Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3014 29768 2026-07-31T04:35:32Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Ngarkimedə''' awo kemikalbe; shidə alamaram Cu (Latin cuprum lan) kuru lamba atomicbe 29. Shidə su təlala, kəske, kuru ductile shidonyi zauro kawudo-a lantarki-a sədinma. Sami copper tahirbedə launu pinkish-orangebe mbeji. Ngarkimedə shilan faidatin kawudo-a konnu latərikiye-a, kare garbero, kuru shidə awo su gade-gade kəllatalan faidatin, alamanna liwula ngəla shidonyi nzayelan faidatinma, cupronickel shilan faidatin karewa suro njiye-a kuru z..." 29768 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ngarkimedə''' awo kemikalbe; shidə alamaram Cu (Latin cuprum lan) kuru lamba atomicbe 29. Shidə su təlala, kəske, kuru ductile shidonyi zauro kawudo-a lantarki-a sədinma. Sami copper tahirbedə launu pinkish-orangebe mbeji. Ngarkimedə shilan faidatin kawudo-a konnu latərikiye-a, kare garbero, kuru shidə awo su gade-gade kəllatalan faidatin, alamanna liwula ngəla shidonyi nzayelan faidatinma, cupronickel shilan faidatin karewa suro njiye-a kuru zar-a, kuru constantan shilan faidatin awo ngaltəbe-a kuru awo kawudo ngaltəbe-a. Copper də shima su do ne asal lan tuwondin ma, ma’ananzə su do ne alamen faidatin ma, su do ne alloyed gənyi ma. Adəbe səkə adamganabe nasha kadalan faidatə badiwono, c lan səta.Saa 8000 BC. Ngawo saa duwu kadayen, shima su buro salakbe sulfide ores lan yirfandowo, c.Saa 5000 BC; su buro salakbe do suro moldben zadǝna dǝ, c.Saa 4000 BC; kuru su buro salakbedə su gade'a kəltəna, tin, ngarkime tando nankaro, c.Saa 3500 BC lan. Awowa ngəwuro təbandində sandima copper(II) manda, shidəwo ngəwusoro launu liwula au kəli minerals jili azurite a, malachite a, kuru turquoise a ro cin, kuru zaumaro faidatin kuru gargamlan faidatin. Copper do gar lan faidatin ma, nguwusoro sami samibe ro, shi do oxidize lan faidatin ma, shi do verdigris lan bowotin ma. Copper də loktu laan sha awo zaye lan faidatin, nasha suye lan kuru awo gade-gade lan faidatin. Kəltəram copperbedə awowa kuliwa kwasuwabe-a, fungicides-a, kuru awowa kəska gənatəbe-aro faidatin. Copper də awowa kənəngatinma sammaro faida. Shidǝ taganasmaro oxygenbe metabolismnzǝa kǝllata. Misallo, suro yintəram enzyme cytochrome c oxidase yen tuwandin, suro oxygen donyi hemocyanin gojin ma, kuru suro hydroxylases kada yen tuwandin. Am kurawa də suronzan copper kate 1.4-a 2.1 mg-a mbeji kilogram tiyibe falyin.[13] Ilmu asalbe Su sudəbedə aes cyprium lan gowotə ma'ananzə 'su Cyprusbe' təlam Latinben. Dareram Latinben adə cuprumro wallono. Nasara kureyedə adəga coperro gozana; copper, buro salaklan karnu kən 12th lan faidatənadə, kalma adəlan gowotə.[14] 3myielq0mihrvmc5f735ent0dggtl0e 29769 29768 2026-07-31T04:42:57Z Abba Khaleel 1413 29769 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ngarkimedə''' awo kemikalbe; shidə alamaram Cu (Latin cuprum lan) kuru lamba atomicbe 29. Shidə su təlala, kəske, kuru ductile shidonyi zauro kawudo-a lantarki-a sədinma. Sami copper tahirbedə launu pinkish-orangebe mbeji. Ngarkimedə shilan faidatin kawudo-a konnu latərikiye-a, kare garbero, kuru shidə awo su gade-gade kəllatalan faidatin, alamanna liwula ngəla shidonyi nzayelan faidatinma, cupronickel shilan faidatin karewa suro njiye-a kuru zar-a, kuru constantan shilan faidatin awo ngaltəbe-a kuru awo kawudo ngaltəbe-a. Copper də shima su do ne asal lan tuwondin ma, ma’ananzə su do ne alamen faidatin ma, su do ne alloyed gənyi ma. Adəbe səkə adamganabe nasha kadalan faidatə badiwono, c lan səta.Saa 8000 BC. Ngawo saa duwu kadayen, shima su buro salakbe sulfide ores lan yirfandowo, c.Saa 5000 BC; su buro salakbe do suro moldben zadǝna dǝ, c.Saa 4000 BC; kuru su buro salakbedə su gade'a kəltəna, tin, ngarkime tando nankaro, c.Saa 3500 BC lan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Copper#cite_note-EncBrit-11</ref> Awowa ngəwuro təbandində sandima copper(II) manda, shidəwo ngəwusoro launu liwula au kəli minerals jili azurite a, malachite a, kuru turquoise a ro cin, kuru zaumaro faidatin kuru gargamlan faidatin. Copper do gar lan faidatin ma, nguwusoro sami samibe ro, shi do oxidize lan faidatin ma, shi do verdigris lan bowotin ma. Copper də loktu laan sha awo zaye lan faidatin, nasha suye lan kuru awo gade-gade lan faidatin. Kəltəram copperbedə awowa kuliwa kwasuwabe-a, fungicides-a, kuru awowa kəska gənatəbe-aro faidatin. Copper də awowa kənəngatinma sammaro faida. Shidǝ taganasmaro oxygenbe metabolismnzǝa kǝllata. Misallo, suro yintəram enzyme cytochrome c oxidase yen tuwandin, suro oxygen donyi hemocyanin gojin ma, kuru suro hydroxylases kada yen<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Copper#cite_note-12</ref> tuwandin. Am kurawa də suronzan copper kate 1.4-a 2.1 mg-a mbeji kilogram tiyibe falyin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Copper#cite_note-13</ref> Ilmu asalbe Su sudəbedə aes cyprium lan gowotə ma'ananzə 'su Cyprusbe' təlam Latinben. Dareram Latinben adə cuprumro wallono. Nasara kureyedə adəga coperro gozana; copper, buro salaklan karnu kən 12th lan faidatənadə, kalma adəlan gowotə.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Copper#cite_note-14</ref> == Lamintǝ == 03ys08fbhvdnrkzs6yejxerspt6mnvb 0 3015 29770 2026-07-31T04:45:13Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Dinardə''' awo kemikalbe; alamaram kemikalbedə shima Au (Latin aurumlan) kuru lamba atomicbedə 79. Futu shiye tahirdən, shidə su-kərnawu, nəmkərawu, təlala, kəske, kuru su ductile. Chemical lan, dinar də su faltəye, awo 11, kuru su daraja fal. Shidə fal suro awowa kemikalbe ganaro kalaktəben, shidə kən indimiwo suro awowa kalaktəben, shidonyi platinum basdə shima awowa kalaktəbe ganawo.[10] Dinardə cidiya kəndaram noataben cibbu. Dina..." 29770 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Dinardə''' awo kemikalbe; alamaram kemikalbedə shima Au (Latin aurumlan) kuru lamba atomicbedə 79. Futu shiye tahirdən, shidə su-kərnawu, nəmkərawu, təlala, kəske, kuru su ductile. Chemical lan, dinar də su faltəye, awo 11, kuru su daraja fal. Shidə fal suro awowa kemikalbe ganaro kalaktəben, shidə kən indimiwo suro awowa kalaktəben, shidonyi platinum basdə shima awowa kalaktəbe ganawo.[10] Dinardə cidiya kəndaram noataben cibbu. Dinardə ngəwusoro awo kəlanzəlaro waljin (kəre asalbe), naptə nuggets au arkəmben, kawu-a, zar-a, kuru awo-a njiye-a. Shidə suro awoa cibbuben wajin shidonyi awo shiro silver gultində (futu electrumben), shidəga su gade alamanna copperso, platinumso, palladiumso, kuru awoa cidibe alamanna suro pyriteben kəltəna. Nguwuro, shidə suro awoa dinarben təbandin, ngəwusoro tellurium (tinar tellurides) lan. Dinar də acid nguwuro raksəyin ba, amma suro njiye lan yijin (tuskano nitric acid-a hydrochloric acid-a), shi do ne tetrachloroaurate anion yijin ma sədin ma. Dinardə nitric acid tilonzən yijinba, shidəwo liwula-a base metals-a yijinma, awodəwo tussunaro faidatə dinardəga yasayin kuru dinardəga suro awowa suben mbejiro tawattəyin, adəbe səkə kalma "acid test" dəga suwudə. Dinardə suro alkaline cyanideben yijin, shidəwo latədə-a lantarki-aro faidatinma. Dinardə suro mercuryben yijin, amalgam alloys sədin, kuru dinardə awo yijinro cidajin, adə kemikal gənyi. Awo do ne zauro duwan tuwondin ba ma shi do ne silver ro rataltəyin ma (attəson yayi shi do ne platinum a kozəna), dinar də su zauro tamanna shi do ne faidatin ma kəla awo zarye lan, awo zaye lan faidatin ma, kuru cidawa gade kisandiye lan faidatin ma suro gargam yen. Buro salak lan, awo do ne gold standard lan bowotin də shima letəram kungənaye wo. Kungəna dinarbe ngəwuso suro saa 1930s yen təmtə koltəna, kuru dinar dunyabedə koltəna nizam kungəna fiatbe nankaro ngawo Nixonbe shock measures saa 1971bedən. Saa 2023 lan, lardə do dinar zauro sətandində shima China, ngawodən Russia-a Australia-a.[14] Saa 2020 lan, jumla dinarbe ton 201,296 yeyi sami cidiben mbeji.[15] Dinar adə samma kəltə zaye cube ro waljiya, shiti falloso mita 21.7 (71 ft) ngaljin. Dunyalan dinar bəlin tətandində faidatədə kashi 50% nasha zayeben, kashi 40% nasha zar yikoben, kuru kashi 10% nasha cidaramben.[16] Dinarbe nəmkərawunzə, nəmkərawunzə, nəmkərawunzəga ​​kuru kemikal gadeso-a, kuruson nəmkərawu konnu latərikibe-aye səkə shiga faidatə gozaa kowotə awowa konnu lantərkibe wurtəro raktəyinma suro karewa komfutabe sammason (faidatənzə kura sanyiyaramlan). Dinardə kuruson infrared shielding lan faidatin, glass launuwa tando-a, lambo dinarbe-a, kuru timi waltəm yasa-a. Auranofin də kurun dinar mbeji shilan faidatə kasuwa suroye ro kurun tədin. m4qqx7acsx7qhrlvx0stjb3dfkqtehp 29771 29770 2026-07-31T04:51:50Z Abba Khaleel 1413 29771 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Dinardə''' awo kemikalbe; alamaram kemikalbedə shima Au (Latin aurumlan) kuru lamba atomicbedə 79. Futu shiye tahirdən, shidə su-kərnawu, nəmkərawu, təlala, kəske, kuru su ductile. Chemical lan, dinar də su faltəye, awo 11, kuru su daraja fal. Shidə fal suro awowa kemikalbe ganaro kalaktəben, shidə kən indimiwo suro awowa kalaktəben, shidonyi platinum basdə shima awowa kalaktəbe ganawo.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gold#cite_note-10</ref> Dinardə cidiya kəndaram noataben cibbu. Dinardə ngəwusoro awo kəlanzəlaro waljin (kəre asalbe), naptə nuggets au arkəmben, kawu-a, zar-a, kuru awo-a njiye-a. Shidə suro awoa cibbuben wajin shidonyi awo shiro silver gultində (futu electrumben), shidəga su gade alamanna copperso, platinumso, palladiumso, kuru awoa cidibe alamanna suro pyriteben kəltəna. Nguwuro, shidə suro awoa dinarben təbandin, ngəwusoro tellurium (tinar tellurides) lan. Dinar də acid nguwuro raksəyin ba, amma suro njiye lan yijin (tuskano nitric acid-a hydrochloric acid-a), shi do ne tetrachloroaurate anion yijin ma sədin ma. Dinardə nitric acid tilonzən yijinba, shidəwo liwula-a base metals-a yijinma, awodəwo tussunaro faidatə dinardəga yasayin kuru dinardəga suro awowa suben mbejiro tawattəyin, adəbe səkə kalma "acid test" dəga suwudə. Dinardə suro alkaline cyanideben yijin, shidəwo latədə-a lantarki-aro faidatinma. Dinardə suro mercuryben yijin, amalgam alloys sədin, kuru dinardə awo yijinro cidajin, adə kemikal gənyi. Awo do ne zauro duwan tuwondin ba ma shi do ne silver<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gold#cite_note-11</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gold#cite_note-12</ref> ro rataltəyin ma (attəson yayi shi do ne platinum a kozəna),<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gold#cite_note-13</ref> dinar də su zauro tamanna shi do ne faidatin ma kəla awo zarye lan, awo zaye lan faidatin ma, kuru cidawa gade kisandiye lan faidatin ma suro gargam yen. Buro salak lan, awo do ne gold standard lan bowotin də shima letəram kungənaye wo. Kungəna dinarbe ngəwuso suro saa 1930s yen təmtə koltəna, kuru dinar dunyabedə koltəna nizam kungəna fiatbe nankaro ngawo Nixonbe shock measures saa 1971bedən. Saa 2023 lan, lardə do dinar zauro sətandində shima China, ngawodən Russia-a Australia-a.[14] Saa 2020 lan, jumla dinarbe ton 201,296 yeyi sami cidiben mbeji.[15] Dinar adə samma kəltə zaye cube ro waljiya, shiti falloso mita 21.7 (71 ft) ngaljin. Dunyalan dinar bəlin tətandində faidatədə kashi 50% nasha zayeben, kashi 40% nasha zar yikoben, kuru kashi 10% nasha cidaramben.[16] Dinarbe nəmkərawunzə, nəmkərawunzə, nəmkərawunzəga ​​kuru kemikal gadeso-a, kuruson nəmkərawu konnu latərikibe-aye səkə shiga faidatə gozaa kowotə awowa konnu lantərkibe wurtəro raktəyinma suro karewa komfutabe sammason (faidatənzə kura sanyiyaramlan). Dinardə kuruson infrared shielding lan faidatin, glass launuwa tando-a, lambo dinarbe-a, kuru timi waltəm yasa-a. Auranofin də kurun dinar mbeji shilan faidatə kasuwa suroye ro kurun tədin. == Lamintǝ == 0wz1acq9rox3m017o4vzv9gxx7pm5op 0 3016 29772 2026-07-31T04:54:44Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Sudə''' awo kemikalbe; shidə alama Fe (Latin lan ferrum 'iron') kuru lamba atomicbe 26. Shidə su donyi jiziyi faltəbe buro salakbe kuru kufu 8 suro loktəben kara. Shima, nəmngəwunzən, awo Dunyalan nowatawo, shima nashaa Dunyabe diyabe-a surobe-adə shima sədin. Shima awo kən diyaume suro dunyaben ngəwuwo. Suro kəndaaram suyedən shiga ngəwusoro meteoritesbe gənaza. Su faidatinma suro suye lan tuluwodə kiln au furnace do raksə 1,500 °C (2,..." 29772 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sudə''' awo kemikalbe; shidə alama Fe (Latin lan ferrum 'iron') kuru lamba atomicbe 26. Shidə su donyi jiziyi faltəbe buro salakbe kuru kufu 8 suro loktəben kara. Shima, nəmngəwunzən, awo Dunyalan nowatawo, shima nashaa Dunyabe diyabe-a surobe-adə shima sədin. Shima awo kən diyaume suro dunyaben ngəwuwo. Suro kəndaaram suyedən shiga ngəwusoro meteoritesbe gənaza. Su faidatinma suro suye lan tuluwodə kiln au furnace do raksə 1,500 °C (2,730 °F) nazəyinma məradəzəna, alamanna 500 °C (900 °F) yeyi nəm nguwu copper ye məradətəna dəga kozəna. Adammana soye duluwu adə Eurasia lan notə badizana loktu saa duwu kən indimi BC yen kuru karewa suye-a balimiya-a faidatədə alloy ngarkimeye faltə badiwono – nasha laa lan, saa 1200 BC yedei lan bas. Lamar shima də zaman ngarkime lan cizə zaman suyero faltəro gotəna. Dunya zamanben, su alloysbe, alamanna suso, su stainlessso, cast ironso kuru su taganasbeso, sandima su sanyaramlan nowatawo, dalil karewanza mashinyebe-a tamannza gana-a nankaro. Sanyaram su-a su-a yedə zauro faida'a nasha razəgəben, kuru sudə shima su'a butunzəwo, tamanzə dola gana kilogram au pound falye. Sami suye tahir kuru təlaladə alama kuturam liwula-kəri. Sudə oxygen-a nji-a kəltayin kuru su oxides bəntənəs-sələmro sətandin, shi doni rust lan notənadə. Oxides su gadeye dəwo passivating layers sədin də yeyi gənyi, rust də su dəga kozənaro nəm nguwu gojin kuru adəye səkə fəlejin, awowa bəlin kada corrosion ro suwudin. Nasha kemikalben, kəndaram subedə sandima su (II) a su (III) a. Sudə awowa kada su faltəbe gadeso’a kəlzəna, surodən awowa gade kufu 8 be mbeji, ruthenium a osmium a. Sudə awoa kəllata kəljin kəndaram oxidationbe kadalan, -2 səta +7 ro saadəna. Suye awowa kada kəltəramma sədin; laanzadə, alamanna ferrocene-a, ferrioxalate-a, kuru Prussian blue-adə faidawa sanyiyarambe-a, nəlewabe-a, au kulashibe-a mbeji. Tiyi kam kurabedə suronzən su gram 4 (0.005% nəmkura tiyibe) mbeji, ngəwunzəso suro hemoglobin-a myoglobin-aben. Proteinwa indi anyi faidanza mbeji nasha bu lan oxygen gotǝ-a kuru oxygen suro tiyi lan gǝnatǝ-a lan. Nəm nguwu do ne iron metabolism lan bowotin də, iron gana laa suro kəmbuyen məradəzəna. Su də shima su do na do redox enzymes faida’a kadaye yintə cellularye’a oxidation’a kuru kəska’a dabba’a fulutə’a.[10] Halwa Awo-a gade-gade Hawar kura: Allotropes suye Nəmngəwu molarbe-a duno α sube-a na konnu njimben Fasal gade-gade yakkə atoms suye suro su cibbuben asutin nəmkərawu noatalan. Allotropes anyi sandiya α, γ, δ, kuru ε lan bowotin. Su donyi 1538 °C lan amusuro waljiya, shiye δ allotrope ro waljin, shi donyi tiyi lan dawu cubic (bcc) crystal ye lan. Sa 1394 °C ro amusujiya, shiye faltin γ-iron allotrope ro, fuska-dawu cubic (fcc) gar kristalbe, au austenite. Suro 912 °C-a cidiyanzə-a lan, garno kərratadə waltə bcc α-su allotrope ro waljin.[11] Na duno kura lan, alamanna 10 GPa yeyi lan kuru temperature də kelvin yar gana laa au cidiyanzə, α-iron də faltə hexagonal gadero waljin, shi do ne ε-iron lan notəna də. Kawudo-ngəwu γ-phase də shiye faltin ε-iron ro waljin, amma duno kura lan faltin.[12] Halla zahirbe subedə na zaumaro pressure-a temperature-aben zaumaro kəratəna dalil faidanza kəla dawariya ilmube kəla dawu dunyabe-a kuru dunyawa gade-aben.[13][12] Shi dunyabe suronzǝdǝ suronzǝn su-nickel alloybe mbeji shido ε (au β) garnzǝ mbejiro tǝmatǝna.[14] Shaidawa jarabtəbe kambiwuwa laa mbeji kəla β phase kalkalben na duno 50 GPa samin kuru temperature gananzə yayi 1500 K. Shidə orthorhombic au gar hcp indi mbejiro təmatəna.[15] (Tuskatəlan, kalma “β-su” loktəlan shilan faidatain α-suye sami Curieben, loktə ferromagneticlan paramagneticro faltiya, amma fasalnzə crystalbedə faltənyi.[11]) ru9fnw3yn57lwcjefnn5om3bpvjevi3 29773 29772 2026-07-31T05:00:25Z Abba Khaleel 1413 29773 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sudə''' awo kemikalbe; shidə alama Fe (Latin lan ferrum 'iron') kuru lamba atomicbe 26. Shidə su donyi jiziyi faltəbe buro salakbe kuru kufu 8 suro loktəben kara. Shima, nəmngəwunzən, awo Dunyalan nowatawo, shima nashaa Dunyabe diyabe-a surobe-adə shima sədin. Shima awo kən diyaume suro dunyaben ngəwuwo. Suro kəndaaram suyedən shiga ngəwusoro meteoritesbe gənaza. Su faidatinma suro suye lan tuluwodə kiln au furnace do raksə 1,500 °C (2,730 °F) nazəyinma məradəzəna, alamanna 500 °C (900 °F) yeyi nəm nguwu copper ye məradətəna dəga kozəna. Adammana soye duluwu adə Eurasia lan notə badizana loktu saa duwu kən indimi BC yen kuru karewa suye-a balimiya-a faidatədə alloy ngarkimeye faltə badiwono – nasha laa lan, saa 1200 BC yedei lan bas. Lamar shima də zaman ngarkime lan cizə zaman suyero faltəro gotəna. Dunya zamanben, su alloysbe, alamanna suso, su stainlessso, cast ironso kuru su taganasbeso, sandima su sanyaramlan nowatawo, dalil karewanza mashinyebe-a tamannza gana-a nankaro. Sanyaram su-a su-a yedə zauro faida'a nasha razəgəben, kuru sudə shima su'a butunzəwo, tamanzə dola gana kilogram au pound falye. Sami suye tahir kuru təlaladə alama kuturam liwula-kəri. Sudə oxygen-a nji-a kəltayin kuru su oxides bəntənəs-sələmro sətandin, shi doni rust lan notənadə. Oxides su gadeye dəwo passivating layers sədin də yeyi gənyi, rust də su dəga kozənaro nəm nguwu gojin kuru adəye səkə fəlejin, awowa bəlin kada corrosion ro suwudin. Nasha kemikalben, kəndaram subedə sandima su (II) a su (III) a. Sudə awowa kada su faltəbe gadeso’a kəlzəna, surodən awowa gade kufu 8 be mbeji, ruthenium a osmium a. Sudə awoa kəllata kəljin kəndaram oxidationbe kadalan, -2 səta +7 ro saadəna. Suye awowa kada kəltəramma sədin; laanzadə, alamanna ferrocene-a, ferrioxalate-a, kuru Prussian blue-adə faidawa sanyiyarambe-a, nəlewabe-a, au kulashibe-a mbeji. Tiyi kam kurabedə suronzən su gram 4 (0.005% nəmkura tiyibe) mbeji, ngəwunzəso suro hemoglobin-a myoglobin-aben. Proteinwa indi anyi faidanza mbeji nasha bu lan oxygen gotǝ-a kuru oxygen suro tiyi lan gǝnatǝ-a lan. Nəm nguwu do ne iron metabolism lan bowotin də, iron gana laa suro kəmbuyen məradəzəna. Su də shima su do na do redox enzymes faida’a kadaye yintə cellularye’a oxidation’a kuru kəska’a dabba’a fulutə’a.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Iron#cite_note-lpi-10</ref> Halwa Awo-a gade-gade Hawar kura: Allotropes suye Nəmngəwu molarbe-a duno α sube-a na konnu njimben Fasal gade-gade yakkə atoms suye suro su cibbuben asutin nəmkərawu noatalan. Allotropes anyi sandiya α, γ, δ, kuru ε lan bowotin. Su donyi 1538 °C lan amusuro waljiya, shiye δ allotrope ro waljin, shi donyi tiyi lan dawu cubic (bcc) crystal ye lan. Sa 1394 °C ro amusujiya, shiye faltin γ-iron allotrope ro, fuska-dawu cubic (fcc) gar kristalbe, au austenite. Suro 912 °C-a cidiyanzə-a lan, garno kərratadə waltə bcc α-su allotrope ro waljin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Iron#cite_note-FOOTNOTEGreenwoodEarnshaw19971075%E2%80%9379-11</ref> Na duno kura lan, alamanna 10 GPa yeyi lan kuru temperature də kelvin yar gana laa au cidiyanzə, α-iron də faltə hexagonal gadero waljin, shi do ne ε-iron lan notəna də. Kawudo-ngəwu γ-phase də shiye faltin ε-iron ro waljin, amma duno kura lan faltin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Iron#cite_note-fe-innercore-stability-12</ref> Halla zahirbe subedə na zaumaro pressure-a temperature-aben zaumaro kəratəna dalil faidanza kəla dawariya ilmube kəla dawu dunyabe-a kuru dunyawa gade-aben.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Iron#cite_note-phase-dia-iron-eicore-13</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Iron#cite_note-fe-innercore-stability-12</ref> Shi dunyabe suronzǝdǝ suronzǝn su-nickel alloybe mbeji shido ε (au β) garnzǝ mbejiro tǝmatǝna.[14] Shaidawa jarabtəbe kambiwuwa laa mbeji kəla β phase kalkalben na duno 50 GPa samin kuru temperature gananzə yayi 1500 K. Shidə orthorhombic au gar hcp indi mbejiro təmatəna.[15] (Tuskatəlan, kalma “β-su” loktəlan shilan faidatain α-suye sami Curieben, loktə ferromagneticlan paramagneticro faltiya, amma fasalnzə crystalbedə faltənyi.[11]) == Lamintǝ == s0dmzu12w8ohlylegdq8592oka302ww 0 3017 29774 2026-07-31T05:03:10Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Silver''' də awo kemikalye; shilan alamaram Ag mbeji (Latin argentum 'silver') kuru lamba atomicbe 47. Su təlala, bəl, nəm shawa, shidəbe nəmngəwu konnu lantərkibe-a, kawudo-a kuru nəmngəwu sube-a fəlejin.[11] Liwuladə suro cidiben təwandin futu awowa təraanaben ("liwula asalbe"), naptə alloy dinarbe-a su gadeso-a, kuru suro cidiben alamanna acanthite-a, argentite-a chlorargyrite-a. Kambo liwulabedə awo shiro lead-zinc gultindəbe təbandin..." 29774 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Silver''' də awo kemikalye; shilan alamaram Ag mbeji (Latin argentum 'silver') kuru lamba atomicbe 47. Su təlala, bəl, nəm shawa, shidəbe nəmngəwu konnu lantərkibe-a, kawudo-a kuru nəmngəwu sube-a fəlejin.[11] Liwuladə suro cidiben təwandin futu awowa təraanaben ("liwula asalbe"), naptə alloy dinarbe-a su gadeso-a, kuru suro cidiben alamanna acanthite-a, argentite-a chlorargyrite-a. Kambo liwulabedə awo shiro lead-zinc gultindəbe təbandin, copper-a dinar-a lantə-a kuru yasa-a.[12] Silver də tussuna darajanzə su tamanna kuru su kungənaye. Shidə fal suro suwa tulur zaman kurebedən, kuru faidanzə mbeji nasha kungənaye-a, zaye-a, karewa tewurbe-a, zaye-a. Nəm saftənzədə ngəwusoro mille-fallan ngaltin; alloy 94%-bedə sha "0.940 ngəla" lan bowotin. Sau silver tahirdə gana laa təlala nankaro, silver do ne jewelery lan faidatin ma, coina-a karewa fatobe-a lan faidatin də copper au su gade-a kəltin. Ngawo kungǝna-a kuru zar yiko-a faidatǝ alama zar sǝnana-a kuru bullion-aben, liwuladǝ kare cidabe faida-a. Shilan faidatain nasha fotovoltaicben, konnu lantərkibe kəltəramzəga kuru awowa konnubega, karewa konnube bakkataga, alloy kəltabega, catalysisbega, kururam taganasbega kuru window zaktəbega, kuru karewa antimicrobialbega. Silver halides də faida’a nasha fotoye lan, warak fotoye lan kuru glass photochromic ye lan, amma muradə fotoye silver ye də fulutəna loktu foto’a digital ye tartəyin lan.[13][12] mv99gr8rf76seonybxk3nol78xtiqsp 29775 29774 2026-07-31T05:06:38Z Abba Khaleel 1413 29775 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Silver''' də awo kemikalye; shilan alamaram Ag mbeji (Latin argentum 'silver') kuru lamba atomicbe 47. Su təlala, bəl, nəm shawa, shidəbe nəmngəwu konnu lantərkibe-a, kawudo-a kuru nəmngəwu sube-a fəlejin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Silver#cite_note-11</ref> Liwuladə suro cidiben təwandin futu awowa təraanaben ("liwula asalbe"), naptə alloy dinarbe-a su gadeso-a, kuru suro cidiben alamanna acanthite-a, argentite-a chlorargyrite-a. Kambo liwulabedə awo shiro lead-zinc gultindəbe təbandin, copper-a dinar-a lantə-a kuru yasa-a.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Silver#cite_note-USGS-MCS-2026-12</ref> Silver də tussuna darajanzə su tamanna kuru su kungənaye. Shidə fal suro suwa tulur zaman kurebedən, kuru faidanzə mbeji nasha kungənaye-a, zaye-a, karewa tewurbe-a, zaye-a. Nəm saftənzədə ngəwusoro mille-fallan ngaltin; alloy 94%-bedə sha "0.940 ngəla" lan bowotin. Sau silver tahirdə gana laa təlala nankaro, silver do ne jewelery lan faidatin ma, coina-a karewa fatobe-a lan faidatin də copper au su gade-a kəltin. Ngawo kungǝna-a kuru zar yiko-a faidatǝ alama zar sǝnana-a kuru bullion-aben, liwuladǝ kare cidabe faida-a. Shilan faidatain nasha fotovoltaicben, konnu lantərkibe kəltəramzəga kuru awowa konnubega, karewa konnube bakkataga, alloy kəltabega, catalysisbega, kururam taganasbega kuru window zaktəbega, kuru karewa antimicrobialbega. Silver halides də faida’a nasha fotoye lan, warak fotoye lan kuru glass photochromic ye lan, amma muradə fotoye silver ye də fulutəna loktu foto’a digital ye tartəyin lan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Silver#cite_note-RSC-silver-13</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Silver#cite_note-USGS-MCS-2026-12</ref> == Lamintǝ == 11ondrpnvho1b4puo3q8zlk5wsn37d8 0 3018 29776 2026-07-31T05:09:16Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Tin''' də awo kemikalye; shidə alamaram Sn (Latin lan stannum) kuru lamba atomicbe 50. Su-kəriwube, tində təlala duno ganalan kamtin,[13] kuru bar tinbedə muskon duno ganalan dungotin. Sa dunowaro waljiya, bar tinbedə kowo sədin, shiro "tin cry" gultində, dalil kawuwa tinbedən.[14] Tin də su ngawo faltəyen suro kufu 14 suro awowa zamanben. Shidə musammanno suro cidiben təbandin, shidəwo suronzən stannic oxide-a, SnO-a mbejidə. 2. Tin də..." 29776 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tin''' də awo kemikalye; shidə alamaram Sn (Latin lan stannum) kuru lamba atomicbe 50. Su-kəriwube, tində təlala duno ganalan kamtin,[13] kuru bar tinbedə muskon duno ganalan dungotin. Sa dunowaro waljiya, bar tinbedə kowo sədin, shiro "tin cry" gultində, dalil kawuwa tinbedən.[14] Tin də su ngawo faltəyen suro kufu 14 suro awowa zamanben. Shidə musammanno suro cidiben təbandin, shidəwo suronzən stannic oxide-a, SnO-a mbejidə. 2. Tin də kemikal samənzəna mashiwanzə indiso suro kufu 14, germanium a lead a, kuru shilan kəndaram oxidationbe indi mbeji, +2 kuru ganalaro kalkal +4. Tin də shima awo kən 49 me do zauro nguwu’a dunyalan, shi do 0.00022% suro cidinzəyen sədin ma, kuru shilan isotopes 10 mbeji, shidə isotopes nguwu’a suro periodic table yen, dalil nəm nguwu proton ye lan. Shidə allotropes indi mbeji: nəmkəluwu njimlan, allotropedə shima β-tin, shidəwo liwula-bəl, su kəske; temperature ganalan shidə α-tin kəriwube gana, shidəwo garno diamond cubicbedə. Tin suyedə kasam au njilan kəskelan oxidize sədin ba. Tin alloy buro salakbe ngalan kura faidatənadə shima ngarkime, shiga 1⁄8 tin a 7⁄8 copper a (12.5% ​​kuru 87.5% sammason), badiyaram saa 3000 BC belan. Ngawo saa 600 BC yen, tin suye tahir tətandəna. Pewter də, shi do ne alloy 85-90% tin ye gafsəna də suronzən copper a, antimony a, bismuth a, kuru loktu laan lead a silver a, shilan faidatin awo kəltaye ro tun zaman ngarkime yen. Zaman kərmabedən, tin dəga alloys kadalan faidatin, musammanno tin-lead soft solders, sandi donyi kashi 60% au tin kozəna, kuru awowa zahirro, konnu lantərkibe fimma indium tin oxidebe faidata optoelectronicben. Faidatə kura gadedə shima suye tin-ro-kəltə-a. Dalil nəm asəm tin inorganicbedə gana nankaro, su tin-platedbedə zaumaro faidatin kəmbu zaktəro "tin cans" ro. Organotin laadə zauro poisonro waljin. Halwa Zahir Tiyi tin yezobe cibbu Tində su təlala, kəske, ductile kuru zauro kristal liwula-bəl. Sa bar tinbedə dungotəyiya kowo kərtəbe shiro "tin cry" gultində raktə fantin suro crystalsbedən.[14] Halla adǝ indium-a, cadmium-a, zinc-a, kuru mercury-a sammaso kǝndaramnza cibbulan. Tin də yijin alamanna 232 °C (450 °F) lan, shi donyi cidiyazəna ma suro kufu 14 yen, kuru shi donyi 2,602 °C (4,716 °F) lan ferjin ma, shi donyi cidiyazəna ma kən indimi (fuwu lead ye lan) suro kufunzəyen. Na yitəbedə waltə fulutəna 177.3 °C (351.1 °F) ro awowa 11 nm bedəro.[15][16] kcik6wky6a7qxy4bt832aptevktobpl 29777 29776 2026-07-31T05:13:31Z Abba Khaleel 1413 29777 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tin''' də awo kemikalye; shidə alamaram Sn (Latin lan stannum) kuru lamba atomicbe 50. Su-kəriwube, tində təlala duno ganalan kamtin,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tin#cite_note-14</ref> kuru bar tinbedə muskon duno ganalan dungotin. Sa dunowaro waljiya, bar tinbedə kowo sədin, shiro "tin cry" gultində, dalil kawuwa tinbedən.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tin#cite_note-Hol1985-15</ref> Tin də su ngawo faltəyen suro kufu 14 suro awowa zamanben. Shidə musammanno suro cidiben təbandin, shidəwo suronzən stannic oxide-a, SnO-a mbejidə. 2. Tin də kemikal samənzəna mashiwanzə indiso suro kufu 14, germanium a lead a, kuru shilan kəndaram oxidationbe indi mbeji, +2 kuru ganalaro kalkal +4. Tin də shima awo kən 49 me do zauro nguwu’a dunyalan, shi do 0.00022% suro cidinzəyen sədin ma, kuru shilan isotopes 10 mbeji, shidə isotopes nguwu’a suro periodic table yen, dalil nəm nguwu proton ye lan. Shidə allotropes indi mbeji: nəmkəluwu njimlan, allotropedə shima β-tin, shidəwo liwula-bəl, su kəske; temperature ganalan shidə α-tin kəriwube gana, shidəwo garno diamond cubicbedə. Tin suyedə kasam au njilan kəskelan oxidize sədin ba. Tin alloy buro salakbe ngalan kura faidatənadə shima ngarkime, shiga 1⁄8 tin a 7⁄8 copper a (12.5% ​​kuru 87.5% sammason), badiyaram saa 3000 BC belan. Ngawo saa 600 BC yen, tin suye tahir tətandəna. Pewter də, shi do ne alloy 85-90% tin ye gafsəna də suronzən copper a, antimony a, bismuth a, kuru loktu laan lead a silver a, shilan faidatin awo kəltaye ro tun zaman ngarkime yen. Zaman kərmabedən, tin dəga alloys kadalan faidatin, musammanno tin-lead soft solders, sandi donyi kashi 60% au tin kozəna, kuru awowa zahirro, konnu lantərkibe fimma indium tin oxidebe faidata optoelectronicben. Faidatə kura gadedə shima suye tin-ro-kəltə-a. Dalil nəm asəm tin inorganicbedə gana nankaro, su tin-platedbedə zaumaro faidatin kəmbu zaktəro "tin cans" ro. Organotin laadə zauro poisonro waljin. Halwa Zahir Tiyi tin yezobe cibbu Tində su təlala, kəske, ductile kuru zauro kristal liwula-bəl. Sa bar tinbedə dungotəyiya kowo kərtəbe shiro "tin cry" gultində raktə fantin suro crystalsbedən.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tin#cite_note-Hol1985-15</ref> Halla adǝ indium-a, cadmium-a, zinc-a, kuru mercury-a sammaso kǝndaramnza cibbulan. Tin də yijin alamanna 232 °C (450 °F) lan, shi donyi cidiyazəna ma suro kufu 14 yen, kuru shi donyi 2,602 °C (4,716 °F) lan ferjin ma, shi donyi cidiyazəna ma kən indimi (fuwu lead ye lan) suro kufunzəyen. Na yitəbedə waltə fulutəna 177.3 °C (351.1 °F) ro awowa 11 nm bedəro.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tin#cite_note-16</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tin#cite_note-17</ref> == Lamintǝ == bghwdhzyj9d19bekjtkou7jrdzdk9p8