Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2790 29190 2026-06-09T14:20:45Z Mustybdc 38 Created page with "'''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin." 29190 wikitext text/x-wiki '''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. k83sweqb3eezcsjy1qj7osodvhldz4e 29191 29190 2026-06-09T14:22:39Z Mustybdc 38 29191 wikitext text/x-wiki '''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin iok106wklh4888sjnm7hzptkmhzo4vj 29192 29191 2026-06-09T14:23:27Z Mustybdc 38 29192 wikitext text/x-wiki '''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. 4nexmxhlyr1dw53np4q51l1uwjnu5pw 29193 29192 2026-06-09T14:24:50Z Mustybdc 38 29193 wikitext text/x-wiki '''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. == '''Kǝltǝ''' == bxksamugwghuil0n42wfxt9flrmhje1 29194 29193 2026-06-09T14:26:01Z Mustybdc 38 /* Kǝltǝ */ 29194 wikitext text/x-wiki '''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. == '''Kǝltǝ''' == Avalanches ngəwuso kəlanzalan wakajin loktu karwaye cidiya load ngəwuyen dalil snowfall-a/au erosion-ayen. Faltəwa metamorphicbe suro snowpackben, misallo yitə dalil kəngalben, shima dalil kura kən indimiwo kəla snowpackben. Awowa alagǝbe gade sandima nji samibe-a, sǝdi gǝrtǝ-a, kawu gǝrtǝ-a, kuru kankara gǝrtǝ-a. Awowa adamganabe avalanches suwudinsodə suronzan skiers-a, snowmobiles-a, kuru cida kaltəgə kaltəgə-a mbeji. Kasattə amsoye'a gadezəna, avalanchesdə kowo duno'a gənyi shiga suwudin; duno kowobedə zauro gana avalanche suwudinro.[3] Avalanche baditədə na doni snow gana laa bas lejinlan badijin; adə shima alamaram mafi kəliye au mafi harzəna kəltənyiye. Attəson yayi, shi mafidə suro slab stiffbero waljiya kəla awo laa duno'ayen, daji fracturesdə zauro duwaro tartəyin, sau mafi kura, waneye cubic metres duwu kada, raksə loktu fallan letə badijin.[citation needed] pe1rzzjmld8h8pmpi6eypnhofq9ky40 0 2791 29195 2026-06-10T11:44:43Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "Bǝnyi dǝ dabba donyi suro njiye, anamniotic, gill-bearing, shi donyi kǝrǝn ro faidajin ma, amma shilan shila donyi kǝrǝn ro faidajin ba ma. Bǝnyi so dǝ raktǝ yaktin bǝnyi donyi jaw ba ma a kuru bǝnyi donyi jaw ba ma, dareye dǝ suro lan bǝnyi donyi cartilaginous a bony a, kuru placoderms a acanthodians donyi baro walzana ma. Ada donyi dina bǝnyi samma so aji falro yaktǝ be lan (Pisces), phylogeneticya zaman be du, bǝnyi so dǝa karapka paraphyleticbero sor..." 29195 wikitext text/x-wiki Bǝnyi dǝ dabba donyi suro njiye, anamniotic, gill-bearing, shi donyi kǝrǝn ro faidajin ma, amma shilan shila donyi kǝrǝn ro faidajin ba ma. Bǝnyi so dǝ raktǝ yaktin bǝnyi donyi jaw ba ma a kuru bǝnyi donyi jaw ba ma, dareye dǝ suro lan bǝnyi donyi cartilaginous a bony a, kuru placoderms a acanthodians donyi baro walzana ma. Ada donyi dina bǝnyi samma so aji falro yaktǝ be lan (Pisces), phylogeneticya zaman be du, bǝnyi so dǝa karapka paraphyleticbero sorin, shi donyi dabba shila ngawoye samma so suron dawun ba ma tetrapodsya dawun ba ma. Suro Nasaraben, nǝmngǝwu "fish"dǝ shima bǝnyi sa kamso gultiya kuru bǝnyiso sa jiliwa alagǝwa gultiya. Bənyiwa ngəwuso bunza amusu, temperature tiyinzabedə nji dərizə kəlzənadə'a gadejin, amma laadə kura, bənyiwa ngəwu alamanna shark bəl-a tuna-adə raksa temperature tiyinzabedə ngəwuro sədin. Bənyiwa ngəwu raksa kamanzaa kowomen zandezayin, alammaanna loktu nəmkam kəltəyen. Kǝra donyi bǝnyi ye dǝ sha ichthyology lan nowotu. Jili bǝnyibe 33,000 samin mbeji, kǝskelan sandima karapka shila ngawoyewo kuru jili gade adabe samma kozǝna, sandima amphibians, reptiles, ngudowa, kuru dabbawa mammals, samma kǝltǝna. Kambo bǝnyi ye aji Actinopterygii ro kara, bǝnyi donyi ray-finned be, shi donyi reta dabba donyi shila ngawo be lan tuwandin ma. Bənyi buro salakbedə zaman Cambrianben fəlangzana naptə awo sənana kəmbube; sandiye suro Paleozoicben wurazayin, jili kadaro fafaltayin. Bǝnyi buro salak ye donyi yintǝram nza du, shi donyi ostracoderms, shila nza zauro kǝrawu, shi donyi exoskeletons lan faidatayin ma, dabba donyi shila ngawoye ba ma. Bǝnyi buro salak ye donyi jaws lan, placoderms, suro Silurian yen bayantǝna kuru zauro gadezana loktu Devonian yen, "zaman bǝnyi ye". Bǝnyi shila ye, shi donyi bladder nzǝ kambeye lan gayirtǝna ma, kuru dareram lan endoskeletons, shima bǝnyi donyi zauro dunowa wo ngawo Devonian ye baro walzǝna lan, shi donyi placoderms lan bowotin ma. Bǝnyi shilabe dǝ walta lobe-finned a ray-finned ro yakkata. Kashi 96% jili bǝnyiwa kǝnǝngatǝma sammaso teleosts- karapka bǝnyiwa ray-finnedbe donyi jawnza sutuluyin ma. Shi tetrapodsdǝ, kambowo soro dabba shila ngawobe shidonyi trophicbe suro njibe-a cidibe-a lan sǝtanama, tun loktu Paleozoicben, bǝnyiwa lobe-finnedbe lan fǝlangono zaman Carboniferousben, fufuwa kasam yintǝma sodǝa wurazayin, fufuwa kasam-yintǝma sodǝa gǝrzayin. Bənyidə arziyi adamganabe zauro faidaa tun zaman kureben, taanasmaro kəmburo. Bənyiwu kasuwube-a kuru bənyi kəntabe-adə bənyiwa karaben zamzayin au celelan barezayin au keji suro kəmaduwuben yasazayin. Bǝnyi so dǝ kǝji fantǝ nankaro satana au bǝnyi gǝnatǝmasoye sandiya zaye nankaro suro aquaria-a kuru cele gadǝna-a yen. Bənyidə ada adammanaben faidanzə mbeji zaman kureben, alamawa adinbe, kuru mauduwuwa kisandibe-a, kitawuwa-a fimma-aro faidajin. hqyn2udeuri75cd46juij0844lj31vu 29196 29195 2026-06-10T11:48:28Z Ummusalmasuleiman2001 55 29196 wikitext text/x-wiki Bǝnyi dǝ dabba donyi suro njiye, anamniotic, gill-bearing, shi donyi kǝrǝn ro faidajin ma, amma shilan shila donyi kǝrǝn ro faidajin ba ma. Bǝnyi so dǝ raktǝ yaktin bǝnyi donyi jaw ba ma a kuru bǝnyi donyi jaw ba ma, dareye dǝ suro lan bǝnyi donyi cartilaginous a bony a, kuru placoderms a acanthodians donyi baro walzana ma. Ada donyi dina bǝnyi samma so aji falro yaktǝ be lan (Pisces), phylogeneticya zaman be du, bǝnyi so dǝa karapka paraphyleticbero sorin, shi donyi dabba shila ngawoye samma so suron dawun ba ma tetrapodsya dawun ba ma. Suro Nasaraben, nǝmngǝwu "fish"dǝ shima bǝnyi sa kamso gultiya kuru bǝnyiso sa jiliwa alagǝwa gultiya. Bənyiwa ngəwuso bunza amusu, temperature tiyinzabedə nji dərizə kəlzənadə'a gadejin, amma laadə kura, bənyiwa ngəwu alamanna shark bəl-a tuna-adə raksa temperature tiyinzabedə ngəwuro sədin. Bənyiwa ngəwu raksa kamanzaa kowomen zandezayin, alammaanna loktu nəmkam kəltəyen. Kǝra donyi bǝnyi ye dǝ sha ichthyology lan nowotu. Jili bǝnyibe 33,000 samin mbeji, kǝskelan sandima karapka shila ngawoyewo kuru jili gade adabe samma kozǝna, sandima amphibians, reptiles, ngudowa, kuru dabbawa mammals, samma kǝltǝna. Kambo bǝnyi ye aji Actinopterygii ro kara, bǝnyi donyi ray-finned be, shi donyi reta dabba donyi shila ngawo be lan tuwandin ma. Bənyi buro salakbedə zaman Cambrianben fəlangzana naptə awo sənana kəmbube; sandiye suro Paleozoicben wurazayin, jili kadaro fafaltayin. Bǝnyi buro salak ye donyi yintǝram nza du, shi donyi ostracoderms, shila nza zauro kǝrawu, shi donyi exoskeletons lan faidatayin ma, dabba donyi shila ngawoye ba ma. Bǝnyi buro salak ye donyi jaws lan, placoderms, suro Silurian yen bayantǝna kuru zauro gadezana loktu Devonian yen, "zaman bǝnyi ye". Bǝnyi shila ye, shi donyi bladder nzǝ kambeye lan gayirtǝna ma, kuru dareram lan endoskeletons, shima bǝnyi donyi zauro dunowa wo ngawo Devonian ye baro walzǝna lan, shi donyi placoderms lan bowotin ma. Bǝnyi shilabe dǝ walta lobe-finned a ray-finned ro yakkata. Kashi 96% jili bǝnyiwa kǝnǝngatǝma sammaso teleosts- karapka bǝnyiwa ray-finnedbe donyi jawnza sutuluyin ma. Shi tetrapodsdǝ, kambowo soro dabba shila ngawobe shidonyi trophicbe suro njibe-a cidibe-a lan sǝtanama, tun loktu Paleozoicben, bǝnyiwa lobe-finnedbe lan fǝlangono zaman Carboniferousben, fufuwa kasam yintǝma sodǝa wurazayin, fufuwa kasam-yintǝma sodǝa gǝrzayin. Bənyidə arziyi adamganabe zauro faidaa tun zaman kureben, taanasmaro kəmburo. Bənyiwu kasuwube-a kuru bənyi kəntabe-adə bənyiwa karaben zamzayin au celelan barezayin au keji suro kəmaduwuben yasazayin. Bǝnyi so dǝ kǝji fantǝ nankaro satana au bǝnyi gǝnatǝmasoye sandiya zaye nankaro suro aquaria-a kuru cele gadǝna-a yen. Bənyidə ada adammanaben faidanzə mbeji zaman kureben, alamawa adinbe, kuru mauduwuwa kisandibe-a, kitawuwa-a fimma-aro faidajin. Ilmu asalbe Kalima bənyidə Proto-Germaniclan waratatə, kuru shidə Jamus Fisch'a letana, Latin piscis'a, Irish kureye íasc'a, fərtənzə notənyi yaye; hukuma laaye fərtə Proto-Indo-Europeye *peysk-də walta garzana, Italiya baslan tawatkata, Celticya Jamuslan. Ngǝwu soro falfaltain yaye, suro ilmu alagǝwaben bǝnyi-a kuru bǝnyi-adǝ ma'ananza gade gade. Bǝnyi dǝ su falro faidatin, aubiya nguwuro faidatin, alauwa jilitiloa kada bayantin. Bǝnyi so dǝ faidata jili alawu gade gade so bayantin.[5][6][7] Fəlango Hawar kura: Fǝlango bǝnyibe Gargam Fossilbe Bayan gade: Loktu fǝlango bǝnyibe Dunkleosteus də shi kura zaman Devonian ye lan, c. saa 400. Saa miliyon 530 kozənalan loktu Cambrianbedən, dabbawa bənyi-samunnam notochord-a shim-a fuwu tiyinzaben, alama Haikouichthys, suro awoa kaduwubedən fəlezana.[8] Loktu dareram Cambrianben, jiliwa gade jawba alamanna conodontsso bayanzana.[9][10] Dabbawa shila ngawoyedǝ suro Silurianben tuwondǝna, kuru shilan awoa kǝriwube kura-kura mbeji, alamanna Dunkleosteus yeyi.[11] Bənyi donyi Jawed ye də, zaman Silurian yen fəlango: [12] shila donyi Chondrichthyes ye dəa kuru shila donyi Osteichthyes ye dəa. Loktu Devonianben, nəmngəwu bənyiwabedə zauro tərana, suronzan placoderms-a, bənyiwa lobe-finned-a, kuru sharks burobe-a, Devonianro su "zaman bənyiwabe" codo.[16][17] Filojiniya Bǝnyi so dǝ sandima karapka paraphyletic ye wo, sawu bǝnyi donyi jawed be samma so (Gnathostomata) awu bǝnyi shila be samma so mbeji (Osteichthyes) kuru suronzǝn clade donyi tetrapods be mbeji (shila shila diyau, nguwuso cidi lan dasawuna ma), sandi donyi bǝnyi ro gotin ba ma.[18][19] Tetrapods laa, alama cetaceans a ichthyosaurs a, tiyi nza bǝnyi yeyi ro walzana, futu wuratu lan.[20] Foto fal lan, Fishes of the World ye shawari cina kəla "zauro kasattəna kəla tetrapods də, ande kəlande kunten, sandima bənyi shilaye ngalwotəgəna, kuru andeye taxon Osteichthyes də faidatəro kəji, shi do kərma dəro tetrapods samma suronzən mbeji də".[19] Biodiversity bǝnyiwa donyi kǝrma dǝro kǝnǝngatǝyin dǝ kate jamiwa gade-gade yen kalkalro tartǝnyi; teleosts, bǝnyi shilabe raksa jawnza sutuluyin, sandima jili bǝnyibe kashi 96% ro walzayin.[21][19] Shi cladogramdǝ [22] nǝmkam ndikate bǝnyiwa kǝnǝngatǝbe sammaso fǝlejin (nǝm gade-gadenza-a[19]) kuru tetrapods-a.[23] Karapkawa baro walzanadə sandiya dagger (†) lan alamaram təkkin; karapka do tawadə ba'a dəro[22] alama koroye (?) kuru lai dashed (- - - - -) lan ruwotəna. Karapka donyi jili 25,000 ma kozǝna dǝ suro boldface yen kara. === Laminte === s7naske5tf3s1b3lpb2sorzmy6n8yuz 29197 29196 2026-06-10T11:48:58Z Ummusalmasuleiman2001 55 29197 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Bǝnyi dǝ dabba donyi suro njiye, anamniotic, gill-bearing, shi donyi kǝrǝn ro faidajin ma, amma shilan shila donyi kǝrǝn ro faidajin ba ma. Bǝnyi so dǝ raktǝ yaktin bǝnyi donyi jaw ba ma a kuru bǝnyi donyi jaw ba ma, dareye dǝ suro lan bǝnyi donyi cartilaginous a bony a, kuru placoderms a acanthodians donyi baro walzana ma. Ada donyi dina bǝnyi samma so aji falro yaktǝ be lan (Pisces), phylogeneticya zaman be du, bǝnyi so dǝa karapka paraphyleticbero sorin, shi donyi dabba shila ngawoye samma so suron dawun ba ma tetrapodsya dawun ba ma. Suro Nasaraben, nǝmngǝwu "fish"dǝ shima bǝnyi sa kamso gultiya kuru bǝnyiso sa jiliwa alagǝwa gultiya. Bənyiwa ngəwuso bunza amusu, temperature tiyinzabedə nji dərizə kəlzənadə'a gadejin, amma laadə kura, bənyiwa ngəwu alamanna shark bəl-a tuna-adə raksa temperature tiyinzabedə ngəwuro sədin. Bənyiwa ngəwu raksa kamanzaa kowomen zandezayin, alammaanna loktu nəmkam kəltəyen. Kǝra donyi bǝnyi ye dǝ sha ichthyology lan nowotu. Jili bǝnyibe 33,000 samin mbeji, kǝskelan sandima karapka shila ngawoyewo kuru jili gade adabe samma kozǝna, sandima amphibians, reptiles, ngudowa, kuru dabbawa mammals, samma kǝltǝna. Kambo bǝnyi ye aji Actinopterygii ro kara, bǝnyi donyi ray-finned be, shi donyi reta dabba donyi shila ngawo be lan tuwandin ma. Bənyi buro salakbedə zaman Cambrianben fəlangzana naptə awo sənana kəmbube; sandiye suro Paleozoicben wurazayin, jili kadaro fafaltayin. Bǝnyi buro salak ye donyi yintǝram nza du, shi donyi ostracoderms, shila nza zauro kǝrawu, shi donyi exoskeletons lan faidatayin ma, dabba donyi shila ngawoye ba ma. Bǝnyi buro salak ye donyi jaws lan, placoderms, suro Silurian yen bayantǝna kuru zauro gadezana loktu Devonian yen, "zaman bǝnyi ye". Bǝnyi shila ye, shi donyi bladder nzǝ kambeye lan gayirtǝna ma, kuru dareram lan endoskeletons, shima bǝnyi donyi zauro dunowa wo ngawo Devonian ye baro walzǝna lan, shi donyi placoderms lan bowotin ma. Bǝnyi shilabe dǝ walta lobe-finned a ray-finned ro yakkata. Kashi 96% jili bǝnyiwa kǝnǝngatǝma sammaso teleosts- karapka bǝnyiwa ray-finnedbe donyi jawnza sutuluyin ma. Shi tetrapodsdǝ, kambowo soro dabba shila ngawobe shidonyi trophicbe suro njibe-a cidibe-a lan sǝtanama, tun loktu Paleozoicben, bǝnyiwa lobe-finnedbe lan fǝlangono zaman Carboniferousben, fufuwa kasam yintǝma sodǝa wurazayin, fufuwa kasam-yintǝma sodǝa gǝrzayin. Bənyidə arziyi adamganabe zauro faidaa tun zaman kureben, taanasmaro kəmburo. Bənyiwu kasuwube-a kuru bənyi kəntabe-adə bənyiwa karaben zamzayin au celelan barezayin au keji suro kəmaduwuben yasazayin. Bǝnyi so dǝ kǝji fantǝ nankaro satana au bǝnyi gǝnatǝmasoye sandiya zaye nankaro suro aquaria-a kuru cele gadǝna-a yen. Bənyidə ada adammanaben faidanzə mbeji zaman kureben, alamawa adinbe, kuru mauduwuwa kisandibe-a, kitawuwa-a fimma-aro faidajin. Ilmu asalbe Kalima bənyidə Proto-Germaniclan waratatə, kuru shidə Jamus Fisch'a letana, Latin piscis'a, Irish kureye íasc'a, fərtənzə notənyi yaye; hukuma laaye fərtə Proto-Indo-Europeye *peysk-də walta garzana, Italiya baslan tawatkata, Celticya Jamuslan. Ngǝwu soro falfaltain yaye, suro ilmu alagǝwaben bǝnyi-a kuru bǝnyi-adǝ ma'ananza gade gade. Bǝnyi dǝ su falro faidatin, aubiya nguwuro faidatin, alauwa jilitiloa kada bayantin. Bǝnyi so dǝ faidata jili alawu gade gade so bayantin.[5][6][7] Fəlango Hawar kura: Fǝlango bǝnyibe Gargam Fossilbe Bayan gade: Loktu fǝlango bǝnyibe Dunkleosteus də shi kura zaman Devonian ye lan, c. saa 400. Saa miliyon 530 kozənalan loktu Cambrianbedən, dabbawa bənyi-samunnam notochord-a shim-a fuwu tiyinzaben, alama Haikouichthys, suro awoa kaduwubedən fəlezana.[8] Loktu dareram Cambrianben, jiliwa gade jawba alamanna conodontsso bayanzana.[9][10] Dabbawa shila ngawoyedǝ suro Silurianben tuwondǝna, kuru shilan awoa kǝriwube kura-kura mbeji, alamanna Dunkleosteus yeyi.[11] Bənyi donyi Jawed ye də, zaman Silurian yen fəlango: [12] shila donyi Chondrichthyes ye dəa kuru shila donyi Osteichthyes ye dəa. Loktu Devonianben, nəmngəwu bənyiwabedə zauro tərana, suronzan placoderms-a, bənyiwa lobe-finned-a, kuru sharks burobe-a, Devonianro su "zaman bənyiwabe" codo.[16][17] Filojiniya Bǝnyi so dǝ sandima karapka paraphyletic ye wo, sawu bǝnyi donyi jawed be samma so (Gnathostomata) awu bǝnyi shila be samma so mbeji (Osteichthyes) kuru suronzǝn clade donyi tetrapods be mbeji (shila shila diyau, nguwuso cidi lan dasawuna ma), sandi donyi bǝnyi ro gotin ba ma.[18][19] Tetrapods laa, alama cetaceans a ichthyosaurs a, tiyi nza bǝnyi yeyi ro walzana, futu wuratu lan.[20] Foto fal lan, Fishes of the World ye shawari cina kəla "zauro kasattəna kəla tetrapods də, ande kəlande kunten, sandima bənyi shilaye ngalwotəgəna, kuru andeye taxon Osteichthyes də faidatəro kəji, shi do kərma dəro tetrapods samma suronzən mbeji də".[19] Biodiversity bǝnyiwa donyi kǝrma dǝro kǝnǝngatǝyin dǝ kate jamiwa gade-gade yen kalkalro tartǝnyi; teleosts, bǝnyi shilabe raksa jawnza sutuluyin, sandima jili bǝnyibe kashi 96% ro walzayin.[21][19] Shi cladogramdǝ [22] nǝmkam ndikate bǝnyiwa kǝnǝngatǝbe sammaso fǝlejin (nǝm gade-gadenza-a[19]) kuru tetrapods-a.[23] Karapkawa baro walzanadə sandiya dagger (†) lan alamaram təkkin; karapka do tawadə ba'a dəro[22] alama koroye (?) kuru lai dashed (- - - - -) lan ruwotəna. Karapka donyi jili 25,000 ma kozǝna dǝ suro boldface yen kara. === Laminte === 3am83vdha0pk3ryz8ga6ywj5nwo1qpn