Radio

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Radio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2809</id>
    <revision>
      <id>29335</id>
      <parentid>29318</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="6mxaczrnmwi8l8syx2mik9a19vq7hau" xml:space="preserve">'''Radiodə''' shima nzundu do waves radioye faidatə fantəgəyewo.[&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio&lt;/ref&gt;][2][3] Waves radiyobedə sandima waves lantarkiye nəmngəwunza kate 3 hertz (Hz)-a 300 gigahertz (GHz)-ayen. Sandidə awo lantarkiye shiro transmitter gultində shiga antennaro kəllata shidəwo wavesdəga sutuluwin. Sandidə antenna gade radio receiverro kəllatalan mowotin; adə shima kaidawa fantəgə radiobewo. Ngawo fantəgəyen, radiodə radarro faidatin, radiolan zawal manəm kururo, awo cintəro noto-a, awo cintəro notə-a, awoa gade-aro faidatin.

Suro fantəgə radioyen, radio-a telebijin-a lan faidatin, waya mowonjinso, radio zawal indiso, waya ba-a, fantəgə satellite-a, suro faidawa gade kadayen, radio wavesdə faidatə hawar gotə samilan transmitterlan səta receiverro saadənadə, alama radioyedə faltəmen (bayanna warmatəgəye wave laan). Suro radarben, shilan faidata awowa alama maara samiyeso, mara njiyeso, mara samibeso, missilesso, shilan faidata awoa radiobe sutuluyinmadə awo nganzatənadəga sutuluyin, kuru shi wavesdə awodəbe nanzə mowomadəro fəlejin shidəwo tawadəro suro transmitterben dagənamadə. Nizam zawal manəm kurube radiobe jili GPS-a VOR-a lan, kare zawal manəm kurube mobilebedə alamawa radiobe na zawal manəm kurube kadalan səbandin shidoni nanzə noatadə, kuru loktu kənshe waves radiobedə kalkalro ngaltəlan shi mowomadə raksə nanzə dunyalan somjin. Suro awowa radiobe waya balan faidatinma jili drones so, cinna garagebe katəmaso, kuru nizam gaworam keylessbe-a, alamawa radiobe doni awowa faidatəbe lan tuwandinmadə cidawa awowa cidabe notobedə kalzayin.

Nəm mbeji waves radiobedə buro salaklan ilmuma fiziyabe Jamusbe Heinrich Hertzbe tawatsəgəna yim kawu kəntawube 11 kəntawu Nowambabe saa 1886ben.[4] Suro dawu-1890sben, gar kəla nzunduwa ilmuwu fiziyabe faidata kəra electromagnetic wavesben, ilmuma fiziyabe Italibe Guglielmo Marconibe kare cidabe buro salakbe sutuluwuna kəla fantəgə radiobe na kuruwuben,[5] kawuli wayaba Morse Codebe zuzəyin kam shiro kilomita falma kozənaro suro saa 1895ben. Saa 1901 lan. Warmatəgə radio kasuwube buro salakbedə kəntagə Novemberbe kawunzə 2 saa 1920lan warmatəgəna, sa karno kura lardə United Statesbe saa 1920bedə kamfani konnu lantarkiye-a karewa tandobe-a Westinghousebe Pittsburghlan warmatəgənadən, cidiya alama bowotəbe KDKAben.[8]

Shi awo do ne radio waves gultin dəga doka lan kaltəyin, shi do ne kəlakəl telecommunication ye dunyabe (ITU) lan bowotin ma də, shi do ne frequency bands suro radioye lan faidawa gade-gadero sədin ma. 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Kalima radiodə kalma Latinbe radiuslan gowotə, maananzə &quot;mana kəla garegareben, nur konnube, raybe.&quot; Buro salak lan fantəgəro faidatə saa 1881 lan, shawari ilmuma kimiyabe Faransabe Ernest Mercadier [fr] ye lan, Alexander Graham Bell ye radiophone (ma'ananzə &quot;kowo gərtə&quot;) gozə su gade fotonzəro.[9][10]

Ngawo Hertzbe kəla nəmmbeji waves radiobe suro saa 1886ben səbandənaben, kalma Hertzian wavesbedə buro salaklan faidatə radiation adəro.[11] Nizam fantəgə radioye buro salakyedə, Marconi ye saa 1894-1895 lan sətandənadə, alamawa telegraphye waves radioye men warmajin, [4] adə nankaro fantəgə radioyedə buro salakkin telegraphy waya ba lan bowotin. Kawu saa 1910 kalma telegraphy waya bayedə suronzən nizam jarabtəbe gade kada mbeji alamawa telegraphbe waya baro warmatəgəbe, suronzan lantarkibe inductionbe-a, lantarkibe inductionbe-a kuru awo suro njibe-a cidibe-a, adəbe səkə kalma kalkal məradətəna kəla radiationben.

Ilmuma fiziyabe Faransabe Édouard Branlydə, shidonyi suro saa 1890ben awo kəltəram radiobe asutəbedəga suwudənadə, shiga təlam Faransaben radio-konduktorlan bowono.[14][15] Radio- prefix də dare faidatə kalma gade-gade bayantəye-a kuru kalma hyphenated-a tətandin, musamman maro Europe lan. Misallo, badiyaram saa 1898 lan kakkadi Britishbe shiro Practical Engineer gultindəbe suronzən waltəram radiotelegraphbe-a radiotelegraphbe-a mbeji.

Radio faidatə kalma kəlanzəlaro faidatədə gananzə yayi kawunzə 30 kəntawu December saa 1904 lan badiwono, loktu amariya Ofis Postaye Britishye telegram wartəyen cinadən &quot;Kalima 'Radio'... də suro amariya cidayen zuzayin.&quot; shidoni suronzən kaltəgə cidabe mbeji shidoni bayanzənadə &quot;Radiotelegramsdə suro preambleben fəlejin cidadə 'Radio'&quot;.[14]

Na waya bayero radioro faltədə hangallan kuru kalkal gənyiro dunya təlam Nasaraben wakawono. Lee de Forest ye banazə kalma bəlin dəga lardə United States ye lan sutuluwuna—badiyaram saa 1907 yen, shiye DeForest Radio Telephone Company dəga kokkono, kuru wasikanzə suro kəntawu June ye kawunzə 22 saa 1907 lan Electrical World ye kəla sharaye dabtəyen barizəna kəla &quot;Radio ye hangal za'a də tawadəro suwudin hatta doka dəga zauro dunowaro waljiya.&quot; hakku. Fasarinzə samno Berlinbe saa 1906 bedən kalma telegraph waya baa-a telegram waya ba-a də faidatə yayi, saa 1912 lan radio faidatə fuwutə badiwono. Kalmadə amsoye saraanaro badiwono saa 1920s lan warmatəgə baditənan. 

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>6mxaczrnmwi8l8syx2mik9a19vq7hau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29336</id>
      <parentid>29335</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="r1k9ajf2ndctcei8m6g8w56y6ir369a" xml:space="preserve">'''Radiodə''' shima nzundu do waves radioye faidatə fantəgəyewo.[&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio&lt;/ref&gt;][2][3] Waves radiyobedə sandima waves lantarkiye nəmngəwunza kate 3 hertz (Hz)-a 300 gigahertz (GHz)-ayen. Sandidə awo lantarkiye shiro transmitter gultində shiga antennaro kəllata shidəwo wavesdəga sutuluwin. Sandidə antenna gade radio receiverro kəllatalan mowotin; adə shima kaidawa fantəgə radiobewo. Ngawo fantəgəyen, radiodə radarro faidatin, radiolan zawal manəm kururo, awo cintəro noto-a, awo cintəro notə-a, awoa gade-aro faidatin.

Suro fantəgə radioyen, radio-a telebijin-a lan faidatin, waya mowonjinso, radio zawal indiso, waya ba-a, fantəgə satellite-a, suro faidawa gade kadayen, radio wavesdə faidatə hawar gotə samilan transmitterlan səta receiverro saadənadə, alama radioyedə faltəmen (bayanna warmatəgəye wave laan). Suro radarben, shilan faidata awowa alama maara samiyeso, mara njiyeso, mara samibeso, missilesso, shilan faidata awoa radiobe sutuluyinmadə awo nganzatənadəga sutuluyin, kuru shi wavesdə awodəbe nanzə mowomadəro fəlejin shidəwo tawadəro suro transmitterben dagənamadə. Nizam zawal manəm kurube radiobe jili GPS-a VOR-a lan, kare zawal manəm kurube mobilebedə alamawa radiobe na zawal manəm kurube kadalan səbandin shidoni nanzə noatadə, kuru loktu kənshe waves radiobedə kalkalro ngaltəlan shi mowomadə raksə nanzə dunyalan somjin. Suro awowa radiobe waya balan faidatinma jili drones so, cinna garagebe katəmaso, kuru nizam gaworam keylessbe-a, alamawa radiobe doni awowa faidatəbe lan tuwandinmadə cidawa awowa cidabe notobedə kalzayin.

Nəm mbeji waves radiobedə buro salaklan ilmuma fiziyabǝ Jamus bǝ Heinrich Hertzbe tawatsəgəna yim kawu kəntawube 11 kəntawu Nowambabe saa 1886 ben.[4] Suro dawu-1890s ben, gar kəla nzunduwa ilmuwu fiziyabe faidata kəra electromagnetic wavesben, ilmuma fiziyabe Italibe Guglielmo Marconibe kare cidabe buro salakbe sutuluwuna kəla fantəgə radiobe na kuruwuben,[5] kawuli wayaba Morse Codebe zuzəyin kam shiro kilomita falma kozənaro suro saa 1895 ben. Saa 1901 lan. Warmatəgə radio kasuwube buro salakbedə kəntagə Novemberbe kawunzə 2 saa 1920 lan warmatəgəna, sa karno kura lardə United Statesbe saa 1920bedə kamfani konnu lantarkiye-a karewa tandobe-a Westinghousebe Pittsburghlan warmatəgənadən, cidiya alama bowotəbe KDKAben.[8]

Shi awo do ne radio waves gultin dəga doka lan kaltəyin, shi do ne kəlakəl telecommunication ye dunyabe (ITU) lan bowotin ma də, shi do ne frequency bands suro radioye lan faidawa gade-gadero sədin ma. 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Kalima radiodə kalma Latinbe radiuslan gowotə, maananzə &quot;mana kəla garegareben, nur konnube, raybe.&quot; Buro salak lan fantəgəro faidatə saa 1881 lan, shawari ilmuma kimiyabe Faransabe Ernest Mercadier [fr] ye lan, Alexander Graham Bell ye radiophone (ma'ananzə &quot;kowo gərtə&quot;) gozə su gade fotonzəro.[9][10]

Ngawo Hertzbe kəla nəmmbeji waves radiobe suro saa 1886ben səbandənaben, kalma Hertzian wavesbedə buro salaklan faidatə radiation adəro.[11] Nizam fantəgə radioye buro salakyedə, Marconi ye saa 1894-1895 lan sətandənadə, alamawa telegraphye waves radioye men warmajin, [4] adə nankaro fantəgə radioyedə buro salakkin telegraphy waya ba lan bowotin. Kawu saa 1910 kalma telegraphy waya bayedə suronzən nizam jarabtəbe gade kada mbeji alamawa telegraphbe waya baro warmatəgəbe, suronzan lantarkibe inductionbe-a, lantarkibe inductionbe-a kuru awo suro njibe-a cidibe-a, adəbe səkə kalma kalkal məradətəna kəla radiationben.

Ilmuma fiziyabe Faransabe Édouard Branlydə, shidonyi suro saa 1890ben awo kəltəram radiobe asutəbedəga suwudənadə, shiga təlam Faransaben radio-konduktorlan bowono.[14][15] Radio- prefix də dare faidatə kalma gade-gade bayantəye-a kuru kalma hyphenated-a tətandin, musamman maro Europe lan. Misallo, badiyaram saa 1898 lan kakkadi Britishbe shiro Practical Engineer gultindəbe suronzən waltəram radiotelegraphbe-a radiotelegraphbe-a mbeji.

Radio faidatə kalma kəlanzəlaro faidatədə gananzə yayi kawunzə 30 kəntawu December saa 1904 lan badiwono, loktu amariya Ofis Postaye Britishye telegram wartəyen cinadən &quot;Kalima 'Radio'... də suro amariya cidayen zuzayin.&quot; shidoni suronzən kaltəgə cidabe mbeji shidoni bayanzənadə &quot;Radiotelegramsdə suro preambleben fəlejin cidadə 'Radio'&quot;.[14]

Na waya bayero radioro faltədə hangallan kuru kalkal gənyiro dunya təlam Nasaraben wakawono. Lee de Forest ye banazə kalma bəlin dəga lardə United States ye lan sutuluwuna—badiyaram saa 1907 yen, shiye DeForest Radio Telephone Company dəga kokkono, kuru wasikanzə suro kəntawu June ye kawunzə 22 saa 1907 lan Electrical World ye kəla sharaye dabtəyen barizəna kəla &quot;Radio ye hangal za'a də tawadəro suwudin hatta doka dəga zauro dunowaro waljiya.&quot; hakku. Fasarinzə samno Berlinbe saa 1906 bedən kalma telegraph waya baa-a telegram waya ba-a də faidatə yayi, saa 1912 lan radio faidatə fuwutə badiwono. Kalmadə amsoye saraanaro badiwono saa 1920s lan warmatəgə baditənan. 

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>r1k9ajf2ndctcei8m6g8w56y6ir369a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29337</id>
      <parentid>29336</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5281" sha1="4zr92z0tr7gs5yszqbow48qro2s268n" xml:space="preserve">'''Radiodə''' shima nzundu do waves radioye faidatə fantəgəyewo.[&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/50130/radio&lt;/ref&gt;][3] Waves radiyobedə sandima waves lantarkiye nəmngəwunza kate 3 hertz (Hz)-a 300 gigahertz (GHz)-ayen. Sandidə awo lantarkiye shiro transmitter gultində shiga antennaro kəllata shidəwo wavesdəga sutuluwin. Sandidə antenna gade radio receiverro kəllatalan mowotin; adə shima kaidawa fantəgə radiobewo. Ngawo fantəgəyen, radiodə radarro faidatin, radiolan zawal manəm kururo, awo cintəro noto-a, awo cintəro notə-a, awoa gade-aro faidatin.

Suro fantəgə radioyen, radio-a telebijin-a lan faidatin, waya mowonjinso, radio zawal indiso, waya ba-a, fantəgə satellite-a, suro faidawa gade kadayen, radio wavesdə faidatə hawar gotə samilan transmitterlan səta receiverro saadənadə, alama radioyedə faltəmen (bayanna warmatəgəye wave laan). Suro radarben, shilan faidata awowa alama maara samiyeso, mara njiyeso, mara samibeso, missilesso, shilan faidata awoa radiobe sutuluyinmadə awo nganzatənadəga sutuluyin, kuru shi wavesdə awodəbe nanzə mowomadəro fəlejin shidəwo tawadəro suro transmitterben dagənamadə. Nizam zawal manəm kurube radiobe jili GPS-a VOR-a lan, kare zawal manəm kurube mobilebedə alamawa radiobe na zawal manəm kurube kadalan səbandin shidoni nanzə noatadə, kuru loktu kənshe waves radiobedə kalkalro ngaltəlan shi mowomadə raksə nanzə dunyalan somjin. Suro awowa radiobe waya balan faidatinma jili drones so, cinna garagebe katəmaso, kuru nizam gaworam keylessbe-a, alamawa radiobe doni awowa faidatəbe lan tuwandinmadə cidawa awowa cidabe notobedə kalzayin.

Nəm mbeji waves radiobedə buro salaklan ilmuma fiziyabǝ Jamus bǝ Heinrich Hertzbe tawatsəgəna yim kawu kəntawube 11 kəntawu Nowambabe saa 1886 ben.[4] Suro dawu-1890s ben, gar kəla nzunduwa ilmuwu fiziyabe faidata kəra electromagnetic wavesben, ilmuma fiziyabe Italibe Guglielmo Marconibe kare cidabe buro salakbe sutuluwuna kəla fantəgə radiobe na kuruwuben,[5] kawuli wayaba Morse Codebe zuzəyin kam shiro kilomita falma kozənaro suro saa 1895 ben. Saa 1901 lan. Warmatəgə radio kasuwube buro salakbedə kəntagə Novemberbe kawunzə 2 saa 1920 lan warmatəgəna, sa karno kura lardə United Statesbe saa 1920bedə kamfani konnu lantarkiye-a karewa tandobe-a Westinghousebe Pittsburghlan warmatəgənadən, cidiya alama bowotəbe KDKAben.[8]

Shi awo do ne radio waves gultin dəga doka lan kaltəyin, shi do ne kəlakəl telecommunication ye dunyabe (ITU) lan bowotin ma də, shi do ne frequency bands suro radioye lan faidawa gade-gadero sədin ma. 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Kalima radiodə kalma Latinbe radiuslan gowotə, maananzə &quot;mana kəla garegareben, nur konnube, raybe.&quot; Buro salak lan fantəgəro faidatə saa 1881 lan, shawari ilmuma kimiyabe Faransabe Ernest Mercadier [fr] ye lan, Alexander Graham Bell ye radiophone (ma'ananzə &quot;kowo gərtə&quot;) gozə su gade fotonzəro.[9][10]

Ngawo Hertzbe kəla nəmmbeji waves radiobe suro saa 1886ben səbandənaben, kalma Hertzian wavesbedə buro salaklan faidatə radiation adəro.[11] Nizam fantəgə radioye buro salakyedə, Marconi ye saa 1894-1895 lan sətandənadə, alamawa telegraphye waves radioye men warmajin, [4] adə nankaro fantəgə radioyedə buro salakkin telegraphy waya ba lan bowotin. Kawu saa 1910 kalma telegraphy waya bayedə suronzən nizam jarabtəbe gade kada mbeji alamawa telegraphbe waya baro warmatəgəbe, suronzan lantarkibe inductionbe-a, lantarkibe inductionbe-a kuru awo suro njibe-a cidibe-a, adəbe səkə kalma kalkal məradətəna kəla radiationben.

Ilmuma fiziyabe Faransabe Édouard Branlydə, shidonyi suro saa 1890ben awo kəltəram radiobe asutəbedəga suwudənadə, shiga təlam Faransaben radio-konduktorlan bowono.[14][15] Radio- prefix də dare faidatə kalma gade-gade bayantəye-a kuru kalma hyphenated-a tətandin, musamman maro Europe lan. Misallo, badiyaram saa 1898 lan kakkadi Britishbe shiro Practical Engineer gultindəbe suronzən waltəram radiotelegraphbe-a radiotelegraphbe-a mbeji.

Radio faidatə kalma kəlanzəlaro faidatədə gananzə yayi kawunzə 30 kəntawu December saa 1904 lan badiwono, loktu amariya Ofis Postaye Britishye telegram wartəyen cinadən &quot;Kalima 'Radio'... də suro amariya cidayen zuzayin.&quot; shidoni suronzən kaltəgə cidabe mbeji shidoni bayanzənadə &quot;Radiotelegramsdə suro preambleben fəlejin cidadə 'Radio'&quot;.[14]

Na waya bayero radioro faltədə hangallan kuru kalkal gənyiro dunya təlam Nasaraben wakawono. Lee de Forest ye banazə kalma bəlin dəga lardə United States ye lan sutuluwuna—badiyaram saa 1907 yen, shiye DeForest Radio Telephone Company dəga kokkono, kuru wasikanzə suro kəntawu June ye kawunzə 22 saa 1907 lan Electrical World ye kəla sharaye dabtəyen barizəna kəla &quot;Radio ye hangal za'a də tawadəro suwudin hatta doka dəga zauro dunowaro waljiya.&quot; hakku. Fasarinzə samno Berlinbe saa 1906 bedən kalma telegraph waya baa-a telegram waya ba-a də faidatə yayi, saa 1912 lan radio faidatə fuwutə badiwono. Kalmadə amsoye saraanaro badiwono saa 1920s lan warmatəgə baditənan. 

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>4zr92z0tr7gs5yszqbow48qro2s268n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29338</id>
      <parentid>29337</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="6k43zws6ya3nyy78xxuwxjl38bmm4ga" xml:space="preserve">'''Radiodə''' shima nzundu do waves radioye faidatə fantəgəyewo.[&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/50130/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=QMKSDQAAQBAJ&amp;pg=PA1&lt;/ref&gt;] Waves radiyobedə sandima waves lantarkiye nəmngəwunza kate 3 hertz (Hz)-a 300 gigahertz (GHz)-ayen. Sandidə awo lantarkiye shiro transmitter gultində shiga antennaro kəllata shidəwo wavesdəga sutuluwin. Sandidə antenna gade radio receiverro kəllatalan mowotin; adə shima kaidawa fantəgə radiobewo. Ngawo fantəgəyen, radiodə radarro faidatin, radiolan zawal manəm kururo, awo cintəro noto-a, awo cintəro notə-a, awoa gade-aro faidatin.

Suro fantəgə radioyen, radio-a telebijin-a lan faidatin, waya mowonjinso, radio zawal indiso, waya ba-a, fantəgə satellite-a, suro faidawa gade kadayen, radio wavesdə faidatə hawar gotə samilan transmitterlan səta receiverro saadənadə, alama radioyedə faltəmen (bayanna warmatəgəye wave laan). Suro radarben, shilan faidata awowa alama maara samiyeso, mara njiyeso, mara samibeso, missilesso, shilan faidata awoa radiobe sutuluyinmadə awo nganzatənadəga sutuluyin, kuru shi wavesdə awodəbe nanzə mowomadəro fəlejin shidəwo tawadəro suro transmitterben dagənamadə. Nizam zawal manəm kurube radiobe jili GPS-a VOR-a lan, kare zawal manəm kurube mobilebedə alamawa radiobe na zawal manəm kurube kadalan səbandin shidoni nanzə noatadə, kuru loktu kənshe waves radiobedə kalkalro ngaltəlan shi mowomadə raksə nanzə dunyalan somjin. Suro awowa radiobe waya balan faidatinma jili drones so, cinna garagebe katəmaso, kuru nizam gaworam keylessbe-a, alamawa radiobe doni awowa faidatəbe lan tuwandinmadə cidawa awowa cidabe notobedə kalzayin.

Nəm mbeji waves radiobedə buro salaklan ilmuma fiziya bǝ Jamus bǝ Heinrich Hertzbe tawatsəgəna yim kawu kəntawube 11 kəntawu Nowambabe saa 1886 ben.[4] Suro dawu-1890s ben, gar kəla nzunduwa ilmuwu fiziyabe faidata kəra electromagnetic wavesben, ilmuma fiziyabe Italibe Guglielmo Marconibe kare cidabe buro salakbe sutuluwuna kəla fantəgə radiobe na kuruwuben,[5] kawuli wayaba Morse Codebe zuzəyin kam shiro kilomita falma kozənaro suro saa 1895 ben. Saa 1901 lan. Warmatəgə radio kasuwube buro salakbedə kəntagə Novemberbe kawunzə 2 saa 1920 lan warmatəgəna, sa karno kura lardə United Statesbe saa 1920bedə kamfani konnu lantarkiye-a karewa tandobe-a Westinghousebe Pittsburghlan warmatəgənadən, cidiya alama bowotəbe KDKAben.[8]

Shi awo do ne radio waves gultin dəga doka lan kaltəyin, shi do ne kəlakəl telecommunication ye dunyabe (ITU) lan bowotin ma də, shi do ne frequency bands suro radioye lan faidawa gade-gadero sədin ma. 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Kalima radiodə kalma Latinbe radiuslan gowotə, maananzə &quot;mana kəla garegareben, nur konnube, raybe.&quot; Buro salak lan fantəgəro faidatə saa 1881 lan, shawari ilmuma kimiyabe Faransabe Ernest Mercadier [fr] ye lan, Alexander Graham Bell ye radiophone (ma'ananzə &quot;kowo gərtə&quot;) gozə su gade fotonzəro.[9][10]

Ngawo Hertzbe kəla nəmmbeji waves radiobe suro saa 1886ben səbandənaben, kalma Hertzian wavesbedə buro salaklan faidatə radiation adəro.[11] Nizam fantəgə radioye buro salakyedə, Marconi ye saa 1894-1895 lan sətandənadə, alamawa telegraphye waves radioye men warmajin, [4] adə nankaro fantəgə radioyedə buro salakkin telegraphy waya ba lan bowotin. Kawu saa 1910 kalma telegraphy waya bayedə suronzən nizam jarabtəbe gade kada mbeji alamawa telegraphbe waya baro warmatəgəbe, suronzan lantarkibe inductionbe-a, lantarkibe inductionbe-a kuru awo suro njibe-a cidibe-a, adəbe səkə kalma kalkal məradətəna kəla radiationben.

Ilmuma fiziyabe Faransabe Édouard Branlydə, shidonyi suro saa 1890ben awo kəltəram radiobe asutəbedəga suwudənadə, shiga təlam Faransaben radio-konduktorlan bowono.[14][15] Radio- prefix də dare faidatə kalma gade-gade bayantəye-a kuru kalma hyphenated-a tətandin, musamman maro Europe lan. Misallo, badiyaram saa 1898 lan kakkadi Britishbe shiro Practical Engineer gultindəbe suronzən waltəram radiotelegraphbe-a radiotelegraphbe-a mbeji.

Radio faidatə kalma kəlanzəlaro faidatədə gananzə yayi kawunzə 30 kəntawu December saa 1904 lan badiwono, loktu amariya Ofis Postaye Britishye telegram wartəyen cinadən &quot;Kalima 'Radio'... də suro amariya cidayen zuzayin.&quot; shidoni suronzən kaltəgə cidabe mbeji shidoni bayanzənadə &quot;Radiotelegramsdə suro preambleben fəlejin cidadə 'Radio'&quot;.[14]

Na waya bayero radioro faltədə hangallan kuru kalkal gənyiro dunya təlam Nasaraben wakawono. Lee de Forest ye banazə kalma bəlin dəga lardə United States ye lan sutuluwuna—badiyaram saa 1907 yen, shiye DeForest Radio Telephone Company dəga kokkono, kuru wasikanzə suro kəntawu June ye kawunzə 22 saa 1907 lan Electrical World ye kəla sharaye dabtəyen barizəna kəla &quot;Radio ye hangal za'a də tawadəro suwudin hatta doka dəga zauro dunowaro waljiya.&quot; hakku. Fasarinzə samno Berlinbe saa 1906 bedən kalma telegraph waya baa-a telegram waya ba-a də faidatə yayi, saa 1912 lan radio faidatə fuwutə badiwono. Kalmadə amsoye saraanaro badiwono saa 1920s lan warmatəgə baditənan. 

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>6k43zws6ya3nyy78xxuwxjl38bmm4ga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29339</id>
      <parentid>29338</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5403" sha1="akqt3f6dr81xdykpketrsn5hwlrt4gx" xml:space="preserve">'''Radiodə''' shima nzundu do waves radioye faidatə fantəgəyewo.[&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/50130/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=QMKSDQAAQBAJ&amp;pg=PA1&lt;/ref&gt;] Waves radiyobedə sandima waves lantarkiye nəmngəwunza kate 3 hertz (Hz)-a 300 gigahertz (GHz)-ayen. Sandidə awo lantarkiye shiro transmitter gultində shiga antennaro kəllata shidəwo wavesdəga sutuluwin. Sandidə antenna gade radio receiverro kəllatalan mowotin; adə shima kaidawa fantəgə radiobewo. Ngawo fantəgəyen, radiodə radarro faidatin, radiolan zawal manəm kururo, awo cintəro noto-a, awo cintəro notə-a, awoa gade-aro faidatin.

Suro fantəgə radioyen, radio-a telebijin-a lan faidatin, waya mowonjinso, radio zawal indiso, waya ba-a, fantəgə satellite-a, suro faidawa gade kadayen, radio wavesdə faidatə hawar gotə samilan transmitterlan səta receiverro saadənadə, alama radioyedə faltəmen (bayanna warmatəgəye wave laan). Suro radarben, shilan faidata awowa alama maara samiyeso, mara njiyeso, mara samibeso, missilesso, shilan faidata awoa radiobe sutuluyinmadə awo nganzatənadəga sutuluyin, kuru shi wavesdə awodəbe nanzə mowomadəro fəlejin shidəwo tawadəro suro transmitterben dagənamadə. Nizam zawal manəm kurube radiobe jili GPS-a VOR-a lan, kare zawal manəm kurube mobilebedə alamawa radiobe na zawal manəm kurube kadalan səbandin shidoni nanzə noatadə, kuru loktu kənshe waves radiobedə kalkalro ngaltəlan shi mowomadə raksə nanzə dunyalan somjin. Suro awowa radiobe waya balan faidatinma jili drones so, cinna garagebe katəmaso, kuru nizam gaworam keylessbe-a, alamawa radiobe doni awowa faidatəbe lan tuwandinmadə cidawa awowa cidabe notobedə kalzayin.

Nəm mbeji waves radiobedə buro salaklan ilmuma fiziya bǝ Jamus bǝ Heinrich Hertzbe tawatsəgəna yim kawu kəntawube 11 kəntawu Nowambabe saa 1886 ben.[&lt;ref&gt;https://www.kit.edu/kit/english/pi_2011_8434.php&lt;/ref&gt;] Suro dawu-1890s ben, gar kəla nzunduwa ilmuwu fiziyabe faidata kəra electromagnetic wavesben, ilmuma fiziyabe Italibe Guglielmo Marconibe kare cidabe buro salakbe sutuluwuna kəla fantəgə radiobe na kuruwuben,[5] kawuli wayaba Morse Codebe zuzəyin kam shiro kilomita falma kozənaro suro saa 1895 ben. Saa 1901 lan. Warmatəgə radio kasuwube buro salakbedə kəntagə Novemberbe kawunzə 2 saa 1920 lan warmatəgəna, sa karno kura lardə United Statesbe saa 1920bedə kamfani konnu lantarkiye-a karewa tandobe-a Westinghousebe Pittsburghlan warmatəgənadən, cidiya alama bowotəbe KDKAben.[8]

Shi awo do ne radio waves gultin dəga doka lan kaltəyin, shi do ne kəlakəl telecommunication ye dunyabe (ITU) lan bowotin ma də, shi do ne frequency bands suro radioye lan faidawa gade-gadero sədin ma. 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Kalima radiodə kalma Latinbe radiuslan gowotə, maananzə &quot;mana kəla garegareben, nur konnube, raybe.&quot; Buro salak lan fantəgəro faidatə saa 1881 lan, shawari ilmuma kimiyabe Faransabe Ernest Mercadier [fr] ye lan, Alexander Graham Bell ye radiophone (ma'ananzə &quot;kowo gərtə&quot;) gozə su gade fotonzəro.[9][10]

Ngawo Hertzbe kəla nəmmbeji waves radiobe suro saa 1886ben səbandənaben, kalma Hertzian wavesbedə buro salaklan faidatə radiation adəro.[11] Nizam fantəgə radioye buro salakyedə, Marconi ye saa 1894-1895 lan sətandənadə, alamawa telegraphye waves radioye men warmajin, [4] adə nankaro fantəgə radioyedə buro salakkin telegraphy waya ba lan bowotin. Kawu saa 1910 kalma telegraphy waya bayedə suronzən nizam jarabtəbe gade kada mbeji alamawa telegraphbe waya baro warmatəgəbe, suronzan lantarkibe inductionbe-a, lantarkibe inductionbe-a kuru awo suro njibe-a cidibe-a, adəbe səkə kalma kalkal məradətəna kəla radiationben.

Ilmuma fiziyabe Faransabe Édouard Branlydə, shidonyi suro saa 1890ben awo kəltəram radiobe asutəbedəga suwudənadə, shiga təlam Faransaben radio-konduktorlan bowono.[14][15] Radio- prefix də dare faidatə kalma gade-gade bayantəye-a kuru kalma hyphenated-a tətandin, musamman maro Europe lan. Misallo, badiyaram saa 1898 lan kakkadi Britishbe shiro Practical Engineer gultindəbe suronzən waltəram radiotelegraphbe-a radiotelegraphbe-a mbeji.

Radio faidatə kalma kəlanzəlaro faidatədə gananzə yayi kawunzə 30 kəntawu December saa 1904 lan badiwono, loktu amariya Ofis Postaye Britishye telegram wartəyen cinadən &quot;Kalima 'Radio'... də suro amariya cidayen zuzayin.&quot; shidoni suronzən kaltəgə cidabe mbeji shidoni bayanzənadə &quot;Radiotelegramsdə suro preambleben fəlejin cidadə 'Radio'&quot;.[14]

Na waya bayero radioro faltədə hangallan kuru kalkal gənyiro dunya təlam Nasaraben wakawono. Lee de Forest ye banazə kalma bəlin dəga lardə United States ye lan sutuluwuna—badiyaram saa 1907 yen, shiye DeForest Radio Telephone Company dəga kokkono, kuru wasikanzə suro kəntawu June ye kawunzə 22 saa 1907 lan Electrical World ye kəla sharaye dabtəyen barizəna kəla &quot;Radio ye hangal za'a də tawadəro suwudin hatta doka dəga zauro dunowaro waljiya.&quot; hakku. Fasarinzə samno Berlinbe saa 1906 bedən kalma telegraph waya baa-a telegram waya ba-a də faidatə yayi, saa 1912 lan radio faidatə fuwutə badiwono. Kalmadə amsoye saraanaro badiwono saa 1920s lan warmatəgə baditənan. 

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>akqt3f6dr81xdykpketrsn5hwlrt4gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29340</id>
      <parentid>29339</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5415" sha1="dkkwue817fvr9scmm407516btb9mz2n" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Radiodə''' shima nzundu do waves radioye faidatə fantəgəyewo.[&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/50130/radio&lt;/ref&gt;][&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=QMKSDQAAQBAJ&amp;pg=PA1&lt;/ref&gt;] Waves radiyobedə sandima waves lantarkiye nəmngəwunza kate 3 hertz (Hz)-a 300 gigahertz (GHz)-ayen. Sandidə awo lantarkiye shiro transmitter gultində shiga antennaro kəllata shidəwo wavesdəga sutuluwin. Sandidə antenna gade radio receiverro kəllatalan mowotin; adə shima kaidawa fantəgə radiobewo. Ngawo fantəgəyen, radiodə radarro faidatin, radiolan zawal manəm kururo, awo cintəro noto-a, awo cintəro notə-a, awoa gade-aro faidatin.

Suro fantəgə radioyen, radio-a telebijin-a lan faidatin, waya mowonjinso, radio zawal indiso, waya ba-a, fantəgə satellite-a, suro faidawa gade kadayen, radio wavesdə faidatə hawar gotə samilan transmitterlan səta receiverro saadənadə, alama radioyedə faltəmen (bayanna warmatəgəye wave laan). Suro radarben, shilan faidata awowa alama maara samiyeso, mara njiyeso, mara samibeso, missilesso, shilan faidata awoa radiobe sutuluyinmadə awo nganzatənadəga sutuluyin, kuru shi wavesdə awodəbe nanzə mowomadəro fəlejin shidəwo tawadəro suro transmitterben dagənamadə. Nizam zawal manəm kurube radiobe jili GPS-a VOR-a lan, kare zawal manəm kurube mobilebedə alamawa radiobe na zawal manəm kurube kadalan səbandin shidoni nanzə noatadə, kuru loktu kənshe waves radiobedə kalkalro ngaltəlan shi mowomadə raksə nanzə dunyalan somjin. Suro awowa radiobe waya balan faidatinma jili drones so, cinna garagebe katəmaso, kuru nizam gaworam keylessbe-a, alamawa radiobe doni awowa faidatəbe lan tuwandinmadə cidawa awowa cidabe notobedə kalzayin.

Nəm mbeji waves radiobedə buro salaklan ilmuma fiziya bǝ Jamus bǝ Heinrich Hertzbe tawatsəgəna yim kawu kəntawube 11 kəntawu Nowambabe saa 1886 ben.[&lt;ref&gt;https://www.kit.edu/kit/english/pi_2011_8434.php&lt;/ref&gt;] Suro dawu-1890s ben, gar kəla nzunduwa ilmuwu fiziyabe faidata kəra electromagnetic wavesben, ilmuma fiziyabe Italibe Guglielmo Marconibe kare cidabe buro salakbe sutuluwuna kəla fantəgə radiobe na kuruwuben,[5] kawuli wayaba Morse Codebe zuzəyin kam shiro kilomita falma kozənaro suro saa 1895 ben. Saa 1901 lan. Warmatəgə radio kasuwube buro salakbedə kəntagə Novemberbe kawunzə 2 saa 1920 lan warmatəgəna, sa karno kura lardə United Statesbe saa 1920bedə kamfani konnu lantarkiye-a karewa tandobe-a Westinghousebe Pittsburghlan warmatəgənadən, cidiya alama bowotəbe KDKAben.[8]

Shi awo do ne radio waves gultin dəga doka lan kaltəyin, shi do ne kəlakəl telecommunication ye dunyabe (ITU) lan bowotin ma də, shi do ne frequency bands suro radioye lan faidawa gade-gadero sədin ma. 

== '''Ilmu asalbǝ''' ==
Kalima radiodə kalma Latinbe radiuslan gowotə, maananzə &quot;mana kəla garegareben, nur konnube, raybe.&quot; Buro salak lan fantəgəro faidatə saa 1881 lan, shawari ilmuma kimiyabe Faransabe Ernest Mercadier [fr] ye lan, Alexander Graham Bell ye radiophone (ma'ananzə &quot;kowo gərtə&quot;) gozə su gade fotonzəro.[9][10]

Ngawo Hertzbe kəla nəmmbeji waves radiobe suro saa 1886ben səbandənaben, kalma Hertzian wavesbedə buro salaklan faidatə radiation adəro.[11] Nizam fantəgə radioye buro salakyedə, Marconi ye saa 1894-1895 lan sətandənadə, alamawa telegraphye waves radioye men warmajin, [4] adə nankaro fantəgə radioyedə buro salakkin telegraphy waya ba lan bowotin. Kawu saa 1910 kalma telegraphy waya bayedə suronzən nizam jarabtəbe gade kada mbeji alamawa telegraphbe waya baro warmatəgəbe, suronzan lantarkibe inductionbe-a, lantarkibe inductionbe-a kuru awo suro njibe-a cidibe-a, adəbe səkə kalma kalkal məradətəna kəla radiationben.

Ilmuma fiziyabe Faransabe Édouard Branlydə, shidonyi suro saa 1890ben awo kəltəram radiobe asutəbedəga suwudənadə, shiga təlam Faransaben radio-konduktorlan bowono.[14][15] Radio- prefix də dare faidatə kalma gade-gade bayantəye-a kuru kalma hyphenated-a tətandin, musamman maro Europe lan. Misallo, badiyaram saa 1898 lan kakkadi Britishbe shiro Practical Engineer gultindəbe suronzən waltəram radiotelegraphbe-a radiotelegraphbe-a mbeji.

Radio faidatə kalma kəlanzəlaro faidatədə gananzə yayi kawunzə 30 kəntawu December saa 1904 lan badiwono, loktu amariya Ofis Postaye Britishye telegram wartəyen cinadən &quot;Kalima 'Radio'... də suro amariya cidayen zuzayin.&quot; shidoni suronzən kaltəgə cidabe mbeji shidoni bayanzənadə &quot;Radiotelegramsdə suro preambleben fəlejin cidadə 'Radio'&quot;.[14]

Na waya bayero radioro faltədə hangallan kuru kalkal gənyiro dunya təlam Nasaraben wakawono. Lee de Forest ye banazə kalma bəlin dəga lardə United States ye lan sutuluwuna—badiyaram saa 1907 yen, shiye DeForest Radio Telephone Company dəga kokkono, kuru wasikanzə suro kəntawu June ye kawunzə 22 saa 1907 lan Electrical World ye kəla sharaye dabtəyen barizəna kəla &quot;Radio ye hangal za'a də tawadəro suwudin hatta doka dəga zauro dunowaro waljiya.&quot; hakku. Fasarinzə samno Berlinbe saa 1906 bedən kalma telegraph waya baa-a telegram waya ba-a də faidatə yayi, saa 1912 lan radio faidatə fuwutə badiwono. Kalmadə amsoye saraanaro badiwono saa 1920s lan warmatəgə baditənan. 

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>dkkwue817fvr9scmm407516btb9mz2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wind</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2827</id>
    <revision>
      <id>29341</id>
      <timestamp>2026-06-23T16:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''Kasamdə''' shima letə alabe kasambe au gaswa gadebe kəla dunyaben letəgəramnzawo. Kasamwadə futu kadalan waajin, fəramma minti mewuro dəgayinlan səta, kasam fatobe doni cidiye kawudo suwudinma kuru awa ganaro dəgayinro saadənadə, har kasam dunyabe doni nəmgade-gade duno kawusube gotəbe ndikate nashawa yanawube Dunyabedən tuwandinro saadəna. Kəra karuwabedə sha anemologylan nowotə.[1]  Awowa indi do kasamye kura-kura dərizayin də sandima nəm gade-...&quot;</comment>
      <origin>29341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="1kr5snydnkyrtdw9jh4qiftzb3b486s" xml:space="preserve">'''Kasamdə''' shima letə alabe kasambe au gaswa gadebe kəla dunyaben letəgəramnzawo. Kasamwadə futu kadalan waajin, fəramma minti mewuro dəgayinlan səta, kasam fatobe doni cidiye kawudo suwudinma kuru awa ganaro dəgayinro saadənadə, har kasam dunyabe doni nəmgade-gade duno kawusube gotəbe ndikate nashawa yanawube Dunyabedən tuwandinro saadəna. Kəra karuwabedə sha anemologylan nowotə.[1]

Awowa indi do kasamye kura-kura dərizayin də sandima nəm gade-gade kawudo ndikate equator-a poles-a, kuru kokortə dunyabe-a, shi doni Coriolis effect lan bowotinmadə. Suro tropics-a subtropics-ayen, kawudo gana kəla cidiben kuru plateau kura-adə raksə monsoondəga suwudin. Nashawa ci kəmaduwubedən kasam kəmaduwube/kasam cidibedə raksə kasam fatobe bayanjin; nasha donyi cidi gade-gade lan, kasam kǝla kauye-a kuru zǝrǝgǝye-a lan sǝtayin.

Kasam sodə ngəwusoro ngalnza na-a, kasonza-a zawalnza-a, duno sandiya suwudin-a, na doni waajin-a, futu sandiya lejin-amen yaktin. Kasamsodə awoa kada shiro bayantəyinma mbeji misallo velocity (kasuwa kasamye), nəmngəwu gasbe suron mbejidə, kuru nəmngəwu dunobe au duno kasambe. Suro ilmu meteorologyben, karuwadǝ shima dunonzawo, kuru nasha shi karuwadǝ fujindǝga. Samno zawalbedə na karuwadə fəlangjin; adə nankaro, karuwa 'fəte' au 'fəteye' fətelan gədiro lejin, karuwa 'yalabe' anəmro lejin, kuru gadeso-a. Adə loktuwalaan awo asutinba.

Kasam gana-gana do kasam kura-kura lan fəlangjin də shiro gusts gultin. Kasam dunowa loktu dawu-dawulan (minit fal yeyi) sandiya squalls lan bowotin. Kasam loktu kuruwubedə su kada dunonza'a leyata, alama karuwa, gale, storm, kuru hurricane.

Suro sami diyaben, shi kausube shi kasamdə shima sasərtə gasesbewo au awoa shiro charged particles gultindəbe kəzəfkəro letəgəramnzə samibedən, kuru shi planetary winddə shima sandi gas nurbe chemical elementsdəwo sami dunyabedən suluwin samiro sutuluwunadəwo. Kasam dunowa asutənadə kəla dunyaben suro Nizam Kausubedən Neptune-a Saturn-an wakajin.

Kǝla fǝrǝm adamgana be lan, lamar karuwaye dǝ suro hawar kureye dǝn turuna, kuru lamarwa do tarihi be dǝga wuzǝna ma, kuru nasha lenəmare ye dǝga kuru kǝriwuwa ye dǝga faraksǝna, kuru duno cida mashinye a, konnu lantarkiye a, kuru ranna ratǝye a. Kasamdə shima bəlawuro mara njiye kəla kəmaduwu dunyaben sədin. Balloon kasam konnuwabedə kasam faidatə bəlawuro gana-gana sədin, kuru maara samibe duno'adə shilan faidatə hangal gotə-a kəndawu faidatə-a fulujin. Nawa karuwaye shear do awowa yanawuye kadaye suwudin də, raksə mara samiyero tajirwa suwudin. Sa karuwa dunowaro waljiya, kəskawa-a awowa amsoye satandəna-adə bannatin au bannatin.

Kasamye raksə cidiye fasaljin, duluwuwa aeolianbe jili kada men alama katti nyama'a kəltayeso, misallo loess, kuru njiye njiye. Bərbər sahara kura-kurabedə raktə na shilan fəlangzənadən kasam ngəwudəye cintəro sədin; kasam do kəla cidiyen təmzayin kuru bərbər fəlangjin dəro su nasha gade-gade dunyabe lan cedo dalil nashawa dəro faidanza nankaro. Kasuwadə kuruson tartəgə konnu karaabe lejin. Kasamye raksə kusunyi kəskawa gade-gaden tarzəyin, adəye səkə jili kəskawa anyiye kənəngatə-a tartəgə-a suwudin, kuru kuliwa farzayin-a ngudowa-aye. Sa temperature amusuwa kəltiya, karuwadə dabbawaro awo batti sədin. Kasamye kəmbu dabbawaye gənatəramza lejin, kuru baranza-a futu sandiya faitəye-a lejin.</text>
      <sha1>1kr5snydnkyrtdw9jh4qiftzb3b486s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29342</id>
      <parentid>29341</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="0o9x9j09pcrltj1laz7tpnxf0t8bd4p" xml:space="preserve">'''Kasamdə''' shima letə alabe kasambe au gaswa gadebe kəla dunyaben letəgəramnzawo. Kasamwadə futu kadalan waajin, fəramma minti mewuro dəgayinlan səta, kasam fatobe doni cidiye kawudo suwudinma kuru awa ganaro dəgayinro saadənadə, har kasam dunyabe doni nəmgade-gade duno kawusube gotəbe ndikate nashawa yanawube Dunyabedən tuwandinro saadəna. Kəra karuwabedə sha anemologylan nowotə.[1]

Awowa indi do kasamye kura-kura dərizayin də sandima nəm gade-gade kawudo ndikate equator-a poles-a, kuru kokortə dunyabe-a, shi doni Coriolis effect lan bowotinmadə. Suro tropics-a subtropics-ayen, kawudo gana kəla cidiben kuru plateau kura-adə raksə monsoondəga suwudin. Nashawa ci kəmaduwubedən kasam kəmaduwube/kasam cidibedə raksə kasam fatobe bayanjin; nasha donyi cidi gade-gade lan, kasam kǝla kauye-a kuru zǝrǝgǝye-a lan sǝtayin.

Kasam sodə ngəwusoro ngalnza na-a, kasonza-a zawalnza-a, duno sandiya suwudin-a, na doni waajin-a, futu sandiya lejin-amen yaktin. Kasamsodə awoa kada shiro bayantəyinma mbeji misallo velocity (kasuwa kasamye), nəmngəwu gasbe suron mbejidə, kuru nəmngəwu dunobe au duno kasambe. Suro ilmu meteorologyben, karuwadǝ shima dunonzawo, kuru nasha shi karuwadǝ fujindǝga. Samno zawalbedə na karuwadə fəlangjin; adə nankaro, karuwa 'fəte' au 'fəteye' fətelan gədiro lejin, karuwa 'yalabe' anəmro lejin, kuru gadeso-a. Adə loktuwalaan awo asutinba.

Kasam gana-gana do kasam kura-kura lan fəlangjin də shiro gusts gultin. Kasam dunowa loktu dawu-dawulan (minit fal yeyi) sandiya squalls lan bowotin. Kasam loktu kuruwubedə su kada dunonza'a leyata, alama karuwa, gale, storm, kuru hurricane.

Suro sami diyaben, shi kausube shi kasamdə shima sasərtə gasesbewo au awoa shiro charged particles gultindəbe kəzəfkəro letəgəramnzə samibedən, kuru shi planetary winddə shima sandi gas nurbe chemical elementsdəwo sami dunyabedən suluwin samiro sutuluwunadəwo. Kasam dunowa asutənadə kəla dunyaben suro Nizam Kausubedən Neptune-a Saturn-an wakajin.

Kǝla fǝrǝm adamgana be lan, lamar karuwaye dǝ suro hawar kureye dǝn turuna, kuru lamarwa do tarihi be dǝga wuzǝna ma, kuru nasha lenəmare ye dǝga kuru kǝriwuwa ye dǝga faraksǝna, kuru duno cida mashinye a, konnu lantarkiye a, kuru ranna ratǝye a. Kasamdə shima bəlawuro mara njiye kəla kəmaduwu dunyaben sədin. Balloon kasam konnuwabedə kasam faidatə bəlawuro gana-gana sədin, kuru maara samibe duno'adə shilan faidatə hangal gotə-a kəndawu faidatə-a fulujin. Nawa karuwaye shear do awowa yanawuye kadaye suwudin də, raksə mara samiyero tajirwa suwudin. Sa karuwa dunowaro waljiya, kəskawa-a awowa amsoye satandəna-adə bannatin au bannatin.

Kasamye raksə cidiye fasaljin, duluwuwa aeolianbe jili kada men alama katti nyama'a kəltayeso, misallo loess, kuru njiye njiye. Bərbər sahara kura-kurabedə raktə na shilan fəlangzənadən kasam ngəwudəye cintəro sədin; kasam do kəla cidiyen təmzayin kuru bərbər fəlangjin dəro su nasha gade-gade dunyabe lan cedo dalil nashawa dəro faidanza nankaro. Kasuwadə kuruson tartəgə konnu karaabe lejin. Kasamye raksə kusunyi kəskawa gade-gaden tarzəyin, adəye səkə jili kəskawa anyiye kənəngatə-a tartəgə-a suwudin, kuru kuliwa farzayin-a ngudowa-aye. Sa temperature amusuwa kəltiya, karuwadə dabbawaro awo batti sədin. Kasamye kəmbu dabbawaye gənatəramza lejin, kuru baranza-a futu sandiya faitəye-a lejin. 

== '''Dalilwa''' ==</text>
      <sha1>0o9x9j09pcrltj1laz7tpnxf0t8bd4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29343</id>
      <parentid>29342</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="ii3du7sp1nrcvtd56q2t4ouq0vqxgsi" xml:space="preserve">'''Kasamdə''' shima letə alabe kasambe au gaswa gadebe kəla dunyaben letəgəramnzawo. Kasamwadə futu kadalan waajin, fəramma minti mewuro dəgayinlan səta, kasam fatobe doni cidiye kawudo suwudinma kuru awa ganaro dəgayinro saadənadə, har kasam dunyabe doni nəmgade-gade duno kawusube gotəbe ndikate nashawa yanawube Dunyabedən tuwandinro saadəna. Kəra karuwabedə sha anemologylan nowotə.[1]

Awowa indi do kasamye kura-kura dərizayin də sandima nəm gade-gade kawudo ndikate equator-a poles-a, kuru kokortə dunyabe-a, shi doni Coriolis effect lan bowotinmadə. Suro tropics-a subtropics-ayen, kawudo gana kəla cidiben kuru plateau kura-adə raksə monsoondəga suwudin. Nashawa ci kəmaduwubedən kasam kəmaduwube/kasam cidibedə raksə kasam fatobe bayanjin; nasha donyi cidi gade-gade lan, kasam kǝla kauye-a kuru zǝrǝgǝye-a lan sǝtayin.

Kasam sodə ngəwusoro ngalnza na-a, kasonza-a zawalnza-a, duno sandiya suwudin-a, na doni waajin-a, futu sandiya lejin-amen yaktin. Kasamsodə awoa kada shiro bayantəyinma mbeji misallo velocity (kasuwa kasamye), nəmngəwu gasbe suron mbejidə, kuru nəmngəwu dunobe au duno kasambe. Suro ilmu meteorologyben, karuwadǝ shima dunonzawo, kuru nasha shi karuwadǝ fujindǝga. Samno zawalbedə na karuwadə fəlangjin; adə nankaro, karuwa 'fəte' au 'fəteye' fətelan gədiro lejin, karuwa 'yalabe' anəmro lejin, kuru gadeso-a. Adə loktuwalaan awo asutinba.

Kasam gana-gana do kasam kura-kura lan fəlangjin də shiro gusts gultin. Kasam dunowa loktu dawu-dawulan (minit fal yeyi) sandiya squalls lan bowotin. Kasam loktu kuruwubedə su kada dunonza'a leyata, alama karuwa, gale, storm, kuru hurricane.

Suro sami diyaben, shi kausube shi kasamdə shima sasərtə gasesbewo au awoa shiro charged particles gultindəbe kəzəfkəro letəgəramnzə samibedən, kuru shi planetary winddə shima sandi gas nurbe chemical elementsdəwo sami dunyabedən suluwin samiro sutuluwunadəwo. Kasam dunowa asutənadə kəla dunyaben suro Nizam Kausubedən Neptune-a Saturn-an wakajin.

Kǝla fǝrǝm adamgana be lan, lamar karuwaye dǝ suro hawar kureye dǝn turuna, kuru lamarwa do tarihi be dǝga wuzǝna ma, kuru nasha lenəmare ye dǝga kuru kǝriwuwa ye dǝga faraksǝna, kuru duno cida mashinye a, konnu lantarkiye a, kuru ranna ratǝye a. Kasamdə shima bəlawuro mara njiye kəla kəmaduwu dunyaben sədin. Balloon kasam konnuwabedə kasam faidatə bəlawuro gana-gana sədin, kuru maara samibe duno'adə shilan faidatə hangal gotə-a kəndawu faidatə-a fulujin. Nawa karuwaye shear do awowa yanawuye kadaye suwudin də, raksə mara samiyero tajirwa suwudin. Sa karuwa dunowaro waljiya, kəskawa-a awowa amsoye satandəna-adə bannatin au bannatin.

Kasamye raksə cidiye fasaljin, duluwuwa aeolianbe jili kada men alama katti nyama'a kəltayeso, misallo loess, kuru njiye njiye. Bərbər sahara kura-kurabedə raktə na shilan fəlangzənadən kasam ngəwudəye cintəro sədin; kasam do kəla cidiyen təmzayin kuru bərbər fəlangjin dəro su nasha gade-gade dunyabe lan cedo dalil nashawa dəro faidanza nankaro. Kasuwadə kuruson tartəgə konnu karaabe lejin. Kasamye raksə kusunyi kəskawa gade-gaden tarzəyin, adəye səkə jili kəskawa anyiye kənəngatə-a tartəgə-a suwudin, kuru kuliwa farzayin-a ngudowa-aye. Sa temperature amusuwa kəltiya, karuwadə dabbawaro awo batti sədin. Kasamye kəmbu dabbawaye gənatəramza lejin, kuru baranza-a futu sandiya faitəye-a lejin. 

== '''Dalilwa''' == 

Kuru wune: Duno samibe

Kulashi kəla Great Blizzard saa 1888 ye də. Na'a do isobaric packing nguwu'a də kasam nguwu'a fəlejin.
Kasamdǝ awo shiga suwudindǝ shima nǝmgade-gade duno samibewo, kuru adǝbe dalilnzǝdǝ shima nǝmgade-gade kawudowabewo. Sa nəmgade-gade pressure samibe mbejiro waljiya, kasamdə na pressure samibedən səta cidiyaro lejin, kuru adəye kasam kaso gade-gade suwudin. Kəla dunya kokortinben, kasamdə Coriolisbe shiga faljin, kəla equatorben dawunbaro. Dunya sammason, awowa indi kura-kura do kasam kura-kura suwudinma (cidaram samibe) sandima nəmgade kawudobe ndikate equator-a poles-a (nəmgade duno kawusube yitə duno buoyancybero suwudin) kuru kokortə dunyabe-a. Diya tropicsben kuru samilan awowa cidibe gərtəben, kasam kura-kuradə geostrophic balancero karəngəjin. Nasha cidiben, frictiondə shima kasamdəga lejin futu gadero lejinro. Surface friction də kasam'a zauro suro'a na'a do pressure gana'a ro suwudin.[2][3]

Kasam do ne balance forces zahir ye lan faidatin ma, nasha awo kasam ye wurtə-a kuru kulastə-a yen. Sandidə faidaa nasha equation atmosphericbe təgəndobedəga kəsketəben kuru kambiyi ngəla kəla futu kasam bowatadəga samtəben. Nasha karuwa geostrophicbedə shima jaza nəmkalkal kate duno Coriolisbe-a duno gradientbe-aye. Isobars'a kəllataro lejin kuru letə sami kalangayya layer midlatitudesbedə'a somjin.[4] Kasam thermalbedə shima nəmgade-gade kasam geostrophicbe ndikate martawa indi samibewo. Shidə samilan temperature gradients bowatalan bas mbeji.[5] Nasha kasam ageostrophicbedə shima nəmgade ndikate kasam jireye-a geostrophicbe-a, shidoni kasam &quot;təmbəljin&quot; cyclones loktuben.[6] Kasam do gradient ye də kasam geostrophic ye də'a samun amma duno centrifugal ye mbeji (au centripetal acceleration).[7]</text>
      <sha1>ii3du7sp1nrcvtd56q2t4ouq0vqxgsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29344</id>
      <parentid>29343</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustybdc</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>29344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5311" sha1="6v8obugu4b4wuictke684zvjymd6ulz" xml:space="preserve">'''Kasamdə''' shima letə alabe kasambe au gaswa gadebe kəla dunyaben letəgəramnzawo. Kasamwadə futu kadalan waajin, fəramma minti mewuro dəgayinlan səta, kasam fatobe doni cidiye kawudo suwudinma kuru awa ganaro dəgayinro saadənadə, har kasam dunyabe doni nəmgade-gade duno kawusube gotəbe ndikate nashawa yanawube Dunyabedən tuwandinro saadəna. Kəra karuwabedə sha anemologylan nowotə.[1]

Awowa indi do kasamye kura-kura dərizayin də sandima nəm gade-gade kawudo ndikate equator-a poles-a, kuru kokortə dunyabe-a, shi doni Coriolis effect lan bowotinmadə. Suro tropics-a subtropics-ayen, kawudo gana kəla cidiben kuru plateau kura-adə raksə monsoondəga suwudin. Nashawa ci kəmaduwubedən kasam kəmaduwube/kasam cidibedə raksə kasam fatobe bayanjin; nasha donyi cidi gade-gade lan, kasam kǝla kauye-a kuru zǝrǝgǝye-a lan sǝtayin.

Kasam sodə ngəwusoro ngalnza na-a, kasonza-a zawalnza-a, duno sandiya suwudin-a, na doni waajin-a, futu sandiya lejin-amen yaktin. Kasamsodə awoa kada shiro bayantəyinma mbeji misallo velocity (kasuwa kasamye), nəmngəwu gasbe suron mbejidə, kuru nəmngəwu dunobe au duno kasambe. Suro ilmu meteorologyben, karuwadǝ shima dunonzawo, kuru nasha shi karuwadǝ fujindǝga. Samno zawalbedə na karuwadə fəlangjin; adə nankaro, karuwa 'fəte' au 'fəteye' fətelan gədiro lejin, karuwa 'yalabe' anəmro lejin, kuru gadeso-a. Adə loktuwalaan awo asutinba.

Kasam gana-gana do kasam kura-kura lan fəlangjin də shiro gusts gultin. Kasam dunowa loktu dawu-dawulan (minit fal yeyi) sandiya squalls lan bowotin. Kasam loktu kuruwubedə su kada dunonza'a leyata, alama karuwa, gale, storm, kuru hurricane.

Suro sami diyaben, shi kausube shi kasamdə shima sasərtə gasesbewo au awoa shiro charged particles gultindəbe kəzəfkəro letəgəramnzə samibedən, kuru shi planetary winddə shima sandi gas nurbe chemical elementsdəwo sami dunyabedən suluwin samiro sutuluwunadəwo. Kasam dunowa asutənadə kəla dunyaben suro Nizam Kausubedən Neptune-a Saturn-an wakajin.

Kǝla fǝrǝm adamgana be lan, lamar karuwaye dǝ suro hawar kureye dǝn turuna, kuru lamarwa do tarihi be dǝga wuzǝna ma, kuru nasha lenəmare ye dǝga kuru kǝriwuwa ye dǝga faraksǝna, kuru duno cida mashinye a, konnu lantarkiye a, kuru ranna ratǝye a. Kasamdə shima bəlawuro mara njiye kəla kəmaduwu dunyaben sədin. Balloon kasam konnuwabedə kasam faidatə bəlawuro gana-gana sədin, kuru maara samibe duno'adə shilan faidatə hangal gotə-a kəndawu faidatə-a fulujin. Nawa karuwaye shear do awowa yanawuye kadaye suwudin də, raksə mara samiyero tajirwa suwudin. Sa karuwa dunowaro waljiya, kəskawa-a awowa amsoye satandəna-adə bannatin au bannatin.

Kasamye raksə cidiye fasaljin, duluwuwa aeolianbe jili kada men alama katti nyama'a kəltayeso, misallo loess, kuru njiye njiye. Bərbər sahara kura-kurabedə raktə na shilan fəlangzənadən kasam ngəwudəye cintəro sədin; kasam do kəla cidiyen təmzayin kuru bərbər fəlangjin dəro su nasha gade-gade dunyabe lan cedo dalil nashawa dəro faidanza nankaro. Kasuwadə kuruson tartəgə konnu karaabe lejin. Kasamye raksə kusunyi kəskawa gade-gaden tarzəyin, adəye səkə jili kəskawa anyiye kənəngatə-a tartəgə-a suwudin, kuru kuliwa farzayin-a ngudowa-aye. Sa temperature amusuwa kəltiya, karuwadə dabbawaro awo batti sədin. Kasamye kəmbu dabbawaye gənatəramza lejin, kuru baranza-a futu sandiya faitəye-a lejin. 

== '''Dalilwa''' == 

Kuru wune: Duno samibe

Kulashi kəla Great Blizzard saa 1888 ye də. Na'a do isobaric packing nguwu'a də kasam nguwu'a fəlejin.
Kasamdǝ awo shiga suwudindǝ shima nǝmgade-gade duno samibewo, kuru adǝbe dalilnzǝdǝ shima nǝmgade-gade kawudowabewo. Sa nəmgade-gade pressure samibe mbejiro waljiya, kasamdə na pressure samibedən səta cidiyaro lejin, kuru adəye kasam kaso gade-gade suwudin. Kəla dunya kokortinben, kasamdə Coriolisbe shiga faljin, kəla equatorben dawunbaro. Dunya sammason, awowa indi kura-kura do kasam kura-kura suwudinma (cidaram samibe) sandima nəmgade kawudobe ndikate equator-a poles-a (nəmgade duno kawusube yitə duno buoyancybero suwudin) kuru kokortə dunyabe-a. Diya tropicsben kuru samilan awowa cidibe gərtəben, kasam kura-kuradə geostrophic balancero karəngəjin. Nasha cidiben, frictiondə shima kasamdəga lejin futu gadero lejinro. Surface friction də kasam'a zauro suro'a na'a do pressure gana'a ro suwudin.[2][3]

Kasam do ne balance forces zahir ye lan faidatin ma, nasha awo kasam ye wurtə-a kuru kulastə-a yen. Sandidə faidaa nasha equation atmosphericbe təgəndobedəga kəsketəben kuru kambiyi ngəla kəla futu kasam bowatadəga samtəben. Nasha karuwa geostrophicbedə shima jaza nəmkalkal kate duno Coriolisbe-a duno gradientbe-aye. Isobars'a kəllataro lejin kuru letə sami kalangayya layer midlatitudesbedə'a somjin.[4] Kasam thermalbedə shima nəmgade-gade kasam geostrophicbe ndikate martawa indi samibewo. Shidə samilan temperature gradients bowatalan bas mbeji.[5] Nasha kasam ageostrophicbedə shima nəmgade ndikate kasam jireye-a geostrophicbe-a, shidoni kasam &quot;təmbəljin&quot; cyclones loktuben.[6] Kasam do gradient ye də kasam geostrophic ye də'a samun amma duno centrifugal ye mbeji (au centripetal acceleration).[7] 

== '''Ngaltǝ''' ==</text>
      <sha1>6v8obugu4b4wuictke684zvjymd6ulz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>