam shidoni am təlamma manazayinsodəye kowo falro gozanadə—shidoni phonetic unit shiro ganawo badə—shidoni banazə kalma fal-a gade-a gayirjinma.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Phoneme#cite_note-1&lt;/ref&gt; Təlamma sammaso suronzan sauti mbeji (au təlamma alamawaye tilo), kuru təlamma manatin sammaso suronzan sauti consonant-a vowel-a mbeji. Phonemesdə cidiya phonologyben kəratin, dalami ilmu təlammabe (fannu təlamma, ruwo, manaa, awoa gadea sammaso suronzən mbeji).

Phonemesdə ngəwusoro wakiltin, sa ruwotənadən, namtə glyphben (alama) suro slashes indi fuwuro-slopingben /. Misallo, /k/ də shima sauti au sauti do badiyaram kalma təlam Nasarabe cat lan faidatin dəga wakiljin (futu, gultə, /b/ bat ye dəga gadezəna).

Misallo kuru nudda
&quot;Ruwotə sautibe&quot; nadəro waltəgə; orthography sautibe-a au ruwo sautibe-a tuskatənyi.
Kalimawa Nasarabe cell-a set-adə sautinza fal amma haraw darebedə dawunbaro: adə nankaro, /sɛl/-a /sɛt/-adə suro Alphabet Sautibe Dunyabe (IPA)ben, shidəwo nizam ruwobe shilan faidatə sautiwa wakiltinma. /l/ a /t/ a basdə kalma laa-a gade-gadezayin dəro, sandima misalla sauti Nasarabewo. Taganasmaro sandima sauti consonantbewo, rokko /s/ben, amma /ɛ/də sauti vowelbe. Spellingdə sambisoro sauti-a zəgayinba. Misallo, kalmawa Nasarabe knot-a, nut-a, kuru gnat-a sammaso sauti /n/-a /t/-adə, sautinza vowelbe baslan gadezana: /ɒ/, /ʌ/, kuru /æ/, sammaso. Adəgai samunnam, /pʊʃt/ shima nudda sauti diyaubewo—/p/, /ʊ/, /ʃ/, kuru /t/—shidəwo kalma kowobedəga suwudinmadə.

Kowowa doni phonemesro gotənadə təlamma-a dialect-a lan gadejin. Misallo, [n] R kuru [ŋ] R sandima sauti gade-gade suro təlam Nasaraben sau sandiye kalma alamanna sin-a kalma alamanna sing-a gayirzayin (/sɪn/ kuru /sɪŋ/), amma sandidə sauti fal təlamma gadelan, misallo Spanish, shidoni [pan] kuru [paŋlypeak] nasha Spanishben fasarzanadə misallo me. dialect-lan kalma faldə bowotin (pan: kalima Spanishbe &quot;bread&quot;). Jili manabe jili phoneme falyedə sandiya ilmuwu təlammabe allophoneslan nozana.

Ilmuwu təlammabedə slashes faidata suro IPAben sautiwa ruwozayin, kuru brackets squarebe faidata bayanna kəla manaben ruwozayin, allophones kunten; sandiye nəmgade adəga phonemic[a] kuru phoneticro bayanzana. Adəye səkə, futu tap-a tab-a, au pat-a bat-adə, raktə sautiben wakiltin kuru kate slashesben ruwotin (/p/, /b/, gadeso-a), amma futu manawube /p/ nozayində sautilan kuru ruwotin kate bracketsben, misallo [p] pdə suro Nasaraben spit an [ the p’ allophone /p/be (maana, kasam gadelan bowotin).

Futu raayibe; dawari ilmube kəla fasari sautiwaben
Raayiwa kada mbeji kəla tawadəro phonemesdə kuru futu təlam laadəga kalma phonemicben kulastəyinben. Sammason, shi phonemedə shiga gotəna kəla awoa təlammabe gotəben (au awo shiro equivalence class gultində) nəmgade-gade kowo manatinbe amma attəson yayi shiga awo fal kowobero gozana amma təlamma asalbe manazayinsodəbe. Sandi phonemesdə turinbaro gotəna yayi, awoa sautibe suro kalmaben wakilzayinmadə, sautidəbe asutənzadə—sautiwoso allophonesnzə gade-gade mbeji—shima futu kəladən manatinma kuru fantinmawo. Allophonesdə falnzawoso nəmgade-gade suro kalmaben au kəndaramma suro kalmaben, amma nəmgade-gade adəye nəmgade maanabe suwudinba. Luwo gaden, gananzə yayi fal suro awoa təlammadəyen faidatinmadə raktə kalmaa anyi sammason faidatin kuru kalmaa anyi kuwami yaye am təlamdə faidatayindəbe asuzayin. Misal suro təlam Nasara Americaben shima sautidəwo alama t-lan ruwotənadə ngəwusoro glottal stop [ʔ] lan faidatin (au kowo samunnam) suro kalma catben, alveolar flap [ɾ] suro loktuben, alveolar plosive [t] suro kəskaben, kuru alveolar plosive [ʰ]; sonyayi, am təlam Nasarabe Americabedə asuzayin au &quot;fanzayin&quot; kowowa anyi sammaso (kambosoro notə baro) sandima allophones phoneme falbewo: shidoni adamen IPAlan /t/ro wakiltənadə.

Dalilla komfutabe ruwotəbe nankaro, nizam alamanna X-SAMPA yeyi mbeji alamawa IPAbe wakiltəro alamawa ASCII baslan faidatəlan. Attəson yayi, bayan kəla təlammaben tədinmadə alama nowata gade-gaden faidatə sauti təlamma anyibe wakiljin. Təlamma doni nizam ruwonzaye kaida sautiye faidatin dəro, arawuwa noatadə raktə faidatə sauti fəlezayin, amma diwal adə ngəwusoro kamil gənyi, sau futu notəyedə təlammadən loktu laa faltin, adəye səkə futu ruwotəye kureyedə zamanzə kozənaro sədin au kərmadəro kowo təlammadəyedə wakiljinba ( arawuwa a

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>8xybdy2uii81at7dnb0lp2ls4pxqs2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kungəna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2777</id>
    <revision>
      <id>29160</id>
      <timestamp>2026-06-08T07:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kungənadə''' awo jilifi yayi au awo do ne tawattəyin ma, shi do ne kasattəna ma, kare’a cidawa’a, kuru kusuwu’a biyatəro, alamanna haraji’a, lardə la’an au lamarra arziyi naptəram jamaye lan.[1] Cidawa do kungəna’a gayirjin madə sandima: awo do kungəna’a fafaltin ma, account fal, awo’a daraja’a gənatəye, kuru loktu la’an, awo’a biyaye’a.  Kungənadə gargamlan awo kasuwube fəlangzənama shidoni daraja suronzən mbejidə...&quot;</comment>
      <origin>29160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4544" sha1="e0onled9eso0k54tw1g7y4yxo3awheh" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kungənadə''' awo jilifi yayi au awo do ne tawattəyin ma, shi do ne kasattəna ma, kare’a cidawa’a, kuru kusuwu’a biyatəro, alamanna haraji’a, lardə la’an au lamarra arziyi naptəram jamaye lan.[1] Cidawa do kungəna’a gayirjin madə sandima: awo do kungəna’a fafaltin ma, account fal, awo’a daraja’a gənatəye, kuru loktu la’an, awo’a biyaye’a.

Kungənadə gargamlan awo kasuwube fəlangzənama shidoni daraja suronzən mbejidə; nizam kungənaye zaman ye samma so kungəna fiat ye lan faidatin, daraja faidatə baro.[2] Darajanzə də samno naptəram jamaye lan tuwandin, gomnatiye au cidaram kaltəgəye sha sharaye ro warmajiya; ma'ana, mburo walzəna biya do suro kalangayya lardəye lan, &quot;kusuwu samma, gomnatiye'a kəlanzəye'a&quot;, dola United States ye lan.

Kungəna do lardə lan tuwondin də, kungəna do suro bəlayen tədin ma samma mbeji (banknotes’a, coins’a do kərmaaro cedo) kuru, ma’ananzə faidatəna dəro wumiya, kungəna bankye fal au kada (balance do account checking ye lan gənatəna də, account gənatəye, kuru account bankye gade so). Kungəna bank ye də, darajanzə kitawuwa kungənaye lan mbeji kuru raktə notes zahirro faltin au kungəna baro faidatin, shima kungəna kura lardə’a fuwuzana so lan.

Ilmu asalbe
Kalima kungənadə kalma Latinbe moneta lan gowotə maananzə &quot;coin&quot; Faransaye monnaie men. Kalima Latinbedə fato ibadabe Junoben fəlangzənaro təmazana, kəla Capitolineben, fal suro kau Romebe tulurben. Dunya kureyedən, Junodə ngəwusoro kungəna'a leyata. Sanamri Juno Moneta ye Rome ye də shima na do mint Rome kureye dəwo.[3] Su &quot;Juno&quot; də waneye ila kamu Etruscanbe Uni-a &quot;Moneta&quot;-a lan gowotə au kalma Latinbe &quot;monere&quot; (taktə, baritə, au bayan) au kalima Greekbe &quot;moneres&quot; (tilonzə, gade).

Lardə fəteyedən, kalma do kungəna coin ye də shima specie, Latin lan fəlangzəna in specie, ma'ananzə &quot;suro jiliyen&quot;.[4]

Gargam
Hawar kura: Gargam kungǝnabe

Saa 640 BC lan fal-yakkəlan konnu lantarkiye Lydia lan tuwandin. Futu Herodotus ye gulzənadə, Lydians də sandima am buro salakye dinar-a liwula-a faidatə badizanadə.[5] Maləmma zamanbe soye təmazana kəla coins buro salakbedə saa 650 səta 600 BC lan cetando.[6]

Dinar Egyptbe Nectanebo II: ngawonzən ruwo nfr-nb, Egyptlan saa 360 BC lan tətandəna.[7]
Duluwuwa barter-like faidatəyedə gananzə yayi saa 100,000 kozənaro waljin, amma shaida kəndaram au razəwuye barterro təngatəgəna ba.[8][9] Attəson yayi, jama do kungəna gənyi madə, kaida’a kungənaye’a kusuye’a lan cidazayin.[10][11] Sa barter wajiya, nguwusoro kate am kusoto au watəmayen wakajin.[12]

Ada’a kada dunyalan kungəna kasuwuye faidatə badizana. Shekel Mesopotamianbedə shima awo nəmkurabewo, kuru nəmngəwu awo laa alamanna arkəm barleybe 160 yeyiro təngatəgəna. Nabtəramma Americaye-a, Asiaye-a, Africaye-a, Australiaye-adə kungəna kəskaye faidatin- ngəwusoro, kəskaye (Cypraea moneta L. au C. annulus L.). Futu Herodotus ye gulzənadə, Lydians də sandima am buro salakye dinar-a liwula-a faidatə badizanadə.[14] Malǝmma zamanbe soye tǝmanzadǝ shima zar stampbe buro salakbe adǝ saa 650 sǝta 600 BC lan cedo.[15]


Daula Songbe Jiaozi, shima kungǝna warakbe dunyalan buro salakkin
Fasal kungəna kare’a kasuwuye də, gana-gana lan fasal kungəna wakiltəye ro wallono. Ngawo loktuben, risit anyi diwal biyabero kasattəna kuru kungənaro faidatin. Kungəna warakbe au kunge rudiyedə buro salaklan china lan faidatə zaman kərmai Song dynastyben. Kungəna anyi, &quot;jiaozi&quot; lan notənadə, kungəna wadəbe doni karnu kən 7th lan faidatindən fəlango. Attəson yayi, kungəna karewabedə falzayi kuru rokko kungəna zaryeben faidatin. Karnu kən 13th ye lan, kungəna warak ye də Europe lan notəna, account bəlawurowu ye men, alamanna Marco Polo’a William Rubruck ye’a.[16] Marco Polo ye account kungəna kakkadiye zaman kərmai Yuan ye də, shima maudu’u kitawunzəye, The Travels of Marco Polo, sunzə “Futu Kaan kura dəye kəska’a kəskaye’a, awo laa kakkadi yeyi ro kalaksəna, kungəna’a lardə’anzə samma son kozənaro, kuru Banknotes də shima buro salak yin Europe lan cedo. kuruson rokko coinsben faidatin. Fasal dinar ye də, nizam kungənaye do awo fandoye də, kakkadi dinar ye ro kalaktəyin, nəm nguwu dinar ye noata ma, shima dinar ye faidatə’a falzə, karnu 17th-19th Europe lan. Notes dinarbe anyi sharaye sadǝna, kuru dinarro kalaktǝdǝ daftǝna. Badiyaram karnu kən 20th ye lan, lardəwa samma</text>
      <sha1>e0onled9eso0k54tw1g7y4yxo3awheh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29161</id>
      <parentid>29160</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="q2p59u6jtrd2ms1pv37iyr0u9jg2kkv" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kungənadə''' awo jilifi yayi au awo do ne tawattəyin ma, shi do ne kasattəna ma, kare’a cidawa’a, kuru kusuwu’a biyatəro, alamanna haraji’a, lardə la’an au lamarra arziyi naptəram jamaye lan.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-1&lt;/ref&gt; Cidawa do kungəna’a gayirjin madə sandima: awo do kungəna’a fafaltin ma, account fal, awo’a daraja’a gənatəye, kuru loktu la’an, awo’a biyaye’a.

Kungənadə gargamlan awo kasuwube fəlangzənama shidoni daraja suronzən mbejidə; nizam kungənaye zaman ye samma so kungəna fiat ye lan faidatin, daraja faidatə baro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-mankiw-2&lt;/ref&gt; Darajanzə də samno naptəram jamaye lan tuwandin, gomnatiye au cidaram kaltəgəye sha sharaye ro warmajiya; ma'ana, mburo walzəna biya do suro kalangayya lardəye lan, &quot;kusuwu samma, gomnatiye'a kəlanzəye'a&quot;, dola United States ye lan.

Kungəna do lardə lan tuwondin də, kungəna do suro bəlayen tədin ma samma mbeji (banknotes’a, coins’a do kərmaaro cedo) kuru, ma’ananzə faidatəna dəro wumiya, kungəna bankye fal au kada (balance do account checking ye lan gənatəna də, account gənatəye, kuru account bankye gade so). Kungəna bank ye də, darajanzə kitawuwa kungənaye lan mbeji kuru raktə notes zahirro faltin au kungəna baro faidatin, shima kungəna kura lardə’a fuwuzana so lan.

Ilmu asalbe
Kalima kungənadə kalma Latinbe moneta lan gowotə maananzə &quot;coin&quot; Faransaye monnaie men. Kalima Latinbedə fato ibadabe Junoben fəlangzənaro təmazana, kəla Capitolineben, fal suro kau Romebe tulurben. Dunya kureyedən, Junodə ngəwusoro kungəna'a leyata. Sanamri Juno Moneta ye Rome ye də shima na do mint Rome kureye dəwo.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-3&lt;/ref&gt; Su &quot;Juno&quot; də waneye ila kamu Etruscanbe Uni-a &quot;Moneta&quot;-a lan gowotə au kalma Latinbe &quot;monere&quot; (taktə, baritə, au bayan) au kalima Greekbe &quot;moneres&quot; (tilonzə, gade).

Lardə fəteyedən, kalma do kungəna coin ye də shima specie, Latin lan fəlangzəna in specie, ma'ananzə &quot;suro jiliyen&quot;.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-4&lt;/ref&gt;

Gargam
Hawar kura: Gargam kungǝnabe

Saa 640 BC lan fal-yakkəlan konnu lantarkiye Lydia lan tuwandin. Futu Herodotus ye gulzənadə, Lydians də sandima am buro salakye dinar-a liwula-a faidatə badizanadə.[5] Maləmma zamanbe soye təmazana kəla coins buro salakbedə saa 650 səta 600 BC lan cetando.[6]

Dinar Egyptbe Nectanebo II: ngawonzən ruwo nfr-nb, Egyptlan saa 360 BC lan tətandəna.[7]
Duluwuwa barter-like faidatəyedə gananzə yayi saa 100,000 kozənaro waljin, amma shaida kəndaram au razəwuye barterro təngatəgəna ba.[8][9] Attəson yayi, jama do kungəna gənyi madə, kaida’a kungənaye’a kusuye’a lan cidazayin.[10][11] Sa barter wajiya, nguwusoro kate am kusoto au watəmayen wakajin.[12]

Ada’a kada dunyalan kungəna kasuwuye faidatə badizana. Shekel Mesopotamianbedə shima awo nəmkurabewo, kuru nəmngəwu awo laa alamanna arkəm barleybe 160 yeyiro təngatəgəna. Nabtəramma Americaye-a, Asiaye-a, Africaye-a, Australiaye-adə kungəna kəskaye faidatin- ngəwusoro, kəskaye (Cypraea moneta L. au C. annulus L.). Futu Herodotus ye gulzənadə, Lydians də sandima am buro salakye dinar-a liwula-a faidatə badizanadə.[14] Malǝmma zamanbe soye tǝmanzadǝ shima zar stampbe buro salakbe adǝ saa 650 sǝta 600 BC lan cedo.[15]


Daula Songbe Jiaozi, shima kungǝna warakbe dunyalan buro salakkin
Fasal kungəna kare’a kasuwuye də, gana-gana lan fasal kungəna wakiltəye ro wallono. Ngawo loktuben, risit anyi diwal biyabero kasattəna kuru kungənaro faidatin. Kungəna warakbe au kunge rudiyedə buro salaklan china lan faidatə zaman kərmai Song dynastyben. Kungəna anyi, &quot;jiaozi&quot; lan notənadə, kungəna wadəbe doni karnu kən 7th lan faidatindən fəlango. Attəson yayi, kungəna karewabedə falzayi kuru rokko kungəna zaryeben faidatin. Karnu kən 13th ye lan, kungəna warak ye də Europe lan notəna, account bəlawurowu ye men, alamanna Marco Polo’a William Rubruck ye’a.[16] Marco Polo ye account kungəna kakkadiye zaman kərmai Yuan ye də, shima maudu’u kitawunzəye, The Travels of Marco Polo, sunzə “Futu Kaan kura dəye kəska’a kəskaye’a, awo laa kakkadi yeyi ro kalaksəna, kungəna’a lardə’anzə samma son kozənaro, kuru Banknotes də shima buro salak yin Europe lan cedo. kuruson rokko coinsben faidatin. Fasal dinar ye də, nizam kungənaye do awo fandoye də, kakkadi dinar ye ro kalaktəyin, nəm nguwu dinar ye noata ma, shima dinar ye faidatə’a falzə, karnu 17th-19th Europe lan. Notes dinarbe anyi sharaye sadǝna, kuru dinarro kalaktǝdǝ daftǝna. Badiyaram karnu kən 20th ye lan, lardəwa samma

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>q2p59u6jtrd2ms1pv37iyr0u9jg2kkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29175</id>
      <parentid>29161</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hugo.arg moved page [[Money]] to [[Kungəna]]</comment>
      <origin>29161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="q2p59u6jtrd2ms1pv37iyr0u9jg2kkv" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kungənadə''' awo jilifi yayi au awo do ne tawattəyin ma, shi do ne kasattəna ma, kare’a cidawa’a, kuru kusuwu’a biyatəro, alamanna haraji’a, lardə la’an au lamarra arziyi naptəram jamaye lan.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-1&lt;/ref&gt; Cidawa do kungəna’a gayirjin madə sandima: awo do kungəna’a fafaltin ma, account fal, awo’a daraja’a gənatəye, kuru loktu la’an, awo’a biyaye’a.

Kungənadə gargamlan awo kasuwube fəlangzənama shidoni daraja suronzən mbejidə; nizam kungənaye zaman ye samma so kungəna fiat ye lan faidatin, daraja faidatə baro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-mankiw-2&lt;/ref&gt; Darajanzə də samno naptəram jamaye lan tuwandin, gomnatiye au cidaram kaltəgəye sha sharaye ro warmajiya; ma'ana, mburo walzəna biya do suro kalangayya lardəye lan, &quot;kusuwu samma, gomnatiye'a kəlanzəye'a&quot;, dola United States ye lan.

Kungəna do lardə lan tuwondin də, kungəna do suro bəlayen tədin ma samma mbeji (banknotes’a, coins’a do kərmaaro cedo) kuru, ma’ananzə faidatəna dəro wumiya, kungəna bankye fal au kada (balance do account checking ye lan gənatəna də, account gənatəye, kuru account bankye gade so). Kungəna bank ye də, darajanzə kitawuwa kungənaye lan mbeji kuru raktə notes zahirro faltin au kungəna baro faidatin, shima kungəna kura lardə’a fuwuzana so lan.

Ilmu asalbe
Kalima kungənadə kalma Latinbe moneta lan gowotə maananzə &quot;coin&quot; Faransaye monnaie men. Kalima Latinbedə fato ibadabe Junoben fəlangzənaro təmazana, kəla Capitolineben, fal suro kau Romebe tulurben. Dunya kureyedən, Junodə ngəwusoro kungəna'a leyata. Sanamri Juno Moneta ye Rome ye də shima na do mint Rome kureye dəwo.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-3&lt;/ref&gt; Su &quot;Juno&quot; də waneye ila kamu Etruscanbe Uni-a &quot;Moneta&quot;-a lan gowotə au kalma Latinbe &quot;monere&quot; (taktə, baritə, au bayan) au kalima Greekbe &quot;moneres&quot; (tilonzə, gade).

Lardə fəteyedən, kalma do kungəna coin ye də shima specie, Latin lan fəlangzəna in specie, ma'ananzə &quot;suro jiliyen&quot;.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Money#cite_note-4&lt;/ref&gt;

Gargam
Hawar kura: Gargam kungǝnabe

Saa 640 BC lan fal-yakkəlan konnu lantarkiye Lydia lan tuwandin. Futu Herodotus ye gulzənadə, Lydians də sandima am buro salakye dinar-a liwula-a faidatə badizanadə.[5] Maləmma zamanbe soye təmazana kəla coins buro salakbedə saa 650 səta 600 BC lan cetando.[6]

Dinar Egyptbe Nectanebo II: ngawonzən ruwo nfr-nb, Egyptlan saa 360 BC lan tətandəna.[7]
Duluwuwa barter-like faidatəyedə gananzə yayi saa 100,000 kozənaro waljin, amma shaida kəndaram au razəwuye barterro təngatəgəna ba.[8][9] Attəson yayi, jama do kungəna gənyi madə, kaida’a kungənaye’a kusuye’a lan cidazayin.[10][11] Sa barter wajiya, nguwusoro kate am kusoto au watəmayen wakajin.[12]

Ada’a kada dunyalan kungəna kasuwuye faidatə badizana. Shekel Mesopotamianbedə shima awo nəmkurabewo, kuru nəmngəwu awo laa alamanna arkəm barleybe 160 yeyiro təngatəgəna. Nabtəramma Americaye-a, Asiaye-a, Africaye-a, Australiaye-adə kungəna kəskaye faidatin- ngəwusoro, kəskaye (Cypraea moneta L. au C. annulus L.). Futu Herodotus ye gulzənadə, Lydians də sandima am buro salakye dinar-a liwula-a faidatə badizanadə.[14] Malǝmma zamanbe soye tǝmanzadǝ shima zar stampbe buro salakbe adǝ saa 650 sǝta 600 BC lan cedo.[15]


Daula Songbe Jiaozi, shima kungǝna warakbe dunyalan buro salakkin
Fasal kungəna kare’a kasuwuye də, gana-gana lan fasal kungəna wakiltəye ro wallono. Ngawo loktuben, risit anyi diwal biyabero kasattəna kuru kungənaro faidatin. Kungəna warakbe au kunge rudiyedə buro salaklan china lan faidatə zaman kərmai Song dynastyben. Kungəna anyi, &quot;jiaozi&quot; lan notənadə, kungəna wadəbe doni karnu kən 7th lan faidatindən fəlango. Attəson yayi, kungəna karewabedə falzayi kuru rokko kungəna zaryeben faidatin. Karnu kən 13th ye lan, kungəna warak ye də Europe lan notəna, account bəlawurowu ye men, alamanna Marco Polo’a William Rubruck ye’a.[16] Marco Polo ye account kungəna kakkadiye zaman kərmai Yuan ye də, shima maudu’u kitawunzəye, The Travels of Marco Polo, sunzə “Futu Kaan kura dəye kəska’a kəskaye’a, awo laa kakkadi yeyi ro kalaksəna, kungəna’a lardə’anzə samma son kozənaro, kuru Banknotes də shima buro salak yin Europe lan cedo. kuruson rokko coinsben faidatin. Fasal dinar ye də, nizam kungənaye do awo fandoye də, kakkadi dinar ye ro kalaktəyin, nəm nguwu dinar ye noata ma, shima dinar ye faidatə’a falzə, karnu 17th-19th Europe lan. Notes dinarbe anyi sharaye sadǝna, kuru dinarro kalaktǝdǝ daftǝna. Badiyaram karnu kən 20th ye lan, lardəwa samma

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>q2p59u6jtrd2ms1pv37iyr0u9jg2kkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfabet Arabicbe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2778</id>
    <revision>
      <id>29162</id>
      <timestamp>2026-06-08T07:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Alfabet Arabicbe''', [a] au Arabic abjad, shima ruwo Arabicbewo futu təlam Arabicbe ruwotə nankaro ruwotənadə. Shidə ruwo unicameralbe kəmburamlan səta wofilanro ruwotənadə futu kərtəben, kuru suronzən arawuwa 28 mbeji, [b] ngəwunzaso futu awo kəlanzən ruwotənadəbe mbeji. Alfabet Arabicbedə abjad, harawwa bas ruwotə məradəzəna (attəson yayi harawwa kuruwu – ā ī ū – dəye ruwotəna, arawuwa harawwa faidatin); dalil shiye diacri...&quot;</comment>
      <origin>29162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="ps3q0uqcl9fl3e0hmtn6hncbfp7160h" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Alfabet Arabicbe''', [a] au Arabic abjad, shima ruwo Arabicbewo futu təlam Arabicbe ruwotə nankaro ruwotənadə. Shidə ruwo unicameralbe kəmburamlan səta wofilanro ruwotənadə futu kərtəben, kuru suronzən arawuwa 28 mbeji, [b] ngəwunzaso futu awo kəlanzən ruwotənadəbe mbeji. Alfabet Arabicbedə abjad, harawwa bas ruwotə məradəzəna (attəson yayi harawwa kuruwu – ā ī ū – dəye ruwotəna, arawuwa harawwa faidatin); dalil shiye diacritics faidatə vowels notə nankaro, shidə abjad kadawuro gotəna.[2]

Watiyawa
icon
Nasha adə citations gade məradəzəna tawattəgə nankaro. Martəgəne banazə ruwo adəga ngalwozəyin futu bayan kəla awowa təngatəgənaben suro dalami adəben. Karewa sourced gənyidə raktə kambiyitə kuru tutuluyin. (July 2024) (Futu kuru loktu kawuli adəga tutuluyinno notə)
Alfabet Arabicbedə suronzən arawuwa 28 mbeji, falnzawoso arawu kamilro waljin au diacriticro waljin.[3] Forms ruwo Arabicbe faidatə təlamma gade ruwotəlan arawuwa kəltə-a tutuluwu-a: misallo ⟨پ⟩ ngəwusoro faidatin /p/ wakiltəro ruwo Arabicbedəga gotəlan.

Warakka kada samən amma kamanza'a gadezana dots (ʾiʿjām) samilan au cidiyanza dawubedən (rasm). Dots anyi nasha arawube faida'a, sau sandima arawuwa kowo gade-gade wakilzayin dəga gayirzayin. Misallo, aruwuwa Arabicbe ب b, ت t, kuru ث th sandilan zadədə tilo, amma dot fal cidiyan kəltəna, dot indi samilan kəltəna, kuru dot yakkə samilan kəltəna. Aruwu ن n də shiye futənzə tilo suro futə badiyarambe-a dawube-aben, dot fal samilan kəltəgəna, amma futənzə yaktəbe-a darerambe-adən gadezəna. Gargamlan, sandiya ngəwusoro təluwo, futu ruwo shiro rasm gultindən.

Arabic bakkata-a ruwotəna-a indiso cursive, arawuwa ngəwuso suro kalmaben daataro arawuwa batawunzabero kəllata.

Fom wasikabe
Nasha laa suro jili-jiliben
Kaligrafi

Ruwo men
vte
Alfabet Arabicbedə sambisoro cursive kuru aruwuwadə futu sandiya suro kalmaben dasagənaro gadejin. Watiyawadə jili gade-gade diyau fəlejin shidoni buroye-a, dawu-a (dawu-a), dareram-a, au na ruwunzə-a (IMFI) kalkaljinma. Watiyawa laadə nəmgade-gade kada fəlezayin yayi, laadə nasha diyau sammason samən. Sammason, aruwuwa suro kalma fallen kəllata foto indison lai korin bowatalan, amma aruwuwa arakkə (و ,ز ,ر ,ذ ,د ,ا) də aruwuwa ngawoyedəga bas kəltin. Nzəralan, kəltəram arawuwa laadə ligatures lan ruwotəna (zaye taganasbe), nowatadə lām-alif لا,[4] shidəwo ligature mburo walzənadə (kəltəram ligated gənyidə ل‍ا kəratəro zauro gotəna).</text>
      <sha1>ps3q0uqcl9fl3e0hmtn6hncbfp7160h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29163</id>
      <parentid>29162</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="86atqg0kgst3yqrcf1ixxpt5qeglda1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Alfabet Arabicbe''', [a] au Arabic abjad, shima ruwo Arabicbewo futu təlam Arabicbe ruwotə nankaro ruwotənadə. Shidə ruwo unicameralbe kəmburamlan səta wofilanro ruwotənadə futu kərtəben, kuru suronzən arawuwa 28 mbeji, [b] ngəwunzaso futu awo kəlanzən ruwotənadəbe mbeji. Alfabet Arabicbedə abjad, harawwa bas ruwotə məradəzəna (attəson yayi harawwa kuruwu – ā ī ū – dəye ruwotəna, arawuwa harawwa faidatin); dalil shiye diacritics faidatə vowels notə nankaro, shidə abjad kadawuro gotəna.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_alphabet#cite_note-4&lt;/ref&gt;

Watiyawa
icon
Nasha adə citations gade məradəzəna tawattəgə nankaro. Martəgəne banazə ruwo adəga ngalwozəyin futu bayan kəla awowa təngatəgənaben suro dalami adəben. Karewa sourced gənyidə raktə kambiyitə kuru tutuluyin. (July 2024) (Futu kuru loktu kawuli adəga tutuluyinno notə)
Alfabet Arabicbedə suronzən arawuwa 28 mbeji, falnzawoso arawu kamilro waljin au diacriticro waljin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_alphabet#cite_note-5&lt;/ref&gt; Forms ruwo Arabicbe faidatə təlamma gade ruwotəlan arawuwa kəltə-a tutuluwu-a: misallo ⟨پ⟩ ngəwusoro faidatin /p/ wakiltəro ruwo Arabicbedəga gotəlan.

Warakka kada samən amma kamanza'a gadezana dots (ʾiʿjām) samilan au cidiyanza dawubedən (rasm). Dots anyi nasha arawube faida'a, sau sandima arawuwa kowo gade-gade wakilzayin dəga gayirzayin. Misallo, aruwuwa Arabicbe ب b, ت t, kuru ث th sandilan zadədə tilo, amma dot fal cidiyan kəltəna, dot indi samilan kəltəna, kuru dot yakkə samilan kəltəna. Aruwu ن n də shiye futənzə tilo suro futə badiyarambe-a dawube-aben, dot fal samilan kəltəgəna, amma futənzə yaktəbe-a darerambe-adən gadezəna. Gargamlan, sandiya ngəwusoro təluwo, futu ruwo shiro rasm gultindən.

Arabic bakkata-a ruwotəna-a indiso cursive, arawuwa ngəwuso suro kalmaben daataro arawuwa batawunzabero kəllata.

Fom wasikabe
Nasha laa suro jili-jiliben
Kaligrafi

Ruwo men
vte
Alfabet Arabicbedə sambisoro cursive kuru aruwuwadə futu sandiya suro kalmaben dasagənaro gadejin. Watiyawadə jili gade-gade diyau fəlejin shidoni buroye-a, dawu-a (dawu-a), dareram-a, au na ruwunzə-a (IMFI) kalkaljinma. Watiyawa laadə nəmgade-gade kada fəlezayin yayi, laadə nasha diyau sammason samən. Sammason, aruwuwa suro kalma fallen kəllata foto indison lai korin bowatalan, amma aruwuwa arakkə (و ,ز ,ر ,ذ ,د ,ا) də aruwuwa ngawoyedəga bas kəltin. Nzəralan, kəltəram arawuwa laadə ligatures lan ruwotəna (zaye taganasbe), nowatadə lām-alif &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_alphabet#cite_note-6&lt;/ref&gt; shadow ligature mburo walzənadə (kəltəram ligated gənyidə ل‍ا kəratəro zauro gotəna).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_T._Daniels&lt;/ref&gt;

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>86atqg0kgst3yqrcf1ixxpt5qeglda1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29173</id>
      <parentid>29163</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hugo.arg moved page [[Arabic alphabet]] to [[Alfabet Arabicbe]]</comment>
      <origin>29163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="86atqg0kgst3yqrcf1ixxpt5qeglda1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Alfabet Arabicbe''', [a] au Arabic abjad, shima ruwo Arabicbewo futu təlam Arabicbe ruwotə nankaro ruwotənadə. Shidə ruwo unicameralbe kəmburamlan səta wofilanro ruwotənadə futu kərtəben, kuru suronzən arawuwa 28 mbeji, [b] ngəwunzaso futu awo kəlanzən ruwotənadəbe mbeji. Alfabet Arabicbedə abjad, harawwa bas ruwotə məradəzəna (attəson yayi harawwa kuruwu – ā ī ū – dəye ruwotəna, arawuwa harawwa faidatin); dalil shiye diacritics faidatə vowels notə nankaro, shidə abjad kadawuro gotəna.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_alphabet#cite_note-4&lt;/ref&gt;

Watiyawa
icon
Nasha adə citations gade məradəzəna tawattəgə nankaro. Martəgəne banazə ruwo adəga ngalwozəyin futu bayan kəla awowa təngatəgənaben suro dalami adəben. Karewa sourced gənyidə raktə kambiyitə kuru tutuluyin. (July 2024) (Futu kuru loktu kawuli adəga tutuluyinno notə)
Alfabet Arabicbedə suronzən arawuwa 28 mbeji, falnzawoso arawu kamilro waljin au diacriticro waljin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_alphabet#cite_note-5&lt;/ref&gt; Forms ruwo Arabicbe faidatə təlamma gade ruwotəlan arawuwa kəltə-a tutuluwu-a: misallo ⟨پ⟩ ngəwusoro faidatin /p/ wakiltəro ruwo Arabicbedəga gotəlan.

Warakka kada samən amma kamanza'a gadezana dots (ʾiʿjām) samilan au cidiyanza dawubedən (rasm). Dots anyi nasha arawube faida'a, sau sandima arawuwa kowo gade-gade wakilzayin dəga gayirzayin. Misallo, aruwuwa Arabicbe ب b, ت t, kuru ث th sandilan zadədə tilo, amma dot fal cidiyan kəltəna, dot indi samilan kəltəna, kuru dot yakkə samilan kəltəna. Aruwu ن n də shiye futənzə tilo suro futə badiyarambe-a dawube-aben, dot fal samilan kəltəgəna, amma futənzə yaktəbe-a darerambe-adən gadezəna. Gargamlan, sandiya ngəwusoro təluwo, futu ruwo shiro rasm gultindən.

Arabic bakkata-a ruwotəna-a indiso cursive, arawuwa ngəwuso suro kalmaben daataro arawuwa batawunzabero kəllata.

Fom wasikabe
Nasha laa suro jili-jiliben
Kaligrafi

Ruwo men
vte
Alfabet Arabicbedə sambisoro cursive kuru aruwuwadə futu sandiya suro kalmaben dasagənaro gadejin. Watiyawadə jili gade-gade diyau fəlejin shidoni buroye-a, dawu-a (dawu-a), dareram-a, au na ruwunzə-a (IMFI) kalkaljinma. Watiyawa laadə nəmgade-gade kada fəlezayin yayi, laadə nasha diyau sammason samən. Sammason, aruwuwa suro kalma fallen kəllata foto indison lai korin bowatalan, amma aruwuwa arakkə (و ,ز ,ر ,ذ ,د ,ا) də aruwuwa ngawoyedəga bas kəltin. Nzəralan, kəltəram arawuwa laadə ligatures lan ruwotəna (zaye taganasbe), nowatadə lām-alif &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_alphabet#cite_note-6&lt;/ref&gt; shadow ligature mburo walzənadə (kəltəram ligated gənyidə ل‍ا kəratəro zauro gotəna).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_T._Daniels&lt;/ref&gt;

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>86atqg0kgst3yqrcf1ixxpt5qeglda1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruwo Cyrillicbe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2779</id>
    <revision>
      <id>29164</id>
      <timestamp>2026-06-08T07:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Ruwo Cyrillicbedə''' (/sɪˈrɪlɪk/ c sih-RI-lik) shima ruwo təlamma gade-gade Eurasiaben faidatinmawo. Shima ruwo lardəye Slavic-a, Turkic-a, Mongolic-a, Uralic-a, Caucasian-a, Iranic-a manazayinma lardəwa anəmgədi Europebe-a, gədi Europebe-a, Caucasusbe-a, Asia dawube-a, yala Asiabe-a, gədi Asiabe-a, kuru təlamma gade kadaye faidatayin.  Saa 2019lan, amma miliyon 250 yeyi Eurasialan Cyrillic faidata təlamma lardənzayero, Russiadə retanzaye g...&quot;</comment>
      <origin>29164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4763" sha1="496ffj6oxxl4nmssjgigkd0i2ng0mru" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Ruwo Cyrillicbedə''' (/sɪˈrɪlɪk/ c sih-RI-lik) shima ruwo təlamma gade-gade Eurasiaben faidatinmawo. Shima ruwo lardəye Slavic-a, Turkic-a, Mongolic-a, Uralic-a, Caucasian-a, Iranic-a manazayinma lardəwa anəmgədi Europebe-a, gədi Europebe-a, Caucasusbe-a, Asia dawube-a, yala Asiabe-a, gədi Asiabe-a, kuru təlamma gade kadaye faidatayin.

Saa 2019lan, amma miliyon 250 yeyi Eurasialan Cyrillic faidata təlamma lardənzayero, Russiadə retanzaye gozəna.[6] Bulgariaye kəlakəl Europeyero 2007lan kəltənadən, Cyrillicdə shima ruwo kən yakkəme kəlakəl Europeyedəro wallono, ngawo harawwa Latinbe-a Greekbe-ayen.[7]

Aruwuwa Cyrillicbe buroyedə karnu kən 9th AD lan sha garratə suro maranta adabbe Preslavben suro mairi Bulgariabe buro salakbedən loktə kərmai Tsar Simeon I kuraben, waneye fuwurawa yanzəganawa Byzantinebe indi Cyril a Methodius a, sandi doni buron ruwo Glagolibedəga cetando. Suronzan Clement Ohridbe-a, Naum Preslavbe-a, Constantine Preslavbe-a, Joan Ekzarhbe-a, Chernorizets Hrabarbe-a, Angelarbe-a, Savabe-a kuru malǝmma gade-a mbeji. Ruwodə Saint Cyril nankaro bowotəna.

Ilmu asalbe
Ruwodə jaza Cyril-a Methodius-a Bulgaria lan sha suwudə kuru suwudə, Cyril-a Methodius-a kəlanza gənyi,[12] sunzədə daraja fəlejin kəla ləbtəben gənyi.[13]

Gargam
Hawar kura: Alfabet Cyrillicbe buroye

Kitawu Vaticanabedəye ruwo Cyrillicbedə Saint Cyril-a Methodius-aro cina, karnu kən 14th.

Kururam fato ibadabe suro kulben bəladiya Krepchabe, bəladiya Opakabe suro Bulgariaben. Na allan ruwo Cyrillicbe kureye təbandənadə, saa 921 lan təbandənadə.[14]

I Warak Buкварye (ABC (Kəratəma)), kitawu Slavonicye kureye buro salakyedə, Ivan Fyodorovye saa 1574lan Lvivlan baksəna. Warak adəlan alfabet Cyrillicbe mbeji.
Ruwo Cyrillicbedə zaman Daula Bulgariabe Buro salakbedən cetando.[15] Malumma zamanyedəye kasatsana kəla alfabet Cyrillic buroyedə maaranta adabtəye Preslavyen cedo, dawudi adabtəye-a adaye-a buroye zauro faida'a Mairi Bulgariaye buro salakyedə-a Slavs sammasoye-a:

Cociwu Ohridyedəa gənyi, maləmma Preslavyedə zauro awo Greekyedəro təngatəgəna kuru duwaro ruwo Glagoliticyedə kolza məradə Greekyedəa Slavicro kalaktəro, shidoni kərmadəro Cyrillic alphabetlan notənadə.[10]

Ruwotəma-a maləmma-a Bulgariaye nowata kada maarantadən cidazana, Naum of Preslav kunten har saa 893 ro saadəna; Konstantin Preslavbe; Joan Ekzarh (kuruson John Exarchbe); kuru Chernorizets Hrabar-a, gadeso-a. Moworontidə kuruson dawudi fasaribe, ngəwunzaso ruwowu Byzantinebe. Ruwo Cyrillicbedə aruwuwa ruwo Greekbedən gowotə, ligatures-a consonants-a alfabet Glagoliticbe kureyedən sərana kowowa Greeklan təbandinbadəro. Glagolitic'a Cyrillic'adə sar'aza Byzantine'a Saintaa Cyril'a Methodius'a dawari bulgariyaye'a, alammaanna Saints Naum'a, Clement'a, Angelar'a Sava'a. Sandiye adin kəristabe Bulgaria sammason tarza kuru kərazana. Paul Cubberleyye wono Cyrildə waneye Glagoliticdəga ruwozə kuru faraksəna yayi, fuwuranzə suro Daula Bulgariaye buro salakbedə cidiya Tsar Simeon the Greatben Cyrillicdəga warakka Greekben suro saa 890sben ruwotə kitawuwa cociyero kalkalzənaro.[15]

Gargam alfabetbe
Cyrillicdə kate amma Slavicye gadeyen tartəgəna, kuru kate amma Romaniaye Slavic gənyimayen. Ruwo Cyrillicbe buro salakbedə nasha Preslavben təbandəna, suro bərni zaman kurebedən kuru na ibadabe Patleinabe karəngənzən, suro kəriye Shumenbe kərmaaro, kuru na ibadabe Ravnabea kuru fato ibadabe Varnabea sammaso. Ruwo bəlində shima furtu arawuwa təlamma gade-gaden faidatinma Coci Orthodoxye gədi Europeyedən, təlamma Slavicye-a Slavic gənyiye-a indiso (alamanna Romanianyeyi, hatta saa 1860sro). Karnuwa kadaro, Cyrillicdə Catholic-a Musulumma Slavs-aye faidatayin.

Cyrillic-a Glagolitic-adə təlamma Slavonic Cociyedəro faidatin, taganasmaro təlamma Coci Slavonicye kureyedə. Daji bayan alamanna &quot;И də shima arawu Cyrillicye kən mewunzəwo&quot; shima tartip arawu Coci Slavonicyedə; alfabet Cyrillicbe woso gənyi arawuwa suro ruwoben mbeji sammaso faidatin. Ruwo Cyrillicbedə karnu kən 12medən Glagoliticlan nguwuro wallono.

Adab do Coci kureye Slavonic lan tətandində tinyi yala Bulgariayen tartəgəna kuru təlamma Balkansye-a gədi Europeye-aro wallono.

Cyrillic suro Bosnia zamanbedən[25][26] shidə jili alfabet Cyrillicbe baro walzəna kuru kambiwuwa shidoni zaman daubedən fəlangzənadə. Paleographers soye awo ruwo buroye də kate karnu kən 10th au 11th lan fəletə badizanaro gozana, shi Humac tablet də shima ruwo jili anyi faidatə badizənawo kuru loktu adəlan badiwonoro təmazana.[27] Shilan faidatin gozaa kozana har karnu kən 18th ro saadənan, gana-ganalan faidatədə i</text>
      <sha1>496ffj6oxxl4nmssjgigkd0i2ng0mru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29165</id>
      <parentid>29164</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="kce0e7fp8153qpl89fynh5lr4ruh867" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Ruwo Cyrillicbedə''' (/sɪˈrɪlɪk/ c sih-RI-lik) shima ruwo təlamma gade-gade Eurasiaben faidatinmawo. Shima ruwo lardəye Slavic-a, Turkic-a, Mongolic-a, Uralic-a, Caucasian-a, Iranic-a manazayinma lardəwa anəmgədi Europebe-a, gədi Europebe-a, Caucasusbe-a, Asia dawube-a, yala Asiabe-a, gədi Asiabe-a, kuru təlamma gade kadaye faidatayin.

Saa 2019lan, amma miliyon 250 yeyi Eurasialan Cyrillic faidata təlamma lardənzayero, Russiadə retanzaye gozəna.[6] Bulgariaye kəlakəl Europeyero 2007lan kəltənadən, Cyrillicdə shima ruwo kən yakkəme kəlakəl Europeyedəro wallono, ngawo harawwa Latinbe-a Greekbe-ayen.[7]

Aruwuwa Cyrillicbe buroyedə karnu kən 9th AD lan sha garratə suro maranta adabbe Preslavben suro mairi Bulgariabe buro salakbedən loktə kərmai Tsar Simeon I kuraben, waneye fuwurawa yanzəganawa Byzantinebe indi Cyril a Methodius a, sandi doni buron ruwo Glagolibedəga cetando. Suronzan Clement Ohridbe-a, Naum Preslavbe-a, Constantine Preslavbe-a, Joan Ekzarhbe-a, Chernorizets Hrabarbe-a, Angelarbe-a, Savabe-a kuru malǝmma gade-a mbeji. Ruwodə Saint Cyril nankaro bowotəna.

Ilmu asalbe
Ruwodə jaza Cyril-a Methodius-a Bulgaria lan sha suwudə kuru suwudə, Cyril-a Methodius-a kəlanza gənyi,[12] sunzədə daraja fəlejin kəla ləbtəben gənyi.[13]

Gargam
Hawar kura: Alfabet Cyrillicbe buroye

Kitawu Vaticanabedəye ruwo Cyrillicbedə Saint Cyril-a Methodius-aro cina, karnu kən 14th.

Kururam fato ibadabe suro kulben bəladiya Krepchabe, bəladiya Opakabe suro Bulgariaben. Na allan ruwo Cyrillicbe kureye təbandənadə, saa 921 lan təbandənadə.[14]

I Warak Buкварye (ABC (Kəratəma)), kitawu Slavonicye kureye buro salakyedə, Ivan Fyodorovye saa 1574lan Lvivlan baksəna. Warak adəlan alfabet Cyrillicbe mbeji.
Ruwo Cyrillicbedə zaman Daula Bulgariabe Buro salakbedən cetando.[15] Malumma zamanyedəye kasatsana kəla alfabet Cyrillic buroyedə maaranta adabtəye Preslavyen cedo, dawudi adabtəye-a adaye-a buroye zauro faida'a Mairi Bulgariaye buro salakyedə-a Slavs sammasoye-a:

Cociwu Ohridyedəa gənyi, maləmma Preslavyedə zauro awo Greekyedəro təngatəgəna kuru duwaro ruwo Glagoliticyedə kolza məradə Greekyedəa Slavicro kalaktəro, shidoni kərmadəro Cyrillic alphabetlan notənadə.[10]

Ruwotəma-a maləmma-a Bulgariaye nowata kada maarantadən cidazana, Naum of Preslav kunten har saa 893 ro saadəna; Konstantin Preslavbe; Joan Ekzarh (kuruson John Exarchbe); kuru Chernorizets Hrabar-a, gadeso-a. Moworontidə kuruson dawudi fasaribe, ngəwunzaso ruwowu Byzantinebe. Ruwo Cyrillicbedə aruwuwa ruwo Greekbedən gowotə, ligatures-a consonants-a alfabet Glagoliticbe kureyedən sərana kowowa Greeklan təbandinbadəro. Glagolitic'a Cyrillic'adə sar'aza Byzantine'a Saintaa Cyril'a Methodius'a dawari bulgariyaye'a, alammaanna Saints Naum'a, Clement'a, Angelar'a Sava'a. Sandiye adin kəristabe Bulgaria sammason tarza kuru kərazana. Paul Cubberleyye wono Cyrildə waneye Glagoliticdəga ruwozə kuru faraksəna yayi, fuwuranzə suro Daula Bulgariaye buro salakbedə cidiya Tsar Simeon the Greatben Cyrillicdəga warakka Greekben suro saa 890sben ruwotə kitawuwa cociyero kalkalzənaro.[15]

Gargam alfabetbe
Cyrillicdə kate amma Slavicye gadeyen tartəgəna, kuru kate amma Romaniaye Slavic gənyimayen. Ruwo Cyrillicbe buro salakbedə nasha Preslavben təbandəna, suro bərni zaman kurebedən kuru na ibadabe Patleinabe karəngənzən, suro kəriye Shumenbe kərmaaro, kuru na ibadabe Ravnabea kuru fato ibadabe Varnabea sammaso. Ruwo bəlində shima furtu arawuwa təlamma gade-gaden faidatinma Coci Orthodoxye gədi Europeyedən, təlamma Slavicye-a Slavic gənyiye-a indiso (alamanna Romanianyeyi, hatta saa 1860sro). Karnuwa kadaro, Cyrillicdə Catholic-a Musulumma Slavs-aye faidatayin.

Cyrillic-a Glagolitic-adə təlamma Slavonic Cociyedəro faidatin, taganasmaro təlamma Coci Slavonicye kureyedə. Daji bayan alamanna &quot;И də shima arawu Cyrillicye kən mewunzəwo&quot; shima tartip arawu Coci Slavonicyedə; alfabet Cyrillicbe woso gənyi arawuwa suro ruwoben mbeji sammaso faidatin. Ruwo Cyrillicbedə karnu kən 12medən Glagoliticlan nguwuro wallono.

Adab do Coci kureye Slavonic lan tətandində tinyi yala Bulgariayen tartəgəna kuru təlamma Balkansye-a gədi Europeye-aro wallono.

Cyrillic suro Bosnia zamanbedən[25][26] shidə jili alfabet Cyrillicbe baro walzəna kuru kambiwuwa shidoni zaman daubedən fəlangzənadə. Paleographers soye awo ruwo buroye də kate karnu kən 10th au 11th lan fəletə badizanaro gozana, shi Humac tablet də shima ruwo jili anyi faidatə badizənawo kuru loktu adəlan badiwonoro təmazana.[27] Shilan faidatin gozaa kozana har karnu kən 18th ro saadənan, gana-ganalan faidatədə i&lt;ref&gt;http://czyborra.com/charsets/cyrillic.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://transliteration.eki.ee/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/writing/cyrillic.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://localfonts.eu/cyrillic-alphabets-of-slavic-languages/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140222042759/http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html&lt;/ref&gt;

== Laminte ==</text>
      <sha1>kce0e7fp8153qpl89fynh5lr4ruh867</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29171</id>
      <parentid>29165</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hugo.arg moved page [[Cyrillic script]] to [[Ruwo Cyrillicbe]]</comment>
      <origin>29165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="kce0e7fp8153qpl89fynh5lr4ruh867" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Ruwo Cyrillicbedə''' (/sɪˈrɪlɪk/ c sih-RI-lik) shima ruwo təlamma gade-gade Eurasiaben faidatinmawo. Shima ruwo lardəye Slavic-a, Turkic-a, Mongolic-a, Uralic-a, Caucasian-a, Iranic-a manazayinma lardəwa anəmgədi Europebe-a, gədi Europebe-a, Caucasusbe-a, Asia dawube-a, yala Asiabe-a, gədi Asiabe-a, kuru təlamma gade kadaye faidatayin.

Saa 2019lan, amma miliyon 250 yeyi Eurasialan Cyrillic faidata təlamma lardənzayero, Russiadə retanzaye gozəna.[6] Bulgariaye kəlakəl Europeyero 2007lan kəltənadən, Cyrillicdə shima ruwo kən yakkəme kəlakəl Europeyedəro wallono, ngawo harawwa Latinbe-a Greekbe-ayen.[7]

Aruwuwa Cyrillicbe buroyedə karnu kən 9th AD lan sha garratə suro maranta adabbe Preslavben suro mairi Bulgariabe buro salakbedən loktə kərmai Tsar Simeon I kuraben, waneye fuwurawa yanzəganawa Byzantinebe indi Cyril a Methodius a, sandi doni buron ruwo Glagolibedəga cetando. Suronzan Clement Ohridbe-a, Naum Preslavbe-a, Constantine Preslavbe-a, Joan Ekzarhbe-a, Chernorizets Hrabarbe-a, Angelarbe-a, Savabe-a kuru malǝmma gade-a mbeji. Ruwodə Saint Cyril nankaro bowotəna.

Ilmu asalbe
Ruwodə jaza Cyril-a Methodius-a Bulgaria lan sha suwudə kuru suwudə, Cyril-a Methodius-a kəlanza gənyi,[12] sunzədə daraja fəlejin kəla ləbtəben gənyi.[13]

Gargam
Hawar kura: Alfabet Cyrillicbe buroye

Kitawu Vaticanabedəye ruwo Cyrillicbedə Saint Cyril-a Methodius-aro cina, karnu kən 14th.

Kururam fato ibadabe suro kulben bəladiya Krepchabe, bəladiya Opakabe suro Bulgariaben. Na allan ruwo Cyrillicbe kureye təbandənadə, saa 921 lan təbandənadə.[14]

I Warak Buкварye (ABC (Kəratəma)), kitawu Slavonicye kureye buro salakyedə, Ivan Fyodorovye saa 1574lan Lvivlan baksəna. Warak adəlan alfabet Cyrillicbe mbeji.
Ruwo Cyrillicbedə zaman Daula Bulgariabe Buro salakbedən cetando.[15] Malumma zamanyedəye kasatsana kəla alfabet Cyrillic buroyedə maaranta adabtəye Preslavyen cedo, dawudi adabtəye-a adaye-a buroye zauro faida'a Mairi Bulgariaye buro salakyedə-a Slavs sammasoye-a:

Cociwu Ohridyedəa gənyi, maləmma Preslavyedə zauro awo Greekyedəro təngatəgəna kuru duwaro ruwo Glagoliticyedə kolza məradə Greekyedəa Slavicro kalaktəro, shidoni kərmadəro Cyrillic alphabetlan notənadə.[10]

Ruwotəma-a maləmma-a Bulgariaye nowata kada maarantadən cidazana, Naum of Preslav kunten har saa 893 ro saadəna; Konstantin Preslavbe; Joan Ekzarh (kuruson John Exarchbe); kuru Chernorizets Hrabar-a, gadeso-a. Moworontidə kuruson dawudi fasaribe, ngəwunzaso ruwowu Byzantinebe. Ruwo Cyrillicbedə aruwuwa ruwo Greekbedən gowotə, ligatures-a consonants-a alfabet Glagoliticbe kureyedən sərana kowowa Greeklan təbandinbadəro. Glagolitic'a Cyrillic'adə sar'aza Byzantine'a Saintaa Cyril'a Methodius'a dawari bulgariyaye'a, alammaanna Saints Naum'a, Clement'a, Angelar'a Sava'a. Sandiye adin kəristabe Bulgaria sammason tarza kuru kərazana. Paul Cubberleyye wono Cyrildə waneye Glagoliticdəga ruwozə kuru faraksəna yayi, fuwuranzə suro Daula Bulgariaye buro salakbedə cidiya Tsar Simeon the Greatben Cyrillicdəga warakka Greekben suro saa 890sben ruwotə kitawuwa cociyero kalkalzənaro.[15]

Gargam alfabetbe
Cyrillicdə kate amma Slavicye gadeyen tartəgəna, kuru kate amma Romaniaye Slavic gənyimayen. Ruwo Cyrillicbe buro salakbedə nasha Preslavben təbandəna, suro bərni zaman kurebedən kuru na ibadabe Patleinabe karəngənzən, suro kəriye Shumenbe kərmaaro, kuru na ibadabe Ravnabea kuru fato ibadabe Varnabea sammaso. Ruwo bəlində shima furtu arawuwa təlamma gade-gaden faidatinma Coci Orthodoxye gədi Europeyedən, təlamma Slavicye-a Slavic gənyiye-a indiso (alamanna Romanianyeyi, hatta saa 1860sro). Karnuwa kadaro, Cyrillicdə Catholic-a Musulumma Slavs-aye faidatayin.

Cyrillic-a Glagolitic-adə təlamma Slavonic Cociyedəro faidatin, taganasmaro təlamma Coci Slavonicye kureyedə. Daji bayan alamanna &quot;И də shima arawu Cyrillicye kən mewunzəwo&quot; shima tartip arawu Coci Slavonicyedə; alfabet Cyrillicbe woso gənyi arawuwa suro ruwoben mbeji sammaso faidatin. Ruwo Cyrillicbedə karnu kən 12medən Glagoliticlan nguwuro wallono.

Adab do Coci kureye Slavonic lan tətandində tinyi yala Bulgariayen tartəgəna kuru təlamma Balkansye-a gədi Europeye-aro wallono.

Cyrillic suro Bosnia zamanbedən[25][26] shidə jili alfabet Cyrillicbe baro walzəna kuru kambiwuwa shidoni zaman daubedən fəlangzənadə. Paleographers soye awo ruwo buroye də kate karnu kən 10th au 11th lan fəletə badizanaro gozana, shi Humac tablet də shima ruwo jili anyi faidatə badizənawo kuru loktu adəlan badiwonoro təmazana.[27] Shilan faidatin gozaa kozana har karnu kən 18th ro saadənan, gana-ganalan faidatədə i&lt;ref&gt;http://czyborra.com/charsets/cyrillic.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://transliteration.eki.ee/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/writing/cyrillic.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://localfonts.eu/cyrillic-alphabets-of-slavic-languages/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140222042759/http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html&lt;/ref&gt;

== Laminte ==</text>
      <sha1>kce0e7fp8153qpl89fynh5lr4ruh867</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Earth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2780</id>
    <revision>
      <id>29166</id>
      <timestamp>2026-06-08T07:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Dunyadə''' shima dunya kənyakkəmewo Kawusuwa sətanawo kuru shima awo nasha ilmu shillewuben nowatadəwo kənənga nanzan mbejimawo. Adəye mowonzə Dunyadə dunya kəmaduwube ro walzənadəbe səkə, shima tilo suro Nizam Kausuben nji cidibedəga rozəyinmawo. Nji dunyabe sammaso suro kuluwuwanzən kara, shidə kashi 70.8% cidi dunyabedə zəfsəna. Gabcino cidi 29.2% dunyabedə shima cidiwo, kuru ngəwunzaso suro sidi dunyabedən kara. Cidi dunyabe ng...&quot;</comment>
      <origin>29166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5032" sha1="lsu8zclw2wmxwayanibgfnu2c9ngifz" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Dunyadə''' shima dunya kənyakkəmewo Kawusuwa sətanawo kuru shima awo nasha ilmu shillewuben nowatadəwo kənənga nanzan mbejimawo. Adəye mowonzə Dunyadə dunya kəmaduwube ro walzənadəbe səkə, shima tilo suro Nizam Kausuben nji cidibedəga rozəyinmawo. Nji dunyabe sammaso suro kuluwuwanzən kara, shidə kashi 70.8% cidi dunyabedə zəfsəna. Gabcino cidi 29.2% dunyabedə shima cidiwo, kuru ngəwunzaso suro sidi dunyabedən kara. Cidi dunyabe ngəwuso ganalaaro loro kuru kajimmabe shiga zaksana, amma shi kankara kura kəla dunyabe polar desertsnzədə nji ngəwu səbayin nji cidi dunyabe a, kəmaduwuwa, kəmoduwuwa, kuru nji samibe sammasoa kəllataa. Cidiye cidinzǝdǝ suronzǝn awolagǝ hangallin gǝrtinma tectonic platesbe mbeji, sandido kǝnta kau-a, konnu kauye-a, kuru sǝdiye-a satuluyin. Dunyadə tiyinzən awoa njiya-njiya mbeji shidəwo magnetosphere suwudinma kuru raksə kasam kawusube banna-a kuru radiation cosmicbe-a dafcin.

Dunyadə shilan sami shiro dynamic gultində mbeji, shidəwo kəndaaram dunyabedəga sunotin kuru shiga meteoroids ngəwuso-a kuru UV-light-a lan faidajin. Badiyaramman shiga nitrogen-a oxygen-a lan kəllata. Kawudo njibedə suro samiben zaumaro mbeji, kuru fowowa dunyabe ngəwuso zakcin. Shi kawudo njibedə namtə gas greenhousebero cidajin kuru, rokkonzən gaswa gade greenhousebe samilan dasagənasoa, musammanno kasam carbon dioxide (CO2), shidəbe kəndaaram nji samibe-a kuru kawudo njibe-adə namtə dunonzaa nasha nur kawusuben satuluwin. Diwal adəye nəmkəluwu kərmabe 14.76 °C (58.57 °F) dəga suwudin, na shilan njidə njiro waljin cidiya kasam samibe noataben. Nəmgade-gade nəmngəwu energybe ndikate nashaa cidiben (futu nasha equatorialbedə kəngal ngəwu səbandin nashaa polarbedəga kozənaro) shima kasam samibe-a kuru kəmaduwube-a suwudin, shidəbe nizam yanawube dunyabe nashaa yanawube gade-gade suwudin, kuru awoa yanawube jili kada misallo nji samibe-a kuru awoa carbon nichbe-a kolzə.

Dunyadə ellipsoidro kokorrata kuru dərizə kəlzəna alamanna kilomita 40,000 (mil 24,900). Shima dunya shiro densewo bawo suro Nizam Kausuben. Suro dunyawa kawu-kawube diyaudən, shima kurawo kuru zauro kurawo. Dunyadə alamanna minti nurye usku yeyi (1 AU) kəngal'a cintəzəna kuru shiga dərizə kəljin, saa fal gojin (alamanna kawu 365.25) kawusu fal gojin. Dunyadə axisnzə'a kokortin gana laa suro kawu falyen (suro awa 23-a minti 56-ayen). Axis kokortəbe Earthbedə perpendicular planenzə dərizə kəngalbe dəro tiltəgəna, adəye zamanwa sutuluyin. Dunyadə satellite fal dərizə kəlzəna, shi Kəmbaldə, shidoni dunyadəga 384,400 km (238,855 mi) lan dərizə kəlzənadə—1.28 seconds nurbe—kuru nəm faraknzədə kwata dunyabe yeyi. Shi kəmballe nəmkərawunzə banazə axis Dunyabedəga kalkalzəyin, kuru nji njibe suwudin kuru gana-ganan kokortə Dunyabedəga fulujin. Adǝgaima, duno dunyabe dǝye sǝkǝ kǝmballe kokortǝnzǝdǝ tidally locked, shiti dǝwo dunya dǝga wujin dǝro sǝkǝna.

Dunyadə, alama awoa gade suro Nizam Kausuben dasagənayeyi, alamanna saa biliyon 4.5 kozənalan gas-a bərbər-a suro Nizam Kausube badiyarambedən təbandəna. Kəmoduwu fəlangta-a kuru ngawonzən awo kənəngatəbe fuwutəgə-adə suro saa biliyon buro salakbedən wakazəna suro tarihi dunyaben. Kənəngadə dunya sammason tartəgəna kuru sami dunyabea saminzəa faljin, kazəyiya shiro Great Oxidation Event saa biliyon indi kozənadən kasharu. Adamganasodə saa 300,000 kozənadən Africalan fəlangada kuru nasha dunyabe sammason tartaana. Adamganasodə kənəngatə nankaro awoa dunyalan dasagəna-a arzənyiwa alagəbe-aro təngatəgəna, amma zaumaro na kəndagəram dunyabedəga lezəna. Futu adamganabe kərmaaro yanawu dunyabea awoa alakkatabea lezənadə tusshinba, adəye kənənga amsobe a kuru awoa kənəngabe gade kadaa baro sədin, kuru awoa kada baro walzayin.

Ilmu asalbe
Kalima Nasara zamanbe Earthdə fəlangzəna, Nasara daubedən, su Nasara kurebedən ngəwusoro eorðe lan ruwotin.[23] Təlamma Germanicyewoso sha samənzəna, shidoni *erþō waltə gartənadə. Tawattəgənzə buroyedən, kalma eorðe də faidatə maana kada Latin terra-a Greek gē-a fasartəlan: cidi-a, kattinzə-a, cidi harrata-a, dunya adammanabe-a, cidi dunyabe-a (kəmoduwu kunten), kuru dunya kəlanzə-a. Futu Roman Terra (au Tellus)-a Greek Gaia-a yedai, dunyadə waneye ila kamuye suro adin Germanicben: hawar Norsebe dareyedə Jörð ('Dunya') mbeji, kamu kuradə shima ya Thorbewo.[24]

Gargamlan, Sididə haruwu gana-ganalan ruwotə. Loktu Early Middle English ye lan, ma'ananzǝ &quot;the globe&quot; dǝ mana the earth lan bayantǝ badigada. Loktu Early Modern Englishben, su kura-kuraro ruwotə badiwono, kuru dunyadə shiro Earth gultin, taanasmaro loktu awowa samibe gadeso'a gultiya. Karəngə adəlan, sudə loktu laan biya Dunya lan bowotin, su dunyawa gadeso'a samuntəlan, dunya-a futu dunya-adə nowata yaye.[23] Jili fatowabedə kərmadə gadezana: Oxford spellingdə arawu sənana asujin</text>
      <sha1>lsu8zclw2wmxwayanibgfnu2c9ngifz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kəlanzə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2781</id>
    <revision>
      <id>29167</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kəlanzə''' cetədə shima kamye nadin kəlanzəro kərmu suwudin.[9] Awowa do kǝlanza cejinma so dǝ sandima: kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa zahirbe-a, kuru awowa faidatǝbe-a.[2][3][5][10] Kəlanzə'a cetə laadə awo done suro hangalyen tədinma (misallo kaziyi kungənaye au kəraye), kazəyiya nəmkamye (misallo nəmgadetə au dəptə), au nəmzalum-a nəmzalum-a.[2][11][12] Am do ne buron kəlanza cetə jarabsana də, fuwulan kəlanz...&quot;</comment>
      <origin>29167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="30g0m890wieqnzkezyijk2pldwtca4m" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kəlanzə''' cetədə shima kamye nadin kəlanzəro kərmu suwudin.[9] Awowa do kǝlanza cejinma so dǝ sandima: kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa zahirbe-a, kuru awowa faidatǝbe-a.[2][3][5][10] Kəlanzə'a cetə laadə awo done suro hangalyen tədinma (misallo kaziyi kungənaye au kəraye), kazəyiya nəmkamye (misallo nəmgadetə au dəptə), au nəmzalum-a nəmzalum-a.[2][11][12] Am do ne buron kəlanza cetə jarabsana də, fuwulan kəlanza cetə jarabsana.[2] Kəlanzə’a cetəro faida’a də suronzən duluwu’a kəlanza’a cetəye jili balimi’a, kurun’a, sum’a; kasuwa hangalbe-a kuru awowa faidatə-a kuruntə; hangal gənatə fatowa hawarbe kəla kəlanza cetəyen; kəndaramma razəgəbe ngalwotəgə; Hotlines kəla tajirwayen, alamanna 988 North America lan kuru 13 11 14 Australia lan, sandima awowa faidatəye nowata yayi, faidanza ngəlaro kəratənyi.[16][17]

Kəlanzə'a cetə shima dalil kərmuye kən 10th ye dunya sammason,[3][6] shidə kashi 1.5% kərmuye sədin.[8] Saa fallan, adə misallo am 100,000 lan 12.[6] Kəlanzə kəltəye kərmu 828,000 suwudəna dunyalan suro saa 2015 yen, kərmu 712,000 suro saa 1990 yen sətanadən, nəm nguwu kərmuye saa-ngalwotənadə kashi 23.3% lan fulutəna.[18][19] Jinsi lan, nəm nguwu kəlanza cetəyedə konga'a lan nguwu kamuwa'a kozəna, lardə'a fuwuzana lan kashi 1.5 lan səta kashi 3.5 ro saadəna lardə'a fuwuzana lan; lardəwa fəteyedən, kəlanza cetə jarabtədə zauro ngəwu kate am ngəli-a kamuwa-ayen.[20] Kəlanzə’a cetədə nguwusoro am saa 70 kozənalan; sonyayi, lardəwa laan, am kate saa 15 səta 30 ro saadənadə sandima tajirwa zauro ngəwuwo.[1] Europe də shima lardə do kəlanza cezayin ma nguwuwo suro saa 2015 yen.[21]

Ta'adir am miliyon 10 səta 20 ro saadəna kəlanza cetə jarabsana saa woson.[22] Kəlanzə'a cetə jarabtə do kərmu gənyi də raksə zau fanzəyin kuru nəm maskin loktu kuruwuye suwudin.[20] Duluwu kəlanza cetəye do zauro gotəna də lardə-lardəro gadejin kuru awo gade-gade diwal faida'a mbejiro lezəna.[23] Banatə kəlanzə cetəye, loktu laan kam zauro zau fanjin au kərmu tədinro waljiya, lardəwa kadalan sharaye kuru adadunza tərayin.[24][25]

Raayi kəla kəlanza cetəyedə awowa kəndaramye kada alamanna adin-a, daraja-a, maana kəndəgaye-aye sha lezana.[26][27] Adinna ngəwuso kəlanza cetə kasatsanyi.[28] Loktu samurai ye Japan lan, jili kəlanza cetəye shiro seppuku (腹切り, harakiri) gultində darajatəna kəla awo kənasartənyiyen au jili zanga-zangayen.[29] Kəlanzə cetə-a kəlanzə cetə jarabtə-adə, buron sharaye haramzəgəna yayi, lardəwa fəteye ngəwuson kərmadə adə gənyi.[30] Lardəwa gadeson shidə nəmzalumro kara.[31] Karnu kən 20-a 21-a lan, kəlanza cetədə loktuwa ngəwulan faidatinba; kuru shidə loktu au ngawo am gade cezənaben tədəna, nzundu doni askərra-a am terrorist-aye faidatanadə.[32] Kəlanzə'a cetədə ngəwusoro tajirwa kuraro turin, yallanzə'a, sawa'anzə'a am bəlaye'aro karəgə kutta suwudin, kuru ndason dunyalan awo kutturo turin.[33][34]

Ma'ana
Hawar kura: Kalima kəlanzə cetəye
&quot;Kəlanzə-cetə&quot; nadəro waltəgəna. Futu-a ngawo-a sammaso nankaro, Murder-suicide wune.
Kəlanzə cetə, Latin suicidium lan gowotə, shima &quot;kəlanzə kəlanzəye gotə&quot;.[9][35] Kəlanzə cetə jarabtə, au hal kəlanzə cetəye kərmu gənyidə, kəlanzəro zau gənatə gananzə yayi kəlanzə'a datəro məradə'a do kərmu suwudin ba'a.[36][37] Bana kəlanzə cetəyedə wakajin sa kam falye kam gade banazə kərmunzə suwudin shawari au diwal dareramro cinlan.[38] Euthanasia, musammanno kəlanzəlaro euthanasia, shima na kam gadeye kərmu kamye suwudinma.[38]

Suicidal ideation də shima tafakkar do kamye kənənganzə datəye amma ngənəwu laa sədin ba.[36] Waneye dawari au niya jireye suronzən mbeji au ba.[37] Suicidality də sha &quot;fujiwo kəlanzə'a cetəye, nguwusoro tafakkar kəlanzə'a cetəye fəlejin, musamman maro shaida kəlanzə'a cetəye mbejiro.&quot;[39]

Suro kam cetə-kəlanzə cetəyen (au kam cetə-kəlanzə cetə), kamdəye məradənzə shima kam gadeye loktu fallan gotə. Lamar taganasbe adəye shima kəlanzə'a cetə, na doni kam cezənadə'a kəlanzə'a cezənadə shima səkə.[40] Kəlanzə’a cetə dalil kamdəye kəlanzə’a jamaye gənyiro fanzənadə shima egoistic suicide lan nowotə.[41]

Center for Suicide Prevention in Canada ye dəye kulashi maləmmaye-a hawar kənjo-a lan cida do kəlanzə’a cejin də shima commit, kuru kalma do kəlanzə’a cejin dəga zortəro gashiftəna; suro saa 2011 lan, sandiye ruwo laa baksana kəla təlam do kəlanza cetəyen faidatin dəga faltəro bowozana shiro &quot;Kəlanza cetə-a təlam-a: Abi nankaro kalma 'C' faidatənyi&quot;.[42][43] Karapka ilmu hangalbe Americabedəye &quot;kəlanzə cezəna&quot; kalma b</text>
      <sha1>30g0m890wieqnzkezyijk2pldwtca4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29168</id>
      <parentid>29167</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5132" sha1="lc1zffc194z0oqyy23r1auyja7lsfsc" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kəlanzə''' cetədə shima kamye nadin kəlanzəro kərmu suwudin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-92-4-156477-9&lt;/ref&gt; Awowa do kǝlanza cejinma so dǝ sandima: kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa zahirbe-a, kuru awowa faidatǝbe-a.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide#cite_note-WHO2016-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide#cite_note-Hawton2009-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide#cite_note-Autism2014-5&lt;/ref&gt;[10] Kəlanzə'a cetə laadə awo done suro hangalyen tədinma (misallo kaziyi kungənaye au kəraye), kazəyiya nəmkamye (misallo nəmgadetə au dəptə), au nəmzalum-a nəmzalum-a.[2][11][12] Am do ne buron kəlanza cetə jarabsana də, fuwulan kəlanza cetə jarabsana.[2] Kəlanzə’a cetəro faida’a də suronzən duluwu’a kəlanza’a cetəye jili balimi’a, kurun’a, sum’a; kasuwa hangalbe-a kuru awowa faidatə-a kuruntə; hangal gənatə fatowa hawarbe kəla kəlanza cetəyen; kəndaramma razəgəbe ngalwotəgə; Hotlines kəla tajirwayen, alamanna 988 North America lan kuru 13 11 14 Australia lan, sandima awowa faidatəye nowata yayi, faidanza ngəlaro kəratənyi.[16][17]

Kəlanzə'a cetə shima dalil kərmuye kən 10th ye dunya sammason,[3][6] shidə kashi 1.5% kərmuye sədin.[8] Saa fallan, adə misallo am 100,000 lan 12.[6] Kəlanzə kəltəye kərmu 828,000 suwudəna dunyalan suro saa 2015 yen, kərmu 712,000 suro saa 1990 yen sətanadən, nəm nguwu kərmuye saa-ngalwotənadə kashi 23.3% lan fulutəna.[18][19] Jinsi lan, nəm nguwu kəlanza cetəyedə konga'a lan nguwu kamuwa'a kozəna, lardə'a fuwuzana lan kashi 1.5 lan səta kashi 3.5 ro saadəna lardə'a fuwuzana lan; lardəwa fəteyedən, kəlanza cetə jarabtədə zauro ngəwu kate am ngəli-a kamuwa-ayen.[20] Kəlanzə’a cetədə nguwusoro am saa 70 kozənalan; sonyayi, lardəwa laan, am kate saa 15 səta 30 ro saadənadə sandima tajirwa zauro ngəwuwo.[1] Europe də shima lardə do kəlanza cezayin ma nguwuwo suro saa 2015 yen.[21]

Ta'adir am miliyon 10 səta 20 ro saadəna kəlanza cetə jarabsana saa woson.[22] Kəlanzə'a cetə jarabtə do kərmu gənyi də raksə zau fanzəyin kuru nəm maskin loktu kuruwuye suwudin.[20] Duluwu kəlanza cetəye do zauro gotəna də lardə-lardəro gadejin kuru awo gade-gade diwal faida'a mbejiro lezəna.[23] Banatə kəlanzə cetəye, loktu laan kam zauro zau fanjin au kərmu tədinro waljiya, lardəwa kadalan sharaye kuru adadunza tərayin.[24][25]

Raayi kəla kəlanza cetəyedə awowa kəndaramye kada alamanna adin-a, daraja-a, maana kəndəgaye-aye sha lezana.[26][27] Adinna ngəwuso kəlanza cetə kasatsanyi.[28] Loktu samurai ye Japan lan, jili kəlanza cetəye shiro seppuku (腹切り, harakiri) gultində darajatəna kəla awo kənasartənyiyen au jili zanga-zangayen.[29] Kəlanzə cetə-a kəlanzə cetə jarabtə-adə, buron sharaye haramzəgəna yayi, lardəwa fəteye ngəwuson kərmadə adə gənyi.[30] Lardəwa gadeson shidə nəmzalumro kara.[31] Karnu kən 20-a 21-a lan, kəlanza cetədə loktuwa ngəwulan faidatinba; kuru shidə loktu au ngawo am gade cezənaben tədəna, nzundu doni askərra-a am terrorist-aye faidatanadə.[32] Kəlanzə'a cetədə ngəwusoro tajirwa kuraro turin, yallanzə'a, sawa'anzə'a am bəlaye'aro karəgə kutta suwudin, kuru ndason dunyalan awo kutturo turin.[33][34]

Ma'ana
Hawar kura: Kalima kəlanzə cetəye
&quot;Kəlanzə-cetə&quot; nadəro waltəgəna. Futu-a ngawo-a sammaso nankaro, Murder-suicide wune.
Kəlanzə cetə, Latin suicidium lan gowotə, shima &quot;kəlanzə kəlanzəye gotə&quot;.[9][35] Kəlanzə cetə jarabtə, au hal kəlanzə cetəye kərmu gənyidə, kəlanzəro zau gənatə gananzə yayi kəlanzə'a datəro məradə'a do kərmu suwudin ba'a.[36][37] Bana kəlanzə cetəyedə wakajin sa kam falye kam gade banazə kərmunzə suwudin shawari au diwal dareramro cinlan.[38] Euthanasia, musammanno kəlanzəlaro euthanasia, shima na kam gadeye kərmu kamye suwudinma.[38]

Suicidal ideation də shima tafakkar do kamye kənənganzə datəye amma ngənəwu laa sədin ba.[36] Waneye dawari au niya jireye suronzən mbeji au ba.[37] Suicidality də sha &quot;fujiwo kəlanzə'a cetəye, nguwusoro tafakkar kəlanzə'a cetəye fəlejin, musamman maro shaida kəlanzə'a cetəye mbejiro.&quot;[39]

Suro kam cetə-kəlanzə cetəyen (au kam cetə-kəlanzə cetə), kamdəye məradənzə shima kam gadeye loktu fallan gotə. Lamar taganasbe adəye shima kəlanzə'a cetə, na doni kam cezənadə'a kəlanzə'a cezənadə shima səkə.[40] Kəlanzə’a cetə dalil kamdəye kəlanzə’a jamaye gənyiro fanzənadə shima egoistic suicide lan nowotə.[41]

Center for Suicide Prevention in Canada ye dəye kulashi maləmmaye-a hawar kənjo-a lan cida do kəlanzə’a cejin də shima commit, kuru kalma do kəlanzə’a cejin dəga zortəro gashiftəna; suro saa 2011 lan, sandiye ruwo laa baksana kəla təlam do kəlanza cetəyen faidatin dəga faltəro bowozana shiro &quot;Kəlanza cetə-a təlam-a: Abi nankaro kalma 'C' faidatənyi&quot;.[42][43] Karapka ilmu hangalbe Americabedəye &quot;kəlanzə cezəna&quot; kalma b

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>lc1zffc194z0oqyy23r1auyja7lsfsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29169</id>
      <parentid>29168</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hugo.arg moved page [[Suicide]] to [[Kəlanzə]]</comment>
      <origin>29168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5132" sha1="lc1zffc194z0oqyy23r1auyja7lsfsc" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kəlanzə''' cetədə shima kamye nadin kəlanzəro kərmu suwudin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-92-4-156477-9&lt;/ref&gt; Awowa do kǝlanza cejinma so dǝ sandima: kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa kǝrǝnbe-a, kasuwa zahirbe-a, kuru awowa faidatǝbe-a.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide#cite_note-WHO2016-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide#cite_note-Hawton2009-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide#cite_note-Autism2014-5&lt;/ref&gt;[10] Kəlanzə'a cetə laadə awo done suro hangalyen tədinma (misallo kaziyi kungənaye au kəraye), kazəyiya nəmkamye (misallo nəmgadetə au dəptə), au nəmzalum-a nəmzalum-a.[2][11][12] Am do ne buron kəlanza cetə jarabsana də, fuwulan kəlanza cetə jarabsana.[2] Kəlanzə’a cetəro faida’a də suronzən duluwu’a kəlanza’a cetəye jili balimi’a, kurun’a, sum’a; kasuwa hangalbe-a kuru awowa faidatə-a kuruntə; hangal gənatə fatowa hawarbe kəla kəlanza cetəyen; kəndaramma razəgəbe ngalwotəgə; Hotlines kəla tajirwayen, alamanna 988 North America lan kuru 13 11 14 Australia lan, sandima awowa faidatəye nowata yayi, faidanza ngəlaro kəratənyi.[16][17]

Kəlanzə'a cetə shima dalil kərmuye kən 10th ye dunya sammason,[3][6] shidə kashi 1.5% kərmuye sədin.[8] Saa fallan, adə misallo am 100,000 lan 12.[6] Kəlanzə kəltəye kərmu 828,000 suwudəna dunyalan suro saa 2015 yen, kərmu 712,000 suro saa 1990 yen sətanadən, nəm nguwu kərmuye saa-ngalwotənadə kashi 23.3% lan fulutəna.[18][19] Jinsi lan, nəm nguwu kəlanza cetəyedə konga'a lan nguwu kamuwa'a kozəna, lardə'a fuwuzana lan kashi 1.5 lan səta kashi 3.5 ro saadəna lardə'a fuwuzana lan; lardəwa fəteyedən, kəlanza cetə jarabtədə zauro ngəwu kate am ngəli-a kamuwa-ayen.[20] Kəlanzə’a cetədə nguwusoro am saa 70 kozənalan; sonyayi, lardəwa laan, am kate saa 15 səta 30 ro saadənadə sandima tajirwa zauro ngəwuwo.[1] Europe də shima lardə do kəlanza cezayin ma nguwuwo suro saa 2015 yen.[21]

Ta'adir am miliyon 10 səta 20 ro saadəna kəlanza cetə jarabsana saa woson.[22] Kəlanzə'a cetə jarabtə do kərmu gənyi də raksə zau fanzəyin kuru nəm maskin loktu kuruwuye suwudin.[20] Duluwu kəlanza cetəye do zauro gotəna də lardə-lardəro gadejin kuru awo gade-gade diwal faida'a mbejiro lezəna.[23] Banatə kəlanzə cetəye, loktu laan kam zauro zau fanjin au kərmu tədinro waljiya, lardəwa kadalan sharaye kuru adadunza tərayin.[24][25]

Raayi kəla kəlanza cetəyedə awowa kəndaramye kada alamanna adin-a, daraja-a, maana kəndəgaye-aye sha lezana.[26][27] Adinna ngəwuso kəlanza cetə kasatsanyi.[28] Loktu samurai ye Japan lan, jili kəlanza cetəye shiro seppuku (腹切り, harakiri) gultində darajatəna kəla awo kənasartənyiyen au jili zanga-zangayen.[29] Kəlanzə cetə-a kəlanzə cetə jarabtə-adə, buron sharaye haramzəgəna yayi, lardəwa fəteye ngəwuson kərmadə adə gənyi.[30] Lardəwa gadeson shidə nəmzalumro kara.[31] Karnu kən 20-a 21-a lan, kəlanza cetədə loktuwa ngəwulan faidatinba; kuru shidə loktu au ngawo am gade cezənaben tədəna, nzundu doni askərra-a am terrorist-aye faidatanadə.[32] Kəlanzə'a cetədə ngəwusoro tajirwa kuraro turin, yallanzə'a, sawa'anzə'a am bəlaye'aro karəgə kutta suwudin, kuru ndason dunyalan awo kutturo turin.[33][34]

Ma'ana
Hawar kura: Kalima kəlanzə cetəye
&quot;Kəlanzə-cetə&quot; nadəro waltəgəna. Futu-a ngawo-a sammaso nankaro, Murder-suicide wune.
Kəlanzə cetə, Latin suicidium lan gowotə, shima &quot;kəlanzə kəlanzəye gotə&quot;.[9][35] Kəlanzə cetə jarabtə, au hal kəlanzə cetəye kərmu gənyidə, kəlanzəro zau gənatə gananzə yayi kəlanzə'a datəro məradə'a do kərmu suwudin ba'a.[36][37] Bana kəlanzə cetəyedə wakajin sa kam falye kam gade banazə kərmunzə suwudin shawari au diwal dareramro cinlan.[38] Euthanasia, musammanno kəlanzəlaro euthanasia, shima na kam gadeye kərmu kamye suwudinma.[38]

Suicidal ideation də shima tafakkar do kamye kənənganzə datəye amma ngənəwu laa sədin ba.[36] Waneye dawari au niya jireye suronzən mbeji au ba.[37] Suicidality də sha &quot;fujiwo kəlanzə'a cetəye, nguwusoro tafakkar kəlanzə'a cetəye fəlejin, musamman maro shaida kəlanzə'a cetəye mbejiro.&quot;[39]

Suro kam cetə-kəlanzə cetəyen (au kam cetə-kəlanzə cetə), kamdəye məradənzə shima kam gadeye loktu fallan gotə. Lamar taganasbe adəye shima kəlanzə'a cetə, na doni kam cezənadə'a kəlanzə'a cezənadə shima səkə.[40] Kəlanzə’a cetə dalil kamdəye kəlanzə’a jamaye gənyiro fanzənadə shima egoistic suicide lan nowotə.[41]

Center for Suicide Prevention in Canada ye dəye kulashi maləmmaye-a hawar kənjo-a lan cida do kəlanzə’a cejin də shima commit, kuru kalma do kəlanzə’a cejin dəga zortəro gashiftəna; suro saa 2011 lan, sandiye ruwo laa baksana kəla təlam do kəlanza cetəyen faidatin dəga faltəro bowozana shiro &quot;Kəlanza cetə-a təlam-a: Abi nankaro kalma 'C' faidatənyi&quot;.[42][43] Karapka ilmu hangalbe Americabedəye &quot;kəlanzə cezəna&quot; kalma b

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>lc1zffc194z0oqyy23r1auyja7lsfsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suicide</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2782</id>
    <redirect title="Kəlanzə" />
    <revision>
      <id>29170</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <comment>Hugo.arg moved page [[Suicide]] to [[Kəlanzə]]</comment>
      <origin>29170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="9o2vs94bqrw8dnqcc1ay0yfzy59ghel" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kəlanzə]]</text>
      <sha1>9o2vs94bqrw8dnqcc1ay0yfzy59ghel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyrillic script</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2783</id>
    <redirect title="Ruwo Cyrillicbe" />
    <revision>
      <id>29172</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <comment>Hugo.arg moved page [[Cyrillic script]] to [[Ruwo Cyrillicbe]]</comment>
      <origin>29172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="bdxocqrnnlpjvgpftlh6f7f94jy5fp2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ruwo Cyrillicbe]]</text>
      <sha1>bdxocqrnnlpjvgpftlh6f7f94jy5fp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arabic alphabet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2784</id>
    <redirect title="Alfabet Arabicbe" />
    <revision>
      <id>29174</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <comment>Hugo.arg moved page [[Arabic alphabet]] to [[Alfabet Arabicbe]]</comment>
      <origin>29174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="8am0e1kjs5ybglqaoqkfi47cyfapxtu" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Alfabet Arabicbe]]</text>
      <sha1>8am0e1kjs5ybglqaoqkfi47cyfapxtu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Money</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2785</id>
    <redirect title="Kungəna" />
    <revision>
      <id>29176</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <comment>Hugo.arg moved page [[Money]] to [[Kungəna]]</comment>
      <origin>29176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="e21qtkestivmpr8728uee9bktql5u6e" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kungəna]]</text>
      <sha1>e21qtkestivmpr8728uee9bktql5u6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Phoneme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2786</id>
    <redirect title="Sautibe" />
    <revision>
      <id>29178</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hugo.arg</username>
        <id>123</id>
      </contributor>
      <comment>Hugo.arg moved page [[Phoneme]] to [[Sautibe]]</comment>
      <origin>29178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="pukr4k2ccc6gxle58japdexvnx4szex" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sautibe]]</text>
      <sha1>pukr4k2ccc6gxle58japdexvnx4szex</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>