Avalanche

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Avalanche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2790</id>
    <revision>
      <id>29199</id>
      <parentid>29194</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="1ekh0s9q7qlornol2c9tcj1zf3wa0i8" xml:space="preserve">{{Data box}}
'''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. 

Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin

Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. 

== '''Kǝltǝ''' ==
Avalanches ngəwuso kəlanzalan wakajin loktu karwaye cidiya load ngəwuyen dalil snowfall-a/au erosion-ayen. Faltəwa metamorphicbe suro snowpackben, misallo yitə dalil kəngalben, shima dalil kura kən indimiwo kəla snowpackben. Awowa alagǝbe gade sandima nji samibe-a, sǝdi gǝrtǝ-a, kawu gǝrtǝ-a, kuru kankara gǝrtǝ-a. Awowa adamganabe avalanches suwudinsodə suronzan skiers-a, snowmobiles-a, kuru cida kaltəgə kaltəgə-a mbeji. Kasattə amsoye'a gadezəna, avalanchesdə kowo duno'a gənyi shiga suwudin; duno kowobedə zauro gana avalanche suwudinro.[3]

Avalanche baditədə na doni snow gana laa bas lejinlan badijin; adə shima alamaram mafi kəliye au mafi harzəna kəltənyiye. Attəson yayi, shi mafidə suro slab stiffbero waljiya kəla awo laa duno'ayen, daji fracturesdə zauro duwaro tartəyin, sau mafi kura, waneye cubic metres duwu kada, raksə loktu fallan letə badijin.[citation needed]</text>
      <sha1>1ekh0s9q7qlornol2c9tcj1zf3wa0i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29200</id>
      <parentid>29199</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2497" sha1="orjy2imqykqjsfbf6uzi6pqxk84ryfj" xml:space="preserve">
'''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. 

Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin

Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. 

== '''Kǝltǝ''' ==
Avalanches ngəwuso kəlanzalan wakajin loktu karwaye cidiya load ngəwuyen dalil snowfall-a/au erosion-ayen. Faltəwa metamorphicbe suro snowpackben, misallo yitə dalil kəngalben, shima dalil kura kən indimiwo kəla snowpackben. Awowa alagǝbe gade sandima nji samibe-a, sǝdi gǝrtǝ-a, kawu gǝrtǝ-a, kuru kankara gǝrtǝ-a. Awowa adamganabe avalanches suwudinsodə suronzan skiers-a, snowmobiles-a, kuru cida kaltəgə kaltəgə-a mbeji. Kasattə amsoye'a gadezəna, avalanchesdə kowo duno'a gənyi shiga suwudin; duno kowobedə zauro gana avalanche suwudinro.[3]

Avalanche baditədə na doni snow gana laa bas lejinlan badijin; adə shima alamaram mafi kəliye au mafi harzəna kəltənyiye. Attəson yayi, shi mafidə suro slab stiffbero waljiya kəla awo laa duno'ayen, daji fracturesdə zauro duwaro tartəyin, sau mafi kura, waneye cubic metres duwu kada, raksə loktu fallan letə badijin.[citation needed]</text>
      <sha1>orjy2imqykqjsfbf6uzi6pqxk84ryfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29201</id>
      <parentid>29200</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="h1z7n792ehohs7vmxjkr3ui9csi91lm" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. 

Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin

Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. 

== '''Kǝltǝ''' ==
Avalanches ngəwuso kəlanzalan wakajin loktu karwaye cidiya load ngəwuyen dalil snowfall-a/au erosion-ayen. Faltəwa metamorphicbe suro snowpackben, misallo yitə dalil kəngalben, shima dalil kura kən indimiwo kəla snowpackben. Awowa alagǝbe gade sandima nji samibe-a, sǝdi gǝrtǝ-a, kawu gǝrtǝ-a, kuru kankara gǝrtǝ-a. Awowa adamganabe avalanches suwudinsodə suronzan skiers-a, snowmobiles-a, kuru cida kaltəgə kaltəgə-a mbeji. Kasattə amsoye'a gadezəna, avalanchesdə kowo duno'a gənyi shiga suwudin; duno kowobedə zauro gana avalanche suwudinro.[3]

Avalanche baditədə na doni snow gana laa bas lejinlan badijin; adə shima alamaram mafi kəliye au mafi harzəna kəltənyiye. Attəson yayi, shi mafidə suro slab stiffbero waljiya kəla awo laa duno'ayen, daji fracturesdə zauro duwaro tartəyin, sau mafi kura, waneye cubic metres duwu kada, raksə loktu fallan letə badijin.[citation needed]</text>
      <sha1>h1z7n792ehohs7vmxjkr3ui9csi91lm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29202</id>
      <parentid>29201</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="062x969kga87x2zbb5refhzg3hnfrw7" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Avalanche''' də shima snow do kəla slope yen lejin ma, misallo kəla kauyen au kəla kauyen.[1] Avalanches də raksə kəlanzəlaro cijin, dalilla alamanna nji samibe ngəwutə au snowpack dunowaro waltə, au awowa diyabe alamanna amso, dabbawa gadeso, kuru cidi kərtəso. Buro salakkin kankara-a kasam-a lan kəllata, avalanches kura-kuradə raksa kankara-a, kawu-a, kəska-a sətayin kuru na falro sadin. 

Avalanches də jili indi lan wajin, au kəltəramnza:[2] slab avalanches dəwo mafi zauro kəllatalan tədənama, shi done cidiya mafiye duno'a dəye wurtəlan suwudin, kuru mafi loose avalanches dəwo mafi looser lan tədənama. Ngawo fəletənayen, avalanchesdə ngəwusoro duwaro lejin kuru nəmngəwunzə-a nəmngəwunzə-a wurajin loktu snow ngəwu səbandinlan. Avalanchedə duwaro lejiya, mafi laadə kasamro tuskaata, mafi powderbe sədin

Sandidə samən-samən yaye, avalanchesdə slush flows-a, katti-a, kawu-a, kuru serac-a gadezana. Sandidə kuruson nəmngəla kankarabe kura-kuradəga gadezana. Avalanchesdə raksə kəla kauye ndaso yayilan wakajin shidoni snowpack sambisoro mbejidə. Sandidə ngəwusoro suro binəm au nəmngəwuben wakajin, amma loktu yayen suro saaben wakajin. Nasha kauye lan, avalanches də shima awo do zauro tajirwa ro-a awo-a ro suwudin ma, adə nankaro ngənəwu kura-kura tədin avalanche dəga kaltəro. Fasalwa jili avalanchesbe gade-gadedə yaktəbe kada mbeji. Avalanches də sha nəm kuranza-a, awo bannatəye-a, futu baditənza-a, awo kəlzana-a, kuru futu sandiya faltin-a lan bayantin. 

== '''Kǝltǝ''' ==
Avalanches ngəwuso kəlanzalan wakajin loktu karwaye cidiya load ngəwuyen dalil snowfall-a/au erosion-ayen. Faltəwa metamorphicbe suro snowpackben, misallo yitə dalil kəngalben, shima dalil kura kən indimiwo kəla snowpackben. Awowa alagǝbe gade sandima nji samibe-a, sǝdi gǝrtǝ-a, kawu gǝrtǝ-a, kuru kankara gǝrtǝ-a. Awowa adamganabe avalanches suwudinsodə suronzan skiers-a, snowmobiles-a, kuru cida kaltəgə kaltəgə-a mbeji. Kasattə amsoye'a gadezəna, avalanchesdə kowo duno'a gənyi shiga suwudin; duno kowobedə zauro gana avalanche suwudinro.[3]

Avalanche baditədə na doni snow gana laa bas lejinlan badijin; adə shima alamaram mafi kəliye au mafi harzəna kəltənyiye. Attəson yayi, shi mafidə suro slab stiffbero waljiya kəla awo laa duno'ayen, daji fracturesdə zauro duwaro tartəyin, sau mafi kura, waneye cubic metres duwu kada, raksə loktu fallan letə badijin.[citation needed]

Snowpack də faidajin ba sa load də dunonzə'a kozənaro waljiya. Load də sak; shidə shima nəmkura snowbewo. Attəson yayi, duno snowpackbedə asutə zauro zau kuru zauro heterogeneous. Bayan kəzəkkəro gadejin futu arkəm kankarabe-a, nəmkuranza-a, nəmngəwunza-a, morphologynza-a, temperaturenza-a, nəmngəwu njibe-a; kuru awowa donyi kate arǝmma ye dǝlan kǝltǝna ma.[4] Awowa anyi sammaso loktuben faltin futu nəmkəluwu fatobe-a, kawudo njibe-a, nəmkəluwu-a kuru kawudo-aben. Sami snowpackbedə zaumaro radiation isayinna kuru kasam fatobedəga lejin. Məradə fal kulashi kəla avalanchebedə shima awoa komfutabe tando-a kuru tawattəgə-a dəwo raksə futu snowpack zamanbedə loktuben faltinno bayanjinma.[5] Awo do ne zauro hangal gojin ma də shima kəltəram nasha-a yanawu-a ye, shi do ne nəm gade-gade na-a loktu-a ye suwudin ma, futu crystal ye dəga, kuru layering do snowpack zamanye dəga.[6]</text>
      <sha1>062x969kga87x2zbb5refhzg3hnfrw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medicine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2792</id>
    <revision>
      <id>29203</id>
      <timestamp>2026-06-11T14:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyit...&quot;</comment>
      <origin>29203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="curjvz01v96uld5xhpo78ds4lvxkv9p" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4]</text>
      <sha1>curjvz01v96uld5xhpo78ds4lvxkv9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29204</id>
      <parentid>29203</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="m6l9gx5s1wxghdhluqlni8zbemi9qig" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4] 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==</text>
      <sha1>m6l9gx5s1wxghdhluqlni8zbemi9qig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29205</id>
      <parentid>29204</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ilmu asalbǝ */</comment>
      <origin>29205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="o3q7n0w5kqo9i0ycxvbuw6u63lomwdu" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4] 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Liita (UK: /ˈmɛdsɪn/ C, US: /ˈmɛdɪsɪn/ C) shima ilmu kimiyabe-a kuru cida-a kwasuwa asutə-a, bayantə-a, kurun dio-a, kuru kwasuwa faitə-a.[5][6] Kalima &quot;liita&quot; də Latin medicus lan gowotə, maananzə &quot;liita&quot;.[a][8] Kalima &quot;physic&quot; kəlanzəma, shilan &quot;liita&quot; təbandənadə, shima kalma kureye awo kərmaaro kurun gultindəro, kuru fannu kurunbe.[9]</text>
      <sha1>o3q7n0w5kqo9i0ycxvbuw6u63lomwdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29206</id>
      <parentid>29205</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2203" sha1="lrnq001vndh64iv686jzvrs5jkibgo6" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4] 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Liita (UK: /ˈmɛdsɪn/ C, US: /ˈmɛdɪsɪn/ C) shima ilmu kimiyabe-a kuru cida-a kwasuwa asutə-a, bayantə-a, kurun dio-a, kuru kwasuwa faitə-a.[5][6] Kalima &quot;liita&quot; də Latin medicus lan gowotə, maananzə &quot;liita&quot;.[a][8] Kalima &quot;physic&quot; kəlanzəma, shilan &quot;liita&quot; təbandənadə, shima kalma kureye awo kərmaaro kurun gultindəro, kuru fannu kurunbe.[9] 

== '''Cida lǝtaribǝ''' ==</text>
      <sha1>lrnq001vndh64iv686jzvrs5jkibgo6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29207</id>
      <parentid>29206</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cida lǝtaribǝ */</comment>
      <origin>29207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4523" sha1="j2oznotwxydi71re71f3852joy4kzxu" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4] 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Liita (UK: /ˈmɛdsɪn/ C, US: /ˈmɛdɪsɪn/ C) shima ilmu kimiyabe-a kuru cida-a kwasuwa asutə-a, bayantə-a, kurun dio-a, kuru kwasuwa faitə-a.[5][6] Kalima &quot;liita&quot; də Latin medicus lan gowotə, maananzə &quot;liita&quot;.[a][8] Kalima &quot;physic&quot; kəlanzəma, shilan &quot;liita&quot; təbandənadə, shima kalma kureye awo kərmaaro kurun gultindəro, kuru fannu kurunbe.[9] 

== '''Cida lǝtaribǝ''' ==
Litaribe mbeji-a kuru cida lətaribe-adə dunya sammason gadezana dalil ada-a nzundu-a nashawaben. Liita kimiyabe zamanbedə zaumaro fuwuzəna kuru tartəgəna lardəwa Nasaraben, amma nashawa arzinyi ganaasodən—nasha laa Africabe-a, Pacific Islands of Oceania-a, Anəmgədi Asiabe-a, Latin Americabe-a—amsodə ngəwusoro liita adabedəro təngatəgəna. Kəndowa anyi suronzan garno allamtəbe tarrata mbeji kuru bana empiricalben zauro gadezana; adəye səkə, sandiro kəla kəltə kaltəgəbe au hujja dunowa kəla faida lətariben bawo.

Dunya fuwuzanalan, kurun kəla hujjaben (EBM)də suro cida lətariben faidatinba; misallo, kulashi saa 2007be kəla adabben tədənaye fəlezəna kəla kashi 49% awo lətaribedə hujjaa ngəla faida au tajirwa banazəyinma bawo.[10] Attəson yayi, cidawu liyitabedəwo faidanza tawadə baalan faidatayində dalil ngəla baro, zahirro, au kasattə kam dondibedə raksa kaida bioethicalbe non-maleficencebedəga namzayin, shi kaida biomedical ethicsbedə gargamlan Hippocratic Oathro kəllata, shidəwo duno cina kəla &quot;primary do, to1.&quot;

Suro cida lətaribe zamanben, liitaso-a kuru cidawu dawu-dawube jili banama liitabesodə kəlanzalan am dondidəga kulassayin kuru kasuwa asuzayin, fuwuzayin, kurunzayin, kuru kwasuwadəga dabcin huwom lətariben faidatayin. Buro salakkin kəla kam dondibe kəla kəltadə shima gargam nəlewabe kam dondibe-a kuru awo lətaribe ruwozəna-a kulastə baditin, ngawo adəben intabiu nəlewabe-a kuru zahirro kulastə-a. Karewa liyitabe notəye (misallo, stethoscope-a, təlam daptəma-a) sandima ngəwusoro faidatin. Ngawo alama-a kuru alama-a kəladən koro-a tədənan, liitadə raksə ngal lətaribe (misallo, bu ngaltə), biopsy gotə, au kurunna kurunbe au kurun gade-gade ruwozə. Diwalwa diagnosisbe gade-gadedə banazəgə kəndaaramdəga baro sədin futu bayanna tənadən. Loktu kəla kəltayen, kam dondiro awowa faida’a sammaso kalkalro gultəgədə nasha nəmkamye faida’a kuru nəmkam ndikate liita-kam dondiye. Shi awo lətaribedə daji suro kakkadi lətariben ruwotəna, shidəwo kakkadi sharabe nasha sharabe kadalan.[13] Follow-up encountersdə waneye gana amma futu noatadəga zayin, kuru gonyiwadə futudəga zayin. Kwasuwa notə-a raantə-adə mintiwa gana au magə gana gojin, nəmzau lamardəbero wutəgəmen.</text>
      <sha1>j2oznotwxydi71re71f3852joy4kzxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29208</id>
      <parentid>29207</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="e8ex09izaa7vz4n5fm34aa2bjrtwcem" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4] 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Liita (UK: /ˈmɛdsɪn/ C, US: /ˈmɛdɪsɪn/ C) shima ilmu kimiyabe-a kuru cida-a kwasuwa asutə-a, bayantə-a, kurun dio-a, kuru kwasuwa faitə-a.[5][6] Kalima &quot;liita&quot; də Latin medicus lan gowotə, maananzə &quot;liita&quot;.[a][8] Kalima &quot;physic&quot; kəlanzəma, shilan &quot;liita&quot; təbandənadə, shima kalma kureye awo kərmaaro kurun gultindəro, kuru fannu kurunbe.[9] 

== '''Cida lǝtaribǝ''' ==
Litaribe mbeji-a kuru cida lətaribe-adə dunya sammason gadezana dalil ada-a nzundu-a nashawaben. Liita kimiyabe zamanbedə zaumaro fuwuzəna kuru tartəgəna lardəwa Nasaraben, amma nashawa arzinyi ganaasodən—nasha laa Africabe-a, Pacific Islands of Oceania-a, Anəmgədi Asiabe-a, Latin Americabe-a—amsodə ngəwusoro liita adabedəro təngatəgəna. Kəndowa anyi suronzan garno allamtəbe tarrata mbeji kuru bana empiricalben zauro gadezana; adəye səkə, sandiro kəla kəltə kaltəgəbe au hujja dunowa kəla faida lətariben bawo.

Dunya fuwuzanalan, kurun kəla hujjaben (EBM)də suro cida lətariben faidatinba; misallo, kulashi saa 2007be kəla adabben tədənaye fəlezəna kəla kashi 49% awo lətaribedə hujjaa ngəla faida au tajirwa banazəyinma bawo.[10] Attəson yayi, cidawu liyitabedəwo faidanza tawadə baalan faidatayində dalil ngəla baro, zahirro, au kasattə kam dondibedə raksa kaida bioethicalbe non-maleficencebedəga namzayin, shi kaida biomedical ethicsbedə gargamlan Hippocratic Oathro kəllata, shidəwo duno cina kəla &quot;primary do, to1.&quot;

Suro cida lətaribe zamanben, liitaso-a kuru cidawu dawu-dawube jili banama liitabesodə kəlanzalan am dondidəga kulassayin kuru kasuwa asuzayin, fuwuzayin, kurunzayin, kuru kwasuwadəga dabcin huwom lətariben faidatayin. Buro salakkin kəla kam dondibe kəla kəltadə shima gargam nəlewabe kam dondibe-a kuru awo lətaribe ruwozəna-a kulastə baditin, ngawo adəben intabiu nəlewabe-a kuru zahirro kulastə-a. Karewa liyitabe notəye (misallo, stethoscope-a, təlam daptəma-a) sandima ngəwusoro faidatin. Ngawo alama-a kuru alama-a kəladən koro-a tədənan, liitadə raksə ngal lətaribe (misallo, bu ngaltə), biopsy gotə, au kurunna kurunbe au kurun gade-gade ruwozə. Diwalwa diagnosisbe gade-gadedə banazəgə kəndaaramdəga baro sədin futu bayanna tənadən. Loktu kəla kəltayen, kam dondiro awowa faida’a sammaso kalkalro gultəgədə nasha nəmkamye faida’a kuru nəmkam ndikate liita-kam dondiye. Shi awo lətaribedə daji suro kakkadi lətariben ruwotəna, shidəwo kakkadi sharabe nasha sharabe kadalan.[13] Follow-up encountersdə waneye gana amma futu noatadəga zayin, kuru gonyiwadə futudəga zayin. Kwasuwa notə-a raantə-adə mintiwa gana au magə gana gojin, nəmzau lamardəbero wutəgəmen. 

'''Awo-a do intabiwu liyitabe[12] kuru kəla kəltə-adə sandima:'''</text>
      <sha1>e8ex09izaa7vz4n5fm34aa2bjrtwcem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29209</id>
      <parentid>29208</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="nj6if0ip4ss5qozqzavkt18xlqjo93a" xml:space="preserve">'''Kurwun''' Liitadə shima ilmu kimiyabewo[1] kuru cidabe[2] kəla am dondiro cistaben, kwasuwa notə-a, awo kəladən notə-a, faitə-a, kurun dio-a kuru kwasuwanzaro kurun kənjo-a, kuru nəlefanza fuwutəgə-a. Liitadə suronzən awowa nəlewabe kada mbeji shidoni nəlewa nzəliwo-a waltəm kalaktə-aro tədənama futu kwasuwa-a kasuwa-a faitə-a kuru kurun dio-a men. Liita zamanbedə ilmu kimiyabe biomedicalbe-a, kulashi biomedicalbe-a, genetics-a, kuru nzundu liyitabe-a faidatin kwasuwa asutə-a, kurun dio-a, kuru tuno-a kasuwa-a daptə-aro, musammanno kurunwa gade-gaden au tiyatamen, amma kuruson kurun kəndowa alamanna psychotherapy-a, splints diyabe-a traction-a, karewa liitabe-a, biologics-a, kuru [3].

Liitadə zaman kureyedən faidatin, kuru loktu adəlan ngəwusoro shidə nzundu (nasha nzundu-a nzundu-aye), ngəwusoro adin-a nzasarawa falsafabe-a ada fatobe-a kəllata. Misallo, kam kurunbedə kəskawa faidatə kuru salawa kəla raantəben sədin, au falsafama kurebe-a kuru kurunma-adə bu fəlezayin futu tiwori kasuduwaben, au kasuduwa diyaudə. Karnu karəngəaben, tun loktu ilmu kimiyabe zamanbe kənbandənadən, liita ngəwuso awoa ilmu kimiyabea kuru ilmu kimiyabea kəltəro walzana (kəske-a kuru faidatin-a indiso, cidiya ilmu kimiya liyitaben). Misallo, nzundu suturesbedə kisandi kəndolan təliyin yayi, ilmu awo cellular-a molecular-a lan waajinma suro tiyi suturesbedə ilmu kimiyabemen cijin.

Jili kurunbe kawu ilmu kimiyabedə, kərmaaro kurun adabe au kurun kaduwubero notənadə, sambisoro faidatin loktu kurun kimiyabe badən kuru adə nankaro sandiya kurun gaden bowotin. Kurunna gade-gade diya kurun kimiyabe nəmngalwo-a, nəlefa-a kuru faida-a lan tədinmadə sandiya quackery lan bowotin au shidə ilmu kimiyabe fringeben kara.[4] 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Liita (UK: /ˈmɛdsɪn/ C, US: /ˈmɛdɪsɪn/ C) shima ilmu kimiyabe-a kuru cida-a kwasuwa asutə-a, bayantə-a, kurun dio-a, kuru kwasuwa faitə-a.[5][6] Kalima &quot;liita&quot; də Latin medicus lan gowotə, maananzə &quot;liita&quot;.[a][8] Kalima &quot;physic&quot; kəlanzəma, shilan &quot;liita&quot; təbandənadə, shima kalma kureye awo kərmaaro kurun gultindəro, kuru fannu kurunbe.[9] 

== '''Cida lǝtaribǝ''' ==
Litaribe mbeji-a kuru cida lətaribe-adə dunya sammason gadezana dalil ada-a nzundu-a nashawaben. Liita kimiyabe zamanbedə zaumaro fuwuzəna kuru tartəgəna lardəwa Nasaraben, amma nashawa arzinyi ganaasodən—nasha laa Africabe-a, Pacific Islands of Oceania-a, Anəmgədi Asiabe-a, Latin Americabe-a—amsodə ngəwusoro liita adabedəro təngatəgəna. Kəndowa anyi suronzan garno allamtəbe tarrata mbeji kuru bana empiricalben zauro gadezana; adəye səkə, sandiro kəla kəltə kaltəgəbe au hujja dunowa kəla faida lətariben bawo.

Dunya fuwuzanalan, kurun kəla hujjaben (EBM)də suro cida lətariben faidatinba; misallo, kulashi saa 2007be kəla adabben tədənaye fəlezəna kəla kashi 49% awo lətaribedə hujjaa ngəla faida au tajirwa banazəyinma bawo.[10] Attəson yayi, cidawu liyitabedəwo faidanza tawadə baalan faidatayində dalil ngəla baro, zahirro, au kasattə kam dondibedə raksa kaida bioethicalbe non-maleficencebedəga namzayin, shi kaida biomedical ethicsbedə gargamlan Hippocratic Oathro kəllata, shidəwo duno cina kəla &quot;primary do, to1.&quot;

Suro cida lətaribe zamanben, liitaso-a kuru cidawu dawu-dawube jili banama liitabesodə kəlanzalan am dondidəga kulassayin kuru kasuwa asuzayin, fuwuzayin, kurunzayin, kuru kwasuwadəga dabcin huwom lətariben faidatayin. Buro salakkin kəla kam dondibe kəla kəltadə shima gargam nəlewabe kam dondibe-a kuru awo lətaribe ruwozəna-a kulastə baditin, ngawo adəben intabiu nəlewabe-a kuru zahirro kulastə-a. Karewa liyitabe notəye (misallo, stethoscope-a, təlam daptəma-a) sandima ngəwusoro faidatin. Ngawo alama-a kuru alama-a kəladən koro-a tədənan, liitadə raksə ngal lətaribe (misallo, bu ngaltə), biopsy gotə, au kurunna kurunbe au kurun gade-gade ruwozə. Diwalwa diagnosisbe gade-gadedə banazəgə kəndaaramdəga baro sədin futu bayanna tənadən. Loktu kəla kəltayen, kam dondiro awowa faida’a sammaso kalkalro gultəgədə nasha nəmkamye faida’a kuru nəmkam ndikate liita-kam dondiye. Shi awo lətaribedə daji suro kakkadi lətariben ruwotəna, shidəwo kakkadi sharabe nasha sharabe kadalan.[13] Follow-up encountersdə waneye gana amma futu noatadəga zayin, kuru gonyiwadə futudəga zayin. Kwasuwa notə-a raantə-adə mintiwa gana au magə gana gojin, nəmzau lamardəbero wutəgəmen. 

'''Awo-a do intabiwu liyitabe[12] kuru kəla kəltə-adə sandima:''' 
Chief complaint (CC): dalil ziyara lətaribe kərmaaro. Anyi sandima alama-a. Sandidə suro kalma kam dondibedən kuru loktu falloso ruwotəna. Kuruson shiga chief concern lan bowotin au kalla yiwo.</text>
      <sha1>nj6if0ip4ss5qozqzavkt18xlqjo93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reproduction</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2793</id>
    <revision>
      <id>29210</id>
      <timestamp>2026-06-12T04:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kənzambi''' (awu tada’a tadambi) shima diwal donyi alaube bulin – zuriya – ya-a ba-a banza-a yen tuwandin ma. Jili kǝnzambibe indi mbeji: jinsi ba-a jinsi-a.  Kǝnzambi do jima'iye ba lan, nji alaube raksǝ tada gojin nji alaube gadeye suro lamardǝn cit baro. Kǝnzambi donyi jima'i be dǝ, cell fal lan dazǝnyi. Samunnam awola alaube də shima kənzambi jima'i bawo. Kǝnzambi jima'iye men, nji alaubeye jilinzǝ samun awu jilinzǝ sutuluyin. Faltə...&quot;</comment>
      <origin>29210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4743" sha1="pgx0py1ricgmx9ix36zb2rusu0k3frq" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kənzambi''' (awu tada’a tadambi) shima diwal donyi alaube bulin – zuriya – ya-a ba-a banza-a yen tuwandin ma. Jili kǝnzambibe indi mbeji: jinsi ba-a jinsi-a.

Kǝnzambi do jima'iye ba lan, nji alaube raksǝ tada gojin nji alaube gadeye suro lamardǝn cit baro. Kǝnzambi donyi jima'i be dǝ, cell fal lan dazǝnyi. Samunnam awola alaube də shima kənzambi jima'i bawo. Kǝnzambi jima'iye men, nji alaubeye jilinzǝ samun awu jilinzǝ sutuluyin. Faltə kənzambi jima'iyedə ilmuwu biologybero awo zauro kəji. Taman indi donyi kǝnzambi jima'iye dǝ shima kashi 50% nji alaube bas kǝnzambi sadin, [1] kuru nji alaube dǝ kashi 50% genes nzaye bas kojin.[2]

Kǝnzambi donyi jima'i be muradǝjin, cell indi donyi gametes lan botin, suro lan kuromosom donyi reta somatic cells be du mbeji, kuru sha meiosis lan tuwandin, nutufa ye cell ngǝwul donyi jili fal lan nutfa tuwandin, zygote donyi nutfa tuwandin ma. Adǝ shima duli organismwa donyi alamanza geneticbe sandilan tuwandin ma nji alaube ya-a kuru ba-a indison tuwandin ma.

Diwalwa
Jinsi ba
Hawar kura: Kənzambi jima'iye
Asexual reproduction du shima tartip donyi nji alaube soye samǝn nza samun aubiya samǝn nza sowondin, bana donyi nji alaube gadeye bana geneticbe baro.[3] Bacteriasodə jima'i kəndolan yaktin diwal binaryben; virus so dǝ cell donyi host ye dǝga sunotin virus nguwu sutuluyin; Hydras (dabba shila ngawobe bama donyi Hydroidea) a yeast a du raksa kǝnzanza kǝlzayin. Alawuwa anyi jinsi gade-gade bawo, kuru raksa &quot;yaksayin&quot; kǝlanza indiro aubiya kadaro. Kǝska nguwu so raksa tada gozain jima'i lan kuru jili kuli donyi Mycocepurus smithii du tada gozain jima'i lan.

Jili alawuwa laa donyi raksa kǝnzambi sadin ma, alama hydra, yeast (yeast ye kǝnzanza wune) kuru jellyfish, raksa kǝnzanza sadin. Misallo, kǝska ngǝwuso raksa kǝnzambi kǝskaye sadin – kusunyi baro kǝnzambi sadin, amma raksa kǝnzanza jima'imen sadin. Adǝgailan, bacteriadǝ bayan geneticbe faljin kǝltǝlan.

Diwalwa gade kǝnzambi jima'i bayedǝ sandima parthenogenesis-a, yaktǝ-a kuru spore kǝltǝ-a sandi donyi mitosis bas suron mbeji ma. Parthenogenesis du shima wuratə a kuru wuratu suro donyi kusunyi ye lan nutfa ba ro. Parthenogenesis du alawu lan tuwandin, kǝska cidiyaye so (na donyi apomixis lan bowotin ma), dabba donyi shila ngawo be ma (alaman, kuli njibe, aphids, kuli kǝma, parasitic wasps), kuru dabba donyi shila ngawobe (alama, reptiles laa, [4] bǝnyi laa,[5] kuru zauro nguwu, ngudo fatobe[6]).

Jinsi
Hawar kura: Jinsi kənzambi
Kuru wune: Adamganabe kǝnzambi
icon
Nasha adə citations gade məradəzəna tawattəgə nankaro. Martəgəne banazə ruwo adəga ngalwozəyin futu bayan kəla awowa təngatəgənaben suro dalami adəben. Karewa sourced gənyidə raktə kambiyitə kuru tutuluyin. (Kǝntawu Ogustabe 2021) (Futu-a kuru loktu-a kawuli adǝga tutuluyinno line)

Hoverfliesdə samin samilan farzayin

Ngudowa, dabbawa gǝrjinmaso, kuru dabbawa nganji kǝnjomasodǝ sandima nutfa surowamen tada gozain. Dabbawa kongabedə manidə suro zawaben suluwin loktu nəmkam kəltəben.[7][8]
Jima'i kənzambi du shima diwal donyi alau bǝlin sutuluyin ma, tartip donyi geneticya nji alau indiye kǝltǝ lan, tartip donyi meiosis lan baditin ma, shi donyi jili cell ye yaktǝ taganas be ma. Awowa alaube indidə falnzawoso reta geneticbe tadabedə banazəyin, haploid gametesdəa sətandin.[9] Kambo alawuwa ye gametes jili indi sadin. Suro alauwa jilitiloa anisogamousben, jinsi indidə sandima konga (sperm au microspores sutuluyin) kuru kamu (ova au megaspores sutuluyin).[10] Suro alauwa jilitiloa isogamousben, gametesdə samun aubiya nəm tilonza (isogametes), amma waneye awoa yaktinma mbeji kuru su gade gadero təkkin (isogamy wune).[11] Sawu gametes indi so samun, sandiya konga au kamuro yaktin ba. Misallo, suro nji kǝskaye dǝn, chlamydomonas reinhardtii, gametes donyi &quot;kǝra&quot; a &quot;tuluwo&quot; a mbeji. Jili alagǝwa gana laa, alaman na fungi kadaa kuru ciliate Paramecium aurelia, Dabbawa kambo (amso kunten ro) kuru kǝskawa sandima tada gozain. Alawu donyi alama samun tada gozain ma, gene nza gade gade sifat wo son (shi donyi alleles lan bowotin ma). Duli ye də, alle fal halla tiyi yaye wo soro waratazayin. Adə nankaro, dulidə jins yanza awanzaso awanzaso awanzasoye kəltəna mbeji. &quot;Alleles donyi banna suwudin ma du, shima diploid donyi kate haploid a diploid a lan faltin ma&quot; na donyi waltǝm kǝltǝye wajin ma.[13][14]

Bryophytes sandima kammumen tada gozain, sonyayi shi alauwa kura kura kuru adǝma soro turin sandima haploidiya kuru gametes sadin. Gametes du ye kǝlta zygoteya tuwandin shi donyi sporangium ro waljin, shi donyi samnowa haploidiya ro waljin. Diploid stage də gana kuru kərmu gana co</text>
      <sha1>pgx0py1ricgmx9ix36zb2rusu0k3frq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29211</id>
      <parentid>29210</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T04:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="2hblvv5l1rezf28ayiceo974ka1iy64" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kənzambi''' (awu tada’a tadambi) shima diwal donyi alaube bulin – zuriya – ya-a ba-a banza-a yen tuwandin ma. Jili kǝnzambibe indi mbeji: jinsi ba-a jinsi-a.

Kǝnzambi do jima'iye ba lan, nji alaube raksǝ tada gojin nji alaube gadeye suro lamardǝn cit baro. Kǝnzambi donyi jima'i be dǝ, cell fal lan dazǝnyi. Samunnam awola alaube də shima kənzambi jima'i bawo. Kǝnzambi jima'iye men, nji alaubeye jilinzǝ samun awu jilinzǝ sutuluyin. Faltə kənzambi jima'iyedə ilmuwu biologybero awo zauro kəji. Taman indi donyi kǝnzambi jima'iye dǝ shima kashi 50% nji alaube bas kǝnzambi sadin, &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Reproduction#cite_note-1&lt;/ref&gt; kuru nji alaube dǝ kashi 50% genes nzaye bas kojin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Reproduction#cite_note-maynard-2&lt;/ref&gt;

Kǝnzambi donyi jima'i be muradǝjin, cell indi donyi gametes lan botin, suro lan kuromosom donyi reta somatic cells be du mbeji, kuru sha meiosis lan tuwandin, nutufa ye cell ngǝwul donyi jili fal lan nutfa tuwandin, zygote donyi nutfa tuwandin ma. Adǝ shima duli organismwa donyi alamanza geneticbe sandilan tuwandin ma nji alaube ya-a kuru ba-a indison tuwandin ma.

Diwalwa
Jinsi ba
Hawar kura: Kənzambi jima'iye
Asexual reproduction du shima tartip donyi nji alaube soye samǝn nza samun aubiya samǝn nza sowondin, bana donyi nji alaube gadeye bana geneticbe baro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Reproduction#cite_note-3&lt;/ref&gt; Bacteriasodə jima'i kəndolan yaktin diwal binaryben; virus so dǝ cell donyi host ye dǝga sunotin virus nguwu sutuluyin; Hydras (dabba shila ngawobe bama donyi Hydroidea) a yeast a du raksa kǝnzanza kǝlzayin. Alawuwa anyi jinsi gade-gade bawo, kuru raksa &quot;yaksayin&quot; kǝlanza indiro aubiya kadaro. Kǝska nguwu so raksa tada gozain jima'i lan kuru jili kuli donyi Mycocepurus smithii du tada gozain jima'i lan.

Jili alawuwa laa donyi raksa kǝnzambi sadin ma, alama hydra, yeast (yeast ye kǝnzanza wune) kuru jellyfish, raksa kǝnzanza sadin. Misallo, kǝska ngǝwuso raksa kǝnzambi kǝskaye sadin – kusunyi baro kǝnzambi sadin, amma raksa kǝnzanza jima'imen sadin. Adǝgailan, bacteriadǝ bayan geneticbe faljin kǝltǝlan.

Diwalwa gade kǝnzambi jima'i bayedǝ sandima parthenogenesis-a, yaktǝ-a kuru spore kǝltǝ-a sandi donyi mitosis bas suron mbeji ma. Parthenogenesis du shima wuratə a kuru wuratu suro donyi kusunyi ye lan nutfa ba ro. Parthenogenesis du alawu lan tuwandin, kǝska cidiyaye so (na donyi apomixis lan bowotin ma), dabba donyi shila ngawo be ma (alaman, kuli njibe, aphids, kuli kǝma, parasitic wasps), kuru dabba donyi shila ngawobe (alama, reptiles laa, &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Reproduction#cite_note-reptiles-4&lt;/ref&gt; bǝnyi laa,&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Reproduction#cite_note-5&lt;/ref&gt; kuru zauro nguwu, ngudo fatobe[6]).

Jinsi
Hawar kura: Jinsi kənzambi
Kuru wune: Adamganabe kǝnzambi
icon
Nasha adə citations gade məradəzəna tawattəgə nankaro. Martəgəne banazə ruwo adəga ngalwozəyin futu bayan kəla awowa təngatəgənaben suro dalami adəben. Karewa sourced gənyidə raktə kambiyitə kuru tutuluyin. (Kǝntawu Ogustabe 2021) (Futu-a kuru loktu-a kawuli adǝga tutuluyinno line)

Hoverfliesdə samin samilan farzayin

Ngudowa, dabbawa gǝrjinmaso, kuru dabbawa nganji kǝnjomasodǝ sandima nutfa surowamen tada gozain. Dabbawa kongabedə manidə suro zawaben suluwin loktu nəmkam kəltəben.[7][8]
Jima'i kənzambi du shima diwal donyi alau bǝlin sutuluyin ma, tartip donyi geneticya nji alau indiye kǝltǝ lan, tartip donyi meiosis lan baditin ma, shi donyi jili cell ye yaktǝ taganas be ma. Awowa alaube indidə falnzawoso reta geneticbe tadabedə banazəyin, haploid gametesdəa sətandin.[9] Kambo alawuwa ye gametes jili indi sadin. Suro alauwa jilitiloa anisogamousben, jinsi indidə sandima konga (sperm au microspores sutuluyin) kuru kamu (ova au megaspores sutuluyin).[10] Suro alauwa jilitiloa isogamousben, gametesdə samun aubiya nəm tilonza (isogametes), amma waneye awoa yaktinma mbeji kuru su gade gadero təkkin (isogamy wune).[11] Sawu gametes indi so samun, sandiya konga au kamuro yaktin ba. Misallo, suro nji kǝskaye dǝn, chlamydomonas reinhardtii, gametes donyi &quot;kǝra&quot; a &quot;tuluwo&quot; a mbeji. Jili alagǝwa gana laa, alaman na fungi kadaa kuru ciliate Paramecium aurelia, Dabbawa kambo (amso kunten ro) kuru kǝskawa sandima tada gozain. Alawu donyi alama samun tada gozain ma, gene nza gade gade sifat wo son (shi donyi alleles lan bowotin ma). Duli ye də, alle fal halla tiyi yaye wo soro waratazayin. Adə nankaro, dulidə jins yanza awanzaso awanzaso awanzasoye kəltəna mbeji. &quot;Alleles donyi banna suwudin ma du, shima diploid donyi kate haploid a diploid a lan faltin ma&quot; na donyi waltǝm kǝltǝye wajin ma.[13][14]

Bryophytes sandima kammumen tada gozain, sonyayi shi alauwa kura kura kuru adǝma soro turin sandima haploidiya kuru gametes sadin. Gametes du ye kǝlta zygoteya tuwandin shi donyi sporangium ro waljin, shi donyi samnowa haploidiya ro waljin. Diploid stage də gana kuru kərmu gana co

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>2hblvv5l1rezf28ayiceo974ka1iy64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2794</id>
    <revision>
      <id>29212</id>
      <timestamp>2026-06-12T04:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Celldə''' ngəwusoro:  Cell (biology), shima nasha kǝnǝngabe faidajinmawo Cellphone, shima waya do network cellularbe ro kəllata Clandestine cell, jili gade-gade gaworam sirre au cidaram haramgata Electrochemical cell, awo do shilan faidata duno kemikalbe lantarkibero kalaktin Prison cell, shima njim am fato fursanayen dasayinma Celldə waneye:  Kisandi-a, tamtam-a, kuru hawarra-a Awowa bəlin Cell (kasuduwa), halla kitawu kasuduwa Marvelbe Cell (Bolla...&quot;</comment>
      <origin>29212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3571" sha1="hx9n8odi6eazv7edpfmly7h421of70g" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Celldə''' ngəwusoro:

Cell (biology), shima nasha kǝnǝngabe faidajinmawo
Cellphone, shima waya do network cellularbe ro kəllata
Clandestine cell, jili gade-gade gaworam sirre au cidaram haramgata
Electrochemical cell, awo do shilan faidata duno kemikalbe lantarkibero kalaktin
Prison cell, shima njim am fato fursanayen dasayinma
Celldə waneye:

Kisandi-a, tamtam-a, kuru hawarra-a
Awowa bəlin
Cell (kasuduwa), halla kitawu kasuduwa Marvelbe
Cell (Bolla Dragonbe), kam suro fim mangaben
Adab
Cell (kitawu), kitawu karuwu kuttuwa saa 2006be Stephen Kingbe
&quot;Cells&quot;, nazəmu, kəla soja suro fato fursanayen, Rudyard Kiplingbe
Celldǝ (biske makkarbe), bikke makkarbe lardǝ Australiabe Robert Walesbe sǝdǝnama
Consortium kəla adab lantarkiye, gənatəram adab lantarkiye
Kaiya
Cell (kaiyya), zaye kaiyyabe-a kaiyyabe-a gana laa shidoni yaktinma, au nasha fal mauduwube ro waljinma.
Cell (Karapka Amerikabe)
Cell (karapka Japanbe)
Cell (albom), albom saa 2004be kəska robabe
Cells, albom saa 1998be Cexbe
Cells, albom 2012be Bu Kambiyibe
&quot;Cells&quot;, kaiyya kisandibe G.F. Cobbbe ləbsəna kuru sunzə nazəmu Kiplingbe
&quot;Cells&quot;, kaiyya Bloem de Lignybe
&quot;Cells&quot;, kaiyya I Monsterbe suro albom Neveroddorevenben
&quot;Cells&quot;, kaiya Cidamabe
Cellsdə, karapka rockbe Amerikabe
&quot;The Cell&quot; (kaiyya), kaiyya saa 2006be Jandekbe
Kisandi-a, tamtam-a, kuru hawarra-a gadeso
The Cell (fim), fim hangal karuwube saa 2000be Jennifer Lopezye bikkezənadə
Cell (fim), fim saa 2016be kitawu Stephen Kingben
Animation cel, warak zahir shilan awowa kurtəna au fentitəna adamen, muskolan kurtəna
&quot;Shi Celldǝ&quot; (Kakkadǝ Vampirebe), faraskǝram TVbe shido Kakkadǝ Vampirebe
&quot;The Cell&quot; (Am kərmu lezayinmadə), faraskəram telebijinbe saa 2016be kərmu lezayinmadə
The Cell (BBC Diyau), Adam Rutherfordbe nasha-3-lan faraskəramma hawarbe doni BBC Diyaulan fəlezanadə
Cell də, shima su do faraskəram TV ye Sleeper Cell ye dəwo
Kufuwa amsobe
Cell, karapka am suro cell groupben, jili karapka coci kəristabe
Garno cidaram cellularbe, alamanna kasuwuro cistayen
Njimma
Monastic cell, njim gana, njim kura, au kul duwo am adinbe napsayinma, aubiya shi gana sufibe duwo sufiwa au nuns gana laa mbejidə.
Ilmu kimiyabe-a, isawu-a, kuru nzundu-a
Komfuta-a kuru fantəgə wayabe-a
Cell (EDA), kalma do ne faidatin ma suro tartip lantarkiye lan.
Cell (sandoram), fasal sasərram kada Sony-a, Toshiba-a, IBM-aye satandəna
Cell, dalami suro tewur bayanna gənatəbe au warak ruwobe, kəltəram sawu-a hatim-aben təwandin
Cell, nasha waya baye lan (Wi-Fi kunten ro), waya ba lan kəltəram na gana lan, shiro cell au Basic Service Set gultin.
Cell, bayan nəmkuruwu-noata shilan faidatinma suro tartiffa faltəben
Cell (zawal), na do ne radiyo lan faidatin ma
Memory cell (kəltəram), nasha fernobe (kəla awo faljin au faltinba) komfutabe memorynzə
Ilmu isawube
Cell (geometry), awo diwal-yakkəbe, nasha awo diwal-kurabe
Cell, awo laa cellbe turinbama
Cell, awo do ne cellular otomatik lan bowotin ma
Cell, awo do ne CW complex lan bowotin ma
Cell, k-face awo butuye
Faidawa gade suro ilmu kimiyabe-a nzundube-an
Cell (mujalla), mujalla ilmu kimiyabe
Cells (mujalla), mujalla ilmu kimiyabe
Fuel cell, awo do shilan faidata duno kemikalbe kəndawu alamanna hydrogen lan lantarkiro kalaktəyin
Cell Galvanicbe au cell voltaicbe, jili cell kemikal lantarkiye taganasbe
Photodetector, au foto cell, awo nur asujinma
Solar celldə, nasha nizam fotovoltaicbe shilan faidatə konnu konnu lantarkiyero kalakcin
Storm cell, shima awo shiro ganawo ba suro nizam karwa sutuluyinben</text>
      <sha1>hx9n8odi6eazv7edpfmly7h421of70g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Human gastrointestinal tract</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2795</id>
    <revision>
      <id>29213</id>
      <timestamp>2026-06-12T04:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} Shi '''gastrointestinaldǝ''' (kuru shiga GI tract lan bowotin, digestive tract, kuru alimentary canal) shima diwal donyi ci lan sǝta anus ro lejin ma. Tract də shima nizam tiyiye kurawo.[1] Shi GI tract dǝ suronzǝn awoa donyi suro lan awoa kǝnzabe suwudin ma mbeji, adam gana lan, dabba gade so lan, suro lan esophagus, suro, kuru suro lan. Kəmbuwa cilan gotənadə yijin faidawa sutuluwin kuru duno njijin, kuru kadawudə suro anusben fecesro suluwin. Gas...&quot;</comment>
      <origin>29213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4409" sha1="n4lojag10nzknvkmkgt4742rdn16t7q" xml:space="preserve">{{Databox}}
Shi '''gastrointestinaldǝ''' (kuru shiga GI tract lan bowotin, digestive tract, kuru alimentary canal) shima diwal donyi ci lan sǝta anus ro lejin ma. Tract də shima nizam tiyiye kurawo.[1] Shi GI tract dǝ suronzǝn awoa donyi suro lan awoa kǝnzabe suwudin ma mbeji, adam gana lan, dabba gade so lan, suro lan esophagus, suro, kuru suro lan. Kəmbuwa cilan gotənadə yijin faidawa sutuluwin kuru duno njijin, kuru kadawudə suro anusben fecesro suluwin. Gastrointestinal də shima ma'ana do suro'a kaltəram'a lezəna ma.

Dabbawa kambo so &quot;through-gut&quot; awu suronza lan awoa yijinma mbeji. Awo donyi kureye: sponges du pores nza gana (ostia) tiyi nza lan, suro lan pores kura mbeji, comb jellies du ci nza ventral ye a, dorsal anal pores ye mbeji, amma cnidarians a acoels so dǝ pores fal mbeji, suro lan gǝrjin.

Shi suro surobe adamganabedə suronzən esophagus-a, suro-a, suro-a mbeji, kuru shidə suro surobe samibe-a cidiyabe-aro yakkata.[4] Shi GI tract dǝ suronzǝn awoa kate ci-a kuru anus-a ye mbeji, [5] shi donyi layi donyi kǝla kǝljin ma, shi donyi suro lan, suro lan, kalǝm gana, kuru kalǝm kura. Nizam donyi suro lan awoa gǝrjin ma dǝ, shi donyi suro lan awoa gǝrjin ma (tǝlam, glands salivary, pancreas, hanta a kuru gallbladder a).[6] Shi tract dǝ raktǝ yaktin foregut ro, midgut ro, kuru hindgut ro, adǝye kǝrtǝ embryologybe dǝa fǝlejin. GI tract adamganabe sammaso nəmkuruwunzə mita laar (30 feet) yeyi loktu shiro autopsy gultindən. Tiyi ro lan zauro gana, dalil nzǝ dǝ, kalǝm dǝ, shi donyi tubes donyi muscle tissue ye, shi donyi muscle tone dǝga sambisoro sǝtayin ma, amma nasha gade gade lan sǝtayin, shi donyi distension a peristalsis a suwudin ma.[7][8]

Microbiota donyi suro kǝlâ adamgana ye dǝ, jili bacteria ye 4,000 yeyi, archaea, virus a eukaryotes a, faida kada mbeji nasha nǝlefa tiyi kamye lan.[9][10][11] Enteroendocrine cells donyi GI tract be du hormones donyi banazǝgǝ awoa kǝnzabe suwudin ma. Hormones donyi suro lan gastrin, secretin, cholecystokinin, ghrelin, sandiya intracrine awu autocrine lan tuwandin, adǝye fǝlejin cells donyi hormones a koljin ma du, gar donyi gǝnatǝna ma suro wuratu yen.[12]

Layi suro-a suro-a adamganabe
Sifa

Bayan kəla nizam awoa yijinbe
Fasal a faida donyi GI tract be du, anatomy donyi grossbe a, anatomy donyi microscopibe a (histology). Tract də kəlanzəma tract samibe-a cidiyabe-aro yakkata, kuru kalwodə kalwo gana-a kura-aro yakkata.[13]

Sami gastrointestinalbe
Hawarra kura-kura: Ci-a, Pharynx-a, Esophagus-a, Suro-a, kuru duodenum-a
Sami donyi suro lan ci, pharynx, esophagus, suro, kuru duodenum.[14] Kate awo donyi samibe-a cidiyabe-a dǝ shima suspensory muscle donyi duodenum be dǝ. Adǝye kalangai embryobe kate foregut-a midgut-a gayirjin, kuru shima yaktǝ donyi liyita soye faidata bu donyi gastrointestinal lan tuwandin ma du &quot;sami&quot; awu &quot;cidiya&quot; lan tuwandin. Ngawo kǝltǝna lan, shi duodenum dǝ alamaram awo falro waljin, amma nasha diyawu ro yakkata, faidanzǝ-a, nanzǝ-a, kuru anatomy suronzǝbe-a. Nasha diyau du duodenum ye dǝ sandima (suro lan baditin, kuru jejunum ro lejin): bulb, cidiyajin, bowata, kuru samiro lejin.

Suspensory muscle donyi duodenum ye du, kalangai donyi duodenum ye donyi diaphragm lan tuwandin ma, kuru shi donyi alamaram anatomical ye faida donyi yaktǝ kate duodenum a jejunum a, nasha buroye a kǝn indimi ye suro suro gana ye lan.[15] Adǝ shima tiyi donyi suro lan tuwandin ma.

Cidiya gastrointestinalbe
Cidiya gastrointestinalbedə suronzən kaltəram gana-a kaltəram kura-a mbeji.[16] Suro anatomy adamgana be lan, kal donyi (bowel au gut; Greek lan: éntera) shima nasha donyi gastrointestinalbe, shi donyi pyloric sphincter lan sǝta anus ro lejin ma, futu dabba donyi mammals be lan, nasha indi lan kara: kal gana a kal kura a. Adamgana lan, kalǝm gana dǝ waltǝ yakkata duodenum ro, jejunum ro, a ileum ro. Kalǝm kura dǝ cecum ro yakkata, kuru samin, kǝla kǝljin, cidiyajin, kuru sigmoid colons, rectum, kuru anal canal.

Kalǝm gana
Hawarra kura-kura: Kalǝm gana, Duodenum, Jejunum, kuru Ileum
Kalǝm gana dǝ shima awo donyi 6 m lan sǝta 7 m ro satana ma, shi donyi duodenum lan badijin ma, ileum lan dajin ma.[1][19] Nasha shiro mucosal gultində kam kuralan alamanna 30 m2 (320 sq ft) yeyi.[20] Kəltəram donyi circular folds ye də, villi, a microvilli a də, nasha donyi th ye gojin ma sərayin.</text>
      <sha1>n4lojag10nzknvkmkgt4742rdn16t7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29214</id>
      <parentid>29213</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T04:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4841" sha1="gly8oemycdmwm3wqdylzipmz9d9sdx2" xml:space="preserve">{{Databox}}
Shi '''gastrointestinaldǝ''' (kuru shiga GI tract lan bowotin, digestive tract, kuru alimentary canal) shima diwal donyi ci lan sǝta anus ro lejin ma. Tract də shima nizam tiyiye kurawo.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_tract#cite_note-Roszkowska2024-1&lt;/ref&gt; Shi GI tract dǝ suronzǝn awoa donyi suro lan awoa kǝnzabe suwudin ma mbeji, adam gana lan, dabba gade so lan, suro lan esophagus, suro, kuru suro lan. Kəmbuwa cilan gotənadə yijin faidawa sutuluwin kuru duno njijin, kuru kadawudə suro anusben fecesro suluwin. Gastrointestinal də shima ma'ana do suro'a kaltəram'a lezəna ma.

Dabbawa kambo so &quot;through-gut&quot; awu suronza lan awoa yijinma mbeji. Awo donyi kureye: sponges du pores nza gana (ostia) tiyi nza lan, suro lan pores kura mbeji, comb jellies du ci nza ventral ye a, dorsal anal pores ye mbeji, amma cnidarians a acoels so dǝ pores fal mbeji, suro lan gǝrjin.

Shi suro surobe adamganabedə suronzən esophagus-a, suro-a, suro-a mbeji, kuru shidə suro surobe samibe-a cidiyabe-aro yakkata.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_tract#cite_note-4&lt;/ref&gt; Shi GI tract dǝ suronzǝn awoa kate ci-a kuru anus-a ye mbeji, &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_tract#cite_note-5&lt;/ref&gt; shi donyi layi donyi kǝla kǝljin ma, shi donyi suro lan, suro lan, kalǝm gana, kuru kalǝm kura. Nizam donyi suro lan awoa gǝrjin ma dǝ, shi donyi suro lan awoa gǝrjin ma (tǝlam, glands salivary, pancreas, hanta a kuru gallbladder a).[6] Shi tract dǝ raktǝ yaktin foregut ro, midgut ro, kuru hindgut ro, adǝye kǝrtǝ embryologybe dǝa fǝlejin. GI tract adamganabe sammaso nəmkuruwunzə mita laar (30 feet) yeyi loktu shiro autopsy gultindən. Tiyi ro lan zauro gana, dalil nzǝ dǝ, kalǝm dǝ, shi donyi tubes donyi muscle tissue ye, shi donyi muscle tone dǝga sambisoro sǝtayin ma, amma nasha gade gade lan sǝtayin, shi donyi distension a peristalsis a suwudin ma.[7][8]

Microbiota donyi suro kǝlâ adamgana ye dǝ, jili bacteria ye 4,000 yeyi, archaea, virus a eukaryotes a, faida kada mbeji nasha nǝlefa tiyi kamye lan.[9][10][11] Enteroendocrine cells donyi GI tract be du hormones donyi banazǝgǝ awoa kǝnzabe suwudin ma. Hormones donyi suro lan gastrin, secretin, cholecystokinin, ghrelin, sandiya intracrine awu autocrine lan tuwandin, adǝye fǝlejin cells donyi hormones a koljin ma du, gar donyi gǝnatǝna ma suro wuratu yen.[12]

Layi suro-a suro-a adamganabe
Sifa

Bayan kəla nizam awoa yijinbe
Fasal a faida donyi GI tract be du, anatomy donyi grossbe a, anatomy donyi microscopibe a (histology). Tract də kəlanzəma tract samibe-a cidiyabe-aro yakkata, kuru kalwodə kalwo gana-a kura-aro yakkata.[13]

Sami gastrointestinalbe
Hawarra kura-kura: Ci-a, Pharynx-a, Esophagus-a, Suro-a, kuru duodenum-a
Sami donyi suro lan ci, pharynx, esophagus, suro, kuru duodenum.[14] Kate awo donyi samibe-a cidiyabe-a dǝ shima suspensory muscle donyi duodenum be dǝ. Adǝye kalangai embryobe kate foregut-a midgut-a gayirjin, kuru shima yaktǝ donyi liyita soye faidata bu donyi gastrointestinal lan tuwandin ma du &quot;sami&quot; awu &quot;cidiya&quot; lan tuwandin. Ngawo kǝltǝna lan, shi duodenum dǝ alamaram awo falro waljin, amma nasha diyawu ro yakkata, faidanzǝ-a, nanzǝ-a, kuru anatomy suronzǝbe-a. Nasha diyau du duodenum ye dǝ sandima (suro lan baditin, kuru jejunum ro lejin): bulb, cidiyajin, bowata, kuru samiro lejin.

Suspensory muscle donyi duodenum ye du, kalangai donyi duodenum ye donyi diaphragm lan tuwandin ma, kuru shi donyi alamaram anatomical ye faida donyi yaktǝ kate duodenum a jejunum a, nasha buroye a kǝn indimi ye suro suro gana ye lan.[15] Adǝ shima tiyi donyi suro lan tuwandin ma.

Cidiya gastrointestinalbe
Cidiya gastrointestinalbedə suronzən kaltəram gana-a kaltəram kura-a mbeji.[16] Suro anatomy adamgana be lan, kal donyi (bowel au gut; Greek lan: éntera) shima nasha donyi gastrointestinalbe, shi donyi pyloric sphincter lan sǝta anus ro lejin ma, futu dabba donyi mammals be lan, nasha indi lan kara: kal gana a kal kura a. Adamgana lan, kalǝm gana dǝ waltǝ yakkata duodenum ro, jejunum ro, a ileum ro. Kalǝm kura dǝ cecum ro yakkata, kuru samin, kǝla kǝljin, cidiyajin, kuru sigmoid colons, rectum, kuru anal canal.

Kalǝm gana
Hawarra kura-kura: Kalǝm gana, Duodenum, Jejunum, kuru Ileum
Kalǝm gana dǝ shima awo donyi 6 m lan sǝta 7 m ro satana ma, shi donyi duodenum lan badijin ma, ileum lan dajin ma.[1][19] Nasha shiro mucosal gultində kam kuralan alamanna 30 m2 (320 sq ft) yeyi.[20] Kəltəram donyi circular folds ye də, villi, a microvilli a də, nasha donyi th ye gojin ma sərayin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_tract#cite_note-CK12-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_tract#cite_note-RuppertBarnes2004BilateriaGut-3&lt;/ref&gt;

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>gly8oemycdmwm3wqdylzipmz9d9sdx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2796</id>
    <revision>
      <id>29215</id>
      <timestamp>2026-06-12T04:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kadiyi''' du shima ferno donyi tǝlala, tǝlala, tiyi dabba donyi shila ngawoye, faidanzǝ yakkǝ: nzǝliwo, kaltǝ, a fantǝ.  Dabba gade donyi, alaman nasha arthropod exoskeleton be du, wuratu nza gade gade, gar nza a kemikal nza gade gade. Shi sifa cutaneousdǝ magǝnanzǝ &quot;karayibe&quot; (Latinlan cutis 'karayi'). Dabba donyi mammals lan, karayi du shima nasha donyi integumentary ye, shi donyi ectodermal tissue lan tuwandin ma, shi donyi zar tiyi ye, shila,...&quot;</comment>
      <origin>29215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4827" sha1="6dgrl79dl0189fky7gxoi2zxz0rq8l6" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kadiyi''' du shima ferno donyi tǝlala, tǝlala, tiyi dabba donyi shila ngawoye, faidanzǝ yakkǝ: nzǝliwo, kaltǝ, a fantǝ.

Dabba gade donyi, alaman nasha arthropod exoskeleton be du, wuratu nza gade gade, gar nza a kemikal nza gade gade. Shi sifa cutaneousdǝ magǝnanzǝ &quot;karayibe&quot; (Latinlan cutis 'karayi'). Dabba donyi mammals lan, karayi du shima nasha donyi integumentary ye, shi donyi ectodermal tissue lan tuwandin ma, shi donyi zar tiyi ye, shila, ligaments, a suro lan danama. Karayi alagǝ gade-gade amphibians-a, reptiles-a, ngudowa-a lan mbeji.[1] Katti (surodən tiyi karaiye-a cidiya karaiye-a mbeji) faida kada mbeji nasha awoa shilaye gade-gade alamanna kangadi dabbaye (alama fe) kuru rhinos, cervids’ antlers, giraffids’ ossicones, armadillos’ osteoderm, kuru []

Dabbawa mammals sammaso karayinzalan kunduli mbeji, dabbawa suro njibe alama bənyi kura, dolphins, kuru porpoises sammaso kunduli ba. Shi karayidǝ kǝndaramdǝga kǝltǝyin kuru shima lai buro salakbe awowa diyabega faitǝbewo. Misallo, shi karayidə faida kada sədin nasha tiyidəga awowa kwasuwa suwudinben[3] kuru nji ngəwuro fəttəben.[4] Faidawanzə gadesodə sandima awo kəladən gənatə-a, nəmkəluwu kaltəgə-a, awo fantə-a, kuru vitamin D folates tətandin-a. Kadiyi zaumaro bannatǝnadǝ raksǝ da scar tissue lan ngajin. Adə loktu laan laununzə faltin kuru laununzə bajin. Nəm kərau karayibedə nasha-naro gadejin kəla nji alaubedən. Adamganalan, misallo, karayi cidiya shimye-a kuru nasha shimye-adə shima karayi tiyibe zauro sarsarwo nəmkəruwunzə 0.5 mm kuru shima na buro salakkin alama nəmngəlibe fəlejinmawo misallo &quot;crows feet&quot; kuru limtəwa. Karayi donyi kǝla kǝskaye dǝ shima karayi donyi tiyi lan zauro kǝrawu 4 mm. Duwa-a nəm ngəla-a tunu ngatəyedə estrogen lan faidatin.[5][6][7]

Fur də kunduli ngəwu.[8] Buro salakkin, kundulidə insulation karayibedəga sərayin amma kuru raksə hal jima'iye kən indimiro waljin au camouflagero waljin. Dabbawa gadeson, karayidə zauro cibbu kuru kərtətəf kuru raktə shilan karayi tətandin. Reptiles-a kuru bǝnyi-a nguwuso tiyi karayinzaben scales nzǝliwobe mbeji, kuru ngudowadǝ feffe nzǝliwobe mbeji, samma so beta-keratins lan tǝdǝna. Karayi Amphibianbedə awo duno'a gənyi, musamman maro nasha kemikalbe karayimen kotəyen, kuru ngəwusoro shidə osmosis-a diffusive-aye duno'a sədin. Misallo, kokko suro awo anestheticben namzənadə duwaro shiga təmzayin loktu kemikaldə karayinzəro tartəyinlan. Karayi Amphibianbedə faida kada sədin nasha kənənga kullumye-a kuru raktənza na kənəngatəbe kada-a kuru kəndaaram kəndarambe-a lan faidatə-a.[9]

Yim kawu kəntawube 11 kəntawu Januarybe saa 2024-lan, ilmuwu biologybeye hawar sadəna kəla karayi shiro kureyewo, shidəwo saa miliyon 289 kozənalan tətandənadə, kuru waneye karayidəwo awo suro cidiben gərjinma kurebe.[10][11]

Ilmu asalbe
Kalima karayidə buro salakkin karayi dabbaye kazəmu-a tanned-a basro maanazə kuru kalima karayi adamganabedə shima karayi. Karayidə karayi Norse kureyedən gowotə &quot;karayi dabbaye, kunduli&quot;, dareramdən fərtə Proto-Indo-Europeanben *sek-, maananzə &quot;kamtə&quot; (waneye kəla loktudən karayi dabbayedə kamtə kazəmuro faidatə nankaro).[12]

Fasal dabbawa mammalsbe

Dermis

Samtəram layi bube suro karayi shi shibedən. (Corium – TA kalma gade dermis ro – sami kəmburam lan ruwotəna.)

Kurtə nasha kadiyibe (fotodə ratne kuratəro). (Dermis də dawu kəmburam lan ruwotəna.)
Asutuwu
Mesh D012867
Kalimawa tiyi kamye
[Wikidata lan sasərne]
Kadiyi dabbawa mammalsbedə fernowa indilan kəllata:

Shi epidermisdǝ, shido njiro sǝkǝ kasuwa sǝtayinma kuru kasuwa sǝtayinma.
Shi dermisdǝ, shido nado appendages karayibero faidajinma.
Katti
Hawar kura: Katti
Shi epidermis dǝ shima awo donyi diya lan kara. Shidə awo donyi tiyi lan faidajin ma, shi donyi nji tiyi lan rojin ma kuru awoa kwasuwa suwudin ma, kuru shi donyi squamous epithelium lan bowotin ma, [13] shi donyi basal a kuru suprabasal keratinocytes gade gade ma.

Keratinocytes du sandima cells kura ma, kashi 95% nasha tiyi lan danama, amma cells Merkel ye, melanocytes a Langerhans ye mbeji. Epidermis də waltə strata au layers ro yaktin (layer diyaye lan baditin):[14]

Stratum korneumbe
Stratum lucidum (suro musko-a cidi-ayen bas)
Stratum granulosum
Stratum spinosumbe
Faldo faraskǝram fernoye dǝ (kuru son tartǝm germinativum lan bowotin)
Keratinocytes donyi suro stratum basale ye du, mitosis lan wurazayin, kuru cell donyi feroye du, strata ro lezayin, zadǝ nza faljin, cell donyi kataffa kada lan, hatta anucleated ro waljin. Loktu donyi keratinocytes be du zauro fasal ro waljin, cellular donyi kǝltǝram (desmosomes) kate kamanza yen, kuru keratin protein a lipids a tuwandin, shi donyi banazǝyin ma.</text>
      <sha1>6dgrl79dl0189fky7gxoi2zxz0rq8l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29216</id>
      <parentid>29215</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T04:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5135" sha1="96kbga0dvlpcxvvcfs9qo74wq0gdgda" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kadiyi''' du shima ferno donyi tǝlala, tǝlala, tiyi dabba donyi shila ngawoye, faidanzǝ yakkǝ: nzǝliwo, kaltǝ, a fantǝ.

Dabba gade donyi, alaman nasha arthropod exoskeleton be du, wuratu nza gade gade, gar nza a kemikal nza gade gade. Shi sifa cutaneousdǝ magǝnanzǝ &quot;karayibe&quot; (Latinlan cutis 'karayi'). Dabba donyi mammals lan, karayi du shima nasha donyi integumentary ye, shi donyi ectodermal tissue lan tuwandin ma, shi donyi zar tiyi ye, shila, ligaments, a suro lan danama. Karayi alagǝ gade-gade amphibians-a, reptiles-a, ngudowa-a lan mbeji.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Skin#cite_note-1&lt;/ref&gt; Katti (surodən tiyi karaiye-a cidiya karaiye-a mbeji) faida kada mbeji nasha awoa shilaye gade-gade alamanna kangadi dabbaye (alama fe) kuru rhinos, cervids’ antlers, giraffids’ ossicones, armadillos’ osteoderm, kuru []&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Skin#cite_note-:2-2&lt;/ref&gt;

Dabbawa mammals sammaso karayinzalan kunduli mbeji, dabbawa suro njibe alama bənyi kura, dolphins, kuru porpoises sammaso kunduli ba. Shi karayidǝ kǝndaramdǝga kǝltǝyin kuru shima lai buro salakbe awowa diyabega faitǝbewo. Misallo, shi karayidə faida kada sədin nasha tiyidəga awowa kwasuwa suwudinben&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Skin#cite_note-Proksch-3&lt;/ref&gt; kuru nji ngəwuro fəttəben.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Skin#cite_note-Madison-4&lt;/ref&gt; Faidawanzə gadesodə sandima awo kəladən gənatə-a, nəmkəluwu kaltəgə-a, awo fantə-a, kuru vitamin D folates tətandin-a. Kadiyi zaumaro bannatǝnadǝ raksǝ da scar tissue lan ngajin. Adə loktu laan laununzə faltin kuru laununzə bajin. Nəm kərau karayibedə nasha-naro gadejin kəla nji alaubedən. Adamganalan, misallo, karayi cidiya shimye-a kuru nasha shimye-adə shima karayi tiyibe zauro sarsarwo nəmkəruwunzə 0.5 mm kuru shima na buro salakkin alama nəmngəlibe fəlejinmawo misallo &quot;crows feet&quot; kuru limtəwa. Karayi donyi kǝla kǝskaye dǝ shima karayi donyi tiyi lan zauro kǝrawu 4 mm. Duwa-a nəm ngəla-a tunu ngatəyedə estrogen lan faidatin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Skin#cite_note-5&lt;/ref&gt;[6][7]

Fur də kunduli ngəwu.[8] Buro salakkin, kundulidə insulation karayibedəga sərayin amma kuru raksə hal jima'iye kən indimiro waljin au camouflagero waljin. Dabbawa gadeson, karayidə zauro cibbu kuru kərtətəf kuru raktə shilan karayi tətandin. Reptiles-a kuru bǝnyi-a nguwuso tiyi karayinzaben scales nzǝliwobe mbeji, kuru ngudowadǝ feffe nzǝliwobe mbeji, samma so beta-keratins lan tǝdǝna. Karayi Amphibianbedə awo duno'a gənyi, musamman maro nasha kemikalbe karayimen kotəyen, kuru ngəwusoro shidə osmosis-a diffusive-aye duno'a sədin. Misallo, kokko suro awo anestheticben namzənadə duwaro shiga təmzayin loktu kemikaldə karayinzəro tartəyinlan. Karayi Amphibianbedə faida kada sədin nasha kənənga kullumye-a kuru raktənza na kənəngatəbe kada-a kuru kəndaaram kəndarambe-a lan faidatə-a.[9]

Yim kawu kəntawube 11 kəntawu Januarybe saa 2024-lan, ilmuwu biologybeye hawar sadəna kəla karayi shiro kureyewo, shidəwo saa miliyon 289 kozənalan tətandənadə, kuru waneye karayidəwo awo suro cidiben gərjinma kurebe.[10][11]

Ilmu asalbe
Kalima karayidə buro salakkin karayi dabbaye kazəmu-a tanned-a basro maanazə kuru kalima karayi adamganabedə shima karayi. Karayidə karayi Norse kureyedən gowotə &quot;karayi dabbaye, kunduli&quot;, dareramdən fərtə Proto-Indo-Europeanben *sek-, maananzə &quot;kamtə&quot; (waneye kəla loktudən karayi dabbayedə kamtə kazəmuro faidatə nankaro).[12]

Fasal dabbawa mammalsbe

Dermis

Samtəram layi bube suro karayi shi shibedən. (Corium – TA kalma gade dermis ro – sami kəmburam lan ruwotəna.)

Kurtə nasha kadiyibe (fotodə ratne kuratəro). (Dermis də dawu kəmburam lan ruwotəna.)
Asutuwu
Mesh D012867
Kalimawa tiyi kamye
[Wikidata lan sasərne]
Kadiyi dabbawa mammalsbedə fernowa indilan kəllata:

Shi epidermisdǝ, shido njiro sǝkǝ kasuwa sǝtayinma kuru kasuwa sǝtayinma.
Shi dermisdǝ, shido nado appendages karayibero faidajinma.
Katti
Hawar kura: Katti
Shi epidermis dǝ shima awo donyi diya lan kara. Shidə awo donyi tiyi lan faidajin ma, shi donyi nji tiyi lan rojin ma kuru awoa kwasuwa suwudin ma, kuru shi donyi squamous epithelium lan bowotin ma, [13] shi donyi basal a kuru suprabasal keratinocytes gade gade ma.

Keratinocytes du sandima cells kura ma, kashi 95% nasha tiyi lan danama, amma cells Merkel ye, melanocytes a Langerhans ye mbeji. Epidermis də waltə strata au layers ro yaktin (layer diyaye lan baditin):[14]

Stratum korneumbe
Stratum lucidum (suro musko-a cidi-ayen bas)
Stratum granulosum
Stratum spinosumbe
Faldo faraskǝram fernoye dǝ (kuru son tartǝm germinativum lan bowotin)
Keratinocytes donyi suro stratum basale ye du, mitosis lan wurazayin, kuru cell donyi feroye du, strata ro lezayin, zadǝ nza faljin, cell donyi kataffa kada lan, hatta anucleated ro waljin. Loktu donyi keratinocytes be du zauro fasal ro waljin, cellular donyi kǝltǝram (desmosomes) kate kamanza yen, kuru keratin protein a lipids a tuwandin, shi donyi banazǝyin ma.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>96kbga0dvlpcxvvcfs9qo74wq0gdgda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disease</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2797</id>
    <revision>
      <id>29217</id>
      <timestamp>2026-06-12T05:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kwasadə''' shima awo laa awo laa awo laaye shidonyi garno au cida awo alaube samma au nasha laa lejinma kuru loktudən zau diyabe gənyi.[1] Kasuwa sodə ngəwusoro nowata kəla sandima kəndagəram nəlewabewo kuru alama-a kuru alama-a taganasbe-a leyata. Kasuwadə waneye awowa diyabe alama awowa kwasuwa suwudinso au cidawa surowabe shiga suwudin. Misallo, cida tiyi kammaye sǝkǝ kasuwa kada suwudin, suroladǝn kasuwa jili gade-gade tiyi kamye sǝkǝ ka...&quot;</comment>
      <origin>29217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4807" sha1="1c52zno9506ejx330is7izrs5ol1tx3" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kwasadə''' shima awo laa awo laa awo laaye shidonyi garno au cida awo alaube samma au nasha laa lejinma kuru loktudən zau diyabe gənyi.[1] Kasuwa sodə ngəwusoro nowata kəla sandima kəndagəram nəlewabewo kuru alama-a kuru alama-a taganasbe-a leyata. Kasuwadə waneye awowa diyabe alama awowa kwasuwa suwudinso au cidawa surowabe shiga suwudin. Misallo, cida tiyi kammaye sǝkǝ kasuwa kada suwudin, suroladǝn kasuwa jili gade-gade tiyi kamye sǝkǝ kasuwa kǝriwujin ba-a, kǝrǝnno kǝrawu-a, allergy-a, kuru kasuwa kasuwa kǝriwuye sǝtayinma-a.

Adamganalan, kwasadə ngəwusoro faidatin kəndagəram jilifi yayi doni zau fantə suwudin au suwudin, cida ba, hangalza, kazəyiya naptəram jamabe, au kərmu kam kwasuwadəye lezənaro, au kazəyiya samunnam kamdə'a lezanaro. Suro maana kura allan, loktu laan suronzan tuno-a, nəm maskin-a, kwasuwa-a, syndromes-a, infections-a, alama-a, halwa deviant-a, kuru nəmgade-gade gar-a faida-aye mbeji, amma nasha gaden kuru dalilla gade nankaro sandima awowa gade-gadero gotin. Kwasuwadə amsoga zahirro gənyi lejin amma hangalro lejin, sau kwasuwadəga fantə-a kuru shiga kənəngatə-adə raksə kururam kamdəye kəla kənəngaben faljin.

Kǝrmu do kwasuwabe sǝkǝ shima kǝrmu do dalilla alagǝbe lan bowotin. Kasuwa jili diyau mbeji: kasuwa kosuwabe, kasuwa mbaube, kasuwa waratabe, kuru kasuwa tiyibe. Kasuwa so dǝ futu gaden yayaktin, alaman kasuwa kosuata so-a kosuwa kosuwa gǝnyi so-a. Kasuwa donyi amso lan zauro kamma lorujin ma dǝ sandima kasuwa karǝgǝbe ischemic (bu ye letǝnzǝ dabcin), ngawo dǝro stroke a COPD a (kwasuwa fufube).[2] Lardəwa fuwuzanasodən, kwasuwa doni ngəwuro kwasuwa suwudinmadə sandima kəndaram neuropsychiatricbe, misallo hangalza-a hangalza-a.

Pathology, kəra kwasuwabedə, suronzən etiology mbeji, au kəra dalilbe, misallo, kamye raksə kwasuwa shiro syndrome gultində (AIDS) au awo shiro dalil gultində: viruswa kwasuwabe adamganabe (HIVs) dəga wujin.

Ilmu kalmabe
Raayiwa
Loktu nguwulan, kalmawa jili kwasuwa, nəmzalum, kwasuwa, kwasuwa-a kuru kwasuwa-adə falfaltin; attəson yayi, kəndagəramma mbeji loktu kalma laa təraanaro gotənadən.[3]

Kwasa
Kalima kwasuwadə shima yanayi jilifi yayi cida tiyibe kalkalro bannajinmawo. Dalil adə nankaro, kwasuwasodə cida tiyibe homeostaticbedəga lezəna.[4] Ngǝwu soro, kalma adǝ kasuwa kosuwaye, sandi donyi kasuwa donyi suro lǝtariyen asutin ma, sandi donyi awowa donyi kwasuwa suwudin ma, virus so, bacteria so, fungi so, protozoa so, multicellular organisms so, a aberrant protein donyi prions lan notǝna so. Infection au colonization donyi cida donyi faidajin ba ma, alaman bacteria a yeast a suro suro lan mbeji ma, aubiya virus donyi passenger ma, shi donyi kasuwa ro gotin ba ma. Futu gadelan, kasuwa donyi alamaramnzǝ bawo loktu shilan tǝrayin dǝn, amma dare alamaramnzǝ suwudinro tǝmatǝna dǝ, shima kasuwaro gotin. Kasuwa kasuwa kosuwaye gənyidə sandima kasuwa gade sammaso, suronzan jili kansabe ngəwuso, kasuwa karəgəbe-a, kasuwa geneticbe-a mbeji.
Kasuwa tǝbandǝna
Kasuwa donyi acquired gultin dǝ shima kasuwa donyi loktu laan suro kǝnǝnga kamye lan badijin ma, shi donyi kasuwa donyi tambo lan mbeji ma, shi donyi kasuwa suro lan tuwandin ma. Kowowa təbandənadə maananzə &quot;caught via contagion&quot;, amma maananzə biya loktu laan ngawo tamboben təbandəna. Kuruson alamaram kwasuwa kən indimiye fəlejin, amma kwasuwa təbandində kwasuwa buroye.
Kwasa gana
Kasuwa acute də shima kwasuwa loktu ganaye (acute); kalmadə loktu laan kuruson alagə duno'a suwudin
Kǝndaram zauro zau au kasuwa zauro zau
Kasuwa zauro zaudə shima kasuwa doni loktu ngəwuro dəgayinma, ngəwusoro gananzə yayi kəntawu arakkəro, amma kuruson kasuwa doni kənənga kamye sammason dəgayinma mbeji.
Kasuwa surolan tuwondinma au kasuwa surolan tuwondinma
Kasuwa tambolan tuwondinmadə shima tambolan tuwondinmawo. Nguwusoro shidə kasuwa au kwasuwa geneticbe kuru raktə waratatin. Kuruson dalil kasuwa yaye datəgəram lan tuwandin, misallo HIV/AIDS.
Kwasa geneticbe
Kasuwa geneticbe au kasuwa faltǝ geneticbe fal au kada shiga suwudin. Ngǝwusoro waratatin, sonyayi fafaltǝ lagǝdǝ jiliwi yayi kuru de novo.
Kasuwa waratatin au waratatin
Kasuwa waratatindǝ shima jili kasuwado geneticbe faltǝ shido waratatinma (kuru yallalan tuwandinma)
Kwasa donyi kǝlâ
Kasuwa iatrogenicbedə shima kwasuwa doni lətaribe səkə suwudinma, waneye awo shiro side effect gultində au awo notənyilan wakajin.
Kwasa donyi kǝlanzǝn sǝdin ba
Kasuwa idiopathicbedə dalilnzə au fərtənzə notənyi. Ilmu kimiyabe liyitabedə fuwuzəna, kwasuwa kada dalilnza notənyidə nasha laa kəla futu sandiya təbandinben bayantəna kuru adə nankaro darajanza idiopathicbedəga kolzana. Misallo, sa germs asutiya, shidǝ</text>
      <sha1>1c52zno9506ejx330is7izrs5ol1tx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29218</id>
      <parentid>29217</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T05:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5054" sha1="h7528fmdhs0m8zdy5zsnwx5agzzpzvz" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kwasadə''' shima awo laa awo laa awo laaye shidonyi garno au cida awo alaube samma au nasha laa lejinma kuru loktudən zau diyabe gənyi.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Disease#cite_note-:1-1&lt;/ref&gt; Kasuwa sodə ngəwusoro nowata kəla sandima kəndagəram nəlewabewo kuru alama-a kuru alama-a taganasbe-a leyata. Kasuwadə waneye awowa diyabe alama awowa kwasuwa suwudinso au cidawa surowabe shiga suwudin. Misallo, cida tiyi kammaye sǝkǝ kasuwa kada suwudin, suroladǝn kasuwa jili gade-gade tiyi kamye sǝkǝ kasuwa kǝriwujin ba-a, kǝrǝnno kǝrawu-a, allergy-a, kuru kasuwa kasuwa kǝriwuye sǝtayinma-a.

Adamganalan, kwasadə ngəwusoro faidatin kəndagəram jilifi yayi doni zau fantə suwudin au suwudin, cida ba, hangalza, kazəyiya naptəram jamabe, au kərmu kam kwasuwadəye lezənaro, au kazəyiya samunnam kamdə'a lezanaro. Suro maana kura allan, loktu laan suronzan tuno-a, nəm maskin-a, kwasuwa-a, syndromes-a, infections-a, alama-a, halwa deviant-a, kuru nəmgade-gade gar-a faida-aye mbeji, amma nasha gaden kuru dalilla gade nankaro sandima awowa gade-gadero gotin. Kwasuwadə amsoga zahirro gənyi lejin amma hangalro lejin, sau kwasuwadəga fantə-a kuru shiga kənəngatə-adə raksə kururam kamdəye kəla kənəngaben faljin.

Kǝrmu do kwasuwabe sǝkǝ shima kǝrmu do dalilla alagǝbe lan bowotin. Kasuwa jili diyau mbeji: kasuwa kosuwabe, kasuwa mbaube, kasuwa waratabe, kuru kasuwa tiyibe. Kasuwa so dǝ futu gaden yayaktin, alaman kasuwa kosuata so-a kosuwa kosuwa gǝnyi so-a. Kasuwa donyi amso lan zauro kamma lorujin ma dǝ sandima kasuwa karǝgǝbe ischemic (bu ye letǝnzǝ dabcin), ngawo dǝro stroke a COPD a (kwasuwa fufube).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Disease#cite_note-2&lt;/ref&gt; Lardəwa fuwuzanasodən, kwasuwa doni ngəwuro kwasuwa suwudinmadə sandima kəndaram neuropsychiatricbe, misallo hangalza-a hangalza-a.

Pathology, kəra kwasuwabedə, suronzən etiology mbeji, au kəra dalilbe, misallo, kamye raksə kwasuwa shiro syndrome gultində (AIDS) au awo shiro dalil gultində: viruswa kwasuwabe adamganabe (HIVs) dəga wujin.

Ilmu kalmabe
Raayiwa
Loktu nguwulan, kalmawa jili kwasuwa, nəmzalum, kwasuwa, kwasuwa-a kuru kwasuwa-adə falfaltin; attəson yayi, kəndagəramma mbeji loktu kalma laa təraanaro gotənadən.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Disease#cite_note-3&lt;/ref&gt;

Kwasa
Kalima kwasuwadə shima yanayi jilifi yayi cida tiyibe kalkalro bannajinmawo. Dalil adə nankaro, kwasuwasodə cida tiyibe homeostaticbedəga lezəna.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Disease#cite_note-4&lt;/ref&gt; Ngǝwu soro, kalma adǝ kasuwa kosuwaye, sandi donyi kasuwa donyi suro lǝtariyen asutin ma, sandi donyi awowa donyi kwasuwa suwudin ma, virus so, bacteria so, fungi so, protozoa so, multicellular organisms so, a aberrant protein donyi prions lan notǝna so. Infection au colonization donyi cida donyi faidajin ba ma, alaman bacteria a yeast a suro suro lan mbeji ma, aubiya virus donyi passenger ma, shi donyi kasuwa ro gotin ba ma. Futu gadelan, kasuwa donyi alamaramnzǝ bawo loktu shilan tǝrayin dǝn, amma dare alamaramnzǝ suwudinro tǝmatǝna dǝ, shima kasuwaro gotin. Kasuwa kasuwa kosuwaye gənyidə sandima kasuwa gade sammaso, suronzan jili kansabe ngəwuso, kasuwa karəgəbe-a, kasuwa geneticbe-a mbeji.
Kasuwa tǝbandǝna
Kasuwa donyi acquired gultin dǝ shima kasuwa donyi loktu laan suro kǝnǝnga kamye lan badijin ma, shi donyi kasuwa donyi tambo lan mbeji ma, shi donyi kasuwa suro lan tuwandin ma. Kowowa təbandənadə maananzə &quot;caught via contagion&quot;, amma maananzə biya loktu laan ngawo tamboben təbandəna. Kuruson alamaram kwasuwa kən indimiye fəlejin, amma kwasuwa təbandində kwasuwa buroye.
Kwasa gana
Kasuwa acute də shima kwasuwa loktu ganaye (acute); kalmadə loktu laan kuruson alagə duno'a suwudin
Kǝndaram zauro zau au kasuwa zauro zau
Kasuwa zauro zaudə shima kasuwa doni loktu ngəwuro dəgayinma, ngəwusoro gananzə yayi kəntawu arakkəro, amma kuruson kasuwa doni kənənga kamye sammason dəgayinma mbeji.
Kasuwa surolan tuwondinma au kasuwa surolan tuwondinma
Kasuwa tambolan tuwondinmadə shima tambolan tuwondinmawo. Nguwusoro shidə kasuwa au kwasuwa geneticbe kuru raktə waratatin. Kuruson dalil kasuwa yaye datəgəram lan tuwandin, misallo HIV/AIDS.
Kwasa geneticbe
Kasuwa geneticbe au kasuwa faltǝ geneticbe fal au kada shiga suwudin. Ngǝwusoro waratatin, sonyayi fafaltǝ lagǝdǝ jiliwi yayi kuru de novo.
Kasuwa waratatin au waratatin
Kasuwa waratatindǝ shima jili kasuwado geneticbe faltǝ shido waratatinma (kuru yallalan tuwandinma)
Kwasa donyi kǝlâ
Kasuwa iatrogenicbedə shima kwasuwa doni lətaribe səkə suwudinma, waneye awo shiro side effect gultində au awo notənyilan wakajin.
Kwasa donyi kǝlanzǝn sǝdin ba
Kasuwa idiopathicbedə dalilnzə au fərtənzə notənyi. Ilmu kimiyabe liyitabedə fuwuzəna, kwasuwa kada dalilnza notənyidə nasha laa kəla futu sandiya təbandinben bayantəna kuru adə nankaro darajanza idiopathicbedəga kolzana. Misallo, sa germs asutiya, shidǝ

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>h7528fmdhs0m8zdy5zsnwx5agzzpzvz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>