Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 802 30033 19920 2026-09-12T07:22:05Z Pristome 1257 30033 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q387745}} === Kogi<ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Kogi_State#cite_ref-PHC_Tables_1-0</nowiki></ref> === '''Kogi''' State dǝ lardǝ do donyi lardә wa gadǝ-gadǝ kәn mewunzәna so'a kәla-kәla'an. Su Hausa bǝ kəmoduwu (Kogi) ro bowotəna. Kogi dǝ nasha Benue State, Niger State, kuru Kwara State bǝ lan kǝntagǝ August bǝ kǝnawu 27 suro saa 1991 lan tuwondǝna. "Confluence State" də shima su lardə də yǝ shima dalil kəmaduwu Niger-a kuru Benue-a dǝye kǝltanzǝ kǝla bərninzǝ Lokoja yǝ dǝn. Lardə wa Nigeria bǝ 36 lan, Kogi dǝ shima lardǝ do kǝn mewun yakkǝn bǝ suro nashanzǝn kuru shima lardǝ do kǝn miyon indin suro nǝm ngǝwunzǝn kuntenro, am million 4.5 yǝyi suro saa 2016 yen. Geographic lan, lardə də suro ecoregion kauwa tropical Guineabe-savanna mosaicbe lan kara. Awo'a zauro faida'a geography lan kunten dә sandima kuluwu'a kura'a, Niger dә yala-fəte lan kәmzәna kuru Benue dә yala-diyaram lan kәmzәna kawu kuluwu'a indi dә suro Kogi yǝn kәlzәna kuru kәrmai dә'a fәte ro yektәna. Kori Kogi dә kaduwu wa kada kәla saa kada ro kәnәngatana, suronzan Igala, Ebira, Gbagyi, kuru Nupe (shima Bassa Nge, Kakanda, kuru Kupa subgroups) suro kәndaram dәn; Agatu, Basa-Komo, Igbo kuru Idoma suro gәdi dәn; kuru Yoruba (shima Okun, Ogori, Oworo, kuru Magongo subgroups) suro gәdi dәn. == Lamintǝ == t3rv8wfqufknyl1yk38j791xg7j5xtt 0 3130 30027 2026-09-12T04:43:45Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Sorghum''' bicolor, shi donyi kajim lan bowotin ma, kuru sha broomcorn lan bowotin, masar kura, masar India ye, masar Guinea ye, jowar, au milo, shi donyi jili kajim ye Sorghum lan bowotin ma. Ngaidǝn shidǝ saa-saaye, amma cultivars lagǝdǝ saa-saaye. Shidǝ suro kǝskaben wurajin kuru datǝnzǝ mita 4 (13 ft) saminro lejin. Arkəmdə milimita 2 səta 4 ro saadəna (0.08 səta 0.2 in) ro saadəna. Jili alagǝwabe dǝ Sudan lan tǝwondin kuru fatoro tǝ..." 30027 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sorghum''' bicolor, shi donyi kajim lan bowotin ma, kuru sha broomcorn lan bowotin, masar kura, masar India ye, masar Guinea ye, jowar, au milo, shi donyi jili kajim ye Sorghum lan bowotin ma. Ngaidǝn shidǝ saa-saaye, amma cultivars lagǝdǝ saa-saaye. Shidǝ suro kǝskaben wurajin kuru datǝnzǝ mita 4 (13 ft) saminro lejin. Arkəmdə milimita 2 səta 4 ro saadəna (0.08 səta 0.2 in) ro saadəna. Jili alagǝwabe dǝ Sudan lan tǝwondin kuru fatoro tǝwondǝna. Asalnzǝ Africa-a kuru Indian subcontinent-a lan, nashawa kawudo-a kuru kawudo-a lan baretin arǝmmanzǝ nankaro. Shima dunyalan bare arǝmmabe faida-a kǝn uwumiwo. Arkəmdə amsoye kəmburo faidatayin, kuru kəskadə dabbawa kəmburo faidatin kuru ethanol tandoro faidatin. Bayentə Kuru wune: Sorghum (jili) Sorghumdə kajim kura duwo datənzə mita 2.4 (8 ft) ro saadin. Shidə kambil kura-kura au panicles mbeji shidoni arkəm starchybe kəmburo suwudinma kuru kusunyi 3,000 səta kambil woson mbeji. Shidə nasha kawudo dunya sammason wurajin kəmbu-a kəmbu-aro.[9][10][11] Sorghum də asalnzə Africaye-a Indiaye-a, jili kada baretin.[12][13][14] Kambo awo tandobedə cultivars saa-saaye faidatin, amma jili karaabe Sorghumdə saa-saaye; shi Land Institute də jarabcin awo baretəye saa kadaro tədinma "waltə-waltə, arkəm ngəwuro kərtə baro".[15][16] Su sorghum də suro Italiya sorgo yen gowotə, shi do ne karnu kən 12th ye lan surgum au suricum lan gowotə. Adəye waltə Latin lan syricum lan gowotə, ma'ananzə "[kajim] Syriaye".[17] Jili shimadǝbe suronzan milo-a, durra-a, imphee-a, hegari-a, kaffir-a, feterita-a, shallu-a, kaoliang-a mbeji. b155uyu8sl3zqlhzk1wge6rnwnf0x5r 30028 30027 2026-09-12T04:47:24Z Abba Khaleel 1413 30028 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sorghum''' bicolor, shi donyi kajim lan bowotin ma, kuru sha broomcorn lan bowotin, masar kura, masar India ye, masar Guinea ye, jowar, au milo, shi donyi jili kajim ye Sorghum lan bowotin ma. Ngaidǝn shidǝ saa-saaye, amma cultivars lagǝdǝ saa-saaye. Shidǝ suro kǝskaben wurajin kuru datǝnzǝ mita 4 (13 ft) saminro lejin. Arkəmdə milimita 2 səta 4 ro saadəna (0.08 səta 0.2 in) ro saadəna. Jili alagǝwabe dǝ Sudan lan tǝwondin kuru fatoro tǝwondǝna. Asalnzǝ Africa-a kuru Indian subcontinent-a lan, nashawa kawudo-a kuru kawudo-a lan baretin arǝmmanzǝ nankaro. Shima dunyalan bare arǝmmabe faida-a kǝn uwumiwo. Arkəmdə amsoye kəmburo faidatayin, kuru kəskadə dabbawa kəmburo faidatin kuru ethanol tandoro faidatin. Bayentə Kuru wune: Sorghum (jili) Sorghumdə kajim kura duwo datənzə mita 2.4 (8 ft) ro saadin. Shidə kambil kura-kura au panicles mbeji shidoni arkəm starchybe kəmburo suwudinma kuru kusunyi 3,000 səta kambil woson mbeji. Shidə nasha kawudo dunya sammason wurajin kəmbu-a kəmbu-aro.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sorghum#cite_note-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sorghum#cite_note-Britannica-10</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sorghum#cite_note-11</ref> Sorghum də asalnzə Africaye-a Indiaye-a, jili kada baretin.[12][13][14] Kambo awo tandobedə cultivars saa-saaye faidatin, amma jili karaabe Sorghumdə saa-saaye; shi Land Institute də jarabcin awo baretəye saa kadaro tədinma "waltə-waltə, arkəm ngəwuro kərtə baro".[15][16] Su sorghum də suro Italiya sorgo yen gowotə, shi do ne karnu kən 12th ye lan surgum au suricum lan gowotə. Adəye waltə Latin lan syricum lan gowotə, ma'ananzə "[kajim] Syriaye".[17] Jili shimadǝbe suronzan milo-a, durra-a, imphee-a, hegari-a, kaffir-a, feterita-a, shallu-a, kaoliang-a mbeji. == Lamintǝ == 55n62dtr7h9latd84qnepepcu2f6iio 0 3131 30029 2026-09-12T04:49:27Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Laamadə''' shima karapka kajim karabe-a fatobe-a shiro Triticum gultində (/ˈtrɪtɪkəm/).[3] Nasha arǝmmaben, sandiya arǝmma nankaro baretin, sandidǝ kǝmbuwa dunya sammason faidatayin. Jili laamabe nowatadə-a hybrid-adə suronzan laama ngəwuro baretənadə (T. aestivum), spelt-a, durum-a, emmer-a, einkorn-a, kuru Khorasan au Kamut-a. Archaeologist ye bayanzəna laama də buro salak yin nasha Fertile Crescent yen baretə saa 9600 BC yedei. Laamad..." 30029 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Laamadə''' shima karapka kajim karabe-a fatobe-a shiro Triticum gultində (/ˈtrɪtɪkəm/).[3] Nasha arǝmmaben, sandiya arǝmma nankaro baretin, sandidǝ kǝmbuwa dunya sammason faidatayin. Jili laamabe nowatadə-a hybrid-adə suronzan laama ngəwuro baretənadə (T. aestivum), spelt-a, durum-a, emmer-a, einkorn-a, kuru Khorasan au Kamut-a. Archaeologist ye bayanzəna laama də buro salak yin nasha Fertile Crescent yen baretə saa 9600 BC yedei. Laamadə cidi kuralan baretin kəmbu gadeso'a kozənaro (hecta miliyon 219.5 au acres miliyon 542 suro saa 2024 yen). Kasuwu laamabe dunyabedə kasuwu gade samma kəltənadəga kozəna. Suro saa 2024 yen, laama dunyalan tətandində ton miliyon 799 (ton miliyon 881 koriya), adəye sha atam kən indimiro tətandin ngawo maizeben (masarro notəna North America-a Australia-alan).[4] Tun saa 1960 lan, laama-a arkəm gade-a dunyalan tətandində yakkəro cizəna kuru dawu karnu kən 21stben wurajinro təmatəna. Dunyalan məradə laamabedə tərayin dalil faida glutenbe nasha cidaram kəmbubero. Laamadə shima awo faida'a carbohydratesbewo. Dunya sammason, shima futu kəmbu adammanabelan protein kəskabe suwudinmawo, shilan protein mbejidə kashi 13% yeyi, shidəwo atam gadeso'a gəremiya ngəwu amma nəmngalwo proteinbe gana (amino acid faida'a suwudin). Sa arkəmro kəmburo waljiya, laamadə shima awoa kəmbube ngəwu-a fiber-a suwudin. Nasha gana laa lan, gluten də shi do ne protein nguwu suro laama yen mbeji ma də, raksə kwasuwa celiac ye suwudin, awo do ne coeliac gənyi ma, gluten ataxia, kuru dermatitis herpetiformis. Bayentə A: Kǝska; B sǝmo masarbe bafǝna; 1 spikelet kawu kambil sǝdinro; 2 fal, kambil-a tartǝgǝ-a, kura-a; 3 kambil glumesbe mbeji; 4 stamens; 5 kambil; 6 a 7 ovaries lan nji juicebe mbeji; 8 kuru 9 nasha scarbe; 10 suro tada kǝskabe; 11, 12, 13 kusunyi, nǝmkura alabe kuru kuratǝ; 14 shi kamtǝdǝ, kuratǝna. Laamadə kajim duno'a datə dawu-dawuro səta kuruwuro saadəna. Dawunzǝdǝ kǝllata kuru ngǝwusoro kuli, kajim sǝdin. Kǝska fal lan furtu kada mbeji. Lambowa kuruwu kəpkata mbeji, cidiyanzadə stemdəga zakcin, fal sami joint woson. Sami stembedən kəla kambilbedə mbeji, suronzən kambil 20 səta 100ro saadəna mbeji. Kambil wo so suronzǝn nasha kongabe-a kamuwabe-a mbeji.[5] Kambil so dǝ karuwa lan pollinated, kashi 99% ma kozǝna lan pollination dǝ kǝlanzǝ lan pollinjin kuru gafsǝnama dǝ cross-pollination lan kara.[6] Kambildə suro glumes lambowa sənanayen gənatəna. Stamens indi (konga) a kuru (kamu) stigmas du diya glumes ye lan suluyin. Kambil so dǝ spikelets ro yakkata, falnza woso kambil indi lan sǝta arakkǝ ro sagǝdǝna. Carpel fertilized wo so arkəm laamabe au berrybero waljin; botany lan tada caryopsis ye, sha kusunyi lan bowotin. Arkəmdə yellow dinarre bajin; kəla arkəmbedə shiro ear gultin.[5] Lambowa so dǝ suro shoot apical meristem yen suluyin futu telescoping ye lan hatta kǝnzambi ro faltin ro waljin, maananzǝ kambil ro waljin.[7] Lambo dareye kǝska laamabe sutuluyindǝ shima lambo alambewo. Shidə zauro kərau kuru shilan fotosintesis ngəwu lambowa gadea kozəna, shilan carbohydrate səmo wurajinro cin. Lardǝwa donyi kǝska dǝlan, lambo flag ye dǝ, lambo kǝn indimi a kǝn yakkǝmi ye dǝ, sandima carbohydrate nguwu suro arǝm ye dǝro suwudin; kəndaramma nzadə zauro faida'a kəska təmtəgəro.[8][9] Laama də zauro ajabba, shi donyi stomata nguwu mbeji sami (adaxial) lambo ye lan, cidiya (abaxial) ye dəro wumiya.[10] Adə shima awo donyi kəska gade so'a kozənaro baretəna dəwo.[11] Laama winterbedə lambo 15 sətayin suro bunduwu falyen, kuru laama springbedə 9 sətandin;[12] kəska winterbedə tillers 35 sətandin (futu) kəska falyin (cultivardəro wutəgəmen).[12] Furtə laamabedə suro kəskawa barebe zauro cidiyazənaben kara, mita 2 (6 ft 7 in) ro saadəna.[13] Futu kǝska laamabe wurajin lan, kǝska dǝ duno gǝnatǝye suro furtunzǝyen sabcin, alamanna fructans yeyi, [14] shi donyi kǝska dǝro banazǝyin ma, cidiya kǝska baram ye lan, [15] amma kasuwu kate furtu wuratǝ-a kuru furtu donyi non-structural carbohydrate ye lan tuwandin ma mbeji. Furtə wuratəyedə shima awo donyi faida'a wo nasha kəska donyi baram lan faidatin ma, amma stem non-structural carbohydrate də shima awo donyi zauro faida'a wo suro lardə donyi kwasuwa ye lamar kura lan.[16] Jili gade-gade lan, laama dǝ awned au awned gǝnyi. Awns tandodə taman arkəmye gojin,[17] amma laama awnsdə photosynthesis ngəlaro sədin lambowa kozənaro nasha nji faidatəben,[18] adə nankaro awnsdə ngəwuro laama jili kada lardəwa baram zauro konnuwalan baretindən lardəwa kawudo'a kozənaro. Dalil adə nankaro, jili awnedbedə zauro tartəyin dalil yanawu faltəben. Europe lan, laama ye kǝndaram nzǝ fulutǝna.[19] twh1lsmfscaz4bmt23qyit5nxvky8b2 30030 30029 2026-09-12T04:52:37Z Abba Khaleel 1413 30030 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Laamadə''' shima karapka kajim karabe-a fatobe-a shiro Triticum gultində (/ˈtrɪtɪkəm/).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wheat#cite_note-3</ref> Nasha arǝmmaben, sandiya arǝmma nankaro baretin, sandidǝ kǝmbuwa dunya sammason faidatayin. Jili laamabe nowatadə-a hybrid-adə suronzan laama ngəwuro baretənadə (T. aestivum), spelt-a, durum-a, emmer-a, einkorn-a, kuru Khorasan au Kamut-a. Archaeologist ye bayanzəna laama də buro salak yin nasha Fertile Crescent yen baretə saa 9600 BC yedei. Laamadə cidi kuralan baretin kəmbu gadeso'a kozənaro (hecta miliyon 219.5 au acres miliyon 542 suro saa 2024 yen). Kasuwu laamabe dunyabedə kasuwu gade samma kəltənadəga kozəna. Suro saa 2024 yen, laama dunyalan tətandində ton miliyon 799 (ton miliyon 881 koriya), adəye sha atam kən indimiro tətandin ngawo maizeben (masarro notəna North America-a Australia-alan).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wheat#cite_note-Mencken-1984-4</ref> Tun saa 1960 lan, laama-a arkəm gade-a dunyalan tətandində yakkəro cizəna kuru dawu karnu kən 21stben wurajinro təmatəna. Dunyalan məradə laamabedə tərayin dalil faida glutenbe nasha cidaram kəmbubero. Laamadə shima awo faida'a carbohydratesbewo. Dunya sammason, shima futu kəmbu adammanabelan protein kəskabe suwudinmawo, shilan protein mbejidə kashi 13% yeyi, shidəwo atam gadeso'a gəremiya ngəwu amma nəmngalwo proteinbe gana (amino acid faida'a suwudin). Sa arkəmro kəmburo waljiya, laamadə shima awoa kəmbube ngəwu-a fiber-a suwudin. Nasha gana laa lan, gluten də shi do ne protein nguwu suro laama yen mbeji ma də, raksə kwasuwa celiac ye suwudin, awo do ne coeliac gənyi ma, gluten ataxia, kuru dermatitis herpetiformis. Bayentə A: Kǝska; B sǝmo masarbe bafǝna; 1 spikelet kawu kambil sǝdinro; 2 fal, kambil-a tartǝgǝ-a, kura-a; 3 kambil glumesbe mbeji; 4 stamens; 5 kambil; 6 a 7 ovaries lan nji juicebe mbeji; 8 kuru 9 nasha scarbe; 10 suro tada kǝskabe; 11, 12, 13 kusunyi, nǝmkura alabe kuru kuratǝ; 14 shi kamtǝdǝ, kuratǝna. Laamadə kajim duno'a datə dawu-dawuro səta kuruwuro saadəna. Dawunzǝdǝ kǝllata kuru ngǝwusoro kuli, kajim sǝdin. Kǝska fal lan furtu kada mbeji. Lambowa kuruwu kəpkata mbeji, cidiyanzadə stemdəga zakcin, fal sami joint woson. Sami stembedən kəla kambilbedə mbeji, suronzən kambil 20 səta 100ro saadəna mbeji. Kambil wo so suronzǝn nasha kongabe-a kamuwabe-a mbeji.[5] Kambil so dǝ karuwa lan pollinated, kashi 99% ma kozǝna lan pollination dǝ kǝlanzǝ lan pollinjin kuru gafsǝnama dǝ cross-pollination lan kara.[6] Kambildə suro glumes lambowa sənanayen gənatəna. Stamens indi (konga) a kuru (kamu) stigmas du diya glumes ye lan suluyin. Kambil so dǝ spikelets ro yakkata, falnza woso kambil indi lan sǝta arakkǝ ro sagǝdǝna. Carpel fertilized wo so arkəm laamabe au berrybero waljin; botany lan tada caryopsis ye, sha kusunyi lan bowotin. Arkəmdə yellow dinarre bajin; kəla arkəmbedə shiro ear gultin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wheat#cite_note-Brittanica-5</ref> Lambowa so dǝ suro shoot apical meristem yen suluyin futu telescoping ye lan hatta kǝnzambi ro faltin ro waljin, maananzǝ kambil ro waljin.[7] Lambo dareye kǝska laamabe sutuluyindǝ shima lambo alambewo. Shidə zauro kərau kuru shilan fotosintesis ngəwu lambowa gadea kozəna, shilan carbohydrate səmo wurajinro cin. Lardǝwa donyi kǝska dǝlan, lambo flag ye dǝ, lambo kǝn indimi a kǝn yakkǝmi ye dǝ, sandima carbohydrate nguwu suro arǝm ye dǝro suwudin; kəndaramma nzadə zauro faida'a kəska təmtəgəro.[8][9] Laama də zauro ajabba, shi donyi stomata nguwu mbeji sami (adaxial) lambo ye lan, cidiya (abaxial) ye dəro wumiya.[10] Adə shima awo donyi kəska gade so'a kozənaro baretəna dəwo.[11] Laama winterbedə lambo 15 sətayin suro bunduwu falyen, kuru laama springbedə 9 sətandin;[12] kəska winterbedə tillers 35 sətandin (futu) kəska falyin (cultivardəro wutəgəmen).[12] Furtə laamabedə suro kəskawa barebe zauro cidiyazənaben kara, mita 2 (6 ft 7 in) ro saadəna.[13] Futu kǝska laamabe wurajin lan, kǝska dǝ duno gǝnatǝye suro furtunzǝyen sabcin, alamanna fructans yeyi, [14] shi donyi kǝska dǝro banazǝyin ma, cidiya kǝska baram ye lan, [15] amma kasuwu kate furtu wuratǝ-a kuru furtu donyi non-structural carbohydrate ye lan tuwandin ma mbeji. Furtə wuratəyedə shima awo donyi faida'a wo nasha kəska donyi baram lan faidatin ma, amma stem non-structural carbohydrate də shima awo donyi zauro faida'a wo suro lardə donyi kwasuwa ye lamar kura lan.[16] Jili gade-gade lan, laama dǝ awned au awned gǝnyi. Awns tandodə taman arkəmye gojin,[17] amma laama awnsdə photosynthesis ngəlaro sədin lambowa kozənaro nasha nji faidatəben,[18] adə nankaro awnsdə ngəwuro laama jili kada lardəwa baram zauro konnuwalan baretindən lardəwa kawudo'a kozənaro. Dalil adə nankaro, jili awnedbedə zauro tartəyin dalil yanawu faltəben. Europe lan, laama ye kǝndaram nzǝ fulutǝna.[19] == Lamintǝ == 8fhiqqeqk7wrgasp742oqegit02qvj0 0 3132 30031 2026-09-12T04:54:15Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Cheesedə''' jili awo camlan tətandinma lele kada-a, jili kada-a, kuru jili kada-a cam kəltəlan tətandin, ngəwusoro feso, kanyiso au dimiso, kuru yimlan dabba njibe. Loktu cam tandoyen, cam də acid ro waljin kuru enzymes rennet ye au enzymes bacteria ye cida samunnam də kəltəyin shi do ne protein casein dəga kəljin ma. Curds cibbudə, suronzən protein-a milkfat-a mbeji, daji whey njibedən yaktə kuru cheese tamotənadəro təkkin.[1] Cheese la..." 30031 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Cheesedə''' jili awo camlan tətandinma lele kada-a, jili kada-a, kuru jili kada-a cam kəltəlan tətandin, ngəwusoro feso, kanyiso au dimiso, kuru yimlan dabba njibe. Loktu cam tandoyen, cam də acid ro waljin kuru enzymes rennet ye au enzymes bacteria ye cida samunnam də kəltəyin shi do ne protein casein dəga kəljin ma. Curds cibbudə, suronzən protein-a milkfat-a mbeji, daji whey njibedən yaktə kuru cheese tamotənadəro təkkin.[1] Cheese laadə tiyinzan aromatic molds mbeji, laadə sammason mbeji. Jili cheesebe duwu samin mbeji, lardəwa kadalan tətandin. Jilinza-a, jilinza-a, lelenza-adə fərtə camdəyen kara (kəmbu dabbadəye kunten), pasteurised-a, nəmngəwu butterfat-a, bacteria-a mold-a, futu sandiya sasərtə-a, kuru loktu jilifiro sandiya ngəlizana-a. Kajimso, kareya kalubeso, au konnu kəskabedə raktə awo lelero faidatin. Karewa gade tǝragǝnadǝ suronzan barbare sǝlǝm-a, kǝngalmu-a, chives-a au cranberries-a. Cheesemonger, au gonyi cheese ladoma, waneye ilmu cheese kartə-a, yiwo-a, fando-a, gənatə-a kuru baftə-aye mbeji.[2] Cukku camye ngəwuso bakteriya shiro acid sədin, shidəwo shiwur camyedə lactic acidro kalakcin; rennet ye kəltəlan curdling dəga tamojin. Rennet jili kada kəmbu kəskaye mbeji; nguwuso fungus Mucor miehei lan tuwandin, amma laadə Cynara thistles lan tuwandin. Cheese ganaro, camdə acid jili vinegar au jus lemonbe kəltəlan kəltin. Cheesedə darajanzə gotə-a, nzəliwonzə kuruwu-a, kaisə-a, furotin-a, kalsiyum-a, phosphorus-a ngəwu. Cheese də zauro kəske kuru nzəliwo kuruwuro cam kozəna.[3] Cheese cibbuwa, alamanna Cheddar-a Parmesan-a, cheese təlala-a, alamanna Brie-a au cheese cam kanyibe-a kozənaro ngəwuro dəgayin. Kənənga cheese laaye kuruwuro gənatəyedə, musamman maro sa suro awo nzəliwoye lan zaktəna lan, adəye kolzə am tandomasodə saladin sa kasuwudə ngəlaro waljiya. Cheese do ne block-shaped gultin dəga awo delan zaktə-a kuru gas lan fəletə-a dəwo tuskano carbon dioxide-a nitrogen-a ye dəga faidatə cheese dəga gənatəro kuru samtəro karnu kən 21st ye lan, [3] shi do ne kakkadi-a twine-a do karnu kən 20th-a 19th-a lan faidatəna dəga rataltəyin. Cheesemonger də kasuwuma do cheese lado-a, ngalwotəgə-a, shiro cistagə-a lan nozənama. Ilmu asalbe Kalima cheese də Latin caseus lan kedo,[4] shilan kalima zamanbe casein dəga gowotə. Futu buro salakbedə shima fərtə proto-Indo-Europeanbe *kwat-, maananzə "fermenttə, cimro waltə". Adǝ shima cīese au cēse (nasara kureye lan) kuru chese (nasara dawuye lan) suwudǝ.[5] 46q25kljeo5oodtg67r1v7xynqr7595 30032 30031 2026-09-12T04:56:34Z Abba Khaleel 1413 30032 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Cheesedə''' jili awo camlan tətandinma lele kada-a, jili kada-a, kuru jili kada-a cam kəltəlan tətandin, ngəwusoro feso, kanyiso au dimiso, kuru yimlan dabba njibe. Loktu cam tandoyen, cam də acid ro waljin kuru enzymes rennet ye au enzymes bacteria ye cida samunnam də kəltəyin shi do ne protein casein dəga kəljin ma. Curds cibbudə, suronzən protein-a milkfat-a mbeji, daji whey njibedən yaktə kuru cheese tamotənadəro təkkin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cheese#cite_note-1</ref> Cheese laadə tiyinzan aromatic molds mbeji, laadə sammason mbeji. Jili cheesebe duwu samin mbeji, lardəwa kadalan tətandin. Jilinza-a, jilinza-a, lelenza-adə fərtə camdəyen kara (kəmbu dabbadəye kunten), pasteurised-a, nəmngəwu butterfat-a, bacteria-a mold-a, futu sandiya sasərtə-a, kuru loktu jilifiro sandiya ngəlizana-a. Kajimso, kareya kalubeso, au konnu kəskabedə raktə awo lelero faidatin. Karewa gade tǝragǝnadǝ suronzan barbare sǝlǝm-a, kǝngalmu-a, chives-a au cranberries-a. Cheesemonger, au gonyi cheese ladoma, waneye ilmu cheese kartə-a, yiwo-a, fando-a, gənatə-a kuru baftə-aye mbeji.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cheese#cite_note-2</ref> Cukku camye ngəwuso bakteriya shiro acid sədin, shidəwo shiwur camyedə lactic acidro kalakcin; rennet ye kəltəlan curdling dəga tamojin. Rennet jili kada kəmbu kəskaye mbeji; nguwuso fungus Mucor miehei lan tuwandin, amma laadə Cynara thistles lan tuwandin. Cheese ganaro, camdə acid jili vinegar au jus lemonbe kəltəlan kəltin. Cheesedə darajanzə gotə-a, nzəliwonzə kuruwu-a, kaisə-a, furotin-a, kalsiyum-a, phosphorus-a ngəwu. Cheese də zauro kəske kuru nzəliwo kuruwuro cam kozəna.[3] Cheese cibbuwa, alamanna Cheddar-a Parmesan-a, cheese təlala-a, alamanna Brie-a au cheese cam kanyibe-a kozənaro ngəwuro dəgayin. Kənənga cheese laaye kuruwuro gənatəyedə, musamman maro sa suro awo nzəliwoye lan zaktəna lan, adəye kolzə am tandomasodə saladin sa kasuwudə ngəlaro waljiya. Cheese do ne block-shaped gultin dəga awo delan zaktə-a kuru gas lan fəletə-a dəwo tuskano carbon dioxide-a nitrogen-a ye dəga faidatə cheese dəga gənatəro kuru samtəro karnu kən 21st ye lan, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cheese#cite_note-johnson2017-3</ref> shi do ne kakkadi-a twine-a do karnu kən 20th-a 19th-a lan faidatəna dəga rataltəyin. Cheesemonger də kasuwuma do cheese lado-a, ngalwotəgə-a, shiro cistagə-a lan nozənama. Ilmu asalbe Kalima cheese də Latin caseus lan kedo,[4] shilan kalima zamanbe casein dəga gowotə. Futu buro salakbedə shima fərtə proto-Indo-Europeanbe *kwat-, maananzə "fermenttə, cimro waltə". Adǝ shima cīese au cēse (nasara kureye lan) kuru chese (nasara dawuye lan) suwudǝ.[5] == Lamintǝ == cre0qomm4q1wag7981a4z1odbuydeh2