Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 355 29732 29240 2026-07-26T04:58:20Z ~2026-41497-24 1733 29732 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Currency''' dǝ shima kunguna jili laan, faidatǝ au zǝktǝyin alama awo faltǝbe ro, misallo bank notes-a kuru coin-a. Futu shiye bayantəgənadə shima kungəna də awo shilan faidatainma suro na laa taganasben loktu laan, taganasmaro am lardəyero. === Laminate === sg5f7p3k9vwf41qwqpfn0qeahev8r7m 0 477 29731 6248 2026-07-26T04:52:47Z ~2026-41497-24 1733 29731 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Euro''' dǝ shima kunguna lardǝwa European Unionbe 20 suro 27 ye dǝn. Kәrmai dәye jami dәye sha euro area lan nowotә, au, nguwu so lan, eurozone nǝ lan notunama də. == Lamintǝ == 169e1l9wzgw2bx9k6tj2we4j7t7rl2a 0 1419 29733 29239 2026-07-26T04:59:07Z ~2026-41497-24 1733 29733 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Terorism''' futu zaumaro faraknzǝdǝn, shima faidatǝ kazǝmube-a surobe-a faidatǝ lamar siyasabe au raayibe-a suwudin. Kalma shimadǝ faidata nasha adǝben faidaaro nasha kǝriwu nabtǝbe loktu kǝndarambe au suro kǝriwube kǝla am kǝriwube gǝnyibe (shima am bǝrnibe-a askǝrbe nǝmngǝlabe-a). === Laminate === plbtz3f4hi5jnrokz4sdxeswj8abd9w 0 2992 29726 2026-07-25T12:59:12Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with " Ilmu kimiyabedə shima fannu nizamgatawo shidəwo ilmuga garzə kuru fasalzə futu bayanna kəla awoa asalbea kuru namtəram ammaben tədinmawo.[1]: 49–71 [2] Shidəga dawari ilmu kimiyabedə shima suwudin: shi empirical cycledəwo suronzən hangal gənatəgəa, jarabi sutuluwuna, kuru sandiga ngaltəa sammaso mbeji. Ilmu kimiyabedə suronzən futu adəga kuru shi ilmudəwo sutuluwinna sammaso mbeji, shidəwo am ilmu kimiyabedə sambisoro kambiyizayin, tawatsəyin, k..." 29726 wikitext text/x-wiki Ilmu kimiyabedə shima fannu nizamgatawo shidəwo ilmuga garzə kuru fasalzə futu bayanna kəla awoa asalbea kuru namtəram ammaben tədinmawo.[1]: 49–71 [2] Shidəga dawari ilmu kimiyabedə shima suwudin: shi empirical cycledəwo suronzən hangal gənatəgəa, jarabi sutuluwuna, kuru sandiga ngaltəa sammaso mbeji. Ilmu kimiyabedə suronzən futu adəga kuru shi ilmudəwo sutuluwinna sammaso mbeji, shidəwo am ilmu kimiyabedə sambisoro kambiyizayin, tawatsəyin, kuru dawarzayin. Ilmu kimiyabe zamanbedə zahirro indiro yakkata – au yakkəro – dalami kura-kura:[3] shi ilmu kimiyabe alagəlabedə, shidəwo dunya zahirro kərajinma, kuru shi kimiya naptəram jamabe, shidəwo kamso-a kuru namtəram jamabe-a kərajinma.[4][5] Shiga formal sciences lan bowotin yayi, kəra logicbe a, isawube a, kuru theoretical computer science a sammaso gade-gadero gotəna dalildə shima sandidə tafakar deductivebero təngatəgəna susu shi dawari ilmu kimiyabedə shima dawarinza kurawo.[6][7][8][9] Hal kəmayedən, applied sciencesdə shima fannudəwo ilmu kimiyabe faidatə dalilla zahirro faidatinmawo, misallo nzundu nzundubea kuru kurunbea.[10][11][12] Shi tarihi ilmu kimiyabedə shima awo tarihibe ngəwuwo, kuru sandi burosalakbe asutinmadə shima zaman ngarkime suro Egypt a kuru Mesopotamia a (c. 3000–1200 BCE). Bananza nasha ilmu isawube-a, ilmu falakbe-a, kuru liyitabe-aro gagə kuru falsafa asalle Greekbe zaman kurebea kuru ilmu ilmube darebe zaman daubea, na duwo jarapkata tawatkataa kəla bayanna kəla awoa dunyalan waajinsoben yitagattəgəro. Fuwutə gadeso, surodən fasal lambabe Hindu-Arabicbe gattəna, loktə zaman dinarbe Indiabega kuru zaman Islambega dinarbega. Waltəm fando-a kəltə-a cidawa Greekbe-a kuru korowa Islambe-a suro Fəte Europeben loktu Renaissanceben falsafa alagəlabe waltə cishango,[13]: 193–224, 225–253 [17] shidəwo dare falzənadə shima Scientific Revolutiondəwo suro karnu 16thben badizənadəwo. raayiwa Greekbe kurebea kuru adaanzaa.[13]: 357–368 [[14]: 274–322 Shi dawari ilmu kimiyabedə zaumaro faidaa nasha ilmu fandoben, kuru suro karnu kən 19thben, ngəwuso cidaramma kuru maskube alamaram ilmu kimiyabedəga goza] faltə "falsafa alagəbe" dəga "kimiya alagəbe" ro kalaktə.[21] Ilmu bəlin suro ilmu kimiyabedə kulashi ilmuwu kimiyabe sandidəwo kəla dunyaben notə-a kuru kaziyia galtə-aye sandiya səkkənadəbe fuwuzəna.[22][23] Kulashi ilmu kimiyabe zamanbedə ngəwusoro zaumaro kəltəgəna kuru ngəwusoro karafkaa suro cidaramma ilmubea kuru cidaramma kulashibea sammaso sadin,[24] hukumaa gumnatibe,[13]: 163–192 kuru kamfaniwa.[25] Loktu fallin, fuwutə kura-kura kada—musammanno suro ilmu kimiyabe faidaaben—na kulashiwu fal-falben təbandəna kuru zaumaro nowata futu lambaa kura-kura dunyabe misallo shi Nobel Prizeben. Jaza zahirro cida ilmu kimiyabedəye səkə letəgəramma ilmu kimiyabedə fəlangzəna shidəwo awoa kasuwube ngəlaro yita fuwutəgəbe a, nəlewaro njistəgə a, kareya jama meube a, kəndaaram nzəliwo a, kuru raktə nzəliwobea sammaso. 1dpmesi1kdo6elmv0332cvtn7vxdp36 29727 29726 2026-07-25T12:59:50Z Ummusalmasuleiman2001 55 29727 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Ilmu kimiyabedə shima fannu nizamgatawo shidəwo ilmuga garzə kuru fasalzə futu bayanna kəla awoa asalbea kuru namtəram ammaben tədinmawo.[1]: 49–71 [2] Shidəga dawari ilmu kimiyabedə shima suwudin: shi empirical cycledəwo suronzən hangal gənatəgəa, jarabi sutuluwuna, kuru sandiga ngaltəa sammaso mbeji. Ilmu kimiyabedə suronzən futu adəga kuru shi ilmudəwo sutuluwinna sammaso mbeji, shidəwo am ilmu kimiyabedə sambisoro kambiyizayin, tawatsəyin, kuru dawarzayin. Ilmu kimiyabe zamanbedə zahirro indiro yakkata – au yakkəro – dalami kura-kura:[3] shi ilmu kimiyabe alagəlabedə, shidəwo dunya zahirro kərajinma, kuru shi kimiya naptəram jamabe, shidəwo kamso-a kuru namtəram jamabe-a kərajinma.[4][5] Shiga formal sciences lan bowotin yayi, kəra logicbe a, isawube a, kuru theoretical computer science a sammaso gade-gadero gotəna dalildə shima sandidə tafakar deductivebero təngatəgəna susu shi dawari ilmu kimiyabedə shima dawarinza kurawo.[6][7][8][9] Hal kəmayedən, applied sciencesdə shima fannudəwo ilmu kimiyabe faidatə dalilla zahirro faidatinmawo, misallo nzundu nzundubea kuru kurunbea.[10][11][12] Shi tarihi ilmu kimiyabedə shima awo tarihibe ngəwuwo, kuru sandi burosalakbe asutinmadə shima zaman ngarkime suro Egypt a kuru Mesopotamia a (c. 3000–1200 BCE). Bananza nasha ilmu isawube-a, ilmu falakbe-a, kuru liyitabe-aro gagə kuru falsafa asalle Greekbe zaman kurebea kuru ilmu ilmube darebe zaman daubea, na duwo jarapkata tawatkataa kəla bayanna kəla awoa dunyalan waajinsoben yitagattəgəro. Fuwutə gadeso, surodən fasal lambabe Hindu-Arabicbe gattəna, loktə zaman dinarbe Indiabega kuru zaman Islambega dinarbega. Waltəm fando-a kəltə-a cidawa Greekbe-a kuru korowa Islambe-a suro Fəte Europeben loktu Renaissanceben falsafa alagəlabe waltə cishango,[13]: 193–224, 225–253 [17] shidəwo dare falzənadə shima Scientific Revolutiondəwo suro karnu 16thben badizənadəwo. raayiwa Greekbe kurebea kuru adaanzaa.[13]: 357–368 [[14]: 274–322 Shi dawari ilmu kimiyabedə zaumaro faidaa nasha ilmu fandoben, kuru suro karnu kən 19thben, ngəwuso cidaramma kuru maskube alamaram ilmu kimiyabedəga goza] faltə "falsafa alagəbe" dəga "kimiya alagəbe" ro kalaktə.[21] Ilmu bəlin suro ilmu kimiyabedə kulashi ilmuwu kimiyabe sandidəwo kəla dunyaben notə-a kuru kaziyia galtə-aye sandiya səkkənadəbe fuwuzəna.[22][23] Kulashi ilmu kimiyabe zamanbedə ngəwusoro zaumaro kəltəgəna kuru ngəwusoro karafkaa suro cidaramma ilmubea kuru cidaramma kulashibea sammaso sadin,[24] hukumaa gumnatibe,[13]: 163–192 kuru kamfaniwa.[25] Loktu fallin, fuwutə kura-kura kada—musammanno suro ilmu kimiyabe faidaaben—na kulashiwu fal-falben təbandəna kuru zaumaro nowata futu lambaa kura-kura dunyabe misallo shi Nobel Prizeben. Jaza zahirro cida ilmu kimiyabedəye səkə letəgəramma ilmu kimiyabedə fəlangzəna shidəwo awoa kasuwube ngəlaro yita fuwutəgəbe a, nəlewaro njistəgə a, kareya jama meube a, kəndaaram nzəliwo a, kuru raktə nzəliwobea sammaso. === Laminate === 70vibbbsf6enltw3xt3g8t7nsy9pfa3 0 2993 29728 2026-07-25T21:21:58Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "{{Databox}} '''Kaya''' də shima kowo'a fasaltə awo laa kəltəro, nəm kəji, kaiyya, kaiyya, au awo gade bayantəye.[1][2][3] Kayadə ada dunyabe shidoni naptəram jamabe sammason mbejiro kasattəna.[4] Ma'ana kayabedə zauro gade-gade nasha awo shiro faidatəbe-a kuru futu shilan faidatin-aben.[5] Maləmmaye kasatsana kəla kaiyyadə awowa gana laa sha fasarzayinro, amma awowa məradətəna anyiro kasattə bawo.[6] Kayadə ngəwusoro awo adamganabe sədinma fəletər..." 29728 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kaya''' də shima kowo'a fasaltə awo laa kəltəro, nəm kəji, kaiyya, kaiyya, au awo gade bayantəye.[1][2][3] Kayadə ada dunyabe shidoni naptəram jamabe sammason mbejiro kasattəna.[4] Ma'ana kayabedə zauro gade-gade nasha awo shiro faidatəbe-a kuru futu shilan faidatin-aben.[5] Maləmmaye kasatsana kəla kaiyyadə awowa gana laa sha fasarzayinro, amma awowa məradətəna anyiro kasattə bawo.[6] Kayadə ngəwusoro awo adamganabe sədinma fəletəro zauro faida'aro gotin.[7] Cidawa kada kaya tandolan mbeji, kuru ngəwusoro sandiya nasha kayabe-a, ngalwotəgə-a, kuru biske-aro yakkata.[8] Kayadə karewa kayabe kadalan tədin, kowo adamganabe kunten. Kuruson raktə kəltin, saraitin, au diwal gaden tətandin kəla daataro mashinye au lantarkiyemen, misallo sanduwu kaiyabe men, awo gangaye men, au software na cidabe kowoye digitalye kəla naura kərənnaben. Kayadə ngəwusoro lamarra naptəram jamabe-a kəlelewa adinbe-an faidajin. Nzunduwa kaya tandobedə ngəwusoro naptə adaben warmatəyin. Kayadə na jama meube-a na kəlanzabe-a lan bikketin, lamarra alamanna kawuskewa-a kuru biskewa kayabe-a lan fəlezayin. Kayadə nasha hawarra gadeyen faidatin, alama kowo fimmaso, faraskəramma TVyeso, operaso, biskewa videoyeso. Kaya kǝrǝntǝdǝ awo kǝji fantǝye nowata. Ada do kaya'a dərizə kəlzəna də nasha kəra ilmuye'a, hawar kənjo'a, falsafa'a, ilmu hangalye'a, kuru kurun dio'aro lezəna. Sanyaram kaiyyabedə suronzən kaiya ruwotəma-a, bikkewu-a, injiniya kowobe-a, tandoma-a, bəladəriye dawartəma-a, karewa kaiyyabe samtəmaso-a, karewa gade-gade-a, kuru kaiyya baktəmaso-a, kaiyya gotəmaso-a mbeji. Nzundu do kaya gotə-a waltəm yasa-a banazəyin də gargam lan suronzən kaya sheet-a, microphones-a, phonographs-a, kuru mashin tape-a mbeji, kaya digitalye dəga waltəm yasadə shima MP3 player-a, CD player-a, kuru smartphones-a lan faidatin. === Laminate === 3im0fyd0z56vm61qi3shi45dtjrd3i9 0 2994 29729 2026-07-25T21:56:22Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} Shi kawudo '''periodicbedə''', kuruson shiga loktu shiro periodic table gultində shima awoa chemikalbedəga tartipkata suro layiben ("loktuwa") kuru hatimma ("kufuwa"). Awo alamaram kimiyabe, shi periodic tabledǝ zaumaro suro ilmu fiziyabe-a kuru kimiyawa gade-aben faidatin. Shidə bayan kəla doka loktəben, shiye bayanzəna loktə awowadəga tartiffa lamba atomicben tədiya kasarrata waltəgəram karewanzabedə shaida. Tewurdə nasha diyau rectangularro..." 29729 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Shi kawudo '''periodicbedə''', kuruson shiga loktu shiro periodic table gultində shima awoa chemikalbedəga tartipkata suro layiben ("loktuwa") kuru hatimma ("kufuwa"). Awo alamaram kimiyabe, shi periodic tabledǝ zaumaro suro ilmu fiziyabe-a kuru kimiyawa gade-aben faidatin. Shidə bayan kəla doka loktəben, shiye bayanzəna loktə awowadəga tartiffa lamba atomicben tədiya kasarrata waltəgəram karewanzabedə shaida. Tewurdə nasha diyau rectangularro yakkata shiro blocks gultin. Elements suro karapka falben dasawunadǝ alamaram kemikalbe samun fǝlezayin. Dagǝta-a, bowata-a kuru dagǝta-adǝ sandima halla loktubedǝga fǝlezayin. Halla suyedə tərayin karapka falro lejin kuru kəmburamlan səta wofilanro lejin loktu laan. Halla nonmetallicbedə cidiya wofila periodic tableben səta sami kəmburamro lejin. Jadawa loktube buro salakbedəwo amsoye kasatsanadə shima ilmuma kimiyabe Russiabe Dmitri Mendeleevbe suro saa 1869ben; shiye doka loktu-loktubedəga suwudəna kəla awowa kemikalbe kəla nəmngəwu atomicben təngatəgəben. Sau awoa sammaso notənyi dəro, suro periodic tableben nəmgade mbeji, kuru Mendeleevbe kənasartəna shi periodic lawdə faidatə awoa laa fattəgənasodəga zanzəna. Shi doka loktu-loktubedə shiga asutəna kəla shima awoa asutube kurawo suro dareram karnu kən 19thben. Bayantəna badiyaram karnu kən 20 belan, futə lamba atomicbega kuru cida fayoniyabega kəllata suro quantum mechanicsben, nazaru indiso faidaza nurzayin fasal surobe atombedəga. Jiri zamanbe asutinmadə suro saa 1945ben nazəgəna Glenn T. Seaborgbe asutənzən shi actinidesdə hayyamaro f-blockwo d-blockbe gənyi. Shi periodic table a kuru law adǝ zaumaro awo zaumaro faidaa kuru zaumaro faidaa suro chemistry zamanben ro wallada. Shi periodic tabledǝ fuwutǝnzǝdǝ gozǝwu kowono kuru ilmu kimiyabedǝ fuwutǝnzǝ gozǝwu kowono. Suro alagəben, awowa atomicbe lamba 94 sətanadə bas mbeji; [a] awowa ngawo adəben sandima awowa syntheticbewo kuru raktə təwandin. Saa 2010 lan, awowa 118 buro salakbedə notəna, adəbe səkə layi tulur burobedəga tamozəna;[1] attəson yayi, halla kemikalbedə kuwamiyayi məradətəna awowa kəraudəga tawattəro karewanza nanza kalkalzənaro. Foduwa bəlin sodəye tewurdəga layi tulur anyiga kozənaro sədin, amma kuwamiyayi awoa gade ngəwu mowonjinro notənyi; sonyayi, isawu theoreticalbedəye shawari cina kəla nasha notənyi adə futu nasha nowatadəga zəgayinba. Zandewa ilmu kimiyabe laadə kuruson gozaa kozana kəla waneye awoa laadə kalkalro suro tewurben gənatənaben. Wakiltəwa gade-gade kada mbeji shi periodic law dəga, kuru zande kada mbeji kəla waneye shi periodic table dəga təwandinno. Sifa vte Tewur loktube Kufu 123456789101112131415161718 Haidrojin & su alkalibe su cidibe alkalibe gaswa Zaman 1 Haidrojin 1 H 1.0080 Hiliyum 2 Shi 4.0026 2 Litiyam 3 Li 6.94 Beriliyam 4 Waltə 9.0122 Boron 5 B 10.81 Kabon 6 C 12.011 Nitrojin 7 N 14.007 Oksijin 8 O 15.999 Fluorine 9 F 18.998 Neon 10 Ne 20.180 3 Sodiyum 11 Na 22.990 Suwuram 12 Mg 24.305 Aluminiyam 13 Al 26.982 Silikon 14 Si 28.085 Fosforas 15 P 30.974 Kawula 16 S 32.06 Kulorin 17 Cl 35.45 Argon 18 Ar 39.95 4 Kalimu 19 K 39.098 Kalsiyum 20 Ca 40.078 Skandiya 21 Sc 44.956 Taitaniyam 22 Ti 47.867 Vanadium 23 V 50.942 Kuromiya 24 Cr 51.996 mangan 25 Mn 54.938 Shu 26 Fe 55.845 Kobalt 27 Co 58.933 Nikel 28 Ni 58.693 Ngar kime 29 Cu 63.546 Zinc 30 Zn 65.38 Galiyum 31 Ga 69.723 Jamani 32 Ge 72.630 Arsenik 33 Gai 74.922 Seleniyam 34 Se 78.971 Bromin 35 Br 79.904 Kripton 36 Kr 83.798 5 Rubidiyam 37 Rb 85.468 Strontiyam 38 Sr 87.62 Itiriyam 39 Y 88.906 Zirkoniyam 40 Zr 91.224 Niyobiyam 41 Nb 92.906 Molibdenam 42 Mo 95.95 Nzundu 43 Tc [97] Ruteniyam 44 Ru 101.07 Rodiyum 45 Rh 102.91 Palladiyam 46 Pd 106.42 Liwula 47 Ag 107.87 Kadmiya 48 Cd 112.41 Indiya 49 Lan 114.82 Tin 50 Sn 118.71 Antimoni 51 Sb 121.76 Teluriyam 52 Te 127.60 Ayodin 53 Wu 126.90 Xenon 54 Xe 131.29 6 Sisiyum 55 Cs 132.91 Bariyum 56 Ba 137.33 shillewu 1 Lutetiyam 71 Lu 174.97 Hafniyam 72 Hf 178.49 Tantalum 73 Ta 180.95 Tungsten 74 W 183.84 Rhenium 75 Gadero 186.21 Osmiya 76 Os 190.23 Iridium 77 Ir 192.22 Platinum 78 Pt 195.08 Dinar 79 Au 196.97 Merkuri 80 Hg 200.59 Taliyum 81 Tl 204.38 Jetə 82 Pb 207.2 Bismut 83 Bi 208.98 Poloniyam 84 Po [209] Astatine 85 Lan [210] Radon 86 Rn [222] 7 Faransa 87 Fr [223] Radiyum 88 Ra [226] shillewu 1 Lawrensiyam 103 Lr [266] Rutafordiyum 104 Rf [267] Dubniyam 105 Db [268] Kǝmaduwu 106 Sg [269] Boriya 107 Bh [270] Hasiyum 108 Hs [271] Meitneriyam 109 Mt [278] Damstadiyam 110 Ds [281] Roentjiniyam 111 Rg [282] Kopernisiya 112 Cn [285] Nihoniyam 113 Nh [286] Fleroviyam 114 Fl [289] Moskoviyam 115 Mc [290] Hanta 116 Lv [293] Te a7qxifkxoma3rx8mu5hcs3tyuuv18ej 29730 29729 2026-07-25T22:00:27Z Abba Khaleel 1413 29730 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Shi kawudo '''periodicbedə''', kuruson shiga loktu shiro periodic table gultində shima awoa chemikalbedəga tartipkata suro layiben ("loktuwa") kuru hatimma ("kufuwa"). Awo alamaram kimiyabe, shi periodic tabledǝ zaumaro suro ilmu fiziyabe-a kuru kimiyawa gade-aben faidatin. Shidə bayan kəla doka loktəben, shiye bayanzəna loktə awowadəga tartiffa lamba atomicben tədiya kasarrata waltəgəram karewanzabedə shaida. Tewurdə nasha diyau rectangularro yakkata shiro blocks gultin. Elements suro karapka falben dasawunadǝ alamaram kemikalbe samun fǝlezayin. Dagǝta-a, bowata-a kuru dagǝta-adǝ sandima halla loktubedǝga fǝlezayin. Halla suyedə tərayin karapka falro lejin kuru kəmburamlan səta wofilanro lejin loktu laan. Halla nonmetallicbedə cidiya wofila periodic tableben səta sami kəmburamro lejin. Jadawa loktube buro salakbedəwo amsoye kasatsanadə shima ilmuma kimiyabe Russiabe Dmitri Mendeleevbe suro saa 1869ben; shiye doka loktu-loktubedəga suwudəna kəla awowa kemikalbe kəla nəmngəwu atomicben təngatəgəben. Sau awoa sammaso notənyi dəro, suro periodic tableben nəmgade mbeji, kuru Mendeleevbe kənasartəna shi periodic lawdə faidatə awoa laa fattəgənasodəga zanzəna. Shi doka loktu-loktubedə shiga asutəna kəla shima awoa asutube kurawo suro dareram karnu kən 19thben. Bayantəna badiyaram karnu kən 20 belan, futə lamba atomicbega kuru cida fayoniyabega kəllata suro quantum mechanicsben, nazaru indiso faidaza nurzayin fasal surobe atombedəga. Jiri zamanbe asutinmadə suro saa 1945ben nazəgəna Glenn T. Seaborgbe asutənzən shi actinidesdə hayyamaro f-blockwo d-blockbe gənyi. Shi periodic table a kuru law adǝ zaumaro awo zaumaro faidaa kuru zaumaro faidaa suro chemistry zamanben ro wallada. Shi periodic tabledǝ fuwutǝnzǝdǝ gozǝwu kowono kuru ilmu kimiyabedǝ fuwutǝnzǝ gozǝwu kowono. Suro alagəben, awowa atomicbe lamba 94 sətanadə bas mbeji; [a] awowa ngawo adəben sandima awowa syntheticbewo kuru raktə təwandin. Saa 2010 lan, awowa 118 buro salakbedə notəna, adəbe səkə layi tulur burobedəga tamozəna;[1] attəson yayi, halla kemikalbedə kuwamiyayi məradətəna awowa kəraudəga tawattəro karewanza nanza kalkalzənaro. Foduwa bəlin sodəye tewurdəga layi tulur anyiga kozənaro sədin, amma kuwamiyayi awoa gade ngəwu mowonjinro notənyi; sonyayi, isawu theoreticalbedəye shawari cina kəla nasha notənyi adə futu nasha nowatadəga zəgayinba. Zandewa ilmu kimiyabe laadə kuruson gozaa kozana kəla waneye awoa laadə kalkalro suro tewurben gənatənaben. Wakiltəwa gade-gade kada mbeji shi periodic law dəga, kuru zande kada mbeji kəla waneye shi periodic table dəga təwandinno. Kemikal wo so lamba atomicbe gade-gade mbeji (Z— Zahl ro, German lan “lamba”) shi donyi lamba protonbe suro nucleus nzǝben wakiljin ma.[4] Lamba atomicbe gade-gadewoso aji atombedəga tilojin: aji anyi sandiya chemical elements lan bowotin.[5] Sandi awoa chemicalbedə sandima awoa dəwo periodic tabledəbe yaksə kuru fasalzə. Hydrogen də shima awo donyi lamba atomicbe 1; helium, lamba atomikbe 2; litiyam, lamba atomikbe 3; kuru gadeso-a. Suwa anyi sammaso raktə alama kemikalbe arawu fal au indilan kasarrataro tədin; sandi donyi hydrogenbe-a, heliumbe-a, lithiumbe-a sammaso H, He, kuru Li. Neutronsdə alamaram kemikal atombedəga lejin ba, amma lejin nəmkurauzəga. Atoms do proton nza tilo amma neutron nza gade gade də sha isotopes chemical element fal lan bowotin.[6] Awo-a do alamen wajin də, isotopes gade-gade kəltəlan wajin; isotope wo so nəm nguwulan wajin dəro, awowa donyi alamen wajin də nəm kuranza atomic ye dəga fasartəna, shi donyi nəm kura atom donyi alamen wajin dəye.[7] Elements samma so isotopes nza nguwu, proton nza tilo, amma neutron nza gade gade. Misallo, carbon də shilan isotopes yakkə mbeji, atoms nzə samma son proton arakkə mbeji, kuru nguwuso neutron arakkə mbeji, amma kashi fal də neutron tulur mbeji, kuru yaktə gana laadə neutron usku. Isotopes də ngaltema suro tewur loktubedən yektənyi; sandidə sambisoro cidiya awo falben kəllata. Sa nəmngəwu atomicbe fəletiya, shima nəmkura isotopesbe alamen wajinbewo; amma isotopes də alamen nəm nguwu lan wajin ba ma, nəm nguwu isotope do zauro kalkal də shima bayanjin, nguwusoro suro brackets yen.[8] Suro hatim periodic tableben, awowa dəga somtə tartiffa lamba atomicbe tərayin futə tərainben. Layi bəlin (loktu) baditin sa shell electronbe bəlində electronnzə buro salakbe səwandiya. Columns (groups) də sha electron atom dəye nozəna; elements donyi electrons nza tilo ma suro shell falyen, suro column falyen kara (misallo oxygen, sulfur, kuru selenium samma so electrons diyau suro p-subshell diyaye lan). Elements donyi samunnam kemikalbedə suro periodic tableben kara, amma suro f-blockben, kuru nasha gadelan suro d-blockben, elements donyi loktə fallan dasawunadǝye samunnam mbeji. Adəye səkə, awo do ne chemical gultin dəga notə kəske, kamye awo do ne kornzən dagəna dəga nozənaro waljiya.[9] Kudəro, awoa 118 nowata, sandi buro salakbe 94də nowata kəla Dunyaben waajinro.[10][a] Sandi 24 gafsənadə, americium səta oganessonro saadənadə (95–118), loktu laboratorieslan kəltiya bas waajin. Suro awowa 94 donyi alamen wajinma dəyen, 83 sandima primordial wo kuru 11 də suro decay chain awowa donyi primordial be lan wajin. Sandi gana laadə zaumaro duwan təbandinba kuru sandiya alagəlan təbandənyi, amma sandiya suro laboratoryben tətandin kawu sandidə alagəlan mbejiro asutinno: technetium (awo 43), promethium (awo 61), astatine (awo 85), neptunium (awo 93), kuru plutonium (2]e4). Awo laa einsteinium (awo 99) a kozənadə ngaltema nəmngəwu macroscopicben asutənyi, kuru astatine ye mbeji; francium (element 87) də fotonzə bas lan gotəna futu nur do awo microscopic lan suluwin lan.[14] Suro awowa alagəlabe 94ben, fisku isotope kalkal mbeji kuru faldə (bismuth) isotope kalkal mbeji (reta kənəngabe saa 2.01×1019, loktə biliyon falma kozəna saa dunyabedəga). zaman dunyabe. Shi awoa kəla kəltabedə kuru bismuth a, thorium a, kuru uranium adə sandima awoa burobe 83 dəwo dunya təbandənadən kənəngatənadəwo. Awowa adamganabe nowatadə 24 sandima radioactivewo.[6] 4lhh6ejbl6a4vudvu646rk6vohc5ejx 0 2995 29734 2026-07-26T10:25:42Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "{{Databox}} Electronics də fannu ilmu kimiyaye-a nzunduye-a do ka'idawa fiziyaye kərajin kuru faidatin karewa do kurtə-a, kunkuntə-a, kuru cidatə-a ro, awowa do electrons-a awowa gade konnu lantarkiye-a faljinma. Shidə fannu fiziyabe [1][2] kuru nzundu konnu latərikibe shidonyi karewa faidatain alamanna transistorso, diodesso, kuru kəltəram circuitbega shilan faidatə letə konnu latərikibedəga kaltəyin kuru shiga jili fallan gadero kalakcin, alamanna lantark..." 29734 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Electronics də fannu ilmu kimiyaye-a nzunduye-a do ka'idawa fiziyaye kərajin kuru faidatin karewa do kurtə-a, kunkuntə-a, kuru cidatə-a ro, awowa do electrons-a awowa gade konnu lantarkiye-a faljinma. Shidə fannu fiziyabe [1][2] kuru nzundu konnu latərikibe shidonyi karewa faidatain alamanna transistorso, diodesso, kuru kəltəram circuitbega shilan faidatə letə konnu latərikibedəga kaltəyin kuru shiga jili fallan gadero kalakcin, alamanna lantarki faltəlan (AC) səta daataro (DC) au alamaram analogbero. Karewa konnuyedə taidazə fuwutə nashawa ngəwu naptəram jamabe zamanben taasirzana, alama mana-a, raayi-a, ilmu-a, nəlewa-a, sanyiya-a, nzəliwo-a. Awo do ne fuwutə awowa konnuye suwudin də shima cidaram semiconductor ye, shi do ne sambisoro awowa konnuye zauro zamanye sutuluyin ma kuru circuit do ne muradə dinaye jaapcin ma. Sanyaram semiconductorbedə shima sanyaram kurawo kuru zauro riwanzəwo, kungəna saaben səbandində dola biliyon 481 samin suro saa 2018. Sanyaram konnubedə dalami gade suronzən mbeji shidonyi karewa konnubega təngatəyinma, alamanna e-commerce, [citation needed] shidonyi trillion sales suro intanetteben sətanadə. === Laminate === q3jpfavmybz5kn97gl6uiys49cnoo1t