ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1791 1373984 1367925 2026-05-22T12:55:58Z ~2026-30511-06 99578 1373984 wikitext text/x-wiki '''ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಕನ್ನಡ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸರದಾರರಾಗಿಯೂ, ಮುಂದೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರಂತೆಯೆ]] ಕಲ್ಯಾಣದ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ದೊರೆಗಳ ಸಾಮಂತರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. ದೇವಗಿರಿಯ ಅಭೇದ್ಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ಸೇಉಣರು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ದಗಳನ್ನು ನಡೆಸೆದರು. ಕೃಷ್ಣಾ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಸೇವುಣರು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಹೊಯ್ಸಳರು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇವುಣ ರಾಜ್ಯ ನರ್ಮದೆಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ದೇವಗಿರಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯ ಕೊನೆಗಂಡಿತು. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆತನ ದೇವಗಿರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸೇವುಣರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿರದರು. ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥ "ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ"ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ಸೇವುಣರ ಕಾಲದವರು. ==ರಾಜವಂಶದ ಹೆಸರು== ಸೇವುಣ ರಾಜರನ್ನು “ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಮರಾಠರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಸೇಉಣ ಅಥವಾ ಸೇವುಣ[2]. ಇವರದೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಹೊಯ್ಸಳ]], [[ಕಾಕತೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಈ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೇಉಣರೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.[3]. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಈ ವಂಶದ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಸೇಉಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹೆಯಿದೆ ==ಮೂಲ== ಈ ವಂಶದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಯೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆ ಸರ್ವ ಭಾಷಾ ಪೋಷಕರು ಎಂದು ಬಲವಾದ ಆಧಾರಗಳಿವೆ.. ===ಕರ್ನಾಟಕದವರು=== ಡಾ.ಸಿ.ಎಮ್.ಕುಲಕರ್ಣಿ[14], ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾ, ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾರ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವುಣರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ , ಅವರು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು , ಅವರ ಶಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಕಾಣಬರಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ.[15]. ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದು , ದಖ್ಖನಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು. [16] ಅನೇಕ ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಬಿರುದು ಕನ್ನಡ ಮೂಲದವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧಡಿಯಪ್ಪ, ಭಿಲ್ಲಮ, ರಾಜುಗಿ, ವಾಸುಗಿ. ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ರಾಜರ ಸಿಂಘಣ , ಮಲ್ಲುಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕಲಚೂರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವೂಣರ ಮೊದಲ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು , ಸೆಲ್ಲವಿದೇಗ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು. ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ , ಸೇವುಣರು, ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಲಗ್ನಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [3]. ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ವಂಶದ ಲಚ್ಚಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನು. [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ದೋರಪ್ಪನ ಮಗಳು ವಡ್ಡಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ವಡ್ಡಿಗನು ವರಿಸಿದ್ದನು. ವೇಸುಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಹೆಂಡತಿಯರು [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅನೇಕ ದಂಡನಾಯಕರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ಮಾಸವಾಡಿಯು ಇಂದಿನ [[ಧಾರವಾಡ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಡಾ. ಎ.ವಿ. ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಇಂದಿನ ಮಾಳಖೇಡ) ದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣ ದಂಡನಾಯಕರುಗಳನ್ನು [[ನಾಸಿಕ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [4]. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಹುತೇಕ ಶಾಸನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ[3]. ಸೇವುಣರ ಮೊದಮೊದಲ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾಂಛನಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ , ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವೂ ರಾಜಭಾಷೆಯಾಗಿರುವುದು ಖಂಡಿತ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. [17]. ===ಉತ್ತರ ಭಾರತ === ಸ್ವತಃ ಸೇವುಣರು ತಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಾಂದ್ರವಂಶಿ ಯಾದವ ಕುಲದವರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ[5][6]. ಹೇಮಾದ್ರಿ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ ವ್ರತಖಂಡದ 21ನೆಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ [[ಮಥುರೆ]]ಯವರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ [[ದ್ವಾರಕೆ]]ಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಾದ್ರಿಯು ಅವರನ್ನು '''ಕೃಷ್ಣಕುಲೋತ್ಪನ್ನ''' , ಅರ್ಥಾತ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ[7]. ಇತರ ಕೆಲ ಶಾಸನಗಳು ಅವರನ್ನು '''ದ್ವಾರಾವತೀಪುರಾವರಾಧೀಶ್ವರರು''' (ದ್ವಾರಕೆಯ ಒಡೆಯರು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ಕೋಲಾರ್ಕರ್ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ[8]. ===ಮರಾಠಾ=== ಪ್ರೊ. ಜಾರ್ಜ್ ಮೊರೇಸ್ [9], ವಿ.ಕೆ.ರಾಜವಾಡೆ, ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, ಡಾ. ಎ.ಎಸ್. ಅಲ್ಟೇಕರ್ , ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಡಂಕನ್ ಎಮ್. ಡೆರ್ರೆಟ್ [4], ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಸೇವುಣರು ಮರಾಠಾ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸೇವುಣರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು[10]. ಈ ನಾ ಯಕರಾಜ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ದಿಗಂಬರ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೊಕಾಶಿಯವರು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ[11]. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಭಾರತ (Medieval India)ದಲ್ಲಿ , ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, '''ನ'''ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧ ಮರಾಠಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯವಂಶದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕದ]] ಹತ್ತಿರದ ಅಂಜನೇರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವ ವಂಶದ ಒಂದು ಕಿರು ಶಾಖೆಯು ಅಂಜನೇರಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು , ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.. ಇದೇ ಶಾಸನವು, ಈ ಯಾದವ ವಂಶದ ಸೇವುಣದೇವ ಎಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಮಹಾಸಾಮಂತ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ, [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲವೊಂದಕ್ಕೆ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. [12]..ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ಇವರ ಕಾಲವು ಮರಾಠಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ. [13]. [[ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ತಾಯಿ [[ಜೀಜಾಬಾಯಿ]]ಯು ಯಾದವ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂದಖೇಡ ರಾಜರ ಜಾಧವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸಾಮಂತರಾಗಿ=== [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ[2] ಸೇವುಣರ ರಾಜವಂಶ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಸುಬಾಹುವಿನ ಮಗ ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.. ವ್ರತಖಂಡ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಧಾನಿಯು, ಚಂದ್ರಾದಿತ್ಯ ಪುರವಾಗಿತ್ತು ( ಇದು ಇಂದಿನ [[ನಾಸಿಕ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಾಂದೋರು) [12]. ಸೇವುಣರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಮಗ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನಿಂದ. ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸೇವುಣದೇಶ ವೆಂಬ ಪ್ರದೇಶ ( ಇಂದಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಖಾಂದೇಶ್ ಭಾಗ) ವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು , ಪರಮಾರರ ದೊರೆ ಮುಂಜ ವಿರುದ್ಧದ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೆಯ ತೈಲಪ]]ನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದನು. ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ==ಸೇವುಣ ನಾಯಕ‌ ರಾಜಪರಂಪರೆ== ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನ, ಕೃಷ್ಣದೇವ, ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ರಾಮದೇವ ಇವರುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [8] ===ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸರದಾರರಾಗಿ=== * ಧೃತಪ್ರಹಾರ * ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 835-860 * ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 860-900 * ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 900-925 * ವಡುಗಿ (ವಡ್ಡಿಗ) ಕ್ರಿ.ಶ. 935-970 * ಇಮ್ಮಡಿ ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 970-975 * ಇಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 975-1005 (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೊರೆ ಎರಡನೆಯ ತೈಲಪನಿಗೆ ಪರಮಾರರ ರಾಜ ಮುಂಜನ ವಿರುಧ್ದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1005-1020 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1020-1055 (ನಾಸಿಕದ ಹತ್ತಿರದ ಸಿನ್ನರಿನಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದವನು. ಪರಮಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸೋಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ಇಮ್ಮಡಿ ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1055-1068 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068-1085 (ಪ್ರಜಾದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೊರೆಯಾದವನು) * ಐರಾಮದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1085-1115 * ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1115-1145 * ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1145-1150 (1173 ರ ವರೆಗೆ ಯಾದವೀ ಕಲಹದ ಅವಧಿ) * ಅಮರಗಾಂಗೇಯ ಕ್ರಿ.ಶ.1150-1160 * ಗೋವಿಂದರಾಜ ಕ್ರಿ.ಶ. 1160 * ಇಮ್ಮಡಿ ಅಮರ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1160-1165 * ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಕ್ರಿ.ಶ. 1165-1173 ===ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜರಾಗಿ=== * ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1173-1192 * ಜೈತುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1192-1199 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1199-1247 * ಕನ್ನರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1247-1261 * ಮಹಾದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1261-1271 * ಅಮನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271 * ರಾಮಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271-1312 ===ಖಿಲ್ಜಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನರಾಜರಾಗಿ === * ಮುಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 1312-1313 * ಹರಪಾಲದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1313-1318 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1318-1334 ==ಬಾಹ್ಯ ಸ೦ಪರ್ಕಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] 3azrxhsiv6o7gys5i0ldffz5jkhc9af 1373985 1373984 2026-05-22T12:58:48Z ~2026-30511-06 99578 /* ಮೂಲ */ 1373985 wikitext text/x-wiki '''ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಕನ್ನಡ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸರದಾರರಾಗಿಯೂ, ಮುಂದೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರಂತೆಯೆ]] ಕಲ್ಯಾಣದ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ದೊರೆಗಳ ಸಾಮಂತರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. ದೇವಗಿರಿಯ ಅಭೇದ್ಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ಸೇಉಣರು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ದಗಳನ್ನು ನಡೆಸೆದರು. ಕೃಷ್ಣಾ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಸೇವುಣರು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಹೊಯ್ಸಳರು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇವುಣ ರಾಜ್ಯ ನರ್ಮದೆಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ದೇವಗಿರಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯ ಕೊನೆಗಂಡಿತು. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆತನ ದೇವಗಿರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸೇವುಣರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿರದರು. ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥ "ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ"ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ಸೇವುಣರ ಕಾಲದವರು. ==ರಾಜವಂಶದ ಹೆಸರು== ಸೇವುಣ ರಾಜರನ್ನು “ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಮರಾಠರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಸೇಉಣ ಅಥವಾ ಸೇವುಣ[2]. ಇವರದೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಹೊಯ್ಸಳ]], [[ಕಾಕತೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಈ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೇಉಣರೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.[3]. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಈ ವಂಶದ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಸೇಉಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹೆಯಿದೆ ==ಮೂಲ== ಈ ವಂಶದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆ ಸರ್ವ ಭಾಷಾ ಪೋಷಕರು ಎಂದು ಭಲವಾದ ಆಧಾರಗಳಿವೆ.. ===ಕರ್ನಾಟಕದವರು=== ಡಾ.ಸಿ.ಎಮ್.ಕುಲಕರ್ಣಿ[14], ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾ, ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾರ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವುಣರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ , ಅವರು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು , ಅವರ ಶಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಕಾಣಬರಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ.[15]. ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದು , ದಖ್ಖನಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು. [16] ಅನೇಕ ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಬಿರುದು ಕನ್ನಡ ಮೂಲದವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧಡಿಯಪ್ಪ, ಭಿಲ್ಲಮ, ರಾಜುಗಿ, ವಾಸುಗಿ. ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ರಾಜರ ಸಿಂಘಣ , ಮಲ್ಲುಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕಲಚೂರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವೂಣರ ಮೊದಲ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು , ಸೆಲ್ಲವಿದೇಗ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು. ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ , ಸೇವುಣರು, ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಲಗ್ನಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [3]. ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ವಂಶದ ಲಚ್ಚಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನು. [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ದೋರಪ್ಪನ ಮಗಳು ವಡ್ಡಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ವಡ್ಡಿಗನು ವರಿಸಿದ್ದನು. ವೇಸುಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಹೆಂಡತಿಯರು [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅನೇಕ ದಂಡನಾಯಕರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ಮಾಸವಾಡಿಯು ಇಂದಿನ [[ಧಾರವಾಡ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಡಾ. ಎ.ವಿ. ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಇಂದಿನ ಮಾಳಖೇಡ) ದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣ ದಂಡನಾಯಕರುಗಳನ್ನು [[ನಾಸಿಕ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [4]. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಹುತೇಕ ಶಾಸನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ[3]. ಸೇವುಣರ ಮೊದಮೊದಲ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾಂಛನಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ , ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವೂ ರಾಜಭಾಷೆಯಾಗಿರುವುದು ಖಂಡಿತ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. [17]. ===ಉತ್ತರ ಭಾರತ === ಸ್ವತಃ ಸೇವುಣರು ತಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಾಂದ್ರವಂಶಿ ಯಾದವ ಕುಲದವರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ[5][6]. ಹೇಮಾದ್ರಿ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ ವ್ರತಖಂಡದ 21ನೆಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ [[ಮಥುರೆ]]ಯವರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ [[ದ್ವಾರಕೆ]]ಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಾದ್ರಿಯು ಅವರನ್ನು '''ಕೃಷ್ಣಕುಲೋತ್ಪನ್ನ''' , ಅರ್ಥಾತ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ[7]. ಇತರ ಕೆಲ ಶಾಸನಗಳು ಅವರನ್ನು '''ದ್ವಾರಾವತೀಪುರಾವರಾಧೀಶ್ವರರು''' (ದ್ವಾರಕೆಯ ಒಡೆಯರು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ಕೋಲಾರ್ಕರ್ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ[8]. ===ಮರಾಠಾ=== ಪ್ರೊ. ಜಾರ್ಜ್ ಮೊರೇಸ್ [9], ವಿ.ಕೆ.ರಾಜವಾಡೆ, ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, ಡಾ. ಎ.ಎಸ್. ಅಲ್ಟೇಕರ್ , ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಡಂಕನ್ ಎಮ್. ಡೆರ್ರೆಟ್ [4], ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಸೇವುಣರು ಮರಾಠಾ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸೇವುಣರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು[10]. ಈ ನಾ ಯಕರಾಜ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ದಿಗಂಬರ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೊಕಾಶಿಯವರು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ[11]. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಭಾರತ (Medieval India)ದಲ್ಲಿ , ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, '''ನ'''ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧ ಮರಾಠಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯವಂಶದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕದ]] ಹತ್ತಿರದ ಅಂಜನೇರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವ ವಂಶದ ಒಂದು ಕಿರು ಶಾಖೆಯು ಅಂಜನೇರಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು , ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.. ಇದೇ ಶಾಸನವು, ಈ ಯಾದವ ವಂಶದ ಸೇವುಣದೇವ ಎಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಮಹಾಸಾಮಂತ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ, [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲವೊಂದಕ್ಕೆ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. [12]..ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ಇವರ ಕಾಲವು ಮರಾಠಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ. [13]. [[ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ತಾಯಿ [[ಜೀಜಾಬಾಯಿ]]ಯು ಯಾದವ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂದಖೇಡ ರಾಜರ ಜಾಧವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸಾಮಂತರಾಗಿ=== [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ[2] ಸೇವುಣರ ರಾಜವಂಶ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಸುಬಾಹುವಿನ ಮಗ ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.. ವ್ರತಖಂಡ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಧಾನಿಯು, ಚಂದ್ರಾದಿತ್ಯ ಪುರವಾಗಿತ್ತು ( ಇದು ಇಂದಿನ [[ನಾಸಿಕ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಾಂದೋರು) [12]. ಸೇವುಣರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಮಗ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನಿಂದ. ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸೇವುಣದೇಶ ವೆಂಬ ಪ್ರದೇಶ ( ಇಂದಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಖಾಂದೇಶ್ ಭಾಗ) ವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು , ಪರಮಾರರ ದೊರೆ ಮುಂಜ ವಿರುದ್ಧದ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೆಯ ತೈಲಪ]]ನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದನು. ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ==ಸೇವುಣ ನಾಯಕ‌ ರಾಜಪರಂಪರೆ== ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನ, ಕೃಷ್ಣದೇವ, ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ರಾಮದೇವ ಇವರುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [8] ===ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸರದಾರರಾಗಿ=== * ಧೃತಪ್ರಹಾರ * ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 835-860 * ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 860-900 * ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 900-925 * ವಡುಗಿ (ವಡ್ಡಿಗ) ಕ್ರಿ.ಶ. 935-970 * ಇಮ್ಮಡಿ ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 970-975 * ಇಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 975-1005 (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೊರೆ ಎರಡನೆಯ ತೈಲಪನಿಗೆ ಪರಮಾರರ ರಾಜ ಮುಂಜನ ವಿರುಧ್ದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1005-1020 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1020-1055 (ನಾಸಿಕದ ಹತ್ತಿರದ ಸಿನ್ನರಿನಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದವನು. ಪರಮಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸೋಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ಇಮ್ಮಡಿ ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1055-1068 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068-1085 (ಪ್ರಜಾದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೊರೆಯಾದವನು) * ಐರಾಮದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1085-1115 * ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1115-1145 * ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1145-1150 (1173 ರ ವರೆಗೆ ಯಾದವೀ ಕಲಹದ ಅವಧಿ) * ಅಮರಗಾಂಗೇಯ ಕ್ರಿ.ಶ.1150-1160 * ಗೋವಿಂದರಾಜ ಕ್ರಿ.ಶ. 1160 * ಇಮ್ಮಡಿ ಅಮರ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1160-1165 * ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಕ್ರಿ.ಶ. 1165-1173 ===ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜರಾಗಿ=== * ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1173-1192 * ಜೈತುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1192-1199 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1199-1247 * ಕನ್ನರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1247-1261 * ಮಹಾದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1261-1271 * ಅಮನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271 * ರಾಮಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271-1312 ===ಖಿಲ್ಜಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನರಾಜರಾಗಿ === * ಮುಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 1312-1313 * ಹರಪಾಲದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1313-1318 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1318-1334 ==ಬಾಹ್ಯ ಸ೦ಪರ್ಕಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] iqwm813m9uzwbfchebtz0gefew5ogyb 1373986 1373985 2026-05-22T13:00:03Z ~2026-30511-06 99578 /* ಕರ್ನಾಟಕದವರು */ 1373986 wikitext text/x-wiki '''ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಕನ್ನಡ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸರದಾರರಾಗಿಯೂ, ಮುಂದೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರಂತೆಯೆ]] ಕಲ್ಯಾಣದ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ದೊರೆಗಳ ಸಾಮಂತರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. ದೇವಗಿರಿಯ ಅಭೇದ್ಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ಸೇಉಣರು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ದಗಳನ್ನು ನಡೆಸೆದರು. ಕೃಷ್ಣಾ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಸೇವುಣರು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಹೊಯ್ಸಳರು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇವುಣ ರಾಜ್ಯ ನರ್ಮದೆಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ದೇವಗಿರಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯ ಕೊನೆಗಂಡಿತು. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆತನ ದೇವಗಿರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸೇವುಣರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿರದರು. ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥ "ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ"ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ಸೇವುಣರ ಕಾಲದವರು. ==ರಾಜವಂಶದ ಹೆಸರು== ಸೇವುಣ ರಾಜರನ್ನು “ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಮರಾಠರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಸೇಉಣ ಅಥವಾ ಸೇವುಣ[2]. ಇವರದೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಹೊಯ್ಸಳ]], [[ಕಾಕತೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಈ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೇಉಣರೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.[3]. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಈ ವಂಶದ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಸೇಉಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹೆಯಿದೆ ==ಮೂಲ== ಈ ವಂಶದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆ ಸರ್ವ ಭಾಷಾ ಪೋಷಕರು ಎಂದು ಭಲವಾದ ಆಧಾರಗಳಿವೆ.. ===ಕರ್ನಾಟಕದವರು=== ಡಾ.ಸಿ.ಎಮ್.ಕುಲಕರ್ಣಿ[14], ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾ, ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾರ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ , ಅವರು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು , ಅವರ ಶಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಕಾಣಬರಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ.[15]. ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದು , ದಖ್ಖನಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು. [16] ಅನೇಕ ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಬಿರುದು ಕನ್ನಡ ಮೂಲದವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧಡಿಯಪ್ಪ, ಭಿಲ್ಲಮ, ರಾಜುಗಿ, ವಾಸುಗಿ. ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ರಾಜರ ಸಿಂಘಣ , ಮಲ್ಲುಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕಲಚೂರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವೂಣರ ಮೊದಲ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು , ಸೆಲ್ಲವಿದೇಗ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು. ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ , ಸೇವುಣರು, ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಲಗ್ನಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [3]. ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ವಂಶದ ಲಚ್ಚಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನು. [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ದೋರಪ್ಪನ ಮಗಳು ವಡ್ಡಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ವಡ್ಡಿಗನು ವರಿಸಿದ್ದನು. ವೇಸುಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಹೆಂಡತಿಯರು [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅನೇಕ ದಂಡನಾಯಕರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ಮಾಸವಾಡಿಯು ಇಂದಿನ [[ಧಾರವಾಡ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಡಾ. ಎ.ವಿ. ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಇಂದಿನ ಮಾಳಖೇಡ) ದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣ ದಂಡನಾಯಕರುಗಳನ್ನು [[ನಾಸಿಕ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [4]. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಹುತೇಕ ಶಾಸನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ[3]. ಸೇವುಣರ ಮೊದಮೊದಲ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾಂಛನಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ , ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವೂ ರಾಜಭಾಷೆಯಾಗಿರುವುದು ಖಂಡಿತ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. [17]. ===ಉತ್ತರ ಭಾರತ === ಸ್ವತಃ ಸೇವುಣರು ತಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಾಂದ್ರವಂಶಿ ಯಾದವ ಕುಲದವರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ[5][6]. ಹೇಮಾದ್ರಿ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ ವ್ರತಖಂಡದ 21ನೆಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ [[ಮಥುರೆ]]ಯವರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ [[ದ್ವಾರಕೆ]]ಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಾದ್ರಿಯು ಅವರನ್ನು '''ಕೃಷ್ಣಕುಲೋತ್ಪನ್ನ''' , ಅರ್ಥಾತ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ[7]. ಇತರ ಕೆಲ ಶಾಸನಗಳು ಅವರನ್ನು '''ದ್ವಾರಾವತೀಪುರಾವರಾಧೀಶ್ವರರು''' (ದ್ವಾರಕೆಯ ಒಡೆಯರು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ಕೋಲಾರ್ಕರ್ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ[8]. ===ಮರಾಠಾ=== ಪ್ರೊ. ಜಾರ್ಜ್ ಮೊರೇಸ್ [9], ವಿ.ಕೆ.ರಾಜವಾಡೆ, ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, ಡಾ. ಎ.ಎಸ್. ಅಲ್ಟೇಕರ್ , ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಡಂಕನ್ ಎಮ್. ಡೆರ್ರೆಟ್ [4], ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಸೇವುಣರು ಮರಾಠಾ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸೇವುಣರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು[10]. ಈ ನಾ ಯಕರಾಜ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ದಿಗಂಬರ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೊಕಾಶಿಯವರು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ[11]. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಭಾರತ (Medieval India)ದಲ್ಲಿ , ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, '''ನ'''ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧ ಮರಾಠಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯವಂಶದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕದ]] ಹತ್ತಿರದ ಅಂಜನೇರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವ ವಂಶದ ಒಂದು ಕಿರು ಶಾಖೆಯು ಅಂಜನೇರಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು , ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.. ಇದೇ ಶಾಸನವು, ಈ ಯಾದವ ವಂಶದ ಸೇವುಣದೇವ ಎಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಮಹಾಸಾಮಂತ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ, [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲವೊಂದಕ್ಕೆ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. [12]..ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ಇವರ ಕಾಲವು ಮರಾಠಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ. [13]. [[ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ತಾಯಿ [[ಜೀಜಾಬಾಯಿ]]ಯು ಯಾದವ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂದಖೇಡ ರಾಜರ ಜಾಧವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸಾಮಂತರಾಗಿ=== [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ[2] ಸೇವುಣರ ರಾಜವಂಶ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಸುಬಾಹುವಿನ ಮಗ ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.. ವ್ರತಖಂಡ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಧಾನಿಯು, ಚಂದ್ರಾದಿತ್ಯ ಪುರವಾಗಿತ್ತು ( ಇದು ಇಂದಿನ [[ನಾಸಿಕ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಾಂದೋರು) [12]. ಸೇವುಣರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಮಗ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನಿಂದ. ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸೇವುಣದೇಶ ವೆಂಬ ಪ್ರದೇಶ ( ಇಂದಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಖಾಂದೇಶ್ ಭಾಗ) ವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು , ಪರಮಾರರ ದೊರೆ ಮುಂಜ ವಿರುದ್ಧದ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೆಯ ತೈಲಪ]]ನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದನು. ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ==ಸೇವುಣ ನಾಯಕ‌ ರಾಜಪರಂಪರೆ== ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನ, ಕೃಷ್ಣದೇವ, ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ರಾಮದೇವ ಇವರುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [8] ===ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸರದಾರರಾಗಿ=== * ಧೃತಪ್ರಹಾರ * ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 835-860 * ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 860-900 * ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 900-925 * ವಡುಗಿ (ವಡ್ಡಿಗ) ಕ್ರಿ.ಶ. 935-970 * ಇಮ್ಮಡಿ ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 970-975 * ಇಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 975-1005 (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೊರೆ ಎರಡನೆಯ ತೈಲಪನಿಗೆ ಪರಮಾರರ ರಾಜ ಮುಂಜನ ವಿರುಧ್ದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1005-1020 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1020-1055 (ನಾಸಿಕದ ಹತ್ತಿರದ ಸಿನ್ನರಿನಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದವನು. ಪರಮಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸೋಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ಇಮ್ಮಡಿ ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1055-1068 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068-1085 (ಪ್ರಜಾದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೊರೆಯಾದವನು) * ಐರಾಮದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1085-1115 * ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1115-1145 * ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1145-1150 (1173 ರ ವರೆಗೆ ಯಾದವೀ ಕಲಹದ ಅವಧಿ) * ಅಮರಗಾಂಗೇಯ ಕ್ರಿ.ಶ.1150-1160 * ಗೋವಿಂದರಾಜ ಕ್ರಿ.ಶ. 1160 * ಇಮ್ಮಡಿ ಅಮರ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1160-1165 * ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಕ್ರಿ.ಶ. 1165-1173 ===ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜರಾಗಿ=== * ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1173-1192 * ಜೈತುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1192-1199 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1199-1247 * ಕನ್ನರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1247-1261 * ಮಹಾದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1261-1271 * ಅಮನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271 * ರಾಮಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271-1312 ===ಖಿಲ್ಜಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನರಾಜರಾಗಿ === * ಮುಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 1312-1313 * ಹರಪಾಲದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1313-1318 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1318-1334 ==ಬಾಹ್ಯ ಸ೦ಪರ್ಕಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] r2u3izgl43ixw07blixyu6bs3xaykhs 1373987 1373986 2026-05-22T13:01:51Z ~2026-30511-06 99578 /* ಕರ್ನಾಟಕದವರು */ 1373987 wikitext text/x-wiki '''ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಕನ್ನಡ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸರದಾರರಾಗಿಯೂ, ಮುಂದೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರಂತೆಯೆ]] ಕಲ್ಯಾಣದ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ದೊರೆಗಳ ಸಾಮಂತರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. ದೇವಗಿರಿಯ ಅಭೇದ್ಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ಸೇಉಣರು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ದಗಳನ್ನು ನಡೆಸೆದರು. ಕೃಷ್ಣಾ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಸೇವುಣರು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಹೊಯ್ಸಳರು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇವುಣ ರಾಜ್ಯ ನರ್ಮದೆಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ದೇವಗಿರಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯ ಕೊನೆಗಂಡಿತು. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆತನ ದೇವಗಿರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸೇವುಣರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿರದರು. ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥ "ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ"ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ಸೇವುಣರ ಕಾಲದವರು. ==ರಾಜವಂಶದ ಹೆಸರು== ಸೇವುಣ ರಾಜರನ್ನು “ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಮರಾಠರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಸೇಉಣ ಅಥವಾ ಸೇವುಣ[2]. ಇವರದೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಹೊಯ್ಸಳ]], [[ಕಾಕತೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಈ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೇಉಣರೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.[3]. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಈ ವಂಶದ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಸೇಉಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹೆಯಿದೆ ==ಮೂಲ== ಈ ವಂಶದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆ ಸರ್ವ ಭಾಷಾ ಪೋಷಕರು ಎಂದು ಭಲವಾದ ಆಧಾರಗಳಿವೆ.. ===ಕರ್ನಾಟಕದವರು=== ಡಾ.ಸಿ.ಎಮ್.ಕುಲಕರ್ಣಿ[14], ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾ, ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾರ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ , ಅವರು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು , ಅವರ ಶಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಕಾಣಬರಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ.[15]. ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದು , ದಖ್ಖನಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು. [16] ಅನೇಕ ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಬಿರುದು ಕನ್ನಡ ಮೂಲದವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧಡಿಯಪ್ಪ, ಭಿಲ್ಲಮ, ರಾಜುಗಿ, ವಾಸುಗಿ. ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ರಾಜರ ಸಿಂಘಣ , ಮಲ್ಲುಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕಲಚೂರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವೂಣರ ಮೊದಲ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು , ಸೆಲ್ಲವಿದೇಗ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು. ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ , ಸೇವುಣರು, ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಲಗ್ನಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [3]. ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ವಂಶದ ಲಚ್ಚಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನು. [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ದೋರಪ್ಪನ ಮಗಳು ವಡ್ಡಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ವಡ್ಡಿಗನು ವರಿಸಿದ್ದನು. ವೇಸುಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಹೆಂಡತಿಯರು [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅನೇಕ ದಂಡನಾಯಕರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ಮಾಸವಾಡಿಯು ಇಂದಿನ [[ಧಾರವಾಡ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಡಾ. ಎ.ವಿ. ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಇಂದಿನ ಮಾಳಖೇಡ) ದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣ ದಂಡನಾಯಕರುಗಳನ್ನು [[ನಾಸಿಕ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [4]. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಹುತೇಕ ಶಾಸನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ[3]. ಸೇವುಣರ ಮೊದಮೊದಲ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾಂಛನಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ , ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವೂ ರಾಜಭಾಷೆಯಾಗಿರುವುದು ಖಂಡಿತ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. [17]. ===ಉತ್ತರ ಭಾರತ === ಸ್ವತಃ ಸೇವುಣರು ತಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಾಂದ್ರವಂಶಿ ಯಾದವ ಕುಲದವರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ[5][6]. ಹೇಮಾದ್ರಿ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ ವ್ರತಖಂಡದ 21ನೆಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ [[ಮಥುರೆ]]ಯವರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ [[ದ್ವಾರಕೆ]]ಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಾದ್ರಿಯು ಅವರನ್ನು '''ಕೃಷ್ಣಕುಲೋತ್ಪನ್ನ''' , ಅರ್ಥಾತ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ[7]. ಇತರ ಕೆಲ ಶಾಸನಗಳು ಅವರನ್ನು '''ದ್ವಾರಾವತೀಪುರಾವರಾಧೀಶ್ವರರು''' (ದ್ವಾರಕೆಯ ಒಡೆಯರು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ಕೋಲಾರ್ಕರ್ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ[8]. ===ಮರಾಠಾ=== ಪ್ರೊ. ಜಾರ್ಜ್ ಮೊರೇಸ್ [9], ವಿ.ಕೆ.ರಾಜವಾಡೆ, ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, ಡಾ. ಎ.ಎಸ್. ಅಲ್ಟೇಕರ್ , ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಡಂಕನ್ ಎಮ್. ಡೆರ್ರೆಟ್ [4], ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಸೇವುಣರು ಮರಾಠಾ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸೇವುಣರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು[10]. ಈ ನಾ ಯಕರಾಜ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ದಿಗಂಬರ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೊಕಾಶಿಯವರು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ[11]. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಭಾರತ (Medieval India)ದಲ್ಲಿ , ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, '''ನ'''ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧ ಮರಾಠಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯವಂಶದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕದ]] ಹತ್ತಿರದ ಅಂಜನೇರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವ ವಂಶದ ಒಂದು ಕಿರು ಶಾಖೆಯು ಅಂಜನೇರಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು , ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.. ಇದೇ ಶಾಸನವು, ಈ ಯಾದವ ವಂಶದ ಸೇವುಣದೇವ ಎಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಮಹಾಸಾಮಂತ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ, [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲವೊಂದಕ್ಕೆ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. [12]..ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ಇವರ ಕಾಲವು ಮರಾಠಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ. [13]. [[ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ತಾಯಿ [[ಜೀಜಾಬಾಯಿ]]ಯು ಯಾದವ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂದಖೇಡ ರಾಜರ ಜಾಧವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸಾಮಂತರಾಗಿ=== [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ[2] ಸೇವುಣರ ರಾಜವಂಶ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಸುಬಾಹುವಿನ ಮಗ ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.. ವ್ರತಖಂಡ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಧಾನಿಯು, ಚಂದ್ರಾದಿತ್ಯ ಪುರವಾಗಿತ್ತು ( ಇದು ಇಂದಿನ [[ನಾಸಿಕ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಾಂದೋರು) [12]. ಸೇವುಣರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಮಗ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನಿಂದ. ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸೇವುಣದೇಶ ವೆಂಬ ಪ್ರದೇಶ ( ಇಂದಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಖಾಂದೇಶ್ ಭಾಗ) ವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು , ಪರಮಾರರ ದೊರೆ ಮುಂಜ ವಿರುದ್ಧದ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೆಯ ತೈಲಪ]]ನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದನು. ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ==ಸೇವುಣ ನಾಯಕ‌ ರಾಜಪರಂಪರೆ== ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನ, ಕೃಷ್ಣದೇವ, ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ರಾಮದೇವ ಇವರುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [8] ===ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸರದಾರರಾಗಿ=== * ಧೃತಪ್ರಹಾರ * ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 835-860 * ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 860-900 * ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 900-925 * ವಡುಗಿ (ವಡ್ಡಿಗ) ಕ್ರಿ.ಶ. 935-970 * ಇಮ್ಮಡಿ ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 970-975 * ಇಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 975-1005 (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೊರೆ ಎರಡನೆಯ ತೈಲಪನಿಗೆ ಪರಮಾರರ ರಾಜ ಮುಂಜನ ವಿರುಧ್ದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1005-1020 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1020-1055 (ನಾಸಿಕದ ಹತ್ತಿರದ ಸಿನ್ನರಿನಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದವನು. ಪರಮಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸೋಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ಇಮ್ಮಡಿ ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1055-1068 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068-1085 (ಪ್ರಜಾದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೊರೆಯಾದವನು) * ಐರಾಮದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1085-1115 * ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1115-1145 * ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1145-1150 (1173 ರ ವರೆಗೆ ಯಾದವೀ ಕಲಹದ ಅವಧಿ) * ಅಮರಗಾಂಗೇಯ ಕ್ರಿ.ಶ.1150-1160 * ಗೋವಿಂದರಾಜ ಕ್ರಿ.ಶ. 1160 * ಇಮ್ಮಡಿ ಅಮರ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1160-1165 * ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಕ್ರಿ.ಶ. 1165-1173 ===ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜರಾಗಿ=== * ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1173-1192 * ಜೈತುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1192-1199 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1199-1247 * ಕನ್ನರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1247-1261 * ಮಹಾದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1261-1271 * ಅಮನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271 * ರಾಮಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271-1312 ===ಖಿಲ್ಜಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನರಾಜರಾಗಿ === * ಮುಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 1312-1313 * ಹರಪಾಲದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1313-1318 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1318-1334 ==ಬಾಹ್ಯ ಸ೦ಪರ್ಕಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] rq58ah04dh31efauc2egy3ow0vyb5fj 1373988 1373987 2026-05-22T13:07:36Z ~2026-30511-06 99578 /* ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜರಾಗಿ */ 1373988 wikitext text/x-wiki '''ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಕನ್ನಡ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸರದಾರರಾಗಿಯೂ, ಮುಂದೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರಂತೆಯೆ]] ಕಲ್ಯಾಣದ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ದೊರೆಗಳ ಸಾಮಂತರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. ದೇವಗಿರಿಯ ಅಭೇದ್ಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ಸೇಉಣರು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ದಗಳನ್ನು ನಡೆಸೆದರು. ಕೃಷ್ಣಾ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಸೇವುಣರು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಹೊಯ್ಸಳರು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇವುಣ ರಾಜ್ಯ ನರ್ಮದೆಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ದೇವಗಿರಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯ ಕೊನೆಗಂಡಿತು. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆತನ ದೇವಗಿರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸೇವುಣರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿರದರು. ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥ "ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ"ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ಸೇವುಣರ ಕಾಲದವರು. ==ರಾಜವಂಶದ ಹೆಸರು== ಸೇವುಣ ರಾಜರನ್ನು “ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಮರಾಠರು” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಸೇಉಣ ಅಥವಾ ಸೇವುಣ[2]. ಇವರದೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಹೊಯ್ಸಳ]], [[ಕಾಕತೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಈ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೇಉಣರೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.[3]. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಈ ವಂಶದ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಸೇಉಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹೆಯಿದೆ ==ಮೂಲ== ಈ ವಂಶದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆ ಸರ್ವ ಭಾಷಾ ಪೋಷಕರು ಎಂದು ಭಲವಾದ ಆಧಾರಗಳಿವೆ.. ===ಕರ್ನಾಟಕದವರು=== ಡಾ.ಸಿ.ಎಮ್.ಕುಲಕರ್ಣಿ[14], ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾ, ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಲಿನ್ ಮಸೀಕಾರ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವುಣರು ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ , ಅವರು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು , ಅವರ ಶಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಕಾಣಬರಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ.[15]. ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದು , ದಖ್ಖನಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು. [16] ಅನೇಕ ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಬಿರುದು ಕನ್ನಡ ಮೂಲದವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧಡಿಯಪ್ಪ, ಭಿಲ್ಲಮ, ರಾಜುಗಿ, ವಾಸುಗಿ. ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ರಾಜರ ಸಿಂಘಣ , ಮಲ್ಲುಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕಲಚೂರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವೂಣರ ಮೊದಲ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು , ಸೆಲ್ಲವಿದೇಗ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು. ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ , ಸೇವುಣರು, ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಲಗ್ನಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [3]. ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ವಂಶದ ಲಚ್ಚಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನು. [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ದೋರಪ್ಪನ ಮಗಳು ವಡ್ಡಿಯವ್ವೆಯನ್ನು ವಡ್ಡಿಗನು ವರಿಸಿದ್ದನು. ವೇಸುಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಹೆಂಡತಿಯರು [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅನೇಕ ದಂಡನಾಯಕರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೇವುಣರ ಮಾಸವಾಡಿಯು ಇಂದಿನ [[ಧಾರವಾಡ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಡಾ. ಎ.ವಿ. ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಇಂದಿನ ಮಾಳಖೇಡ) ದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣ ದಂಡನಾಯಕರುಗಳನ್ನು [[ನಾಸಿಕ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [4]. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಹುತೇಕ ಶಾಸನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ[3]. ಸೇವುಣರ ಮೊದಮೊದಲ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾಂಛನಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸೇವುಣರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ , ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡವೂ ರಾಜಭಾಷೆಯಾಗಿರುವುದು ಖಂಡಿತ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. [17]. ===ಉತ್ತರ ಭಾರತ === ಸ್ವತಃ ಸೇವುಣರು ತಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಾಂದ್ರವಂಶಿ ಯಾದವ ಕುಲದವರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ[5][6]. ಹೇಮಾದ್ರಿ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ ವ್ರತಖಂಡದ 21ನೆಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ , ಸೇವುಣರು ಮೂಲತಃ [[ಮಥುರೆ]]ಯವರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ [[ದ್ವಾರಕೆ]]ಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಾದ್ರಿಯು ಅವರನ್ನು '''ಕೃಷ್ಣಕುಲೋತ್ಪನ್ನ''' , ಅರ್ಥಾತ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ[7]. ಇತರ ಕೆಲ ಶಾಸನಗಳು ಅವರನ್ನು '''ದ್ವಾರಾವತೀಪುರಾವರಾಧೀಶ್ವರರು''' (ದ್ವಾರಕೆಯ ಒಡೆಯರು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಸೇವುಣರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ಕೋಲಾರ್ಕರ್ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ[8]. ===ಮರಾಠಾ=== ಪ್ರೊ. ಜಾರ್ಜ್ ಮೊರೇಸ್ [9], ವಿ.ಕೆ.ರಾಜವಾಡೆ, ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, ಡಾ. ಎ.ಎಸ್. ಅಲ್ಟೇಕರ್ , ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಡಂಕನ್ ಎಮ್. ಡೆರ್ರೆಟ್ [4], ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಸೇವುಣರು ಮರಾಠಾ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸೇವುಣರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು[10]. ಈ ನಾ ಯಕರಾಜ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ದಿಗಂಬರ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೊಕಾಶಿಯವರು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ[11]. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಭಾರತ (Medieval India)ದಲ್ಲಿ , ಸಿ.ವಿ.ವೈದ್ಯ, '''ನ'''ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧ ಮರಾಠಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯವಂಶದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕದ]] ಹತ್ತಿರದ ಅಂಜನೇರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವ ವಂಶದ ಒಂದು ಕಿರು ಶಾಖೆಯು ಅಂಜನೇರಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು , ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.. ಇದೇ ಶಾಸನವು, ಈ ಯಾದವ ವಂಶದ ಸೇವುಣದೇವ ಎಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಮಹಾಸಾಮಂತ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ, [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲವೊಂದಕ್ಕೆ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. [12]..ಡಾ. ಓ.ಪಿ.ವರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾದವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದು , ಇವರ ಕಾಲವು ಮರಾಠಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ. [13]. [[ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ತಾಯಿ [[ಜೀಜಾಬಾಯಿ]]ಯು ಯಾದವ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂದಖೇಡ ರಾಜರ ಜಾಧವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸಾಮಂತರಾಗಿ=== [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ[2] ಸೇವುಣರ ರಾಜವಂಶ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಸುಬಾಹುವಿನ ಮಗ ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.. ವ್ರತಖಂಡ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಧಾನಿಯು, ಚಂದ್ರಾದಿತ್ಯ ಪುರವಾಗಿತ್ತು ( ಇದು ಇಂದಿನ [[ನಾಸಿಕ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಾಂದೋರು) [12]. ಸೇವುಣರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಧೃತಪ್ರಹಾರನ ಮಗ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನಿಂದ. ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸೇವುಣದೇಶ ವೆಂಬ ಪ್ರದೇಶ ( ಇಂದಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಖಾಂದೇಶ್ ಭಾಗ) ವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನು , ಪರಮಾರರ ದೊರೆ ಮುಂಜ ವಿರುದ್ಧದ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೆಯ ತೈಲಪ]]ನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದನು. ಎರಡನೆಯ ಸೇವುಣಚಂದ್ರನು ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ==ಸೇವುಣ ನಾಯಕ‌ ರಾಜಪರಂಪರೆ== ಸೇವುಣ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನ, ಕೃಷ್ಣದೇವ, ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ರಾಮದೇವ ಇವರುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [8] ===ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸರದಾರರಾಗಿ=== * ಧೃತಪ್ರಹಾರ * ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 835-860 * ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 860-900 * ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 900-925 * ವಡುಗಿ (ವಡ್ಡಿಗ) ಕ್ರಿ.ಶ. 935-970 * ಇಮ್ಮಡಿ ಧಡಿಯಪ್ಪ ಕ್ರಿ.ಶ. 970-975 * ಇಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 975-1005 (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೊರೆ ಎರಡನೆಯ ತೈಲಪನಿಗೆ ಪರಮಾರರ ರಾಜ ಮುಂಜನ ವಿರುಧ್ದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1005-1020 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1020-1055 (ನಾಸಿಕದ ಹತ್ತಿರದ ಸಿನ್ನರಿನಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದವನು. ಪರಮಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸೋಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವನು) * ಇಮ್ಮಡಿ ವೇಸುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1055-1068 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸೇವುಣಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1068-1085 (ಪ್ರಜಾದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೊರೆಯಾದವನು) * ಐರಾಮದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1085-1115 * ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1115-1145 * ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1145-1150 (1173 ರ ವರೆಗೆ ಯಾದವೀ ಕಲಹದ ಅವಧಿ) * ಅಮರಗಾಂಗೇಯ ಕ್ರಿ.ಶ.1150-1160 * ಗೋವಿಂದರಾಜ ಕ್ರಿ.ಶ. 1160 * ಇಮ್ಮಡಿ ಅಮರ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1160-1165 * ಕಲಿಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಕ್ರಿ.ಶ. 1165-1173 ===ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜರಾಗಿ=== * ಐದನೆಯ ಭಿಲ್ಲಮ ಕ್ರಿ.ಶ. 1173-1192 * ಜೈತುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1192-1199 * ಇಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ.1199-1247 * ಕಾನ್ಹ ಕ್ರಿ.ಶ. 1247-1261 * ಮಹಾದೇವ ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ದೇವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1261-1271 * ಅಮನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271 * ರಾಮಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1271-1312 ===ಖಿಲ್ಜಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನರಾಜರಾಗಿ === * ಮುಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 1312-1313 * ಹರಪಾಲದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1313-1318 * ಮುಮ್ಮಡಿ ಮಲ್ಲುಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1318-1334 ==ಬಾಹ್ಯ ಸ೦ಪರ್ಕಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] lc3vsllnbsgl5frv6kfmx03oxr2fh65 0 2420 1374019 1347742 2026-05-23T06:37:23Z ~2026-30837-86 99596 /* */ 1374019 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | image = GSShivarudrappa.jpg | imagesize = | name = ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ | caption = | pseudonym = | birth_date = ೭-೨-೧೯೨೬ | birth_place = [[ಈಸೂರು]], [[ಶಿಕಾರಿಪುರ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | death_date = ೨೩-೧೨-೨೦೧೩ | death_place = [[ಬನಶಂಕರಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | occupation = [[ಕವಿ]], ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = | genre = ಕಾವ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ | subject = | movement = ನವೋದಯ | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] | influenced = | signature = | website = }} '''ಲಿಂಗರುಡ''' ([[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭]],[[೧೯೨೬]] - [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೩]], == ಓದು/ವಿದ್ಯಾಭಜಯಗೋಳ == * ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶಿಕಾರಿಪುರ|ಶಿಕಾರಿಪುರದ ]] ತಾಲೂಕಿನ ಈಸೂರುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಫೆಬ್ರವರಿ ೭]], [[೧೯೨೬]] ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಾಂತವೀರಪ್ಪ ಅಲ್ಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ವೀರಮ್ಮ. * ತಂದೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗೀಳು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಹೊನ್ನಾಳಿ, ಕೋಟೆಹಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು, ರಾಮಗಿರಿ, ಬೆಲಗೂರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು, ದಾವಣಗೆರೆ, ತುಮಕೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ, ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯಟ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಮುಗಿಸಿದರು. [[ಮೈಸೂರು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಆನರ್ಸ್ ([[೧೯೪೯]]) ಪದವಿ ಪಡೆದರು. *ಕೆಲಕಾಲ ದಾವಣಗೆರೆಯ ಡಿ.ಆರ್.ಎಮ್. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ ಎಂ.ಎ. ([[೧೯೫೩]]) ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಮೂರು ಸುವರ್ಣ ಪದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಷ್ಯ ವೇತನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುವೆಂಪುರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧ -'''ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ'''. [[ಕುವೆಂಪು]]ರವರ ಮೆಚ್ಚಿನ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ಕುವೆಂಪು]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ/ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು == *೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಷ್ಯ ವೇತನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುವೆಂಪುರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧ -ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ. ಡಾ.ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ನವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ೧೯೬೩ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೧ರ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಅವರು, ಮುಂದೆ ಅದು "ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ" ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದಾಗ, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರೂ ಆದರು. *ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 'ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗ' ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೩೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಓಲೆಗರಿಯ ಹಾಗೂ ೧೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಗದದ ಹಸ್ತ ಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ತಾವು ಓದಿದ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲೇ [[೧೯೪೯]]ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. *[[೧೯೬೩]]ರಲ್ಲಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್|ಹೈದರಾಬಾದಿನ]] ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ರೀಡರ್ ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ [[೧೯೬೬]]ರ ವರೆವಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[೧೯೬೬]] ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ [[೧೯೮೭]] ರವರೆವಿಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗವು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. *ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಕುವೆಂಪು ಪೀಠ]] ದ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ]], [[ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ದೆಹಲಿಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನ]], ತುಮಕೂರಿನ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]] ದ [[ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಮದರಾಸಿನ [[ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ]] ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|3}} === ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು === * ಸಾಮಗಾನ (೧೯೪೭) * ಚೆಲುವು-ಒಲವು (೧೯೫೧) * ದೇವಶಿಲ್ಪ (೧೯೫೩) * ದೀಪದ ಹೆಜ್ಜೆ (೧೯೫೬) * ಕಾರ್ತಿಕ (೧೯೫೯) * ಅನಾವರಣ (೧೯೬೧) * ತೆರೆದ ದಾರಿ (೧೯೬೩) * ಗೋಡೆ (೧೯೬೬) * ಕಾಡಿನ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ (೧೯೭೨) * ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ (೧೯೮೨) * ಚಕ್ರಗತಿ (೧೯೮೭) * ವ್ಯಕ್ತಮಧ್ಯ (೧೯೯೩) * ಅಗ್ನಿಪರ್ವ (೨೦೦೦) * ತೀರ್ಥವಾಣಿ (೧೯೫೩) * ಜಾರಿದ ಹೊವು * ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯ * ಎದೆತುಂಬಿ ಹಾಡಿದೆನು * ಮೇರಾ ದಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವನಗಳು (ರಾಜಮಂಗಲ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ 2022) === ವಿಮರ್ಶೆ/ಗದ್ಯ === * ಪರಿಶೀಲನ * ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ * ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ. (ಇದು ಅವರ ಪಿಹೆಚ್‌ಡಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ) * ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ * ಗತಿಬಿಂಬ * ಅನುರಣನ * ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ * ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ * ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸ್ವರೂಪ * ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ * ಹೊಸಗನ್ನಡ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಚಿಂತನ * ಕುವೆಂಪು : ಪುನರವಲೋಕನ * ಸಮಗ್ರ ಗದ್ಯ ಭಾಗ ೧, ೨ ಮತ್ತು ೩ * ಬೆಡಗು * ನವೋದಯ - *ಕುವೆಂಪು-ಒಂದು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ - ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕುವೆಂಪು ಮೇಲೆ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಕೆಲಸ === ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ === * ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ೨೨ ದಿನ -(ಸೋವಿಯತ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ) * ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮಾಸ * ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗ * ಗಂಗೆಯ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ === ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ === * ಕರ್ಮಯೋಗಿ (ಸಿದ್ದರಾಮನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ) {{colend|3}} == ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪಡೆದ ಇಸವಿ == {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಪುರಸ್ಕಾರ ! ವರ್ಷ |- | ೧ | ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ("ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ೨೨ ದಿನ" ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಕ್ಕೆ) |೧೯೭೪ |- |೨ |ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೧೯೮೨ |- |೩ |ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪುರಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ 'ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ' ಕೃತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೧೯೮೪ |- |೪ |ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೬೧ನೇ ಅಖಿಲ-ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ |೧೯೯೨ |- |೫ |ಪ್ರೋ.ಭೂಸನೂರ ಮಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೊರೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೧೯೯೭ |- |೬ |ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೧೯೯೮ |- |೭ |ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೨೦೦೦ |- |೮ | ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿಯಿಂದ ನಾಡೋಜ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ |೨೦೦೧ |- |೯ | ಮೈಸೂರು ವಿ.ವಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್ |೨೦೦೪ |- |೧೦ |ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಅ.ನ.ಕೃ ನಿರ್ಮಾಣ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೨೦೦೬ |- |೧೧ | ಕುವೆಂಪು ವಿ.ವಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್ |೨೦೦೬ |- |೧೨ | ಬೆಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್ |೨೦೦೭ |- |೧೩ |ಕುವೆತ್ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ |೨೦೦೭ |- |೧೪ |ನೃಪತುಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |೨೦೧೦ |- |} * ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಾಗಿ [[೧೯೮೪]] ರಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ [[ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೮೨), [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೭೩)ಸಹ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ ದೊರೆತಿವೆ. * [[೨೦೦೬]]ನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜರಗುತ್ತಿರುವ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು]] [[ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ]] (೨೦೦೬) ಎನ್ನುವ ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಸಿದೆ. == ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == # [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], # [[ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], # [[ಅನಕೃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], # [[ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], # ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು [[೧೯೯೨]] ರಲ್ಲಿ [[ದಾವಣಗೆರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ೬೧ ನೆಯ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.ಸ್ನೇಹ ಕಾರ್ತೀಕ,ಗೌರವ,ಹಣತೆ, ಇವು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಅವರಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥಗಳು. == ನಿಧನ == ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು 23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013ರಂದು ತಮ್ಮ ಬನಶಂಕರಿಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದರು.<ref>http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rashtrakavi-gs-shivarudrappa-no-more/article5492886</ref> ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಆಣತಿಯಂತೆಯೆ ಅವರ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ. ಸಮೀಪವಿರುವ ಕಲಾಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಗೌರವಾದರಗಳೊಂದಿಗೆ 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013ರಂದು ನೇರವೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://epapervijayavani.in/Details.aspx?id=10589&boxid=142931751{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಓದು ಬರಹ == * [[ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ]] ಅವರ ‛''ಸುವರ್ಣ ಚೇತನ: ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ''’ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * [http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B3%8A%E0%B2%AC%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%B9%E0%B3%8B%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D ಪ್ರಕೃತಿ ಸೊಬಗಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದ ಜಿಎಸ್ಎಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160830054538/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B3%8A%E0%B2%AC%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%B9%E0%B3%8B%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D |date=2016-08-30 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%A7%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A6-%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A3%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86 ಜಿಎಸ್ಎಸ್ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿದ ದಾವಣಗೆರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907161056/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%A7%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A6-%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A3%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86 |date=2022-09-07 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಲಾಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜಿಎಸ್ಎಸ್‌ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908070325/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0 |date=2022-09-08 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907170231/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0 |date=2022-09-07 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%9A%E0%B2%B2%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%81 ಚಿಂತನಶೀಲ, ಚಲನಶೀಲ ಗುರು... ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907152852/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%9A%E0%B2%B2%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%81 |date=2022-09-07 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E2%80%98%E0%B2%9A%E0%B3%88%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E2%80%99%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%81-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5-%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BF-%E0%B2%B2%E0%B2%A8 ‘ಚೈತ್ರ’ದಲ್ಲಿ ನೋವು–ನಲಿವು ಭಾವ ಸಮ್ಮಿ ಲನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907170225/https://www.prajavani.net/article/%E2%80%98%E0%B2%9A%E0%B3%88%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E2%80%99%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%81-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5-%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BF-%E0%B2%B2%E0%B2%A8 |date=2022-09-07 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA-%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಇನ್ನಿಲ್ಲ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907161058/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA-%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 |date=2022-09-07 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 ಕೋಟೆ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907165550/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 |date=2022-09-07 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್‌ಗೆ ಜಯದೇವಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907161053/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 |date=2022-09-07 }}, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Mon, 02/25/2013 - 01:38 *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%95 ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ, ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908070330/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%95 |date=2022-09-08 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AA ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂತಾಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908071833/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AA |date=2022-09-08 }} *[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%92%E0%B2%A1%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B3%81-%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%87-%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A0-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%BF 60 ವರ್ಷದ ಒಡನಾಡಿ ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್‌ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಕಂಬನಿ, ಒಡಲೆರಡು, ಜೀವವೂಂದೇ: ಕಣವಿ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಘಟಕ : ಕಲಬುರ್ಗಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907152849/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%92%E0%B2%A1%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B3%81-%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%87-%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A0-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%BF |date=2022-09-07 }} <References /> == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons category|G. S. Shivarudrappa}} * [http://www.prajavani.net/sep042005/2724420050904.php ತ ಸು ಶಾಮರಾಯರ ಬಗ್ಗೆ ಜಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ಬರೆದ ಲೇಖನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://sampada.net/podcasts/5 ಓ ಎಲ್ ಎನ್ ಸ್ವಾಮಿಯವರು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಜಿ ಎಸ್ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಂದರ್ಶನ - ಸಂಪದದಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227141142/http://sampada.net/podcasts/5 |date=2007-02-27 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೨೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ನೃಪತುಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] 43hmbxq8va2avsrghv8nu42vjyrpq9l 0 17174 1374024 1373302 2026-05-23T10:31:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1374024 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Well 2006 03.jpg|thumb|right|200px|[[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರದ ಒಂದು ಬಾವಿ.]] '''ಬಾವಿ''' ಎಂದರೆ [[ನೀರು|ನೀರನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ನೆಲವನ್ನು ಕೊರೆದು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣ. ==ನಮೂನೆಗಳು== [[File:Faryab- village dug well.JPG|thumb|A dug well in a village in [[Faryab Province]], [[Afghanistan]].]] [[Image:AquaBellaPickard-v.jpg|thumb|left|upright|Water well drilling in [[Ein Hemed]], near [[Jerusalem]] circa 1964]] ಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಮೂನೆಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೈಯಿಂದ ಕೊರೆದು ತೆರೆದ ಬಾವಿಗಳೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದವು.[[ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ]]ಗಳು ಇತ್ತಿಚಿಗಿನ [[ಸಂಶೋಧನೆ]]ಯ ಫಲವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ.ಈ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲವನ್ನು ಆಳದವರೆಗೆ ಕೊರೆದು ಭೂಮಿಯ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.rural-water-supply.net/en/sustainable-groundwater-management Sustainable Groundwater Development theme of the Rural Water Supply Network (RWSN)] *[http://akvopedia.org/wiki/Water_Portal Water Portal - Akvopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018231204/http://akvopedia.org/wiki/Water_Portal |date=2014-10-18 }} *[http://www.sswm.info/ Sustainable Sanitation and Water Management Toolbox] *[http://drillerdb.com/find-drillers/ Find Drilling Contractors] *[http://www.cdc.gov/healthywater/drinking/private/wells/index.html U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) Healthy Water - Water Wells] Site covering well basics, guidelines for proper siting and location of wells to avoid contamination, well testing, diseases related to wells, emergency well treatment and other topics. *[http://ga.water.usgs.gov/edu/earthgwwells.html US Geological Survey – Ground water: Wells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528093554/http://ga.water.usgs.gov/edu/earthgwwells.html |date=2010-05-28 }} *[http://ga.water.usgs.gov/edu/gwartesian.html US Geological Survey – Water Science Pictures Flowing Artesian Well] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528094552/http://ga.water.usgs.gov/edu/gwartesian.html |date=2010-05-28 }} *[http://agwt.org/ American Ground Water Trust] *[http://www.ngwa.org/ National Ground Water Association] *[http://www.lifewater.org/resources/ground_water.html#GW Lifewater International Technical Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616030412/http://www.lifewater.org/resources/ground_water.html#GW |date=2013-06-16 }} *[http://www.drillcat.com/ DIY drilling and Preppers drilling secret outlaw water wells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529215523/http://drillcat.com/ |date=2013-05-29 }} *[http://weather.nmsu.edu/hydrology/wellpoint2.htm Driving a well with a well point] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419034107/http://weather.nmsu.edu/hydrology/wellpoint2.htm |date=2012-04-19 }} *[http://www.watersanitationhygiene.org/References/Technical%20Resources%20-%20Wells.htm Well Construction Technical Resources for NGOs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603065742/http://www.watersanitationhygiene.org/References/Technical%20Resources%20-%20Wells.htm |date=2010-06-03 }} *[http://ris-geo.jp/img/publication/06-037.pdf The Techniques and Tools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704212223/http://ris-geo.jp/img/publication/06-037.pdf |date=2010-07-04 }} of the {{nihongo|Kazusabori|[[:ja:上総掘り|上総掘り]]}} Well-boring *[http://www.ksre.ksu.edu/library/h20ql2/mf2733.pdf Restoring a Flooded Well to Service, G. Morgan Powell, Kansas State University, June 2006]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.waterlog.info/pdf/wellspac.pdf Equations for drainage by wells] *[http://www.waterlog.info/weldrain.htm Software for drainage by wells] *[http://www.briodydrilling.ie Water Wells drilled in Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523215239/http://briodydrilling.ie/ |date=2013-05-23 }} *[http://www.mmdrilling.ca Water Wells drilled in Alberta, Saskatchewan & British Columbia Canada] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ಮಾಣ]] [[ವರ್ಗ:ನೀರು]] 4nloxm3q9h2h9hdd9luzdjgfdqvyb4q 0 21727 1374007 1371171 2026-05-22T16:19:32Z Mahaveer Indra 34672 ಚಿಹ್ನೆ ಬದಲಾವಣೆ 1374007 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | logo = Bank of Maharashtra logo.svg | logo_size = 250px | logo_caption = ''Ek Parivaar, Ek Bank'' (One family, one bank) | type = [[:en:Public company|ಪಬ್ಲಿಕ್]] | traded_as = {{BSE|532525}}<br />{{NSE|MAHABANK}} | num_locations = 2263 Branches | key_people = ನಿಧು ಸಕ್ಸೇನಾ<br> {{small|([[:en:Managing director|ಎಮ್‌ಡಿ]] & [[:en:CEO|ಸಿ‌ಇಒ]])}} <br> ರೋಹಿತ್ ರಿಷಿ <br> {{small|([[:en:Executive Director|ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ]])}} ಆಶೀಶ್ ಪಾಂಡೆ <br> {{small|([[:en:Executive Director|ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ]])}} | industry = [[:en:Banking|ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]] <br> [[:en:Financial service|ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು]] | products = {{Bulleted_list|[[:en:Retail banking|ಗ್ರಾಹಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Commercial bank|ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Financial services|ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವಿಮೆ]]|[[:en:Investment banking|ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Mortgage loan|ಅಡಮಾನ ಸಾಲಗಳು]]|[[:en:Private banking|ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Private equity|ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ]]|[[:en:Savings|ಉಳಿತಾಯ]]|[[:en:Securities|ಭದ್ರತೆಗಳು]]|[[:en:Asset management|ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ]]|[[:en:Wealth management|ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ]]|[[:en:Credit card|ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು]]}} | revenue = {{Increase}} {{INRConvert|18178.73|c}} (೨೦೨೩)<ref>{{cite web|url=https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/532525/5325250320.pdf|title=Annual Report of Bank of Maharashtra|access-date=2024-11-29|archive-date=2023-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411080208/https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/532525/5325250320.pdf|url-status=dead}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|6099|c}} (೨೦೨೩) | net_income = {{Increase}} {{INRConvert|2602|c}} (೨೦೨೩) | assets = {{Increase}}{{INRConvert|267651|c}} (೨೦೨೩) | equity = {{Increase}}{{INRConvert|21000|c}} (೨೦೨೩) | owner = [[:en:Government of India|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] | num_employees = ೧೩,೪೯೯(೨೦೨೪) | ratio = ೧೮% (೨೦೨೩) | foundation = {{Start date and age|1935|09|16|df=yes}} | location = ೧೫೦೧, ಲೋಕಮಂಗಲ, ಶಿವಾಜಿನಗರ, [[ಪುಣೆ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಭಾರತ | homepage = {{URL|https://bankofmaharashtra.in/}} }} '''ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ''' ಇದು [[:en: Indian public sector bank |ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಆಗಿದ್ದು, [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೨೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ೨೨೬೩ ಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಯಾವುದೇ [[:en:nationalised bank|ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಾಖೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://bankofmaharashtra.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-29 |archive-date=2022-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322121746/https://bankofmaharashtra.in/ |url-status=dead }}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (ಬಿಒಎಂ) ೨೦೨೨-೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಠೇವಣಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸಾಲದಾತರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಪುಣೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಭದಾಯಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ತಳಹದಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೨೬ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ೨,೬೦೨ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ತಲುಪಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aviva-bank-of-maharashtra-in-bancassurance-tie-up/articleshow/62447178.cms|title=Aviva, Bank of Maharashtra in bancassurance tie-up - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-15}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ವಿ.ಜಿ.ಕಾಳೆ ಮತ್ತು ಡಿ.ಕೆ.ಸಾಠೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ೧೯೩೫ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬ ರಂದು ಯುಎಸ್ $ ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಧಿಕೃತ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೮, ೧೯೩೬ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.mahaconnect.in/InternetBanking1/ib/login.jsf?lt=R</ref> ಎ.ಎಸ್. ರಾಜೀವ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨, ೨೦೧೮ ರಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|title=BoM appoints new MD CEO|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/announcements/others/bank-of-maharashtra-announcement-under-regulation-30-lodr-change-in-directorate/article25872556.ece|access-date=2018-12-02|website=www.livemint.com}}</ref> ಎ.ಬಿ. ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೨೧ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಆಶೀಶ್ ಪಾಂಡೆಯವರು ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಅಲೆನ್ ಸಿ. ಪಿರೇರಾ ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಭಾರತದ [[ಈಶಾನ್ಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಕಾರಣರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Allen C A Pereira Appointed Managing Director of Bank of Maharashtra |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=47326 |access-date=2022-07-05 |website=www.daijiworld.com |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Banking in India|ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] * [[:en:List of banks in India|ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:Reserve Bank of India|ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] * [[:en:Indian Financial System Code|ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಹಿತೆ]] * [[:en:List of largest banks|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of companies of India|ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:Make in India|ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು}} 9j46oy42n95i7bybmcqg6uwblmlchgy 0 23745 1374010 1351746 2026-05-22T23:15:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1374010 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |image = {{Prominent Nairs}} |caption = |group = Nair<br />''നായര്‍'' |pop = '''5,000,000''' ('''14.89%''' of [[Kerala]] population)<ref>http://www.jstor.org/pss/4367366 Table 3:Percentage distribution of total land owned by communities - Proportion of households (1968)</ref> |popplace = [[ಕೇರಳ]] |languages = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |religions = [[Hinduism]] |related = [[Namboothiri]], [[Bunt (community)|Bunts]], [[Samanta Kshatriya]] }} '''ನಾಯರ್‌''' (ಮಲಯಾಳಂ: നായര്, {{pronounced|naːjar}}, ರನ್ನು '''[[ನಾಯರ್‌]]<ref>http://books.google.co.in/books?id=9mR2QXrVEJIC Malabar manual By William Logan</ref>''' ಮತ್ತು '''[[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]''' <ref>http://books.google.co.in/books?id=AXN1Mq2WuYsC Page 5, Line 25</ref><ref>http://books.google.co.in/books?id=NBG2AAAAIAAJ&amp;pg=PA40 Page 40, Line 16</ref>) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದ ಹಿಂದೂಗಳ [[ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿ]]ಯಾಗಿದೆ. 1792ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿಜಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ, ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶವು ಸಣ್ಣ [[ಜಹಗೀರು ದೇಶ]]ವಾಗಿತ್ತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜಮನೆತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಪೂರ್ವಿಕರು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಮೀನು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ನಾಯರ್‌ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಂಬಂಧಿತ ಜಾತಿಯಿಂದ ಬಂದಂತಹವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>"Nair." ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2008. Encyclopedia Britannica Online. 5 ಜೂನ್‌ 2004</ref> ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ, ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>Encyclopedia Britanica</ref> ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೇರಳದ ರಾಜರ, ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನುದಾರ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದರು.(ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ) ನಾಯರ್‌ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಾತೃಸಂತತಿ/0}ಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಅಂದರೆ ಹೆಂಗಸರಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಕ ಆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ವೈವಾಹಿಕ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾದಂತಹ ಅಣ್ಣಂದಿರು, ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರು, ಕೊನೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮಕ್ಕಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕುಟುಂಬದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯನಾದವನು ಆಗುಂಪಿಗೆ ಕಾನೂನು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕುಟುಂಬದ [[ಕರನವಾರ್‌]] ಅಥವಾ [[ಥರವಾಡು]]ಎಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮದುವೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸದ ಕಟ್ಟಳೆಗಳು ಎರಡು ರಾಜಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>"Nāyar." ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008.</ref> ನಾಯರ್‌ಗಳ ಸಮರೋಚಿತ ಇತಿಹಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು]]ನಲ್ಲಿನ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಮಮನ್‌ಕಮ್‌]] ಧಾರ್ಮಿಕಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಮರ ಓಟ]]<ref>{{cite book | title = Asia: Asian Quarterly of Culture and Synthesis | author = American Asiatic Association | publisher = Asia Magazine | year = 1942 | page = 22}}</ref><ref>{{cite book | title = The Mass Media and Village Life: An Indian Study | author = Paul Hartmann, B. R. Patil, Anita Dighe | publisher = Sage Publications | year = 1989 | page = 224}}</ref><ref>{{cite book | title = Many Worlds: An Autobiography | author = Kumara Padmanabha Sivasankara Menon | publisher = Oxford University Press | year = 1965 | page = 2}}</ref><ref>{{cite book | title = Imprint | author = Hugh Gantzer | publisher = Business Press | date = April 1975-March 1976 | page = 80}}</ref> ಗಳಿಂದ ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರು [[ವೇಲು ಥಂಪಿ ದಲವಾ]]ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅದರಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಅವರನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆರ್ಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="keralapolicehistory.com">[http://www.keralapolicehistory.com/trvpol1.html http://www.keralapolicehistory.com/trvpol1.html]</ref> 1935ವರೆಗೂ [[ತಿರುವಿತಮ್‌ಕೂರ್‌]] [[ನಾಯರ್‌ ಪಟ್ಟಲಮ್‌]] (ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ನಾಯರ್‌ ಆರ್ಮಿ)ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತು, ಆನಂತರ ನಾಯರೇತರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="keralapolicehistory.com" /> ಈ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ([[ನಾಯರ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]]ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆರ್ಮಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[9ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]] ಎಂದಾಯಿತು, ಭಾರತದ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಆಗಿದೆ. [[ಸಮಂತ್‌ ಕ್ಷತ್ರೀಯ]] [[ಕೊಲಾತಿರಿ]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾವನ್ಕೋರ್‌]] ರಾಜಧಾನಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌<ref name="autogenerated1">[http://www.everyculture.com/South-Asia/Nayar-History-and-Cultural-Relations.html Nayar History and Cultural Relations]</ref> ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ<ref>The Eastern Anthropologist, Ethnographic and Folk-Culture Society (Uttar Pradesh, India), Lucknow University Anthropology Laboratory, 1958, p108</ref>. [[ಝೊಮೊರಿನ್‌]] ರಾಜನು [[ಸಂಮಂತನ್‌]] ನಾಯರ್<ref name="autogenerated1" /> ಆಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರಿ]]ನ ರಾಜಧಾನಿಯು [[ಅರಕ್ಕಲ್]]ಆಗಿತ್ತು, ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದೇ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೂಡ ನಾಯರ್‌ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite book | title = A Survey of Kerala History | author = A. Sreedhara Menon | publisher = Sahitya Pravarthaka Co-operative Society | year = 1967 | page = 204}}</ref><ref>{{cite book | title = Lakshadweep| author = N. S. Mannadiar | publisher = Administration of the Union Territory of Lakshadweep | year = 1977 | page = 52}}</ref><ref>{{cite book | title = Reminiscences| author = Ke. Si. Māmmanmāppiḷa | publisher = Malayala Manorama Pub. House | year = 1980 | page = 75}}</ref>. ನಾಯರ್‌ ಸಾಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಾದಂತಹ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನ [[ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್‌ ಪಿಲ್ಲಮಾರ್‌]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ [[ಪಲೈತ ಅಚನ್‌]] ಗಳು ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಕುಂದಾಪುರ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯರಿ (ನಾಯಿರಿ )ಎನ್ನುವ ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗವು ಇನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ==ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನಾಯರ್‌'' ಎಂಬ ಪದವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಎರಡು ದ್ವಿಭಾಷೀಯ ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ''ನಾಯರ್‌'' ಪದವು [[ಸಂಸ್ಕ್ರುತ]] ಪದವಾದ ''[[ನಾಯಕ]]'' ದಿಂದ ಶಬ್ಧವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮುಖಂಡ ಎಂದು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದವಾದ ''ನಾಯಕ'' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. (ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ''[[ನಾಯಕನ್‌]]/[[ನಾಯ್ಕರ್‌]]'' ಎಂದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[ನಾಯಕ್‌]]'', ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ''[[ನಾಯುಡು]]'' ಎಂದು) ಮತ್ತು ''ನಾಯರ್‌'' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''ನಯಕ'' ಎಂದರೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = Matrilineal System in Malabar| author = P. V. Balakrishnan | year = 1981 | page = 27}}</ref><ref>{{cite book | title = Manual of the Administration of the Madras Presidency | author = Madras (Presidency) | year = 1885 | page = 100}}</ref><ref>The cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Edward Balfour, 1885, p249</ref> ಎರಡನೇ ಶಬ್ಧವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ನಾಯರ್‌ [[ನಾಗ]]ರ (ಹಾವಾಡಿಗಾರ) ಪದದ ಒಂದು ಮಲಿನವಾದ ಪದವಾಗಿದೆ. ==ಮೂಲದ ಬಗೆಗಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು== [[File:LakshmiPillaiKochama.jpg|thumbnail|ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆ (ಅರುಮಾನ ಅಮ್ಮಚಿ ಪಾನಪಿಲ್ಲಯ್ ಅಮ್ಮ ಶ್ರೀಮತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಿಲ್ಲಯ್ ಕೊಚಮ್ಮ, ತ್ರವಾಂಕೂರ್‌ನ ಮಹಾರಾಜಾ ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಲ್ ಸರ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರ ಪತ್ನಿ)]] [[File:Ettuveedan.jpg|thumbnail|ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್ ಪಿಲ್ಲಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಾಯರ್ ಫಿಯ್ಡಲ್ ಚೀಫ್]] ಅದಕ್ಕಿಂತಲು ಮೊದಲು ನಾಯರ್‌ಗಳ ರಾಜ್ಯ ನಾಯರ್‌ಗಳು (ನಗರ್ಸ್) [[ನಾಗಾ ದೇಶದಿಂದ]] ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಡ್ರಾಗನ್‌]] / [[ಹಾವು]]ಗಳನ್ನು [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]]ನಡೆದ [[ಮಹಾಭಾರತ]]ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು (ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಹಾವುಗಳೆಂದು ತಿಳಿಸುವ- [[ವಾಸುಕಿ]], [[ಅನಂತ]], [[ತಕ್ಷಕ್‌]], ಸಂಗಪಾಲಾ, ಗುಳಿಕ, [[ಮಹಾಪದ್ಮ]], ಸರ್ಕೋಟ ಮತ್ತು [[ಕಾರಕೋಟ]] ಕಳುಹಿಸಿದ ಸೈನಿಕರ ಸಂತತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತು. [[ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ವು ನಾಯರ್‌ಗಳು [[ಅನಂತ]]ದ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ಗುರುತರವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ದೇವಾಲಯದಿಂದಾಗಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ<ref>Imperial gazetteer of India: provincial series, Volume 18 p.436</ref><ref>Temples of Kerala By S. Jayashanker, India. Directorate of Census Operations, Kerala. p.322</ref>). ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಕ್ಷತ್ರೀಯರಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಅವರು ನಾಗಾಗಳನ್ನು ಸರ್ವನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗೈದ [[ಪರಶುರಾಮನನ್ನು]] ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ನಾಗಾಗಳು ಅವರನ್ನು[[ಮನುಷ್ಯ]]ರನ್ನಾಗಿ ಪರಿರ್ತಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರಿಶುದ್ಧ ಕರಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. [[ಸಕಾ]] ಅಥವಾ [[ಇಂಡೋ-ಸೈಥಿಯನ್]] ನಂತರ ಜನರು ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು, ಕೆಲವು ನಾಗಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸೈಥಿಯನ್]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು. ಅವರು ಮಟ್ರಿಯಾರ್ಕಿ, ಪೋಲಿಯಾಂಡ್ರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಸೈಥಿಯನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>Social History of Kerala: The Dravidians By L. A. Krishna Iyer</ref> ನಾಗಾ-ಸೈಥಿಯನ್‌ [[ಅಹಿಚತ್ರ]]ವರ್ಗವು, 345 ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದಲ್ಲಿ [[ಕದಂಬದ]] ರಾಜಧಾನಿಯ ರಾಜ[[ಮೌರ್ಯವರ್ಮ]]ನಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸಮೀಪದ [[ನೈನಿತಾಲ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಅವರ [[ಬ್ರಹ್ಮಣ]] ಪುರೋಹಿತರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]][[ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವಾದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>The Kadambas By Phanikanta Mishra p.14</ref><ref>Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7 By N.K. Singh p.2715</ref><ref>New light thrown on the history of India: the historical Naga kings of India By Narayan Gopal Tavakar</ref> ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ವಲಸೆಹೋದರು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನ್ನು ಸೇರಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವಿಲ್ಲಿವರ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಆನಂತರ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಅವರ [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ತಮ್ಮದೇ ರಾಜಧಾನಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ತುಳು ನಾಡು]]<ref>Dr.D.D. Kosambi in An introduction to the Study of Indian History, (Bombay, 1956), p.113 - Nair: 1959: 11</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಾಗಾಗಳು [[ಭಾರತ]]ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗವಾದ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] ತಲುಪಿದರು. ಮನ್ನರ್‌ಸಾಲಾ(ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌)ವಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ''[[ಸರಪಕಾವು]]'' (ಹಾವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ) ಇದೆ, ನಾಗಾ ಹಾವುಗಳು [[ಭಗವಂತ ಕೃಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಭಗವಂತ ಅರ್ಜುನ]]ರಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ[[ಖಂಡಾವ ಅರಣ್ಯ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಂಜಾಬ್‌]])ದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡವೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ನಾಯರ್ ಕುಟುಂಬದ ಪೂರ್ವಿಕರು ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>Social History of Kerala: The Dravidians By L. A. Krishna Iyer p.003</ref> ಉತ್ತರದಿಂದ [[ಕೇರಳಕ್ಕೆ]]ವಲಸೆಬಂದಂತಹ [[ನಾಗವಂಶಿ]] [[ಕ್ಷತ್ರೀಯ]]ರ ವಂಶಸ್ಥರು <ref name="ReferenceA">Kishori Lal Fauzdar: ''Uttar Pradesh ke Madhyakalin Jatvansh aur Rajya'', Jat Samaj, Monthly Magazine, Agra, September-October 1999</ref> ನಾಯರ್‌ಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕವು ತಿಳಿಸ್ಸುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ಡಾ. ಕೆ. ಕೆ. ಪಿಲ್ಲೈ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲನೇ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ನಾಯರುಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | title = In Quest of Kerala | author = K. Balachandran Nair | publisher = Accent Publications | year = 1974| page = 117}}</ref> ಅದರಂತೆ ನಾಯರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: {{cquote|A race caste who do not owe their origin to function, although, by force of example, their organization is almost equally rigid, and they are generally identified with particular trades or occupations. These race caste communities were originally tribes, but on entering the fold of Hinduism, they imitated the Hindu social organization, and have thus gradually hardened to castes.<ref>{{cite book | title = Encyclopedia of Religion and Ethics Part 5 | author = James Hastings | publisher = Kessinger Publishing | year = 2003 | page = 231}}</ref>}} ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯರುಗಳು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಿಕರಲ್ಲ, ಇನ್ನಿತರ ಕೇರಳಿಗರಲ್ಲಿನ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಇವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ನಾಯರುಗಳು [[ನಾಗಾಗಳು]]ಎಂದು, ಅವರು ''[[ಕ್ಷತ್ರೀಯರು]]'' ಹಾವುಗಳ ರಾಜಧಾನಿ([[ನಾಗವಂಶಂ]])<ref>Downfall of Hindu India, Chintaman Vinayak Vaidya, 1986, p278</ref><ref>{{cite book | title = The Modern Review | author = Ramananda Chatterjee | publisher = Prabasi Press Private, Ltd. | year = 1922| page = 675}}</ref> ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು, [[ಪರಶುರಾಮನ]] ಪ್ರತಿಜ್ನೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಅವರು ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ನಾಗಾನು [[ರೋಹಿಲ್‌ಖಂಡ]]ದ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Jervoise Athelstane Baines (1893), General report on the Census of India, 1891, London, Her Majesty's Stationery Office, p. 184</ref> ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ಸಂಬಂಧವು ಹಾವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು, ಅವರ ಸಮರೋಚಿತ ಗತಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾದ ದಾರವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ, [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] ರಾಜದ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್‌ ತಿಳಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ನಾಗಾಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ನಾಗನ-ಪೂಜೆಯು ಒಮ್ಮತವಾಗುವುದರೊಳಗೆ ನಂಬೂರ್ತಿಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವಾಡಿದರು. ನಾಗಾದ ಮೂಲಹುಟ್ಟು ಹಾಗೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿರುವ ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಇಂಡೋ-ಸೈಥಿಯನ್‌([[ಸಕ]])ಎಂದೂ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = The Modern Review | author = Ramananda Chatterjee | publisher = Prabasi Press Private, Ltd | year = 1907 | page = 695}}</ref><ref>ರಾಮನ್ ಮೆನನ್, K. "The Scythian Origin of the Nairs", Malabar Quarterly Review, Vol. I, No. 2, June 1902</ref><ref>{{cite book | title = The Travancore State Manual | author = V. Nagam Aiya | publisher = Princely State of Travancore | year = 1906 | page = 348}}</ref> [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಹಳೆಯ ತಮಿಳು ಪಠ್ಯದ ಶಬ್ಧವು, ನಾಯರುಗಳು ನಾಕಾ (ನಾಗಾ ಅಥವಾ ಹಾವು) ಭಗವಂತನು ಸಮಂತಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಚೇರಾ]]( ಚೆರಾ= ಹಾವು) ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗವು ರಾಜ ಪರಂಪರೆಯ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಕೇರಳದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿ [[ತುಳು ನಾಡಿ]] ನ [[ಬಂಟರು]] ದಕ್ಷಿಣ ಪಾಂಚಾಲದ ಅಹಿಚಾತ್ರ/ ಅಹಿಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಬಂದ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗದ ಕುರುಹನ್ನು ಚೋಳರು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡನೆ ಚೇರ ರಾಜಸಂತತಿಯ ರಾಜ ರಾಮ ವರ್ಮಾ [[ಕುಲಶೇಖರ]] (1020-1102) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ದಾಳಿಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದಳಗಳನ್ನು (ಚವರ್ಸ್) ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ಚೇರಾ ಸಂತತಿಯವರು ತಾವೇ ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗವೋ ಅಥವಾ ಅವರು ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ವರ್ಗವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದ್ದರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="ZachariasThundy">[http://www.shelterbelt.com/KJ/khnairs.html The Nair heritage of Kerala: People and culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521043819/http://www.shelterbelt.com/KJ/khnairs.html |date=2010-05-21 }}, ''keralaonlinetourism.com''</ref> ==ತುಳುನಾಡಿನ ಬಂಟರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ== [[ಮಲಯಾಳಿ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ [[ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿ]] ಮತ್ತು [[ತುಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಗ್ರಾಮ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ 17ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ರು ಕೇರಳದ ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಮತ್ತು ತುಳು ನಾಡಿನ [[ಬಂಟ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ [[ಪಾಂಚಾಲ]]ದ [[ಅಹಿಚಾತ್ರ]]/ಅಹಿಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಬಂದ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://books.google.com/books?id=K0RHOwAACAAJ Maclean's Manual of the Administration of the Madras Presidency</ref>.ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಬರೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಅವೊನ್ಲಾ]] ತೆಹಸೀಲ್‌ನ [[ರಾಮ್‌ನಗರ್]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿವೆ<ref>ಲಹಿರಿ, ಬೆಲಾ (1972). ''Indigenous States of Northern India (Circa 200 B.C. to 320 A.D.)'', Calcutta: University of Calcutta, pp.170-88</ref> ''The Manual of Madras Administration ಸಂಪುಟ II'' (1885 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು) ದಲ್ಲಿ [[ಕುಂದಗನ್ನಡ]] (ಕನ್ನಡ ಉಪಭಾಷೆ) ವನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ನಾಡವ ಅಥವಾ ನಾಡ ಬಂಟರು ಹಾಗೂ ಮಲಬಾರಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ತುಳು ಮಾತನಾಡುವ ಬಂಟರು ಒಂದೇ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ:<blockquote> {{cquote|They appear to have entered Malabar from the North rather than the South and to have peopled first the Tulu, and then the Malayalam country. They were probably the off-shoot of some colony in the Konkan or the Deccan. In Malabar and south of Kanara as far as Kasargod, they are called Nayars and their language is Malayalam. From Kasargod to Brahmavar, they are termed as [[Bunt]]s and speak Tulu. To the north of Brahmavar, they are called Nadavars, and they speak Kanarese.}} </blockquote> ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ತುಳು ನಾಡಿನಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ಆದರೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೀಡಿದ [[ಬಾರ್ಕೂರ್]] ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮ ಪದ್ಧತಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕದಂಬ]] ರಾಜರು ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಕರೆತಂದ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು ಎನ್ನಬಹುದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅಹಿಚಾತ್ರ (ಉತ್ತರದಿಂದ) ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಕದಂಬ ರಾಜ [[ಮಯೂರವರ್ಮ]], ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖದಂತೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಅಲುಪ ವಂಶಸ್ಥರ ನಂತರದಲ್ಲಿ (14ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗ) ಇದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ರಾಜರಂತೆ ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಬಂಟರ ರಾಜರು ಕೂಡ ನಾಯರ್‌ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊನೆಯ ಬಂಟ್ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ [[ಕನಜಾರ್]]ನನ್ನು ನಾಯರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತು. ಹಲವು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಾಳಾಗಿರುವ ಅವನ ''ಕನಜಾರ್‌ ದೊಡ್ಡಮನೆ'' ಯನ್ನು ಪುನಶ್ಛೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=76466 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-23 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708220404/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=76466 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=178348 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184919/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=178348 |url-status=dead }}</ref> ಕೌಡೂರ್‌ (ಕನಜಾರ್‌‌‌ನ ನೆರೆಯ)ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂಟರ ರಾಜ ಅರಮನೆಯನ್ನು''ನಾಯರ ಬೆಟ್ಟು'' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ನಾಯರ"ವು ಕೂಡ ಬಂಟರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ತುಳು ನಾಡಿನ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಸ್ವಯಂಭಾವಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಂತರ ಬಂಟ್‌ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ತುಳುನಾಡು^[2]ವಿನಿಂದ ಮೂಲತಃವಾಗಿ ವಲಸೆಬಂದಂತಹ ಮಲಬಾರಿನ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಸ್ವಯಂಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ನಾಯರ್‌ ಮತ್ತು ಬಂಟರ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ್ತ ತುಳುನಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಬರುವ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮಲಬಾರ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.nairs.in/classifications.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-23 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516040843/http://www.nairs.in/classifications.htm |url-status=dead }}</ref> ಕುಂದಾಪುರದ ನಾಯಿರಿ ಜನಾಂಗವು ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಯುದ್ಧಕಲೆ, ಗುರುಕುಲ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕೇರಳದ ನಾಯರ್ ಹಾಗೂ ಕುಂದಾಪುರದ ನಾಯಿರಿ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಬ್ಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಂದೇ ಹಾಗೂ ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠ ಇವರ ಗುರುಮಠ ಹಾಗೂ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ಆದಿ ದೇವಿ ಇವರಿಗೆ ==ಉಪಜಾತಿಗಳು== ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ, ನಾಯರ್‌ಗಳು ಅನೇಕ ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಂತರ..... ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾತಿ ವಿವಾಹವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ..... ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೈಗೊಂಡತಹ [[1891 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯಂತೆ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] 44 ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ 55 [[ಕೊಚ್ಚಿನ್‌]] ಪ್ರದೇಶ ಸೆರಿದಂತೆ [[ಮಲಬಾರ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 138ನಾಯರ್‌ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದರು.<ref name="jstor.org">http://www.jstor.org/stable/3629883 The Internal Structure of the Nayar Caste, C. J. Fuller</ref> ==ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು == [[File:Irayimman thampi1.jpg|thumb|right|200px|ಇರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಯರ್‌ಗಳ ವೈವಾಹಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿಗೆ ''[[ಥರವಡು]]'' ನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸೇರಿದಂತೆ, ಮನೆತನದ ಹೆಸರನ್ನು ವಂಶಾವಳಿಯ ಮುಂದಿನ ಗುರುತಿಗಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮನೆತನದ ಹೆಸರನ್ನು ನಾಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಲವು ಮನೆತನದ ಹೆಸರು ರಾಜರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಂತಹ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೇವೆಯ ಪ್ರತೀಕತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. [[ಅಚ್ಚನ್‌]], [[ಕರತಾ]], [[ಕೈಮಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮನ್ನದೈರ್‌]]ಗಳು ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನ ರಾಜನು ನಾಯರುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಬಿರುದುಗಳಾಗಿವೆ. ಮಲಬಾರಿನ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮೆನನ್‌]]ನಂತಹ ಬಿರುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಾಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದಕ್ಷಿಣರಾಜಧಾನಿಯಾದ ವೆನದ್‌ (ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಎಂದು ಬದಲಾಗಿದೆ), ಕಯಮಕುಲುಂ, ತೆಕ್ಕುಮುಕುರ್‌ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕುಮ್‌ಕುರ್‌ ರವರರು [[ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ತಂಪಿ]], [[ಉನ್ನಿತನ್]], ಮತ್ತು [[ವಲಿತನ್‌]]ಗಳಿಂದ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ''ಕಲರೀಸ್‌'' ಹೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ಯುದ್ಧತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ನಾಯರುಗಳು [[ಪನ್ನಿಕ್ಕರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕುರುಪ್‌]] ಗಳೆಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ನಾಯರ್‌" ಎಂಬ ಮನೆತನದ ಹೆಸರು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಸವ್ರರ್ತವಾರಿಗಿರುವಂತೆ, [[ನಂಬಿಯಾರ್‌]], [[ನಾಯ‌ರ್‌]], [[ಕಿಟವು]], ಮತ್ತು [[ಮೆನೊಕ್ಕಿ]]ಗಳಂತಹ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Urmi-Payattu.jpg|left|thumb|ನಾಯರ್‌ಗಳಿಂದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾರಿಪಯತ್ತು]] ಮಧ್ಯಯುಗದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ಇತಿಹಾಸಜ್ನರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ನಾಯರುಗಳನ್ನು ಗುರುತರವಾದ ಯುದ್ಧ ಉದಾತ್ತಗುಣದವರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಗ್ರೀಕ್‌]] [[ಅಂಬಾಸಡರ್]] [[ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್‌]]ನು ನಾಯರ್‌ಗಳ ಆಗಮನ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. "ಮಲಬಾರಿನ ನಾಯರ್‌ಗಳು" ಮತ್ತು "ಚೆರಾ ರಾಜಧಾನಿ"ಯು ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಪುರತನ ಭಾರತದಿಂದ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="TSM">Aiya, V. Nagam: "Travancore State Manual", pages 232, 238</ref> ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಮೂಲದ ವಿವರಣೆಯಂತೆ, 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಭಾಗದವರೆಗೆ, ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯದ ದೊರೆಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೇರಳದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಾಯರುಗಳ ಸ್ಥಾನವು ಯುದ್ಧಕಲಿಗಳ ಉದಾತ್ತಗುಣವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಸಮುರಾಯ್]] ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | title = Mysore and Kerala | author = Indian Department of Tourism | publisher = Indian Department of Tourism | year = 1966| page = 4}}</ref><ref>[http://www.canisius.edu/topos/archives/rajeev6.pdf Neither Newton nor Leibniz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010230/http://www.canisius.edu/topos/archives/rajeev6.pdf |date=2007-09-27 }}, ''canisius.edu''</ref><ref>[http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/aikido.htm From Vedic Martial Arts to Aikido] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519025458/http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/aikido.htm |date=2011-05-19 }}, ''veda.harekrsna.cz''</ref><ref>[http://www.rediff.com/travel/1998/apr/30kala1.htm A travel feature on the ancient Kerala art of Kalaripayattu], ''rediff.com''</ref><ref>[http://www.enskalari.org.in/kalari.htm Kalaripayattu, the traditional martial art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812200215/http://www.enskalari.org.in/kalari.htm |date=2007-08-12 }}, ''enskalari.org.in''</ref><ref>{{cite book | title = Into India | author = John Keay | publisher = University of Michigan Press | year = 1999| page = 75 | isbn = 0472086359}}</ref><ref>{{cite book | title = Storm Over Seringapatam: The Incredible Story of Hyder Ali & Tippu Sultan | author = Praxy Fernandes | publisher = Thackers | year = 1969| page = 35}}</ref><ref>{{cite book | title = The Tigers of Mysore: A Biography of Hyder Ali & Tipu Sultan | author = Praxy Fernandes | publisher = Viking | year = 1991| page = 29 | isbn = 0670839876}}</ref> ===ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕುಸಿತ=== ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಕುಸಿತವು ಬಹುಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಸೈನ್ಯ ಕಲೆ [[ಕಲಾರಿಪಯತ್ತು]]ವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು.<ref name="Findarticles">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Jan_6/ai_96212029 Ancient martial art fights for survival in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119050719/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Jan_6/ai_96212029/ |date=2010-11-19 }}, ''findarticles.com''</ref><ref name="usadojo">[http://www.usadojo.com/styles/about-kalari.htm Kalari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107062816/http://www.usadojo.com/styles/about-kalari.htm |date=2011-01-07 }}, ''usadojo.com''</ref> ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಯರ್‌ಗಳ [[ಸಮಂತ ರಾಜರು]]ಗಳಿಂದ 1950ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಆರ್ಡಿನಾನ್ಸ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಮೀನುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಡವರಾದರು. ===ನಾಯರ್‌ ಸೈನ್ಯದಳ=== [[File:Tvm legmuseum.jpg|thumb|250px|right|ತ್ರವಾಂಕೋರ್‌ನ ನಾಯರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಅವರ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕೇರಳದ ಈಗಿನ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಗಿದೆ]] '''ದಿ ನಾಯರ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌''' [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್]] ರಾಜಧಾನಿಯ ಮೊದಲಿನಸೈನ್ಯದಳ ಆಗಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹೊಣೆಯು ನಾಯರ್‌ಗಳು ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿತ್ತು. 'ತಿರುವಿತಮ್ಕೋರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಪಟ್ಟಾಲಂ' (ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಆರ್ಮಿಯ)ನು ರಾಜ [[ಮಾರ್ತಾನಂದ ವರ್ಮ]]ನಿಗೆ (1706 - 1758) ಖಾಸಗಿ ಅಂಗಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಆರ್ಮಿಯು 1818ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದನಂತರದಿಂದ, [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]]ಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ನೇಮಕಾತಿಗೆ [[ಮಲಬಾರ್]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಯರ್‌ಗಳು ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿಯೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್‌]]ನಿಂದ ಬಂದಂತಹ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಮಹತ್ವವಾದ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರಾದರೂ <ref>The book of Duarte Barbosa: an account of the countries bordering on the... By Duarte Barbosa, Mansel Longworth Dames p.38</ref> ಅದು ಮಲಬಾರಿನಷ್ಟು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆರ್ಮಿ ಡಿವಿಜನ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಮಾಜಿ, ಮೊದಲನೇಯದಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ನಂತರ ಸಮನಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ 9ನೇ ಮತ್ತು 10ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‍ಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ ನಾಯರ್‌ ಆರ್ಮಿಯನ್ನು 17ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಆಗಿ ಪುನಾಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Valour and sacrifice: famous regiments of the Indian Army By Gautam Sharma p.59</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== [[1891 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ನಾಯರ್‌ಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 980,860 ಆಗಿತ್ತು (ಉಪಜಾತಿಗಳಾದ [[ಮಾರನ್‌]]ರು ಮತ್ತು [[ಸಾಮಂತನ್ ನಾಯರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಇದರಲ್ಲಿ, 483,725 (49.3%) [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನಲ್ಲಿ, 101,691 (10.4%) [[ಕೊಚಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 377,828 (38.5%) [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಬಹುಶಃ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ (15,939) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ (1,677).<ref>The Internal Structure of the Nayar Caste, C. J. Fuller</ref> 1968ರ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಡೆಸಲಾದ ಸೋಷಿಯೋ-ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 14.41% ರಷ್ಟು ನಾಯರ್‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು, ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 89%ರಷ್ಟು [[ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಜಾತಿ]]ಯ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ== ==ಧರ್ಮ== [[ನಂಬೂತಿರಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಅಂಬಾಲವಾಸಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಾಯರ್‌ಗಳು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದುತ್ವ]]ಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದರು. [[ಆರ್ಯನ್‌]]ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾಂಗೋಪಸಾಂಗವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾದರೂ, [[ನಾಗರಹಾವಿನ ಪೂಜಾಚರಣೆ]]ಯಂತಹ [[ನಾಗಾ]]ಪದ್ಧತಿಗಳ ಉಳಿವು ಇಂದಿಗೂ ನಾವು ನಾಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ [[ಥರವಾಡು]]ನಾಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗ ದೇವತೆ(ಹಾವುಗಳ ದೇವರು)ಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವರ ಕಾಡುಗಳನ್ನು [[ಸರ್ಪ ಕಾವು]] (ಅಂದರೆ ಹಾವಿನ ದೇವರ ವಾಸಸ್ಥಾನ). ಕಾವು ಮತ್ತು ಕುಲಂ (ನೀರಿನ ಕೊಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ತಡೆಗೋಡೆ)ಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಥರವಾಡು ನಾಯರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಾಯರ್‌ಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಚತೆ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಳಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾವುವೊಳಗಿದ್ದ ನಾಗತಾರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೂಜೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಯರ್‌ ಥರವಾಡುಗಳು ಸಂಜೆವೇಳೆ ನಿಲ ವಿಲಕ್ಕು (ಪವಿತ್ರವಾದ ದೀಪ)ದ ಮುಂದೆ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಯರ್‌ಗಳು ಆ ಕರ (ಜಾಗ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಂದೂಗಳ ಬಗ್ಗೆಯಿದ್ದ ಒಳಿತನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಾಲಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ನಾಯರ್- [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಗಲಭೆಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಮಲಬಾರ್‌]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದೆಂದರೆ [[ಸೆರಿಂಗಪಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಬಂಧನ]]<ref>{{cite book |title=Sarasvati's Children: A History of the Mangalorean Christians |last=Prabhu |first=Alan Machado |year=1999 |publisher=I.J.A. Publications |page=250 |isbn=9788186778258 |ref=mac}}</ref>, ಅಲ್ಲಿ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‌]]ಮುಸ್ಲಿಂರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಸೆರಿಂಗಪಟಂನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಸೋಲುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮೈಸೂರಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದುತ್ವ]] ಅವನತಿಹೊಂದಿತು. ಏನಾದರೂ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನ ನಾಯರ್‌ಗಳು [[ಬ್ರಿಟಿಷ]]ರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ 1792ರಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ]]<ref>https://books.google.com/books?id=QIyz79F3Nn0C&amp;pg=PA392&amp;dq=Seringapatam&amp;lr=&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a&amp;sig=l_6_DAL_wD-FFzcOXZ8YQ8o4KBs</ref> ದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರು. 1920ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಗಲಭೆಯು ನಡೆಯಿತು, ಅದನ್ನು [[ಮೊಪ್ಲಾ ಧಂಗೆ]]ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮುಸ್ಲಿಂರಿಂದ 30,000ರ ಸಮೀಪದಷ್ಟು ನಾಯರ್‌<ref>{{cite book | title = Encyclopaedia of Political Parties: India, Pakistan, Bangladesh : National, Regional, Local | author = O P Ralhan | publisher = Anmol Publications PVT . LTD. | year = 1996 | page = 297}}</ref> ಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಕೊಲೆಗೈಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಶಿಸಿಹೋದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.keepmilitarymuseum.org/malabar.php?&dx=1&ob=3 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-15 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110184023/http://www.keepmilitarymuseum.org/malabar.php?&dx=1&ob=3 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ, [[ನಾಯರ್ಸ್‌]]ಗಳು[[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಪ್ರಭಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತ]]ವು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳದಂತಹ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ಗಳಿಂದ]] [[ಮತಾಂತರ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ[[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಾದ [[ಇವೆಂಜೆಲಿಕಲ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್‌]] ಹುಟ್ಟನ್ನು ನಾಯರ್‌ಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಾಯರ್‌ ಚಳವಳಿಗಾರರಾದಂತಹ [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] ಅವರು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌]] ಮಿಷನರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |title=Kristumata Chedanam |last=Chattambi Swamikal |first=H.H.Vidhyadhiraja Parama Bhattaraka |year=1890 |publisher=Open Source Books |page=Chapter 1–4 |isbn= |ref=mac}}</ref> ==ವೇಷಭೂಷಣ== ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ವೇಷಭೂಷಣವು [[ಕೇರಳ]]ದ ಇನ್ನಿತರೆ [[ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ]]ಯೇ ಸಾಮಿಪ್ಯವಿದೆ. ==ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ== ಮಲೆಯಾಳಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನಾಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಕುದಿಸಿದ ಅನ್ನ ದ್ರವಾಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಚೋರುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಸಿದ) ಅಥವಾ ''[[ಕಂಜೀ]]'' ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅನ್ನದ ಗಂಜಿಯರೂಪದಲ್ಲಿ({{pron-en|ˈkɒndʒiː}}) ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, [[ಹಲಸಿನಹಣ್ಣು]], ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಾಗುತ್ತದೆ. ''ತುಪ್ಪವನ್ನು'' ಹಬ್ಬಗಳಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊದಲಿಗೆ, ಅನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ’ಕಂಜಿ’ ಅಥವಾ ’ಚೋರು’ವನ್ನು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರುಬಾರಿ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅರ್ಧ-ಕೇರಳಿಗರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತರಹೇವಾರಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪಲ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಚಪಾತಿ ಅಥವಾ ಯೂರೋಪಿನ ಬ್ರೆಡ್‌ ಟೋಸ್ಟ್‌ ಬೆಳಗಿನ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಇಡ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೋಸೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ನಾಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡದಾದ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ([[ಕಿರಿಯಥಿಲ್‌ ನಾಯರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್‌]]) ಸಂಬಂಧಿತರಿಗೆ ಮೀನನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉಪಜಾತಿಗಳಂತಹ [[ಸ್ವರೂಪಥಿಲ್‌ ನಾಯರ್‌]], [[ಮಾರರ್‌]], ಅಕತು ಚರ್ನಾ ನಾಯರ್‌, ಪುರತು ಚರ್ನಾ ನಾಯರ್‌ ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಮಂಗಲಂ ನಾಯರ್‌]]ಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="jstor.org" /> [[ಕೋಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸ]]ದ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅನೇಕ ನಾಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಮೊದಲು ಅವರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ದನದಮಾಂಸ]] ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯಪಾನ]]ವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಹೀನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಸೇವಿಸುವರುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಷೇಶವಾಗಿ ಅವಿಯಲ್‌, ತೊರನ್‌, ಮತ್ತು ತೀಯಲ್‌ಗಳು ಅವರ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಗಳಾದಂತಹ ಪಲಪಾಯಸಂ ಮತ್ತು ಅದಪ್ರಥಮನ್‌ನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನಿತರೆ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳಾದ ಕೋಜುಖಟ್ಟಾ, ಚಿವಡಾ, ಎಲಯಪ್ಪಂ (ಸಿಹಿ), ಒಟ್ಟಡಾ, ಕಲಿಯೊಡಕ್ಕಾ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="ReferenceB">Travancore State Manual 1906 ವಿ ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ ಅವರ ರಚನೆ, ಸಂಪುಟ II page 352</ref><ref name="ReferenceB"/>. ==ಜಾತಿ-ಪದ್ಧತಿ== ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ [[ನಂಬೂತಿರಿ]]ಯ ಕೆಳಗಿನವರೇ ನಾಯರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ನಾಯರ್‌ ಉಪಜಾತಿಗಳಂತಹ ([[ಕಿರಿಯಥಿಲ್‌]], [[ಇಲ್ಲಕ್ಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವರೂಪಥಿಲ್‌]])ಗಳು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಸಮರಪ್ರಿಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ '''"ಅವಿವೇಕ ಜಾತಿಗಳ ತಾಣ"''' [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ]]ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಪಕ್ಷಪಾತದಂಥಹಗಳ ತಾಣವೆಂದು ಕೇರಳವನ್ನು [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]]ರು ವಿಷ್ಲೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಧಾರಕರು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮುಖಂಡರಾದಂತಹ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]], [[ನಾರಯಣ ಗುರು]], [[ಚಟ್ಟಂಬಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್‌]] ಇತ್ಯಾದಿ.; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿದರು. <blockquote>ನಾಯರ್‌ ಗಳು ಅವರ ಜನಾಂಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಆ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ [[ತೈರ್‌]], ಅಥವಾ [[ಮೂಕಾ]]ಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು: ಮತ್ತು ಅವರ ಹಣೆಬರಹವು ಅವರನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಂಚುಹಾಕುತ್ತಿತ್ತು, ನಾಯರುಗಳು ಚಲಿಸುವಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಳಸುವಂತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ<ref>https://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&amp;pg=PA291 Castes and tribes of Southern India, ಎಡ್ಗರ್ ತರ್ಸ್‌ಟನ್, ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರಿ ರಚಿಸಿದ ಸಂಪುಟ 7 p.251</ref></blockquote> ಕೇರಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ [[ದಲಿತರು]] [[ನಂಬೂತಿರಿ]]ಗಳಿಂದ 96 ಅಡಿಗಳ ಅಂತರ, [[ನಾಯರ್‌ಗಳು]] 64 ಅಡಿ ಅಂತರ ಮತ್ತು (ಮಾರನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಆರ್ಯ ವೈಶ್ಯರಂತಹ) ಕೆಲವು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಂದ 48 ಅಡಿಗಳ ಅವರನ್ನು ಮಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆಂಬ ಯೋಚನೆಯಿಂದ ಅವರು ಅಂತರವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/9/2/187.pdf?ck=nck</ref> ಇನ್ನಿತರೆ ಜಾತಿಗಳಾದಂತಹ ನಾಯಡಿಸ್‌, ಕಾನಿಸನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮುಕ್ಕುವನ್ಸ್‌ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ನಾಯರ್‌ಗಳಿಂದ]] 72 ಅಡಿ, 32 ಅಡಿ ಮತ್ತು 24 ಅಡಿ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>http://www.nairs.in/acha_a.htm</ref> ==ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಗಳು== [[File:Chattampi Swamikal.jpg|right|thumb|ಶ್ರೀ ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೂಡ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೂಡ 1800ರಲ್ಲಿ ರೂಪಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಅಂಥವೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತರು. ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಈ ಪ್ರಭಾವವು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. [[ಸಂಬಂಧಂ]] ಮತ್ತು ಮಾತೃಸಂತತಿಯ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತ್ತು. ಇಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಅನುಚಿತ ಘಟನೆಗಳು ಘಟಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿಯು ಕಾಣದಂತಾಗಿದೆ, ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಜಾಗೃತಗೊಂಡ ಸ್ವಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಾಗಿನ ಕೂಗು- ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಶಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ [http://www.panmanaashram.com ] ಲ್ಲಿನ ಪನಮನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಧಿರಾಜ ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್‌ ಅವರು ಸಮಾಧಿಯಾದರು. ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ದಿ ನಾಯರ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ(NSS) ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]]ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಚಂಗನಶೆರ್ರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪೆರುನ್ನ]]ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಇದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್‌]]<ref>[[ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] &amp; [[ಆರ್. ಲೀಲಾ ದೇವಿ]], 1982, ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್ : ಮತ್ತು the revival of Nairs in Kerala, ವಿಕಾಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್, ನವ ದೆಹಲಿ</ref> ಮುಖಂಡತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ಹಂತದ ಈ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯೋಗಂಗಳನ್ನು, ಅಂತರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು ಯೂನಿಯನ್‍ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಅಗ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸೊಸೈಟಿಯು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌, ಚಂಗನಶೆರ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜು, ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಕಾಲೇಜು, ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜು, ವಜೂರ್‌ನಲ್ಲಿ SVRVNSS ಕಾಲೇಜು, ಮತ್ತನೂರ್‌, ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಜಾಸ್ಸಿ ರಾಜಾ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ನಿರಮನಕರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. 150 ಶಾಲೆಗಳು, 18 ಕಲಾ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 3 ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 1 ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜು, 1ಹೋಮಿಯೋ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಕಾಲೇಜು, ಅನೇಕ ನರ್ಸಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ಕಾಲೇಜು, T.T.C ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರತ ಮಹಿಳೆಯರ ವಸತಿಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್‌ ರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ನಾಯರುಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಇನ್ನಿತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಹೊರದೇಶದಲ್ಲೂ ನಾಯರ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ 21 ಕಾರ್ಯೋಗಮ್‌ಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಾಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ " ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫೆಡರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ನಾಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌"ನ ಶ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಯರ್‌ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚಾವಣಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} ==ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು== * [[ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿಗಳು]] * [[ಸಾಮಂತ ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] * [[ಕಲಾರಿಪ್ಪಯತ್ತು]] * [[ಬಂಟರು]] * [[ನಂಬಿಯಾರ್]] * [[ತರವಾಡು]] * [[ಮಾರ್ಷಿಯಲ್ ರೇಸ್]] * [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] * [[ಸಾಮಂತನ್ನ]]ರು * [[ಸಂಬಂಧಂ]] * [[ಕೆಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣಂ]] * [[ಮಾರನ್]] * [[ಪಾನಪಿಲ್ಲಯ್ ಅಮ್ಮ]] * [[ಜೆನ್ಮಿ]] * [[ಎಟ್ಟಿವೀಟಿಲ್ ಪಿಲ್ಲಮರ್]] * [[ಪಾಲಿಯತ್ ಅಚನ್]] * [[ಕೇರಳದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ]] * [[ನಾಯರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್]] * [[ಕೊಲಾಚೆಲ್ ಯುದ್ಧ]] * [[ಮಾಮಂಕಂ]] * [[ಮೂಪಿಲ್ ನಾಯರ್]] * [[ವೇಲು ತಂಪಿ ದಲವ]] ==ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.nss.org.in ] ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ - ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [http://www.nairs.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608102828/http://www.nairs.in/ |date=2010-06-08 }} ನಾಯರ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/main.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901154501/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/main.htm |date=2007-09-01 }} ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೋನಿಯಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ (ಭಾರತ) * [http://www.familytreedna.com/public/nair/ Nair DNA Project] * [http://www.Chennaikarayogam.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202161921/http://chennaikarayogam.com/ |date=2011-02-02 }} ಚೆನ್ನೈ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.anss.org ] ಅಡಯಾರ್ ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.knss.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510204936/http://knss.com/ |date=2019-05-10 }} ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.nsscanada.org ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417183019/http://www.nsscanada.org/ |date=2019-04-17 }} ಕೆನಡಾ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.ernakulamkarayogam.com/ ] ಎರನಾಕುಲಂ ಕರಾಯೋಗಂ * [http://nssdelhi.org/ ] ದೆಹಲಿ NSS ಕರಾಯೋಗಂ * [http://www.abhedashramam.org/99birthday.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830193655/http://www.abhedashramam.org/99birthday.htm |date=2010-08-30 }} ಅಭೆದಶ್ರಮಂ, ತಿರುವನಂತಪುರಂ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} {{commons category|Nair}} {{Kshatriya Communities}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] [[ವರ್ಗ:ನಾಯರ್]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]] noe0pkrzjq4yvvhv7k8kj72b88xt385 0 25418 1374021 1354613 2026-05-23T07:48:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1374021 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} {{Infobox person |name=ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ |image=Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg |nationality= ಅಮೇರಿಕನ್ |birth_name=ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ | birth_date = ೦೮-೦೬-೧೮೬೭ |birth_place= ರಿಚ್ಲೇಂಡ್ ಸೆಂಟರ್, ವಿನ್‍ಕನ್ಸಿನ್ | death_date = ೦೭೦೧೦-೧೯೫೯ |death_place= ಫೀನಿಕ್ಸ್, ಅರಿಜೋನಾ |significant_buildings=ಫಾಲಿಂಗ್ ವಾಟರ್<br />ಸೋಲೊಮನ್ ಆರ್ ಗುಗನ್‍ಹೈಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ<br />ಜೋನ್ಸನ್ ವಾಕ್ಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ <br />ತಲೀಸಿನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ<br />ತಲೀಸಿನ್ ವೆಸ್ಟ್<br />ರೋಬಿ ಕಟ್ಟಡ<br /> ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಹೋಟೆಲ್, ಟೋಕ್ಯೋ<br/>ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಭವನ<br/>ಯೂನಿಟಿ ದೇವಾಲಯ<br />ಎನ್ನಿಸ್ ಭವನ<br />ಲಾರ್ಕಿನ್ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿ <br />ಡನಾ ಥೋಮಸ್ ಭವನ |significant_projects=ಯೂಸೋನಿಯನ್ ಮನೆಗಳು<br />ಬ್ರೋಡೇಕರ್ ಸಿಟಿ |alma_mater= ವಿನ್‍ಕನ್ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ |awards= |signature= }} '''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್''' (ಜನ್ಮನಾಮ: '''ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ರೈಟ್‌''', ಜೂನ್‌‌ 8, 1867 – ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 9, 1959) [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ. 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.<ref name="autogenerated1">{{cite news |first=Mike |last=Brewster |title=Frank Lloyd Wright: America's Architect |url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm |work=Business Week |publisher=The McGraw-Hill Companies |date=2004-07-28 |accessdate=2008-01-22 }}</ref> ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು (ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌‌‌‌ನ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ), ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಆಂದೋಲನದ (ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌, ವೆಸ್ಕಾಟ್‌ ಹೌಸ್‌, ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳ ಇದು ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು (ರೋಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅವನ ಕೆಲಸವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಚೇರಿಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು, ಹೊಟೇಲುಗಳು, ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗುಹಾಕಿದ ಗಾಜಿನಂಥ, ತನ್ನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನೇಕ ಒಳಾಂಗಣ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಅನೇಕಬಾರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. 20 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಬರೆದಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸುದ್ಧಿಗೆ ಗ್ರಾಸವನ್ನೊದಗಿಸಿತು; ಅದರಲ್ಲೂ, ಅವನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ 1914ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ ದುರಂತ ಹಾಗೂ ಕೊಲೆಗಳು ಈ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದವು. ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಾಗಲೇ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್‌, 1991ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ "ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ.<ref name="autogenerated1"/> == ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು{{anchor | Biography}} == ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಎಂಬ ಕೃಷಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 1867ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಹುಟ್ಟಿದ. ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ರೈಟ್ ಎಂಬುದು ಅವನ ಮೂಲ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡ; ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಕುಟುಂಬವಾದ 'ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನೆಸೆಸ್‌'ಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸುವ ಕ್ರಮ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ತಂದೆಯಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕ್ಯಾರೆ ರೈಟ್‌ (1825–1904), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಓರ್ವ ಭಾಷಣಕಾರ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರೀ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯ ಓರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ಳನ್ನು (1838/39 – 1923) ವಿಲಿಯಂ ರೈಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ; ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಲೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕನಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವನು ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌‌ಗೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಂ ರೈಟ್‌ ಓರ್ವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದದ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಆನ್ನಾಳು, ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಕುಟುಂಬವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸುಪರಿಚಿತ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿದ್ದಳು; ಈ ಕುಟುಂಬವು ವೇಲ್ಸ್‌‌‌‌‌ನಿಂದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಸಹ ಪ್ರಬಲವಾದ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಈ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೇ ರೈಟ್‌ಗೂ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದವು. ಅವನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗುವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಮಗುವು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಶಿಶುವಿನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ನಿಯತಕಾಲಿಕವೊಂದರಿಂದ ಹರಿದು ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚುಗಳ ನಕಾಸೆ-ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಕೂಸುಕೋಣೆಯನ್ನು ಅವಳು ಅಲಂಕರಿಸಿದಳು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಲಿಯಂ ನೆರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ, ಈ ಕುಟುಂಬವು 1870ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ವೇಮೌತ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಿತು. 1876ರಲ್ಲಿ, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆನ್ನಾ ಭೇಟಿನೀಡಿದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌‌ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು. ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳು, ಅವನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಓರ್ವ ತರಬೇತು ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆನ್ನಾ, ಅದರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳ ಒಂದು ಸಂಚಯವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಳು. ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಾದ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಸದರಿ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ಅಚ್ಚುಗಳು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯವಾದ-ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸದೆಡೆಗಿನ ತನ್ನ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಈ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಾವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ವೇಮೌತ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಣಗಾಡಿದ ರೈಟ್‌ ಕುಟುಂಬವು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಉದ್ಯೋಗವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಅವರು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಲಿಯಂ ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಓರ್ವ ಅಪ್ಪನಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಸಂಗೀತದೆಡೆಗೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೊಹಾನ್‌‌ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌‌ ಬ್ಯಾಕ್‌‌‌ನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ. ರೈಟ್‌ಗೆ 14 ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಂನಿಂದಾಗಿ ಆನ್ನಾ ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ದೂರವಾಗುವುದರ ಕುರಿತು ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಶಾರೀರಿಕ ಮಮಕಾರದ ಕೊರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆನ್ನಾಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಲಿಯಂ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ ನಂತರ, 1885ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಫೈಸಲಾತಿಯಾಯಿತು. ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ತೊರೆದ; ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ತಾನು ಮತ್ತೆಂದೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ.<ref>''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ಡ್ಯುಯೆಲ್‌‌, ಸ್ಲೋವನ್‌‌ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್‌‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, 1943, ಪುಟ 51</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೈಟ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ಹೆಸರು ಲಿಂಕನ್‌‌‌ನಿಂದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿತು. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಏಕೈಕ ಪುರುಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ರೈಟ್‌ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ, ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸೋದರಿಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಬಿದ್ದಿತು. === ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸ (1885-1888){{anchor | Education and first Chicago years}} === ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಸೇರಿಕೊಂಡನಾದರೂ, ಆತ ಅಧ್ಯಯನ ಮುಗಿಸಿದ್ದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಯಿಲ್ಲ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992, ಪುಟ 72</ref> 1886ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಓರ್ವ ವಿಶೇಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅವನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಅಲ್ಲಿ ಫೈ ಡೆಲ್ಟಾ ಥೀಟಾ ಬಳಗವನ್ನು<ref>[http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=161 ಫಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಥೀಟಾ ಆಫ್‌ ಫೇಮಸ್‌ ಫಿಸ್‌, ಆಕ್ಸೆಸ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಮೇ 26. ][http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=161 2008]</ref> ಸೇರಿಕೊಂಡ ಆತ, ಎರಡು ಅರ್ಧವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅರೆಕಾಲಿಕ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ, ಮತ್ತು ಅಲನ್‌‌ D. ಕೊನೊವರ್‌‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಿವಿಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ ವಿಷಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಪುಟ 82</ref> 1887ರಲ್ಲಿ, ಪದವಿಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯದೆಯೇ ರೈಟ್‌ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ (ಆದರೂ ಸಹ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ 1955ರಲ್ಲಿ, ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೊಂದು ಗೌರವಾರ್ಥ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು). 1887ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ರೈಟ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದ. ಚಿಕಾಗೊದ 1871ರ ಮಹಾನ್‌ ಅಗ್ನಿದುರಂತದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಈಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಮಲಿನವಾಗಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸುವ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ- ಇವು ಚಿಕಾಗೊದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು ಮೊದಲು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಣಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಅವನು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಲೈಮನ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಓರ್ವ ನಕಾಸೆಗಾರನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ.<ref name="Wright"> {{Cite book |ref = harv |last = Wright |first = Frank Lloyd |title = Frank Lloyd Wright: An Autobiography |place = Petaluma, CA |publisher = Pomegranate Communications |year = 2005 |pages = 60–63 |isbn = 0764932438 }} </ref> ನಕಾಸೆಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಪಡೆದಿದ್ದ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದ; ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, 1886ರ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಸಹಯೋಗ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="FLWF"> {{Cite web | title = A brief Biography | work = Wright’s Life + Work | publisher = Frank Lloyd Wright Foundation | year = 2010 | url = http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html | accessdate = 16 May 2010}} </ref> ಸದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಅವನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ: ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಜೆಂಕಿನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಆಲ್‌ ಸೌಲ್ಸ್‌‌ ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಿಲ್‌ಸೈಡ್‌ ಹೋಮ್‌‌ ಸ್ಕೂಲ್‌‌ I ಇವೇ ಆ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="OGorman"> {{Cite book | last = O'Gorman | first = Thomas J. | title = Frank Lloyd Wright's Chicago | publisher = Thunder Bay Press | year = 2004 | location = San Diego | pages = 31–33 | isbn = 1-59223-127-6}} </ref> ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗಾಗಿ 1887ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಇತರ ನಕಾಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಸೆಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌‌, ಜಾರ್ಜ್‌ W. ಮಾಹೆರ್‌‌, ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ G. ಎಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೀ ಸೇರಿದ್ದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌‌ನ ಗೆಳೆತನ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತಾನೊಂದು ಕಾಯಂ ಮನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವನೊಂದಿಗೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಚಿಕಾಗೊದ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿಯೂ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗಾಗಿ ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ವಾರವೊಂದಕ್ಕೆ 8.00$ನಷ್ಟು) ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಯುವ ನಕಾಸೆಗಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೀರ್ಸ್‌‌, ಕ್ಲೇ, ಹಾಗೂ ಡಟ್ಟಾನ್‌‌ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತಾನಿನ್ನೂ ಸಿದ್ಧನಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿತುಕೊಂಡ; ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನು ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ- ಈ ಬಾರಿ ಅವನ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 69.</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀ ಪಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದನಾದರೂ, ಆ ಅವಧಿಯ ಇತರ "ಒರಟು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ" ಹೆಚ್ಚು "ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಸದೃಶ"ವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 66.</ref> ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾಗಿರುವ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಹಂಬಲಿಸಿದ. ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಡರ್‌‌ &amp; ಸಲಿವನ್‌‌ ಎಂಬ ಅಗ್ರಗಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು "ಸಭಾಂಗಣ [ಕಟ್ಟಡ]ದ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಲ್ಲ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥನಿಗಾಗಿ ಅರಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಅರಿತುಕೊಂಡ."<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 83.</ref> ತಾನು ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌‌‌‌ನ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಿರು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಅಧಿಕೃತ ಹೊಸಗಸುಬಿಯಾಗಿ (ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌‌) ಅವನು ನೇಮಕಗೊಂಡ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 86.</ref> === ಆಲ್ಡರ್‌‌ &amp; ಸಲಿವನ್‌‌ (1888-1893){{anchor | Adler & Sullivan}} === ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಇತರ ನಕಾಸೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ತೀವ್ರವಾದ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ಸಲಿವನ್‌‌ ತನ್ನ ನೌಕರರಿಗೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟಗಳು 89-94.</ref> ಈ ಘಟನೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, "ರೈಟ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ ಸಲಿವನ್‌‌, ಅವನಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ." ತಾನು ತೋರಿಸುವ ಗೌರವದ ಒಂದು ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ, ರೈಟ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಲಿವನ್‌ ಕುರಿತಾಗಿ ''ಲೈಬರ್‌‌ ಮೀಸ್ಟರ್‌‌'' ([[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಪ್ರೀತಿಯ ಯಜಮಾನ" ಎಂದು ಇದರರ್ಥ) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ.<ref name="Tafel"> {{Cite book |ref = harv |last = Tafel |first = Edgar |title = Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius |place = Mineola, N.Y. |publisher = Dover Publications |year = 1985 |page = 31 |isbn = 0-486-24801-1 }}</ref> ಪಾಲ್‌‌ ಮ್ಯುಯೆಲ್ಲರ್‌‌ ಎಂಬ ಕಚೇರಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಯೊಂದಿಗೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಒಂದು ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರ 1903 ಮತ್ತು 1923ರ ನಡುವೆ, ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದ ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಮ್ಯುಯೆಲ್ಲರ್‌ನನ್ನು ರೈಟ್‌ ತೊಡಗಿಸಿದ.<ref name="Saint">{{Cite journal | last = Saint | first = Andrew | title = Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice | journal = Architectural Research Quarterly | volume = 7 | issue = 2 | pages = 157–167 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | date = May 2004 | url = http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | accessdate = 16 March 2010 | archive-date = 4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|thumb|ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಮನೆ]] ಅವನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಲೀ "ಕಿಟ್ಟಿ" ಟೋಬಿನ್‌‌ (1871–1959) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1889ರ ಜೂನ್‌‌ 1ರಂದು ರೈಟ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ಆಲ್‌ ಸೌಲ್ಸ್‌‌ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರೈಟ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗದ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯುವ ಜೋಡಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುಭದ್ರತೆಗೆ ಸಲಿವನ್‌‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ರೈಟ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ: "ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌, ಐದು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಗೆ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ನೀನು ಬಯಸುವುದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನನಗೆ ನೀನು ಸಾಲನೀಡಲಾರೆಯಾ‌‌?"<ref name="Wright 2005, p. 97">ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 97.</ref> ಸಲಿವನ್‌‌ ನೀಡಿದ 5000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ, ಚಿಕಾಗೊದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಮೀನೊಂದನ್ನು ಮತ್ತು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌‌ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿನ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂಸ್‌ನ್ನು ರೈಟ್‌ ಖರೀದಿಸಿದ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗಾತಿಕ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಮನೆಯನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿಗೆ ನೀಡಲಾದರೆ, ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಡಕನಾದ, ಗೋಪುರದಂಥ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು‌.<ref name="Weil"> {{Cite book | author = Frank Lloyd Wright Preservation Trust | editor = Zarine Weil | title = Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright’s Oak Park Home and Studio | publisher = Pomegranite | year = 2001 | location = San Francisco | page = 4 | isbn = 0-7649-1461-8}} </ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಭಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ, 17ನೇ ಮಹಡಿಯ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ 1890ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರವೊಂದರ ಅನುಸಾರ, ಸಲಿವನ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.<ref name="Saint"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನಕಾಸೆಗಾರ ಜಾರ್ಜ್‌ ಎಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೀ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಹಂಚಿಕೊಂಡ; ರೈಟ್‌ನ ಮನವಿಯ ಅನುಸಾರ ಇವನನ್ನು ಸಲಿವನ್‌ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref name="Gebhard"> {{Cite book | last = Gebhard | first = David | coauthors = Patricia Gebhard | title = Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects | publisher = Gibbs Smith | year = 2006 | location = Salt Lake City | page = 32 | isbn = 1-4236-0005-3 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ನಕಾಸೆಗಾರನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಏರಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಿವಾಸಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮವಾಗಿ, ಆಲ್ಡರ್‌‌ & ಸಲಿವನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮನೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಗ್ರಾಹಕರು ಈ ಬಗೆಗೆ ಕೇಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಈ ವಲಯಕ್ಕೂ ಕಾಲಿಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಕಚೇರಿ ಅವಧಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ; ಹೀಗಾಗಿ, ಅವನ ಮನೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಮತ್ತು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಕಾವಧಿಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಮನೆ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ್ಯಗಳು ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ತನ್ನದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಯ ಜಾಗರೂಕ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟ್ವಾಂಬ್ಲಿ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸದರಿ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಗಳ ಕೆಲಸಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಲಿವನ್‌‌ ನಿದೇರ್ಶಿಸಿದ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ; ಸಲಿವನ್‌‌ನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Gebhard" /> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಓಷನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಬಂಗಲೆ (1890) ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ಚಾರ್ನ್ಲೆಯ ಬಂಗಲೆಗಳಿಗೆ (1890) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಬೆರ್ರಿ-ಮ್ಯಾಕ್‌ಹಾರ್ಗ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (1891) ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌ನ ತಾರಸಿಮನೆ‌‌ (1892), ಹಾಗೂ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಮನೆಯಾದ, 1891ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌‌‌ಗೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಐದು ಸಹಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ, ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇವಲ ಎರಡು ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಈಗಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 100.</ref><ref name="Lind"> {{Cite book |last = Lind |first = Carla |title = Lost Wright: Frank Lloyd Wright's Vanished Masterpieces |place = New York |publisher = Simon & Schuster, Inc. |year = 1996 |pages = 40–43 |isbn = 0-684-81306-8}} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Oak Park Il Walter Gale House4.jpg|thumb|ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೇಲ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1893) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆಯಂತಿದ್ದರೂ, ಕಿಟಕಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಮುಖಮಂಟಪ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ರೈಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.]] ಸಲಿವನ್‌‌ ನೀಡಿದ್ದ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾವಧಿ ವೇತನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಒಂದೇಸಮನೆ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದುಬಾರಿ ಅಭಿರುಚಿಗಳು, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಐಷಾರಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಳಪೆಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ರೈಟ್‌ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಲೋ ಎಂಬಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಹ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಭಿರುಚಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು; ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ (ಜನನ: 1890) ಮತ್ತು ಜಾನ್‌‌ (ಜನನ: 1892) ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Wright 2005, p. 97"/><ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌ 2001, ಪುಟ 7.</ref> ತನ್ನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲೆಂದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಋಣಭಾರಗಳ ಮರುಪಾವತಿಗೆ ಅನುವಾಗಲೆಂದು, ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂಬತ್ತು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅವನೇ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡಂತೆ, ಈ "ಕಳ್ಳವ್ಯವಹಾರದ" ಮನೆಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಸಾರಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆ ಮತ್ತು ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಶೈಲಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಹಿಡಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಮನೆಯೂ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತುನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಕಿಟಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಅವನ ನಂತರದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ತೆರೆದ ಮಹಡಿಯ ರೂಪರೇಷೆಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಆರಂಭಿಕ ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇಂದು ಎಂಟು ಮನೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಥಾಮಸ್‌‌ ಗೇಲ್‌‌, ಪಾರ್ಕರ್‌‌, ಬ್ಲಾಸಮ್‌‌, ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೇಲ್‌‌ ಮನೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>‌ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್ 2004, ಪುಟಗಳು 38-54.</ref> ಆಲ್ಡರ್‌‌ & ಸಲಿವನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಂತೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ 'ಕಳ್ಳವ್ಯವಹಾರದ' ಮನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಸದರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೆಲಸಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ಗೆ 1893ರವರೆಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಈ ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದವಲ್ಲದಂತೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಆಲಿಸನ್‌‌ ಹಾರ್ಲಾನ್‌‌‌ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೆಯು, ಕೆನ್‌ವುಡ್‌‌‌‌ನ ಚಿಕಾಗೊ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಲಿವನ್‌‌ನ ತಾರಸಿಮನೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಮೊಹಲ್ಲಾಗಳಷ್ಟು ಆಚೆಗಿತ್ತು. ತಾಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌ನದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಜಾಲರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಅಪ್ಪಟತನವು, ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಇರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸದರಿ ಘಟನೆಯು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Lind"/> ಸಲಿವನ್‌‌ ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ಕೂಡಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದ. ''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಈ ಕುರಿತು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಉಪ-ಉದ್ಯೋಗಗಳು ತನ್ನ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತನಗೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಮನನೊಂದುಕೊಂಡ; ಮತ್ತಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅವನು, ಕರಾರಿನ ಅನುಸಾರ ರೈಟ್‌ನ ಸೇವಾವಧಿಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಮನನೊಂದುಕೊಂಡ; ಮತ್ತಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅವನು, ಕರಾರಿನ ಅನುಸಾರ ರೈಟ್‌ನ ಸೇವಾವಧಿಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ತನ್ನ ಯಜಮಾನನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹೊಸ ಹಗೆತನವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲದ ರೈಟ್‌, ಸದರಿ ಸನ್ನಿವೇಶವು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ. "ಅವನ ಸೀಸದಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಬಿಸುಟ ರೈಟ್‌, ಮತ್ತೆಂದೂ ಹಿಂದಿರುಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡರ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದ." ರೈಟ್‌ನ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅತೀವವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಡಾಂಕ್ಮರ್‌ ಆಲ್ಡರ್‌‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 101</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಹೊಸಗಸುಬಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ (ಎಡ್ಗರ್‌‌ ಟಫೆಲ್‌ನಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ), ಹಾರ್ಲಾನ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಲಿವನ್‌‌ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ. ಹಲವಾರು ಕಳ್ಳ ವ್ಯವಹಾರದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೆಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌ನಿಂದ ರೈಟ್‌ ಸಹಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಎಂದೂ ಸಹ ದಾಖಲಿಸಿದ ಟಫೆಲ್‌, ಅವರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತನ್ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿದ.<ref name="Lind"/><ref>‌ಟಫೆಲ್ 1985, ಪುಟ 41</ref> ಘಟನೆಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಘಟನೆಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. .</ref> ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌ನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕೌಶಲಗಳ ಆಂದೋಲನ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಈ ಯುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥ ಎಂದು ಮುಂದೆ ಹೆಸರಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="Brooks"> {{Cite web | last = Brooks | first = H. Allen | title = Architecture: The Prairie School | work = Encyclopedia of Chicago | publisher = Chicago Historical Society | year = 2005 | url = http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | accessdate = 25 May 2010 }} </ref> ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಎಂಬ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್‌‌ ಹೊಸಗಸುಬಿಯು ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಳು; ಈಕೆ 1895ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಕರಡು ತಯಾರಕರ ತಂಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ನಕಾಶೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ತ್ರೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಹೋನಿಯು, ಇತರ ಕಾರ್ಯವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಸೀಸಯುಕ್ತ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು, ಮತ್ತು ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಳು.<ref name="Cassidy"> {{Cite web | last = Cassidy | first = Victor M. | title = Lost Woman | publisher = Artnet Magazine | date = 21 October 2005 | url = http://www.artnet.com/magazineus/features/cassidy/cassidy10-21-05.asp | accessdate = 24 May 2010 }}</ref><ref name="MIT"> {{Cite web | title = Marion Mahony Griffin (1871-1962) | work = From Louis Sullivan to SOM: Boston Grads Go to Chicago | publisher = Massachusetts Institute of Technology | year = 1996 | url = http://web.mit.edu/museum/chicago/griffin.html | accessdate = 24 May 2010 }}</ref> 1894 ಮತ್ತು 1910ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ, ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯದ ನೌಕರರ ಪೈಕಿ ಅನೇಕರು, ಸ್ಟೀನ್‌ವೇ ಹಾಲ್‌‌ನ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:William H. Winslow House Front Facade.jpg|thumb|ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಲಿಯಂ H. ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ (1893).]] ಈ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೈಟ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳು ಎರಡು ಮೂಲಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಒಂದೆಡೆ, ಅವನ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಯಾದ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ ಇತ್ತು; ಇದು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಲಿವನ್‌‌ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (1895, ಇದನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಹೆಲ್ಲರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1896), ರೋಲಿನ್‌‌ ಫರ್ಬೆಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1897), ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಸರ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (1899, ಇದನ್ನು 1926ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಅನುಮೋದಿಸಿದ. ಇಂಥ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಚ್‌ ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಶೈಲಿಯ ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌ (1894), ಟ್ಯುಡಾರ್‌‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಮೂರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ I (1895), ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆ ಶೈಲಿಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1896) ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್‌ 2004, ಪುಟಗಳು 56-109.</ref> ಓರ್ವ ಚಿಗುರುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ, ಅಭಿರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಸಹ ಸರಳೀಕೃತ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಿತ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 116</ref> 1894ರಲ್ಲಿ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌ನ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಲರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಗ್ರಾಹಕ ರೈಟ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ಚಿಕಾಗೊದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಯೋಜಕ ಡೇನಿಯಲ್‌‌ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದ. ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ; ಎಕೋಲೆ ಡೆಸ್‌ ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌-ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು [[ರೋಮ್|ರೋಮ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ತಾನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ, ರೈಟ್‌ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಕುರಿತೂ ಅವನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ದೊರೆಯಿತು. ಖಾತರಿಯಾದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಭರವಸೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ರೈಟ್‌ ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ವರ್ಲ್ಡ್‌‌'ಸ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌‌ಪೊಸಿಷನ್‌‌‌ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌, ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌‌ ಕಲೆಗಳ ಆಂದೋಲನದ ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ; ರೈಟ್‌ ಒಂದು ನಗೆಪಾಟಲಿನ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದ. ಆದರೆ ರೈಟ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬೇರೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಎಕೋಲೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅದು ಅಸಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟಗಳು 114-116.</ref><ref name="Goldberger"> {{Cite web | last = Goldberger | first = Paul | title = Toddlin’ Town: Daniel Burnham’s great Chicago Plan turns one hundred | work = The Sky Line | publisher = The New Yorker | date = 9 march 2009 | url = http://www.newyorker.com/arts/critics/skyline/2009/03/09/090309crsk_skyline_goldberger | accessdate = 26 march 2009 }} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Frank LLoyd Wright Studio Chicago Frontage.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊ ಅವೆನ್ಯೂದಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೊ (1898).]] ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ರೈಟ್‌ 1898ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿನೆಲೆಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಆ ಸಮಯದ ಬಹುಪಾಲು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಯೋಜನೆಗಳು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೆರೆಯ ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ರಮವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳ ಜನನವಾಗಿದ್ದವು- 1894ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌, 1895ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್‌, ಮತ್ತು 1898ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್‌‌ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ರೈಟ್‌ ತ್ಯಾಗಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ಮನೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣಸಾಧ್ಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಕರಡು ರಚನೆಯ ಕೋಣೆಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ತೂಗಾಡುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು, ರೈಟ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ರಚನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತಾದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಅದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌ 2001, ಪುಟಗಳು 6-9.</ref> == ಪ್ರೈರೀ ಹೌಸ್‌‌ == 1901ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 50 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದ; ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಕುರಿತು ಅವನ ಮಗ ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದ: <blockquote> "ವಿಲಿಯಂ ಯೂಜೀನ್‌ ಡ್ರಮಾಂಡ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬ್ಯಾರಿ ಬೈರ್ನ್‌, ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಚೇಸ್‌‌ ಮೆಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ, ಇಸಾಬೆಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಇವರೆಲ್ಲಾ ನಕಾಸೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರು ಪುರುಷರು, ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತೂಗಾಡುವ ಟೈಗಳು, ಮತ್ತು ಸಡಿಲ ಅಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತೂಗಾಡುವ ಟೈಗಳು, ಮತ್ತು ಸಡಿಲ ಅಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಕೂದಲನ್ನು ಅಪ್ಪನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌‌ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೂದಲು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಪ್ಪನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ಅಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ! ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನನ್ನ ತಂದೆಯು ಗಳಿಸಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿರಿಮೆ, ತಲೆನೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಆ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಆಗ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು!"<ref>''ಮೈ ಫಾದರ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' - ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌; 1992; ಪುಟ 35</ref></blockquote> 1900 ಮತ್ತು 1901ರ ನಡುವೆ, ನಾಲ್ಕು ಮನೆಗಳನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ; ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಇವು "ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿ"ಯ ದೃಢವಾದ ಪ್ರಾರಂಭ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಿಕಾಕ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹೌಸ್‌‌ಗಳೆರಡೂ ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೈರೀ ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊನೆಯ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಹಂತವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Clayton"> {{Cite book | last = Clayton | first = Marie | title = Frank Lloyd Wright Field Guide | publisher = Running Press | year = 2002 | pages = 97–102 | isbn = 0-7624-1324-7}} </ref> ಈಮಧ್ಯೆ, ಥಾಮಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿಟಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌ಗಳು, ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರೌಢ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು.<ref name="Sommer"> {{Cite book | last = Sommer | first = Robin Langley | title = Frank Lloyd Wright: A Gatefold Portfolio | publisher = Barnes & Noble Books | year = 1997 | location = Honk Kong | chapter = Frank W. Thomas House | isbn = 0-7607-0463-5}} </ref><ref>ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್‌ 2004, ಪುಟ 134.</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ''ಲೇಡೀಸ್‌' ಹೋಮ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌‌‌'' ನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮನೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ. ಆಧುನಿಕ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ, ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌‌ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬಾಕ್‌‌‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಆಹ್ವಾನವೊಂದಕ್ಕೆ ಈ ಲೇಖನಗಳು ಒಂದು ಉತ್ತರವಾಗಿದ್ದವು. ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಬಾಕ್‌ ಇತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವರ ಪೈಕಿ ರೈಟ್‌ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಹೇಳಿದವನಾಗಿದ್ದ. "ಎ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಪ್ರೈರೀ ಟೌನ್‌" ಮತ್ತು "ಎ ಸ್ಮಾಲ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ವಿತ್‌ ಲಾಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೂಮ್‌ ಇನ್‌ ಇಟ್‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಲೇಖನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ 1901ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಮನೆಯ‌ ನಕಾಶೆಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಂತರ ಬಂದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮನವಿಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref name="Clayton"/> "ಪ್ರೈರೀ ಹೌಸ್‌‌ಗಳು" ರೈಟ್‌ನ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಚಿಕಾಗೊದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜಮೀನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಇಳಿಜಾರಿನ ಛಾವಣಿಗಳು, ಶುಭ್ರ ದಿಗಂತ, ಅಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಚಿಮಣಿಗಳು, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿರುವ, ಮೇಲೆ ಚಾಚಿರುವ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಕೆಳಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. "ಮುಕ್ತ ನಕಾಶೆ"ಯ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕಿಟಕಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಉದ್ದವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ; ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವೇರ್ಪಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ; ಈ ಶೈಲಿಯು ಪಾಶ್ವಾತ್ಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಮೇಲಿದ್ದ ಜಪಾನೀ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು. ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕುಶಲ ಬಳಕೆಯು ಅವನ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌‌ ಸೇರಿದೆ; ಇದು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಸರ್ವಮುಕ್ತಿವಾದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಆಜೀವ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿ ಮತ್ತು ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್‌, ಸಮುದಾಯದ ಚರ್ಚು 1904ರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಅವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮುದಾಯವು ಸಮ್ಮತಿಸಿತು ಮತ್ತು 1905ರಿಂದ 1908ರವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ರೈಟ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸೌಧವಾಗಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡದ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಂಥ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ಆದ ಅನನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆಯಂಥ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಗಳ, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಗೆಹ್ರಿಯಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ನವ್ಯೋತ್ತರ ಪಂಥದವರ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Darwin D. Martin House.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿರುವ ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesin600.jpg|thumb|ಹಿಲ್‌ಸೈಡ್‌ ಹೋಮ್‌‌ ಶಾಲೆ, 1902, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌.]] ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಸೋಪ್‌‌ ಕಂಪನಿಯ ಓರ್ವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಡಾರ್ವಿನ್‌‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ ನಡುವಿನ ಸ್ನೇಹದ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಕೆಲಸದ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿವೆ. 1902ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಬಫೆಲೊಗೆ ಬಂದ ರೈಟ್‌, ಕೇವಲ ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು (ಇದು 1904ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, 1950ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತಿರುವ ಕಂಪನಿಯ ಮೂವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಮನೆಗಳನ್ನು 1904ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಪ್ರೈರೀ ಅವಧಿಯ (1907–1909) ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಇತರ ಮನೆಗಳೆಂದರೆ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌‌ ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ರಿವರ್‌‌ಸೈಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎವರಿ ಅಂಡ್‌ ಕ್ವೀನೆ ಕೂನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌. 110-ಅಡಿ-ಉದ್ದದ (34 ಮೀ) ಒಂದು ಉಕ್ಕಿನ ವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಆಧಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ, ಮೇಲಕ್ಕೇರುವ, ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಛಾವಣಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರೋಬೀ ಹೌಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂಥ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಾಸದ ಮತ್ತು ಊಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|Iನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರದ ಯುವ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು "ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮೂಲೆಗಲ್ಲು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. == ಜೀವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ == === ಕುಟುಂಬ ಪರಿತ್ಯಾಗ{{anchor | Europe and personal troubles}} === [[ಚಿತ್ರ:Taliesin-aerial-600.jpg|thumb|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳು ರೈಟ್‌ನ ಹುಸಿ ಪ್ರೇಮಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಓರ್ವ ಸೊಗಸುಗಾರನ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದನ್ನು ಅವನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಆರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳುಮರಿಗೆ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಹುಪಾಲು ನಿಗಾವಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ನೆರೆಹೊರೆಯವನಾಗಿದ್ದ ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆಗಾಗಿ 1903ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಚೆನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಮಮಾಹ್‌‌ ಬೋರ್ತ್‌ವಿಕ್‌‌ ಚೆನೆಯೆಡೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಓರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದ ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆಗೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ಓರ್ವ ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿಯಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ತನಗೆ ಸಮಾನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ರೈಟ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ರೈಟ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ 20 ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿದ್ದವಾದರೂ, ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ರೈಟ್‌ನ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸವಾರಿಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಓಡಾಟ-ಒಡನಾಟಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿ ಹೋದವು. ಇತರರಿಗೆ ಆದಂತೆ ಈ ಮಮತೆಯು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೈಟ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ ಕಿಟ್ಟಿ, ಅವನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಮಾಹ್‌‌ಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆ ಸಿದ್ಧನಿರಲಿಲ್ಲ. 1909ರಲ್ಲಿ, ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ, ತಂತಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು, ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಕಾರ್ಯತಃ ಸ್ಫೋಟಿಸಿದ ಹಗರಣವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೈಟ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಏನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಬಹುದೋ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಏಕ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಏನೆಲ್ಲಾ ಸಾಧಿಸಬಹುದೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಮುಗಿಸಿರುವ ಭಾವವು 1907ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತ್ತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರೀ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ನಿರಾಶೆಗೊಂಡಿದ್ದ. ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲಸದ ಒಂದು ಕೃತಿಯ-ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅವನು ಯುರೋಪ್‌‌ಗೆ ತೆರಳಲು ಹಿಂದಿದ್ದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು 1909ರಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ A. ಕ್ನೋಫ್‌, 1993, ಪುಟ 202</ref> ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸಲೂ ಸಹ ಈ ಅವಕಾಶವು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. 1910ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಚೆನೆ, [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌ನ ಕಚೇರಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ''ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು 1910 ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು; ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸವು ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮೊದಲು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ಕೃತಿಯು 100ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ, ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಉಳಿದುಕೊಂಡ (ಆದರೂ ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು) ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ಫೈಸೋಲ್‌‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆ ಅವಳಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಿದನಾದರೂ, ಕಿಟ್ಟಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. 1910ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ತನಗೊಂದು ಜಮೀನನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಂತೆ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿದ. 1911ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 10ರಂದು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಜಮೀನು, ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕುಟುಂಬವಾದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌-ಜೋನೆಸೆಸ್ ಕುಟುಂಬದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿತ್ತು. 1911ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ವೇಳೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ; ಅದನ್ನು ಅವನು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆದ. ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ಮರುಕಳಿಸುವ ವಿಷಯವೂ ಸಹ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದಲೇ ಬಂದಿತು: ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಓರ್ವ ಕವಿ, ಜಾದೂಗಾರ, ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ''ವೈ ಗ್ವಿರ್‌ ಯಿನ್‌ ಎರ್ಬಿನ್‌ ವೈ ಬೈಡ್‌'' ಎಂಬುದು ಆ ಕುಟುಂಬದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾಗಿದ್ದು, "ಪ್ರಪಂಚದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸತ್ಯ" ಎಂಬುದು ಆ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದ ಇಯೊಲೊ ಮೊರ್ಗಾಂಗ್‌ ಎಂಬಾತನೂ ಸಹ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಸದರಿ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವು ಈಗಲೂ ಸಹ ವೇಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಐಸ್ಟೆಡ್‌ಫಾಡ್‌‌ನ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪುರಾಣಿಕನ ಕೂಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.unitychapel.org/home_country.htm |title=Home Country |publisher=Unitychapel.org |date=2005-07-01 |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228212826/http://www.unitychapel.org/home_country.htm |url-status=dead }}</ref> === ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಕ್ಷೋಭೆ === 1914ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 15ರಂದು, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್|ಬಾರ್ಬಡಾಸ್‌‌‌]]ನವನಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳು ಮುಂಚೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸೇವಕ, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ವಾಸದ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿದ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯು ಸುಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಏಳು ಜನರನ್ನು ಕೊಡಲಿಯೊಂದರಿಂದ ಕೊಲೆಮಾಡಿದ.<ref name="bbccarlton"/> ಹೀಗೆ ಸತ್ತವರಲ್ಲಿ ಮಮಾಹ್‌‌; ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ, ಜಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಥಾ; ಓರ್ವ ಮಾಲಿ; ಓರ್ವ ನಕಾಸೆಗಾರ; ಓರ್ವ ಕೆಲಸಗಾರ; ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕೆಲಸಗಾರನ ಮಗ ಸೇರಿದ್ದರು. ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಬದುಕುಳಿದರು; ಅವರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ, ಮನೆಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾಹಾಮಾಡಿದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ. ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ತಕ್ಷಣವೇ [[ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ.<ref name="bbccarlton"/> ಆತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದ, ಆದರೂ ಅವನನ್ನು ಡಾಡ್ಜ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.<ref name="bbccarlton"/> ದಾಳಿಯ ಏಳು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಗಾವಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಳಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದ.<ref name="bbccarlton">‌BBC ನ್ಯೂಸ್ ಲೇಖನ: "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌]".</ref> 1922ರಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಕಿಟ್ಟಿ ಅವನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಮರುಮದುವೆಗಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಕಾಯವೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಅಂದಿನ-ಪಾಲುದಾರಳಾದ ಮೌಡ್‌ "ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌" ನೋಯೆಲ್‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. 1923ರಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ತಾಯಿಯಾದ ಆನ್ನಾ (ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌) ರೈಟ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದಳು. 1923ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌ ನೋಯೆಲ್‌ಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ವರಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾರ್ಫೀನ್‌‌ ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಸನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಮದುವೆಯು ಮುರಿದುಬೀಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1924ರಲ್ಲಿ, ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಮದುವೆಯಾದವ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಾಗಲೇ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್‌ ನೃತ್ಯರೂಪಕದ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಓಲ್ಗಾ (ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ) ಲಾಜೋವಿಚ್‌‌ ಹಿಂಜೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌‌ಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಡನಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲೊವಾನ್ನಾ ಎಂಬ ಮಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತಳು. 1925ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌‌ 2ರಂದು ಲೊವಾನ್ನಾ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವಳು ರೈಟ್‌'ನ ಸಹವರ್ತಿಯಾದ ಅರ್ಥರ್‌‌ ಪೀಪರ್‌‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿಸಿದಳು. 1925ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 20ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿದುರಂತವು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದ ತಂತಿಗಳು ಸದರಿ ಅಗ್ನಿದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವೆಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಜಪಾನೀ ಮುದ್ರಣಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವು ನಾಶವಾಗಿಹೋಯಿತು. 250,000 $ನಿಂದ 500,000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದವರೆಗಿನ ನಷ್ಟವು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಅಂದಾಜಿಸಿದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಪುಟ 315–317. "$500,000 ಫೈರ್‌ ಇನ್‌ ಬಂಗ್ಲೋ,"''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 22, 1925</ref> ವಾಸದ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದ ರೈಟ್‌, ಆ ಮನೆಗೆ "ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ III" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ, ಓಲ್ಗಾಳ ಮಾಜಿ-ಪತಿಯಾದ ವ್ಲಾದೆಮಾರ್‌‌ ಹಿಂಜೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಯಸಿಬಂದ. 1926ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾನ್‌ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾರನ್ನು, ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾದ ಮಿನ್ನೆಟೊಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸದರಿ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌ ನೋಯೆಲ್‌ರ ವಿಚ್ಛೇದನವು 1927ರಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮದುವೆಯಾಗಲು ರೈಟ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1928ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ ಮದುವೆಯಾದರು. === ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳು === {{Unreferenced section|date=May 2010}} ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿವುಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌‌ ನಿವಾಸ) ಮತ್ತು ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಂಡರ್ಟನ್‌‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಷಾಪ್ಸ್‌‌ ಸೇರಿವೆ. ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, 1923 ಮತ್ತು 1924ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೈಟ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವನು ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ <ref>A. P. ವರ್ಗಾಸ್‌‌ &amp; G. G. ಸ್ಕೀರ್ಲೆ, ದಿ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌: ಸೆಸ್ಮಿಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡಿಂಗ್‌, http://library.witpress.com/pages/PaperInfo.asp?PaperID=18110</ref> ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಅಚ್ಚುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಈ ಅಚ್ಚುಗಳು ಒಂದು ಚಿತ್ತಾರದ, ಚಚ್ಚೌಕದ ಹೊರಾಂಗಣ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು: ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಗ್ರಿಫಿತ್‌‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಲೀಸ್‌ ಮಿಲಾರ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಪಸಡೆನಾ), ಜಾನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಲಿವುಡ್‌), ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌‌ ಫ್ರೀಮನ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಹಾಲಿವುಡ್‌) ಮತ್ತು ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಮೊದಲಾದವು ಈ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವ, ಸನಿಹದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಾಣವಾಗಿ ಇದು ಕಂಡಿದೆ. ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌ಗಾಗಿ, ಸಮುದಾಯ ಆಟದಗೃಹ‌ಕ್ಕೆ ("ಲಿಟ್ಲ್‌ ಡಿಪ್ಪರ್‌") ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ಐದನೇ ಮನೆಯೊಂದನ್ನೂ ಅವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ; ಆದರೆ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಟೋರರ್‌‌, ಫ್ರೀಮನ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಮಗನಾದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳು ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳಾಗಿದ್ದು, ನವೀಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಟರ್ಜಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಬ್ರೆಂಟ್‌‌ವುಡ್‌) ಮತ್ತು ಆರ್ಚ್‌ ಒಬೊಲರ್‌ ಗೇಟ್‌ಹೌಸ್‌‌ & ಸ್ಟುಡಿಯೊ (ಮಾಲಿಬು) ಇವಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. == ಪ್ರೌಢ ಸುಸಂಘಟಿತ ಶೈಲಿ == 1920ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ನ ಸುಸಂಘಟಿತ ಶೈಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರೌಢವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:FallingwaterWright.jpg|thumb|ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌, ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ (1937)]] ರೈಟ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ನಿವಾಸವು 1934ರಿಂದ 1937ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದವಿರುವ ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಡ್ಗರ್‌‌ J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ ಸೀನಿಯರ್‌‌ ಎಂಬುವವರಿಗಾಗಿ ಸದರಿ ನಿವಾಸವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರೈಟ್‌ನ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ ಇದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಮನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು, ಕಟ್ಟಡದ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಝರಿ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತ ಓಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಅವನ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸದರಿ ನಿರ್ಮಾಣವು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಲಂಬತಲಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಮತಲಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಕಾಂಕ್ರೀಟನ್ನೂ]] ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಶುಲ್ಕವಾದ 8,000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸದರಿ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ 155,000 $ನಷ್ಟು ಹಣವು ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಅಮೋಘವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ನ ಬಳಗದ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳೇ ವಾದಮಾಡಿದರು. ಅವರ ವಾದವನ್ನು ರೈಟ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದನಾದರೂ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನು ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ. 1994ರಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸಿಲ್‌ಮನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಸದರಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ನಕಾಶೆಯೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿವರವಾದ ರಾಚನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ನೆರವೇರುವವರೆಗೂ ಇರಲೆಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಚಾಚುತೊಲೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. 2002ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ತಾರಸಿಯ ಕರ್ಷಣಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ-ನಂತರದ ಕಾರ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌, AZನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ಚಳಿಗಾಲದ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್, 1937ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 1959ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ನ ಮನೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಾಗಾರವಾಗಿರುವ ಈ ನೆಲೆಯು, ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌ನ ತಾಣವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಉಪನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಗೆ ರೈಟ್‌ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 1932ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ದಿ ಡಿಸ್‌ಅಪಿಯರಿಂಗ್‌ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದದ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು {{convert|12|ft2|m2|adj=on}} ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ; ಹಾಗೂ ನಂತರ ಬಂದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ. ತನ್ನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಆತ ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋದ. === ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು === {{Main|Usonia}} {{Unreferenced section|date=May 2010}} ''ಉಸೋನಿಯಾ'' ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲೀನವಾಗಿ, ಹೊಸ ಬಗೆಯ ನಿವಾಸವೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದು ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ (ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಿನ್ನಿಯಾಪೊಲಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಲ್ಕಮ್‌‌ ವಿಲ್ಲಿ ಹೌಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ (1934) ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಆದರೆ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ (1937) ಉಸೋನಿಯಾದ ಆದರ್ಶವು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಮನೆಯ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ತಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾಲರಿಯುಳ್ಳ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಚಪ್ಪಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮನೆಯು, ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಮರದ ಹೊದಿಕೆ ಪದಾರ್ಥ, ಪ್ಲೈವುಡ್‌ ತಿರುಳುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಗದದ ಪದರಗಳನ್ನು ಇದರ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌‌ ಗೋಡೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಗೋಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿದಿದ್ದವು. ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಳಮನೆಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬಹುಪಾಲು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಮನೆಗಳಿಂದ ಮೇಲಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ತಳಮನೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ರೈಟ್‌ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಕುಶಲತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ-ವರ್ಗದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ಆಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಸೇವಕರ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಡೆಸುವಂತಿರಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, "ಕಾರ್ಯನೆಲೆಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಊಟದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಅಡುಗೆಮನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳು ಮುಂದುವರಿದು ಮುಖ್ಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು; ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂಬಂತೆ ಸದರಿ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸಹ ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮೇಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯ ಮನೆ‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೆಂಕಿಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದವು. ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದವು; ಮುಖ್ಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಕೋಣೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರೈರೀ ಆದರ್ಶದ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು; ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸಗಳು ಬೆಳೆದುಬಂದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕೌಶಲಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತಿತ್ತು. ಪ್ರದೇಶದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದವು. ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳ ಆದರ್ಶದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು, ಮಿಚಿಗನ್‌‌ನ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಹಿಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೆಗರ್‌‌ S. ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್‌ B. ಆಫ್ಲೆಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌‌ನಂಥ (1941) ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಮರಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿರುವ ಹಾನ್ನಾ-ಹನಿಕೂಂಬ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1937) ಕೂಡಾ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಜೇನುಗೂಡಿನಂಥ ಯೋಜನಾ ಜಾಲರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ‌‌ಗೋರ್ಡಾನ್ ಹೌಸ್‌‌, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದ ಉಪನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅವನ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ಮನೆಗಳ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ತೆರೆದ ನಕಾಶೆಗಳು, ದರ್ಜೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿದ-ಚಪ್ಪಡಿಯ ಬುನಾದಿಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದ ಸರಳೀಕೃತ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೌಶಲಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ನಂತರದ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (1959)]] [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾವಧಿಯ ಪೈಕಿ 16 ವರ್ಷಗಳನ್ನು (1943–1959)<ref>‌‌[http://www.guggenheim.org/history.html ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ – ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509062117/http://www.guggenheim.org/history.html |date=2008-05-09 }}</ref> ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇರುಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಫಿಫ್ತ್‌‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ತಾಣದಿಂದ ನಸುಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಮೇಲೆದ್ದಿದ್ದು, ಇದರ ಒಳಾಂಗಣವು ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ನ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಕರು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗಲೆಂದು ಇದರ ಅನನ್ಯವಾದ ಮಧ್ಯದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಎತ್ತುಗವೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಯುವ, ಮಧ್ಯದ ಸುರುಳಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಅಲ್ಲಿತ್ತು. ಸದರಿ ಮಧ್ಯದ ಸುರುಳಿ ಇಳಿಜಾರು ಒಂದು ಅಂತಸ್ತನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಹುದುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ರಚನೆಯ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲೆಂದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸದರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ವಿವರಗಳು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅದರ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಮಾಸಲು-ಬಿಳುಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ಬಯಕೆಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಿರುವುಳ್ಳ ನಡೆದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Price tower.jpg|right|thumb|upright|ಓಕ್ಲಹಾಮಾದ ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌.]] ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕೈಗೂಡುವಂತಾದ ಏಕೈಕ ಗಗನಚುಂಬಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌; ಇದು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಓಕ್ಲಹಾಮಾ]]ದ ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 19-ಮಹಡಿಯ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ. ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲಂಬವಾಗಿ-ತಿರುಗಿಸಲಾದ ಎರಡು ರಚನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ ([[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌‌]]ನ ರೆಸೀನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ S.C. ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಟವರ್‌‌ ಇಂಥ ಮತ್ತೊಂದು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ). H. C. ಪ್ರೈಸ್‌‌ ಕಂಪನಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ C. ಪ್ರೈಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1956ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಇದು ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 29ರಂದು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಗೃಹವ್ಯವಹಾರದ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌ನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು; ಇದು ಓಕ್ಲಹಾಮಾ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಇಂಥ ಕೇವಲ 20 ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>‌[http://www.nps.gov/history/nr/listings/20070413.HTM ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸರ್ವೀಸ್] – ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಡೆಸಿಗ್ನೇಟೆಡ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 13, 2007</ref> == ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳು == 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು<ref>''ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಷರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌,'' by ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992 (ಮೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ)</ref> ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, 2005ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 300 ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಲಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ರಚನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ: W. L. ಫುಲ್ಲರ್‌ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಪಾಸ್‌‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಮನೆಯು 1969ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು; ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಓಷನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌ ಬಂಗಲೆಯು 2005ರಲ್ಲಿ [[ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ|ಕಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌‌ನ ಹಕೋನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅರಿನೊಬು ಫುಕುಹಾರಾ ಹೌಸ್‌‌ (1918) 1923ರ ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಂಟೋ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಮಳೆ-ಪ್ರೇರಿತ ನೆಲದ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಗ್ಯಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಲ್ಬರ್‌‌ ವೈನಂಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌ 2006ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm |title=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana |publisher=Nationaltrust.org |date= |accessdate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612122021/http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm |archivedate=2008-06-12 |deadurl=yes |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Imperial Hotel FFW 1.jpg|thumb|left|ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು, ಟೋಕಿಯೋ (1923)]] ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ರೈಟ್‌ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಮಿಡ್‌ವೇ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌ (1913, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌) ಮತ್ತು ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ (1903, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌) ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1929 ಮತ್ತು 1950ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು; ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಟೆರೇಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (ಈ ಎರಡೂ ಸಹ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು 1895ರಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1971 ಮತ್ತು 1974ರಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಲೇಕ್‌ ಜಿನಿವಾದಲ್ಲಿರುವ ಜಿನಿವಾ ಇನ್‌‌ (1911) ಇದನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಬಾನ್ಫ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ (1911) ಇದನ್ನು 1939ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು (1913) ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಂಟೋ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು.<ref>‌‌ಬರ್ಸ್ಟೀನ್, ಫ್ರೆಡ್‌ A. [http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&amp;sq=wright+1923&amp;st=nyt "][http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&amp;sq=wright+1923&amp;st=nyt ನಿಯರ್‌‌ ನಗೋಯಾ, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ವೆನ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಲುಕ್ಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌,"] ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.'' 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2.</ref> ಅವನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಯೋಜನೆಯು, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಸಭಾ ಕಚೇರಿಗಳಾಗಿ 1937ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಮೂಲ ತಾಣದಲ್ಲಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹೊರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿಸುವ ಅದರ ಹೊಸ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. "ಯೋಜನೆಯನುಸಾರ-ರೂಪಿಸಿದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೈಟ್‌ನ ಹೊಸಗಸುಬಿಯಾದ ಟೋನಿ ಪುಟ್ನಾಮ್‌‌ ಎಂಬಾತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ 60 ವರ್ಷಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಸಾಗಿಬಂತು.<ref>[http://www.mononaterrace.com/educatorspage/images/brief-history.pdf ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌, ಹಿಸ್ಟರಿ ವೆಬ್‌‌ ಪುಟ]</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ (ಯೋಜಿತ 18 ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ) 12 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು; ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸನ್‌‌‌ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ 1941 ಮತ್ತು 1958ರ ನಡುವೆ ಇದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಏಕ-ತಾಣದಲ್ಲಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಲೇಕ್‌ ಟಾಹೋದಲ್ಲಿನ ಎಮರಾಲ್ಡ್‌ ಬೇ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೈಟ್‌ನ ನಕಾಶೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಗೂಡದ, ಅಷ್ಟೇನು ಸುಪರಿಚಿತವಲ್ಲದ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://tahoelocals.com/articles/franklloydwright.php |title=Frank Lloyd Wright Emerald Bay, Lake Tahoe |publisher=Tahoelocals.com |date=2007-01-08 |accessdate=2009-10-16}}</ref> ಟಾಹೋದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು ರೂಪಿಸಿರುವ ನಕಾಶೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ. ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌‌ನ ಡಲ್ಲಾಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲಿಟಾ ಹಂಫ್ರೇಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. === ರೈಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಐರೋಪ್ಯ ಯೋಜನೆ === 1959ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 2007ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕೈಗೂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://constructireland.ie/Vol-3-Issue-11/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |title=Wright On |publisher=constructireland.ie |date= |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624094021/http://constructireland.ie/Vol-3-Issue-11/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |url-status=dead }}</ref> ರೈಟ್‌ ಶೈಲಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಾರ್ಕ್‌ ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ ಎಂಬಾತ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ರೈಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತು ಪಡೆದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಉಳಿದಿರುವ ಕೊನೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ E. ಥಾಮಸ್‌‌ ಕೇಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ವ್ಯವಹರಿಸಿದ. ಸದರಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾ, ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ ಆಯ್ದಕೊಂಡ; ಇದು ಮೂಲತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಎಂಬುವವರಿಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, USAಯ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ದಂಪತಿಗಳು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಸದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳದ 380 ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಜಾಲಾಡಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 4ನ್ನು ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ಗಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು; ಇವು ಅವನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೊಂದಾವಣೆಯಾಗುವಂತಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೆ, ಅವನು ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ; ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಅವನ ತಾಣದ ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪವು ಸದರಿ ಕಟ್ಟಡವು ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯತಃ ತದ್ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕನೇ ದೇಶದಲ್ಲಿನ, ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೈಗೂಡುವಂತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮನೆಯು<ref>[http://constructireland.ie/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html ರೈಟ್‌ ಆನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823023011/http://constructireland.ie/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |date=2010-08-23 }} – ವಿಕ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ 1950ರ ದಶಕದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ''(2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 18ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು)''</ref>, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿಸ್ತೃತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಕ್ಲೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕೇಸಿಯು ಭೇಟಿನೀಡಿದನಾದರೂ, ನಿರ್ಮಾಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವನು ಮರಣಹೊಂದಿದ. === ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆ === ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ತಾಣದ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು 1900ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿವು. ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆ ಅಥವಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು 41 ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.<ref>''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌, 2002, ಪುಟ 344</ref> ಉಪನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಆಲೋಚನೆಗಳು 1900ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು; "ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಉಪವಿಭಾಗದ ಬಡಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಶುರುವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಉಪನಗರದ ಜಮೀನು ವಿನ್ಯಾಸದ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸಮಾನ-ಗಾತ್ರದ ಜಾಗಗಳ ಸಣ್ಣ ಚೌಕದ ಅಚ್ಚುಗಳ ಮೇಲೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು; ಸಮಾನಾಂತರ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ನೇರವಾದ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆಗಳು ಅವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ''ಲೇಡೀಸ್‌' ಹೋಮ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ "ಎ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಪ್ರೈರೀ ಟೌನ್‌" ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಮನೆಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಗರಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಮೊಹಲ್ಲಾದ ಮಧ್ಯಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಕರ ನೋಟಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಇವು ಅವಕಾಶನೀಡಿದವು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, 1910ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋದಲ್ಲಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೈಟ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.<ref>''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌, 2002, ಪುಟಗಳು 51–56</ref> 1913ರಲ್ಲಿನ ನಡೆದ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದ ಜಮೀನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಉಪನಗರದ ಕೇರಿ ವಿಭಾಗವೊಂದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿತ್ತು. ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌ನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮನೆಗಳ ಇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗಳು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>"ಅನ್‌ಡೂಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌," ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 24, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌, 1972), ಪುಟ 544</ref> ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಲವರ್ಧನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಅವನ ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನಗರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕಿದ್ದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, "ತೋಟ ಮತ್ತು ಮನೆಗೆ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.”<ref>"ಅನ್‌ಡೂಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌," ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 24, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌, 1972), ಪುಟ 542</ref> ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: :1900–1903 – ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌ – ILನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 24 ಮನೆಗಳು (ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ) ::1909 – ಕೋಮೋ ಆರ್ಚರ್ಡ್‌ ಸಮ್ಮರ್‌ ಕಾಲೊನಿ – MTಯ ಬಿಟ್ಟರ್‌‌ರೂಟ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ತಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ :::1913 – ಚಿಕಾಗೊ ಜಮೀನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ – ಉಪನಗರದ ಚಿಕಾಗೊ ಕೇರಿ ವಿಭಾಗ ::::1934–1959 – ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ – ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರ ನಕಾಶೆ – ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು :::::1938 – ಸನ್‌ಟಾಪ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‌; ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಲೋವ್‌ಲೀಫ್‌ ಕ್ವಾಡ್ರಪಲ್‌ ಹೌಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿತ್ತು– ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಹೌಸಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗವಾದ ಫೆಡರಲ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಆದ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆ – ಉಪನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಬಹುಕುಟುಂಬ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣದ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ::::::1945 – ಉಸೋನಿಯಾ ಹೋಮ್ಸ್‌‌ – ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನ ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 47 ಮನೆಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 3ನ್ನು ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) :::::::1949 – ಗೇಲ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ದಿ ಏಕರ್ಸ್‌‌ - ಮಿಚಿಗನ್‌‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ಟನ್‌‌ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 5 ಮನೆಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 4ನ್ನು ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) == ಜಪಾನೀ ಕಲೆ == ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ''ಉಕಿಯೋ-ಇ'' ಮರದ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಓರ್ವ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅದೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಆತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಕಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ; "ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆತ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲೆಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ".<ref name="cotter">‌‌ಕಾಟರ್, ಹಾಲೆಂಡ್‌. "ಸೀಕಿಂಗ್‌ ಜಪಾನ್‌'ಸ್‌ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್, ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೀಡ್‌." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 6 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2002</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆಯಂತೂ, ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ರೈಟ್‌ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ. 1905ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಪಾನ್‌‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ ರೈಟ್‌, ಅಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ. ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಹಿರೋಷಿಗೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನದ ರೂಪದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆರವಾದ; ಇದು ಆರ್ಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="cotter"/> ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಜಪಾನೀ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅವನದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಜರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಾಸ್ಟನ್‌‌ನ<ref name="cotter"/> ಜಾನ್‌‌ ಸ್ಪೌಲ್ಡಿಂಗ್‌‌‌‌‌ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌‌‌‌ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref name="reif"/> ಜಪಾನೀ ಕಲೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ.<ref name="reif"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಿದ್ದಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು 1920ರಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು; ತನಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚುಮಾಡುವ ರೈಟ್‌ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಅವನು ಮಹತ್ತರವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ತಿದ್ದಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಯಾರ ಕುರಿತಾಗಿ ತಾನು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನೋ ಅಂಥ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅಪ್ಪಟ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಅವನು ಒದಗಿಸಿದನಾದರೂ, ಓರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.<ref name="reif"/> ಬಾಕಿಯಿರುವ ಋಣಭಾರಗಳನ್ನು ಚುಕ್ತಾ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, 1927ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಬೆಲೆಯಿಳಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಬಂತು; ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಅವನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕೃತಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಡಾಲರ್‌‌ನಷ್ಟು ಬೆಲೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಅವನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬರ್‌‌ ವಾನ್‌ ವ್ಲೆಕ್‌‌ ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು.<ref name="cotter"/> 1959ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ರೈಟ್‌ ಮುಂದುವರಿಸಿದ; ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಮೇಲಾಧಾರವಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಳಸುವ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಾಲಪಾವತಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿ<ref name="reif">ರೀಫ್‌‌, ರೀಟಾ. "ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲವ್‌ ಆಫ್‌ ಜಪಾನೀಸ್‌ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ಪ್ಡ್‌ ಪೇ ದಿ ಬಿಲ್ಸ್‌." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 2001ರ ಮಾರ್ಚ್ 18.</ref> ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಕಲಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿತ್ತು, ಅಥವಾ ಕೀಳಂದಾಜಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಹವರ್ತಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಜೂಲಿಯಾ ಮೀಚ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಜಪಾನೀ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಳು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1918ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ "ಮೂರು-ಇಂಚು-ಆಳದ, '400 ಕಾರ್ಡುಗಳ ರಾಶಿ'ಯೊಂದನ್ನು ಅವಳು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಳು; ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲೂ 'F. L. ರೈಟ್‌' ಎಂಬ ಅದೇ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಂದ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರದ ನಮೂದು" ಇತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 1918ರಿಂದ 1922ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಕಲಾವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿದ್ದ ಸಿಗಿಸ್ಬರ್ಟ್‌ C. ಬಾಷ್‌ ರೀಟ್ಜ್‌‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ ನಡುವಣ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಗಳು ವಿನಿಮಯವಾಗಿರುವುದೂ ಸಹ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು.<ref name="reif"/> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು, ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಓರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ರೈಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಒಂದು ನವೀಕೃತ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. == ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿ == ]] [[ಚಿತ್ರ:Frank Lloyd Wright portrait.jpg|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌-ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ಸನ್‌‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಅಲ್‌ ರ್ಯಾವೆನ್ನಾನಿಂದ 1954ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾವಚಿತ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:RobieHouseWindows ChicagoIL.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊದ (1906) ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕಿಟಕಿ.]] ಕರುಳಿನಲ್ಲಿನ ಅಡಚಣೆಯೊಂದನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು, 1959ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 9ರಂದು ಅರಿಝೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವನ ಸಾವಿನ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಸಂಕ್ಷೋಭೆಯು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0608.html |title=Frank Lloyd Wright Dies; Famed Architect Was 89|publisher=nytimes.com<! |date=1959-04-10 |accessdate=2010-05-21}}</ref> ಅವನ ಮೂರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ, ರೈಟ್‌ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದಳಾದರೂ, 1985ರಲ್ಲಿ ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಳು. ಆ ವರ್ಷ ಹೊರಬಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿಯ ಅನುಸಾರ, ರೈಟ್‌, ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅವಳ ಮಗಳು ಎಲ್ಲರ ಶವವನ್ನೂ ದಹನಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌‌ಗೆ ಜಾಗ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವಳ ಅಂತಿಮ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ, ರೈಟ್‌ನ ದೇಹವನ್ನು ಲಾಯ್ಡ್‌‌-ಜೋನ್ಸ್‌ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ನಂತರದ-ಜೀವನದ ಮನೆಯಾದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ಗೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇಲ್‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗೊಂಡಿರುವ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ನಕಾಸೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ.</ref> ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾಳ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ತೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇದರ ಕೆಲಸವು ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಸದರಿ ತೋಟದ ಕಾರ್ಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವುದು ಬಾಕಿಯಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌ಗೆ ಅವನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವು ದಫನುಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಉಗ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇಂದು, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲೆಸೆಯುವಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಣ್ಣ ಸ್ಮಶಾನವು, ರೈಟ್‌ನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತುಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗೋರಿಕಲ್ಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಗೋರಿಯು ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992.</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು === ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ವಿವರಗಳವರೆಗೂ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯೊಂದಿಗಿನ ರೈಟ್‌ನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಅವನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊರಗೆಡವಿದವು. ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರಾಡಂಬರವಾದ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿವರವನ್ನೂ ರೈಟ್‌ ಕಾರ್ಯತಃ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ; ಅಂದರೆ, ಬಾಹ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಮೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರ್ಚಿಗಳು, ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಂಥ ಆಂತರಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳ ಕಡೆಗೂ ಅವನು ಗಮನಹರಿಸಿದ. ಗ್ರಾಹಕರ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ಉದ್ದೇಶದ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸಂಯೋಜಿತ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಂತರಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಆತ ಅನೇಕಬಾರಿ ಹಿಂದೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಕೆಲವೊಂದು ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪರಿಷ್ಕರಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವನ ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ವಿಷಯಾಧಾರಿತ, ಸುಸಂಘಟಿತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಇದು ಸಸ್ಯದ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು) ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಕಿಟಕಿಗಳು, ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಮಾಡಿದ; ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಅಚ್ಚುಗಳು, ಗಾಜಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೀಸದೀಪದ ಕಿಟಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸತುವಿನ ಗಾಡಿಸೀಸದ ಮೃದುದಂಡಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಸೀಸ]]ದ ಬದಲಿಗೆ) ಅವನು ಬಳಸಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಅವನು ಪೈರೆಕ್ಸ್‌‌ ಗಾಜು ಕೊಳವೆವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಗ್ರಾಹಕರ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿಯೂ ರೈಟ್‌ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮಹಡಿ-ದೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಆಗ ವಿನೂತನವೆನಿಸಿದ್ದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಗಾಜಿನ ದೀಪದ ಮುಸುಕನ್ನು (ಅನಿಲ ದೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭೌತಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹಿಂದೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು) ಅವನು ಬಳಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ರೈಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಪ್ರಗತಿಹೊಂದಿದಂತೆ, ಗಾಜಿನ ಉದ್ಯಮದ ಯಂತ್ರೀಕರಣವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಜನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ರೈಟ್‌, ಇದು ತನ್ನ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಧಾತುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ, ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಾಜು ಅವಕಾಶನೀಡಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ, ಗಾಜಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ ರೈಟ್‌, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಾಜನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ; ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಸುವಾಗ ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಘನವಾದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲೆಂದು ಹಗುರವಾದ ತೆರೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಡೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ತಂತಿಯಿಂದ ಬಿಗಿಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಪಾಠಗಳು, ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಜಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು. ಈ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಜನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಗಾಜಿನ ಹಗುರತೆ ಮತ್ತು ಕೋಮಲತೆ ಹಾಗೂ ಘನವಾದ, ಗಡುಸಾದ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಆಶಿಸಿದ. ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೈಟ್‌ನ ಸುಪರಿಚಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗಾಜೆಂಬುದು ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಪುಲವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಆಕಾರಗಳು, ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಲಂಕರಣದ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌ ಆರ್ಟ್‌ಬುಕ್ಸ್‌/ಆರ್ಕಿಟೈಪ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 1995.</ref> ಸೇವಕರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬಹುಪಾಲು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭವಾದ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ವದೇಶಿ ಜೀವನದ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ, ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ. ಅನೇಕವೇಳೆ ಅವನಿಂದ 'ಕಾರ್ಯನೆಲೆ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಕಾಶನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಊಟದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಮತ್ತು ಅವರಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಗೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಬಹುಭಾಗದ ಮೂಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಅವನ ಫ್ಯಾಷನ್‌‌ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಅನನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಸೂಟುಗಳು, ತೂಗಾಡುವ ಕಂಠಬಂಧಗಳು, ಮತ್ತು ತೋಳಿಲ್ಲದ ಮೇಲಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ. ಪ್ರೈರೀ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಹಳದಿ 'ರೇಸ್‌ಎಬೌಟ್‌' ಕಾರನ್ನು ರೈಟ್‌ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಕೆಂಪು ಕಾರ್ಡ್‌ ವಾಹನವನ್ನೂ, ಮತ್ತು ಗಿರಾಕಿಯ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ ತಯಾರಿಸಿದ 1940 ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ಕಾರನ್ನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಹನದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಅನೇಕ ವೇಗದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. {{Citation needed|date=February 2010}} === ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು === ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಗಳಿರುವುದರ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಅವನು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೆ: # ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌: ಇವನನ್ನು ರೈಟ್‌ ತನ್ನ 'ಲೈಬರ್‌‌ ಮೀಸ್ಟರ್‌‌' (ಪ್ರೀತಿಯ ಯಜಮಾನ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ, # ಪ್ರಕೃತಿ: ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸಸ್ಯ ಜೀವನದ ಆಕಾರಗಳು/ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳು/ಮಾದರಿಗಳು, # ಸಂಗೀತ ([[ಲುಡ್ವಿಗ್ ವಾನ್ ಬೆಟ್ಹೋವನ್|ಲುಡ್ವಿಗ್‌‌ ವಾನ್‌ ಬೀಥೊವೆನ್‌‌]] ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜಕನಾಗಿದ್ದ), # ಜಪಾನೀ ಕಲೆ, ಮುದ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು, # ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್‌ {{Citation needed|date=September 2007}} ಅವನ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವನು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ಉಳಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಅನುಕರಣಕಾರರು ಮತ್ತು ಅಧೀನದ ಕೆಲಸಗಾರರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.<ref>"ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌</ref> ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಜತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಇತರರ ಕೆಲಸದಿಂದ ತನ್ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ. ಅವನ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಲಿವನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿಕಾಗೊ ಪಂಥದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅವನ ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ರೈಟ್‌ನ ಕಚೇರಿಯು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರೆಂದರೆ: ವಿಲಿಯಂ ಯೂಜೀನ್‌ ಡ್ರಮಾಂಡ್‌, ಜಾನ್‌‌ ವಾನ್‌ ಬರ್ಗೆನ್‌‌, ಇಸಾಬೆಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬ್ಯಾರಿ ಬೈರ್ನ್‌, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಜನಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಂಟೋನಿಯನ್‌‌ ರೇಮಾಂಡ್‌ ಎಂಬ ಝೆಕ್‌‌-ಸಂಜಾತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಜಪಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ‌‌ರುಡಾಲ್ಫ್ ಷಿಂಡ್ಲರ್‌‌ ಕೂಡಾ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅವನದೇ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸವು ರೈಟ್‌ನ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಷಿಂಡ್ಲರ್‌‌ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ರಿಚರ್ಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಾ ಕೂಡಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಯಶಸ್ವೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ ಗಮನಾರ್ಹರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ರೈಟ್‌ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಅವರೆಂದರೆ: ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆರನ್‌‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ಜಾನ್‌‌ ಲೌಟ್ನರ್‌, E. ಫೇ ಜೋನ್ಸ್‌, ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಲಂಬ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವೊಲೊ ಸೊಲೆರಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಲಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್‌‌ ಡೆಲ್ಗಾಡೊ. ನಟ ಆಂಥೊನಿ ಕ್ವಿನ್‌‌ ಓರ್ವ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಆದರೆ, ಅವನಿಗಿದ್ದ ಮಾತಿನ ತೊದಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧ್ವನಿ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ರೈಟ್‌ ಅವನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ. ಬ್ರೂಸ್‌ ಗಾಫ್‌‌ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಪರಸ್ಪರರಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮನ್ನಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿರುವ U.S. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ.]] ನಂತರದ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1959ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ, ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗೌರವಾರ್ಥ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 1941ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು 1949ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ (AIA) ವತಿಯಿಂದ ಅವನು ಬಂಗಾರದ ಪದಕದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 1953ರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌‌ನ ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ P. ಬ್ರೌನ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ (ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ದೊರೆತ ಅವನ "ಆಲ್ಮಾ ಮ್ಯಾಟರ್‌‌" ಪದವಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅವನು ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಲೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಓರ್ವ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದವು. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ಮನೆಯನ್ನು "20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು; ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIA ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಒಂದು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ "ಮೊದಲ-ಹತ್ತು" ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, USAಯ ಇತರ ಅನೇಕ ಮಹೋನ್ನತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಅವರೆಂದರೆ: ಈರೋ ಸಾರಿನೆನ್‌‌, I.M. ಪೀ, ಲೂಯಿಸ್‌ ಕಹ್ನ್‌‌, ಫಿಲಿಪ್‌‌ ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ಮತ್ತು ಲುಡ್ವಿಗ್‌‌ ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ಸದರಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌‌ C. ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಇವು ಇತರ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1992ರಲ್ಲಿ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ ಒಪೆರಾವು ಶೈನಿಂಗ್‌ ಬ್ರೋ ಎಂಬ ಗೀತರೂಪಕವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು; ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಂಯೋಜಕ ಡ್ಯಾರನ್‌‌ ಹೇಗನ್‌‌ ಮತ್ತು ಗೀತಬಂಧಕಾರ ಪಾಲ್‌‌ ಮುಲ್ಡೂನ್‌‌ರಿಂದ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೂಪಕ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಸದರಿ ಕೃತಿಯು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, [[Work Song: Three Views of Frank Lloyd Wright]] ಎಂಬ ಒಂದು ನಾಟಕವು ಮಿಲ್ವೌಕಿ ರೆಪರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು; ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಮಗ್ಗುಲುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ನಾಟಕವು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. 1966ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸರಣಿಯ ಒಂದು 2¢ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. == ಕುಟುಂಬ == ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಏಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ: ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಅವನ ಮೂರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌‌ಳ ಮಗಳಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಮಿಲಾನೊಫ್‌‌ಳನ್ನು ಅವನು ದತ್ತುರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref>{{cite web |author=ascedia.com |url=http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children |title=Taliesin Preservation, Inc. – Frank Lloyd Wright – FAQ's |publisher=Taliesinpreservation.org |date= |accessdate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610011735/http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children |archivedate=2008-06-10 |deadurl=yes |url-status=dead }}</ref> ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯರ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ "ಕಿಟ್ಟಿ" (ಟೋಬಿನ್‌‌) ರೈಟ್‌ (1871–1959). ಸಮಾಜ-ವರಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. 1889ರ ಜೂನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು; 1922ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇವಳ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. * ಮೌಡ್‌ "ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌" (ನೋಯೆಲ್‌) ರೈಟ್‌ (1869–1930). ಕಲಾವಿದೆ. 1923ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು; 1927ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. * ಓಲ್ಗಾ ಇವಾನೊವ್ನಾ "ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ" (ಲಾಜೋವಿಚ್‌‌ ಮಿಲಾನೊಫ್‌) ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ (1897–1985). ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ. 1928ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ರೈಟ್‌ನ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಎಂದೇ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದು, ಈತನೂ ಸಹ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಮಗನಾದ (ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ) ಎರಿಕ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಾಲಿಬುವಿನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಬಹುಪಾಲು ನಿವಾಸ-ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೋರ್ವ ಮಗ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಎಂಬಾತ, 1918ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ಲಾಗ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯೆಗೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಜಾನ್‌‌ನ ಮಗಳಾದ [http://www.ewrightingraham.com/ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ರೈಟ್‌ ಇನ್‌ಗ್ರಹಾಮ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105032848/http://www.ewrightingraham.com/ |date=2010-11-05 }} ಎಂಬಾಕೆಯು, ಕೊಲರೆಡೊದ ಕೊಲರೆಡೊ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್‌, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ಗೆ ಅವಳು ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="Reflecting Pools">{{cite news |last=Mann |first=Leslie |title=Reflecting pools: Descendants follow in Frank Lloyd Wright's footsteps |url=http://www.chicagotribune.com/classified/realestate/news/chi-cp_wright_re_02-10feb03,1,4161107.story |work=[[Chicago Tribune]] |date=2008-02-01 |accessdate=2008-03-28 |archiveurl=https://archive.today/20130102111907/http://articles.chicagotribune.com/2009-02-03/entertainment/0902020422_1_landmarks-commission-landmarks-ordinance-landmarks-law |archivedate=2013-01-02 |url-status=live }}</ref> ಆಸ್ಕರ್‌‌-ವಿಜೇತ ನಟಿಯಾದ ಆನ್ನೆ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು ರೈಟ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ರೈಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಓರ್ವ ಮಗುವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ಗೆ, ನಟಿ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆನ್ನೆಯ ಮಗಳಾದ ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಗಾಲ್ಟ್‌‌ ಈಗ ಬದುಕಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="Reflecting Pools"/> ಅವನ ದತ್ತುಪುತ್ರಿಯಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ (ಇವಳು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾಳ ಮಗಳು) ಹಾಗೂ ಅವಳ ಮಗನಾದ ಡೇನಿಯಲ್‌, 1946ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಾಹನ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಅವಳ ವಿಧುರನಾದ ವಿಲಿಯಂ ವೆಸ್ಲೆ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಅಲ್ಲಿಯುಯೇವಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ; ಈಕೆಯು [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್|ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌‌]]ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಗು ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೆಳಗೆ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜೀವನದಂತಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವಳು ಹೋಲಿಸಿದ, ರೈಟ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ, ಅವರು ವಿಚ್ಛೇದನಗೊಂಡರು; ರೈಟ್‌ನ ವಿಧವೆಯ ನಿರಂತರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. 1985ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ನ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ರೈಟ್‌ನ ಓರ್ವ ಮರಿಮಗನಾದ S. ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ನಟಾಫ್ ಈಗ ಬದುಕಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತ ಮರಗೆಲಸದವನಾಗಿ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಾಡಿಕೆಯ ಮರದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ನೈಪುಣ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news |title=The Short List |url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/ |work=Chicago Magazine |date=November 2006 |accessdate=2008-03-10 }}</ref> == ದಾಖಲೆಗಳು == ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು, ಆರ್ಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ರೈಯೆರ್‌ಸನ್‌‌ & ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಲೈಬ್ರರೀಸ್‌ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು 1924–1974ರ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹವು, ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಎರಡು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ನಕಾಶೆಗಳು, ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1945–1988ರ ಮಿಚಿಗನ್‌‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 'ದಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್' ದಾಖಲೆಯು ಸಂಶೋಧನಾ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವಿನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; "ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಇನ್‌ ಮಿಚಿಗನ್‌" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 1897–1997ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿ ರೈಟಿಯಾನಾ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ (ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ 1949–1969ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ), ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮುದ್ರಿತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 1916–1925ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿ ಜೋಸೆಫ್‌‌ J. ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ಕಾಟೇಜ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌, 1916ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ನಾಡಮನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸದರಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ [http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122050418/http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html |date=2010-01-22 }}, ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ದಾಖಲೆ-ಪತ್ರಾಗಾರವು ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, 1880ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿದ ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಕ್ಷಣಿಕಜೀವಿಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೆಟ್ಟಿ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಕೂಡಾ ತನ್ನ "[http://www.getty.edu/research/conducting_research/special_collections/wright.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌]" ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಪ್ರತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಂಥೊನಿ ಅಲೋಫ್ಸಿನ್‌‌ ಎಂಬ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ''ಆನ್‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ಟು ದಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವು ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಬೃಹತ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳು == {{Main|List of Frank Lloyd Wright works}} [[ಚಿತ್ರ:2010-04-10 3000x2000 oakpark nathan g moore house.jpg|thumb|ನಾಥನ್‌ G. ಮೂರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌]] [[ಚಿತ್ರ:Robie House.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌.]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesinpan.jpg|thumb|"ಹಡಗಿನ" ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ "ಮೂತಿ"ಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:FLW Gammage Auditorium ASU PHX AZ 20186.JPG|thumb|ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯೊಂದರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಗಮ್ಮೇಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣ.]] * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1889–1909 * ವಿಲಿಯಂ H. ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌, ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1894 * ‌‌ವಾರ್ಡ್‌ ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ವಿಲಿಟ್ಸ್ ನಿವಾಸ, ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡ್‌ನರ್‌‌'ಸ್‌ ಕಾಟೇಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಬಲ್ಸ್‌, ಹೈಲೆಂಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1901 * ಡಾನಾ-ಥಾಮಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1902 * ‌‌ಲಾರ್ಕಿನ್ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1903 ''(1950ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು)'' * ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1903–1905 * ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌‌, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1904 * ‌‌ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ C. ರೋಬೀ ನಿವಾಸ, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1909 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ I, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1911 * ‌‌ಮಿಡ್‌ವೇ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1913 ''(1929ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು)'' * ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು, ಟೋಕಿಯೋ, ಜಪಾನ್‌‌, 1923 ''(1968ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು; ಪ್ರವೇಶ ಭವನವನ್ನು 1976ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌‌ನ ನಗೋಯಾ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮೆಯಿಜಿ ಮುರಾದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು'' * ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌‌ ನಿವಾಸ), ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1919–1921 * ‌ಎನ್ನಿಸ್ ಹೌಸ್‌‌, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1923 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ III, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1925 * ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ (ಎಡ್ಗರ್‌‌ J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ ಸೀನಿಯರ್‌‌ ನಿವಾಸ), ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1935–1937 * ಫಸ್ಟ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, 1936–1937 * ‌‌ಜಾನ್ಸನ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌, ರೆಸೀನ್‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1936 * ‌ಹರ್ಬರ್ಟ್ F. ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ನಿವಾಸ ("ವಿಂಗ್‌ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌"), ವಿಂಡ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌, WI, 1937 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌, ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌, ಅರಿಝೋನಾ, 1937 * ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು, 1930ರ ದಶಕದಿಂದ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೆ * ‌‌‌ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸನ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, 1941–1958 * ‌‌ಫಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ಷೋರ್‌ವುಡ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1947 * V. C. ಮೋರಿಸ್‌ ಗಿಫ್ಟ್‌ ಷಾಪ್‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1948 * ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌, ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಓಕ್ಲಹಾಮಾ, 1952–1956 * ‌‌ಬೆಥ್‌ ಷೊಲೊಮ್‌ ಸೈನಗೋಗ್, ಎಲ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1954 * ‌ಅನನ್ಸಿಯೇಷನ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚು, ಮಿಲ್ವೌಕಿ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1956–1961 * ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1956–1959 * ‌ಕೆಂಟುಕ್‌ ನಾಬ್, ಓಹಿಯೋಪೈಲ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1956 * ದಿ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಮೈಲಿ-ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರ, 1956 ''(ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ)'' * ‌‌ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಪ್ರಿಫ್ಯಾಬ್ ಹೌಸಸ್‌, ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು, 1956–1960 * ಅನನ್ಸಿಯೇಷನ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚು, ವೌವಾಟೊಸಾ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1956–1961 * ಮೇರಿನ್‌‌ ಕೌಂಟಿ ಸಿವಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ರಫಾಯೆಲ್‌‌, CA, 1957–1966 * ಗಮ್ಮೇಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣ, ಟೆಂಪೆ, ಅರಿಝೋನಾ, 1959–1964 == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Design}} <div> * [[:ವರ್ಗ:Frank Lloyd Wright buildings|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] * ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ * ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬಾಕ್‌ * ರೋಮನ್‌ ಇಟ್ಟಿಗೆ * ಜರೋಸ್ಲಾವ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಪೊಲಿವ್ಕಾ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡ ರಕ್ಷಕ ಮಂಡಲಿ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್-ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ತಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ * ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ </div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳು === {{Reflist|2}} === ರೈಟ್‌ನ ತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು === *''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ'', -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ (1943, ಡ್ಯುಯೆಲ್‌‌, ಸ್ಲೋವನ್‌‌ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್‌‌ / 2005, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌; ISBN 0-7649-3243-8) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌'', -ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟರ್‌ (1991, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 1878271261) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌: ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಮಾಡರೇಟ್‌ ಕಾಸ್ಟ್‌ ಒನ್‌-ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಹೋಮ್ಸ್‌'', -ಜಾನ್‌‌ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ (1984, ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌‌-ಗಬ್ಟಿಲ್‌‌; ISBN 0823071782) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‌ (ರೈಟ್‌ ಅಟ್‌ ಎ ಗ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಸೀರೀಸ್‌)'', -ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌ (1994, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌; ISBN 1566409985) *"ಇನ್‌ ದಿ ಕಾಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌," ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ಮಾರ್ಚ್‌, 1908, -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ: ''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್‌ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ. '' ''1'' (1992, ರಿಝೊಲಿ; ISBN 0-8478-1546-3) *''ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹೌಸ್‌, ದಿ'', -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ (1954, ಹೊರೈಜನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0517020785) *''ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌: ಮೈ ಇಯರ್ಸ್‌ ಬಿಫೋರ್‌, ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌, ಅಂಡ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ವಿತ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' -ಅರ್ಲ್‌ ನಿಸ್ಬೆಟ್‌‌ (2006, ಮೆರಿಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-9778951-0-6) *‌''ಟ್ರುತ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್'', ಸಂಪಾದಕ: ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌‌ ಮೀಹಾನ್‌‌ (1987, ವೈಲೆ; ISBN 0471845094) *‌‌''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್'', -ಡೊನಾಲ್ಡ್‌‌ ಹಾಫ್‌ಮನ್‌‌ (1995, ಡೋವರ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌‌; ISBN 048628364X) *''ಉಸೋನಿಯಾ : ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಡಿಸೈನ್‌ ಫಾರ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ'', ಆಲ್ವಿನ್‌‌ ರೋಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ (1993, ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0891332014) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' -ಡೇನಿಯಲ್‌‌ ಟ್ರೀಬರ್‌‌ (2008, ಬಿರ್ಖೌಸರ್‌ ಬಸೆಲ್‌‌, 2ನೇ, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ; ISBN 978-3764386979) === ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು === *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌, ಮ್ಯಾನ್‌ ಇನ್‌ ಪೊಸೆಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್‌ ಅರ್ತ್‌'', -ಲೊವಾನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ (1962, ಡಬಲ್‌ಡೇ; {{OCLC|31514669}}) *‌‌''ಮೆನಿ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್'', - ಬ್ರೆಂಡಾನ್‌ ಗಿಲ್‌‌ (1987, ಪುಟ್ನಾಮ್‌‌; ISBN 0399132325) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'', - ಅದಾ ಲೂಯಿಸ್‌ ಹಕ್ಸ್‌ಟಬಲ್‌ (2004, ಲಿಪ್ಪರ್‌‌/ವೈಕಿಂಗ್‌; ISBN 0670033421) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ'', - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ (1992, ಕ್ನೋಫ್‌; ISBN 0394564367) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಹಿಸ್‌ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌'', - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟ್ವಾಂಬ್ಲಿ (1979, ವೈಲೆ; ISBN 0471034002) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಬೈ ವಕಾರೊ, ಟೋನಿ, (2002, ಕುಲ್ಟರ್‌‌-ಅನ್‌ಟರ್ಮ್‌-ಸ್ಕಿರ್ಮ್‌)'' *''ದಿ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌: ದಿ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌'', - ರೋಜರ್‌‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ ಝೆಲ್‌ಮನ್‌‌ (2006, Regan ಪುಸ್ತಕಗಳು; ISBN 0060393882) *''‌‌ಲವಿಂಗ್‌‌ ಫ್ರಾಂಕ್'', - ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಹೊರಾನ್‌‌, (2008, ರ್ಯಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌‌, ಇಂಕ್‌‌; ISBN 0345494997) === ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸದ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು === *''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ದಿ'', - ನೀಲ್‌‌ ಲೆವೈನ್‌‌ (1996, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0691033714) *''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌, ದಿ'', - ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ (2007 ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-226-77620-4) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'', - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟರ್‌ (1997, ಫೈಡಾನ್‌, ಲಂಡನ್‌‌; ISBN 0 7148 31484 (ಗಡುಸಾದ ರಕ್ಷಾಪುಟ), ISBN 0714838543 (ಕಾಗದದ ರಕ್ಷಾಪುಟ)) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಅಮೆರಿಕಾ’ಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌'', - ಕ್ಯಾಥ್ರಿನ್‌‌ ಸ್ಮಿತ್‌ (1998, ಅಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ (ಅಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್‌, ಇಂಕ್‌‌.); ISBN 0789202875) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌‌'', - ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್‌ (1994, ISBN 087070642X) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್‌, ದಿ'', - ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ (2006 ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-226-77621-2) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ (1993, ರಿಝೊಲಿ; ISBN 0847817156) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ (2004, ಟಾಸ್ಕೆನ್‌; ISBN 3-8228-2757-6) *''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌‌'', - ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌ (2003, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌; ISBN 007140953X) *‌‌''ರೈಟ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌‌: ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೀನಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಹೌಸಸ್'' - ಗ್ರಾಂಟ್‌ ಹಿಲ್ಡರ್‌‌ಬ್ರಾಂಡ್‌ (1991, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0295970057) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌'', - ಥಾಮಸ್‌‌ A. ಹೇನ್ಜ್‌‌ (1999, ಅಕಾಡೆಮಿ ಎಡಿಷನ್ಸ್‌‌; ISBN 0-8101-2244-8) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌‌'', - ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌ (1995, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌; ISBN 0876544685) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌‌ 1943–1959'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್‌‌‌ ಗೊಸ್ಸೆಲ್‌‌ (ಸಂಪಾದಕ) (2009, ಟಾಸ್ಕೆನ್‌; ISBN 978-3-8228-5770-0). ''ರೈಟ್‌ನ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳದಿರುವ 1,100 ವಿನ್ಯಾಸಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು.'' === ರೈಟ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು === *''‌‌ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ರೈಸಿಂಗ್‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, E. J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌, ಅಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ'ಸ್‌ ಮೋಸ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾರ್ಡಿನರಿ ಹೌಸ್'', - ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌‌ ಟೋಕರ್‌‌ (2003, ಕ್ನೋಫ್‌; ISBN 1400040264) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Frank Lloyd Wright}} {{wikiquote}} *[http://www.franklloydwright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌] ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ *[http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830210333/http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw/ |date=2012-08-30 }} *[http://www.savewright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701005657/https://savewright.org/ |date=2023-07-01 }} *[http://www.nou-sera.com/architect/wright.html#Anchor-4159 ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607122717/http://www.nou-sera.com/architect/wright.html#Anchor-4159 |date=2023-06-07 }} *[http://www.gowright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌] – FLW ಹೋಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊ, ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ *[http://www.taliesin.edu/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403124954/https://taliesin.edu/ |date=2019-04-03 }} *[http://www.WrightInWisconsin.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಟೂರಿಸಂ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ] *[http://www.pbs.org/flw/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810140421/http://www.pbs.org/flw/ |date=2006-08-10 }} – ಕೆನ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ *[http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಲೋಯ್ದ್ ರೈಟ್ ][http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ 1922–1932] *[http://www.loc.gov/rr/print/list/103_flw.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್‌ ಬೈ ದಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಸರ್ವೆ] *[http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm ತಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲನ ರೈಟ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm |date=2011-04-30 }} *[http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html ಸಲಿವನ್‌‌, ರೈಟ್‌, ಪ್ರೈರೀ ಶಾಲೆ, & ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115235343/http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html |date=2010-01-15 }} *[http://media.nybooks.com/111008-filler.mp3 ಆಡಿಯೋ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ ವಿತ್‌‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ ಫಿಲ್ಲರ್‌‌ ಆನ್‌‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್]: ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌'' ನಿಂದ ಪಡೆದಿರುವಂಥದ್ದು. *[http://www.metropolismag.com/story/20081015/higher-station ರೈಟ್‌ನ ಏಕೈಕ ಅನಿಲ ಕೇಂದ್ರದ 50ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406050211/http://www.metropolismag.com/story/20081015/higher-station |date=2011-04-06 }} *[http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ವೆಬೆಕ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003231419/http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec |date=2009-10-03 }} *1957ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 1 & 28ರಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾದ ''ದಿ ಮೈಕ್‌ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್‌ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌‌‌ನಿಂದ ಸಂದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119031444/http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html |date=2013-01-19 }} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Wright, Frank Lloyd | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = 1867-06-08 | PLACE OF BIRTH = [[Richland Center, Wisconsin]] | DATE OF DEATH = 1959-04-09 | PLACE OF DEATH = [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona]] }} {{DEFAULTSORT:Wright, Frank Lloyd}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೯೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1959ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌ ಶಾಂತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಸಂತತಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೈರೀ ಶಾಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ರಂಗುಹಾಕಿದ ಗಾಜಿನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ–ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಸಂತತಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸರ್ವಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] n4zijqn5j6wu4njdi1p3ayebzzetk2n 0 26625 1374015 1353386 2026-05-23T03:57:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1374015 wikitext text/x-wiki {{About|the state of Penang|the island|Penang Island|the capital and largest city of Penang|George Town, Penang|the mainland territory|Seberang Prai}} {{Refimprove|date=July 2008}} {{Infobox settlement | name = Penang<br />Pulau Pinang<br />槟城<br />பினாங்கு | native_name = | official_name = | settlement_type = [[States of Malaysia|State]] | image_skyline = | imagesize = 315px | image_alt = | image_caption = From upper right: Penang Skyline, [[Penang City Hall]] & [[Penang Bridge]], [[Khoo Kongsi]], Beach Street & [[Rapid Penang]] | image_flag = Flag of Penang (Malaysia).svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = Coat_of_arms_of_penang.jpg | shield_size = | shield_alt = | nickname = Pearl of The Orient, Pulau Pinang Pulau Mutiara (Pearl Island of Penang) | motto = ''Bersatu dan Setia''<br /> ("United and Loyal").<br />"Let Penang Lead" (unofficial)<ref>{{cite journal |year=1953 |journal=Journal of the Parliaments of the Commonwealth |title=Journal of the parliaments of the Commonwealth |publisher=Commonwealth Parliamentary Association, General Council |volume=34 |url=https://books.google.com/?id=PhoNAQAAIAAJ }}</ref> | anthem = [[Pulau Pinang State Anthem|''Untuk Negeri Kita'' ("For Our State")]] | latd = 5|latm = 24|lats = |latNS = N | longd = 100|longm = 14|longs = |longEW = E | coordinates_type = region:MY_type:isle | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | image_map = Penang state locator.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = {{center|{{Legend inline|#FF0000|outline=silver}} '''Penang''' in {{Legend inline|#FDF9D2|outline=silver}} '''[[Malaysia]]'''}} | seat_type = [[List of national capitals|Capital]] | seat = [[George Town, Penang|George Town]] | parts_type = Royal capital | parts_style = para | p1 = | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_title = [[Malaysian general election, 2008|Ruling party]] | leader_name = [[Pakatan Rakyat]] | leader_title1 = [[Yang di-Pertua Negeri|Governor]] | leader_name1 = TYT Tun Datuk Seri Utama [[Abdul Rahman Abbas|Abdul Rahman bin Haji Abbas]] | leader_title2 = [[Chief Minister]] | leader_name2 = [[Lim Guan Eng]]<br />(11 March 2008 – present) | area_footnotes = | area_total_km2 = 1046.3 | area_water_km2 = | population_footnotes = {{Ref|density|[a]}} | population_total = 1773442 | population_as_of = 2010 est. | population_census_year = 2000 | population_census = 1332000 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = [[Human Development Index]] | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = HDI (2009) | demographics1_info1 = 0.851&nbsp;(<span style="color:#009900;">high</span>) | timezone = [[Malaysian Standard Time|MST]] | utc_offset = +8 | timezone_DST = Not observed | postal_code_type = [[List of postal codes in Malaysia|Postal code]] | postal_code = 10000 - 19500 | area_code_type = [[Telephone numbers in Malaysia|Calling code]] | area_code = +604 | registration_plate = [[Malaysian vehicle license plates|P]] | blank_name_sec2 = Ceded by Kedah to British | blank_info_sec2 = 11 August 1786 | blank1_name_sec2 = [[Japanese occupation of Malaya, North Borneo and Sarawak|Japanese occupation]] | blank1_info_sec2 = 19 December 1942 | blank2_name_sec2 = Accession into [[Federation of Malaya]] | blank2_info_sec2 = 31 January 1948 | blank3_name_sec2 = Independence from the United Kingdom (through the Federation of Malaya) | blank3_info_sec2 = 31 August 1957 | website = http://www.penang.gov.my | footnotes = {{note|density|[a]}} 2,935 people per km² on Penang Island and 1,208 people per km² in Seberang Perai }} '''ಪೆನಾಂಗ್ ''' ಮಲೆಷ್ಯಾದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.ಇದು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೆಷ್ಯಾ]]ದ ಮಲೆಷ್ಯಾ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ಈಶಾನ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಫ್ ಮಲೆಕ್ಕಾದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ..ಪೆನಾಂಗ್ ಮಲೆಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಪೆರ್ಲಿಸ್ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನ ಇದಕ್ಕಿದ್ದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯದಾಗಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ರಹವಾಸಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪೆನಂಗೈಟ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಸರು == ಈ ದ್ವೀಪ ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು ಬಿನ್ಲಾಂಗ್ ಯು({{lang|zh-t|檳榔嶼}} {{lang|zh-s|槟榔屿}})ಎಂದು ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಜೆಂಗ್ ಹೆ ಅವರ ರೇಖಾನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಚೀನಾದ ಮಿಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ 15 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರಗಳ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹದಿನೈದನೆಯ-ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] ಮೂಲದ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ ನಾವಿಕರು ಸ್ಪೈಸ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿ ಮಧ್ಯದ ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಿದ್ದರು,ಆಗ ಅವರು ಇದನ್ನು ''ಪುಲೊ ಪಿನಾಮ್'' ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>http://www.articlesbase.com/travel-articles/the-history-of-penang-245011.html</ref><ref>ಹಾಕ್ಲುತ್, ರಿಚರ್ಡ್: ದಿ ಟುಡೊರ್ ವೆಂಚುರಿ ಇನ್ ಲಾನ್ಸೆಸ್ಟರ್ಸ್ ವಾವೇಜ್ ಟು ದಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್, p.264. ರೀಡ್ ಬುಕ್ಸ್, 2010</ref> ಆರಂಭಿಕ ಮಲಯರು ಇದನ್ನು ''ಪುಲೌ ಕಾ-ಸಾತು'' ಅಥವಾ "ಮೊದಲ ದ್ವೀಪ"ಎಂದು ಕರೆದರು.ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದ ಇದು ಲಿಂಗ್ಗಾ ಮತ್ತು ಕೇದಹದ ನಡುವೆ ಸಮುದ್ರ ದಾರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>http://www.penangmuseum.gov.my/</ref> ಈ "ಪೆನಾಂಗ್ "ಎಂಬ ಹೆಸರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯ ಹೆಸರಿನ ಪದ ''ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್'' ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ.ಇದರರ್ಥ ''ಅಡಿಕೆ ಎಲೆಯ ತೋಟ'' ಗಳಿರುವ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.(''ಅಡಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ತೊಗಟೆ'' ಇದು [[ಪಾಮೆಯ್]] ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಪೆನಾಂಗ್ ಹೆಸರು ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ.(''ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್'' )ಅಥವಾ ಪಿನಂಗ್ ರಾಜ್ಯ (''ನೆಗೆರಿ ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್'' ) ಮಲಯದಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನನ್ನು ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ''ತಂಜುಂಗ್ ಪೆನಗಾ'' (ಕೇಪ್ ಪನೈಗೆರೆ)ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹಲವಾರು ವಿಶಾಲ ಮರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿದೆ.(ಇದನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಮೇಲಿನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯನ್ ಲಾರೆಲ್ಸ್ ಅಥವಾ ''ಕ್ಯಾಲೊಫಿಲ್ಲ್ಲುಮ್ ಇನೊಫಿಲ್ಲುಮ್'' )ಆದರೀಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ''ತಾಂಜುಂಗ್ '' (ದಿ ಕೇಪ್ ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://tanjungpenaga.blogspot.com/</ref><ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F28%2Fnorth%2F21930010&sec=north |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-01 |archive-date=2012-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182624/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F28%2Fnorth%2F21930010&sec=north |url-status=dead }}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮೂಡಲ ದಿಕ್ಕಿನ ಹೊಳೆಯುವ ಮುತ್ತು"ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. "东方花园"ಅಲ್ಲದೇ'' ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್ ಪುಲೌ ಮುಶಿರಾ'' (ಮುತ್ತುಗಳ ದ್ವೀಪ ಪೆನಾಂಗ್ ) ಮಲಯದಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು "ಪಿಜಿ" ಅಥವಾ "ಪಿಪಿ"ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://sejarahmalaysia.pnm.my/portalBI/list.php?ttl_id=33&section=sm03|title=Pulau Pinang Pulau Mutiara|year=2000|publisher=[[Perpustakaan Negara Malaysia]]|accessdate=2008-07-14}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:A1 Dawn View.jpg|thumb|600px|ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ವೈಮಾನಿಕ ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ]] == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Penang}} ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು (ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ)ಇದನ್ನು ಜುರು ಮತ್ತು ಯೆನ್ ಯುಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸೆಮಂಗ್-ಪಂಗನ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವೀಗ ಅಳಿದುಹೋಗಿವೆ. ಆಗಿನವರು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅವರನ್ನು ನೆಗ್ರಿತೊ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು ಕುಳ್ಳಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದವರಾಗಿದ್ದರು.ಆದರೆ ಅವರ ಸಂತತಿ ಸುಮಾರು 900 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚದುರಿ ಹೋಗಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆಮಂಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇದ್ದ ಬಗ್ಗೆ 1920 ರಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.ಇವು ಕುಬಂಗ್ ಸೆಮಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mandailing.org/Eng/rootsofpenmal.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100815043254/http://www.mandailing.org/Eng/rootsofpenmal.html |url-status=dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇದಹ ನ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್ ಕಾಲದ ಹಿಂದೆ ನಡೆದಿದೆ.ಯಾವಾಗ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕ್ಯಾಪ್ಟೇನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಲೈಟ್ ಗೆ ಕರಾರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದಾಗ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಬಂತು.ಈತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮೂಲದ ಸಾಹಸಿ ಉದ್ದಮಿ. ಈತ ಮದ್ರಾಸನಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿ ಜುರ್ಡಿಯನ್ ಸಲ್ಲಿವಿಯನ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೊಜಾ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.ಕೇದಹ್ ನನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಸಿಯಾಮೀ]]ಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಆತ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗಷ್ಟ್ 11, 1786 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಲೈಟ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಬಂದಿಳಿದ.ಅದನ್ನು ನಂತರ ಫೊರ್ಟ್ ಕೊರ್ನ್ವಾಲ್ಲಿಸ್ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.ಆಗ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು '''ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್''' ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಗೌರವಾರ್ಥ ಇದನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="visitpenang.gov.my">{{Cite web |url=http://www.visitpenang.gov.my/portal3/about-penang/history.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075051/http://www.visitpenang.gov.my/portal3/about-penang/history.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://books.google.co.id/books?id=hS0_GehsGPwC&pg=PA187&lpg=PA187&dq=Jourdain+Sullivan+and+de+Souza&source=bl&ots=LyTkKbOXmO&sig=-kST1lAnSOaUwy6qDA_6wDrpDVc&hl=id&ei=TpGhTMnsIY3-vQON_5WcBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CB8Q6AEwAg#v=onepage&q=Jourdain%20Sullivan%20and%20de%20Souza&f=false</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಲೆಯಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆಯಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇದಹದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಗೆ ಗೊತ್ತಿರದೇ ಲೈಟ್ ಕಂಪನಿ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದೇ ರಕ್ಷಣೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದ. ಯಾವಾಗ ಲೈಟ್ ತನ್ನ ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟತೆ ತೋರಿದನೋ ಆಗ ಸುಲ್ತಾನ 1790 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಮರುವಶಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಫಲವಾಗದೇ ಸುಲ್ತಾನ ದ್ವೀಪ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕಂಪನಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗೌರವಧನ 6,000 ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಡಾಲರ್ ಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರನಡೆದ. ಪೆನಾಂಗ್ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಲೈಟ್ ಘೋಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಡಚ್ ಕೇಂದ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಲೋಭನೆ ಒಡ್ಡಿದ. ಅದಲ್ಲದೇ ವಲಸೆ ಬರುವವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಭೂಮಿ ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ದನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಜೀವಂತವಿರಿಸಲು ಆತ ಬೆಳ್ಳಿ ಡಾಲರ್ ಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹಡಗಿನಿಂದ ತೆಗೆದು ಅರಣ್ಯದ ಶೋಧನಾ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದನಾದ. ಅಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ರಹವಾಸಿಗಳು ಲೈಟ್ ನನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು.ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗುಣವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯನ ಸಮಾಧಿ"ಎಂಬ ಉಪಾಧಿಯೂ ಇದೆ.<ref>{{cite book|last=Eliot|first=Joshua|coauthors=Bickersteth, Jane|title=[https://books.google.com.au/books?id=BjBQvlPm_I0C&pg=PA154&lpg=PA154&dq=penang+%22white+man's+grave%22&source=web&ots=TOsezRDvph&sig=ltygUD4uRpjuF3NQeImk2YsZpSw&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=2&ct=result Malaysia Handbook: The Travel Guide]|publisher=Footprint Travel Guides|year=2002|isbn=1903471273}}</ref><ref>http://www.asiaexplorers.com/malaysia/francislight_biography.htm</ref> [[ಚಿತ್ರ:Cenotaph_in_penang.JPG|thumb|307x307px|ಎಸ್ಪ್ಲೇನೇಡ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಮರ I ರ ಸೈನಿಕರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಕಟ್ಟಿದ ಶೂನ್ಯ ಸಮಾಧಿ.]] ಲೈಟ್ ನ ಮರಣಾನಂತರ ಲೆಫ್ಟನಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ [[ಸಹಾಯ:Disambiguation|ಆರ್ತರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ]] ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಬಂದಿಳಿದು ದ್ವೀಪದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಂತ. ಆಗ 1800 ಲೆಫ್ಟನಂಟ್-ಗವರ್ನರ್ ಸರ್ ಜಾರ್ಜ್ ಲೆಥ್ ಈ ಕಾಲುವೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಭೂಮಿ ಪಡೆದು ದಾಳಿಗಳ ವಿರುದ್ದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.ಅದನ್ನು ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ (ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ)ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರ ಕೇದಹ್ ದ ಸುಲ್ತಾನ್ ನ ಗೌರವ ಧನವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 10,000 ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಡಾಲರ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಪೆನಾಂಗ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು RM 18,800.00 ನ್ನು ಕೇದಹ್ ಸುಲ್ತಾನ ಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="visitpenang.gov.my" /> ಸುಮಾರು 1826 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಲಕ್ಕಾ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಾಪೂರ್]] ಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದಡಿ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್ ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಗಳಾದವು.ನೇರವಾದ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾಲೊನಿಯಲ್ 1867 ರ ನಿಯಮದಡಿ ಬಂದವು. ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ದದ ಪೆನಾಂಗ್ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಹೋರಾಟಗಾರ SMS ಎಂಡೆನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಯುದ್ದ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದ.<ref>ಮುಕೆ, ಹೆಲ್ಲುಮುತ್ ವೊನ್. ದಿ ಎಂಡನ್-ಅಯೆಶಾ: ಜರ್ಮನ್ ರೇಡರ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೌತ್ ಸೀಸ್ ಅಂಡ್ ಬಿಯಾಂಡ್, 1914. ಅನ್ನಪೊಲಿಸ್: ನಾವಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಪ್ರೆಸ್, 2000. ISBN 0-688-16894-9</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ಎರಡನೆಯ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವಯುದ್ದ II]] ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಮಾನಬಾಂಬುಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು.ನಂತರ 1941 ರ 17 ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ದಾಳಿಖೋರ ಜಪಾನಗೆ ಶರಣಾಯಿತು.ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಸಿಂಗಾಪೂರ್ ಪಡೆದು ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನನ್ನು'' ಮುಕ್ತ ನಗರ'' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>[http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=47]</ref> ಜಪಾನ್ ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪೆನಾಂಗ್ ಅತ್ಯಂತ ಭಯ,ಹಸಿವು ಮತ್ತು ನರಹತ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಚೈನೀಯರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=47</ref><ref>{{Cite web |url=http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-03-11 |archive-date=2014-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062218/http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc |url-status=dead }}</ref> {{clear}} {| class="wikitable" align="right" ! Incorporated into ! Date |- |style="background: #E55B3C;"| '''Straits Settlements''' | 1826 |- | style="background: #E55B3C;"|'''ಕ್ರೌನ್ ಕಾಲೊನಿ''' | 1867 |- |style="background: #E55B3C;"| '''ಜಪಾನಿಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ''' | 22 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1954 |- |style="background: #E55B3C;"|'''ಮಲಯನ್ ಯುನಿಯನ್''' | 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1946 |- | style="background: #E55B3C;"|'''ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಮಲಯ''' | 31 ಜನವರಿ 1948 |- |style="background: #E55B3C;"| '''ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ''' | 7 ಆಗಸ್ಟ್‌ 2003 |- |style="background: #E55B3C;"| '''ಮಲೆಷ್ಯಾ''' | 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1963 |- |} ಯುದ್ದದ ಅನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಕೊನೆಗೆ ವಾಪಸಾದರು.1946 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಮಲಯನ್ ಯುನಿಯನ್ ಆಗಿ ಮರುಸಂಘಟನೆಯಾಯಿತು.ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಮಲಯದ ರಾಜ್ಯವಾಗುವ ವರೆಗೂ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಇತ್ತು.ಅದಕ್ಕೆ 1957 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿತು.ಹೀಗೆ 1963 ರಲ್ಲಿ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೆಷ್ಯಾ]]ದ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref name="visitpenang.gov.my"/> MCAಪಕ್ಷದ ವೊಂಗ್ ಪೊವ್ ನೀ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82687504.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812041024/http://www.highbeam.com/doc/1P1-82687504.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ದ್ವೀಪವು 1969 ರ ವರೆಗೆ ಮುಕ್ತ ಬಂದರು ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.igeorgetownpenang.com/opinion/333-rekindling-a-ports-glory-days |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2012-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101082413/http://www.igeorgetownpenang.com/opinion/333-rekindling-a-ports-glory-days |url-status=dead }}</ref> ದ್ವೀಪದ ಮುಕ್ತ ಬಂದರು ರಚನೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದ ನಂತರವೂ ಅಂದರೆ 1970 ರಿಂದ 1990 ರ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಲಿಮ್ ಚೊಂಗ್ ಎಯು ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.ದ್ವೀಪದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯ ಬಯಾನ್ ಲೆಪಾಸ್ ನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://www.mymalaysiabooks.com/penang/mypenang_history.htm</ref> ಆಗಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಒಸಿಯನ್ ಸುನಾಮಿ 2004 ರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ದಿನಾಚರಣೆಯಂದು ಸಂಭವಿಸಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ 52 ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.(68 ಜನರು ಮಲೆಷ್ಯದವರು)<ref>{{Cite web |url=http://www.geoscience-environment.com/tsunami/tsunami_intro.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711085349/http://www.geoscience-environment.com/tsunami/tsunami_intro.pdf |url-status=dead }}</ref> ಜುಲೈ 7,2008 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನನ್ನು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|UNESCO]]ದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಲೆಕ್ಕಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ''"ಒಂದು ಪುರಾತತ್ವದ ಅಪರೂಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.ಏಷ್ಯಾ'' ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿರಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಲ್ಲ."<ref>{{cite news|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=43036&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|publisher=UNESCO|title=Eight new sites, from the Straits of Malacca, to Papua New Guinea and San Marino, added to UNESCO’s World Heritage List|accessdate=2008-07-07|date=2008-07-07}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Penang-labels.svg|300px|thumb|right|ಪೆನಾಂಗ್ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದು.]] === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆ === ರಾಜ್ಯವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದೆ: * ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ('''ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್''' ಮಲಯದಲ್ಲಿ): ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಲಕ್ಕಾದಲ್ಲಿ 293 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಗಳ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಮತ್ತು * ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ (ಇದನ್ನು ಮಲಯಾದಲ್ಲಿ '''ಸೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ''' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ): ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿನ್ನಾಡು ವಲಯದ ಕಿರಿದಾದ ಪ್ರದೇಶ 753 ಚದುರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಅದರ ಕಿರಿದಾದ 4 ಕಿಮೀ ಅ(2.5ಮೈಲು)ಅಗಲವಾಗಿದೆ.). ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇದಹ ದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.(ಇದಕ್ಕೆ ಮುಡಾ ನದಿ), ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪೆರಕ್ ಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ಮಧ್ಯದ ನೀರಿನ ಭಾಗವು [[ಸಹಾಯ:Disambiguation|ಉತ್ತರ ಚಾನಲ್]] ಇದು ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನ ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ.ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪವು ಅಸಹಜ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಗಣಿ,ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕರಾವಳಿಯ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶವು ಈಶಾನ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: * '''ಈಶಾನ್ಯದ''' ಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ತಾಣವು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಭೂಶಿರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ,ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ '''ಆಗ್ನೇಯ ''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾವಿನ ತೋಪುಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.ಆದರೀಗ ಆ ಭಾಗ ಪಟ್ಟಣವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. * '''ವಾಯವ್ಯ ''' ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮರಳಿನಿಂದಾವೃತ ಸುಂದರ ಸಮುದ್ರ ತಟವಿದ್ದು,ಸುಂದರ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಹೊಟೆಲುಗಳ ಸಾಲಿದೆ. * '''ನೈಋತ್ಯ ''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರವಲಯವು ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹಳ್ಳಿಗಳು,ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಮರಗಳ ತೋಪುಗಳ ಸಾಲು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಕೇಂದ್ರಭಾಗ''' ವು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಪಶ್ಚಿಮ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.(ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಭಾಗ)ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 830 ಮೀಟರ್ ಮೇಲಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖ ಅರಣ್ಯವಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>ನಸುಶನ್, ಖೂ: ದಿ ಸುಅಸ್ಟೇನೇಬಲ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್. ಪೆನಾಂಗ್: IIED, 2001|</ref> ವೆಲ್ಲೆಲ್ಸೆ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ನ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಪೆನಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಅದು ಬುಕಿಟ್ ಮೆರ್ಟಾಜಾಮ್ ನ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಕೆಳಗಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://www.penang-traveltips.com/geography.htm</ref> ಇಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ-ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮರದ ತೋಪಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಪೆರೈ ನದಿಯಗುಂಟ ಹರಡಿದ್ದು ಎದುರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಎರಡು ಮೈಲಿ)ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಜಾಗೆಯ ಕೊರತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಳಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ತಾಜುಂಗ್ ಟೊಕೊಂಗ್,ಜೆಲುಟೊಂಗ(ಸದ್ಯ ಜೆಲುಟೊಂಗ್ ಎಕ್ಸಪ್ರೆಸ್) ವೇ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಬೇ ನಿರ್ಮಾಣ ನಡೆದಿದೆ. ಕರಾವಳಿಯುದ್ದದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಹೂಳು ತುಂಬುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ ತಾಜುಂಗ್ ಟೊಕೊಂಗ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=42518 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127102342/http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=42518 |url-status=dead }}</ref> === ಪಟ್ಟಣಗಳು === '''ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ''' ಏರ್ ಇಟಾಮ್ - ಬಲಿಕ್ ಪುಲೌ - ಬಂಡಾರ್ ಬಾರು ಬಾರು ಏರ್ ಇಟಾಮ್ - ಬಾಟು ಫೆರಿಂಘಿ - ಬಾಟು ಮೌಂಗ - ಬಾಟು ಲಾಚಾಂಗ್ - ಬಯಾನ ಬಾರು - ಬಯಾನ್ ಲೆಪಾಸ್ - ಗೆಲುಗೊರ್ - ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ - ಗ್ರೀನ್ ಲೇನ್ - ಗರ್ನಿಯ್ ಡ್ರೈವ್ - ತಾಜುಂಗ್ ಟೊಕೊಂಗ್ - ಜೆಲುಟೊಂಗ್ - ಪಾಂಟೈ ಅಕೆಹ್ - ಪಾಯಾ ತೆರುಬಾಂಗ್ - ಪುಕೌ ಟಿಕಸ್ - ಪುಲೌ ಬೆಟೊಂಗ್ - ಸುಂಗೈ ಎರಾ - ಸುಂಗೈ ಡುವಾ - ಸುಂಗೈ ನಿಬೊಂಗ್ - ತಾಜುಂಗ್ ಬಂಗಹ್ - ತಾಜುಂಗ್ ಟೊಕೊಂಗ್ - ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್ '''ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ''' ಅಲ್ಮಾ ಬೆಗಾನ್ ಅಜಮ್ - ಬೆಗಾನ್ ಲುವಾರ್ - ಬಾಟು ಕಾವಾನ - ಬುಕಿಟ್ ಮೆರ್ಟಾಜಾಮ್ - ಬುಕಿಟ್ ಮಿನ್ಯಾಕ್ - ಬಟರ್ ವರ್ತ್ - ಜಾವಿ - ಜುರು - ಕೆಪಲಾ ಬಟಾಸ್ - ಮಾಕ್ ಮ್ಯಾಂಡಿನ್ - ನಿಬೊಂಗ್ ಟೆಬೆಲ್ - ಪರ್ಮಾಟಾಂಗ್ ಪೌಹು - ಪೆರೈ - ಸೆಬರಂಗ್ ಜಯಾ - ಸಿಂಪಾಂಗ್ ಅಂಪಾಟ್ - ಸುಂಗೈ ಬಾಕಾಪ್ - ಬುಕಿಟ್ ತಂಬುನ್ - ಪೆನಗಾ - ಪೆರಮಾಟಾಂಗ್ ಟಿಂಗ್ಗಿ === ಪೆನಾಂಗ ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿ ಪ್ರದೇಶ(ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಪಟ್ಟಣ ಕೂಟ) === {{Citations missing|section|date=December 2007}} [[ಚಿತ್ರ:Pg2.jpg|thumb|1100x1100px|ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲಿನ ಗೆಲುಗೊರ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] ಮಲೆಷ್ಯಾದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಿಜಿಕಲ್ ಪ್ಲಾನ್ '''ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಗರಕೂಟ''' ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಭಾಗವು ನಗರೀಕರಣವಾದ ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ,ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ,ಸುಂಗೈ ಪೆಟಾನಿ,ಕುಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಆಗಿದೆ.ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್ ನ (ಕ್ರ್ಲಾಂಗ್ ವ್ಯಾಲಿ)ಯ ಪಟ್ಟಣ ನಗರಕೂಟದ ನಂತರ ಇದರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-152&srt=npan&col=aohdq&va=&pt=a|title=Malaysia: metropolitan areas|work=[[World Gazetteer]]|accessdate=2008-07-14|archiveurl=https://archive.today/20121205095615/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-152&srt=npan&col=aohdq&va=&pt=a|archivedate=2012-12-05|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಗರ ರ್ಪದೇಶವು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ರಿಜನ್ (NCER)ನ ಒಟ್ಟು ಪಟ್ಟಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.ಮಲೆಷ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೂ ನೈಂತ್ ಮಲೆಷಿಯನ್ ಪ್ಲಾನ್ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ)ಯಲ್ಲಿ ಗುರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. NCER ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.(ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ), ಕೇದಹ್ (ಅಲೊರ್ ಸ್ಟಾರ್, ಸುಂಗೈ ಪೆಟಾನಿ ಮತ್ತು ಕುಲಿಮ್), ಪೆರಿಲಿಸ್ (ಕಂಗರ್) ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪೆರಕ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.ncer.com.my/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808013356/http://www.ncer.com.my/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬರಿಸನ್ ನಾಸಿನಲ್,2008 ರಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪೆನಾಂಗ್ ಹೊರವಲಯದ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್ ಕಾಮಗಾರಿ ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ಮೊನೊರೇಲ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿತು.ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಇದನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/6/27/parliament/21670394&sec=parliament|title=Projects ‘will go on in good times’|work=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=2021-09-01|archive-date=2012-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182517/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F6%2F27%2Fparliament%2F21670394&sec=parliament|url-status=dead}}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ಗ್ಲೊಬಲ್ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್ (PGCC)NCERನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಇದರ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಪೆನಾಂಗ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ 2008 ರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಇದು PGCC ಮತ್ತೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮರುಜೀವ ಕೊಡುವ ವರೆಗೂ ಈ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/9/3/nation/22226218&sec=nation|title=Guan Eng: PGCC as good as dead|work=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=2021-09-01|archive-date=2012-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182249/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F9%2F3%2Fnation%2F22226218&sec=nation|url-status=dead}}</ref> === ದೂರದ ಸಣ್ಣದ್ವೀಪಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಪುಲೌ ಜೆರೆಜಾಕ್ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದೆನ್ನಬಹುದು.ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದ ಕಿರು ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ನಡುವೆ ಇದು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಇದು ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗಳ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದವರನ್ನಿಡುವ ಕಾಲೊನಿಯಾಗಿತ್ತು.ಆದರೀಗ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಜಂಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ದ್ವೀಪಗಳೆಂದರೆ: ಪುಲೌ ಅಮಾನ್ - ಪುಲೌ ಬೆಟೊಂಗ್ - ಪುಲೌ ಗೆಡುಂಗ್ - ಪುಲೌ ಕೆಂಡಿ (ಹವಳ ದ್ವೀಪ) - ಪುಲೌ ರಿಮೌ === ಹವಾಗುಣ === ಪೆನಾಂಗ್ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು ಹವಾಮಾನದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದ ಹವಾಗುಣದೊಂದಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಗಾಲ ಪಡೆದಿದೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ನೈಋತ್ಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಳೆ ತರುತ್ತವೆ. ಈ ಹವಾಮಾನವು ಬಹುತೇಕ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾದ ಸುಮಾತ್ರಾದಿಂದ ಬೀಸುವ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ಇದು ಅರಣ್ಯ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ತರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ''ಮುಸುಕಿನ'' ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/17855/newsDate/23-Sep-2002/story.htm|title=Sumatra haze blankets northern Malaysia|date=2002-09-23|publisher=[[Planet Ark]]|accessdate=2008-07-19|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520160922/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/17855/newsDate/23-Sep-2002/story.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಯಾನ್ ಲೆಪಾಸ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು ತನ್ನ ಕಚೇರಿ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಮಲೆಷ್ಯಾದ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&task=view&id=93&Itemid=201 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-17 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110134008/http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&task=view&id=93&Itemid=201 |url-status=dead }}</ref> {| | | '''ಉಷ್ಣಮಾನ (ಹಗಲು)''' | 27&nbsp;°C-30&nbsp;°C |- | | '''ಉಷ್ಣಮಾನ (ರಾತ್ರಿ)''' | 22&nbsp;°C-24&nbsp;°C |- | | '''ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣ''' | 43 ಎಮ್‌ಎಮ್ |- | | '''ಸಾಪೇಕ್ಷ ಆರ್ದ್ರತೆ''' | 70%-90% |- |} <div class="center"> {{Weather box |location = Penang |metric first = Yes |single line = Yes |Jan low C = 23.2 |Feb low C = 23.5 |Mar low C = 23.7 |Apr low C = 24.1 |May low C = 24.2 |Jun low C = 23.8 |Jul low C = 23.4 |Aug low C = 23.4 |Sep low C = 23.2 |Oct low C = 23.3 |Nov low C = 23.3 |Dec low C = 23.4 |year low C = 23.5 |Jan high C = 31.6 |Feb high C = 32.2 |Mar high C = 32.2 |Apr high C = 31.9 |May high C = 31.6 |Jun high C = 31.4 |Jul high C = 31.0 |Aug high C = 30.9 |Sep high C = 30.4 |Oct high C = 30.4 |Nov high C = 30.4 |Dec high C = 30.7 |year high C = 31.2 |Jan record low C = 19 |Feb record low C = 19 |Mar record low C = 19 |Apr record low C = 20 |May record low C = 19 |Jun record low C = 20 |Jul record low C = 22 |Aug record low C = 21 |Sep record low C = 20 |Oct record low C = 20 |Nov record low C = 18 |Dec record low C = 20 |year record low C = 19.8 |Jan record high C = 37 |Feb record high C = 36 |Mar record high C = 36 |Apr record high C = 37 |May record high C = 35 |Jun record high C = 36 |Jul record high C = 35 |Aug record high C = 35 |Sep record high C = 36 |Oct record high C = 34 |Nov record high C = 35 |Dec record high C = 35 |year record high C = 35.5 |Jan rain mm = 69 |Feb rain mm = 72 |Mar rain mm = 146 |Apr rain mm = 221 |May rain mm = 203 |Jun rain mm = 178 |Jul rain mm = 192 |Aug rain mm = 242 |Sep rain mm = 356 |Oct rain mm = 383 |Nov rain mm = 232 |Dec rain mm = 114 |year rain mm = 200.7 |Jan precipitation days = 5 |Feb precipitation days = 6 |Mar precipitation days = 9 |Apr precipitation days = 14 |May precipitation days = 14 |Jun precipitation days = 11 |Jul precipitation days = 12 |Aug precipitation days = 14 |Sep precipitation days = 18 |Oct precipitation days = 19 |Nov precipitation days = 15 |Dec precipitation days = 9 |year precipitation days = 12.2 |source 1 = http://app2.nea.gov.sg/asiacities_malaysia.aspx National Environment Agency }} </div> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="wikitable" style="float:right; font-size:90%; text-align:center;" |+ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ<br />ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ |- ! ಜನಗಣತಿ(ಗಣತಿ) ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- | '''1786''' | 100 <ref>http://books.google.co.id/books?id=PaUNAAAAQAAJ&pg=PA404&lpg=PA404&dq=penang+population+1829&source=bl&ots=2hTXU6Ycvk&sig=SwYWEdhH0ihbNsgzorU6Tfe5feU&hl=id&ei=F9OqTLiNHomsvgOVo8SIBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CDsQ6AEwCA#v=onepage&q=penang%20population%201829&f=false</ref> |- | '''1812''' | 26,107 <ref name="eastwestcenter.org">http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/IGSCwp027.pdf</ref> |- | '''1820''' | 35,035 <ref name="eastwestcenter.org"/> |- | '''1842''' | 40,499 <ref name="eastwestcenter.org"/> |- | '''1860''' | 124,772 <ref name="eastwestcenter.org"/> |- | '''1871''' | 133,230 <ref name="eastwestcenter.org"/> |- | '''1881''' | $676 ಮಿಲಿಯನ್[53] |- | '''1891''' | 232,003 <ref name="eastwestcenter.org"/> |- | '''1901''' | 248,207 <ref>http://www.1911encyclopedia.org/Penang</ref> |- | '''1921''' | 292,484 <ref>http://books.google.co.id/books?id=wXawDquOlowC&pg=PA895&lpg=PA895&dq=penang+population+1920&source=bl&ots=cSDWABoOW1&sig=brGaNllLCosj_o8D_3y-gBEGcro&hl=id&ei=UBKnTOyyMZOuvgPQst3BDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBYQ6AEwAQ#v=onepage&q=penang%20population%201920&f=false</ref> |- | '''1931''' | 340,259 <ref name="statoids.com">http://www.statoids.com/umy.html</ref> |- | '''1941''' | 419,047 <ref name="webcache.googleusercontent.com">https://web.archive.org/web/20140810062218/http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc</ref> |- | '''1947''' | 446,321 <ref name="webcache.googleusercontent.com"/> |- | '''1957''' | 572,100 <ref name="statoids.com"/> |- | '''1970''' | 776,124 <ref name="oecd.org">http://www.oecd.org/dataoecd/19/44/45496343.pdf</ref> |- | '''1980''' | 900,772 <ref name="oecd.org"/> |- | '''1991''' | 1,064,166 <ref name="oecd.org"/> |- | '''2000''' | 1,313,449 <ref name="oecd.org"/> |- | '''2010 (ಆರಂಭ.)''' | 1,773,442 <ref name="oecd.org"/> |- |} ಈ ರಾಜ್ಯವು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಪೆನಾಂಗ್ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಗೆ 1,695 ಜನರಿದ್ದಾರೆ.ಒಟ್ಟು 1,773,442 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. * ಸದ್ಯ ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 860,000 ಜ್ನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು ಪ್ರತಿಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಗೆ 2,935 ಜನರ ವಾಸವಿದೆ. [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೆಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲೇ ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು ಚದರ್ ಕಿ.ಮೀಗೆ ಅಧಿಕ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. * ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ, ಅಥವಾ '''ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ''',ನಲ್ಲಿ 910,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ.ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಕಿ.ಮೀಗೆ 1,208 ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರಕಾರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2010<ref>{{cite web|url=http://www2.seri.com.my/Penang%20Statistics/2008/Q1%20-%20Jan-March%202008.pdf|format=PDF|title=Penang Statistics (Quarter 1, 2008)|year=2008|publisher=Socio-Economic & Environmental Research Institute|accessdate=2008-07-19|archive-date=2009-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514052912/http://www2.seri.com.my/Penang%20Statistics/2008/Q1%20-%20Jan-March%202008.pdf|url-status=dead}}</ref> ರಲ್ಲಿ: * ಮಲೈ: 762,580 (43%) * ಚೈನೀಸ್: 727,112 (41%) * ಇಂಡಿಯನ್: 168,447(9.5%) * ಇತರೆ: ** ಭೂಮಿಪುತ್ರ - ಅದರ್ ದಾನ್ ಮಲೈ: 8,867 (0.5%) ** ಅದರ್ ರೆಸಸ್: 8,867 (0.5%) ** ನಾನ್ ಮಲೇಶಿಯನ್ ಸಿಟಿಜನ್: 97,539 (5.5%) ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಪಾಲು ದೊಡ್ಡದಿದೆ.ಆದರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಚೀನಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ 2010 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 40.9% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದರೆ ಮಲೆಷ್ಯನ್ ರ ಸಂಖ್ಯೆ 43% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&file=%2F2010%2F4%2F29%2Fnation%2F6150254 |title=ಚೀನೀಸ್ ನೋಲಾಂಗರ್ ಮೆಜಾರ್ಟಿ ರೇಸ್ ಇನ್ ಪೆನಾಂಗ್ |access-date=2021-09-01 |archive-date=2012-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182531/http://thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&file=%2F2010%2F4%2F29%2Fnation%2F6150254 |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚೀನಿಯರೇ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವದರಿಂದ ಅವರೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Jewish Cemetery Penang Dec 2006 001.jpg|right|thumb|ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ ಜಿವಿಷ್ ಸ್ಮಶಾನ]] [[ಚಿತ್ರ:Lebuh Armenian Penang Dec 2006 001.jpg|left|thumb|ಆರ್ಮೇನಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (ಲೆಬ್ಯು ಆರ್ಮೇನಿಯನ್)]] ಕಾಲೊನಿಯಲ್ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಂದು ಕಾಸ್ಮೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದೆ. ಯುರೊಪಿಯನ್ ರಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರ ಬಹು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇದೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ಸಿಯಾಮೀಸ್, ಬರ್ಮೀಸ್, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪಿನೊ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಸಿಲೊನೀಸ್]], ಯುರೇಸಿಯಾಗಳು, [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ಗಳು, ಸುಮತ್ರಾದವರು, ಅರಬ್, [[ಆರ್ಮೇನಿಯ|ಅರ್ಮೇನಿಯ]] ಮೂಲದವರು, ಮತ್ತು ಪಾರ್ಸೀ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.penangstory.net.my/mino-content-papermanecksha.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://rihlah.nl.sg/Paper/Abdur-Razzaq%20Lubis.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131071722/http://rihlah.nl.sg/Paper/Abdur-Razzaq%20Lubis.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾದರೂ ಜರ್ಮನ್ ಜನಾಂಗದವರು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ನಾಸುಶನ್, ಖೂ ಸಲ್ಮಾ. ''ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್''. ಮಲೆಷ್ಯಾ: ಅರಿಕಾ ಬುಕ್ಸ್, 2006. ISBN 0-688-16894-9</ref> ಈ ಜನಾಂಗದವರೂ ಅನ್ಯರಂತೆ ಕಾಣದೇ ಅಲ್ಲಿನ ಬೀದಿ,ರಸ್ತೆ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗೀಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬರ್ಮೀಸ್ ಬುದ್ದ ದೇವಾಲಯ,ಸಿಯಾಮ್ ರಸ್ತೆ,ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್,ಅಚೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಗೊಟ್ಟೆಲಿಬ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವಯುದ್ದ II]] ರ ಮೊದಲು ಜಿವಿಷ್ ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಕಾಲೊನಿಯಿತ್ತು ಆದರೆ ಇಂದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲ ಜಿವಿಷ್ಯ್ ರು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperhimanshu.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2014-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730204300/http://penangstory.net.my/mino-content-paperhimanshu.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.jewishtimesasia.org/community-spotlight-topmenu-43/malaysia/330-penang-communities/1497-one-familys-world-of-judaism-in-malaysia</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ವಿದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆ ನಿಂತವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಪಾನ್,ವಿವಿಧ ಏಷಿಯನ್ ದೇಶಗಳವರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೇನ್ ನಿಂದ ಜನರು ಬಂದಿಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಮಲೆಷ್ಯಾ ಮಾಯ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಹೋಮ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಲವರು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.penangexpat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=30 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-17 |archive-date=2010-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016091657/http://www.penangexpat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=30 |url-status=dead }}</ref> === ಪೆರನಾಕಾನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Restaurant serving Baba-Nyonya cuisine (Penang).jpg|thumb|ಬಾಬಾ-ನಿಯೊನ್ಯಾ ಅಡಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಹೊಟೆಲ್.]] ಪೆರನಕನ್ ರೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಚೀನೀಸ್ ಅಥವಾ ಬಾಬಾ-ನ್ಯೊನ್ಯಾ ಸಹ ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಬಂದ ಆರಂಭಿಕ ಚೀನೀ ವಲಸೆಗಾರರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರು ಮಲಕ್ಕಾ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಾಪೂರ್]] ಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾಗಶಃ ಮಲಯಾದ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಚೀನಿಸ್-ಮಲಯದ ಮಿಶ್ರ ಭಾಷೆ ಅಂದರೆ ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ಹೊಕ್ಕಿನ್ ಗೆ ಹಲವು ಹೊಸ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ "''ಆಹ್ ಬಹ್'' " ಅಂದರೆ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಅಂದರೆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ "''ಬಾಬಾ'' ") ಈ ಪೆರನಕನ್ ಸಮೂದಾಯವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ,ಉಡುಪು,ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು,ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಪೆರಕನ್ ಚೀನೀಸ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಸ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಯನ್ನ್ ರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F28%2Fnorth%2F19015751&sec=north |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-01 |archive-date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622060843/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F28%2Fnorth%2F19015751&sec=north |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಆಂಗ್ಲೊಫೊನ್ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ಹೊಸದಾಗಿ-ಬಂದ ''ಚೀನಾಜನ '' ಅಥವಾ ''ಸಿಂಖೆನ್ '' ಸಮೂದಾಯದಿಂದ ದೂರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೀಗ ಈ ಪೆರನಕನ್ ಜನರು ಸದ್ಯ ಅಳಿದುಹೋಗಿದ್ದರೆ ಕೆಲವರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಅಥವಾ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಇತಿಹಾಸ ಇಂದಿಗೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.(ಪಿನಂಗ್ ಪೆರನಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ <ref>http://www.pinangperanakanmansion.com.my</ref> ಮತ್ತು ಚೆಯೊಂಗ್ ಫಾಟ್ ಟಿಜ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ <ref>{{Cite web |url=http://www.penang-vacations.com/pinang-peranakan-mansion.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715063052/http://www.penang-vacations.com/pinang-peranakan-mansion.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಯುಸೆನ್ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯ ನ್ಯೊನ್ಯಾ ಕೆಬಯಾ ಪೋಷಾಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಗಸಾದ ಕರಕುಶಲತೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ನೆನಪನ್ನೂ ತರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.hbp.usm.my/conservation/SeminarPaper/peranakan%20cina.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027113202/http://www.hbp.usm.my/conservation/SeminarPaper/peranakan%20cina.html |url-status=dead }}</ref><ref>ಚೆಹ್ ಹ್ಯು -Fe’n. ಫೀನಿಕ್ಸ್ ರೈಜಿಂಗ್: ನ್ಯಾರೇಟಿವ್ಸ್ ಇನ್ ನೊನ್ಯಾ ಬೀಡ್ ವರ್ಕ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್ ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ಸ್: ಮಲೆಷ್ಯಾ, 2010. ISBN 978-9971-69-468-5</ref> === ಭಾಷೆ === ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳು,ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾತಾವರಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ,ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಮಲಯಾ, ಪೆನಾಂಗ್ ಹೊಕ್ಕಿನ್ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳ]]. ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಚೀನೀಸ್-ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.penangnet.com/itravel1.shtml#language|title=Penang: The Language|year=2007|work=Introducing Penang|publisher=penangnet.com|accessdate=2008-07-18|archive-date=2010-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819170002/http://www.penangnet.com/itravel1.shtml#language|url-status=dead}}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ಹೊಕ್ಕಿನ್ ಸುಮಾರಾಗಿ ಮಿನ್ನನ್ ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಆರಂಭಿಕ ಚೀನಾ ವಲಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಶೇಯ]]ನ್ ನಗರ ಮೆಡಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗೆ ಇದು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಮಿನ್ನನ್ ನ ಝಂಘುವೊ ಮೂಲದ ಭಾಷೆ ಇದು ಚೀನಾದ ಫುಜಿಯನ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಲಯ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಎರವಲುಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಲವು ಪೆನಾಂಗೈಟ್ಸ್ ಚೀನೀಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೊಕ್ಕಿನ್ ನನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರಲ್ಲದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೊಕ್ಕಿನ್ ಭಾಷಾ ತರಬೇತಿ ಪದೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F7%2F30%2Fnorth%2F4383309&sec=North |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-01 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604035057/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F7%2F30%2Fnorth%2F4383309&sec=North |url-status=dead }}</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಪೆನಾಂಗ್ ಹೊಕ್ಕಿನ್ ಭಾಷಿಕರು ಹೊಕ್ಕಿನ್ ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಉತ್ತಮ (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್),ಚೀನೀಸ್,ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮಲಯಾ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/16/nation/21831184&sec=nation|title=Penang Hokkien in peril|date=2008-07-16|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|accessdate=2008-07-18|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719021821/http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F16%2Fnation%2F21831184&sec=nation|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನುಳಿದ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ ಕಂಟೊನೀಸ್ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಾ ಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟೆಚೆವ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈಗಿಂತ ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾ ಭಾಷೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಕರ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಾದ "ಹ್ಯಾಂಗ್""ಡೆಪಾ" ಮತ್ತು "ಕುಪಂಗ್"ಇತ್ಯಾದಿ. "ಎ"ಯಿಂದ ಕೊನೆಯಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದೋಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಲೊನಿಯಲ್ ಭಾಷೆಯಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ,ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗೀಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಂಗ್ಲೀಷ್ (ಅಂದರೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಿಶ್ರಣದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.) [[ಚಿತ್ರ:Kong Hock Keong Penang Dec 2006 002.jpg|thumb|ಕೊಂಗ್ ಹೊಕ್ ಕೆಯೊಂಗ್ ಟೆಂಪಲ್ ಇದು ಮೆರ್ಸಿ ದೇವತೆಯ ದೇವಾಲಯದಂತಿದೆ.ಚೀನಾದ ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮ]] === ಧರ್ಮ === ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಅಧಿಕೃತ [[ಧರ್ಮ]] [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಮ್]] ಆಗಿದ್ದು (60.4%,2000)ಇಸ್ಲಾಮ್ ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಯಾಂಗ್ ಡೆಪರ್ಟುವನ್ ಅಗೊಂಗ್,ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಇನ್ನಿತರ ಧರ್ಮಾಚಾರಣೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ದ]] (33.6%, 2000), ಥೆರವಡಾದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಯಾನಾ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಜ್ರಯಾನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ, ತಾವೊಜಮ್, ಚೀನೀಸ್ ಜನಪದ ಧ್ಜರ್ಮ, [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ತತ್ವ]] (8.7%), ಕ್ಯಾಥೊಲಿಜಮ್, ಪ್ರೊಟೆಸ್ತೆಂಟಿಜಮ್ (ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಮೆಥಾಡಿಸ್ಟ್ಸ್, ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್, ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, ಪ್ರೆಸ್ ಬೈಟಿರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್) ಮತ್ತು [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]]- ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ಬಹು ಜನಾಂಗೀಯ ಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುವತೆಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ದಲ್ಲಿ ಜಿವ್ಸ್ ಗಳ ಸಮೂದಾಯವೂ ಇದೆ.ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಲನ್ ಜ್ಕೈಯಲ್ ಅಬಿದಿನ್ (ಈ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ''ಜಲನ್ ಯಹುದಿ'' ಅಥವಾ ಜಿವಿಷ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು)<ref>{{Cite journal |last= |first= |author=Raimy Ché-Ross |authorlink= |coauthors= |title=A Penang Kaddish: The Jewish Cemetery in Georgetown - A case study of the Jewish Diaspora in Penang (1830s-1970s) |version= |pages= |publisher=The Penang Story – International Conference 2002 |date=April 2002 |url=http://www.penangstory.net.my/docs/Abs-RaimyCheRoss.doc |format=Word Document |id= |accessdate=2008-06-28 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819212014/http://www.penangstory.net.my/docs/Abs-RaimyCheRoss.doc |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Dewan Sri Penang.JPG|thumb|250px|right|ದಿ ದೆವಾನ್ ಶ್ರೀ ಪೆನಾಂಗ್]] == ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು == ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಹೊಂದಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.ಮಲೆಷ್ಯಯಿನ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು.ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. {{Main|Governance and law of Penang}} === ಕಾರ್ಯಾಂಗ === ಪೆನಾಂಗ್ ಈ ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೆಟಲ್ ಮೆಂಟ್ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಂಶಸ್ಥ ಆಡಳಿತದ ಮಲಯಾ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅಥವಾ ಸುಲ್ತಾನ ರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನುಳಿದ ಮಲಕ್ಕಾದ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೆಟಲ್ ಮೆಂಟ್ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್ ಆಡಳಿತ ಪೊರ್ಚಗೀಸ್ ಅವರು 1511 ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬೊರ್ನಿಯೊ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಸಭಾ ಮತ್ತು ಸರವಾಕ್ ಈ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾಂಗ್ ಡಿ-ಪೆರ್ಟುವಾ ನೆಗೆರಿ (ರಾಜ್ಯಪಾಲ)ಇವರನ್ನು ಯಾಂಗ್ ಡಿ-ಪೆರ್ಟುವನ್ ಅಗೊಂಗ್ (ಮಲೆಷ್ಯಾದ ರಾಜ)ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸದ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ಟುನ್ ಡಾಟೊ ಸೆರಿ ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿನ್ ಹಾಜಿ ಅಬ್ಬಾಸ್. ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಂಡಲವನ್ನು ಚುನಾವಣೆ ಮೇರೆಗೆ ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗವರ್ನರ್ ಮುಖಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಮಂಡಲಿಗಿದೆ.ಈ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಸಹಕಾರವು ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದು ಇವು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Main|Chief Minister of Penang}} ಪೆನಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಲಿಮ್ ಗೌನ್ ಎಂಗ್ ಇವರುಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಆಕ್ಸನ್ ಪಾರ್ಟಿ (DAP) ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ಚ್ 8,2008 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 12ನೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ DAP ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಮತ್ತು ಪರ್ತಿ ಕೆದಿಲನ್ ರಾಕ್ಯಾತ್ (PKR)ಇವು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದವು.ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವು ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪೆನಾಂಗ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಿನದಿಂದಲೂ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವು ಮಲಯಾಅಲ್ಲದ ಚೀನೀಸ್ ಸಮೂದಾಯಕ್ಕೆ ದೊರಕಿದೆ. ==== ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Penang_City_Hall.jpg|right|thumb|250x250px|ದಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ದಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್]] [[ಚಿತ್ರ:Dewan_Undangan_Negeri_Penang_Dec_2006_003.jpg|thumb|250x250px|ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] ಪೆನಾಂಗ್ 1951 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಗಿನ ಮಲಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಿತು.ಆದರೆ 1965 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೊನೇಶಿಯನ್ ಕಲಹಗಳ ಘಟನೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳ ರದ್ದಾದ ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಲರ್ ಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವೇ ಆರಿಸಿ ಕಳಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>http://www.mysinchew.com/node/36823</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿವೆ,ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೊಣ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್ (''ಮಜ್ಲಿಸ್ ಪೆರಬಂದರನ್ ಪುಲೌ ಪಿನಾಂಗ್'' ) [http://www.mppp.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=2015-02-05 }} ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ (''ಮಜ್ಲಿಸ್ ಪೆರಬಂದರನ್ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ'' )[http://www.mpsp.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=2005-06-01 }}. ಇವೆರಡೂ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷ,ಒಬ್ಬ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು 24 ಕೌನ್ಸಿಲ್ಲರ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.ಕೌನ್ಸಿಲ್ಲರ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mppp.gov.my/latarbelakang |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224023005/http://www.mppp.gov.my/latarbelakang |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯವು 5 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಐವರು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ: * '''ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ''' : ** ಈಶಾನ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ (''ಡರೆಹಾ ತೈಮೂರ್ ಲೌಟ್'' ) ** ನೈಋತ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ (''ಡರೆಹ್ ಬರತ್ ಡಾಯಾ'' )ನೈಋತ್ಯ * '''ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ''' (ಈ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ): ** ಉತ್ತರದ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ಜಿಲ್ಲೆ(''ಡರೆಹ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ಉತರಾ'' ) ** ಕೇಂದ್ರ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ಜಿಲ್ಲೆ (''ಡರಹ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ತೆಂಗಹ'' ) ** ದಕ್ಷಿಣ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ಜಿಲ್ಲೆ (''ಡರೆಹ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ಸೆಲೆತಾನ್'' ) === ಶಾಸಕಾಂಗ === {{See also|State Seats Representatives, 12th Malaysian General Election#Penang}} {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center;" align="left" |- !ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ<br>ಮೈತ್ರಿಕೂಟ !ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ<br>ಅಸೆಂಬ್ಲಿ (ಸಭೆ) !ಡೆವಾನ್<br>ರಾಕ್ಯಾತ್ |- | ಬರಿಸನ್ ನ್ಯಾಸಿನಲ್ | 11 (27.5%) | 2 (15.4%) |- | ಪಕತನ ರಾಕ್ಯಾತ್ | 29 (72.5%) | 9 (69.2%) |- | ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ | 0 (0%) | 2 (15.4%) |- | colspan="3" | ಮೂಲ: ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ. |- |} [[ಚಿತ್ರ:High_Court,_Penang_(2008).jpg|thumb|250x250px|ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕಟ್ಟಡ]] ಒಂದುಗೂಡಿದ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸ್ಟೇಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಮೆನ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವರು ತಮ್ಮ ಸಭೆಯನ್ನು ನಿಯೊಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.(ಅಂದರೆ ಲೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ''ದೆವಾನ್ ಅಂಡಂಗನ್ ನೆಗೆರಿ'' ) ಅದು 40 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಆಕ್ಶನ್ ಪಾರ್ಟಿ,ಯಿಂದ 19;ಬರಿಸನ್ ನ್ಯಾಸಿನಲ್ನಿಂದ 11; ಪಾರ್ಟಿ ಕೆದಿಲಿಯನ್ ರಾಕ್ಯಾತ್ ನಿಂದ ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು PASನಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇದು 2008 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಆಗ BN ನಿಂದ 2004 ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ 38 ಸ್ಥಾನಗಳು ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.ಆದರೀಗ ಅದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ದ ಫಲಿತಾಂಶ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ.ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ BN-ರಹಿತ ಅಧಿಕಾರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.ಈ ಮೊದಲು 1969 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಮರುಕಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>http://thestar.com.my/election/results/results.html</ref> ಮಲೆಷ್ಯಯಿನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್,ನಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಒಟ್ಟು 13 ಚುನಾಯಿತ ಮೆಂಬರ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸಂಸದರನ್ನು ಡೆವಾನ್ ರಾಕ್ಯಾತ್ಗೆ ಕಳಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರಿಪ್ರೆಜೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸದನ), ಇವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇಬ್ಬರು ಸೆನೇಟರ್ಸ್ ಗಳು ಡೆವಾನ್ ನೆಗರಾ ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.(ಸೆನೇಟ್), ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ನ್ಯಾಯಾಂಗ === ಮಲೆಷ್ಯಿಯನ್ ಕಾನೂನು ಪದ್ದತಿ ಮೂಲ ಬೇರುಗಳು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೆನಾಂಗ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ರಾಯಲ್ ಚಾರ್ಟರ್ 1807 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿತು. ಇದು ನಂತರ ಮೊದಲ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು "ರೆಕಾರ್ಡರ್"ಮೂಲಕ ಹುದ್ದೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಫೊರ್ಟ್ ಕೊರ್ನ್ವಾಲ್ಲಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ನಂತರ 31 ಮೇ 1808 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಮಲಯದ ಮೊದಲ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಸರ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಮೊದಲ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.(ನಂತರ ಜಡ್ಜ್)ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ 1808 ರಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪದ್ದತಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಮಲಯಾದ ಮೂಲಕ 1951 ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.penangbar.org/history.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120182201/http://www.penangbar.org/history.php |url-status=dead }}</ref> ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ-ನಂತರ ಮಲೆಶ್ಯಿಯನ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಶಾಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಯಿತು. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಕೋರ್ಟ್ ಗಳು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್,ಸೆಶೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿರಿಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಸಮಾನಾಂತರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {| class="wikitable" style="float:right; font-size:82%;" |+ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ (%), 2008-2009 (Q3)<ref>ಲೇಬರ್ ಫೊರ್ಸ್ ಸರ್ವೆ,ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಸ್ಟಿಟಿಕ್ಸ್, ಮಲೆಷ್ಯಾ(2009)</ref> ! ಉದ್ಯಮ ! 2008 ! 2009 |- | '''ಕೃಷಿ, ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ & ಅರಣ್ಯ''' | -1/8 | -1/8 |- | '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ''' | -1/8 | -1/8 |- | '''ಗಣಿಗಾರಿಕೆ & ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಾರಿಕೆ''' | 0.1 | 0.2 |- | '''ತಯಾರಿಕೆ''' | ಅಪೋ‌2.7 | 29.9 |- | '''ವಿದ್ಯುತ್,ಅನಿಲ್ & ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ''' | 0.6 | 0.4 |- | '''ನಿರ್ಮಾಣ''' | -1/8 | 6.4 |- | '''ಸಗಟು & ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ; ಮೋಟಾರು ದುರಸ್ತಿ '''<br />'''ವಾಹನಗಳು, ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ & ಗೃಹಬಳಕೆ ವಸ್ತುಗಳು ''' | [14] ^ [13]. | 17.6 |- | '''ಹೊಟೆಲುಗಳು & ರೆಸ್ಟಾರಂಟುಗಳು''' | 9.4 | ಅಪೋ‌2.7 |- | '''ಸಾರಿಗೆ, ದಾಸ್ತಾನು & ಸಂಪರ್ಕ''' | 5.1 | 7.2 |- | '''ಹಣಕಾಸು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರ ''' | 2.2 | 3.0 |- | '''ಆಸ್ತಿ ವಹಿವಾಟು, ಬಾಡಿಗೆ ನೀಡಿಕೆ & ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ''' | 5.5 | ಅಪೋ‌2.7 |- | '''ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ & ಸುರಕ್ಷತೆ; '''<br />'''ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ''' | ~4 ದಶಲಕ್ಷ | -1/8 |- | '''ಶಿಕ್ಷಣ''' | ~4 ದಶಲಕ್ಷ | 5.1 |- | '''ಆರೋಗ್ಯ & ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯ ''' | 1.5 | -1/8 |- | '''ಇತರ ಸಮೂದಾಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ & ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವೆ ''' | 2.9 | 2.6 |- | '''ಖಾಸಗಿ ಗೃಹೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ನೌಕರರು ''' | -1/8 | 3.4 |- | '''ಒಟ್ಟು''' | '''100.0''' | '''100.0''' |- |} === ಉದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Komtar.jpg|thumb|200px|ಸುಮಾರು 65-ಅಂತಸ್ತಿನ ಕೊಮ್ಟಾರ್ ಗೋಪುರ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನದು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಅತ್ಯಂದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆ]] ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪೆನಾಂಗ್ ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.ಸೆಲಂಗೊರ್ ಮತ್ತು ಜೊಹೊರ್ ನಂತರ ಇದರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://penangonlinedirectory.com/Navigation_first6/penang_economy_news.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107105228/http://www.penangonlinedirectory.com/Navigation_first6/penang_economy_news.htm |url-status=dead }}</ref> ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ.ಅದು ರಾಜ್ಯದ GDP (2000)ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ 45.9% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಡೆಲ್, ಇಂಟೆಲ್, [[ಅಡ್‌ವ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟ್ ಮೈಕ್ರೋ ಡಿವೈಸಸ್|AMD]], ಅಲ್ಟೆರಾ, ಮೊಟೊರೊಲಾ, ಅಗಿಲೆಂಟ್, ಹಿಟಾಚಿ, ಒಸ್ರಾಮ್, ಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್, ಬಾಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸೀಗೇಟ್) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬಯಾನ್ ಲೆಪಸ್ ಫ್ರೀ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಜೋನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.-ಇದನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ''ಸಿಲಿಕಾನ್ ಐಲೆಂಡ್'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="fullcontact.nl">http://www.fullcontact.nl/whymalaysia.php</ref> ಕಳೆದ ಜನವರಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಲ್ಟಿಮಿಡಿಯಾ ಸೂಪರ್ ಕೊರಿಡಾರ್ ಎಂದು ಸೈಬರ್ ಸಿಟಿ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇದು ಸೈಬರ್ಜಯಾದ ಹೊರಗೆ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಮಾನ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಈ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಾಧನೆ ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.investpenang.gov.my/bs/mscpcc.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927113655/http://www.investpenang.gov.my/bs/mscpcc.php |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೇರಬಂಡವಾಳ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿದೆ.ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಗ್ಗದರದ ಕೂಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಇಳಿಮುಖತೆ ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.globalservicesmedia.com/Destinations/Asia/Outsourcing-to-Penang/25/22/8990/destinations-more200912017802 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318180835/http://www.globalservicesmedia.com/Destinations/Asia/Outsourcing-to-Penang/25/22/8990/destinations-more200912017802 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.econ.ucdavis.edu/faculty/woo/woo.us-china%20statement.1feb04.pdf|The{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Economic Impact of China's Emergence as a Major Trading Nation</ref> ಎಂಟ್ರೆಪೊಟ್ ವ್ಯಾಪಾರವು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಮುಕ್ತ-ಬಂದರು ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಫೆಡರಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್]] ನ ಪೊರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಂಗ್ ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ವಸ್ತು ಸಾಗಣೆಯ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ನಿಲ್ದಾಣವಿದ್ದರೂ ಅದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಇನ್ನಿತರ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ,ಹಣಕಾಸು,ಹಡಗು ಕಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳು. '''ಪೆನಾಂಗ್ ಡೆವಲ್ಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್''' (PDC)ಸ್ವಯಂ-ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾನೂನುರೀತಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.ಈ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ '''ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ ಪೆನಾಂಗ್''' ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.pdc.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=49&catid=34</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.investpenang.gov.my/portal/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125235023/http://www.investpenang.gov.my/portal/ |url-status=dead }}</ref> === ಕೃಷಿ === ಕೃಷಿಗಾಗಿ 2008 ರಲ್ಲಿ ಭೂಬಳಕೆ ಪ್ರಮಾಣ (ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಮಟ್ಟದಿಂದ) ತೈಲ ತಾಳೆ (13,504 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಗಳು), ಭತ್ತ (12,782), ರಬ್ಬರ್ (10,838), ಹಣ್ಣುಗಳು (7,009), [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ|ತೆಂಗು]] (1,966), ತರಕಾರಿಗಳು (489), ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು (198), ಮಸಾಲೆಗಳು (197), ಕೊಕಾ (9), ಮತ್ತಿತರವು (41).<ref>ಪೆನಾಂಗ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್, ಮಲೆಷ್ಯೇಯನ್ ಪಾಮ್ ಆಯಿಲ್, ರಬ್ಬರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಸ್ಮಾಲ್ ಹೊಲ್ಡರ್ಸ್ ಡೆವಲ್ಪ್ ಮೆಂಟ್ ಆಥಾರಿಟಿ(RISDA)</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಹಣ್ಣು ಡುರಿಯನ್ ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಾಪತ್ರೆ|ಜಾಯಿಕಾಯಿ]]ಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಕು ಹಂದಿಗಳು ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇನ್ನಿತರ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಾಕಣೆ, ಅದಲ್ಲದೇ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೀನುಗಳ ಸಾಕಣೆ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೂ ಬೆಳೆಸುವ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Ariff">{{cite web|url=http://www.seri.com.my/oldsite/peos/agriculture.PDF|format=PDF|title=The Agriculture Sector in Penang: Trends and Future Prospects|last=Tengku Mohd Ariff Tengku Ahmad|date=2001-11-29|accessdate=2008-07-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080528204305/http://seri.com.my/oldsite/peos/agriculture.PDF <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-05-28}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Beach Street Penang Dec 2006 001.jpg|thumb|250px|ವಿವ್ ಆಫ್ ಬೀಚ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಉಯಿತ್ ದಿ HSBC ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಆಟ್ 1 ಡೌನಿನ್ಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ಕಡಿಮೆ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಅಮ್ತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿಉವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೃಷಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೃಷಿಯೊಂದೇ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 1.3% ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತೋರುವ ಮೂಲಕ ಋಣಾತ್ಮಕ ಸಂಕೇತ ತೋರುತ್ತಿದೆ.<ref name="Ariff"/> ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅನುಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೇವಲ 4.9% ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.<ref name="Ariff"/> === ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:Man at Penang Thaipusam.jpg|thumb|180px|ಪೆನಾಂಗ್ ಥೈಪುಸಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Man at Nine Emperor Gods Festival.jpg|thumb|180px|ಪೆನಾಂಗ್ ನೈನ್ ಎಂಪರರ್ ಗಾಡ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್]] ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪೆನಾಂಗ್ ಮಲೆಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂದರೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಆಗ ಇದನ್ನು ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ)ಎನ್ನಲಾಗುತಿತ್ತು.ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಯುರೊಪಿಯನ್ ರ ಹಣಕಾಸು ಬೇಡಿಕೆ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ 1875 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.standardchartered.com.my/about-us/en/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029025635/http://www.standardchartered.com.my/about-us/en/ |url-status=dead }}</ref> ದಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಅಂಡ್ ಶಾಂಘೈ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್, ಸದ್ಯ ಇದನ್ನು HSBC ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,ಅದು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ 1885 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="fullcontact.nl"/> ಇದರ ನಂತರ UK-ಮೂಲದ ರಾಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಲೆಂಡ್ (ಅದರ ತರುವಾಯ ABN AMRO) 1888 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ ಕಂಡವು. ಬಹಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳು ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನ ಹಳೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಬೀಚ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂದು ಪೆನಾಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವೆನಿಸಿದೆ ಶಾಖೆಗಳಾದ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಒವರ್ ಸೀಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೆಗರಾ ಮಲೆಷ್ಯಾ (ದಿ ಮಲೆಷಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಾದ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಮೈಬ್ಯಾಂಕ್, ಅಂಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು CIMB ಬ್ಯಾಂಕ್. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ == {{Main|Culture of Penang}} === ಕಲೆ === ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿಗಳು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿವೆ-ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಮತ್ತು ಕೋರಸ್ (PESSOC)ಅಲ್ಲದೇ ಪೆನಾಂಗ್ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ (PSO).<ref>{{Cite web |url=http://pessoc.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121105019/http://www.pessoc.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.woonviolincollections.com/pso.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610105313/http://woonviolincollections.com/pso.htm |url-status=dead }}</ref> ಚೀನಿಯರ ಪ್ರೊಆರ್ಟ್ ಚೈನೀಸ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಚೀನಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://proart.com.my/pgco/en/aboutus.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722231515/http://proart.com.my/pgco/en/aboutus.html |url-status=dead }}</ref> ಹಲವು ಇನ್ನಿತರ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ ಮೂಲದ ಸಂಗೀತ ತರಬೇತುಗಳಿವೆ. ಗ್ರೀನ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಆಕ್ಟರ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಥೆಯೆಟರ್ ಗ್ರುಪ್ 2002 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.theactorsstudio.com.my/past-venues/green-hall-penang-seating-and-pictures/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224100630/http://www.theactorsstudio.com.my/past-venues/green-hall-penang-seating-and-pictures/ |url-status=dead }}</ref> ಬ್ಯಾಂಗ್ ಸಾವನ್ ಇದು ಮಲಯಾ ರಂಗಮಂದಿರ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.(ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಮಲಯಾ ಒಪೆರಾ'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.)ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ,ಪಾಶ್ಚ್ಯಾತ,ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್,ಚೀನೀಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಡೊನೇಶಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಇದು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣದೇ ದಶಕಗಳಿಂದ ಅವಸಾನದಂಚಿನ ರಂಗಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.angelfire.com/ga/Jannat/Bangsawan.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.igeorgetownpenang.com/features/208-the-case-for-bangsawan- |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202925/http://www.igeorgetownpenang.com/features/208-the-case-for-bangsawan- |url-status=dead }}</ref> ಬೊರಿಯಾ ಕೂಡಾ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ,ವಾಯೊಲಿನ್ ಮಾರ್ಕಾಸ್ ತಬಲಾ ಸಾಥನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>http://www.musicmall-asia.com/malaysia/folk/boria.html</ref> ಚೀನೀಸ್ ಒಪೆರಾ (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟೆಕೊವೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿನ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು) ಇದನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಂಗ್ರಿ ಘೋಷ್ಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಗೊಂಬೆಯಾಟದ ಕಲೆಯೂ ಇದ್ದು ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಕಲಾಶಾಲೆಗಳು === ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ ಪೆನಾಂಗ್ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ಅಂಡ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಹಲವು ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು,ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು,ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಲಾವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಾಹಾರವಾಗಿದೆ.ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅದರ ಜನರನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.asiarooms.com/en/travel-guide/malaysia/penang/penang-parks-&-gardens/penang-museums/index.html{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಿಂದಿನ ಸೈಯೆದ್ ಅಲ್ತಾಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪೆನಾಂಗ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ಇ6ದಿನವರೆಗಿನ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ದದ ದುರಂತವು ಪೆನಾಂಗ್ ದ ವಾರ್ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಕಾರ ಮುಖಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೊದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಆಗ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಜಪಾನಿಯರ ದಾಳಿ ತಡೆಯಲು ಕೋಟೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅವರ ಊಹೆ ನಿಜವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಸೇನ್ಸ್ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾಲರಿ,ಇದು ಯುನ್ವರಿಸಿಟಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಸನಲ್ಲಿದೆ.ಜನಾಂಗೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಮಲೆಶಿಯನ್ ಕಲಾವಿದರ ಹಲವು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.penang.world-guides.com/penang_art_galleries.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101102032753/http://www.penang.world-guides.com/penang_art_galleries.html |url-status=dead }}</ref> ತಾಜುಂಗ್ ಬಂಗಾಹ್ ನಲ್ಲಿ ಆಟಿಕೆ ಸಾಮಾನಿನ ಸಂಗ್ರಾಹಾಲಯವಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ತೆಲುಕ್ ಬಹಾಂಗ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.penang-traveltips.com/penang-forಆರಂಭry-museum.htm{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದೆವಾನ್ ಸ್ರಿ ಪಿನಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದಾಸ್ತಾನುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಗಾಯಕ-ನಟ ಪಿ.ರಾಮ್ ಲೀ ಅವರ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಮಾರಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಹಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ === {{Main|Architecture of Penang}} ಪೆನಾಂಗ್ ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತನ್ನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅದರ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಿಶ್ರಣ ಅದರ ವಿಭಿನ್ನತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಫೊರ್ಟ್ ಕೊರ್ನ್ವಾಲ್ಲಿಸ್ ಎಂಬುದು ಎಸ್ಪೇಲನೇಡ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.virtualmalaysia.com/dಆರಂಭination/fort%20cornwallis.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.asiaexplorers.com/malaysia/fortcornwallis.htm</ref> ಕಾಲೊನಿಯಲ್ ಕಾಲದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು,ಹಳೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲೆಯಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು,ಪೆನಾಂಗ್ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್,ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಯಂಟಲ್ ಹೊಟೆಲ್ ಅಲ್ಲದೇ ಸಿಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್-ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಯುನೆಸ್ಕೊ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಏರ್ ಇಟಾಮ್ ನದಿ ದಂಡೆ ಮೇಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಗವರ್ನರ್ ಗಳ ನಿವಾಸ ಸಫೊಲ್ಕ್ ಹೌಸ್ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಆಂಗ್ಲೊ-ಇಂಡಿಯನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಹೌಸ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://cipa.icomos.org/text%20files/antalya/25.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929115400/http://cipa.icomos.org/text%20files/antalya/25.pdf |url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೀನೀಯರ ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿ ಹಲವು ಭವನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.ಯುದ್ದ ಪೂರ್ವದ ಅಂಗಡಿ-ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಿವಾಸಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚೆಯೊಂಗ್ ಫಾಟ್ ಟ್ಜೆಜ್ ಕೂಡಾ ದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಾನ್ ಜೆಟ್ಟಿಗಳು ಜಲಗ್ರಾಮಗಳಿರುವ ವೆಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಯ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಭವನಗಳಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಮೂದಾಯವು ವಿಶಾಲವಾದ ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.ಮಹಾಮಾರಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ,ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರಭಾವದ ಕಾಪಿಟನ್ ಕೆಲಿಂಗ್ ಮಾಸ್ಕ್ಯು,ಅಚೆನ್ ಮಾಸ್ಕ್ಯು ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ಇಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಪಿ.ರಾಮಲೀ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ಪುರಾತನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಲಯದ ಗೋಪುರ ಮನೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿಯಾಮೀಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀಸ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬುದ್ದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಿಕರ್ಮ ದೇವಾಲಯಗಳು ಉತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಿಂದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮನೆಮಾತಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕೊಮ್ತಾರ್ ಗೋಪುರ,UMNO ಗೋಪರ ಮತ್ತು ಮುಶಿಯರಾ ಮೆಸಿನಿಗಾ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mesiniaga.com.my/mutiara_mesiniaga.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722231337/http://www.mesiniaga.com.my/mutiara_mesiniaga.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Anson House, Penang.jpg|thumb|ಕೊಲಾನಿಯಲ್-ಯುಗದ ಮನೆ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್-ಚೈನೀಸ್ ಕಲೆಯ ಪುರಾತತ್ವದ ಕುರುಹು]] === ಉತ್ಸವಗಳು === ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಳಪಿನ ಸಂಭ್ರಮಗಳು ಹಲವಾರು ಹಬ್ಬಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಚೀನೀಯರ ಹಬ್ಬಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೀನೀಸ್ ನಿವ್ ಇಯರ್,ಮಿಡ್-ಆಟಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಹಂಗ್ರಿ ಘೋಸ್ಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಕಿಂಗ್ ಮಿಂಗ್, ಅದಲ್ಲದೇ ವಿವಿಧ ದೇವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆಗಳಿವೆ. ಮಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು [[ರಂಜಾನ್|ಹಾರಿ ರಾಯಾ ಆದಿಲ್ಫಿತಿರ್]],[[ಬಕ್ರೀದ್|ಹಾರಿ ರಾಯಾ ಹಾಜಿ]], ಮತ್ತು ಮೌಲಿದುರ್ ರಸೂಲ್ ಆದರೆ ಭಾರತೀಯರು [[ದೀಪಾವಳಿ]], ಥೈಪುಸಮ್ ಮತ್ತು [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಥೈ ಪೊಂಗಲ್]] ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಶುಭ ಶುಕ್ರವಾರ|ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ]] ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸೇಂಟ್ ಆನ್ನೆಯ ನೊವೆನಾ ಮತ್ತು ಫೀಸ್ಟ್ ಡೇ ಹಬ್ಬಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ಬುಕಿಟ್ ಮೆರಿಟಜಮ್ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿವೆ.<ref>http://article.wn.com/view/2010/08/02/Candlelight_communion/</ref><ref>http://article.wn.com/view/2010/08/02/Big_turnout_for_St_Annes/</ref> ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮದವರು ವೆಸಾಕ್ ಡೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಿಖ್ಖರು ವೈಶಾಖಿ ಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಇಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪೆನಾಂಗ್ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿದೆ. === ಆಹಾರ === {{Main|Penang cuisine}} [[ಚಿತ್ರ:rojakstall.jpg|thumb|ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ರೊಜಾಕ್ ಒ6ದು ಹಣ್ಣಿನ ಆಹಾರ ಇದನ್ನು ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:gurneydrive1.jpg|thumb|ಗರ್ನಿ ಡ್ರೈವ್ ನಲ್ಲಿನ ದಾರಿ ಮೇಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆ]] ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು ''ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಆಹಾರ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರ ಉತ್ತಮ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೀದಿಬದಿಯ ಆಹಾರ ವ್ಯಾಪಾರ ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಟೈಮ್ ಪತ್ರಿಕೆ ''ಇಂತಹ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಗ್ಗದ ಆಹಾರ'' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20041117003151/http://www.time.com/time/asia/2004/boa/boa_body_food.html</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಪಾಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚೀನೀಸ್,ನ್ಯೊನ್ಯಾ,ಮಲಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾ ಮಿಶ್ರಣದ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್]] ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಾದಿ-ಬೀದಿ ಬದಿಯ "ಹಾಕರ್ ಫುಡ್"ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಅಲ್ ಫೆಸ್ಕೊ,ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಶ್ಯಾವಿಗೆ,ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಮೀನು ಆಹಾರ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಹಾರವು ಗುರ್ನೆಯ್ ಡ್ರೈವ್,ಪುಲೌ ಟಿಕುಸ್,ಹೊಸ ಬೀದಿ ರಸ್ತೆ,ನಿವ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪಾರ್ಕ್,ಪೆನಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಮತ್ತು ಚುಲಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಆಹಾರ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಚೀನೀ ರೆಸ್ಟಾರಂಟ್ ಗಳೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಠವಾದ ಆಹಾರ ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Pg botanic gardens trees.JPG|thumb|ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಬಾಟನಿಕ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]] == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಹಲವಾರು ಸೊಮೆರ್ ಸೆಟ್ ಮೌಘುಮ್ [[ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್|ರುದ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್]],ನೊವೆಲ್ ಕೊವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ ಎಲೆಜೆಬೆತ್ II ಇನ್ನುಲಿದವರೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿವೆ.ಪೆನಾಂಗ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಜನಾಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.nytimes.com/1985/06/30/travel/correspondent-s-choice-on-penang-island-a-legend-lives.html</ref><ref>http://mattviews.wordpress.com/2007/10/30/following-maughams-footsteps-malaysia/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.uplands.org/UPLANDS/History |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124131454/http://www.uplands.org/UPLANDS/History |url-status=dead }}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 5.96 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಬಂದಿರುವುದು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://www.mysinchew.com/node/40002</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ,ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ಸುಂದರ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ,ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳು,ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಳಿಗೆಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ಅದರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Day_view_of_Kek_Lok_Si_Temple_Penang.jpg|thumb|ಕೆಕ್ ಲೊಕ್ ಸಿ ಟೆಂಪಲ್]] === ಕಡಲತೀರಗಳು === ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳೆಂದರೆ ತಾಜುಂಗ್ ಬುಂಗುಹ್, ಬಾಟು ಫೆರ್ರಿಂಘಿ, ಮತ್ತು ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್,ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ರಿಸಾರ್ಟ್ ಹೊಟೆಲುಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಏಕಾಂಗಿ ಮುಕಾ ಹೆಡ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ,ಮಂಕಿ ಬೀಚ್-ಎರಡೂ ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ನಿರ್ಮಲ ಜಲಧಾರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಳಕು ಬೀಚ್ ಗಳಿಂದ ಲಾಂಗಕಾವೈ ಮತ್ತು ಪಾಂಗ್ ಕೊರ್ ಎಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಪೂರಕವಲ್ಲದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/11/15/nation/19471462&sec=nation|title=Penang to restore and landscape sites in Batu Ferringhi|date=2007-11-15|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|accessdate=2008-07-10|archive-date=2012-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182612/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F11%2F15%2Fnation%2F19471462&sec=nation|url-status=dead}}</ref> <ref name="thestar.com.my">{{cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/11/14/nation/19460517&sec=nation|title=Penang’s polluted beaches keeping tourists away|date=2007-11-14|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|accessdate=2008-07-10|archive-date=2012-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182301/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F11%2F14%2Fnation%2F19460517&sec=nation|url-status=dead}}</ref> === ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಗಾರ್ಡನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾತಾವರಣ === ಅದರ ಸೀಮಿತ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜನನಿಬಿಡತೆ ಇದ್ದರೂ ಪೆನಾಂಗ್ ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಪರಿಸರ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೆನಾಂಗ್ ಹಿಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಸಿರು ವಲಯಗಳಿವೆ-ಪೆನಾಂಗ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪಾರ್ಕ್ (ಇದನ್ನು ಯುತ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ಬಾಟನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಇವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭರಾಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಸುತ್ತುವರಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪೆನಾಂಗ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಇನ್ನೂ ಹಚ್ಚಹಸಿರಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವೆನಿಸಿದೆ.<ref>http://www.emeraldinsight.com/journals.htm?articleid=870939&show=pdf</ref> ದಿ ರೆಲೌ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟಿನ್ ಪಾರ್ಕ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ ಕಂಡಿತು. ರಾಬಿನಾ ಬೀಚ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ (ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ 2,562ಹೆಕ್ಟೇರ್)ಇದು ಈಶಾನ್ಯದ ಕೆಳಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಉದ್ದನೆ ಮರಗಳ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ಸಾಲು,ಶೀತಪ್ರದೇಶಗಳು,ಸುಂದರಸೊಬಗಿನ ಸರೋವರ,ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಗಳು,ಹವಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಆಮೆಗಳ ನೆಲೆವಾಸದ ಬೀಚ್ ಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪಕ್ಷಿಕುಲಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.penang-traveltips.com/penang-national-park.htm</ref> ಇದಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕತೆಗಳು ಬುಕಿಟ್ ರೆಲೌ ನಲ್ಲಿದ್ದು ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್,ಬುಕಿಟ್ ಪೆನರಾ,ಬುಕಿಟ್ ಮೆರ್ಟಾಜಾಮ್,ಬುಕಿಟ್ ಪಾಂಚೊರ್ ಮತ್ತು ಸುಂಗೈ ಟುಕುನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕಂಟಿಯಂತಹ ಪೊದೆ ಗಿಡ ''ಅಲ್ಕೊರ್ನಿಯಾ ರೊಡೊಫಿಲ್ಲಾ'' ಅದೀಗ ಅಳಿದು ಹೋಗಿರುವ ''ಮೆಂಗಯಾ ಮಲಯಾನಾ'' ಮರಗಳ ವಿರಳತೆ ಇದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ನೆಲಗಪ್ಪೆ ಜಾತಿ ''ಅನ್ಸೊನಿಯಾ ಪೆನೆಂಗೆನ್ಸಿಸ್'' ಇವು ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>http://www.nationaalherbarium.nl/euphorbs/specA/Alchornea.htm</ref><ref>https://archive.org/stream/floramalesiana104stee/floramalesiana104stee_djvu.txt</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nhm.ku.edu/rbrown/Rafes%20PDF%20publications/Matsui.et.al.2010.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721132102/http://www.nhm.ku.edu/rbrown/Rafes%20PDF%20publications/Matsui.et.al.2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಚಿಟ್ಟೆ ಪಾರ್ಕ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷ ಚಿಟ್ಟೆ ಸಂಗ್ರಾಹಾಕಾರವಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ನೆಲೆವಾಸ,ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.butterfly-insect.com/whoweare.php</ref> ಸೆಬೆರಂಗ್ ಜಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಪೆನಾಂಗ್ ಬರ್ಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷಿಗೂಡೆನಿಸಿದೆ.<ref>http://www.penangbirdpark.com.my/</ref> ಇನ್ನುಳಿದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ಸ್ಪೈಸ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ಫ್ರುಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳಲ್ಲದೇ ಬುಕಿಟ್ ಜಂಬುಲ್ ಆರ್ಚಿಡ್ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಬಿಸ್ಕಸ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು. === ಶಾಪಿಂಗ್ === {{See also|ವರ್ಗ:Shopping malls in Penang}} ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ. ಹಲವಾರು ಆಧುನಿಕ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಲ್ ಗಳೆಂದರೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಬೇ ಮಾಲ್ (ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು), ಗುರ್ನೆಯ್ ಪ್ಲಾಜಾ ಇದು ಗುರ್ನೆಯ್ ಡ್ರೈವ್ ನಲ್ಲಿದೆ.ಕೊಮ್ತಾರ್ (ಪೆನಾಂಗ್ಸ್ ನ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಮಾಲ್) ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಯರ್ (ಇದು ಕೊಮ್ತಾರ್ ನಲ್ಲಿನ ವಸತಿಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆ). ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈನಲ್ಲಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಲ್ ಗಳೆಂದರೆ ಸನ್ವೆ ಕಾರ್ನಿವಲ್ ಮಾಲ್ ಇದು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ,ಸೆಬೆರಂಗ್ ಜಯ್ ಮತ್ತು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ ಸಿಟಿ ಪೆರ್ಡಾನಾ ಮಾಲ್ ಇದು ಬಂಡಾರ್ ಪೆರಾಡದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಬಜಾರ್ ಗಳೆಂದರೆ ಚೌರಾಸ್ಟಾ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪ್ ಬೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅಲ್ಲದೇ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಯಲು ಸಂತೆ ಬಜಾರ್ ಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ''ಪಸಾರ್ ಮಾಲಮ್'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಇಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್ ಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನ ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಿಡಿದು ಜವಳಿಗಳ ವರೆಗೆಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Penang}} {{unreferenced section|date=July 2010}} === ಶಾಲೆಗಳು === ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪೆನಾಂಗ್ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಆರಕಂಭಿಕ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಧಾನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಗಳು,ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ,ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳ (ಚೀನೀಸ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳು)ಶಾಲೆಗಳು,ರಜಾದಿನದ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಾಲಾತ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್,ಶ್ರೀ ಪಿನಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್,ದಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ (ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ)ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ಜಪನೀಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದು ಚೀನೀಸ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ==== ಚೀನೀಯರ ಶಾಲೆಗಳು ==== ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೀನೀಯರಿಗಾಗಿ ಅವರ ಭಾಷೆಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಭಾಷಾವಾರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಚೀನಿಯರ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಥೈಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾದ ಚೀನಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳು ಸಮೂದಾಯದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ.ಇದರಿಂದ ಚೀನೀಯರಲ್ಲದವರೂ ಇವುಗಳೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ 90 ಚೀನೀ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 10 ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಚುಂಗ್ ಲಿಂಗ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1917), ಪೆನಾಂಗ್ ಚೀನೀಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1920), ಯುನಿಯನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1928), ಚುಂಗ್ ಹಾವ್ ಕನ್ ಫುಸಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1904), ಫೊರ್ ಟೆಯ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1940, ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಬೌದ್ದ ಶಾಲೆ), ಜಿಟ್ ಸಿನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1949), ಮತ್ತು ಹ್ಯಾನ್ ಚಿಯಾಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1919). ==== ಹಿಂದಿನ ಮಿಶನರಿ ಶಾಲೆಗಳು ==== ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ವಾಡಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣವು ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಳೆಯ ಶಾಲೆಗಳು ಈಗ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವು ಗಣ್ಯಾತಿಗಣ್ಯರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ.ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾದ ಆಡಳಿತಗಾರರು,ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು,ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳು,ಶಾಸನ ರಚನೆ ಮಾಡುವವರು,ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು,ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ ಪೆನಾಂಗ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1816, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆ),<ref>Penang Travel Tips: [http://www.penang-traveltips.com/penang-free-school.htm ] (URL last accessed on 11 June 2010)</ref> ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1885), ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆರಂಭ. 1891), ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ಸ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ (ಆರಂಭ. 1852), ಮತ್ತು ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಲೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (ಆರಂಭ. 1852, ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆ) ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ರಜಾಕಾಲದ ತರಬೇತಿ, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ==== ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಚೀನೀಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಶನರಿ ಶಾಲೆಗಳಂತೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅನುದಾನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಬುಕಿಟ್ ಜಂಬುಲ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್,ಶ್ರೀ ಮುಶಿಯರಾ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಏರ್ ಇಟಾಮ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ದಿ ಟುಂಕು ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಮತ್ತು ಬಾಟು ಲಾಂಚಾಂಗ್ ವೊಕೇಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇವು ಪೆನಾಂರಗ್ ನಲ್ಲಿನ ರಜಾಕಾಲದ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ದಿ ಅಲ್-ಮಶೂರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು === ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ.ಎರಡು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ;ಅಲ್ಲದೇ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಮೂದಾಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಸೇನ್ಸ್ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಇದು ಗೆಲಗೊರ್ ನಲ್ಲಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಟೆಕ್ನೊಲೊಜಿ MARA ಇದು ಪೆರ್ಮಾಟಂಗ್ ಪಾಯ್ಹ್ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.usm.my/bi/main.asp?tag=sejarah |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817061447/http://www.usm.my/bi/main.asp?tag=sejarah |url-status=dead }}</ref><ref>http://penang.uitm.edu.my/</ref> ವಾವಾಸನ್ ಒಪನ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಇದು ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ದೂರ-ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wou.edu.my/about_overview.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230071717/http://www.wou.edu.my/about_overview.aspx |url-status=dead }}</ref> SEAMEO RECSAM,ಕೂಡಾ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.ಆಗ್ನೇಯ್ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿದೆ. === ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು === ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ 1973 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಲೈಬ್ರರಿ(1817) ಬದಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.penanglib.gov.my/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722233028/http://www.penanglib.gov.my/ |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪೆನಾಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಇನ್ನುಳಿದ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ವಾಚನಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref>http://www.penanglib.gov.my/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=48&Itemid=82{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ, ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪದ್ದತಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಚೀನೀಯರ ಚಾರ್ಟೀ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗಳಾದ ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ದಿ ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಟಿಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯದ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಗಳೂ ಇವೆ.(''ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಕೆಸಿಹಾಟನ್'' ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಪರರು. ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಈ ಪದ್ದತಿಗೆ ಅನುವಾಗಲು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಉಪಶಮನಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗಲ್ಲದೇ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆ-ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾದಂತಹ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಬರುವ ಜನರಿಗೂ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಧರ್ಮಛತ್ರಗಳೂ ಇಂದು ಸುದೀರ್ಘ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಹಸುಗೂಸುಗಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಸದ್ಯ 0.4% ರಷ್ಟಿದೆ.ಆಯುಷ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಪಾತ ಪುರುಷರಿಗೆ 71.8 ವರ್ಷಗಳಾದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 76.3 ವರ್ಷಗಳು ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.penangmyhome.com/Page1.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821150339/http://www.penangmyhome.com/Page1.pdf |url-status=dead }}</ref> {| cellpadding="10" |- valign="top" | '''ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು''' ''ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ'' ''ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ'' * ಪೆನಾಂಗ್ ಜನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ (ಪ್ರಧಾನ) * ಬಾಲಿಕ್ ಪುಲೌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ | | | '''ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು''' ''ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ'' ''ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ'' * [http://www.tmcpenang.com ಟ್ರೊಪಿಕಾನಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಪೆನಾಂಗ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015115823/http://www.tmcpenang.com/ |date=2018-10-15 }} * ಐಲೆಂಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ * ಗ್ಲೆನೆಗಲ್ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ * ಪಾಂಟೈ ಮುಶಿರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ * ಲೊಹ್ ಗೌನ್ ಲೆಯ್ ಸ್ಪೆಸ್ಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ * ಲಾಮ್ ವಾಹ್ ಎ ಆಸ್ಪತ್ರೆ * ಪೆನಾಂಗ್ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ * ತಾಜುಂಗ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ * ಮೌಂಟ್ ಮಿರಿಯಮ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ |} == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{Main|Transport in Penang}} ಪೆನಾಂಗ್ ಕೆ ಹೋಗುವ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ.ಮಲೆಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ,ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯುವಾನದ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್ ದಿಂದ ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>http://www.airasia.com</ref> === ಸೇತುವೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Penang bridge.JPG|thumb|ಒಟ್ಟು 13.5 ಕಿಮೀ.ಉದ್ದದ ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ]] ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು 13.5-ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಅಂತರ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕು.ಮೂರು-ರಸ್ತೆಗಳ ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ (1985 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ)ಇದು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದ ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಲೆಷಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾರ್ಚ್ 31,2006 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸೇತುವೆ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ಅದನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಬ್ರಿಜ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಸದ್ಯ ಈ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು 2013 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/guan-eng-6-factors-causing-penangs-second-bridge-delay/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222214200/http://themalaysianinsider.com/malaysia/article/guan-eng-6-factors-causing-penangs-second-bridge-delay/ |url-status=dead }}</ref> ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ಗೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಪೆನಾಂಗ್ ನಾರ್ತ್-ಸೌತ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.(''ಲೆಬುರಯಾ ಉತರಾ-ಸೆಲತಾನ್'' )ಇದು 966-ಕಿಮೀ.ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಲೆಷ್ಯಾ ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣ-ನಗರ ಭಾಗಗ್ಫಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನೂ ಈ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪೆನಾಂಗ್ ಔಟರ್ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್ (PORR)ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್ ಹಲವು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ.ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೂ ಅಪಾಯವೆಂದೂ ಜನರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://porr.penang.gov.my/50reason_cat1.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009053200/http://porr.penang.gov.my/50reason_cat1.htm |url-status=dead }}</ref> ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜೂನ್ 26,2008 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.ನೈಂತ್ ಮಲೆಷಿಯನ್ ಪ್ಲಾನ್ ನಡಿ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಲಲಾಗುವುದು.<ref>http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20080630/consult-penang-govt-mega-projects/ai_n44406388/{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜೆಲುಟೊಂಗ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ ಮೂಲಕ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಔಟರ್ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್ (BORR) 14-ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ಆಗಿದೆ.ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಬುಕಿಟ್ ಮೆರ್ಟಾಜಾಮ್ ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಮೂಲಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Parking lot outside Hospital Pulau Penang.jpg|thumb|ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ ಬಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು]] ಕುದರೆ ಟ್ರಾಮಗಳು, ಹಬೆಯ ಟ್ರಾಮ್ ಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಟ್ರಾಮ್ ಗಳು,ಟ್ರೊಲ್ಲಿಬಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಡಬಲ್ ಡೆಕ್ಕರ್ಗಳು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಬೆ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ ಟ್ರಾಮ್ ವೇ 1880ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.ಆಗ ಈ ಮೊದಲೇ ಕುದರೆ ಮೂಲಕ ನಡೆವ ಕಾರುಗಳು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದವು. ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಟ್ರಾಮ್ ಗಳನ್ನು 1905 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ರೊಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಮ್ಸ್ ಗಳನ್ನು 1925 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಅವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು.ಹೀಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲದ ಮೋಟಾರುಗಳು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದವು.<ref>ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, ರಿಕ್ & ಗ್ಯಾನ್ಲೆಯ್, ಕೊಲಿನ್: ಪೆನಾಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ಸ್, ಟ್ರೊಲ್ಲಿಬಸಿಸ್ & ರೈಲ್ವೆಸ್: ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸಪೊರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ, 1880s-1963. ಅರೆಕಾ ಬುಕ್ಸ್: ಪೆನಾಂಗ್, 2006</ref><ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F29%2Fpenangbusservice%2F13736245&sec=penangbusservice |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-29 |archive-date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061105/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F29%2Fpenangbusservice%2F13736245&sec=penangbusservice |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಪೆನಾಂಗ್ ಹಿಲ್ ರೈಲ್ವೆ, ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಮಿಣಿ ಬಿಗಿದ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ರೈಲ್ವೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ಹಿಲ್, ನ ನೆತ್ತಿ ಮೇಲಿದೆ.ಇದನ್ನು 1923 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಎಂಜನೀಯರಿಂಗ್ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯೇ ಸರಿ. ಪ್ರಮುಖ ಉನ್ನತೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇದನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 ನಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.ಇದು ಜನವರಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/penang-hill-train-service-to-resume-next-year/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2015-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428035805/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/penang-hill-train-service-to-resume-next-year/ |url-status=dead }}</ref> ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪೆನಾಂಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಸೇವೆ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Penang buses">{{cite web|url=http://www.equator-academy.com/402.php|title=Penang - The Pearl of the Orient|publisher=Equator Academy of Art|accessdate=2008-07-27|archive-date=2008-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914043135/http://www.equator-academy.com/402.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F30%2Fpenangbusservice%2F13798908&sec=penangbusservice |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-29 |archive-date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061120/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F30%2Fpenangbusservice%2F13798908&sec=penangbusservice |url-status=dead }}</ref><ref>http://thstar.com.my/news/story.asp?file=/2006/8/12/penangbusservice/15124759&sec=penangbusservice{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2006 ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವಾ ಜಾಲವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೊಳಪಡಿಸಿತು. ಈ ಮರುಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ದೊಡ್ಡ ಬಸ್ ಗಳು "ಟ್ರಂಕ್" ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ ಮಿನಿ ಬಸ್ ಗಳು "ಫೀಡರ್" ರೂಟ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಸುಧಾರಿಸಬೋಕಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು 20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 ರಲ್ಲಿ ರಾಪಿಡ್ KL ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.ಇದು ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆ ''ರಾಪಿಡ್ ಪೆನಾಂಗ್'' ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ 28 ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾಪಿಡ್ ಪೆನಾಂಗ್ 150 ಬಸ್ ಗಳನ್ನು 31 ಜುಲೈ 2007 ರಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಈಗಲೂ ವಿಸ್ತರಗೊಳ್ಲುತ್ತಿದೆ. ರಾಪಿಡ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಜಾರಿಯಾದ ನಂತರ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಧಾರಿಸಿತಲ್ಲದೇ ಇಂದು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅದು 2010 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅದು 75,000 ತಲುಪಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://reference.findtarget.com/search/Rapid%20Penang/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711003625/http://reference.findtarget.com/search/Rapid%20Penang/ |url-status=dead }}</ref> ಸದ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ 41 ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ 350 ಬಸ್ ಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.(ಇದರಲ್ಲಿ 30 ಮಾರ್ಗಗಳು ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ,9 ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ ಮತ್ತು 2 ಮಾರ್ಗಗಳು ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಳಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಹೀಗಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರದ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.unescap.org/ttdw/Publications/TPTS_pubs/TxBulletin_68/bulletin68_b.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111124114615/http://www.unescap.org/ttdw/Publications/TPTS_pubs/TxBulletin_68/bulletin68_b.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ನಗರವು ಕೆಲವು ಉಚಿತ ಶೆಟಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಗರದ ಆಂತರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.ಇಂಟ್ರಾ-ಸಿಟಿ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಬಹುದು.<ref name="Penang buses"/> ಈ ಇಂಟರ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೋಚ್ ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಒಂದು ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ ಫೆರ್ರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ದ್ವೀಪದ ಸುಂಗೈ ನಿಬೊಂಗ್ ಮೇಲಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ್ಫ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಮೀಟರ್ ಹಾಕಿ ಓಡಿಸದೇ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ದರ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.ಕಮರ್ಸಿಯಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಲೈಸನ್ಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಪ್ರಕಾರ ಇವರು ಮಾಡಲಾರರು.<ref>https://archive.is/20120716124855/www.accessmylibrary.com/article-1G1-66837690/cap-dont-back-down.html</ref> ಹಳೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇತಿಹಾಸವೆನ್ನುವಂತೆ ಮೂರು ಚಕ್ರದ ತ್ರಿಶಾಗಳು ಇನ್ನೂ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಗರದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.penang-vacations.com/trishaw.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2016-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101204610/http://www.penang-vacations.com/trishaw.html |url-status=dead }}</ref> === ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ಮೊನೊರೈಲ್ವೆ === ಪೆನಾಂಗ್ ತನ್ನ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34.9&nbsp;ಕಿಮೀ ನಷ್ಟು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.penang.gov.my/index.php?ch=10&pg=58&ac=200 ಕೆರಾಜನ್ ನೆಗೆರಿ ಪುಲೌ ಪಿನಾಂಗ್]</ref> ಈ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ [[ಕೆರೆಟಪಿ ತನಹ ಮೆಲಯು]] (KTM) ಅಥವಾ ಮಲಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಪದಂಗ್ ಬೆಸರ್ ನಿಂದ [[ಮಲೆಷ್ಯಾ-ಥೈಲೆಂಡ್ ಗಡಿ]]ಗೆ ಇದು [[ಪೆರ್ಲಿಸ್]] ನಿಂದ [[ಸಿಂಗಾಪೂರ್]] ವರೆಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ''ಸೆನಂಡಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಕಾವಿ'' ಇದು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯದ ರಾತ್ರಿ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ.ಇದರ ಸೇವೆಯು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್]] ನಿಂದ ಹಾದೈಯ್ ಅಂದರೆ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ಗಾಗಿ ಮೊನೊರೈಲ್ವೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ 1999 ರಿಂದ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪೆನಾಂಗ್ ಮೊನೊರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೈಂತ್ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಪ್ಲಾನ್ ನಡಿ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೊರಕಿತು.ಆದರೆ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಅನಿರ್ಧಿಷ್ಟಾವಧಿಯ ಮುಂದೂಡಿಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.visitpenang.gov.my/portal3/penang-tourism-news/144-penang-may-consider-taking-porr-and-monorail-projects-private.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719165029/http://www.visitpenang.gov.my/portal3/penang-tourism-news/144-penang-may-consider-taking-porr-and-monorail-projects-private.html |url-status=dead }}</ref> === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ === ಪೆನಾಂಗ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಏರ್ ಪೊರ್ಟ್I '''(PEN)''' ಇದು ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಬಯಾನ್ ಲೆಪಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾನವು ಮಲೆಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಬಾಗಿಲು ಎನ್ನುವಂತಿದೆ.ಇದು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೀಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.ಅಗ್ಗದ ದರದ ವಿಮಾನ ಸೇವೆ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಮಲೆಷ್ಯಾದಿಂದ ಇರುವ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜ ಚಿನ್ಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತ ಇತರ ಸೇವೆಗಳೆಂದರೆ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್, ಸಿಲ್ಕ್ ಏರ್ ( ಸಿಂಗಾಪೂರ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್),ನ ಒಂದು ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಥೈ ಏರ್ ವಯ್ಸ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್, ಟೈಗರ್ ಏರ್ ವೇಯ್ಸ್, ಜೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಏಷ್ಯಾ ಏರ್ ವೇಯ್ಸ್, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಮೂಲದ ಕ್ಯಾಥೆ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಗನ್ ಏರ್, ಟೈವಾನ್-ಮೂಲದ ಚೀನಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್, ಚೀನಾ ಸದರ್ನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್, ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ನ ಲೈನ್ ಏರ್, ಕಾರ್ತಿಕ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್, ಶ್ರೀವಿಜಯ ಏರ್ ಮತ್ತು ವಿಂಗ್ಸ್ ಏರ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಪೆನಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಮಲೆಷ್ಯಾ ನಗರಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನಿತರೆಡೆಗೆ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ ಎಂದರೆ [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್]], ಕುಚಿಂಗ್, ಕೊಟಾ ಕಿನಬಾಲು, ಜೊಹೊರ್ ಬಹ್ರು, ಲಾಂಗ್ ಕಾವಿ, ಮತ್ತು ಏಷಿಯನ್ ನಗರಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸಂಪರ್ಕಗಳೆಂದರೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]], [[ಜಕಾರ್ತ|ಜಕಾರ್ತಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗ್ ಪೂರ್]], [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]], ತೈಪೈ, ಗೌಂಗ್ ಝುವು, [[ಮಕಾವು|ಮಾಕೌ]] ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ]]. ರಾಜ್ಯದ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಝೋನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಗಿಸಲು ಈ ವಿಮಾನದ ಕಾರ್ಗೊ ವಿಭಾಗ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಉತ್ತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೂ ಅದು ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ. === ದೋಣಿ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಬಂದರುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Penang at dawn.jpg|thumb|ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿನ ಪೆನಾಂಗ್]] [[ಚಿತ್ರ:Ferry in Penang.jpg|thumb|ಪೆನಾಂಗ್ ದೋಣಿ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಜೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದು]] ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ದೋಣಿ ಸಾಗಣೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು,ಪೆನಾಂಗ್ ಫೆರ್ರಿ ಸರ್ವಿಸಿಸ್, ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ದ್ವೀಪಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ 1985 ರ ವರೆಗೆ ಇದು ಏಕೈಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ರಿಸೊರ್ಟ್ ದ್ವೀಪವೆನಿಸಿದ ಲಾಂಗ್ ಕಾವಿ,ಗೆ ವೇಗದ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಕೆದಹ್ ಮತ್ತುಮೆಡಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಇದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಸಾಗಣೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ಬಂದರನ್ನು ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಪೊರ್ಟ್ ಕಮೀಶನ್ ನಿಭಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಬಂದರು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಪೆನಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮೇಲೆ (ಸ್ವೆಟೆನ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಪಿಯರ್) ಮತ್ತು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ನಾರ್ತ್ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಕಂಟೇನರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್(NBCT), ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಡೀಪ್ ವಾಟರ್ ವ್ರೇವ್ಸ್ (BDWW), ಮತ್ತು ಪ್ರೈ ಬಲ್ಕ್ ಕಾರ್ಗೊ ಟರ್ಮಿನಲ್(PBCT). ಮಲೆಷ್ಯಾವು ವಿಶ್ವ್ದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ರಫ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ.ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಬಂದರು ಹಡುಗು ಕಟ್ಟುವ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿದೆ.ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತ 200 ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ. ಸ್ವೀಟೆನ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಪಿಯರ್ ಪೊರ್ಟ್ ಇದೂ ಕೂಡಾ ಹಡಗುಗಳ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.ಹಡಗುಗಳ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ ಹಡಗುಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. == ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು == ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದರೂ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯಒಡೆತನದ್ದಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಸ್ವಯಂ ಅಧಿಕಾರದ PBA ಹೊಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ Bhd ಆಗಿದ್ದು ಅದರ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯು'' ಪೆರಬಾದಾನನ್ ಬೆಕಲನ್ ಏರ್ ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್ Sdn Bhd '' (PBAPP)ಈ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎನಿಸಿದೆ. ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಮಿತ ಕಂಪನಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಶುದ್ದ,ಯೋಗ್ಯ ಬೆಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಪೆನಾಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಮೂಮೆಂಟ್ ಜಲ ಪೂರೈಕೆ ಚಳವಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=July 2008}} PBA ದ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ದರಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wdm.org.uk/campaigns/aid/casestudies/malaysia.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2006-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061230205623/http://www.wdm.org.uk/campaigns/aid/casestudies/malaysia.htm |url-status=dead }}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ನ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಏರ್ ಇಟಾಮ್ ಡ್ಯಾಮ್, ಮೆಂಗ್ ಕುಂಗ್ ಡ್ಯಾಮ್, ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್ ಡ್ಯಾಮ್, ಬುಕಿಟ್ ಪಾಂಚೊರ್ ಡ್ಯಾಮ್, ಬೆರಪಿಟ್ ಡ್ಯಾಮ್, ಚೆರೊಲ್ ಟೊಕ್ ಕುನ್ ಡ್ಯಾಮ್, ವಾಟರ್ ಫಾಲ್ ರಿಜ್ರವೈಯರ್ (ಇದು ಪೆನಾಂಗ್ ಬೊಟನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನಲ್ಲಿದೆ.), ಗಿಲ್ಲೆಮರ್ಡ್ ರಿಜರ್ವೈಯರ್, ಮತ್ತು ಕೆದಹದ ಮುಡಾ ನದಿಯಿಂದಲೂ ಈ ನೀರಿನ 77ಮೂಲ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರ ಮಲಯ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಎನ್ನುವಂತೆ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ 1905 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು.<ref name="visitpenang.gov.my"/> ಸದ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹೋಪಗಳಿಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯ, [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುತ್]] ನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಯುಟಿಲಿಟಿ ಕಂಪನಿ ತೆನಗಾ ನ್ಯಾಸಿನಲ್ ಬೆರೆಹಾಡ್ (TNB) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಟೆಲೆಕಾಮ್ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಬೆರ್ ಹಾಡ್ ಇದು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೈನ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ.ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು [[ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು|ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪ್ರೊವೈಡರ್]] (ISP) ಆಗಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆಪರೇಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ISPs ಗಳೆಂದರೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಸ್, ಡಿಜಿ, ಸೆಲ್ ಕಾಮ್, ಮತ್ತು ಯು ಮೊಬೈಲ್. ಸದ್ಯ ಪೆನಾಂಗ್ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ವೈ-ಫೈ|ವಿ-ಫಿ]] ಅಳವಡಿಕೆ-ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾರ್ಯ ಭರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ದಿ ವಿ-ಫಿ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿ-ಫಿ ಸೇವೆಯು,'''ಪೆನಾಂಗ್ ಫ್ರೀ ವಿ-ಫಿ''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಕೆಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರೀ ಕಚೇರಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಮ್ತಾರ್,ಮತ್ತು ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪ್ರೈ ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಗಿದಾಗ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಫ್ರೀ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F9%2F18%2Fnation%2F20080918201219&sec=nation |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-29 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722043527/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F9%2F18%2Fnation%2F20080918201219&sec=nation |url-status=dead }}</ref> ಕಲ್ಮಶ ನೀರು ಶುದ್ದೀಕರಣ ಮಾಡಿ ಮರುಬಳಕೆಗಾಗಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿವರೇಜ್ ಕಂಪನಿಯಾದ ಇಂಡಹ್ ವಾಟರ್ ಕೊನ್ಸೊರ್ಟಿಯಮ್ ನಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೊಳಚೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಕೊಳವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರಿನ ಶುದ್ದೀಕರಣ ಭಾಗವನ್ನು ಅಸ್ತಯಸ್ತವಾಗಿ ಹರಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿಯು ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=2709523|Impact {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918205334/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=2709523%7CImpact |date=2013-09-18 }} modeling of sewage discharge from Georgetown of Penang, Malaysia on coastal water quality</ref> == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == * {{Flag icon|Australia}} [[ಅಡಿಲೇಡ್|ಅಡೆಲೈಡೆ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] (1973) * {{Flag icon|People's Republic of China}} ಖ್ಸಿಯಾಮಿನ್, [[ಚೀನಾ]] (1991) * {{Flag icon|Indonesia}} ಮೆಡನ್, [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾ]] * {{Flag icon|Japan}} ಕನಗವಾ ಪರಫೆಕ್ಚುವರ್, [[ಜಪಾನ್]] == ಸೈನ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಠಾಣೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ == === ಆರ್ಮಿ === ದಿ ತುನ್ ರಜಾಕ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ({{lang-ms|'''Kem Tun Razak'''}})ಬುಕಿಟ್ ಗೆಡೊಂಗ್ ನಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಆರ್ಮಿಯ ದ್ವೀಪದ ಎರಡನೆಯ ಇನ್ ಫಂಟರಿ ಡಿವಿಜನ್ ಆಗಿದೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ ಪೀಲ್ ಅವ್ಯುನ್ಯು ಕ್ಯಾಂಪ್({{lang-ms|'''Kem Lebuhraya Peel'''}}) 509ನೆಯ ರೆಜಿಮನ್ ಆಸ್ಕರ್ ವಾಟ್ ನಿಹಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಡೆನ್ ಬ್ಯಾರಕ್ಸ್ ಗೆಲುಗೊರನಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದೆ.ಇದು ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಸೇನ್ಸ್ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಇದು ಈ ಮೊದಲು ಒವರ್ ಸೀಸ್ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಲ್ಯಾಂದ್ ಫೊರ್ಸಿಸ್ ಆಗಿತ್ತು.(ಮಲಯ) ಇದು 1939 ರಿಂದ 1971 ವರೆಗಿತ್ತು. === ವಾಯುದಳ === RMAF ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ({{lang-ms|'''TUDM Butterworth'''}}) ಇದು ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ರಾಯಲ್ ಮಲೆಷ್ಯೇಯನ್ ಏರ್ ಫೊರ್ಸ್ ಬೇಸ್ ಎನಿಸಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಇವು '''ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಏರ್ ಡೆಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್''' (IADS) ಆಗಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಫೈವ್ ಪಾವರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅರೇಂಜ್ ಮೆಂಟ್ (FPDA)ನಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿಯೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾಯುನೆಲೆಮೂಲದ ನಾಲ್ಕು RMAF ದಂಡುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಏರ್ ಫೊರ್ಸ್ ನ್ನು ಆತಿಥೇಯನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ FPDA ದೊಂದಿಗಿರುವ ಬದ್ದತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.airforce.gov.au/bases/butterworth.aspx</ref><ref>http://www.airforce.gov.au/units/324css.aspx</ref> == ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘಟನೆಗಳು (NGOs) == ಪೆನಾಂಗ್ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಪಂದನಾಶೀಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅನ್ವರ್ ಫಜಲ್, ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ತಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಳಜಿಯ ವಕೀಲರಾದ ಇವರು ಇನ್ನೂ ಹಲವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕಂಜುಮರ್ಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ (CAP)ನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗ್ರತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮೂಹ CAP ಗ್ರಾಹಕರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ''ಉಟುಸನ್ ಕಂಜುಮರ್ '', ''ಉಟುಸನ್ ಪೆಂಗುನಾ'', ''ಉಟುಸನ್ ಸಿನಾ'', ''ಉಟುಸನ್ ತಮಿಳ್'', ಮತ್ತು ''ಮಜಲಾಹ ಪೆಂಗುನಾ ಕನಕ-ಕನಕ'' ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬ್ರೀಸ್ಟ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ಆಕ್ಶನ್ ಸಂಘಟನೆಯು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೊಲೆಹಾಲೂಡಿಸುವುದನ್ನು ತಲುಪಿಸಿ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಒಂದು NGO,ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು,ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಂಪರೆ ಅದರ ಬಗೆಗಿನ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ PHT ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರದೇಶ]]ವನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ಬೊಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಬಳಗದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಘಟನೆಯಿದೆ.ಇದು ಸಸ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ,ತೋಟಗಾರಿಕೆ,ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ನೆರವು-ಜಾಗೃತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. == ಕ್ರೀಡೆ == [[ಚಿತ್ರ:Pier at the Tanjung City Marina, Penang.jpg|thumb|ತಂಜುಂಗ್ ಸಿಟಿ ಮರಿನಾ]] ರಾಜ್ಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿವೆ— ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಬಾಟು ಕವಾನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಎರೆನಾ(PISA) ರೆಲೌ ನಲ್ಲಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಂಡಾಂಗಣವಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ 4 ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನಗಳು, ಇವೆ,ಅವು 18-ಹೋಲ್ ಬುಕಿಟ್ ಜಂಬುಲ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ (ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ), 36-ಹೋಲ್ ಬುಕಿಟ್ ಜಾವಿ ಗಾಲ್ಫ್ ರಿಸಾರ್ಟ್, 36-ಹೋಲ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಗಾಲ್ ರಿಸಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು 18-ಹೋಲ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಗಾಲ್ಫ್ ರಿಸೊರ್ಟ್. ಪೆನಾಂಗ್ ಅನ್ಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ಎಂದರೆ, ಬುಕಿಟ್ ಮೆರ್ಟಾಜಾಮ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್, ಪೆನಾಂಗ್ ಕ್ಲಬ್, ಚೀನೀಸ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಕ್ಲಬ್(CRC), ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್, ಪೆನಾಂಗ್ ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್, ಪೆನಾಂಗ್ ಪೊಲೊ ಕ್ಲಬ್, ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್, ಚೀನೀಸ್ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್, ಮತ್ತು ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ವಾಶ್ ಸೆಂಟರ್. ದಿ ತಾಜುಂಗ್ ನಗರದ ನೌಕಾದಂಡು ಒಟ್ಟು 140 ಸ್ಪರ್ಧಾ ದೋಣಿಗಳಿದ್ದು ಇವು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿವೆ.ಇವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೆಳ್ಡ್ ಕ್ವೆಯ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ತರ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್,1864 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಆರಂಭ ಕುದುರೆ ಓಟ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಾರೋಹಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡ್ರಾಗನ್ ಬೋಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1979 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರಮಾನ ಕ್ಯಾಲಂಡರ್ ನ ಐದನೆಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನ ನಡೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.penangforward.net/viewpost.php?post=19&page=1|title=Race of the Ancients; Penang Dragons|last=Bhatt|first=Himanshu|date=2008-01-28|publisher=Penang Forward Sports Club|accessdate=2008-07-19|archive-date=2008-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207024015/http://www.penangforward.net/viewpost.php?post=19&page=1|url-status=dead}}</ref> ಪೆನಾಂಗ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡ್ರಾಗನ್ ಬೋಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ (PIDBF) ಇದು ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್ ಡ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ 2008 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕ್ರಿವ್ ಚಾಂಪಿಅಯ್ನ್ ಶಿಪ್ ಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಎರಡು ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಅಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡ್ರಾಗನ್ ಬೋಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ಪೆಸ್ಟಾ ಡ್ರಾಗನ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ಮ್ಯಾರಾಥಾನ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂದರ್ಭವೆನಿಸಿದೆ. ಪೂರ್ಣ ಮ್ಯಾರಾಥಾನ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಬೇ ಮಾಲ್ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಬಯಾನ್ ಲೆಪಾಸ್ ಎಕ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ನಂತರ 13.5ಕಿ.ಮೀ ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮರಳಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ 2008 ರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16,000 ಓಟಗಾರರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆವ ಅಪರೂಪದ ಚಿಂಗಯ್ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಅದು ಆತಿಥೇಯವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಮೊದಲ ಸಂಚಲನ 1919 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಚೀನೀಯರ ಪೂಜಾ ದೇವತೆಗಳ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಮೆರ್ಸಿ (ಗುವಾನ್ ಯಿನ್) ದೇವಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬದ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಚೀನೀಯರ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ಚೀನೀಸ್ ನಿವ್ ಇಯರ್ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಕಾಣುತ್ತವೆ. == ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಪ್ರಥಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Fort Cornwallis Penang Dec 2006 004.jpg|thumb|ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್,ನಲ್ಲಿ ಫೊರ್ಟ್ ಕಾರ್ನ್ ವಾಲ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಔಟ್ ಪೊಸ್ಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:St. George's Church Penang Dec 2006 005.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ ಚರ್ಚ್,ಫಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಇನ್ ಸೌತ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|2 ಬೀಚ್ ಸ್ಟೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಡ]] * ಪೆನಾಂಗ್ ಆಗಿನ ಮಲಯ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ್ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಔಟ್ ಪೊಸ್ಟ್ ಆಗಿ 1786 ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿತ್ತು. * ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ ''ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗೆಜೆಟ್'' 1805 ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿತು. ನಂತರದ್ದು ''ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆಜೆಟ್'', ಮೊದಲು 1837 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=2&lang=eng&format |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-17 |archive-date=2013-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923095932/http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=2&lang=eng&format |url-status=dead }}</ref> * ದಿ ರಾಯಲ್ ಮಲೆಷಿಯನ್ ಪೊಲೀಸ್ ನ್ನು ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ III 1807 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ 'ಚಾರ್ಟರ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್' ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. * ಪೆನಾಂಗ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಇದನ್ನು ರೆವ. ಸಾರ್ಕೆ ಹಚಿಂಗ್ಸ್ 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಆಗ್ನೇಯ್ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. * [http://www.stgeorgespg.org/ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜಸ್' ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123014945/http://www.stgeorgespg.org/ |date=2011-01-23 }} on ಫರ್ಘುವರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇದು 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.ಇದು ಆಗ್ನೇಯ್ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಎನಿಸಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ನ 50 ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟ್ರೇಜರ್ಸ್ ಎಂದು ಮಲೆಷ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.. * ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಕೊಲಾಹ್ ಕೆಬಂಗ್ ಸಾನ್ ಗೆಲುಗೊರ್ 1826 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಲಯಾ ಭಾಷೆ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. [http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=4&lang=eng&format= ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624143419/http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=4&lang=eng&format= |date=2013-06-24 }} * ದಿ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಶೆವಿಯರ್ಸ್'s ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ 1852 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿದ ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/10/26/nation/2381338&sec=nation|title=St Xavier’s marks a new chapter after 156 years|work=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=2021-08-29|archive-date=2008-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029062618/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F10%2F26%2Fnation%2F2381338&sec=nation|url-status=dead}}</ref> * [http://clsprimary.edu.my/ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಲೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516084932/http://clsprimary.edu.my/ |date=2008-05-16 }} ಅಥವಾ ದಿ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಇನ್ ಫಂಟ್ ಜೀಸಸ್, ಎಂಬ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಮಿಶನ್ 1852ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆ ಇದಾಗಿದೆ. * ಚುಂಗ್ ಹ್ವಾ ಕನ್ಫುಸಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್ಚೆಯೊಂಗ್ ಫಾಟ್ ತ್ಜೆ ಅವರಿಂದ 1904ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ 1900 ರಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳ ಅಂಗವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಗ್ನೇಯ-ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಚೀನಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾಂಡ್ರಿನ್ ಶಾಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. * ದಿ [http://www.mppp.gov.my/ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=2015-02-05 }} (''ಮಜ್ಲಿಸ್ ಪೆರಬಂದರನ್ ಪುಲೌ ಪಿನಂಗ್'' ), ಇದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಲೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಯಾಗಿದೆ.ಇದು 1857 ರಲ್ಲಿ ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. * ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಟರ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್,ಇದನ್ನು 1864ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕುದರೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಾರೋಹಣ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿತು. * ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್,ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ 1875 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಿತು.. * ಪೆನಾಂಗ್ 1905 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಹೈಡ್ರೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. * ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಟ್ರಾಮ್ ವೆ 1906 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. * ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದುದೆಂದರೆ, ''ಕೊಂಗ್ ವಾ ಯಿತ್ ಪೊಹ್'' ಅಥವಾ ''ಕೊಂಗ್ ವಾ ಡೇಲಿ'' (光华日报) ಇದನ್ನು ಡಾ. ಸನ್ ಯತ್-ಸೆನ್ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 20,1910 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ದಿ [http://www.penangplayers.org/ ಪೆನಾಂಗ್ ಪ್ಲೆಯರ್ಸ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಾಮಾ ಸೊಸೈಟಿ], ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಚಟುವಟಿಕೆ ಕೇಂದರ ಇದನ್ನು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ರಂಗಾಸಕ್ತರ ಗುಂಪೊಂದು 1950 ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.. * ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್, ಪೆನಾಂಗ್ ನ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ರಾಯಲ್ ಚಾರ್ಟರ್ ನ್ನು ಘನತೆವೆತ್ತ ಕ್ವೀನ್ ಎಲೆಜೆಬೆತ್ II, 1 ಜನವರಿ 1957, ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು.ಮಲಯಾ ಫೆಡರೇಶನ್ ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪಟ್ಟಣ ನಗರಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. (ಇದರ ನಗರ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸುವ ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ,ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್.)ನೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು. * ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಲಕ್ಕಾ ಟೌನ್ ಎರಡೂ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|UNESCO ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೈಟ್]] ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು. * ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನೀರು ತೆರಿಗೆ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.(ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕೆಲಂತಾನ್) * ಸುಮಾರು 738&nbsp;ಕೆಮೀ², ಆಗಿರುವ [http://www.mpsp.gov.my/ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=2005-06-01 }} (''ಮಜ್ಲಿಸ್ ಪೆರಬಂದರನ್ ಸೆಬೆರಂಗ್ ಪೆರೈ'' ) ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. * ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ 2,562 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ತೆಲುಕ್ ಬಹಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ.<ref>http://thar.com.my/news/story.asp?file=/2006/5/30/north/14387263&sec{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಪೆನಾಂಗ್ ಬಾಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್, 1884 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥನ ಬಾಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಆಗಿದೆ. * ಫೊರ್ ಟೇ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್,ಇದನ್ನು 1940 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಬೌದ್ದ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. * ಡೈವಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್, ಇದನ್ನು ಆರ್ಕ್ ಡೈವೊಸಿಸ್ ಆಫ್ ಕೌಲಾಲಂಪೂರ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1955 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಶಪ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಡೈವೊಸಿ ಆರಂಭಿಲಾಯಿತು. * ಕಾಲೇಜ್ ಜನರಲ್ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕಾಥೊಲಿಕ್ ಸ್ಮಶಾನ ಸ್ಥಳ ಇದನ್ನು ಅಯುತ್ತ್ಯಾದಲ್ಲಿನ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ನಂತರ 1808 ರಲ್ಲಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. * ಪೆನಾಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ದ್ವೀಪ ಇದನ್ನು ಭೂಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ 1985ರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಫೆರ್ರಿ ಸರ್ವಿಸ್ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ದೋಣಿ ಸೇವೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲೆ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಬಟರ್ ವರ್ತ್ ಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಹಿಲ್ ರೈಲ್ವೆ,1923 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.ಪ್ರಬಲ ಹಗ್ಗದ ಮೂಲಕ ಬಿಗಿದ ಈ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಚಾರ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. * ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸರಿಯು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಆಗಿನ ಮಲಯಾದ ಮೊದಲ ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು 1895 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. == ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪೆನೈಂಗೈಟೀಸ್ == * ಟುಂಕು ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್, ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪ್ರಥಮ 1ನೆಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಫ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಓದಿ ನಂತರ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲೇ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. * ಟುನ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅಹ್ಮದ ಬಡಾವಿ, ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಐದನೆಯ ಪ್ರಧಾನಿ,ಕೆಪಲಾ ಬಟಾಸ್, ಪೆನಾಂಗ್ ಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಅಹ್ ನಿಯು,ಮಲೆಷ್ಯಾ, ಸಂಗಾಪೂರ್, ತೈವಾನ್, ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ,ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದ. * ಅಲ್ಲೆಯ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್, ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ವಾದ್ಯ ಮೇಳ 1960ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. * ಅನ್ವರ್ ಫಜಲ್, ಅವರನ್ನು ಮದರ್ ಅರ್ತ್ ನಿವ್ಸ್ 1983 ರಲ್ಲಿ "ವಿಶ್ವಾದಾದ್ಯಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. [http://www.motherearthnews.com/library/1983_November_December/Environmental_Hall_of_Fame ] * ಅನ್ವರ್ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್, ಮಾಜಿ ಉಪಪ್ರಧಾನಿ, ಸದ್ಯ ಪೆರ್ಮಾಟಂಗ್ ಪಾಹುನ MP ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿರೋಧಿ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ. * ಜಿಲ್ ಬೆನೆಟ್ (1931–1990), ಅಭಿನೇತ್ರಿ,ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಜನನ. * ಚ್ಜೆಯೊಂಗ್ ಫ್ಯಾಟ್ ಟ್ಜೆ (1840–1916), ಕಿಂಗ್ ಎಂಪ್ರರ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಶಾಹಿಗೆ ಸಲೆಹೆಗಾರ,ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ 1890. ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಬೀದಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. * ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್ ಚಿನ್ ಫಂಗ್ ಕೀ ಇವರು ನಿಬಾಂಗ್ ತೆಬಲ್, ನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಪೆನಾಂಗ್ ಸೇತುವೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ, * ಜಿಮ್ಮಿ ಚೂ,ಪ್ರಸಿದ್ದ ಶೂ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ. * ಎಡ್ಡಿ ಚೂಂಗ್, ಇವರು ಆಲ್ ಇಂಗ್ಲಂಡ್ ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು.[http://www.answers.com/topic/all-england-open-badminton-championships ] * ಚುಂಗ್ ಕೆಂಗ್ ಕ್ವೀ * ಚುಂಗ್ ಥೆಯ್ ಫಿನ್ * ಗು ಹಾಂಗ್ ಮಿಂಗ್ (1857–1928), ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಚೀನೀ ವಿದ್ವಾಂಸ. * ಹೊನ್ ಸ್ಯು ಸೆನ್(1916–1983), ಸಿಂಗಾಪೂರ್ ನ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ 1970 ರಿಂದ 1983 ರ ಅವಧಿಗೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹಕ್ಕಾ ಇವರು ಕ್ವ್ಶೆವೆರ್ಸ್ ನ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಓದಿದವರು. * ಖಾವ್ ಬೂನ್ ವಾನ್, ಸಿಂಗಪೂರ್ ನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವ 2004 ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿವರೆಗೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಚುಂಗ್ ಲಿಂಗ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. * ಕೊಹ್ ಟ್ಸು ಕೂನ್, ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಸದ್ಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಕಚೇರಿ ವಿಭಾಗಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಲೀ ಚೊಂಗ್ ವೆಯಿ,ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಸದ್ಯ ನಂ.1 ದರ್ಜೆಯ ಬ್ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ (22 ಜನವರಿ 2009) * ಲಿಮ್ ಚೊಂಗ್ ಇಯು ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ. * ಲೊಹ್ ಬೂನ್ ಸಿವ್ (1915–1995),ಬೂನ್ ಸಿವ್ ಹೌಂಡಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹೊಂಡಾ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ಗಳ ಹಂಚಿಕೆದಾರ. * ನೊಕೊಲ್ ಡೇವಿಡ್, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಕ್ವಾಶ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ * ನೂರ್ ಅಹ್ಮದ ಯಾಕೂಪ್,ಸದ್ಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಕಚೇರಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಖ್ಸೇವಿಯರ್ಸ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. * ಡ್ಯಾನ್ ಕ್ವ್ಯಾಹ್, ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞ, ಆರ್ಥಿಕ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (2006–2009), UK ನಗ್ಲೊಬಲ್ ಗವರ್ನನನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಿರ್ದೇಶಕ ಸದಸ್ಯರೂ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಮಲೆಷ್ಯಾದ' ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಡ್ವೆಸರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್(2009-) * ಪಿ. ರಾಮಲೀ (1929–1973), ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ನಟ /ಹಾಡುಗಾರ/ನಿರ್ದೇಶಕ. * ಟ್ಯಾನ್ ವ್ಯಾನ್ ಎಂಗ್, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಇವರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾನ್ ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಮ್ಯಾನ್ ಬೂಕರ್ ಪ್ರೈಜ್]] ಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದರೆದಿ ಗಿಫ್ಟ್ ಆಫ್ ರೇನ್. * ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಟೂ, ಫೆಂಗ್ ಶ್ಯಿ ಫೆಂಗ್ ಶುಯೆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರ.ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಬರಹಗಾರ. * ಜೊನ್ ಎಚ್. ವ್ಹೈಟೆ (1928–1990), ಪೆನಾಂಗ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ. * ಟ್ಯಾನ್ ಶ್ರೀ ವೊಂಗ್ ಪೊವ್ ನೀ (1911–2002), ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ. * ವು ಲೆಯಿನ್-ತೆಹ್ (1879–1960), ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ಲೇಗ್ ವಿರುದ್ದದ ಹೋರಾಟಗಾರ.ಚೀನಾದ ಅಧುನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆ ತಂದವರು. * ಕೆನ್ ಯಿಂಗ್, ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ. * ಈಪ್ ಚೊರ್ ಎಯ್ (1867–1952),ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೈದಾನಿ. * ಯೊಂಗ್ ಮುನ್ ಸೆನ್ (1896–1962), ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮಲೆಷ್ಯಾ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಕಲೆಯ ಜನಕ. == ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <gallery> File:KLS_33_0819.jpg|ಕೆಕ್ ಲೊಕ್ ಸಿ ನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಯ ದೇವಾಲಯ File:KLS_27_0786.jpg|ಕೆಕ್ ಲೊಕ್ ಸಿ ನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿ/ಕುಯನ್ ದೇವಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ File:KLS_19_0754.jpg|ಕೆಕ್ ಲೊಕ್ ಸಿ ನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು File:Eastern & Oriental Hotel Penang Dec 2006 004.jpg|ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಯಂಟಲ್ ಹೊಟೆಲ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್,ಮೌಘುಮ,ಕೊವಾರ್ಡ್,ಮತ್ತು ಸನ್ ಯಾಟ್ ಸೆನ್ ಇನ್ನುಳಿದ ಅತಿಥಿಗ್ರಹಗಳಾಗಿವೆ. File:WAT_28_0314.jpg|ವತ್ ಚೈಯ ಮಂಗಲರಾಮ್ ಥೈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಾವಲುಗಾರ File:WAT_15_0259.jpg|ವತ್ ಚೈಯಾ ಮಂಗಲರಾಮ್ ಥೈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ File:Islamic Museum Penang Dec 2006 001.jpg|ದಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ File:BURMESE_4_DSC_0376.jpg|ಧಾರ್ಮಿಕರಾಮಾ ಬರ್ಮೀಸ್ ಟೆಂಪಲ,ಪೆನಾಂಗ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು/ಆಧಾರ == {{Quotation|As one lands on Penang one is impressed even before reaching the shore by the blaze of colour in the costumes of the crowds which throng the jetty.|[[Isabella Bird]], 19th century English traveller and writer.}} == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಪೆನಾಂಗ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತ ಜಾಗವಾಗಿದೆ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ: # ''ಇಂಡೊಚೈನಾ'' (ಫ್ರಾನ್ಸ್, 1992) ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಡೆನಿಯುವಾ ಮತ್ತು ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪೆರೆಜ್. # ''ಬಿಯಾಂಡ್ [[ರಂಗೂನ್]]'' (USA/UK, 1995). # ''ಪ್ಯಾರಾಡೈಸ್ ರೋಡ್ '' (USA/ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ- 1997) ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೆನ್ ಕ್ಲೊಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಮೆಕ್ ಡೊರ್ಮಂಡ್ನಟಿಸಿದ್ದರು. # ''ಅನ್ನಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಕಿಂಗ್'' (USA, 1999) ಇದರಲ್ಲಿ ಜೊಡೈ ಫೊಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಚೌ ಯುನ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಭೂಮಿಕೆ ಇತ್ತು. # ''ದಿ ಟಚ್'' (ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, 2002) ಇದರಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಲೆ ಯೊಹೋ. # ''ಲಸ್ಟ್, ಕಾಶನ್'' (ತೈವಾನ್, 2007) ಆಂಗ್ ಲೀನಿರ್ದೇಶನ. # ಸನ್ ಯತ್-ಸೆನ್ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಚಿತ್ರ ''ರೋಡ್ ಟು ಡಾನ್'' (ಚೀನಾ, 2007) ಇದರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಸ್ಟನ್ ಚಾವೊ ಮತ್ತು ಅಂಗ್ಲಿಕಾ ಲೀ. * ಪೆನಾಂಗ್ ನ್ನು ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ: # ''ದಿ ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಶಿಪ್'' ಬರೆದಿದ್ದು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮೆರ್ರ್ಯಾತ್ (1792–1848).<ref>[[s:Phantom Ship/Chapter XXXIX]]</ref> # ''ಟು ಇಯರ್ಸ್ ಬಿಫೊರ್ ದಿ ಮಾಸ್ಟ್'' ಲೇಖಕ ರಿಚರ್ಡ್ ಹೆನ್ರಿ ಡಾನಾ, ಜೂ. (1815–1882).<ref>[[s:Two Years Before the Mast/Twenty Four Years Later: Part III]]</ref> # ''ಎ ರಿಟ್ರೊಸ್ಪೆಕ್ಟ್'' ಲೇಖಕ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಶನರಿ ಜೆ. ಹಡ್ಸನ್ ಟೇಲರ್ (1832–1905), ಇವರು ಚೀನಾ ಐಲೆಂಡ್ ಮಿಶನ್ ನನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.(ಇದಕ್ಕೆ 1964 ರಲ್ಲಿ ಒವರ್ ಸೀಸ್ ಮಿಶನರಿ ಫೆಲೊಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಈಗ OMF ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್)ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[[s:A Retrospect]]</ref> # ''ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಪಿರೇಟ್'' ಲೇಖಕ ಜಾನ್ ಕೊನ್ರೊಯ್ ಹಚೆಸನ್ (1840–1897). # ''ಆನ್ ಒಟ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಐಲೆಂಡ್ಸ್'' ಲೇಖಕ ಜೊಸೆಫ್ ಕೊನ್ರಾಡ್ (1857–1924).<ref>[[s:An Outcast of the Islands/Part III/Chapter II]]</ref> # ''ದಿ ಹೌಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾಸ್ಕರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್'' ಲೇಖಕಸ್ ಸರ್ ಆರ್ಥುರ್ ಕೊನಾನ್ ಡೊಯ್ಲೆ (1859–1930).<ref>[[s:The Hound of the Baskervilles/Chapter I]]</ref> # ''ಅರೌಂಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇನ್ ಸೆವೆಂಟಿ-ಟು ಡೇಯ್ಸ್'' ಲೇಖಕ ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳಾ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದನೆಲ್ಲೆ ಬ್ಲಿ (ಜನ್ಮ ನಾಮ ಎಲೆಜೆಬೆಟ್ ಕೊಕ್ರೆನ್ ಸೀಮನ್, 1864–1922). ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಆಕೆಯ 1889 ರ ಜುಲೆಸ್ ವೆರ್ನೆ ಅವರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರವಾಸದ ಕಥನ ಹಿಂದೆ ಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.ಆಗ 1873 ರ ''ಅರೌಂಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇನ್ ಎಟಿ ಡೇಯ್ಸ್'' ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.<ref>[[s:Around the World in Seventy-Two Days/Chapter X]]</ref> # ''ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ಹೂ ಕುಡ್ ವರ್ಕ್ ಮಿರ್ಯಾಕಲ್ಸ್'' ಲೇಖಕ [[ಎಚ್. ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್]] (1866–1946).<ref>[[s:The Man Who Could Work Miracles]]</ref> # ''ಥ್ರೆಸ್ ಹೊಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್'' ಇದನ್ನು ಅಬರ್ಟ್ ಜೆ.ರುಪ್ಪ್ ಇವರು USS ನ ಗ್ರೆನೆಡಿಯರ್ SS210 ನೌಕಾದಳದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾಗ ಬರೆದರು.ಇವರನ್ನು 1941 ರಲ್ಲಿ ಇತರ 75 ಜನರೊಂದಿಗೆ ಜಪಾನೀಯರು ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿರಿಸಿದರು.ಈ ಕರಾಳ ದಿನಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ನಡೆದ ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಲೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಮರಣಸ್ಪೂರ್ತಿಯೆನಿಸಿದೆ. # ''ದಿ ಗಿಫ್ಟ್ ಆಫ್ ರೇನ್'' ಲೇಖಕ ಟಾನ್ ಟ್ವಾನ್ ಎಂಗ್ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ ಎರಡು ಪೆನಾಂಗ್, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾನ್ ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಮ್ಯಾನ್ ಬೂಕರ್ ಬಹುಮಾನಕ್ಕೆ]]ಆಯ್ಕೆ ಕಂಡಿತು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|Malaysia}} * ಪೆನಾಂಗ್ ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ * ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಮಲಯ * ಪೆನಾಂಗ್ ನ ಹೋರಾಟ್ * ಪೆನಾಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿ ಹೆಸರುಗಳು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} === ಮೂಲಗಳು === * ದಿ ಪೆನಾಂಗ್ ಟೂರಿಜಮ್ ಆಕ್ಸನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್. ''[http://www.tourismpenang.gov.my/page.cfm?name=ap03 ದಿ "ಲೈಟ್" ಇಯರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬಿಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828071516/http://www.tourismpenang.gov.my/page.cfm?name=ap03 |date=2005-08-28 }}''. ಮರುಪಡೆದುದ್ದು ಜುಲೈ. 26, 2005. * ಖೂ ಸಲ್ಮಾ ನಾಸುಶನ್: ''ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ಜರ್ಮನ್-ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಇನ್ ಪೆನಾಂಗ್,1800ನ-1940s'', ಅರೆಕಾ ಬುಕ್ಸ್, 2006 * www.penang-artists.com/Yong%20Mun%20Sen.htm == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Penang}} * [http://whc.unesco.org/en/news/450 UNESCO ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ] * [http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&lang=eng ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ] * [http://www.pht.org.my ಪೆನಾಂಗ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್] * [http://www.visitpenang.gov.my ವಿಜಿಟ್ ಪೆನಾಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200226032614/http://visitpenang.gov.my/ |date=2020-02-26 }} ದಿ ಆಫಿಸಿಯಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಆಫ್ ಪೆನಾಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಟೂರಿಜಮ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್, ಕಲ್ಚರ್, ಆರ್ಟ್ಸ್& ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕಮೀಟೀ. * [http://www.tourismpenang.net.my/ ಪೆನಾಂಗ್ ಟೂರಿಜಮ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ] * {{wikivoyage|Penang}} * [http://penang.island.my/ ಪೆನಾಂಗ್ ಟ್ರಾವಲ್ ಗೈಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024225405/http://penang.island.my/ |date=2010-10-24 }} * [http://www.seri.com.my/ap/publication.html ಪೆನಾಂಗ್ ಎಕಾನೊಮಿಕ್ ಡಾಟಾ ಅಂಡ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ಸ್ ಬೈ ಸೊಸಿಯೊ-ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ವಐಯರ್ ಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ (SERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181332/http://seri.com.my/ap/publication.html |date=2007-10-12 }} * [http://malaysiaexplorer.net/penang.html ಟ್ರ್ಯಾವಲರ್ಸ್ ಗೈಡ್' ಟು ಪೆನಾಂಗ್ ರಿಟನ್ ಆಂಡ್ ಮೇಂಟೇನ್ಡ್ ಬೈ ಲೊಕಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206090439/http://www.malaysiaexplorer.net/penang.html |date=2010-12-06 }} {{Geographic Location |Centre = Pulau Pinang |North = [[Kuala Muda]], {{flag|Kedah}} |Northeast = [[Kulim]], {{flag|Kedah}} |East = [[Kulim]], {{flag|Kedah}} |Southeast = [[Bandar Baharu]], {{flag|Kedah}} |South = [[Kerian]], {{flag|Perak}} |Southwest = [[Straits of Malacca]] |West = [[Straits of Malacca]] |Northwest = [[Straits of Malacca]] }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪೆನಾಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೆಷ್ಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] qnf0b4ydc2uck6wxny17kyjmi5cwhan 0 27238 1373990 1348587 2026-05-22T13:29:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373990 wikitext text/x-wiki {{Infobox automobile |name=Tata Indica |image=[[File:IndicaNew08.jpg|250px|Tata Indica 2006 version]] ''Tata Indica Vista'' |manufacturer=[[Tata Motors]] |production=1998&ndash;present |assembly = [[Pune, Maharashtra]], India |class=[[Supermini car]] |layout=[[FF layout]] |body_style= |engine= |transmission= |related= |similar=[[Suzuki Swift]]<br />[[Hyundai Getz]]<br />[[Chevrolet Aveo]]<br />[[Fiat Palio]]<br />[[Ford Focus]] |designer= }} '''ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ''' ಜಾರು ಬಾಗಿಲುಳ್ಳ [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಮೋಟಾರು]] ಕಾರುಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತ]]ದ [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್]] ಇದನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದೆ. ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರು ಇದಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರ್ ಎನಿಸಿದೆ. {{As of|2008|8}}ರಲ್ಲಿ ೯೧೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಇಂಡಿಕಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ೨೦೦೬-೦೭ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಕಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾರಾಟ ೧೪೪,೬೯೦ ಕಾರ್ ಗಳಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |author=Express News Service |url=http://www.expressindia.com/latest-news/allnew-indica-rolled-out-in-city/354387/ |title=All-new Indica rolled out in city |publisher=Expressindia.com |date=2008-08-28 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2012-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929065429/http://www.expressindia.com/latest-news/allnew-indica-rolled-out-in-city/354387/ |url-status=dead }}</ref>{{As of|2009|7|1|alt=Current}}ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಕಾದ ಮಾಸಿಕ ಮಾರಾಟವು ಸುಮಾರು ೮೦೦೦ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಕಾರು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು [[ಯುರೋಪ್]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಹಾಗು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ೨೦೦೪ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದಲೂ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|author=3 Aug, 2009, 06.26PM IST,PTI |url=http://economictimes.indiatimes.com/News-by-Industry/Tata-Motors-sales-jump-18-pc-in-July/articleshow/4852949.cms |title=Tata Motors sales jump 18 pc in July |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2009-08-03 |accessdate=2010-12-10}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಆಗ ೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ, [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್]];(ಮೊದಲು TELCO ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು) ಈ ಹಿಂದೆ ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸದ ಆಧುನಿಕ ಕಾರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ,ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು: ಅದೇ ದಿ ಇಂಡಿಕಾ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘೋಷಣಾವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಾರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ''"ದಿ ಬಿಗ್...'' ''ಸ್ಮಾಲ್ ಕಾರ್"'' ಹಾಗು ''"ಮೋರ್ ಕಾರ್ ಪರ್ ಕಾರ್,"'' ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಾಲ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಹಾಗು ಅದರ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿತ್ತು. ಆಗ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಕಾರು ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಒಂದು ವಾರದೊಳಗೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮುಂಗಡ ಬುಕಿಂಗ್ ಅದೇಶದ ಮೂಲಕ ೧೧೫,೦೦೦ ಕೋರಿಕೆಗಳು ಬಂದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.tatamotors.com/our_world/rearview.php?version=text |title=Rearview |publisher=Tata Motors |date=2010-04-26 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206003027/http://www.tatamotors.com/our_world/rearview.php?version=text |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೇ, ಇಂಡಿಕಾ ತನ್ನ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಿಗೆ, ಐದು-ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಹಿಂಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ೧.೪ ಲೀ ಪೆಟ್ರೋಲ್/ಡೀಸೆಲ್ I೪ ಇಂಜಿನ್ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ೪೭೫DL ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಇಂಜಿನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಹಿಂದೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದ ತೆರೆದ ಮೋಟಾರು ಟ್ರಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗು SUVಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಇಂಜಿನ್ ಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೂಲ ಇಂಜಿನ್ ೪೮೩DL ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೪ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಹಾಗು ೮೩ mm ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಇಂಡಿಕಾ ಕಾರು, ಏರ್ ಕಂಡೀಷ್ನಿಂಗ್ ಹಾಗು ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಕಿಟಕಿಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿತ್ತು, ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಿಂದೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಮದಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೇವಲ ವಿದೇಶಿ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಂಡಿಕಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ೨೦೦೩ರಿಂದ ಇಂಡಿಕಾದ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಸಹ ಬದಲಾಯಿತು, ಹಾಗು UKಯಲ್ಲಿ ರೋವರ್ ಸಿಟಿರೋವರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ MG ರೋವರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾದಾಗ, ಈ ಕಾರಿನ ತಯಾರಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಪುನರಾರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ, ಹೊಸ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ನಾನ್ಜಿಂಗ್ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ತನ್ನದೇ ಆದ MG ರೋವರ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿತು. ಕಾರಿನ ಹೊರಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ನೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ I.DE.A ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ತಂಡದ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂಜಿನ್, ದೇಶೀಯವಾಗಿತ್ತು. ==ಇಂಡಿಕಾ V೧ ಹಾಗು V೨ (೧೯೯೮-ಪ್ರಸಕ್ತದವರೆಗೆ) (ಮೊದಲ ಪೀಳಿಗೆ)== {{Infobox automobile | name = Indica V1 and V2 | image = [[Image:2000 Tata Indica.JPG|250px|The First Generation Tata Indica (V1)]] | manufacturer = | parent_company = | aka = Tata Indicab (panel van)<br />Tata B-Line<ref>{{cite web |url=http://www.tatasa.co.za/pdfs/b-line.pdf |title=Tata B-Line Specification |format=PDF |date= |accessdate=2010-12-13 |archive-date=2010-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331104804/http://www.tatasa.co.za/pdfs/b-line.pdf |url-status=dead }}</ref> ([[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]) | production = ೧೯೯೮-present | assembly = [[Pune]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], India | predecessor = | successor = | class = | body_style = ೫-door [[hatchback]]<br />೫-door [[panel van]] | layout = | platform = | engine = ೧.೨L {{convert|65.3|hp|abbr=on}} [[Straight-4|I4]]<br />೧.೪ L {{convert|70|hp|abbr=on}} [[Straight-4|I4]]<br />೧.೪ L {{convert|53.5|hp|abbr=on}} [[diesel engine|diesel]] [[Straight-4|I4]]<br />೧.೪ L {{convert|62|hp|abbr=on}} [[turbodiesel]] [[Straight-4|I4]]<br />೧.೪ L {{convert|68|hp|abbr=on}} [[Intercooled]] [[turbodiesel]] [[Straight-4|I4]]<br />೧.೪ L {{convert|70|hp|abbr=on}} [[DiCOR]] [[Straight-4|I4]] | transmission = ೫-speed [[manual transmission|manual]] | wheelbase = {{convert|2400|mm}} | length = {{convert|3690|mm}}<br />Base: {{convert|3675|mm}} | width = {{convert|1665|mm}}<br />Top Version: {{convert|1485|mm}} | height = {{convert|1485|mm}}<br />Top Version: {{convert|1500|mm}} | weight = | fuel_capacity = | electric_range = | related = [[Tata Indigo]]<br />[[Rover CityRover]] | designer = [[I.DE.A Institute]] | sp = }} ಇಂಡಿಕಾ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ, ಇದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದವರು ಹಲವು ದೂರುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ವಾಹನವು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಂತೆ ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ(ಯಂತ್ರವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ದರದ ಏಕಮಾನ) ಹಾಗು ಅನಿಲದ ಮೈಲಿ/ ದೂರವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=April 2008}} ಗ್ರಾಹಕರ ದೂರಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ, ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ಕಾರಿನ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಮರುರಚನೆ ಮಾಡಿತು, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಇಂಡಿಕಾ V೨(ರೂಪಾಂತರ ೨) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ದೂರುಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದೆನಿಸಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದೀಗ ಕಾರನ್ನು "ಉಲ್ಲಾಸಕರವಾದ ಹೊಸ ಇಂಡಿಕಾ V೨" ಎಂಬ ಘೋಷವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ಇಂಡಿಕಾದ ಮುಂದಿನ ಮಾದರಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ೨೦೦೮ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಕಾ V೨ ಜೆಟಾ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಎಂಬ ಕಾರ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ೧೪ ಕಿಮೀ/ಲೀ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ(ಸುಮಾರು ೩೩ mpg U.S., ೭.೧ L/೧೦೦ ಕಿಮೀನಷ್ಟು ಇಂಧನ ಕ್ಷಮತೆ) {{convert|70|PS|kW hp|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾನದಂಡದ ಕರಾರಿನಡಿ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/iw/2006/01/22/stories/2006012201911500.htm|title=Tata's XETA|accessdate=2008-01-16|work=thehindubusinessline.com}}</ref> ಭಾರತದ ನಗರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಧನ ಮಿತವ್ಯಯವು ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿಮೀ/ಲೀ.ನಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಬಹುದು.(ಸುಮಾರು ೨೩.೫ mpg U.S., ೧೦ L/೧೦೦ ಕಿಮೀ)<ref>{{cite web |url=http://www.infibeam.com/SDP.action?catalogId=TATAINDICAXETAGLG2006 |title=Tata Indica Xeta GLG (Petrol) Price &#124; Buy Tata Car India |publisher=Infibeam.com |date= |accessdate=2009-05-01 |archive-date=2009-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605205647/http://www.infibeam.com/SDP.action?catalogId=TATAINDICAXETAGLG2006 |url-status=dead }}</ref> V೧ ಹಾಗು V೨ ನೋಡಲು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದುದ್ದರಿಂದ, ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೨೦೦೪<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2004/01/20/stories/2004012004910300.htm |title=Indica new version launched |publisher=Hindu.com |date=2004-01-20 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2004-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040218120754/http://www.hindu.com/2004/01/20/stories/2004012004910300.htm |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿನ ಇಂಡಿಕಾವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಶೈಲಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/iw/2007/01/14/stories/2007011401821700.htm |title=The new-look Indica |publisher=Thehindubusinessline.com |date=2007-01-14 |accessdate=2010-12-10}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೂಪಾಂತರಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. * ಇಂಡಿಕಾ V೨ — ೧.೪ L ಡೀಸಲ್(DLE and DLSನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಚೋಷಣೆಯಾಗುವ ಇಂಜಿನ್; DLSನಲ್ಲಿ ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್ ನ ಆಯ್ಕೆ; ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಹಾಗು ಇಂಟರ್ ಕೂಲ್ಡ್ DLG ಹಾಗು DLX; DLS ಹಾಗು DLGಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುವ DiCOR ಇಂಜಿನ್); * ಇಂಡಿಕಾ V೨ XETA — ೧.೨ L ಪೆಟ್ರೋಲ್ (GL: AC ರಹಿತ; GLE: AC ಸಹಿತ; GLS: AC & ಪವರ್ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ನೊಂದಿಗೆ), ೧.೨ L LPG (GLE & GLS ರೂಪಾಂತರಗಳು ಮಾತ್ರ); * ಇಂಡಿಕ್ಯಾಬ್ - ೧.೪ L ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಚೋಷಣೆಯಾಗುವ ಡೀಸಲ್ (DL ಹಾಗು DLE), ಇದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಕಾರು; ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಹಾಗು ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ಯಾಬ್ ಹಾಗು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಸರಕು-ಸಾಮಾಗ್ರಿ ಸಾಗಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಡಿಗೆ ವಾಹನ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19991109/ige09062.html |title=Indica, Mumbai's future taxi |publisher=Expressindia.com |date=1999-11-09 |accessdate=2010-12-10}}</ref> [[File:AutoExpoIndica.jpg|thumb|left|ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ V2]] ಮೂಲತಃ ೧.೪L ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಹಾಗು ಡೀಸಲ್ ಇಂಜಿನ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇದಕ್ಕೆ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಡೀಸಲ್ ಇಂಜಿನ್ ನನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು; ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೧.೨Lನ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಇಂಜಿನ್ ನನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೇ ಇಂಡಿಕಾ V೨ನ ಒಂದು DiCOR([[ಕಾಮನ್ ರೇಲ್|ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಕಾಮನ್ ರೈಲ್]]) ಡೀಸೆಲ್ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ೧೬ ಕವಾಟಗಳು, ಎರಡು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕ್ಯಾಮ್ ದಂಡಗಳು, ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಜ್ಯಾಮಿತಿ [[ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್‌|ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್]] ಹಾಗು ಒಂದು ಇಂಟರ್ ಕೂಲರ್ ನಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಗ್ರ ಗುಣಮಟ್ಟದ GLG, GLX, DLG, DLX ರೂಪಾಂತರಗಳು ಹಾಗು ಟರ್ಬೋ ಹಾಗು DiCOR ಡೀಸಲ್ ಇಂಜಿನ್ ಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ೧.೪L ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಇಂಜಿನ್ ಗಳನ್ನು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾದ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಇಂಜಿನ್ ನನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, DLE ಹಾಗು DLS ಪರಿಷ್ಕೃತ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಟರ್ಬೋಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ರೆಸ್ಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ (CNG)ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2001/05/17/stories/0617000c.htm |title=Telco launches CNG version of Indica |publisher=Hinduonnet.com |date=2001-05-17 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820035328/http://www.hinduonnet.com/2001/05/17/stories/0617000c.htm |url-status=dead }}</ref> ಶ್ರೀಮಂಕರ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಇಂಡಿಕಾ V೨ XETAಗೆ ಒದಗಿಸುವ OEM ಬೇದಿನಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/07/21/stories/2006072102050500.htm |title=Tata Motors offers CNG options for Indica, Indigo |publisher=Thehindubusinessline.com |date=2006-07-21 |accessdate=2010-12-10}}</ref> CNG-ಸಂಬಂಧಿತ ಹಲವಾರು ದೂರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ, ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೇದಿನಿ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮರುಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸುಧಾರಿತ ಲಾಮ್ಡಾ ಸಂವೇದಕ/ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕದ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.ನಂತರ ೨೮–೩೧ ಮೇ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಹಾಗು ARAI(ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ)ನಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಂಡ ಬೇದಿನಿ ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಹಾಗು ಹೊಸ ವೈರಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೊಸ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ, ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅನಿಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} ಸ್ವದೇಶೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಕಾ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿ ಸ್ವಿಫ್ಟ್, ಮಾರುತಿ ವ್ಯಾಗನ್-R, ಮಾರುತಿ ಆಲ್ಟೊ, ಹ್ಯುಂಡೈ ಸ್ಯಾಂಟ್ರೋ ಹಾಗು ಫಿಯೆಟ್ ಪ್ಯಾಲಿಯೋನೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡೀಸಲ್ ಮಾದರಿಗಳು, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಕಾದ ದರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಡೀಸಲ್ ಕಾರುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಹಗುರ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸರಾಸರಿ ನಿವ್ವಳ ತೂಕಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರವಿರುವ ಕಾರು ಹೆಚ್ಚು ಆರಾಮದಾಯಕ ಪ್ರಯಾಣ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಫಿಯೆಟ್ ಹಾಗು ಮಾರುತಿ ಕಾರುಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹಾಗು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/hitchhikers-guide-to-hatchbacks/325777/2 |title=Hitchhiker’s guide to hatchbacks |publisher=Indianexpress.com |date=2008-06-22 |accessdate=2010-12-10}}</ref> UKಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ MG ರೋವರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಕಾರನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ರೋವರ್ ಸಿಟಿರೋವರ್ ಎಂಬ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಡಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವೂ ಸೇರಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಕಾ ಹಾಗು ಇಂಡಿಕ್ಯಾಬ್(B ಲೈನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ) ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಡಿಕಾ ಮಾದರಿಯು ಹಲವು ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಗೋ ಮೂರು-ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಇಂಡಿಗೋ CS, ಉದ್ದದ ಚಕ್ರಾಂತರ XL ಹಾಗು ಇಂಡಿಗೋ ಮರಿನಾ ವರ್ಗಗಳು ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತಯಾರಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ===ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಇಂಡಿಕಾ V೨ನ ವಾಪಸಾತಿ === ಇಂಡಿಕಾ V೨ನ DLS&amp;DLE ಮಾದರಿಗಳು BS-IV ಉತ್ಸರ್ಜನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.ಟಾಟಾ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಟರ್ಬೋ ಚಾರ್ಜ್ಡ್(ಅನಿಲಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಅತಿಪೂರಕ ಪಂಪು) ಇಂಡಿಕಾ V೨ನ ರೂಪಾಂತರ "ಇಂಡಿಕಾ ಟರ್ಬೋಮ್ಯಾಕ್ಸ್" BS-IV ಮಾಲಿನ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಉತ್ಸರ್ಜನ ರೂಢಿಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆ ಹೊಂದಿತು. '''ಪರಿಕರಗಳು ಹಾಗು ಐಚ್ಛಿಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಸ್ತುಗಳು ''' ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಪರಿಕರ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಇಂಡಿಕಾ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ: * ಪವರ್ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್(ಚಾಲನ) * HVAC - ಹೀಟರು(ತಾಪಕ), ವೆಂಟಿಲೇಶನ್(ಗಾಳಿಬೆಳಕುಗಳ ಸಂಚಾರ), ಹಾಗು ಏರ್ ಕಂಡೀಷನಿಂಗ್ * [[ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್‌|ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್]] ಹಾಗು ಇಂಟರ್ ಕೂಲರ್ * ಮಿಶ್ರ ಲೋಹಗಳ ಚಕ್ರಗಳು * ಪವರ್ ವಿಂಡೋ(ಕಿಟಕಿ)ಗಳು * ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲಾಕಿಂಗ್ ನೊಂದಿಗೆ ರಿಮೋಟ್ ಕೀಲಿ ರಹಿತ ಪ್ರವೇಶ * ಗಾಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಡಿಸ್ಕ್ ಬ್ರೇಕ್ ಗಳು * ೪ ಆರೆಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ವೀಲ್ * ಬಣ್ಣಮಿಶ್ರಿತ ವಾಯುರೋಧಕಗಳು * ಪ್ರಖರ ಮುಂಭಾಗದ ದೀಪಗಳು * ಹಿಂಭಾಗದ ಸ್ಪಾಯ್ಲರ್(ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯದಂತೆ ವೇಗ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಂಥದ್ದೇ ಸಾಧನ) ನೊಂದಿಗೆ ಸಮಗ್ರವಾದ LED ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಕ ದೀಪ * ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಉಣ್ಣೆಯ/ಚರ್ಮದ ಕಪ್ಪು ಒಳಭಾಗದ ಹೊದಿಕೆಗಳು * ರಾತ್ರಿಯ ಸಂಚಾರದಲಿ ಹೊಂದಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಹಿಂಬದಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಕನ್ನಡಿ * ಸೈಲೆನ್ಸರ್(ನಿಶಬ್ದಕಾರಕ)ನ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಮ್ ತುದಿ, ಲೋಹದ ಅಡ್ಡಕಂಬಿಗಳು ಹಾಗು ಬಾನೆಟ್ ನ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಮ್ ಒಳಪದರು * ಶಬ್ದ ಮೂಲದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು-ಚಾಲಕ/ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಬೆಲ್ಟ್ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚನೆ, ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದುಕೊಂಡರೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ * ವೇಗಮಾಪಕ (ಆಯ್ದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ) * ಹಿಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಚೈಲ್ಡ್ ಲಾಕ್(ಆಯ್ದ ಮಾದರಿಗಳು) * ಮಿಶ್ರ ಲೋಹದ ಪೆಡಲ್ ಗಳು ==ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ (೨೦೦೮-ಪ್ರಸಕ್ತದವರೆಗೆ) (ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆ)== {{Infobox automobile | name = Indica Vista | image = [[Image:Tata Indica Vista silver.jpg|250px|The Indica Vista]] | manufacturer = | parent_company = | aka = Tata Indica V3<br />Tata Vista<ref>{{it}}[http://www.quattroruote.it/news/articolo.cfm?codice=255633 (Quattroruote) Tata Vista: passaporto indiano, cuore italiano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621043349/http://www.quattroruote.it/news/articolo.cfm?codice=255633 |date=2010-06-21 }}</ref> ([[Italy]])<br />Tata Vista Ego<ref>{{cite web |url=http://www.tatasa.co.za/pdfs/vistaego.pdf |title=Tata Vista Ego specification |format=PDF |date= |accessdate=2010-12-13 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428133803/http://www.tatasa.co.za/pdfs/vistaego.pdf |url-status=dead }}</ref> ([[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]) | production = ೨೦೦೮-present | assembly = [[Pune]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], India | predecessor = | successor = | class = | body_style = ೫-door [[hatchback]] | layout = | platform = | engine = ೧.೨ L {{convert|65|hp|abbr=on}} [[Fully Integrated Robotised Engine|''Fire'']] [[Straight-4|I4]]<br />೧.೪ L {{convert|71|hp|abbr=on}} [[turbodiesel]] [[Straight-4|I4]]<br />೧.೩ L {{convert|75|hp|abbr=on}} ''[[Multijet]]'' [[Straight-4|I4]] | transmission = ೫-speed manual | wheelbase = {{convert|2470|mm}} | length = {{convert|3795|mm}} | width = {{convert|1695|mm}} | height = {{convert|1550|mm}} | weight = | fuel_capacity = | electric_range = | related = [[Tata Indigo|Tata Indigo Manza]]<br />[[Fiat Linea]]<br />[[Fiat Grande Punto|Fiat Punto (310)]] | designer = Tata Motors, evolution of V೨ | sp = }} ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೯ನೇ ಆಟೋ ಎಕ್ಸ್ಪೋ ನಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿತು. ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ, ಇಂಡಿಕಾದ ಕೇವಲ ರೂಪವರ್ಧನೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯು, ಹಿಂದಿನ ಇಂಡಿಕಾಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಇದು {{convert|3795|mm|in|1|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, {{convert|2470|mm|in|1|abbr=on}}ರ ಚಕ್ರಾಧಾರಿತ ಮೂಲ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ ಎರಡು ಹೊಸ ಇಂಜಿನ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ೧.೩ L ಕ್ವಾಡ್ರಾ ಜೆಟ್ ಸಾಧಾರಣ ಅಡ್ಡಕಂಬಿಯಲ್ಲಿ ನೇರ ಒಳನುಗ್ಗುವ ಡೀಸಲ್ ಹಾಗು ೧.೨ L ಸಫೈರ್ MPFI VVT ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಇಂಜಿನ್. ಇದು ೧.೪L TDi(ಟರ್ಬೋ ಡೀಸಲ್) ನೊಂದಿಗೂ ಸಹ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ವಾಡ್ರಾ ಜೆಟ್(ಫಿಯೆಟ್ JTD) ನ್ನು ರಂಜನ್ ಗಾಂವ್ ನಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ-ಫಿಯೆಟ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="tata.com">{{cite web|url=http://www.tata.com/tata_motors/releases/20080109.htm|title=Tata Motors launches new vehicle models at the New Delhi Auto Expo|accessdate=2008-01-10|work=tata.com |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080306201715/http://www.tata.com/tata_motors/releases/20080109.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-03-06}}</ref> ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಇಂಡಿಕಾ V೩ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/08/24/stories/2008082456171500.htm |title=All-new Indica Vista launched |publisher=Hindu.com |date=2008-08-24 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2008-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080826064146/http://www.hindu.com/2008/08/24/stories/2008082456171500.htm |url-status=dead }}</ref> ===ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು=== {| class="wikitable" style="font-size:97%;text-align:center" |- | ! ೧.೪ TDI ! ೧.೩ ಕ್ವಾಡ್ರಾಜೆಟ್ ! ೧.೨ ಸಫೈರ್ |- | style="text-align:right;"| ಅಧಿಕ ವೇಗ | - || - || - |- | style="text-align:right;"| ೦ to ೧೦೦&nbsp;km/h (೬೨&nbsp;mph) | - || - || - |- | style="text-align:right;"| ಇಂಜಿನ್ ಮಾದರಿ | ೪೭೫ IDI ಟರ್ಬೋ || ೧.೩L SDE ಸಾಧಾರಣ, ಕ್ವಾಡ್ರಾಜೆಟ್ ಡೀಸಲ್ ಇಂಜಿನ್ || New ೧.೨L, MPFI, ಸಫೈರ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಇಂಜಿನ್ |- | style="text-align:right;"| ಸ್ಥಾನಾಕ್ರಮಣ | {{convert|1405|cc|abbr=on}} || {{convert|1248|cc|abbr=on}} || {{convert|1172|cc|abbr=on}} |- | style="text-align:right;"| ಸಾಮರ್ಥ್ಯ | {{convert|71|PS|kW hp|abbr=on}} @ ೪೫೦೦ rpm || {{convert|75|PS|kW hp|abbr=on}} @ ೪೦೦೦ rpm || {{convert|65|PS|kW hp|abbr=on}} @ ೫೫೦೦ rpm |- | style="text-align:right;"| ಭ್ರಾಮಕ | {{convert|135|N.m|abbr=on}} @೨೫೦೦ rpm || {{convert|190|N.m|abbr=on}} @೧೭೫೦ rpm || {{convert|96|N.m|abbr=on}} @೩೦೦೦ rpm |- | style="text-align:right;"| ಕವಾಟದ ಯಂತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ | - || - || - |- | style="text-align:right;"| ಸಿಲಿಂಡರ್ ವಿನ್ಯಾಸ | Inline ೪ || Inline ೪ || Inline ೪ |- | style="text-align:right;"| ಇಂಧನ ಮಾದರಿ | ಡೀಸಲ್ || ಡೀಸಲ್ || ಪೆಟ್ರೋಲ್ |- | style="text-align:right;"| ಇಂಧನ ವಿಧಾನ | ID TC || CRDI || MPFI |- | style="text-align:right;"| ಮಿನಿಮಮ್ ಟರ್ನಿಂಗ್ ರೇಡಿಯಸ್ | - || - || - |- | style="text-align:right;"| ಚಕ್ರದಗಾತ್ರ | {{convert|14|in|abbr=on}} || {{convert|14|in|abbr=on}} || {{convert|13|in|abbr=on}} |- | style="text-align:right;"| ಟೈರುಗಳು | ೧೭೫ / ೬೫ R೧೪ (ಟ್ಯೂಬ್ ರಹಿತ) || ೧೭೫ / ೬೫ R೧೪ (ಟ್ಯೂಬ್ ರಹಿತ)|| ೧೭೫ / ೭೦ R ೧೩ (ಟ್ಯೂಬ್ ರಹಿತ) |- | style="text-align:right;"| ಗ್ರೌಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ | ೧೬೫&nbsp;mm (೬.೫&nbsp;in) || ೧೬೫&nbsp;mm (೬.೫&nbsp;in) || ೧೬೫&nbsp;mm (೬.೫&nbsp;in) |} ===ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ EV=== [[File:Tata Indica EV (MIAS).JPG|thumb|right|ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ EV]] [[File:Tata Indica EV Engine bay.jpg|thumb|right|ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ EV ಇಂಜಿನ್ ಅಂಕಣ]] {{See also|Tata Nano#Electric vehicle}} ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ EV(ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವೆಹಿಕಲ್) ಹೆಸರಿನ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾದ ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಮಾದರಿಗಳು ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2009/11/25/stories/2009112551680200.htm |title=Tatas may launch electric Indica by early 2011 |publisher=The Hindu Business Line |date=2009-11-25 |accessdate=2010-02-24}}</ref> ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಈ ವಾಹನವು ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿದರೆ, ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರಿನಿಂದ ಕಾರು ೨೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಗಳವರೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೮ರ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರಿನ [[wikt:roll out|ಚಲಾವಣೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು]],<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=4a568fd5-921a-4ceb-862f-37ea067cdb79&&Headline=Tatas+plan+to+drive+out+electric+car&strParent=strParentID |title=Tatas plan to drive out electric car on Indica platform |publisher=Hindustantimes.com |date=2008-07-27 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126155459/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=4a568fd5-921a-4ceb-862f-37ea067cdb79&&Headline=Tatas+plan+to+drive+out+electric+car&strParent=strParentID |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಇದು ೨೦೧೦-೦೮-೧೫ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://movele.ayesa.es/movele2/muestraVehiculos.php |title=bases |publisher=Movele.ayesa.es |date= |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822055619/http://movele.ayesa.es/movele2/muestraVehiculos.php |url-status=dead }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಕಾರಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೇ ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಇಂಡಿಕಾ ಕಾರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆಯೆಂದು ಆಗ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಹನವು ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು<ref>{{cite web |url=http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=104970025&docId=l:846836097 |title=Tata Motors Unveils Electric Versions Of Indica And Ace |publisher=.lexisnexis.com |date= |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521144028/http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=104970025&docId=l:846836097 |url-status=dead }}</ref> ದುದಲ್ಲದೇ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು UKಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref name="autonews1">http://www.autonews.com/article/20090304/ANE02/903049987/1193</ref> ಆಗ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, UK ಸರ್ಕಾರದ (ಹಣಕಾಸು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಲಾರ್ಡ್ ಮಂಡೆಲ್ಸನ್)ಅವರು UKಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ £೧೦ (€೧೧.೦೯) ದಶಲಕ್ಷ ಸಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="autocar1">{{cite web|date=18 September 2009 |url=http://www.autocar.co.uk/News/NewsArticle/AllCars/243401/ |title=Tata gets £10m UK loan |publisher=Autocar.co.uk |date=2009-09-18 |accessdate=2009-10-17}}</ref> UKಯಲ್ಲಿರುವ ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ನಾರ್ವೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ವಾಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಿಲ್ಜೋ ಗ್ರೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್ನೋವಾಸ್ಜೊನ್ ನ ೫೦.೩% ರಷ್ಟರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು US$೧.೯೩ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರೊಂದಿಗಿಯೇ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಜಾರುಬಾಗಿಲುಳ್ಳ ಇಂಡಿಕಾವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tata.com/media/releases/inside.aspx?artid=D8J398/KAjI= |title=TMETC acquires 50.3 per cent stake in Norway’s Miljo Grenland/Innovasjon; to launch first electric vehicle, Indica EV, in 2009 |publisher=Tata.com |date=2008-10-14 |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2013-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730110821/http://www.tata.com/media/releases/inside.aspx?artid=D8J398%2FKAjI%3D |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Industry consultancy Ipsos' Greater China region |url=http://www.just-auto.com/article.aspx?id=96329&lk=dm |title=INDIA [photo added 15:45BST&#93;: Tata to launch EV next year |publisher=Just-auto.com |date= |accessdate=2010-12-10 |archive-date=2009-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329062948/http://www.just-auto.com/article.aspx?id=96329&lk=dm |url-status=dead }}</ref> ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋವಾಯ, ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ಹಾಗು ಮಿಲ್ಜೋ/ಗ್ರೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್/ಇನ್ನೋವಾಸ್ಜೊನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಹಾಗು ವಿದ್ಯುತ್ಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋವಾಯದ ಲಿಥಿಯಂ ಅಯಾನ್ ಸೂಪರ್ ಪಾಲಿಮರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಯಾರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.greencarcongress.com/2008/10/electrovaya-par.html |title=Electrovaya Partners with Tata Motors and Miljø to Launch Electric Car and Battery Production in Norway |publisher=Greencarcongress.com |date=2008-10-14 |accessdate=2010-12-10}}</ref> ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ EV ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆದಾಗ <ref name="autonews1" />{{convert|200|km|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ {{convert|105|km/h}}ರಷ್ಟು ಅಧಿಕ ವೇಗವಾಗಿಯೂ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="autocar1" /> ಜೊತೆಗೆ ೧೦ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೦ ರಿಂದ ೬೦ ಕಿಮೀ/ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು, TM೪ ವಿದ್ಯುದ್ಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು(ಹೈಡ್ರೋ-ಕ್ಯೂಬೆಕ್ ನ ಒಂದು ಅಂಗವಿಭಾಗ) ಒಂದು ಸಮರ್ಥ MФTIVETM ಸರಣಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hydroquebec.com/4d_includes/of_interest/PcAN2009-005.htm |title=Aperçu COM 2009-005 An |publisher=Hydroquebec.com |date=2009-01-15 |accessdate=2009-05-01 |archive-date=2009-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511182323/http://www.hydroquebec.com/4d_includes/of_interest/PcAN2009-005.htm |url-status=dead }}</ref> ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ EVX, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ X ಪ್ರೈಜ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.progressiveautoxprize.org/team-central |title=Competition Results &#124; Progressive Automotive XPRIZE |publisher=Progressiveautoxprize.org |date= |accessdate=2010-12-12 |archive-date=2010-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222071040/http://www.progressiveautoxprize.org/team-central |url-status=dead }}</ref> ===ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ S=== ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕೌಶಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅಧ್ಯಯನ, ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರ Sನ್ನು ೨೦೧೦ರ ದೆಹಲಿ ಆಟೋ ಎಕ್ಸ್ಪೋ ನಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ==ಇಂಡಿಕಾ ಸಿಲುಯೆಟ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಹೊಸ ಕಾರು == [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತದ ೨೦೦೬ರ ಆಟೋ ಎಕ್ಸ್ಪೋ ನಲ್ಲಿ, ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ ಸಿಲುಯೆಟ್ ಹೊಸ ಕಾರನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೂಲ, ಅಧಿಕ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾರು ಹಿಂಭಾಗದ-ಚಕ್ರದ ಚಲನೆಯ ಶಕ್ತಿ, ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗ, ಹಾಗು ೩.೫ ಲೀಟರಿನ {{Convert|330|hp|kW|0|abbr=on}}V೬ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.autocarindia.com/new/Information.asp?id=1663 |title=:: ಆಟೋಕಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ - ಕಾರ್ ಹಾಗು ಬೈಕ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್:: |access-date=2011-01-19 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927195125/http://www.autocarindia.com/new/Information.asp?id=1663 |url-status=dead }}</ref> ಕಾರು ೪.೫ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೦-೧೦೦ ಕಿಮೀ/ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಗೆ ವೇಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು {{convert|270|km/h|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಯೆಟ್ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದ ಏಕೈಕ ವಾಹನವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಇಂಡಿಕಾಗಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ==ಇಂಡಿಕಾ ರಾಲಿ ಮಾದರಿ == ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಮುಕ್ತ,ನಿಲಂಬಲ ಹಾಗು {{convert|180|km/h|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ದೃಢೀಕೃತವಾದ ಒಂದು ೧೫೦೦ cc ೧೧೫ bhp (೮೬ kW) ಇಂಡಿಕಾವನ್ನು ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್ ಹಾಗು ಜಯಂ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ಸ್ ನ J. ಆನಂದ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಕಾರ್ ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ (ಭಾರತ) * ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಗೋ *[[ಟಾಟಾ ನ್ಯಾನೊ|ಟಾಟಾ ನ್ಯಾನೋ]] *[[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್]] *TM೪ ವಿದ್ಯುದ್ಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಹಾಗು ಡೀಸಲ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಇಂಜಿನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಇಂಡಿಕಾ V೨ ಕಾರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://cars.tatamotors.com/indica/indicavista/index.html ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203024141/http://cars.tatamotors.com/indica/indicavista/index.html |date=2011-02-03 }} * [http://indica.tatamotors.com/ ಇಂಡಿಕಾದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517071727/http://indica.tatamotors.com/ |date=2008-05-17 }} * [http://www.tatasa.co.za ಟಾಟಾ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ] * [http://www.indiancarsbikes.in/cars/tata-indica-concept-electric-vehicle-nano-auto-expo-2010-2241/ ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ EV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209172321/http://www.indiancarsbikes.in/cars/tata-indica-concept-electric-vehicle-nano-auto-expo-2010-2241/ |date=2011-02-09 }} * [http://www.carsalesindia.com/Tata/Indica%20Vista/Tata_Indica%20Vista.html ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾ ವಿಸ್ಟಾ ಮಾದರಿಗಳು ಹಾಗು ದರ ಪಟ್ಟಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212104840/http://carsalesindia.com/Tata/Indica%20Vista/Tata_Indica%20Vista.html |date=2010-12-12 }} {{Tata Motors}} {{Tata Timeline}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಟಾಟಾ ವಾಹನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಗರದ ಕಾರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾರುಬಾಗಿಲುಳ್ಳ ಕಾರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಭಾಗದ ಚಕ್ರ ಚಾಲನೆಯ ವಾಹನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1990ರ ದಶಕದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2000ರಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1998ರಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾದ ವಾಹನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2008ರಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾದ ವಾಹನಗಳು]] esm2nxb9apng8a5p02ruvk9hp1bm95m 10 28092 1373989 1320070 2026-05-22T13:18:28Z Gotitbro 46509 1373989 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | top = 37.3 | bottom = 23.4 | left = 60.5 | right = 80.5 | image = Pakistan location map.svg }}<noinclude>{{Location map/Info}} ==Alternative maps== The ''AlternativeMap'' parameter in [[Template:Location map]] can be used to display the following alternative map image: [[Image:Pakistan adm location map.svg|400x400px|thumb|left|AlternativeMap = Pakistan adm location map.svg]] [[ವರ್ಗ:Location map by country templates|Pakistan]] </noinclude> n9epr13oc97ph41fzlkno1urbfryfcx 2 48851 1374014 1324435 2026-05-23T03:28:12Z ~2026-30821-66 99593 /* */ 1374014 wikitext text/x-wiki ಡಾ. ಪ್ರಕಾಶ ಗ. ಖಾಡೆ ಡಾ. ಪ್ರಕಾಶ ಗಣಪತಿ ಖಾಡೆ ಅವರು [[ಜಮಖಂಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ತೊದಲಬಾಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 10-06-1965 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಓದಿದ್ದು ತೊದಲಬಾಗಿ, ಕೆರೂರ ([[ಬದಾಮಿ]]), ಇಳಕಲ್ಲ ಹಾಗೂ [[ಧಾರವಾಡ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ.ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾಗಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ "ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಜಾನಪದದ ಪ್ರಭಾವ" ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [[ಬೈಲಹೊಂಗಲ]],[[ಚಂದರಗಿ]] ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ , ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ . ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಜಾನಪದ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟನೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲ್ಲಿ, [[ಆಕಾಶವಾಣಿ]], ದೂರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲೇಖನ, ಕವಿತೆ, ಕಥೆ, ವಿಮರ್ಶೆ ಪ್ರಕಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ. ಈವರೆಗೆ ಗೀತ ಚಿಗಿತ, ಪ್ರೀತಿ ಬಟ್ಟಲು, ತೂಕದವರು, ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಜಾನಪದದ ಪ್ರಭಾವ, ಕೃಷ್ಣಾ ತೀರದ ಜನಪದ ಒಗಟುಗಳು, ಮುನ್ನುಡಿ ತೋರಣ, ಜತ್ತಿ ಕಾವ್ಯಾಭಿವಂದನ, ನೆಲಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ ಕೋಗಿಲೆ ಗೌರಮ್ಮ ಚಲವಾದಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗತಿ ,ಮೌನ ಓದಿನ ಬೆಡಗು, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿ, ಕಾವ್ಯ ನಾದದ ಧ್ಯಾನ, ಹಲಸಂಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇಸಿಯತೆ, ಬೇಂದ್ರೆ ಕಾವ್ಯದ ದೇಸಿಯತೆ ವಿಮರ್ಶಾ ಸಂಕಲನಗಳು, ಗ್ರಾಮ್ಯ ಜನಪದ ಸಂಕಲನ. ಚೆಲುವಿ ಚಂದ್ರಿ, ಬಾಳುಕುನ ಪುರಾಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 53 ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ನಾಡಿನ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ , ವಿಜಯಪುರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬಳ್ಳಾರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗಳು ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಇವರು ಬರೆದ ಕಥೆ, ಲೇಖನಗಳು ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.,ಶಿವಮೊಗ್ಗ,ವಿಜಾಪುರ, ಮೈಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡನೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಮೇಘ ಮೈತ್ರಿ 6 ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಗೌರವಕ್ಕೆ. ಪಾತ್ರರಾದರು.ಭಾಲ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಗಡಿನಾಡು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಧ್ಯಾಪಕ,ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ, ರಂಗ ಚಿಂತಕ. ಸಾಹಿತಿ ಡಾ.ಪ್ರಕಾಶ ಗ .ಖಾಡೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 10.6.2025 ರಂದು ಡಾ.ಪ್ರಕಾಶ ಗಣಪತಿ ಖಾಡೆ ಅವರಿಗೆ 60 ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದವು.ಅಂದು ಸಂಜೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಳಿಯ ಮತ್ತು ಮಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವರ್ಗದವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅರವತ್ತನೇ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡರು.30.06.2025 ರಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ಸೇವಾ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು : ಪ್ರಕಾಶ ಗಣಪತಿ ಖಾಡೆ ತಂದೆ : ಗಣಪತಿ ಬಾಪು ಖಾಡೆ ತಾಯಿ : ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಗಣಪತಿ ಖಾಡೆ ಸಹೋದರರು : 1.ಅಶೋಕ ಗಣಪತಿ ಖಾಡೆ , ವಿಜಯಪುರ 2.ಬಾಪು ಗಣಪತಿ ಖಾಡೆ , ಮುಧೋಳ ಸಹೋದರಿಯರು : 1.ಲಕ್ಷ್ಮೀಂಬಾಯಿ ಪುಂಡಲೀಕ ಸೋನಾವಲೆ,ಗುಣದಾಳ, 2.ಸುಧಾ ಪಾಂಡುರಂಗ ಶಿಂಧೆ, ಹೊನವಾಡ ಮಕ್ಕಳು : 1.ಉಮಾ ಪ್ರವೀಣ ಘಾಟಗೆ 2.ಪ್ರತಿಮಾ ಪವನ ಜಾಧವ 3.ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ ಸೊಸೆ : ದಿವ್ಯಾ ಅಭಿನವ ಖಾಡೆ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು : 1.ಶ್ರೀಜಾ ಪ್ರವೀಣ ಘಾಟಗೆ 2.ರಿಶ್ವೀನ್ ಪವನ ಜಾಧವ. <nowiki>#</nowiki> '''ಕಥೆಗಾರ ಡಾ.ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜಮಖಂಡಿ ಭಾಷಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿದ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಕಥನ.''' ಜಮಖಂಡಿಯ ಕೃಷ್ಣಾತೀರದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕøತಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು.ಈ ಪರಿಸರದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಥೆ ಬರೆದ ದು.ನಿಂ.ಬೆಳಗಲಿ,ರಾವಬಹದ್ದೂರ ,ಸತ್ಯಕಾಮ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಡಿನಲ್ಲಯೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಹೆಸರಾದವರು,ಅವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಕಥೆಗಾರರಲ್ಲಿ  ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ.ಪ್ರಮುಖರು. ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಜಮಖಂಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ತೊದಲಬಾಗಿಯಲ್ಲಿ. ಈಗಾಗಿ ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಮಖಂಡಿ ಪರಿಸರದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಅನಾವರಣವಿದೆ. ಕಥೆಗಾರ ಖಾಡೆಯವರು ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ,  ‘ಕನ್ನಡ ಮರಾಠಿ ಭಾಷಾ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಜಮಖಂಡಿ ಸುತ್ತಿನ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಗಡಸುತನ, ಕಠೋರತೆಯ ಮೃದುತ್ವತನವಿದೆ. ಕೃಷ್ಣೆ , ಘಟಪ್ರಭೆಯರ ಪೆರ್ದೊರೆಯ ನಾಡು ನಮ್ಮದು. ಈ ಜೀವ ನದಿಗಳ ತಟಾಕದ ಭಾಷಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ನನ್ನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡೆಲ್ಲಾ ಹೈನಾಗುವಂತೆ ಚೆಲ್ಲುವರಿದಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ದು.ನಿಂ.ಬೆಳಗಲಿ ಅವರ ಕೃಷ್ಣಾ ತೀರದ ವಸ್ತು ಸಂಗತಿಗಳು, ಸತ್ಯಕಾಮರ ಅಮೂರ್ತ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು, ರಾವಬಹಾದ್ದೂರ ಅವರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂವೇದನೆಗಳು ನಾನು ಈ ಪರಿಸರದ ಕೂಸಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದೆಂಬ ಒಂದು ಅಗೋಚರ ಕನವರಿಕೆ ನನ್ನದು, ಇದನ್ನು ಓದುಗ ದೊರೆಗಳಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಬೇಕು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಮಾಡಿರುವ ಡಾ.ಖಾಡೆ ಅವರ 53 ಕೃತಿಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ .ಜಾನಪದ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಪತ್ರಿಕೊದ್ಯಮ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಂಘಟನೆ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾರ್ಥಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಇವರೇ ರೂಪಿಸಿ ಬೆಳಕಾಯಿತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹಾಗೂ ದೇಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಸರಣಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬರೆದುಕೊಂಡ ಕಥೆಗಳ ಎರಡು ಸಂಕಲನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.ಚೆಲುವಿ ಚಂದ್ರಿ ಮತ್ತು ಬಾಳುಕುನ ಪುರಾಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಜಮಖಂಡಿ ಪರಿಸರದ ಸಂಸ್ಕøತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಭಾಷೆ, ಜನರ ಆಚರಣೆಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡರಿಸಿದ್ದಾರೆ . <nowiki>#</nowiki>     eprl1shrt8glyrxmf46yhov52yb7m78 10 50803 1373999 451291 2026-05-22T14:02:08Z A826 72368 1373999 wikitext text/x-wiki {{imbox | type = delete | image = | imageright = | style = | textstyle = | text = {{#ifeq: {{{previous version}}} |yes |''ಈ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮದ '''ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ(ಗಳು)''' {{{previous version of this image}}}. |''ಈ ಕಡತ {{{this image}}}{{#ifeq:{{{period}}}|no||.}} }} {{#ifeq:{{{breakbeforeunless}}}|yes|</ul><br />}}'''{{{will be deleted unless}}}''' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, {{#ifeq: {{{previous version}}} |yes |ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ(ಗಳು)|ಚಿತ್ರ}}ವನ್ನು {{#if:{{{csd|}}}|[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#{{{csd}}}|ತ್ವರಿತ ಅಳಿಸುವಿಕೆ]]ಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ|ಅಳಿಸಲಾಗುವುದು}} {{#if:{{{or will be<includeonly>|</includeonly>}}}| ಅಥವಾ {{{or will be}}}}} {{#if:{{{date|}}}|ನಂತರ}} '''{{#if:{{{date|}}}|{{#time:l, j F Y|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{date|einval}}}}}|{{REVISIONYEAR}}-{{REVISIONMONTH}}-{{REVISIONDAY2}}}}+ {{#switch: {{{span|7}}} |1|one=1|2|two=2|3|three=3|4|four=4|5|five=5|6|six=6| #default=7}} ದಿನಗಳು}}|{{{span|ಏಳು}}} ದಿನಗಳ ನಂತರ {{{relative to|ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಸೇರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ}}}}}.''' ದಯವಿಟ್ಟು {{#ifeq: {{{do not remove}}} |template |ಈ ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಡಿ|ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ {{#if:{{{remove template and<includeonly>|</includeonly>}}}|ಮತ್ತು {{{remove template and}}}}} {{{remove this template if}}}}}. '' {{#if:{{{note<includeonly>|</includeonly>}}}|<div>''ಟಿಪ್ಪಣಿ: {{{note}}}''</div>}} ---- <small>{{#if:{{{for administrators<includeonly>|</includeonly>}}}| ''ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗಾಗಿ: {{{for administrators}}}'' }}<br/> ಬಳಕೆ: {{tlx|{{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}|{{#if:{{{source|}}}|source&#61;{{{source}}}}} |date&#61;{{#time:j F Y|{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}} }}{{#if:{{{params|}}}|{{!}}{{{params}}}}}}}{{#if:{{{optional|}}}|<br/> {{#ifeq: {{{optional}}} |yes| ಐಚ್ಛಿಕ ಬಳಕೆ|{{{optional}}}}}: {{tlx|{{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}|{{#if:{{{source|}}}|source&#61;{{{source}}}{{!}}}}date&#61;{{#iferror:{{#time:j F Y|{{{date|}}}}}|{{#time:j F Y|{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}} }}}} }}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{no notify|}}}|yes||<br/> ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ: {{tlsx| {{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}-notice |<nowiki>1=</nowiki>{{PAGENAME}}{{#if:{{{source|}}}|{{!}}source={{{source}}}}}}} <nowiki>~~~~</nowiki> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{no caption|}}}|yes||<br/> ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸೇರಿಸಿ: {{tlx|deletable image-caption|{{#if:{{{date|}}}|{{#time:l, j F Y|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{date|einval}}}}}|{{REVISIONYEAR}}-{{REVISIONMONTH}}-{{REVISIONDAY2}}}}+ {{#switch: {{{span|7}}} |1|one=1|2|two=2|3|three=3|4|four=4|5|five=5|6|six=6| #default=7}} ದಿನಗಳು}}|}}}} }} </small>{{{extra|}}} }} dmacuxm6whvegy87qandcqzsrtsws16 1374000 1373999 2026-05-22T14:03:32Z A826 72368 1374000 wikitext text/x-wiki {{imbox | type = delete | image = | imageright = | style = | textstyle = | text = {{#ifeq: {{{previous version}}} |yes |''ಈ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮದ '''ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ(ಗಳು)''' {{{previous version of this image}}}. |''ಈ ಕಡತ {{{this image}}}{{#ifeq:{{{period}}}|no||.}} }} {{#ifeq:{{{breakbeforeunless}}}|yes|</ul><br />}}'''{{{will be deleted unless}}}''' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, {{#ifeq: {{{previous version}}} |yes |ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ(ಗಳು)|ಈ ಕಡತವನ್ನು}} {{#if:{{{csd|}}}|[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#{{{csd}}}|ತ್ವರಿತ ಅಳಿಸುವಿಕೆ]]ಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದು|ಅಳಿಸಲಾಗುವುದು}} {{#if:{{{or will be<includeonly>|</includeonly>}}}| ಅಥವಾ {{{or will be}}}}} {{#if:{{{date|}}}|ನಂತರ}} '''{{#if:{{{date|}}}|{{#time:l, j F Y|{{{date}}}}}|{{{span|ಏಳು}}} ದಿನಗಳ ನಂತರ ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಸೇರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ}}'''. ದಯವಿಟ್ಟು {{#ifeq: {{{do not remove}}} |template |ಈ ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಡಿ|ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು {{#if:{{{remove template and<includeonly>|</includeonly>}}}|ಮತ್ತು {{{remove template and}}} }} ತೆಗೆದುಹಾಕಿ {{{remove this template if}}}}}. '' {{#if:{{{note<includeonly>|</includeonly>}}}|<div>''ಟಿಪ್ಪಣಿ: {{{note}}}''</div>}} ---- <small>{{#if:{{{for administrators<includeonly>|</includeonly>}}}| ''ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗಾಗಿ: {{{for administrators}}}'' }}<br/> '''ಬಳಕೆ:''' {{tlx|{{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}|{{#if:{{{source|}}}|source&#61;{{{source}}}|}} {{#if:{{{date|}}}|date&#61;{{{date}}}|date&#61;{{#time:j F Y}}}}{{#if:{{{params|}}}|{{!}}{{{params}}}}}}}{{#if:{{{optional|}}}|<br/> {{#ifeq: {{{optional}}} |yes |ಐಚ್ಛಿಕ ಬಳಕೆ|{{{optional}}}}}: {{tlx|{{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}|{{#if:{{{source|}}}|source&#61;{{{source}}}{{!}}}}date&#61;{{#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|{{#time:j F Y}}}} }}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{no notify|}}}|yes||<br/> '''ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ:''' {{tlsx| {{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}-notice |<nowiki>1=</nowiki>{{PAGENAME}}{{#if:{{{source|}}}|{{!}}source={{{source}}}}}}} <nowiki>~~~~</nowiki> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{no caption|}}}|yes||<br/> '''ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ:''' {{tlx|deletable image-caption|{{#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|}}}} }} </small>{{{extra|}}} }} 0io214wwokhg28hi23ndpbhrqot4d0h 1374002 1374000 2026-05-22T14:06:52Z A826 72368 1374002 wikitext text/x-wiki {{imbox | type = delete | image = | imageright = | style = | textstyle = | text = {{#ifeq: {{{previous version}}} |yes |''ಈ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮದ '''ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ(ಗಳು)''' {{{previous version of this image}}}. |''ಈ ಕಡತ{{#if:{{{this image|}}}| {{{this image}}}}}{{#ifeq:{{{period}}}|no||.}} }} {{#ifeq:{{{breakbeforeunless}}}|yes|</ul><br />}}{{#if:{{{will be deleted unless|}}}|{{{will be deleted unless}}}|ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ}} ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, {{#ifeq: {{{previous version}}} |yes |ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ(ಗಳನ್ನು)|ಈ ಕಡತವನ್ನು}} {{#if:{{{csd|}}}|[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#{{{csd}}}|ತ್ವರಿತ ಅಳಿಸುವಿಕೆ]]ಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದು|ಅಳಿಸಲಾಗುವುದು}}{{#if:{{{or will be|}}}| ಅಥವಾ {{{or will be}}}}} {{#if:{{{date|}}}|'''ನಂತರ {{#time:l, j F Y|{{{date}}}}}'''|'''{{{span|ಏಳು}}} ದಿನಗಳ ನಂತರ ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಸೇರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ'''}}. {{#ifeq: {{{do not remove}}} |template |ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಡಿ|ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು{{#if:{{{remove template and|}}}| ಮತ್ತು {{{remove template and}}}}} ತೆಗೆದುಹಾಕಿ{{#if:{{{remove this template if|}}}| {{{remove this template if}}}}}}}. '' {{#if:{{{note|}}}|<div>''ಟಿಪ್ಪಣಿ: {{{note}}}''</div>}} ---- <small>{{#if:{{{for administrators<includeonly>|</includeonly>}}}| ''ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗಾಗಿ: {{{for administrators}}}'' }}<br/> '''ಬಳಕೆ:''' {{tlx|{{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}|{{#if:{{{source|}}}|source&#61;{{{source}}}|}} {{#if:{{{date|}}}|date&#61;{{{date}}}|date&#61;{{#time:j F Y}}}}{{#if:{{{params|}}}|{{!}}{{{params}}}}}}}{{#if:{{{optional|}}}|<br/> {{#ifeq: {{{optional}}} |yes |ಐಚ್ಛಿಕ ಬಳಕೆ|{{{optional}}}}}: {{tlx|{{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}|{{#if:{{{source|}}}|source&#61;{{{source}}}{{!}}}}date&#61;{{#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|{{#time:j F Y}}}} }}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{no notify|}}}|yes||<br/> '''ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ:''' {{tlsx| {{{template<noinclude>|di-foo</noinclude>}}}-notice |<nowiki>1=</nowiki>{{PAGENAME}}{{#if:{{{source|}}}|{{!}}source={{{source}}}}}}} <nowiki>~~~~</nowiki> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{no caption|}}}|yes||<br/> '''ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ:''' {{tlx|deletable image-caption|{{#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|}}}} }} </small>{{{extra|}}} }} pssw31p5v00qgneazjdoq7qob9sphnn 1374003 1374002 2026-05-22T14:10:12Z A826 72368 1374003 wikitext text/x-wiki {{imbox | type = delete | text = '''ಈ ಕಡತ ಅಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.''' ಸೂಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸದಿದ್ದರೆ, ಈ ಕಡತವನ್ನು 7 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಳಿಸಲಾಗುವುದು. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ. }} 8lspheq8nezitparwzlkq52w9zlwkma 0 59426 1374009 1370548 2026-05-22T20:17:10Z ~2026-30526-68 99584 /* ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳು */ 1374009 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್ | image = Jayalaxmi Patil.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|ಜೂನ್, ೦೮,೧೯೬೮}} --> | birth_place = ನಿಂಬಾಳ, [[ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | education = ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ | alma_mater = ಬಿಜಾಪುರದ ಕೆ.ಸಿ.ಪಿ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ | other_names = | known_for = |nationality=ಭಾರತೀಯ|known for=ಅಭಿನಯ, ಬರಹ, ಸಂಘಟನೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ|spouse=ನಿಂಗನಗೌಡ ಪಾಟೀಲ್|children=ಅಮೋಲ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅದಿತಿ ಪಾಟೀಲ್}} '''ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್''' ಒಬ್ಬ ರಂಗಭೂಮಿ, ಕಿರುತೆರೆ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಮಾ ಕಲಾವಿದೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ, ಲೇಖಕಿ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜೀವನ=== '''ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್''' ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ, ನಿಂಬಾಳದವರು. ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ೦೮ ಜೂನ್ ೧೯೬೮ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರದು ಮೂಲತ: [[ಕೃಷಿ]]ಕ [[ಕುಟುಂಬ]]. ತಂದೆ, 'ರಾಜಶೇಖರ ಅವರಾದಿ', ನಿವೃತ್ತ ಸರಕಾರಿ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ. ತಾಯಿ, 'ಸರೋಜಿನಿ ಅವರಾದಿ'. <br /> ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್ ಬಿಜಾಪುರದ 'ಕೆ.ಸಿ.ಪಿ.ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್' ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಅಭಿನಯ, ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಓದು, ಸಂಗೀತ ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳು. ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳು=== * '''ನಾ ಕೊಂದ ಹುಡುಗ''' - (ರಚನೆ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಾ ದಯಾ) ಪಾತ್ರ: '''ಆಕೆ''' * '''ಒಸರ್''' - (ತುಳು ನಾಟಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಾ.ದಯಾ) * '''ಮಹಾಮಾಯಿ''' - (ರಚನೆ: ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ,ನಿರ್ದೇಶನ: ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಕವತ್ತಾರ್) ಪಾತ್ರ: '''ಗಿರಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ''' * '''ಶಾಂಡಲ್ಯ ಪ್ರಹಸನ''' - (ಮೂಲ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಭಗವತ್ ಅಜ್ಜುಕಿಯಂ. ಕನ್ನಡ ರಚನೆ, ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನ: ಡಾ.ಭರತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೊಲಿಪು) ಪಾತ್ರ: '''ವಸಂತ ಸೇನೆ''' * '''ಮಂಥರಾ''' - (ರಚನೆ: ಎಚ್.ಎಸ್.ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್) ಪಾತ್ರ: '''ಮಂಥರೆ''' * '''ಆಕಾಶ ಬುಟ್ಟಿ''' - (ರಚನೆ: ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಿ.ಬಸವಲಿಂಗಯ್ಯ) ಪಾತ್ರ: '''ತಾರಾಬಾಯಿ''' * '''ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ''' - (ರಚನೆ: ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ,ನಿರ್ದೇಶನ: ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತ್) ಪಾತ್ರ: '''ಬಸ್ಸಿ''' * '''ಸತ್ತವರ ನೆರಳು''' - (ರಚನೆ: ಶ್ರೀರಂಗ ನಿರ್ದೇಶನ: ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತ) ಪಾತ್ರ: '''ಅವ್ವನವರು''' * '''ಮದುವೆ ಹೆಣ್ಣು''' - (ರಚನೆ: ಎಚ್.ಎಸ್.ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ ನಿರ್ದೇಶನ: ಸುರೇಶ್ ಆನಗಳ್ಳಿ) ಪಾತ್ರಗಳು: '''ಅಜ್ಜಿ''', '''ತಾಯಿ''', '''ಸಂಗಡಿಗರು''' * '''ಬೆರಳ್ ಗೆ ಕೊರಳ್''' - (ರಚನೆ: ಕುಮೆಂಪು,ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಿ.ಬಸವಲಿಂಗಯ್ಯ) ಪಾತ್ರ: '''ಏಕಲವ್ಯನ ತಾಯಿ''' * '''ಚಂದ್ರಹಾಸ''' - (ರಚನೆ: ಕುವೆಂಪು, ನಿರ್ದೇಶನ: ಪ್ರಮೋದ್ ಶಿವ್ಗಾಂ) ಪಾತ್ರಗಳು: '''ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಅಜ್ಜಿ''' ಮತ್ತು '''ಸಖಿ''' * '''ಎದೆಗಾರಿಕೆ''' - (ರಚನೆ: ಅಗ್ನಿ ಶ್ರೀಧರ್,ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಿ.ಬಸವಲಿಂಗಯ್ಯ) ಪಾತ್ರ: '''ಡೆತ್''' * '''ತಾವ್ರೆ ಕೆರೇಲಿ ತಾಳೀಕಟ್ಟೋಕೂಲಿನೇ''' - (ರಚನೆ: ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಿ.ಬಸವಲಿಂಗಯ್ಯ) ಪಾತ್ರಗಳು: '''ಸಾತು ಮತ್ತು ಪಾತುವಿನ ಅಮ್ಮಂದಿರು'''. * '''ಬೈಸಿಕಲ್ ಥೀವ್ಸ್''' - (ಮೂಲ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದವರು : ರ.ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಶ್ರೀಧರಮೂರ್ತಿ) * '''ಆಧೆ ಅಧೂರೆ''' - (ಮೂಲ ಹಿಂದಿ ನಾಟಕ ರಚನೆ: ಮೋಹನ್ ರಾಕೇಶ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಪಟ್ಟಣಶೆಟ್ಟಿ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಐ.ಅಮ್,ದುಂಡಶಿ) ಪಾತ್ರ: '''ಆಕೆ(ಸಾವಿತ್ರಿ)''' * '''ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಳೆ''' - (ರಚನೆ: ಡಾ.ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್, ನಿರ್ದೇಶನ: ಬಸವಲಿಂಗಯ್ಯ) ಪಾತ್ರ:'''ವಿಶಾಖ''' * '''ಅಮ್ಮಾವ್ರ ಗಂಡ''' - (ರಚನೆ: ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಕಿರಣ ವಟಿ) ಪಾತ್ರ: '''ಸರೋಜ''' * '''ಮ್ಯಾಕ್ಬೆತ್ ಆಟ''' - (ರಚನೆ: ಎಚ್.ಎಸ್.ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್, ನಿರ್ದೇಶನ: ಸುರೇಶ್ ಆನಗಳ್ಳಿ) ಪಾತ್ರ: '''ಮಾಟಗಾತಿ''' * '''ಅಪ್ಪ''' - (ರಚನೆ: ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಅಶೋಕ ಬಾದರದಿನ್ನಿ) ಪಾತ್ರ: '''ಆಕೆ''' * '''ಮೌನ''' - (ರಚನೆ, ನಿರ್ದೇಶನ: ನಾಗರಾಜ ಸೋಮಯಾಜಿ) ಪಾತ್ರ: '''ಅಜ್ಜಿ''' ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ನಾಟಕಗಳು. ===ನಾಟಕ ನಿರ್ದೇಶನ=== * '''ಅಮ್ಮ''' - ರಚನೆ: ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್ * '''ಪುಷ್ಪ ರಾಣಿ''' - ರಚನೆ: ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ * '''ಢಾಣಾ ಢಂಗುರ''' - ರಚನೆ: ವೈದೇಹಿ * '''ಮಂಥರಾ''' - ರಚನೆ: ಎಚ್.ಎಸ್.ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ * '''ನೀಲ ಕಡಲ ಬಾನು''' - ರೂಪಕ ರಚನೆ: ಅವಿನಾಶ್ ಕಾಮತ್ * '''ಕಲ್ಲರಳಿ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ''' (ಕವನಗಳಾಧಾರಿತ ನಾಟಕ) ರಚನೆ - ಸಂಧ್ಯಾರಾಣಿ ===ಹೆಜ್ಜೆ ತಂಡದ ಸ್ಥಾಪನೆ=== ಹೆಜ್ಜೆ ತಂಡದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರ ಅಸಂಗತ ನಾಟಕ, 'ಅಪ್ಪ' (ನಿರ್ದೇಶನ: ಅಶೋಕ ಬಾದರದಿನ್ನಿ).<br /> ೨೧, ಜೂನ್, ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, 'ಮುಂಬಯಿನ ಶಬ್ದಗುಚ್ಛ ತಂಡ'ವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಅವರ 'ಮಾಯಾವಿ ಸರೋವರ', ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, 'ಹೆಜ್ಜೆ ತಂಡ'ದ ಆಶಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಸಿನಿಮಾಗಳು=== * '''ಬನದ ನೆರಳು''' - (ನಿರ್ದೇಶನ: ಉಮಾಶಂಕರ ಸ್ವಾಮಿ) ಶಿವಮ್ಮ ನಾಯಕನ ಅತ್ತೆ - ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಿತ್ರ <ref>{{Cite web |url=http://www.justkannada.in/mysore-dasara-film-banadaneralu-senatebhavana/ |title=ಸೆನೆಟ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ಅ.11 ರಂದು ‘ ಬನದ ನೆರಳು’ ಪ್ರದರ್ಶನ, Just kannada, Dassera, 2013 |access-date=2014-07-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195011/http://www.justkannada.in/mysore-dasara-film-banadaneralu-senatebhavana/ |url-status=dead }}</ref> * '''ಪುಟಾಣಿ ಪಾರ್ಟಿ''' <nowiki/>'''-''' (ನಿ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಪಿ.ಎನ್) ನ್ಯಾನ್ಸಿ, ಪಂಚಾಯತಿ ಸದಸ್ಯೆ. ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಿತ್ರ<ref>[http://www.sonkfilms.com/56/index.html 'ಪುಟಾಣಿ ಪಾರ್ಟಿ' (The Kid Gang)]</ref> * '''ಪುನೀತ್ -''' (ನಿ.ನೀಲ್ ಕಮಲ್), ಪಾತ್ರ: ನಾಯಕಿಯ ತಾಯಿ * '''ಸಕ್ಕರೆ''' <nowiki/>'''-''' (ನಿ.ಅಭಯ ಸಿಂಹ), ನಾಯಕಿಯ ತಾಯಿ<ref>[http://www.rediff.com/movies/report/review-sakkare-is-a-sweet-movie/20131018.htm Review: Sakkare is a sweet movie]</ref> * '''ಸಲಿಲ''' - (ನಿರ್ದೇಶನ: ಶ್ರೀನಾಥ್ ವಸಿಷ್ಠ) * '''ಮೂರು ಗಂಟೆ ಮೂವತ್ತು ದಿನ ಮೂವತ್ತು ಸೆಕೆಂಡು -''' (ನಿರ್ದೇಶನ: ಮಧುಸೂದನ್) *'''9 ಸುಳ್ಳು ಕಥೆಗಳು -''' (ನಿರ್ಧೇಶನ: ಮಂಜುನಥ್ ಮುನಿಯಪ್ಪ) *'''ಸಕುಟುಂಬ ಸಮೇತ''' - (ನಿರ್ದೇಶನ: ರಾಹುಲ್ ಪಿ. ಕೆ) *'''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪಾರ್ಟಿ''' - (ನಿರ್ದೇಶನ: ಅಭಿಜಿತ್ ಮಹೇಶ್) *'''ನನ್ ಆಫ್ ಹರ್''' - (ನಿರ್ದೇಶನ: ಪೂಜಿತಾ ಪ್ರಸಾದ್) (ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ) *'''ದೇವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ''' - (ನಿರ್ದೇಶನ: ಗುರುಪ್ರಸಾದ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ) ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ *'''ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ -''' (ನಿರ್ದೇಶನ: ಪ್ರಶಾಂತ್ ರಾಜಪ್ಪ) ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. * ===ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗೀತ ರಚನೆ=== ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಗಡೆಯಾದ '[[ಕಥಾಸಂಗಮ (೨೦೧೯ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಥಾ ಸಂಗಮ]]' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, 'ಊರೆಂದರೇನು ಶಿವನ' ಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಶಿವಮ್ಮ ಯರೇಹಂಚಿನಾಳ''' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗೀತರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು === * '''ಎರ್ಡಕ್ಕೆ ಹೋಗದೆಲ್ಲಿ''' ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಕಿರು ಚಿತ್ರಗಳು - ನಿರ್ದೇಶನ: ಬಸು * '''ಟಿಕೆಟ್''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಅದ್ವೈತ ಗುರುಮೂರ್ತಿ * '''ಫ್ಲವರಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಅದ್ವೈತ ಗುರುಮೂರ್ತಿ * '''ಹಸೀನಾ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಪಿ.ಶೇಶಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ಧೊಂಡಾಳೆ * '''ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ರವಿಕಿರಣ್ * '''ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮ''' ಸಂಜೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು - ನಿರ್ದೇಶನ: ಮಾಧುರಿ ಶಿವಣಗಿ * '''ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ವರ್ಷ ಕೃಷ್ಣ * '''ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಕಲಾಗಂಗೋತ್ರಿ ಮಂಜು * '''ಫಸ್ಟ್ ಕೇಸ್''' - ಬೆಂಗಾಲಿ ಕಿರು ಚಿತ್ರ - ನಿರ್ದೇಶನ: ಇಷಿಕಾ ಬಗ್ಚಿ *'''ಪಾರಿವಾಳ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಜೆರಿನ್ ಚಂದನ್ *'''ದೂರಿ ದೂರಿ ದುಗ್ಗಾಲಮ್ಮ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಗೀತಾ ಬಿ ಯು *'''ಮುಪ್ಪು''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ *'''ಜೇವ ಸೆಲೆ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಸುಷ್ಮಾ ಭಾರದ್ವಜ್ ===ಕಿರುತೆರೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ=== * '''ಸೈಲೆನ್ಸ್ ಪ್ಲೀಸ್''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಉಮೇಶ್ ಬಾದರದಿನ್ನಿ * '''ಮೌನ ರಾಗ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಪಿ.ಶೇಶಾದ್ರಿ, ಸಂಚಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ: ವಿನೋದ್ ಧೋಂಡಾಳೆ * '''ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗೊಂಬೆ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಕತ್ಲು ಸತ್ಯ * '''ಕದನ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ರಮೇಶ್ ಕೃಷ್ಣ * '''ಸ್ವಾಭಿಮಾನ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ನಂದಿತಾ ಯಾದವ್ * '''ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ * '''ಕಿಚ್ಚು''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಕೆ.ಚೈತನ್ಯ, ಸಂಚಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ: ತಿಲಕ್ * '''ಬದುಕು''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ರಾಜೇಂದರ್ ಸಿಂಗ್ * '''ಮನೆಯೊಂದು ಮೂರು ಬಾಗಿಲು''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಸಕ್ರೆ ಬೈಲು ಶ್ರೀನಿವಾಸ * '''ಮುಗಿಲು''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಕೆ ಚೈತನ್ಯ, ಸಂಚಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ: ತಿಲಕ್ * '''ಮುಕ್ತ ಮುಕ್ತ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಟಿ.ಎನ್.ಸೀತಾರಾಂ, ಸಂಚಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ: ವಿನೋದ್ ಧೋಂಡಾಳೆ *'''ರಾಧಾ ಕಲ್ಯಾಣ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಪ್ರಶಾಂತ್ * '''ಬೆಳಕು''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ರವಿಕಿರಣ್, ಸಂಚಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ: ಶಶಿಕಿರಣ್ * '''ಮಹಾಪರ್ವ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಟಿ.ಎನ್.ಸೀತಾರಾಂ * '''ದೇವತೆ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ಸತ್ಯ * '''ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ''' - ನಿರ್ದೇಶನ: ತ್ರಿಶೂಲ್ ===ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಟನೆ=== ಕನ್ನಡದ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ  ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ===ಬರವಣಿಗೆ=== * '''ನೀಲ ಕಡಲ ಭಾನು''' ಕವನ ಸಂಕಲನ *'''ಹನಿಯೊಡೆಯುತಿದೆ''' ಕವನ ಸಂಕಲನ *'''ಮುಕ್ಕು ಚಿಕ್ಕಿಯ ಕಾಳು''' ಕಾದಂಬರಿ *'''ಬೇಬಿ''' ಅನುವಾದಿತ ನಾಟಕ. ಮರಾಠಿ ಮೂಲ: ವಿಜಯ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ *'''ಹೇಳತೇವ ಕೇಳ''' (ಮಹಿಳಾ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಲೇಖನ ಸಂಗ್ರಹದ ಪುಸ್ತಕ) ಸಂಪಾದಕಿ<ref>[http://www.networkedblogs.com/IdZL5 ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆಯಲಿ ರೂಪದರ್ಶಿ,ಅವಧಿ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಆನ್ಲೈನ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ '''[https://avadhimag.in/ ಅವಧಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210830064840/https://avadhimag.in/ |date=2021-08-30 }}'''ಯಲ್ಲಿ ೫೪ ಕಂತುಗಳ '''[https://avadhimag.in/?s=%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%B2%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BF+%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B3%80%E0%B2%B2%E0%B3%8D ಹೊರಳು ನೋಟ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''' ಅಂಕಣ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. *ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಯುಗಾದಿ ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿ ವಿಶೇಷಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಂಪಾದಿತ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಿ ಕಥೆಗಳು, ಕವಿತೆಗಳು, ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. *[[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಪಂಪ (People for performing Arts & more) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನೂರಿನಲ್ಲಿ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'SIWI'(South India Writers Ensemble) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಮಂತ್ರಣದ ಮೇರೆಗೆ, 2014 ಮತ್ತು 2017ರಲ್ಲಿ ಕವಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ===ಸಂಘಟನೆ === * '''ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ'''<ref>[https://www.facebook.com/%E0%B2%88-%E0%B2%B9%E0%B3%8A%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-E-Hottige-137132543132810/ ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ'ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಚರ್ಚೆಯ ಮಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]</ref> ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಮೂರನೆಯ ರವಿವಾರದಂದು ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಓದುಗರು ಚರ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೧೬ರಿಂದ ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆಯು ಉದಯೊನ್ಮುಖ ಕಥೆಗಾರರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕಥಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ೨೦೧೯ರಿಂದ '''ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಥಾಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಹಾಗೂ ೨೦೨೨ರಿಂದ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ '''ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆಯೇ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು, ಸಂವಾದಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಮುಂದುವರೆದಿರುವ ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆಯು ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ online ನಲ್ಲಿ ೭೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಕತೆಗಾರ್ತಿಯರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ಅದೇ ವರ್ಷ ಏಷಿಯಾ, ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೀಲಿಯಾ, ಅಮೆರಿಕಾ - ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಖಂಡಗಳ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳಿನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂಬತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಕರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತೂ ದಿನಗಳಂದು ನಿತ್ಯ ಎರಡು ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನವರಾತ್ರಿ ಕಾವ್ಯೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಜನ ಕವಿಗಳೂ, ೫೦ ಜನ ಗಾಯಕರೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. * '''ಜನದನಿ''',<ref>[http://www.janadani.org/news/%E0%B2%9C%E0%B2%A8%E0%B2%A6%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%A4/ ಜನದನಿ,30-07-2016, ಜನದನಿಯಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್]</ref> ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ, ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ಹಾಗೂ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಅಸಹಜ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥ ಘಟನೆಗಳು ಆಗದಿರುವಂತೆ ತಡೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಮನಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಜನದನಿಯ ಪ್ರಥಮ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿದೆ. 2012ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‍‍ 16ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣ ಘಟಿಸಿದಾಗ, ಅತ್ಯಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದನಿ ಎತ್ತಿದ್ದ, ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆಯ ಅಭಿನೇತ್ರಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪಾಟೀಲ್, ಮುಂದೆ ಅಂತರಜಾಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾಣವಾದ ‘ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍’ನ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಮನವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಹೃದಯಿ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ '''‘ಜನದನಿ’'''ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅನೇಕ ಊರುಗಳ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಸಂಸ್ಥೆ, ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆದಿರುವ ಜನದನಿಯು, ಹೈಸ್ಕೂಲು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರಬಂಧ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೨೦ರ ಕೋವಿಡ್ ಆತಂಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಾನೂನು, ಪೊಲೀಸ್, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಿನಿಮಾ, ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದಿಗ್ಗಜರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿ, ಜನತೆಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ===ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು=== * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ]], ೨೦೨೩ನೇ ಸಾಲಿನ '''ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ದತ್ತಿ ನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' * ಕನ್ನಡ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿಯ 2025ನೇ ಸಾಲಿನ '''ನಿಸ್ಸೀಮ ಕನ್ನಡತಿ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ವುಡ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಕೊಡಮಾಡುವ ೨೦೨೨ನೇ ಸಾಲಿನ '''ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' * 'ಮಾಟುಂಗಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ಮುಂಬಯಿ,'ಆಯೋಜಿಸಿದ, 'ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಕುವೆಂಪು ನಾಟಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ'ಯಲ್ಲಿ '''ನಾ ಕೊಂದ ಹುಡುಗ''' ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ '''ಭಾರತಿ ಕೊಡ್ಲೇಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''. * '''ಒಸರ್''' ತುಳು <ref>[http://gujariangadi.blogspot.in/2011/04/blog-post_18.html 'ಗುಜರಿ ಅಂಗಡಿ', ಒಸರ್ ತುಳು ನಾಟಕ, ಅಭಿನಯ ಶಾರದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]</ref> ನಾಟಕದಲ್ಲಿ '''ಅಭಿನಯ ಶಾರದೆ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ'. * '''ಹಕ್ಕಿ''' ಕವನಕ್ಕೆ 'ಮುಂಬಯಿ ಬೆಳಕು ಕನ್ನಡ ಬಳಗ' ಡೊಂಬಿವಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ '''<nowiki/>'ಡಾ.ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'.''' * '''ಸಮುದ್ರ''' ಹನಿಗವನ, ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ಕೋಟ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದಿಂದ ''''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹನಿಗವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''<nowiki/>'. * '''ನೀಲ ಕಡಲ ಬಾನು''' ಕವಿತೆಗೆ ಅಥಣಿಯ ವಿಮೋಚನಾ ಪ್ರಕಾಶನದವರ '''<nowiki/>'ದು.ನಿಂ.ಬೆಳಗಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'.''' * '''ನನ್ನೊಳು ನೀ''' ಕವನಕ್ಕೆ'೨೦೦೭ರ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ' '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''. * ಕತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾಟುಂಗಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ಮುಂಬಯಿಯ'ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ'ಯಲ್ಲಿ '''ಎರಡನೇಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.''' ===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=== <References/> ===ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು=== * [http://antaraala-jayalaxmi.blogspot.in/search/label/%E2%80%98%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B3%86%E2%80%99 ಹೇಳಬೇಕೆನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ'-ಸಂಗೀತದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ-ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸ, ಗೆಳೆತನದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ'] * [https://sapnaonline.com/helateva-kela-gs-mohan-jayalakshmi-patil-abhinava-4860275 'ಹೇಳತೇವ ಕೇಳ' ಪುಸ್ತಕ ಸಂಕಲನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article1374355.ece A true inspiration for all young women, 'ಅವಳು ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭ'Indian Express news paper, 11th December 2012]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://sanchaaritheatru.wordpress.com/2012/03/09/%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D-%E0%B2%96%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D-%E0%B2%86%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%AF/ “ದಿಲ್ ಖುಷ್ ಆಯ್ತು” ಅಂತಾರೆ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್, March 9, 2012] * [https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10204326044982057&set=gm.864345353595304&type=1&relevant_count=1 'ವೈದೇಹಿ ಕವನಗಳು'] * [http://www.hungama.com/artists/jayalaxmi-patil-biography/98730 'ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ']{{Dead link|date=ಮೇ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/Anguished-actor-requests-crowd-to-debate-rape/2014/07/22/article2343383.ece 'ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದನಿ']{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://avadhimag.com/2013/02/09/%E2%80%99%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%81-%E0%B2%8A%E0%B2%B0%E0%B3%8D-%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%B2%E0%B2%A6-%E0%B2%A4%E0%B3%8B%E0%B2%B0/ ಅವಧಿ, 'ಬಾರಾಕಮಾನು ಊರ್ ಬಾಗಲದ ತೋರ್ಣ ಆಕೈತಿ', ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್, 'ನಮ್ಮೂರಾಗ ಕನ್ನಡ ತಾಯಿ ನಲಿದ್ಯಾಡಕತ್ತ್ಯಾಳ', February 9, 2013] * [http://www.chukkubukku.com/kagada/1360044031 'ಚುಕ್ಕು ಬುಕ್ಕು', ಕ್ಲಿಕ್ಕುಬುಕ್ಕುವಿನಲ್ಲಿ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಟೀಲ್,5, Feb, 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427074310/http://www.chukkubukku.com/kagada/1360044031 |date=2014-04-27 }} * [http://www.pics4news.com/daily_news_photo/74152/Various_Kannada_Language_Books_Released_at_Nayana.html 'Daily News Events 3rd November 2013] * [http://www.kannadaprabha.com/latest-news/%22%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86-%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%B0/222170.html 'ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ',೧೯ರ,ಜೂನ್,೨೦೧೪,'ಹೆಜ್ಜೆತಂಡ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ',‘ಶಬ್ದಗುಚ್ಛ’ ತಂಡದ 'ಮಾಯಾವಿ ಸರೋವರ']{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://hosachiguru.wordpress.com/category/%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%A6/ 'ಋತಾ ಅನಾಮಿಕಾ', 'ಸಂವಾದ, ಹೊಸತಲೆಮಾರು'-'ಗಂಡಸು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದಾದ ವಿಕೃತಿ,ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಕಟ'. ಮೇ,೩೧,೨೦೧೪] * [http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Anguished-actor-requests-crowd-to-debate-rape/2014/07/22/article2343383.ece 'The Indian Express', 22nd July 2014,'Anguished actor requests crowd to debate rape']{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.filmysphere.com/jayalakshmipatil/photos FilmySphere Jayalakshmi patil]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.janadani.org/ Janadani] *[https://www.youtube.com/watch?v=Cc_5aQmxTKs ಶಿವಮ್ಮ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನವರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೬೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು]] 4zpylb3v0hakow52y6fcs7anbvfrvrj 3 79492 1374011 675653 2026-05-23T00:57:21Z ~2026-30757-24 99589 /* Kavi parichaya */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1374011 wikitext text/x-wiki <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 1px #1874cd; background-color: #d1eeee;"> [[ಚಿತ್ರ:Dancer in Sari.jpg|thumb|ನಮಸ್ಕಾರ {{BASEPAGENAME}}]] '''ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ''' ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ! ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂದೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವಿರೆಂದೂ ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಲು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮುದಾಯ ಪುಟ]] ನೋಡಿ. ಹೊಸಬರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ (ಕೆಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ): *[[Wikipedia:Kannada_Support|Font help]] (read this if Kannada is not getting rendered on your system properly) *[[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ|ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?.]] *[[:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ]] *[[:en:Wikipedia:How to edit a page|ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:en:Wikipedia:Tutorial|ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟುಟೋರಿಯಲ್]] *[[:en:Wikipedia:Picture tutorial|ಚಿತ್ರಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:Help:ಹೊಸ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು|ಹೊಸ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:en:Wikipedia:How to write a great article|ದೊಡ್ಡ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:en:Wikipedia:Naming conventions|ಹೆಸರಿಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ]] *[[:en:Wikipedia:Manual of Style|ಶೈಲಿ ಕೈಪಿಡಿ]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೋರಿಕೆಯ ಲೇಖನಗಳು]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ|ಉತ್ತಮ ಲೇಖನದ ಲ‍ಕ್ಷಣಗಳು]]<br> '''ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ''' ದಯವಿಟ್ಟು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿ‍ಕೆಯೂ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ.<br> '''ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವ ಮುನ್ನ...''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಲೇಖನಗಳು ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾಗಿರಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನಗಳು, ಕಥೆ, ಕವನ, ಕಾದಂಬರಿ, ನಾಟಕ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನಗಳು, ವಿಮರ್ಶೆ, ಜಾಹೀರಾತು ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಲೇಖನಗಳು ಜಗತ್ತಿಗೆಲ್ಲ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿ. ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖ ಸೇರಿಸಲು ಮರೆಯದಿರಿ. ನೀವು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಸಹಾಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೇನಾದರೂ ತಿಳಿಯಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ದಯಮಾಡಿ [http://mail.wikipedia.org/mailman/listinfo/wikikn-l ಈ ಅಂಚೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವಾಗ, ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವಾಗ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡಿ. <br> ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ: <nowiki>~~~~</nowiki> </div> [[ಸದಸ್ಯ:Palagiri|Palagiri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Palagiri|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೩:೧೨, ೫ ಮೇ ೨೦೧೬ (UTC) == Kavi parichaya == I don't know [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-30757-24|&#126;2026-30757-24]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-30757-24|talk]]) ೦೬:೨೭, ೨೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) 2gccyqk5srh7c60xpfbavs7y3nxssby 1374012 1374011 2026-05-23T01:00:37Z Àncilu 99080 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-30757-24|~2026-30757-24]] ([[User talk:~2026-30757-24|talk]]) to last version by Palagiri: test edits, please use the sandbox 1374012 wikitext text/x-wiki <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 1px #1874cd; background-color: #d1eeee;"> [[ಚಿತ್ರ:Dancer in Sari.jpg|thumb|ನಮಸ್ಕಾರ {{BASEPAGENAME}}]] '''ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ''' ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ! ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂದೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವಿರೆಂದೂ ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಲು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮುದಾಯ ಪುಟ]] ನೋಡಿ. ಹೊಸಬರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ (ಕೆಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ): *[[Wikipedia:Kannada_Support|Font help]] (read this if Kannada is not getting rendered on your system properly) *[[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ|ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?.]] *[[:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ]] *[[:en:Wikipedia:How to edit a page|ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:en:Wikipedia:Tutorial|ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟುಟೋರಿಯಲ್]] *[[:en:Wikipedia:Picture tutorial|ಚಿತ್ರಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:Help:ಹೊಸ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು|ಹೊಸ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:en:Wikipedia:How to write a great article|ದೊಡ್ಡ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?]] *[[:en:Wikipedia:Naming conventions|ಹೆಸರಿಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ]] *[[:en:Wikipedia:Manual of Style|ಶೈಲಿ ಕೈಪಿಡಿ]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೋರಿಕೆಯ ಲೇಖನಗಳು]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ|ಉತ್ತಮ ಲೇಖನದ ಲ‍ಕ್ಷಣಗಳು]]<br> '''ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ''' ದಯವಿಟ್ಟು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿ‍ಕೆಯೂ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ.<br> '''ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವ ಮುನ್ನ...''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಲೇಖನಗಳು ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾಗಿರಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನಗಳು, ಕಥೆ, ಕವನ, ಕಾದಂಬರಿ, ನಾಟಕ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನಗಳು, ವಿಮರ್ಶೆ, ಜಾಹೀರಾತು ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಲೇಖನಗಳು ಜಗತ್ತಿಗೆಲ್ಲ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿ. ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖ ಸೇರಿಸಲು ಮರೆಯದಿರಿ. ನೀವು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಸಹಾಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೇನಾದರೂ ತಿಳಿಯಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ದಯಮಾಡಿ [http://mail.wikipedia.org/mailman/listinfo/wikikn-l ಈ ಅಂಚೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವಾಗ, ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವಾಗ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡಿ. <br> ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ: <nowiki>~~~~</nowiki> </div> [[ಸದಸ್ಯ:Palagiri|Palagiri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Palagiri|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೩:೧೨, ೫ ಮೇ ೨೦೧೬ (UTC) akhz8r9144tg6a4940rhdsku6936o7a 0 127173 1374020 1345302 2026-05-23T07:35:31Z ҆ 99598 logo 1374020 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = Google Drive icon (2026).svg | logo_size = 120px | screenshot = Chromium OS Google Drive NRLTY.png | url = {{URL|google.com/drive}} | type = [[File hosting service]] | registration = Required | num_users = 1 billion (July 2018){{Citation needed|reason=Anonymous edit on July 27|date=August 2018}} | owner = [[Google LLC]] | launch_date = {{start date and age|2012|04|24}} | alexa = | name = Google Drive }} <nowiki> </nowiki>'''ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್''' [[ಗೂಗಲ್]] ಕಂಪನಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಕಡತ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸೇಶನ್ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 2012 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಜೊತೆಗೆ, [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್|ವಿಂಡೋಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಓಎಸ್ X|ಮ್ಯಾಕೋಸ್]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ (ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ)|ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಐಒಎಸ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್ ಗೂಗಲ್ ಡಾಕ್ಸ್, ಗೂಗಲ್ ಶೀಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಸ್ಲೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಕಚೇರಿ ಸೂಟ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ಗಳು, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಶೀಟ್‌ಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು, ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು, ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಆಫೀಸ್ ಸೂಟ್ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು Google ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Navbox |name = ಗೂಗಲ್ ಸೇವೆಗಳು |title = [[File:Google "G" logo.svg|20px]] ಗೂಗಲ್ ಸೇವೆಗಳು | titlestyle = background:#ccf; | style = width:100%;border:1px solid #ccd2d9; | groupstyle = background:#ddf;width:10%; |image = [[File:GoogleLogoSept12015.png|75px]] |above = |list1 = [[ಗೂಗಲ್ ಭಾಷಾಂತರ]] • [[ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆಗಳು]] • [[ಗೂಗಲ್ ಅರ್ಥ್]] • [[ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್|ಕ್ರೋಮ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] • [[ಗೂಗಲ್ ನೆಕ್ಸಸ್]] • [[ಗೂಗಲ್ ಹೆಲ್ತ್]] • [[ಗೂಗಲ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು|ಗೂಗಲ್ ಅನಲಿಟಿಕ್ಸ್]]• [[ಗೂಗಲ್ ಪ್ಲೇ]]• [[ಗೂಗಲ್ ಡೂಡಲ್]]•[[ಗೂಗಲ್ ರೀಡರ್]]• [[ಗೂಗಲ್‌ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬ್ರೌಸರ್]]• [[ಗೂಗಲ್ ಆಡ್ಸೆನ್ಸ್|ಗೂಗಲ್ ಆಡ್‍ಸೆನ್ಸ್]]• [[ಗೂಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್]]• [[ಗೂಗಲ್ ಗ್ಲಾಸ್]]• ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್• [[ಗೂಗಲ್ ಆಡ್ ವರ್ಡ್ಸ್(adwords)]]• [[ಗೂಗಲ್‌ ವೆಬ್‌ ಟೂಲ್‌ಕಿಟ್‌ (Google Web Toolkit)]]• [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ (ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ)]]•[[ಪಿಕಾಸಾ]] •[[ಜೀಮೇಲ್ ]]•[[ತೇಝ್ (ಕಿರುತಂತ್ರಾಶ)|ಗೂಗಲ್ ಪೇ]] }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:All articles with unsourced statements]] jcw3yerqvuo65lb1bftm5lqyfi4lv9l 0 130494 1374006 1370993 2026-05-22T14:40:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1374006 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Thekua - Chhath Festival - Kolkata 2013-11-09 4316.JPG|thumb]] '''ಠೇಕುವಾ''' (''ಠೋಕ್ವಾ'' ಅಥವಾ ''ಠೇಕರಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಒಂದು ಒಣ ಸಿಹಿತಿನಿಸಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಿಹಾರ, ಝಾರ್ಖಂಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಪೂರ್ವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ (ಪೂರ್ವಾಂಚಲ) ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ತೆರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. [[ಛಠ್]] ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಠೇಕುವಾ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಪೂಜ್ಯ [[ಪ್ರಸಾದ]]ವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/sun-god-to-smile-on-devotees-scientists-say/cid/1715684|title=Sun god to smile on devotees, scientists say|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2019-11-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/thekua-the-blessing-of-chhath-maiya|title=Thekua: The blessing Of Chhath Maiya|website=G Plus|language=en|access-date=2019-11-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/all-you-need-to-know-about-thekua-and-how-you-can-make-it-at-home/photostory/71854374.cms|title=All you need to know about Thekua and how you can make it at home|date=2019-11-02|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-15}}</ref> ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="toi_thekua">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-01/ludhiana/30345212_1_chhath-puja-ancient-hindu-festival-sun-god|title='Rasiao-kheer', 'thekua' make for festive platter|date=1 November 2011|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=13 March 2012|archive-date=11 ಮೇ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511191915/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-01/ludhiana/30345212_1_chhath-puja-ancient-hindu-festival-sun-god|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/chhath-puja-2019-thekua-and-more-5-traditional-recipes-to-celebrate-the-festival-with-2125804|title=Chhath Puja 2019: Thekua And More; 5 Traditional Recipes To Celebrate The Festival With|website=NDTV Food|access-date=2019-11-15|archive-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115033443/https://food.ndtv.com/food-drinks/chhath-puja-2019-thekua-and-more-5-traditional-recipes-to-celebrate-the-festival-with-2125804|url-status=dead}}</ref> ಠೇಕುವಾದ ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಾಂಶಗಳೆಂದರೆ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕ ಮತ್ತು [[ತುಪ್ಪ]]. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಕ್ಕರೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ [[ಬೆಲ್ಲ]]ವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="toi_thekua"/> ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಈ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣ ಬರುವವರೆಗೆ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ವನಸ್ಪತಿ ತೈಲದಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು ತಣ್ಣಗಾದ ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂರಕ್ಷಕ ವಸ್ತುವಿನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಿನ್ನುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ದಿನ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.bawarchi.com/bihar/bihari23.html Recipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807094000/http://www.bawarchi.com/bihar/bihari23.html |date=2007-08-07 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು]] jzsdlhihv0mxwa0bksnywgs7ximii4q 0 131102 1374013 1361818 2026-05-23T01:32:41Z ~2026-30846-49 99592 /* */ 1374013 wikitext text/x-wiki '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ'''ಯು <nowiki>"</nowiki> ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 2005" ರ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ತುರ್ತು ಅಥವಾ ವಿಪತ್ತಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ಸಾವುನೋವುಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. : ಸೆಕ್ಷನ್ <sup class="reference" style="white-space:nowrap;">44-45</sup> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆ - ಎನ್‌ಡಿಎಂಎ ಅಂದರೆ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಿ]] ನೇತೃತ್ವದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.]]<nowiki/>sd ಭಾರತದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿದೆ. ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ, [[ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ವಿಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆ, ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ಕೇಂದ್ರ ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪೀಡಿತ ರಾಜ್ಯದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. == ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ == [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೇಂದ್ರದ (ಎನ್‌ಇಒಸಿ) ಕಾರ್ಯವು ಗಡಿಯಾರದ ಸುತ್ತ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ವಿಪತ್ತಿನಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು. ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ, ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗ, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಅವಲಾಂಚೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಹವಾಮಾನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಇದರ ಕೆಲಸ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವರದಿಯನ್ನು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಎನ್‌ಇಒಸಿ ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಪಡೆಯು ಎನ್‌ಡಿಎಂಎ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ.ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್‌ನ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು. ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಸೈನ್ಯದ ತ್ರೀ-ಸ್ಟಾರ್ ಜನರಲ್ನಂತೆ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳು. ಎನ್ಡಿಆರ್ಎಫ್ ಹಲವಾರು ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಡಿಜಿ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆಯೇ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಡಿಜಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ನಿಯಮಗಳು == ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 4 ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳು ! ರಾಜ್ಯ ! ಸಿಪಿಎಫ್ |- | 1 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಗಾಜಿಯಾಬಾದ್ | [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] | ಐಟಿಬಿಪಿ |- | 2 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್, [[ಬಟಿಂಡಾ]] | ಪಂಜಾಬ್ | ಐಟಿಬಿಪಿ |- | 3 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್, [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತಾ]] |- | 4 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., [[ಗುವಾಹಟಿ]] | [[ಅಸ್ಸಾಂ]] | [[ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ|ಎಸ್.ಎಸ್.ಬಿ]] |- | 5 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., ಮುಂಡಾಲಿ | [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] | ಸಿಐಎಸ್ಎಫ್ |- | 6 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., ಅರಕೋಣಂ | [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | ಸಿಐಎಸ್ಎಫ್ |- | 7 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., [[ಪುಣೆ]] | [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್ |- | 8 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., [[ಗಾಂಧಿನಗರ (ಗುಜರಾತ್)|ಗಾಂಧಿನಗರ]] | [[ಗುಜರಾತ್]] | ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್ |- | 9 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾ]] (ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) | [[ಬಿಹಾರ]] | ಸಿಸೂಬ್ |- | 10 | ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಬೆಟಾ., [[ವಿಜಯವಾಡ]] (ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) | [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್ |} == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ( [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಭಾರತ)|ಎನ್‌ಡಿಎಂಎ]] ) == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20160326083748/http://www.ndrfandcd.gov.in/index.aspx '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ''' ಜಾಲ] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ]] eajg2hsxdjmsemufkpkxkpy0opgnn2j 10 135977 1373994 1340461 2026-05-22T13:55:52Z A826 72368 1373994 sanitized-css text/css /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 1pz5gjnweqzqmag1tsab6d2ej313baq 0 143155 1373996 1341109 2026-05-22T13:56:27Z ~2026-30830-18 99579 /* ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ */ 1373996 wikitext text/x-wiki ಇತಿಹಾಸವು ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಪಳುಯುಳಿಕೆಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಶಿಲ್ಪಗಳು,ಸ್ಥಳಿಯ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದ ರಾಜರ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ== [[File:Mysore Palace, India (photo - Jim Ankan Deka).jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] ಮೈಸೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಇದೆ. ಇದು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರುಷ ದಸರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಎಂಬ ಆನೆ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೈಸೂರು ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತದೆ. ==ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ== [[File:Bidar Fort-Bidar-Karnataka-PhotoTwo.jpg|thumb|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ]] ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ರಾಜವಂಶಗಳ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯೂ ಒಂದು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಈಗ ಭಾರತದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಈ ಭವ್ಯವಾದ ಕೋಟೆಯು ಅನೇಕ ರೋಮಾಂಚಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಕತೀಯರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಸತ್ವವಾಹನರು ಮತ್ತು ಯಾದವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಏಳು ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಇವರ ಪತನದ ನಂತರ ಇದು ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಬಾದಾಮಿ== [[File:Jain Caves at Badami, Karnataka, India 18.jpg|thumb|ಬಾದಾಮಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದ ಜೈನ ಗುಹೆಗಳು ೧೮]] [[ಬಾದಾಮಿ]] - ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ===ಬಾದಾಮಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಬಾದಾಮಿಯನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ೬ ರಿಂದ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಬಾದಾಮಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815074650/https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada/ |url-status=dead }}</ref>history ==ಬೇಲೂರು== [[File:Belur panorama.jpg|thumb|ಬೇಲೂರು ಪನೋರಮಾ]] ಬೇಲೂರು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಳೇಬೀಡುವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬೇಲೂರು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಬೇಲೂರುನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು=== ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಒಳಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತಿದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇಂತಿವೆ: ೧. ಚನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ೨. ಕಪ್ಪೆ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ೩. ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ೪. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ೫. ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ೬. ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ==ಐಹೊಳೆ== [[File:Aihole-2020.jpg|thumb|ಐಹೊಳೆ-೨೦೨೦]] ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎನಿಸಿರುವ ಐಹೊಳೆ, ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಗಲಕೊಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾದಾಮಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐಹೊಳೆ, ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ===ಐಹೊಳೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಐಹೊಳೆಯು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಐಹೊಳೆಯ ಹೆಸರು ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ '''ಆರ್ಯಪುರ''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಾಸನದ ಉಲ್ಲೇಖಸಿರು ಹೆಸರನ್ನು ಜನರು ಮೊದಲು ಅಯ್ಯವೊಳೆ-ಆಯಿವೊಳೆ-ಐಯಾವೊಳಿ- ಆರ್ಯಪುರ ಎಂದು ಬರುಬರುತ್ತಾ ಅದನ್ನು '''''ಐಹೊಳೆ''''' ಎಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು== [[File:Pattadakallu Galaganatha Temple.jpg|thumb|ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಸೇರಿದೆ. ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ===ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳು=== ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.ಇವೆಲ್ಲವೊ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ. * ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ * ಜೈನ ದೇವಾಲಯ * ಕಾಶಿವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಗಳಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಪಾಪನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಜಂಬುಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ ==ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ== [[File:Shravanabelgola si0905.jpg|thumb|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] ಇದು ಏಷ್ಯ ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ (೫೮ ಅಡಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಶಿಲೆಯಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಜೈನರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ===ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಹೆಸರು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ೫೮ ಅಡಿ ೮ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವನ್ನು ನೆರೆವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಬಾರಿ ೨೦೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ರಂದು ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವು ನಡೆದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ೨೦೩೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಬಾಹುಬಲಿಯು ಆದಿತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ವೃಷಭನಾಥನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ಸುನಂದಾ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ೧೦೧ ಮಕ್ಕಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುನಂದೆಯ ಮಗ ಬಾಹುಬಲಿ. ===ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು=== * ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ * ಶ್ರೀರಾಮದೇವರ ಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾಾತ * ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಮೇಲಿನ ವದೆಗಲ್ ಬಸದಿ * ಇಪ್ಪನ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಬಸದಿ * ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಕಲ್ಯಾಣಿ   ==ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ== [[File:Ranganathaswamy Temple, Srirangapatna - ChinyaSuhail.jpg|thumb|ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಚಿನ್ಯಾ ಸುಹೇಲ್]] ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಊರಾಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಲಿಯವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಇತಿಹಾಸ=== ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೪ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೨ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗಳಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಸೇರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ೩ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು '''ರಾಕೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್''' ಅಥವಾ ಟಿಪ್ಪು ತಮ್ಮ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿದ ''ಲಾಂಚ್ ಪ್ಯಾಡ್'' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು== * [[ಹಂಪಿ]] <ref>https://historykannada.in/hampi-history-in-kannada{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[ಹಳೇಬೀಡು]] * ಗಜೆಂದ್ರಗಡ ಕೋಟೆ * ಮಂಜ್ರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ * ಟಿಪ್ಪು ಅರಮನೆ * ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದಗಣಿ * [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]<ref>{{Cite web |url=https://historykannada.in/chitradurga-fort-history |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612131933/https://historykannada.in/chitradurga-fort-history/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಟೆ]] * [[ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್]] * [[ಕೆಳದಿ]] * [[ಲಾಲ್ ಬಾಗ್]] * [[ಮಿರ್ಜಾನ ಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] b0vv1eiygfr6ci7qdppe3bl6ijihpmz 1373997 1373996 2026-05-22T13:58:54Z ~2026-30830-18 99579 /* ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ */ 1373997 wikitext text/x-wiki ಇತಿಹಾಸವು ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಪಳುಯುಳಿಕೆಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಶಿಲ್ಪಗಳು,ಸ್ಥಳಿಯ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದ ರಾಜರ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ== [[File:Mysore Palace, India (photo - Jim Ankan Deka).jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] ಮೈಸೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಇದೆ. ಇದು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರುಷ ದಸರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಎಂಬ ಆನೆ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೈಸೂರು ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ==ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ== [[File:Bidar Fort-Bidar-Karnataka-PhotoTwo.jpg|thumb|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ]] ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ರಾಜವಂಶಗಳ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯೂ ಒಂದು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಈಗ ಭಾರತದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಈ ಭವ್ಯವಾದ ಕೋಟೆಯು ಅನೇಕ ರೋಮಾಂಚಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಕತೀಯರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಸತ್ವವಾಹನರು ಮತ್ತು ಯಾದವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಏಳು ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಇವರ ಪತನದ ನಂತರ ಇದು ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಬಾದಾಮಿ== [[File:Jain Caves at Badami, Karnataka, India 18.jpg|thumb|ಬಾದಾಮಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದ ಜೈನ ಗುಹೆಗಳು ೧೮]] [[ಬಾದಾಮಿ]] - ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ===ಬಾದಾಮಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಬಾದಾಮಿಯನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ೬ ರಿಂದ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಬಾದಾಮಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815074650/https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada/ |url-status=dead }}</ref>history ==ಬೇಲೂರು== [[File:Belur panorama.jpg|thumb|ಬೇಲೂರು ಪನೋರಮಾ]] ಬೇಲೂರು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಳೇಬೀಡುವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬೇಲೂರು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಬೇಲೂರುನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು=== ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಒಳಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತಿದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇಂತಿವೆ: ೧. ಚನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ೨. ಕಪ್ಪೆ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ೩. ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ೪. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ೫. ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ೬. ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ==ಐಹೊಳೆ== [[File:Aihole-2020.jpg|thumb|ಐಹೊಳೆ-೨೦೨೦]] ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎನಿಸಿರುವ ಐಹೊಳೆ, ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಗಲಕೊಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾದಾಮಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐಹೊಳೆ, ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ===ಐಹೊಳೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಐಹೊಳೆಯು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಐಹೊಳೆಯ ಹೆಸರು ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ '''ಆರ್ಯಪುರ''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಾಸನದ ಉಲ್ಲೇಖಸಿರು ಹೆಸರನ್ನು ಜನರು ಮೊದಲು ಅಯ್ಯವೊಳೆ-ಆಯಿವೊಳೆ-ಐಯಾವೊಳಿ- ಆರ್ಯಪುರ ಎಂದು ಬರುಬರುತ್ತಾ ಅದನ್ನು '''''ಐಹೊಳೆ''''' ಎಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು== [[File:Pattadakallu Galaganatha Temple.jpg|thumb|ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಸೇರಿದೆ. ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ===ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳು=== ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.ಇವೆಲ್ಲವೊ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ. * ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ * ಜೈನ ದೇವಾಲಯ * ಕಾಶಿವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಗಳಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಪಾಪನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಜಂಬುಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ ==ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ== [[File:Shravanabelgola si0905.jpg|thumb|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] ಇದು ಏಷ್ಯ ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ (೫೮ ಅಡಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಶಿಲೆಯಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಜೈನರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ===ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಹೆಸರು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ೫೮ ಅಡಿ ೮ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವನ್ನು ನೆರೆವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಬಾರಿ ೨೦೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ರಂದು ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವು ನಡೆದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ೨೦೩೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಬಾಹುಬಲಿಯು ಆದಿತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ವೃಷಭನಾಥನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ಸುನಂದಾ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ೧೦೧ ಮಕ್ಕಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುನಂದೆಯ ಮಗ ಬಾಹುಬಲಿ. ===ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು=== * ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ * ಶ್ರೀರಾಮದೇವರ ಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾಾತ * ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಮೇಲಿನ ವದೆಗಲ್ ಬಸದಿ * ಇಪ್ಪನ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಬಸದಿ * ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಕಲ್ಯಾಣಿ   ==ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ== [[File:Ranganathaswamy Temple, Srirangapatna - ChinyaSuhail.jpg|thumb|ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಚಿನ್ಯಾ ಸುಹೇಲ್]] ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಊರಾಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಲಿಯವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಇತಿಹಾಸ=== ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೪ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೨ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗಳಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಸೇರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ೩ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು '''ರಾಕೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್''' ಅಥವಾ ಟಿಪ್ಪು ತಮ್ಮ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿದ ''ಲಾಂಚ್ ಪ್ಯಾಡ್'' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು== * [[ಹಂಪಿ]] <ref>https://historykannada.in/hampi-history-in-kannada{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[ಹಳೇಬೀಡು]] * ಗಜೆಂದ್ರಗಡ ಕೋಟೆ * ಮಂಜ್ರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ * ಟಿಪ್ಪು ಅರಮನೆ * ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದಗಣಿ * [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]<ref>{{Cite web |url=https://historykannada.in/chitradurga-fort-history |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612131933/https://historykannada.in/chitradurga-fort-history/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಟೆ]] * [[ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್]] * [[ಕೆಳದಿ]] * [[ಲಾಲ್ ಬಾಗ್]] * [[ಮಿರ್ಜಾನ ಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] gr5hw70xsk3ecpv8pmzzplgsb62ro7l 1373998 1373997 2026-05-22T14:00:50Z ~2026-30830-18 99579 1373998 wikitext text/x-wiki ಇತಿಹಾಸವು ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಪಳುಯುಳಿಕೆಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಶಿಲ್ಪಗಳು,ಸ್ಥಳಿಯ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದ ರಾಜರ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ== [[File:Mysore Palace, India (photo - Jim Ankan Deka).jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] ಮೈಸೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಇದೆ. ಇದು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರುಷ ದಸರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಎಂಬ ಆನೆ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೈಸೂರು ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ [[File:Bidar Fort-Bidar-Karnataka-PhotoTwo.jpg|thumb|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ]] ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ರಾಜವಂಶಗಳ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯೂ ಒಂದು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಈಗ ಭಾರತದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಈ ಭವ್ಯವಾದ ಕೋಟೆಯು ಅನೇಕ ರೋಮಾಂಚಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಕತೀಯರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಸತ್ವವಾಹನರು ಮತ್ತು ಯಾದವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಏಳು ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಇವರ ಪತನದ ನಂತರ ಇದು ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಬಾದಾಮಿ== [[File:Jain Caves at Badami, Karnataka, India 18.jpg|thumb|ಬಾದಾಮಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದ ಜೈನ ಗುಹೆಗಳು ೧೮]] [[ಬಾದಾಮಿ]] - ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ===ಬಾದಾಮಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಬಾದಾಮಿಯನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ೬ ರಿಂದ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಬಾದಾಮಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815074650/https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada/ |url-status=dead }}</ref>history ==ಬೇಲೂರು== [[File:Belur panorama.jpg|thumb|ಬೇಲೂರು ಪನೋರಮಾ]] ಬೇಲೂರು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಳೇಬೀಡುವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬೇಲೂರು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಬೇಲೂರುನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು=== ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಒಳಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತಿದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇಂತಿವೆ: ೧. ಚನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ೨. ಕಪ್ಪೆ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ೩. ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ೪. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ೫. ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ೬. ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ==ಐಹೊಳೆ== [[File:Aihole-2020.jpg|thumb|ಐಹೊಳೆ-೨೦೨೦]] ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎನಿಸಿರುವ ಐಹೊಳೆ, ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಗಲಕೊಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾದಾಮಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐಹೊಳೆ, ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ===ಐಹೊಳೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಐಹೊಳೆಯು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಐಹೊಳೆಯ ಹೆಸರು ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ '''ಆರ್ಯಪುರ''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಾಸನದ ಉಲ್ಲೇಖಸಿರು ಹೆಸರನ್ನು ಜನರು ಮೊದಲು ಅಯ್ಯವೊಳೆ-ಆಯಿವೊಳೆ-ಐಯಾವೊಳಿ- ಆರ್ಯಪುರ ಎಂದು ಬರುಬರುತ್ತಾ ಅದನ್ನು '''''ಐಹೊಳೆ''''' ಎಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು== [[File:Pattadakallu Galaganatha Temple.jpg|thumb|ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಸೇರಿದೆ. ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ===ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳು=== ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.ಇವೆಲ್ಲವೊ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ. * ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ * ಜೈನ ದೇವಾಲಯ * ಕಾಶಿವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಗಳಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಪಾಪನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಜಂಬುಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ ==ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ== [[File:Shravanabelgola si0905.jpg|thumb|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] ಇದು ಏಷ್ಯ ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ (೫೮ ಅಡಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಶಿಲೆಯಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಜೈನರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ===ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಹೆಸರು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ೫೮ ಅಡಿ ೮ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವನ್ನು ನೆರೆವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಬಾರಿ ೨೦೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ರಂದು ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವು ನಡೆದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ೨೦೩೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಬಾಹುಬಲಿಯು ಆದಿತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ವೃಷಭನಾಥನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ಸುನಂದಾ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ೧೦೧ ಮಕ್ಕಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುನಂದೆಯ ಮಗ ಬಾಹುಬಲಿ. ===ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು=== * ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ * ಶ್ರೀರಾಮದೇವರ ಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾಾತ * ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಮೇಲಿನ ವದೆಗಲ್ ಬಸದಿ * ಇಪ್ಪನ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಬಸದಿ * ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಕಲ್ಯಾಣಿ   ==ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ== [[File:Ranganathaswamy Temple, Srirangapatna - ChinyaSuhail.jpg|thumb|ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಚಿನ್ಯಾ ಸುಹೇಲ್]] ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಊರಾಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಲಿಯವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಇತಿಹಾಸ=== ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೪ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೨ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗಳಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಸೇರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ೩ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು '''ರಾಕೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್''' ಅಥವಾ ಟಿಪ್ಪು ತಮ್ಮ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿದ ''ಲಾಂಚ್ ಪ್ಯಾಡ್'' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು== * [[ಹಂಪಿ]] <ref>https://historykannada.in/hampi-history-in-kannada{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[ಹಳೇಬೀಡು]] * ಗಜೆಂದ್ರಗಡ ಕೋಟೆ * ಮಂಜ್ರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ * ಟಿಪ್ಪು ಅರಮನೆ * ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದಗಣಿ * [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]<ref>{{Cite web |url=https://historykannada.in/chitradurga-fort-history |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612131933/https://historykannada.in/chitradurga-fort-history/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಟೆ]] * [[ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್]] * [[ಕೆಳದಿ]] * [[ಲಾಲ್ ಬಾಗ್]] * [[ಮಿರ್ಜಾನ ಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] n4k5333tvsonch1pw2jvjtm6pg1ueb5 1374005 1373998 2026-05-22T14:18:56Z ~2026-30830-18 99579 1374005 wikitext text/x-wiki ಇತಿಹಾಸವು ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಪಳುಯುಳಿಕೆಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಶಿಲ್ಪಗಳು,ಸ್ಥಳಿಯ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದ ರಾಜರ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ== [[File:Mysore Palace, India (photo - Jim Ankan Deka).jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] ಮೈಸೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಇದೆ. ಇದು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರುಷ ದಸರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಎಂಬ ಆನೆ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೈಸೂರು ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ [[File:Bidar Fort-Bidar-Karnataka-PhotoTwo.jpg|thumb|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ]] ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶದ ಅಧಿಕೃತ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ರಾಜವಂಶಗಳ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯೂ ಒಂದು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಈಗ ಭಾರತದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಈ ಭವ್ಯವಾದ ಕೋಟೆಯು ಅನೇಕ ರೋಮಾಂಚಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಕತೀಯರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಸತ್ವವಾಹನರು ಮತ್ತು ಯಾದವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಏಳು ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಇವರ ಪತನದ ನಂತರ ಇದು ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಬಾದಾಮಿ== [[File:Jain Caves at Badami, Karnataka, India 18.jpg|thumb|ಬಾದಾಮಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದ ಜೈನ ಗುಹೆಗಳು ೧೮]] [[ಬಾದಾಮಿ]] - ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ===ಬಾದಾಮಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಬಾದಾಮಿಯನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ೬ ರಿಂದ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಬಾದಾಮಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815074650/https://spardhavani.com/badami-chalukya-in-kannada/ |url-status=dead }}</ref>history ==ಬೇಲೂರು== [[File:Belur panorama.jpg|thumb|ಬೇಲೂರು ಪನೋರಮಾ]] ಬೇಲೂರು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಳೇಬೀಡುವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬೇಲೂರು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಬೇಲೂರುನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು=== ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಒಳಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತಿದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇಂತಿವೆ: ೧. ಚನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ೨. ಕಪ್ಪೆ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ೩. ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ೪. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ೫. ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ೬. ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ==ಐಹೊಳೆ== [[File:Aihole-2020.jpg|thumb|ಐಹೊಳೆ-೨೦೨೦]] ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎನಿಸಿರುವ ಐಹೊಳೆ, ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಗಲಕೊಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾದಾಮಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐಹೊಳೆ, ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ===ಐಹೊಳೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಐಹೊಳೆಯು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಐಹೊಳೆಯ ಹೆಸರು ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ '''ಆರ್ಯಪುರ''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಾಸನದ ಉಲ್ಲೇಖಸಿರು ಹೆಸರನ್ನು ಜನರು ಮೊದಲು ಅಯ್ಯವೊಳೆ-ಆಯಿವೊಳೆ-ಐಯಾವೊಳಿ- ಆರ್ಯಪುರ ಎಂದು ಬರುಬರುತ್ತಾ ಅದನ್ನು '''''ಐಹೊಳೆ''''' ಎಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು== [[File:Pattadakallu Galaganatha Temple.jpg|thumb|ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಸೇರಿದೆ. ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ===ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳು=== ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.ಇವೆಲ್ಲವೊ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ. * ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ * ಜೈನ ದೇವಾಲಯ * ಕಾಶಿವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಗಳಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಪಾಪನಾಥ ದೇವಾಲಯ * ಜಂಬುಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ ==ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ== [[File:Shravanabelgola si0905.jpg|thumb|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] ಇದು ಏಷ್ಯ ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ (೫೮ ಅಡಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಶಿಲೆಯಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಜೈನರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ===ಹಿನ್ನೆಲೆ=== ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಹೆಸರು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ೫೮ ಅಡಿ ೮ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವನ್ನು ನೆರೆವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಬಾರಿ ೨೦೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ರಂದು ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕವು ನಡೆದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ೨೦೩೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಬಾಹುಬಲಿಯು ಆದಿತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ವೃಷಭನಾಥನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ಸುನಂದಾ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು. ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ೧೦೧ ಮಕ್ಕಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುನಂದೆಯ ಮಗ ಬಾಹುಬಲಿ. ===ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು=== * ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ * ಶ್ರೀರಾಮದೇವರ ಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾಾತ * ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಮೇಲಿನ ವದೆಗಲ್ ಬಸದಿ * ಇಪ್ಪನ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಬಸದಿ * ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಕಲ್ಯಾಣಿ   ==ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ== [[File:Ranganathaswamy Temple, Srirangapatna - ChinyaSuhail.jpg|thumb|ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಚಿನ್ಯಾ ಸುಹೇಲ್]] ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಊರಾಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಲಿಯವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಿರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಇತಿಹಾಸ=== ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೪ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೨ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗಳಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಸೇರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ೩ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು '''ರಾಕೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್''' ಅಥವಾ ಟಿಪ್ಪು ತಮ್ಮ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿದ ''ಲಾಂಚ್ ಪ್ಯಾಡ್'' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು== * [[ಹಂಪಿ]] <ref>https://historykannada.in/hampi-history-in-kannada{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[ಹಳೇಬೀಡು]] * ಗಜೆಂದ್ರಗಡ ಕೋಟೆ * ಮಂಜ್ರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ * ಟಿಪ್ಪು ಅರಮನೆ * ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದಗಣಿ * [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]<ref>{{Cite web |url=https://historykannada.in/chitradurga-fort-history |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612131933/https://historykannada.in/chitradurga-fort-history/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಟೆ]] * [[ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್]] * [[ಕೆಳದಿ]] * [[ಲಾಲ್ ಬಾಗ್]] * [[ಮಿರ್ಜಾನ ಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] qcu85iwvvy186hg5igp2i14wgke83zn 0 145466 1374022 1373649 2026-05-23T08:23:31Z CommonsDelinker 768 The_official_portrait_of_C_Joseph_Vijay,_the_Chief_Minister_of_Tamilnadu.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Yannರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1374022 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | office = ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | order = 9ನೇ | term_start = 10 ಮೇ 2026 | governor = [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಅರ್ಲೇಕರ್]] | subterm = '''ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ''' | suboffice = [[ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ|ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್]] | predecessor = [[ಎಂ. ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್]] {{Collapsed infobox section begin|ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು}} | 1blankname1 = ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳು | 1namedata1 = * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆ]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಜಿಲ್ಲಾ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ಪೊಲೀಸ್|ಪೊಲೀಸ್]] * [[ಗೃಹ, ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಅಬಕಾರಿ ಇಲಾಖೆ|ಗೃಹ]] * [[ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಇಲಾಖೆ (ತಮಿಳುನಾಡು)|ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ]] * [[ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಇಲಾಖೆ (ತಮಿಳುನಾಡು)|ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣ]] * [[ಯುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ (ತಮಿಳುನಾಡು)|ಯುವ ಕಲ್ಯಾಣ]] * [[ವಿಕಲಚೇತನರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ (ತಮಿಳುನಾಡು)|ವಿಕಲಚೇತನರ ಕಲ್ಯಾಣ]] * [[ನಗರಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಇಲಾಖೆ (ತಮಿಳುನಾಡು)|ನಗರಾಡಳಿತ]] * [[ನಗರಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಇಲಾಖೆ (ತಮಿಳುನಾಡು)|ನಗರ ಮತ್ತು ನೀರು ಸರಬರಾಜು]] | term_start1 = 10 ಮೇ 2026 | predecessor1 = [[ಎಂ. ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್]]<br>[[ಉದಯನಿಧಿ ಸ್ಟಾಲಿನ್]]<br>[[ಕೆ. ಎನ್. ನೆಹರು]]<br>[[ಪಿ. ಗೀತಾ ಜೀವನ್]] {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[ಶಾಸಕರು (ಭಾರತ)|ಸದಸ್ಯರು,]] [[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] | constituency2 = [[ಪೆರಂಬೂರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪೆರಂಬೂರ್]] | term_start2 = 4 ಮೇ 2026 | predecessor2 = [[ಆರ್. ಡಿ. ಶೇಖರ್]] | office4 = ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, [[ತಮಿಳಗ ವೆಟ್ರಿ ಕಳಗಂ]] | term_start4 = 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 | 1blankname4 = ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ | 1namedata4 = [[ಎನ್. ಆನಂದ್]] | predecessor4 = ''ಹುದ್ದೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ'' | image = | caption = ಅಧಿಕೃತ ಭಾವಚಿತ್ರ, 2026 | birth_name = ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್ ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ | name =ವಿಜಯ್ | image = | image_size = | caption = 2026 ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ | birthname = ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|6|22}}<ref name="DOB">[http://www.filmibeat.com/celebs/vijay-tamil-actor/biography.html "Exclusive biography of @actorvijay and on his life"], ''filmibeat.com''. Retrieved 31 July 2018.</ref> | birth_place = ಚೆನ್ನೈ | other_names = ''ತಳಪತಿ ವಿಜಯ್'' | nationality = | alma_mater = ಲೊಯೊಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚೆನ್ನೈ | occupation = {{hlist|ನಟ|ನರ್ತಕ|[[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ]]|ಪರೋಪಕಾರಿ}} | yearsactive = ೧೯೮೪–ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse =ಸಂಗೀತಾ ಸೋರ್ನಲಿಂಗಂ, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ | children = ೨ | parents = ಎಸ್.ಎ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಶೋಭಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | signature = Vijay-transparent-signature.png }} '''ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್''' <ref name="christianname">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/bjp-leader-tweets-truth-about-vijay-s-religion-gets-it-from-actor-s-fans/story-HQ8kqdFNeQsb4umhGkV7VJ.html|title=BJP leader tweets 'truth' about Vijay's religion, gets it from actor's fans|date=23 October 2017|work=Hindustan Times|access-date=6 June 2020}}<br /><br />- {{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/tn-doesnt-care-if-their-thalapathy-joseph-vijay-why-does-bjps-h-raja-70414|title=TN doesn't care if their Thalapathy is Joseph Vijay: Why does BJP's H Raja?|date=23 October 2017|work=The News Minute}}</ref> ಇವರು ಜೂನ್ ೨೨ ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು '''ವಿಜಯ್''' ಎಂದು ಏಕನಾಮದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ನರ್ತಕ, [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ]] ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ. ಇವರು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="dance">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms|title=Vijay's energetic dance moves|date=15 October 2015|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712160604/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms|archive-date=12 ಜುಲೈ 2021|access-date=12 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-66-latest-updates-directed-by-vamshi-produced-by-dil-raju-thalapathy-67-updates-beast-updates-tamil-news-293387|title=Breaking! Vijay confirms 'Thalapathy 66', becomes South India's highest paid actor – Tamil News|date=19 August 2021}}</ref> <ref name="top paid">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-confirms-thalapathy-66-for-highest-salary-in-south/articleshow/85480625.cms|title=Vijay confirms 'Thalapathy 66' for highest salary in south? - Times of India|work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref name="dtNext.in 2021">{{Cite web|url=https://www.dtnext.in/News/Cinema/2021/05/12014737/1293540/Vijay-to-get-a-whopping-Rs-110-crore-for-his-66th.vpf|title=Vijay to get a whopping Rs 110 crore for his 66th?|date=12 May 2021|website=dtNext.in|access-date=19 May 2021|archive-date=19 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519122132/https://www.dtnext.in/News/Cinema/2021/05/12014737/1293540/Vijay-to-get-a-whopping-Rs-110-crore-for-his-66th.vpf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/10-highest-paid-actors-in-kollywood/photostory/48385784.cms|title=10 Highest paid actors in Kollywood|work=The Times of India|access-date=27 April 2021}}</ref> ಅವರು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/fan-moment-of-a-visually-challenged-couple-with-thalapathy-vijay/articleshow/79834573.cms|title=Fan moment of a visually challenged couple with Thalapathy Vijay|date=21 December 2020|work=The Times of India|access-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623053853/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/fan-moment-of-a-visually-challenged-couple-with-thalapathy-vijay/articleshow/79834573.cms|archive-date=23 June 2021}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ೬೫ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಎಂಟು ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ತಮಿಳುನಾಡು [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ಮೂರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಐಐಎಮ್‌ಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ . <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-collects-his-iara-award-mersal-person-93275#:~:text=The%20International%20Achievement%20Recognition%20Awards,gave%20the%20event%20a%20miss.|title=Vijay collects his IARA Award for 'Mersal' in person|date=13 December 2018}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳ ಗಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ೧೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref name="forbesmagz">{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|title=2017 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=22 December 2017|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062405/http://forbesindia.com/celebprofile/pawan-kalyan/52|url-status=dead}}</ref> <ref name="2018 list">{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all|title=2018 Celebrity 100|last=Sarkar|first=Pooja|last2=Bathija|first2=Monica|date=1 January 1970|website=Forbes India|access-date=9 June 2021|last3=Chakraborty|first3=Sayan|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210225537/https://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all|url-status=dead}}</ref> <ref name="2019 list">{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all|title=2019 Celebrity 100|last=Sarda|first=Pranit|last2=Singh|first2=Rajiv|date=1 January 1970|website=Forbes India|access-date=9 June 2021|last3=Banerjee|first3=Jasodhara|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330175050/https://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಬೇಡಿಕೆ, ಅವರನ್ನು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಬೇಡಿಕೆಯ ನಟನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.tollywood.net/vijay-beats-prabhas-allu-arjun-becomes-top-pan-india-star-says-survey/|title=Vijay Becomes Top No.1 PAN India star, Says Survey!|last=Desk|first=Tollywood|date=May 27, 2022|website=Tollywood|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605073423/https://www.tollywood.net/vijay-beats-prabhas-allu-arjun-becomes-top-pan-india-star-says-survey/|archive-date=Jun 5, 2022|access-date=Jun 5, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/thalapathy-vijay-starrer-masters-hindi-version-gets-huge-demand-north-ahead-its-release-report-579270|title=Thalapathy Vijay's film Hindi version gets a huge demand in the North ahead of its release: Report|last=Desk|first=Pinkvilla|date=3 December 2020|website=PINKVILLA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106055114/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/thalapathy-vijay-starrer-masters-hindi-version-gets-huge-demand-north-ahead-its-release-report-579270|archive-date=6 January 2022|access-date=6 January 2022}}</ref> ೧೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರ ''ವೆಟ್ರಿ'' (೧೯೮೪); ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಇದು ಎಂಗಳ ನೀತಿ (೧೯೮೮) ವರೆಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ನಾಳಯ್ಯ'' ''ತೀರ್ಪು'' (೧೯೯೨) ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಣಯ ರಜತ ಮಹೋತ್ಸವದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref name="jubilee">{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/article/from-sachien-to-kushi-four-romantic-films-of-thalapathy-vijay-that-are-evergreen/747959|title=From Sachien to Kushi: Four romantic films of Thalapathy Vijay that are evergreen|date=29 December 2021|website=Timesnownews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229181634/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/article/from-sachien-to-kushi-four-romantic-films-of-thalapathy-vijay-that-are-evergreen/747959|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ''ಪೂವೆ ಉನಕ್ಕಾಗ'' ಚಿತ್ರ ಬಂದಿತು. ಅವರು ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' (೧೯೯೮) ನಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್-ಪೋಸೆಸಿವ್ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ನಾಯಕ-ವಿರೋಧಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'' (೨೦೦೭) ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ-ಬಾಯ್. ಅವರ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರ ''ತಿರುಮಲೈ'' (೨೦೦೩) ಯಶಸ್ಸು ಅವರ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/lf/2003/10/12/stories/2003101201050200.htm|title=Kollywood crackers|last=Kamath|first=Sudhish|date=12 October 2003|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120081554/http://www.thehindu.com/lf/2003/10/12/stories/2003101201050200.htm|archive-date=20 January 2017|author-link=Sudhish Kamath}}</ref> ಅವರು ಗಿಲ್ಲಿ (೨೦೦೪) ನಲ್ಲಿ ಕಬಡ್ಡಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ₹೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ (ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ) ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref name="Vijaytop7">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-the-top-7-vijay-movies-south/20140623.htm|title=Looking at Vijay's TOP 7 landmark films|last=Saraswathi|first=S.|date=23 June 2014|website=[[Rediff.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109100527/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-the-top-7-vijay-movies-south/20140623.htm|archive-date=9 January 2017}}</ref> ಅವರು ''ತಿರುಪಾಚಿ'' (೨೦೦೫), ''ಸಚೇನ್'' (೨೦೦೫), ''ಶಿವಕಾಶಿ'' (೨೦೦೫), ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' (೨೦೦೭) ಮತ್ತು ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' (೨೦೦೯) ಸೇರಿದಂತೆ ಆರಾಧನಾ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ೨೦೧೦ ಮತ್ತು ೨೦ ರ ''ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವಲನ್'' (೨೦೧೧), ''ನನ್ಬನ್'' (೨೦೧೨), ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'' (೨೦೧೨), ''ಕತ್ತಿ (೨೦೧೪), ಮೆರ್ಸಲ್'' ''('' ೨೦೧೭), ''ಸರ್ಕಾರ್'' (೨೦೧೮), ''ಬಿಗಿಲ್'' (೨೦೧೯), ''ಮಾಸ್ಟರ್(2021) ಮತ್ತು ಬೀಸ್ಟ್ (2022)'' ಸೇರಿದಂತೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಣಯ, ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಮಸಾಲಾ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ನಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಪರಿಸರ, ರಾಜಕೀಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗಿದೆ . <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thuppakki-to-sarkar-five-times-when-master-actor-vijay-handled-controversies-with-a-calm-demeanor/photostory/73982034.cms|title='Thuppakki' to 'Sarkar': Five times when 'Master' actor Vijay handled controversies with a calm demeanor|date=6 February 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=8 June 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref name="popular">{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/12/08/vijay-selfie-with-fans-most-retweetedtweet-2020.html|title=Vijay's selfie with fans most retweeted tweet of 2020 in India|website=The Week}}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಅನುಮೋದನೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ವಿ ಗೋ ಗ್ರೀನ್' ಜಾಗತಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನದ ಆಂದೋಲನದ ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2013/jun/08/Actor-Vijay-helps-US-Consulate-go-green-484719.html|title=Actor Vijay helps US Consulate go green|website=The New Indian Express}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟರ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಕಿದ ಮತ್ತು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ನಟ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/google-trendsvijay-is-the-most-searched-tamil-actor-news-tamil-omrpPAccbhjha.html|title=Google trends:Vijay is the most searched Tamil actor|website=Sify|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120030712/https://www.sify.com/movies/google-trendsvijay-is-the-most-searched-tamil-actor-news-tamil-omrpPAccbhjha.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/apps/news/twitter-trends-india-2020-most-retweeted-thalapathy-vijay-selfie-liked-tweet-virat-kohli-2335890|title=Virat-Anushka's Pregnancy Announcement Was Most Liked Tweet in India in 2020|website=NDTV Gadgets 360}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂಜಿಆರ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಡೆದರು. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಅವರನ್ನು "ಸ್ಥಿರವಾದ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರ" ಎಂದು ರೂಪಿಸಿತು. <ref name="Upadhyaya 2017">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/mersal-box-office-collection-vijay-crowned-king-rs-100-crore-club-consistent-performer-749164|title=Mersal box office collection: Vijay crowned the king of Rs 100 crore club; consistent performer than Rajinikanth, Ajith|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=13 November 2017|website=IBTimes India|access-date=14 May 2021}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ವಿಜಯ್ ಅವರು ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಗಿ ಜೂನ್ ೨೨ ೧೯೭೪ ರಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಮದ್ರಾಸ್ (ಈಗ [[ಚೆನ್ನೈ]] ) ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಶೋಬಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕಿ. ವಿಜಯ್ ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್.ಎ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ತಮಿಳು ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಶೋಬಾ ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬದವರು. <ref name="VJ bio" /> <ref name="tradition">{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=249358&u=i-was-born-as-a-christian-my-wife-is-a-hindu-vijays-father-sa-chandrasekhar-responds-to-allegations-249358|title="I was born as a Christian, my wife is a Hindu": Vijay's father SA Chandrasekhar responds to allegations|last=Daily|first=Keralakaumudi|date=21 February 2020|website=Keralakaumudi Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104152739/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=249358&u=i-was-born-as-a-christian-my-wife-is-a-hindu-vijays-father-sa-chandrasekhar-responds-to-allegations-249358|archive-date=4 January 2022|access-date=4 January 2022}}</ref> ವಿಜಯ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ೧೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಪಡೆದರು. <ref name="VJ bio">{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/topics/vijay-person-2|title=Latest biography news about vijay|date=27 December 2021|website=www.vikatan.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227053108/https://www.vikatan.com/topics/vijay-person-2|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|access-date=27 December 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಶೋಬಾ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕೂಲಿಯಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ಹಾಡುವ ದಿನ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವಿತ್ತು, ಇತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="VJ bio" /> ವಿಜಯ್‌ಗೆ ವಿಧ್ಯಾ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಳು, ಅವಳು ಎರಡು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು. ಅವನ ತಂಗಿಯ ಮರಣವು ವಿಜಯ್‌ನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಬಾಧಿಸಿತು; ಅವರ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಾತನಾಡುವ, ತುಂಟತನದ ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಆಕ್ಟಿವ್ ಆಗಿದ್ದ ವಿಜಯ್, ವಿದ್ಯಾಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮೌನವಾದರು. <ref name="Vidya">[http://www.indiaglitz.com/mothers-day-special-interview-with-illayathalapathy-vijay-mother-shobha-chandrasekhar-tamil-news-158472.html "Mothers Day special Interview with Illayathalapathy Vijay mother Shobha Chandrasekhar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928232436/https://www.indiaglitz.com/mothers-day-special-interview-with-illayathalapathy-vijay-mother-shobha-chandrasekhar-tamil-news-158472.html |date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 }}, ''IndiaGlitz''.</ref> ಆಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವಿವಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು, ಇದು ವಿದ್ಯಾ-ವಿಜಯ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/interesting-facts-about-ilayathalapathy-vijay/Bollywood-cameos/photostory/59266578.cms|title=Bollywood cameos&nbsp;– Interesting facts about Ilayathalapathy Vijay|website=The Times of India|access-date=9 June 2020}}</ref> ವಿದ್ಯಾಳ ಸ್ಮರಣೀಯ ಫೋಟೋವನ್ನು ೨೦೦೫ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸುಕ್ರನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>[http://starsbiography.weebly.com/vijay.html "Vijay"]. ''starsbiography''.</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/vijay-rare-childhood-picture-sister-vidhya-chandrasekhar-thalapathy-sukran-cameo-tamil-news-230281|title=Rare picture of Vijay with his sister – Tamil News|date=25 February 2019|website=IndiaGlitz.com}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೋಡಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಫಾತಿಮಾ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t1Ecr-4c5F0|title=Vijay speaks about his childhood schooling in fathima matriculation school chennai|website=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925051506/https://www.youtube.com/watch?v=t1Ecr-4c5F0|archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯ್ ನಂತರ ವಿರುಗಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಲೋಕ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/which-celebritiy-belongs-to-your-schoolcollege/vijay.html|title=Vijay {{!}} Which Celebrity belongs to your school/college?|date=23 April 2016|website=Behindwoods|access-date=28 December 2017}}</ref> ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಲೊಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ವಿಷುಯಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟರು. <ref name="Vidya"/> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ೧೯೮೪–೨೦೦೩: ಬಾಲ ನಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ === ೧೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ''ವೆಟ್ರಿ'' (೧೯೮೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಕುಟುಂಬ'' (೧೯೮೪), ''ವಸಂತ ರಾಗಂ'' (೧೯೮೬), ''ಸತ್ತಂ ಒರು ವಿಲಾಯಾಟ್ಟು'' (೧೯೮೭) ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ಇದು ಎಂಗಲ್ ನೀತಿ'' (೧೯೮೮). ''ನಾನ್ ಸಿಗಪ್ಪು ಮಾನಿತನ್'' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾದ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ಜೊತೆ ಸಹ-ನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ''ವೆಟ್ರಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಿರಿಯ ನಟ-ನಿರ್ಮಾಪಕ ಪಿಎಸ್ ವೀರಪ್ಪನವರು ಬಾಲನಟನಾದ ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೫೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/k5E0a|title=Vijay's First Salary as a Child actor in 1984 Revealed! it was 500 rupees|date=27 December 2021|website=Ghostarchive|access-date=27 December 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಕಲರ್ ಮತ್ತು ೯೦ ರ ದಶಕದ ಕಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಂತಹ ಎರಡು ಹಳೆಯ ದೃಶ್ಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/43349.art|title=22 ஆண்டுகளில் விஜய்யின் சினிமா பயணம்!|date=4 December 2014|work=[[Ananda Vikatan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110123018/http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/43349.art|archive-date=10 January 2017|language=ta}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ನಾಳಯ್ಯ ತೀರ್ಪು'' (೧೯೯೨) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref name="hindu">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/style-of-his-own/article2274239.ece "Style of his own"].</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ವಿಜಯಕಾಂತ್ ಜೊತೆಗೆ ''ಸೆಂಧೂರಪಾಂಡಿ'' (೧೯೯೩) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. <ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-13/sac-recalled-how-vijayakanth-did-sendhoorapandi-free-of-cost-to-help-his-son-vijays-career.html "SAC recalled how Vijayakanth did Sendhoorapandi free of cost to help his son Vijay's career"]. ''www.behindwoods.com''.</ref> ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ರಸಿಗನ್'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sanghavi-recalls-her-experience-working-with-ilayathalapathy-vijay.html|title=''Rasigan success''|date=16 February 2017|website=Behindwoods|access-date=17 March 2021}}</ref> ಇದು ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ''ಇಳಯ'' ದಳಪತಿ (ಯುವ ಕಮಾಂಡರ್) ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯದೊಂದಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/93079-hidden-secrets-in-mersal-movie-poster.html|title='மெர்சல்' ஃபர்ஸ்ட்லுக்கில் இந்த விஷயங்களை எல்லாம் கவனிச்சீங்களா..?|last=Lee|first=Dharmik|date=22 June 2017|access-date=24 November 2017}}</ref> ಅವರು ''ದೇವ'' ಮತ್ತು ''ರಾಜವಿನ್ ಪರ್ವೈಯಿಲೆ'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟ [[ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ನಟಿಸಿದರು. ''ದೇವಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref name="stunts">{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/News39/27-12-05e/vijay.html|title=Tamil movies : Vijay risky stunts in films|website=Behindwoods|access-date=25 June 2021}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ''ವಿಷ್ಣು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ತಮಿಳು ನಟ ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ''ವಿಷ್ಣು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯದ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ''ದಿ ಫ್ರೆಶ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್-ಏರ್‌ನಂತೆಯೇ'' ಇಯರ್ ಸ್ಟಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಾರ್ಡ್‌ರೋಬ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಣಯ ದುರಂತ ''ಚಂದ್ರಲೇಖಾ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/kollywoods-craze-for-hit-titles-imagegallery-1-kollywood-sdmpkQidjbghi.html|title=Chandralekha average performance|website=Sify|access-date=9 May 2021|archive-date=9 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509114321/https://www.sify.com/movies/kollywoods-craze-for-hit-titles-imagegallery-1-kollywood-sdmpkQidjbghi.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೫ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿ. ರಂಗನಾಥನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮಾಪಿಳ್ಳೈ'' ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. <ref name="Coimbatore mappilai success">{{Cite web|url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/13-pongal-releases-for-vijay/index.html|title=successful Pongal releases for Vijay|date=3 January 2017|website=Behindwoods|access-date=6 May 2021}}</ref> ''ಕೊಂಬತ್ತೋರ್ ಮಾಪಿಳ್ಳೈ'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸವಾಗಿತ್ತು. <ref name="Balachandran 2015">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/sanghavi-makes-a-comeback-in-kanis-film/articleshow/46944952.cms|title=Sanghavi makes a comeback in Kani's film|last=Balachandran|first=Logesh|date=17 April 2015|website=The Times of India|access-date=26 June 2021}}</ref> ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. <ref name="Indiatodayreview">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22|title=Happy Birthday Vijay: 10 best films of Ilayathalapathy as a performer|website=India Today|language=en|access-date=5 August 2019}}</ref> ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಲ್ಟ್-ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. <ref name="positive reviews">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms|title='Shajahan' – 2001|date=17 June 2020|website=The Times of India|access-date=14 December 2020|ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}</ref> <ref name="cult status">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/happy-birthday-vijay-priyanka-chopra-to-katrina-kaif-6-times-thalapathy-romanced-bollywood-actors-101624363018864.html|title=Happy birthday Vijay: Priyanka Chopra to Katrina Kaif, 6 times Thalapathy romanced Bollywood actors|last=Desk|first=HT Entertainment|date=22 June 2021|website=Hindustan Times|access-date=25 June 2021}}</ref> 1996 ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ವಿಕ್ರಮನ್ -ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಪೂವೆ'' ಉನಕ್ಕಾಗದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref name="hits">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13647189&cid=2408|title=Vijay blockbusters|date=20 January 2007|website=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113190938/http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13647189&cid=2408|archive-date=13 January 2005|access-date=24 April 2014}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹತ್ತನೇ ಚಿತ್ರ ''ವಸಂತ ವಾಸಲ್'' ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಮಾನ್ಬುಮಿಗು ಮಾನವನ್'' ಮತ್ತು ''ಸೆಲ್ವ'' . ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ''ಕಾಲಮೆಲ್ಲಂ ಕಾತಿರುಪ್ಪೆನ್'' ಎಂಬ ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಲೆತೂಕದ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಯುದ್ಧದ ಜಗಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, <ref name="Behindwoods 2018">{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-films-in-which-thalapathy-vijay-played-negative-roles/kaalamellam-kaathiruppen.html|title=Kaalamellam Kaathiruppen – When Thalapathy Vijay played negative roles – Complete list here|date=22 October 2018|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624074257/https://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-films-in-which-thalapathy-vijay-played-negative-roles/kaalamellam-kaathiruppen.html|archive-date=24 June 2021|access-date=24 June 2021}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲವ್ ಟುಡೆಯಲ್ಲಿ'' ತ್ಯಾಗ-ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಕಟದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, <ref name="positive reviews"/> ಮತ್ತು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಅವನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ''ಒನ್ಸ್ ಮೋರ್'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿರಿಯ ನಟ [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]] ಮತ್ತು ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ ಸಿಮ್ರಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಮಣಿರತ್ನಂ]] -ನಿರ್ಮಾಣದ ಯಶಸ್ವಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ-ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ನೆರುಕ್ಕು ನೆರ್'' ನಲ್ಲಿ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು, ವಸಂತ್ ಸಹ-ನಟನಾಗಿ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ [[ಸೂರ್ಯ ಶಿವಕುಮಾರ್‌‌|ಸೂರ್ಯ]], ಕಥೆಯು ಅತ್ತೆಯ ನಡುವಿನ ಜಗಳದ ನಡುವೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref name="Indiatodayreview"/> ನಂತರ ಅವರು, ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕಡಲುಕ್ಕು ಮರಿಯದೈನಲ್ಲಿ'' ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''ನಿನೈತೆನ್ ವಂಧೈನಲ್ಲಿ'' ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಮುದನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್- ''ಪೋಸೆಸಿವ್'' ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಮಲೇಷಿಯನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿತು. ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಆಂಟಿ-ಹೀರೋ, ಇದನ್ನು ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರೇಮಕಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. <ref name="Straits Times">{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/VijayIsMyLife/status/1403445876815581188/photo/1|title=Vijay flag flys high as an anti-hero|date=23 June 2021|website=New Straits Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623163943/https://mobile.twitter.com/VijayIsMyLife/status/1403445876815581188/photo/1|archive-date=23 June 2021|access-date=23 June 2021}}</ref> ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'' ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' ಅನ್ನು ವಿಜಯ್ ಅಭಿನಯದ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref name="Indiatodayreview" /> ನಂತರ ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುವಕರಾಗಿ- ''ನಿಲಾವೇ ವಾದಲ್ಲಿ'' ಹಿಂದೂ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಎಝಿಲ್ ಅವರ ''ತುಲ್ಲದ ಮನಮುಮ್ ತುಲ್ಲುಂನಲ್ಲಿ'' ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಸಿಮ್ರಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಓಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. <ref>[[Tamil Nadu State Film Award for Best Film]]</ref> ಇದರ ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಎಂಡ್ರೆಂಡ್ರುಮ್ ಕಾದಲ್'', ''ನೆಂಜಿನಿಲೆ'' ದರೋಡೆಕೋರನಿಗೆ ಹಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ''ಮಿನ್ಸಾರ ಕಣ್ಣಾ'' . <ref name="India Today 2021">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/master-is-blockbuster-but-can-vijay-now-step-out-of-his-comfort-zone-1759706-2021-01-16|title=Master is blockbuster but can Vijay now step out of his comfort zone?|date=16 January 2021|website=India Today|access-date=17 May 2021}}</ref> ೨೦೦೦ ರಿಂದ, ವಿಜಯ್ ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ-ವಿಸ್ಮೃತಿ-ವಿಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ''ಕಣ್ಣುಕ್ಕುಲ್ ನಿಲವು'', ವಿಜಯ್ ಅವರ ಯಶಸ್ವಿ ೨೫ ನೇ ಚಿತ್ರ <ref name="India Today">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22|title=Happy Birthday Vijay: 10 best films of Ilayathalapathy as a performer|date=22 June 2016|website=India Today|access-date=26 November 2020}}</ref> ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ''ಕುಶಿಯಲ್ಲಿ'' ಅಹಂಕಾರ-ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಅರ್‌ಐ ಪತಿ ಅಲ್ಲದ ''-ಪ್ರಿಯಮಾನವಲೆಯಲ್ಲಿ'' ಭಾರತೀಯ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಛಾಯೆಗಳು. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯಶಸ್ಸು ಸಿದ್ದಿಕ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ, ವಿಜಯ್‌ ಅವರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಬದ್ರಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ಕಿಕ್-ಬಾಕ್ಸರ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯ-ದುರಂತ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''ಷಹಜಹಾನ್'' ಪ್ರೇಮ-ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಿಂದಿ ನಟಿ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''ತಮಿಝನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನಟಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.com/news/thamizhan-was-hit-because-of-vijay-imman/303460-71.html|title='Thamizhan' was hit because of Vijay: Imman|date=2 November 2012|work=CNN-IBN|access-date=10 December 2012|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220234859/https://www.news18.com/|url-status=dead}}<br /><br />- {{Cite web|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/BFB69CAB26ED7A73E5256BB1001949FF|title=April brings cheer to Tamil film industry|date=3 May 2002|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322150013/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/BFB69CAB26ED7A73E5256BB1001949FF|archive-date=22 March 2012|access-date=12 December 2012}}</ref> <ref name="positive reviews"/> ನಂತರ, ಅವರು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರ ''ಯೂತ್‌ನೊಂದಿಗೆ'' ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಬಾಗವತಿಯಲ್ಲಿ'' ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="toi films">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms|title='Priyamanavale' to 'Pokkiri': Five superhit Tamil films of Vijay|date=3 April 2020|website=The Times of India|access-date=25 November 2020|ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}</ref> ವಿಜಯ್ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವಸೀಗರ'' ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಚಿತ್ರವಾದ ಪುದಿಯ ''ಗೀತೈ'' ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/wishlist-vijay-should-collaborate-with-these-five-impressive-filmmakers-7369728/|title=Vijay's impressive comic-timing in Vaseegara|last=R|first=Manoj Kumar|date=22 June 2021|website=The Indian Express|access-date=5 July 2021}}</ref> <ref name="toi films" /> === ೨೦೦೩–೨೦೧೧: ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ === ೨೦೦೩ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ''ತಿರುಮಲೈ'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸ-ಪ್ರಣಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರ ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ [[ಜ್ಯೋತಿಕಾ (ನಟಿ)|ಜ್ಯೋತಿಕಾರವರು]] ನಟಿಸಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವರು ಚೊಚ್ಚಲ ರಮಣ ಮತ್ತು [[ಕೆ. ಬಾಲಚಂದರ್]] ಅವರ ಕವಿತಾಲಯ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ''ತಿರುಮಲೈ'' ಚಿತ್ರವು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/9398.html|title=Thirumalai Tamil Movie Review|website=Indiaglitz.com|access-date=24 April 2014|archive-date=14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014232416/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/9398.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ''ಉದಯ ಚಿತ್ರವು'' ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ''ಘಿಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ'', ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾದ ''ಒಕ್ಕಡು ಚಿತ್ರದ'' ರೀಮೇಕ್‌ ಆಗಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ಈ ಚಿತ್ರವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦ ದಿನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎಸ್. ಧರಣಿಯವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎ.ಎಂ.ರತ್ನಂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿಶಾ|ತ್ರಿಷಾ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9966.html|title=Ghilli's record break|date=24 July 2004|website=Indiaglitz.com|access-date=10 May 2013|archive-date=21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060746/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9966.html|url-status=dead}}</ref> ''ಗಿಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು'' ದೇಶೀಯ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref name="Nair 2016"/> ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ''ಪಡಯಪ್ಪ'' (೧೯೯೯) ಚಿತ್ರ, ಆಗ ದಾಖಲೆಯ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೦ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":10">{{Cite web|url=http://www.suryanfm.in/suryan-stories/14-years-ilayathalapthy-vijays-ghilli-facts/|title=14 years of Vijay's Ghilli&nbsp;– Things you din't know about the blockbuster|date=17 April 2018|website=Suryan FM|language=en-US|access-date=12 June 2020|archive-date=12 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612085138/http://www.suryanfm.in/suryan-stories/14-years-ilayathalapthy-vijays-ghilli-facts/|url-status=dead}}</ref> ''ಘಿಲ್ಲಿ'' ಚಿತ್ರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref name=":10" /> ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲೇಷಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $೫೦೦,೦೦೦ ಗಳಿಸಿತು. <ref name=":10" /> [[ಎಮ್. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್|ಎಂ.ಜಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಅಡಿಮೈ ಪೆನ್'' (೧೯೬೯) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಹ ''ಘಿಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು'' ಮುರಿದು ಘಿಲ್ಲಿಚಿತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆಯಯಿತು.<ref name=":10" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-ghilli-reunion/article31778167.ece|title=When Janaki Sabesh and Ashish Vidyarthi had a 'Ghilli' reunion|last=S|first=Srivatsan|date=8 June 2020|work=The Hindu|access-date=11 April 2021|language=en-IN}}</ref> "ಇಂದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಗುರುತಿಸುವ ನಾಯಕ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]], ಅಪ್ರತಿಮ ಖಳನಾಯಕ, ಈ ಚಿತ್ರ "ಗಿಲ್ಲಿ"... ಗೆಲುವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2004/04/23/stories/2004042301450300.htm|title=Ghilli|date=23 April 2004|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705172302/http://www.hindu.com/fr/2004/04/23/stories/2004042301450300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> ಮುತ್ತುಪಾಂಡಿ (ರಾಜ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವಾಗ ವೇಲು (ವಿಜಯ್) ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ (ತ್ರಿಶಾ) ಅನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿ ಬಳಸುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಚೆನ್ನೈ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]'' (೨೦೧೩) ನಲ್ಲಿ [[ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ (ಹಿಂದಿ ನಟ)|ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್]] [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆಯೊಂದಿಗೆ]] ವಿಡಂಬನೆ ಮಾಡಿದರು. ''ಗಿಲ್ಲಿ ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಮಾಧುರೆ'' '',ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು'' ರಮಣ ಮಾಧೇಶ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ''ತಿರುಪಾಚಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು'' ಚೊಚ್ಚಲ ಪೇರರಸು ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="The Times of India">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms|title='Love Today' to 'Vettaikaran': Ten times when Vijay delivered a super hit film with a debutant director|date=17 June 2020|website=The Times of India|access-date=25 November 2020}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಸುಕ್ರನ್‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೨೦೦೫ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್‌ ಅವರು ಎರಡು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಒಂದು ಜಾನ್ ಮಹೇಂದ್ರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಸಚಿನ್, ಈ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ಜೆನಿಲಿಯಾ [[ಜೆನಿಲಿಯಾ ಡಿಸೋಜ|ಡಿಸೋಜಾ]] ಅವರು ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತೋಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೆರರಸು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಶಿವಕಾಶಿ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ಆಸಿನ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದರು. <ref name="The Times of India" /> ''ಸಚಿನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ನಿರಾತಂಕದ ಯುವಕನ ಚಿತ್ರಣವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, <ref name="jubilee"/> ಮತ್ತು "ವಿಜಯ್ ಅವರು ''ಸಚೀನ್'' ಹಾಗೆ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ''ದಿ ಹಿಂದೂ'' ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/lf/2005/04/20/stories/2005042016270200.htm|title=Life Chennai : Vijay scores as 'Sachein'|date=20 April 2005|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20050518070834/http://www.hindu.com/lf/2005/04/20/stories/2005042016270200.htm|archive-date=18 May 2005|access-date=1 December 2016}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''ಆಥಿ ಚಿತ್ರವು'', ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾದ ''ಆತನೊಕ್ಕಡೆ ಚಿತ್ರದ'' ರೀಮೇಕ್, ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೦೦೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಮಣ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref name="Sify">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/chennai-box-office-jan14-16-news-tamil-kkfvvkhfidesi.html|title=Chennai Box-Office (Jan14-16)|website=Sify|access-date=25 February 2021|archive-date=10 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510154603/https://www.sify.com/movies/chennai-box-office-jan14-16-news-tamil-kkfvvkhfidesi.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೭ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭುದೇವ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ''ಪೋಕ್ಕಿರಿ'' ಎಂಬ ದರೋಡೆಕೋರ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ನಟಿಸಿದರು. ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ೨೦೦೭ ರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೧೦೦-ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref name="Nair 2016"/> ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಸಿಫಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಪೊಕ್ಕಿರಿಯು'' "ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅದು ಇರುವವರೆಗೂ ಆನಂದಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/pokkiri-review-tamil-14369041.html|title=Movie Review:Nanban|website=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123061956/http://www.sify.com/movies/pokkiri-review-tamil-14369041.html|archive-date=23 January 2014|access-date=12 January 2012}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/pokkiri-to-bairavaa-five-times-when-vijay-rocked-the-box-office-during-pongal/photostory/80214638.cms|title='Pokkiri' to 'Bairavaa': Five times when Vijay rocked the box office during Pongal|date=11 January 2021|website=The Times of India|access-date=29 September 2021}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Actor_Vijay.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Actor_Vijay.jpg/173px-Actor_Vijay.jpg|alt=|left|thumb|173x173px| ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ೨೦೦೭ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಭರತನ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''ಅಳಗಿಯ ತಮಿಳು ಮಗನ್'' ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದರು. ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಮತ್ತು ನಾಯಕ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೦೮ ರ ಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಜನರ ಆಯ್ಕೆಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-starstudded-awards-ceremony/article3039011.ece|title=A star-studded awards ceremony|date=26 December 2016|work=The Hindu|access-date=31 January 2018|issn=0971-751X}}</ref> ''ಅಳಗಿಯಾ ತಮಿಳ್ ಮಗನ್ ಚಿತ್ರವು'' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು [[ಬಿಬಿಸಿ]] [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆ]] ವಿಮರ್ಶಿಸಿತು,ಈ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಣಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸರಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="BBC 2021">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/11/azhigiye_preview.shtml|title=Shropshire – Bollywood – Azhigiye Tamizh Magan|date=19 May 2021|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519171237/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/11/azhigiye_preview.shtml|archive-date=19 May 2021|access-date=19 May 2021}}</ref> ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳ್ ಮಗನ್'' ಚಿತ್ರವು $೧.೦೪೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&country=ZA&id=_fAZHAGIYATAMIZHMA01|title=Azhagiya Tamizh Magan (2007)|website=www.boxofficemojo.com|access-date=15 May 2019}}</ref> ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಗಳಿಕೆಯಾಯಿತು. ''ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡೈಲಿ'' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ''ಅಳಗಿಯ ತಮಿಳು ಮಗನ್'' 2007 <ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/malaysian-box-office-hits-all-time-high-of-100m/4037013.article|title=Malaysian box office hits all-time high of $100m|last=Wong|first=Silvia|date=5 February 2008|website=Screen|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206052007/https://www.screendaily.com/malaysian-box-office-hits-all-time-high-of-100m/4037013.article|archive-date=6 December 2021|access-date=6 December 2021}}</ref> ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಚಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''ಕುರುವಿಯಲ್ಲಿ'' ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಧರಣಿ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಜೈಂಟ್ ಮೂವೀಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಸಿಫಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು " ''ಕುರುವಿ'' ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|title=Kuruvi 5|date=17 April 2008|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206052400/https://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|archive-date=6 December 2021|access-date=6 December 2021}}</ref> ''ಕುರುವಿ'' ಚಿತ್ರವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref name="Box Office Mojo 2021">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1228931/?ref_=bo_se_r_1|title=Kuruvi|date=19 May 2021|website=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519161728/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1228931/?ref_=bo_se_r_1|archive-date=19 May 2021|access-date=19 May 2021}}</ref> ೨೦೦೯ ರ ವರ್ಷವು ನಿಯೋ-ನಾಯರ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವಿಲ್ಲು'' ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಭುದೇವ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ವಿಲ್ಲು'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಾಧಾರಣ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name="Rediff.com">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2009/jan/12villu-tamil-review.htm|title=Review: Villu|website=Rediff.com|access-date=6 June 2021}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'', ಇದನ್ನು ಬಾಬುಶಿವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎವಿಎಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ವಿತರಿಸಿದರು. ಇದು ೨೦೦೯ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' (೨೦೦೯) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluprFijeeaec|title=Chennai Box Office–Jan 22 to 24|date=28 January 2010|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221074110/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluprFijeeaec|archive-date=21 February 2017}}</ref> ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'', ''ಕುರುವಿ'' ಮತ್ತು ''ವಿಲ್ಲು'' ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಸರಾಸರಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು; ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupn1acchbad|title=CBO&nbsp;– Nov 30 to Dec 2|date=4 December 2007|website=Sify|archive-url=https://archive.today/20171219123951/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupn1acchbad|archive-date=19 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupovhjhhacc|title=Chennai Box-Office (June 13–15)|date=17 June 2008|website=Sify|archive-url=https://archive.today/20171219123953/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupovhjhhacc|archive-date=19 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluppHedibbbf|title=Chennai Box Office (Jan 30 to February 1, 2009)|date=3 February 2009|website=Sify|archive-url=https://archive.today/20171219123953/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluppHedibbbf|archive-date=19 December 2017}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗಿಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}}೧೦ ಕೋಟಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/sri50/status/7163372624|title=Sreedhar Pillai: 2009 Tamil actors market salary rates- Vijay is the highest paid actor after Rajini and Kamal in 2009|date=Jul 9, 2022|website=Twitter|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220709070710/https://mobile.twitter.com/sri50/status/7163372624|archive-date=9 July 2022|access-date=Jul 9, 2022}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ವಿತರಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಸುರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಜಯ್ ಅವರ 50ನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಟೈಮ್ಸ್'' " ''ಸೂರಾ'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಸ್ಟಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದೆ. <ref name="Times">{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/hype/humor/danti/filmnya-sukses-11-meme-aquaman-yang-bikin-ngakak-sampai-atit-peyut/3|title=Filmnya Sukses, 11 Meme Aquaman yang Bikin Ngakak Sampai Atit Peyut|last=Times|first=IDN|last2=Triadanti|date=19 December 2018|website=IDN Times|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214074551/https://www.idntimes.com/hype/humor/danti/filmnya-sukses-11-meme-aquaman-yang-bikin-ngakak-sampai-atit-peyut/3|archive-date=14 December 2020|access-date=14 December 2020}}</ref> ''ಸುರಾ'' ಬಜೆಟ್-ಮಾತ್ರ-ಚೇತರಿಕೆ-ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ. <ref name="Indian TV channels">{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/barc-wk-45movies-from-south-spike-viewership-of-hindi-channels-87298.html|title=BARC Wk 45: Movies from south spike viewership of Hindi channels|date=23 November 2017|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817125140/https://www.exchange4media.com/media-tv-news/barc-wk-45movies-from-south-spike-viewership-of-hindi-channels-87298.html|archive-date=17 August 2021|access-date=17 August 2021}}</ref> <ref name="timesindia">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/did-you-know-vijays-sura-director-sp-rajkumar-was-going-to-team-up-with-ajith-a-few-years-back/articleshow/75472908.cms|title=Did you know Vijay's 'Sura' director SP Rajkumar was going to team up with Ajith a few years back?|date=30 April 2020|website=The Times of India|access-date=7 June 2021}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಸೂರಾ'' ಸೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಟಿಆರ್‌ಪಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref name="Indian TV channels" /> [[ಚಿತ್ರ:Chinesefestival2011Vijay.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Chinesefestival2011Vijay.jpg/186px-Chinesefestival2011Vijay.jpg|right|thumb|186x186px| ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ೨೦೧೧ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್‌ನ'' ತಮಿಳುವಾಗಿ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ''ಕಾವಲನ್'' ಎಂಬ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾಮಿಡಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿದ್ದಿಕ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇದು ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೨ ಕೋಟಿಗಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. <ref name="businessworld.in 2015">{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/news/null/the-south-side-story/696844/page-1.html|title=The South Side Story|date=19 February 2015|website=businessworld.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173038/http://www.businessworld.in/news/null/the-south-side-story/696844/page-1.html|archive-date=19 February 2015|access-date=5 March 2021}}</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20110128024128/http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-hit-news-tamil-lbzkgaadefh.html Kaavalan is a Hit]. Sify.com. Retrieved 6 June 2011.</ref> ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂಘೈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ಕಾವಲನ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-kaavalan-at-the-shanghai-film-festival/20110509.htm|title=Vijay's Kaavalan at the Shanghai film festival|work=Rediff|access-date=10 September 2018}}</ref> ''ಕಾವಲನ್'' ಚೀನೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jun-11-02/vijay-kavalan-13-06-11-02.html|title=Ilaya Thalapathy Vijay Wows China – Vijay – Kavalan – Shanghai Film Festival – Tamil Movie News|date=23 June 2021|website=Behindwoods.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623054853/https://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jun-11-02/vijay-kavalan-13-06-11-02.html|archive-date=23 June 2021|access-date=23 June 2021}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ, ಎಮ್‌. ರಾಜಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ವೇಣು ರವಿಚಂದ್ರನ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಹಸಮಯ ''ಚಿತ್ರವಾದ ವೇಲಾಯುಧಂ'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref name="Nair 2016">{{Cite web|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/list-of-ilayathalapathy-vijay-action-packed-films-actor-vijay-filmography-theri-movie-box-office-records-top-south-indian-action-films-from-ghilli-to-theri-movie-news-1463648578.html|title=From Ghilli to Theri: 10 Ilayathalapathy Vijay action blockbusters one should know!|last=Nair|first=Sree Prasad|date=19 May 2016|website=CatchNews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213072110/https://www.catchnews.com/regional-cinema/list-of-ilayathalapathy-vijay-action-packed-films-actor-vijay-filmography-theri-movie-box-office-records-top-south-indian-action-films-from-ghilli-to-theri-movie-news-1463648578.html|archive-date=13 December 2021|access-date=21 December 2020}}</ref> ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. <ref name="Nair 2016"/> ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' ಕೂಡ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸುನ್ನು ಕಂಡಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="R 2011">{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-velayudham-s-victory-over-7aam-arivu-surprises-all-1604999|title='Velayudham''s victory over '7aam Arivu' surprises all|last=R|first=Sharanya C|date=30 October 2011|website=DNA India|access-date=5 March 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ''ವೇಲಾಯುಧಂನಲ್ಲಿ'' ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಶೈಲಿಯು ''ಅಸ್ಸಾಸಿನ್ಸ್ ಕ್ರೀಡ್'' ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾದರು. <ref name="Film Companion 2020">{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/telugu-features/reddy-player-one-south-indian-films-that-borrowed-the-video-game-aesthetic/|title=Reddy Player One: South Indian Films That Borrowed The Video Game Aesthetic|date=15 June 2020|website=Film Companion|access-date=19 May 2021}}</ref> ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನೀ]] ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref name="Zee News 2013">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/regional/hansika-motwani-touched-by-japanese-fans_132222.html|title=Velayudham popularity in Japan|date=16 April 2013|website=Zee News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116100114/https://zeenews.india.com/entertainment/regional/hansika-motwani-touched-by-japanese-fans_132222.html|archive-date=16 January 2022|access-date=21 May 2021}}</ref> === ೨೦೧೨–ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು === ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರ ''ನನ್ಬನ್'', [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ]] ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್|೩ ಈಡಿಯಟ್ಸ್]]'' ಅನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿ, ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ೨೦೧೨ ರ ಪೊಂಗಲ್ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ನನ್ಬನ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/priyanka-vijay-other-stars-at-indian-film-festival-of-melbourne-news-bollywood-mgor5dfjgcgsi.html|title=Priyanka, Vijay & other stars at Indian Film Festival of Melbourne|work=Sify|access-date=14 December 2017|archive-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814184816/http://www.sify.com/movies/priyanka-vijay-other-stars-at-indian-film-festival-of-melbourne-news-bollywood-mgor5dfjgcgsi.html|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಟ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-23/news-interviews/30655364_1_kamal-haasan-ulaganayagan-verdict|title=Kamal Haasan's verdict on Nanban|date=23 January 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520111634/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-23/news-interviews/30655364_1_kamal-haasan-ulaganayagan-verdict|archive-date=20 May 2013}}</ref> ''ನನ್ಬನ್'' ೧೦೦ ದಿನಗಳ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/nanban-review-tamil-14988520.html|title=Movie Review: Nanban|website=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925162351/http://www.sify.com/movies/nanban-review-tamil-14988520.html|archive-date=25 September 2013|access-date=12 January 2012}}<br /><br />- {{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-nanban-is-worth-a-watch/20120112.htm|title=Review: Nanban is worth a watch|last=Srinivasan|first=Pavithra|website=Rediff.com|access-date=12 January 2012}}</ref> ''ನನ್ಬನ್'' ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ''[[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref name="express">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/foreign-return/984421/|title=Foreign Return|last=Pereira|first=Priyanka|date=6 August 2012|work=Indian Express|access-date=19 March 2021}}</ref> ಅವರು [[ಪ್ರಭುದೇವ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ೨೦೧೨ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/actor-vijay-shakes-a-leg--in-rowdy-rathore/263598-71-210.html|title=Actor Vijay shakes a leg in 'Rowdy Rathore|last=IndiaGlitz|date=1 June 2012|work=[[CNN-IBN]]|access-date=1 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603234112/http://ibnlive.in.com/news/actor-vijay-shakes-a-leg--in-rowdy-rathore/263598-71-210.html|archive-date=3 June 2012}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ೫೪ ನೇ ಚಿತ್ರ, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'', ಎಅರ್ ಮುರುಗದಾಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಧನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ೨೦೧೨ ರ ದೀಪಾವಳಿಯಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಶಿವಾಜಿ (೨೦೦೭) ಮತ್ತು ಎಂಥಿರಾನ್ (೨೦೧೦) ನಂತರ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ₹೧ ಬಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್‌$೧೩ ಮಿಲಿಯನ್) ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೂರನೇ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ''ಶಿವಾಜಿ'' (೨೦೦೭) ಮತ್ತು ''ಎಂಥಿರಾನ್'' (೨೦೧೦) ನಂತರ ದೇಶೀಯವಾಗಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/039thuppakki039-box-office-collection-crosses-100-crore-mark-vijay039s-biggest-grosser-ever-408828|title='Thuppakki' Box Office Collection Crosses ₹100 Crore Mark: Vijay's Biggest Grosser Ever|date=27 November 2012|website=IBTimes India|access-date=26 January 2021}}</ref> ಕ್ಲಬ್. <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/news-interviews/36257239_1_crore-club-thuppakki-vijay-film|title=Ilayathalapathy Vijay joins the Rs 100 crore club!|work=[[The Times of India]]|access-date=10 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130417193911/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/news-interviews/36257239_1_crore-club-thuppakki-vijay-film|archive-date=17 April 2013}}</ref> ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'' ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು]] ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧,೮೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಗಳಿಸಿದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref name="catchnews">{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/list-of-ilayathalapathy-vijay-action-packed-films-actor-vijay-filmography-theri-movie-box-office-records-top-south-indian-action-films-from-ghilli-to-theri-movie-news-1463648578.html|title=From Ghilli to Theri: 10 Ilayathalapathy Vijay action blockbusters one should know!|work=CatchNews.com|access-date=14 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/theri-crosses-the-rs-150-crore-mark-at-the-box-office-all-set-to-break-vijay-s-highest-grosser-thuppakki-1461844410.html|title=Vijay's Theri crosses Rs 150 crore mark at Box Office, all set to break records of Thuppakki|work=CatchNews.com|access-date=14 December 2017}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿಯನ್ನು'' ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/thuppakki-vettaiyadu-vilayadu-and-aadukalam-will-be-screened-in-russia-as-part-of-their-celebrations-of-100-years-of-indian-cinema.html|title=Thuppakki will be screened in Russia as part of their celebration|date=3 October 2013|website=Behindwoods|access-date=12 July 2021}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_18.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_18.jpg/204px-Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_18.jpg|thumb|204x204px| ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್ ಜನರಲ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರೈತರಿಗಾಗಿ "ವಿ ಗೋ ಗ್ರೀನ್" ಆಂದೋಲನದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು]] ಎ‌ಎಲ್ ವಿಜಯ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''ತಲೈವಾ'',ನ್ ಇದು ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮಿಶ್ರ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/039thalaivaa039-review-roundup-watch-it-for-vijay-498010|title='Thalaivaa' Review Roundup: Watch it for Vijay|date=9 August 2013|website=IBTimes India|access-date=3 July 2021}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. <ref>[http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/17140.html Thalaiva Tamil Movie Review&nbsp;– cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217003318/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/17140.html |date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 }}. Indiaglitz.com (9 August 2013). Retrieved 21 July 2014.</ref> ''ತಲೈವಾ'' ಚಿತ್ರ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತ್ತು. <ref name="Nair 2016"/> [[ಚಿತ್ರ:Tamil_Film_actor_Vijay_planted_a_tree_in_honor_of_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Tamil_Film_actor_Vijay_planted_a_tree_in_honor_of_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate.jpg/220px-Tamil_Film_actor_Vijay_planted_a_tree_in_honor_of_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate.jpg|left|thumb| ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ಅವರ ೫೬ ನೇ ಚಿತ್ರ ಜಿಲ್ಲಾ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕಾಜಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್‌|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಆರ್‌ಟಿ ನೇಸನ್ ''ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ'', ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪೊಂಗಲ್ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. <ref>[http://m.timesofindia.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vijays-Jilla-set-to-roll-from-May/articleshow/18588307.cms Vijay's 'Jilla' set to roll from May!&nbsp;– TOI Mobile | The Times of India Mobile Site]. ''The Times of India''. (20 February 2013). Retrieved 25 April 2013.<br /><br />- [http://www.inreporter.com/tag/jilla-100-day-box-office-collection/ Jilla 100 Day Box Office Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417210451/http://www.inreporter.com/tag/jilla-100-day-box-office-collection |date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 }}. ''InReporter'', 10 April 2014.<br /><br />- [http://m.ibtimes.co.in/box-office-collection-vijay039s-039jilla039-outperforms-ajith039s-039veeram039-at-worldwide-bo-534906 Box Office Collection: Vijay's 'Jilla' Outperforms Ajith's 'Veeram' at Worldwide BO]. ''International Business Times''. (18 January 2014). Retrieved 21 July 2014.</ref> ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎ‌ಆರ್ ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ'' ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು]] ಮತ್ತು ನೀಲ್ ನಿತಿನ್ ಮುಖೇಶ್ ಸಹ-ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಐಂಗಾರನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ದೀಪಾವಳಿ ೨೦೧೪ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref>Sangeetha Seshagiri (22 October 2014) [http://www.ibtimes.co.in/kaththi-review-vijay-excels-dual-roles-treat-fans-611999 'Kaththi' Review Roundup: Vijay Gives Sharp Performance; Worth a Watch]. ''International Business Times''</ref> ಅವರು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಳ್ಳ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶವಾದಿಯಾಗಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ''ಕಥಿಯನ್ನು'' "ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. <ref name="latimes">{{Cite web|url=https://ibb.co/dg7cZRC|title=Kaththi a success in style|date=3 July 2021|website=www.latimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703074019/https://ibb.co/dg7cZRC|archive-date=3 July 2021|access-date=3 July 2021}}</ref> ''ಕತ್ತಿ'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೩೦ ಕೋಟಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-rajinis-lingaa-enters-25th-day-vijays-kaththi-completes-75-days-619327|title=Box Office: Vijay's 'Kaththi' Completes 75 Days|last=Seshagiri|first=Sangeetha|date=5 January 2015|website=IBTimes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102054325/https://www.ibtimes.co.in/box-office-rajinis-lingaa-enters-25th-day-vijays-kaththi-completes-75-days-619327|archive-date=2 January 2022|access-date=2 January 2022}}</ref> <ref name="Upadhyaya ibt">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/mersal-5-days-box-office-collection-vijays-film-racing-towards-rs-150-crore-1st-weekend-746518|title=Vijay's film racing towards Rs 150 crore mark|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=23 October 2017|website=IBTimes India|access-date=25 August 2021}}</ref> ಇದು ೨೦೧೪ ರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>[http://www.ibtimes.co.in/vijays-kaththi-biggest-tamil-hit-2014-box-office-613580 "'Kaththi' Box Office: Vijay Starrer Becomes Biggest Tamil Hit of 2014"]. ''International Business Times''. 10 November 2014.</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ|ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯ]] ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಿತ್ರ ''ಪುಲಿ'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಚಿಂಬು ದೇವೆನ್ ಅವರು "ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ" ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ''ಮಾರೀಸನ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ೨೦೧೧ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಯೂಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಕರ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. <ref>[https://web.archive.org/web/20141221142525/http://www.sify.com/movies/has-mareesan-slipped-out-of-utv-news-tamil-lkskcniejeesi.html Has Mareesan slipped out of UTV?]. Sify.com (19 October 2011). Retrieved on 4 October 2015.</ref> ದೇವನ್ ಅವರ ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಂತರ ಕುಸಿಯಿತು. ೨೦೧೩ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವೆನ್ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು, ಅವರು ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಲು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಬಂಧದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಪಿಟಿ ಸೆಲ್ವಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ತಮೀನ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನ ಶಿಬು ಅವರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು, ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ]] ವಿತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರು ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಸ್‌ಕೆಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರ ''ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. <ref>[http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/ilayathalapathy-vijays-58th-film-aka-vijay-58-will-be-directed-by-chimbudevan.html Ilayathalapathy Vijay's 58th film aka Vijay 58 will be directed by Chimbudevan]. Behindwoods.com (23 January 2014). Retrieved on 4 October 2015.</ref> ''ಪುಲಿಯು'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/puli-movie-review-roundup-vijay-starrer-bags-mixed-reviews-poor-ratings-telugu-critics-649076|title='Puli' movie review roundup: Vijay-starrer bags mixed reviews, poor ratings from Telugu critics|last=IBTimes|date=4 October 2015|website=International Business Times, India Edition|language=en|access-date=22 April 2020}}</ref> ಆದರೂ ವಿಜಯ್ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/puli/puli-review.html|title=PULI MOVIE REVIEW|date=1 October 2015|website=Behindwoods}}</ref> <ref name="Upadhyaya ibt"/> <ref name="Bangalore Mirror 2015">{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/puli-roars-at-the-box-office/articleshow/49232877.cms|title=Puli roars at the box office|date=5 October 2015|website=Bangalore Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301040136/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/puli-roars-at-the-box-office/articleshow/49232877.cms|archive-date=1 March 2022|access-date=1 March 2022}}</ref> ''ಪುಲಿ'' ೨೦೧೫ ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="Bangalore Mirror 2015" /> ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦ ಕೋಟಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. <ref name="Bangalore Mirror 2015" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mersal-vijay-atlees-diwali-release-crosses-rs-150-crore-in-pre-release-business-4150357.html|title=Vijay's latest release crosses Rs 100 crore in pre-release business-Entertainment News, Firstpost|date=17 October 2017|website=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301040828/https://www.firstpost.com/entertainment/mersal-vijay-atlees-diwali-release-crosses-rs-150-crore-in-pre-release-business-4150357.html|archive-date=1 March 2022|access-date=1 March 2022}}</ref> ರಿಷ್ಟೆ ಸಿನಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಪುಲಿ'' ಅತ್ಯಧಿಕ ಟಿಆರ್‌ಪಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BARCIndia/status/849949291036762112|title=BARC India TRP ratings|website=BARC India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908073509/https://twitter.com/BARCIndia/status/849949291036762112|archive-date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ದೇವೆನ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅರ್ಧ-ಭೂತದ ವಿಷಯವು ಜಪಾನಿನ ಹಿಟ್ ಅನಿಮೆ ಮಂಗಾ ಸರಣಿ ''ಇನುಯಾಶಾವನ್ನು'' ಆಧರಿಸಿದೆ, ಅದರಂತೆಯೇ ವಿಜಯ್ ಹುಲಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ "ಟೈಗರ್-ಡೆಮನ್" ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0290223/movieconnections/?ref_=tt_trv_cnn|title=Inuyasha influenced Vijay's Tiger demon character concept in Puli with Tiger fangs|date=14 July 2022|website=Spacebox|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714104139/https://m.imdb.com/title/tt0290223/movieconnections/?ref_=tt_trv_cnn|archive-date=14 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> <ref name="CNN-News18 2015">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/puli-is-a-film-that-everybody-can-enjoy-chimbu-deven-1121995.html|title='Puli' is a film that everybody can enjoy: Chimbu Deven|date=29 September 2015|website=News, Breaking News, Latest News, News Headlines, Live News, Today News CNN-News18|access-date=19 May 2021}}</ref> ''ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ವಿಜಯ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹುಲಿ-ರಾಕ್ಷಸ" ಆಗಿ ಮಿಂಚಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://archive.org/download/the-sydney-morning-herald-latest-entertainment-updates/The%20Sydney%20Morning%20Herald%20Latest%20Entertainment%20Updates.png|title=Vijay excels as a Tiger demon|date=4 July 2021|website=www.smh.com.au|access-date=4 July 2021}}</ref> ''ಐಬಿ ಟೈಮ್ಸ್'' ''ಪುಲಿಯು'' ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="IBTimes India 2015">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/baahubali-puli-rudhramadevi-effect-iifa-celebrate-south-cinema-rana-be-ambassador-650576|title='Baahubali', 'Puli', 'Rudhramadevi' effect: IIFA to celebrate South Cinema; Rana to be ambassador?|date=14 October 2015|website=IBTimes India|access-date=11 May 2021}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಕಲೈಪುಲಿ ಎಸ್. ಥಾನು ಅವರು ವಿಜಯ್ ನಟಿಸಲಿರುವ ಅಟ್ಲೀ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರ <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/theri-is-the-title-for-vijay-59-news-tamil-plyq0bcbhfdhd.html|title='Theri' is the title for Vijay 59?|website=Sify|access-date=25 November 2015|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151126104628/http://www.sify.com/movies/theri-is-the-title-for-vijay-59-news-tamil-plyq0bcbhfdhd.html|url-status=dead}}</ref> ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ''ಥೇರಿಯನ್ನು'' ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ "೭೦% ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/amy-jackson-starts-shoot-for-vijay-59-news-tamil-plcj1Jjccjadh.html|title=Amy Jackson starts shoot for 'Vijay 59'|date=2 November 2015|website=Sify|access-date=25 November 2015|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151102163150/http://www.sify.com/movies/amy-jackson-starts-shoot-for-vijay-59-news-tamil-plcj1Jjccjadh.html|url-status=dead}}</ref> ದಿಲೀಪ್ ಸುಬ್ಬರಾಯನ್ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಂಗಳಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/high-octane-action-sequences-in-vijay-59-news-tamil-plrkmvfcdfdjj.html|title=High octane action sequences in Vijay 59!|date=17 November 2015|website=Sify|access-date=25 November 2015|archive-date=17 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117095837/http://www.sify.com/movies/high-octane-action-sequences-in-vijay-59-news-tamil-plrkmvfcdfdjj.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಲಿವುಡ್ ಆಕ್ಷನ್ ಕೊರಿಯೋಗ್ರಾಫರ್ ಕಲೋಯನ್ ವೊಡೆನಿಚರೋವ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು, <ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/theri-hollywood-technicians-roped-in-for-vijay-s-upcoming-actioner/1/534610.html|title=Theri: Hollywood technicians roped in for Vijay's upcoming actioner|date=29 November 2015|website=[[India Today]]|access-date=5 December 2015}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ತಂಡವು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆಸಲಾಯಿತು]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/vijay-59-shooting-update.html|title=Vijay 59 may not be shot in China as planned|date=8 October 2015|website=Behindwoods|access-date=25 November 2015}}</ref> ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಚೆನ್ನೈನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ೨೦೧೫ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸ್ಟಂಟ್ ಕೊರಿಯೋಗ್ರಾಫರ್ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Vijay-shoots-for-Theris-climax-scenes/articleshow/50267878.cms|title=Vijay shoots for Theri's climax scenes|website=The Times of India|access-date=7 May 2016}}</ref> ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಕ್ಷನ್-ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಥೇರಿ'' ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಚಿತ್ರವು 'ಯು' ಸೆನ್ಸಾರ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೂರ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಎಳೆದ ಮತ್ತು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಕಥಾಹಂದರದೊಂದಿಗೆ. <ref name="VS 2020">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/theri-movie-review-vijay-gimmicks-too-less-a-factor-to-be-excited-about-a-predictable-storyline/|title=Theri movie review: Vijay's limitations as an actor exposed in a predictable storyline|last=VS|first=Goutham|date=5 June 2020|website=The Indian Express|access-date=29 June 2021}}</ref> <ref>Upadhyaya, Prakash. [http://www.ibtimes.co.in/theri-box-office-collection-vijay-starrer-strikes-gold-chennai-set-complete-75-days-theatres-684012 "'Theri' box office collection: Vijay-starrer strikes gold in Chennai, set to complete 75 days in theatres"].</ref> ಇದು ೨೦೧೬ ರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧,೭೧೦,೦೦೦,೦೦೦ ಗಳಿಸಿದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref name="Nair 2016"/> ಅವರ ಮುಂದಿನ, ಭರತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಬೈರವ'', ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ (ನಟಿ)|ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್]] ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'' ಖ್ಯಾತಿಯ ಭರತನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ-ಬಜೆಟ್ ಫ್ಲಿಕ್ ''ಬೈರವ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref>Upadhyaya, Prakash. [http://www.ibtimes.co.in/bairavaa-bhairava-3-weeks-box-office-collection-vijays-film-earns-around-rs-110-crore-22-days-714810 "Bairavaa (Bhairava) 3 weeks box office collection: Vijay's film earns around Rs 110 crore in 22 days"].</ref> ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ''ಬೈರವಾ'' ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ''ಬೈರವಾ'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೧೫ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/vijay-gifts-gold-ornaments-bairavaa-bhairava-unit-following-its-success-box-office-714946|title=Vijay gifts gold ornaments to Bairavaa (Bhairava) unit following its success at box office|last=Upadhyaya|first=Prakash|work=International Business Times, India Edition|access-date=16 December 2017|language=en}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬೈರವಾದಿಂದ ಮೆರ್ಸಲ್‌ವರೆಗಿನ'' ''ಚಿತ್ರಗಳ'' ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ವಿಜಯ್ ಅನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸದ ಹಿಟ್-ಮೇಕರ್ ಎಂದು ರೂಪಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/vijay-habitual-hit-maker/49023/1|title=Vijay: Habitual hit maker {{!}} Forbes India|website=Forbes India|language=en-US|access-date=31 December 2017}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಬಿಹೈಂಡ್‌ವುಡ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ಸ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ೧೯೯೬ ರಿಂದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ 'ಸಾಮ್ರಾಟ್ <ref name="behind">{{Cite news|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/event-story-of-behindwoods-gold-medals-2017.html|title=Event story of Behindwoods Gold Medals 2017|date=12 June 2017|work=Behindwoods|access-date=21 December 2017}}</ref> ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಪದಕ' ಪಡೆದರು. ಅವರ ೬೧ ನೇ ಚಿತ್ರ, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಅನ್ನು ಅಟ್ಲೀ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು]], [[ಕಾಜಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್|ನಿತ್ಯಾ ಮೆನೆನ್]] ಸಹ-ತಾರೆಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ತೇನಾಂಡಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/mersal/mersal-box-office-nov-05.html|title=Mersal box office collection|date=4 November 2017|website=Behindwoods|access-date=24 November 2017}}</ref> ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ''ತೇರಿ'' ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಅವರು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀ ತೇನಾಂಡಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/sri-thenandal-films-signs-ilayathalapathy-vijay-news-tamil-qjjkwnjbfbjbd.html|title=Sri Thenandal Films signs Ilayathalapathy Vijay?|access-date=24 May 2017|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912222655/http://www.sify.com/movies/sri-thenandal-films-signs-ilayathalapathy-vijay-news-tamil-qjjkwnjbfbjbd.html|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಜನೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ವಿಜಯ್ ಜಾದೂಗಾರನ ಪಾತ್ರದ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು, ಅದು ಜಾದೂಗಾರರಿಂದ ಕಲಿತರು, [[ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ|ಮೆಸಿಡೋನಿಯಾದಿಂದ]] ಗೊಗೊ ರೆಕ್ವಿಯಂ, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಿಂದ]] ರಾಮನ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ]] ಡ್ಯಾನಿ ಬೆಲೆವ್. <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060817/vijay-learns-a-few-tricks-for-mersal.html|title=Vijay learns a few tricks for Mersal|date=6 August 2017|work=www.deccanchronicle.com/|access-date=7 August 2017|language=en}}</ref> ವಿಜಯ್ ಕೂಡ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಮಾರನ್ (ಅಥವಾ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|5}} ವೈದ್ಯ) ಎಂಬ ಪಾತ್ರವು ಥೇಣಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೋಡಿನಾಯಕನೂರಿನಿಂದ ಬಂದ ಡಾ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಎಂಬ ವೈದ್ಯರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳಿಂದ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|2}} ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/is-mersals-5-rupees-doctor-inspired-by-late-drbalasubramanian-from-theni.html|title=Is Mersal's 5 rupees doctor inspired by late Dr.Balasubramanian from Theni|date=19 October 2017|website=Behindwoods|access-date=27 March 2020}}</ref> ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಮಧುರೈ|ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ]] ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು ತ್ರಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಮೆರ್ಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ'', ವಿಜಯ್ ಅವರ ವಿಶೇಷಣವಾದ ಇಳಯತಲಪತಿ (ಯುವ ಕಮಾಂಡರ್) ನಂತರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವೆಟ್ರಿಮಾರನ್ ಪಾತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಿಂದಾಗಿ ದಳಪತಿ (ಕಮಾಂಡರ್) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://picture-ok.com/2017/10/26/mersal-movie-review/|title=Mersal&nbsp;– The Transformation from Ilaiyathalapathy to Thalapathy|date=26 October 2017|website=Picture-Ok|language=en-US|access-date=8 June 2020|archive-date=8 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608121616/https://picture-ok.com/2017/10/26/mersal-movie-review/|url-status=dead}}</ref> ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು [[ದೀಪಾವಳಿ|ದೀಪಾವಳಿಯ]] ಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/mersal/movie-review/61127534.cms|title=Mersal Review {3.5/5}: When you have a mass hero in full form like Vijay is in the film, how can things go wrong?|last=Suganth|first=M|date=18 October 2017|website=The Times of India|access-date=29 June 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/ilayathalapathy-vijays-mersal-creates-history-breaches-rs-250-crore-mark-750449|title=Ilayathalapathy Vijay's Mersal creates history; breaches Rs 250-crore mark|last=Upadhyaya|first=Prakash|work=International Business Times, India Edition|access-date=14 December 2017}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಟೋಕಿಯೊ, ಎಬಿನಾ, ಒಸಾಕಾ ಮತ್ತು ನಕಾಯಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/entertainment/mersal-thalapathy-vijay-movie-becomes-1st-ever-tamil-film-to-create-this-big-record-find-out-what-it-is/889875/|title=Thalapathy Vijay's Mersal creates a big record even before its release; find out what it is|date=11 October 2017|work=The Financial Express|access-date=8 September 2018}}</ref> ''ಮೆರ್ಸಲ್‌ನಲ್ಲಿನ'' ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಯುಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-s-mersal-wins-international-award-78864|title=Vijay's 'Mersal' wins international award|date=2 April 2018|work=The News Minute|access-date=10 September 2018}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ''ಕಾವಲನ್'' (೨೦೧೧) ಮತ್ತು ''ಪುಲಿ'' (೨೦೧೫) ನಂತರ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/thalapathy-vijays-mersal-to-release-in-china.html|title=Thalapathy Vijay's Mersal to release in China|date=10 August 2018|work=Behindwoods|access-date=10 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/puli-to-release-in-japan-and-china-news-tamil-pj0ky8fdbhgie.html|title='Puli' to release in Japan and China?|website=Sify|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928225245/http://www.sify.com/movies/puli-to-release-in-japan-and-china-news-tamil-pj0ky8fdbhgie.html|url-status=dead}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬುಚಿಯಾನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೆಂಟಾಸ್ಟಿಕ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijays-mersal-screened-at-bifan-film-festival.html|title=Vijay's Mersal screened at BIFAN Film Festival|date=30 July 2018|work=Behindwoods|access-date=10 September 2018}}</ref>   ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿರೋಧಿಸಿದವು: [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿಜೆಪಿ), [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ಆಡಳಿತಾರೂಢ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ನಾಯಕನ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು, ವಿಜಯ್ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ [[ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್‍ಟಿ)|ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ, <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/855247/mersal-row-has-tamil-film-industry-worried-we-dont-know-what-to-depict-in-our-films-now|title='Mersal' row has Tamil film industry worried: 'We don't know what to depict in our films now'|last=Govindarajan|first=Vinita|website=Scroll.in|access-date=8 January 2020}}</ref> ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಾತ್ರವು ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು]] ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/soon-only-films-praising-govt-policies-will-be-allowed-p-chidambaram-reacts-to-mersal-row-4899680/|title=P Chidambaram on Mersal row: Soon, only films 'praising' govt policies will be allowed|date=21 October 2017|work=The Indian Express}}</ref> ಭವಿಷ್ಯದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಆ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪಕ್ಷವು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು, <ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/politics/cut-scenes-mocking-gst-and-digital-india-in-vijay-starrer-mersal-demands-bjp-1551317.html|title=Cut Scenes Mocking GST and Digital India in Vijay's Mersal, Demands BJP|date=19 October 2017|work=News 18}}</ref> ಆದರೆ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/opposition-stands-with-mersal/article19900227.ece|title=Opposition stands with Mersal|date=22 October 2017|work=The Hindu}}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯರ ಸಂಘದಂತಹ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ-ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವೈದ್ಯರ ಸಿನಿಕತನದ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದವು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/government-doctors-criticise-mersal/article19893820.ece|title=Government doctors criticise 'Mersal'|date=21 October 2017|work=The Hindu}}</ref> ಇಂಡಿಯನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವೈದ್ಯರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೈರೇಟೆಡ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಹೆಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tn-doctors-boycott-vijay-starrer-mersal-prescribe-piracy/articleshow/61151055.cms|title=TN doctors boycott Vijay-starrer Mersal, prescribe piracy|date=20 October 2017|work=The Times of India}}</ref> ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸಗಳ ನಂತರ, ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'' ಮತ್ತು ''ಕತ್ತಿ'', ಮುರುಗದಾಸ್ ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ೬೨ ನೇ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಲು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ''ಸರ್ಕಾರ್ ಈ ಚಿತ್ರವು'', ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರ, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ''ಬೈರವ'' ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೮ ರ [[ದೀಪಾವಳಿ|ದೀಪಾವಳಿಯಂದು]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, <ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/vijay-62-sun-pictures-produce-ar-murugadoss-next-film-732281|title=Vijay 62: Sun Pictures to produce AR Murugadoss' next film?|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=26 June 2017|website=[[International Business Times]]|access-date=24 November 2017}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು]] ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜಯಲಲಿತಾ]] ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ( ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಶರತ್‌ಕುಮಾರ್ ) ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೋಮಲವಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/vijay-sarkar-film-aiadmk-jayalalithaa-tamil-nadu-government-5438044/|title=Vijay's Sarkar faces backlash from ruling AIADMK, party says film could incite violence|date=8 November 2018|work=The Indian Express|access-date=9 November 2018|language=en-US}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಕೇಡರ್‌ನಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಡಿಎಂಕೆಯ ದಿವಂಗತ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕಲಾನಿತಿ ಮಾರನ್ ಒಡೆತನದ ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-and-marans-sarkar-what-aiadmks-objection-movie-all-about-91217|title=Vijay and Maran's 'Sarkar': What AIADMK's objection to the movie is all about|date=8 November 2018|work=The News Minute|access-date=9 November 2018}}</ref> ಹಿರಿಯ ನಟರಾದ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಮತ್ತು [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ನಟರು ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sarkar-controversy-police-arrives-at-ar-murugadoss-house-rajinikanth-kamal-haasan-support-film-amid-aiadmk-backlash-5523181.html|title=Sarkar controversy: Police arrives at AR Murugadoss' house; Rajinikanth, Kamal Haasan support film amid AIADMK backlash- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=22 November 2018|language=en-US}}</ref> ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಆಡಿಯೊ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಮಲವಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tamil-film-sarkars-makers-reportedly-give-in-to-aiadmk-government-to-cut-scenes-1944808?pfrom=home-topscroll|title=Tamil Film's Makers Give In To AIADMK 'Sarkar', Make 4 Cuts|work=NDTV.com|access-date=9 November 2018}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಹಲವಾರು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಕೇವಲ ಎರಡೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ಕ್ಲಬ್ ಸೇರಿದೆ . <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijays-sarkar-joins-rs-100-crore-club-just-two-days-91208|title=Vijay's 'Sarkar' joins Rs 100 crore club in just two days|date=8 November 2018|work=The News Minute|access-date=22 November 2018}}</ref> ''ಹಾಲಿವುಡ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್'' ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು "ತೋರಣ" ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://archive.org/download/the-hollywood-reporter-movie-reviews-and-latest-updates/The%20Hollywood%20Reporter%20Movie%20Reviews%20and%20Latest%20Updates.png|title=Vijay a man with a swag|date=4 November 2018|website=The Hollywood Reporter|access-date=5 July 2021}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ|ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು]] ಚುನಾವಣಾ ನಿಯಮಗಳು, ೧೯೬೧ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೪೯ಪಿ ಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿತು, ಅದು ಮತದಾರನಿಗೆ ತನ್ನ/ಅವಳ ಮತಪತ್ರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/mar/08/vijays-sarkar-impact-election-commission-of-india-creates-awareness-about-section-49p-1948436.amp|title=Vijay's 'Sarkar' impact: Election Commission of India creates awareness about section 49P|publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಗಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/sarkar-box-office-collection-ar-murugadoss-film-crosses-rs-250-crore-mark-worldwide-5468590/|title=Sarkar box office collection: AR Murugadoss film crosses Rs 250 crore mark worldwide|last=Desk|first=Express Web|date=28 November 2018|website=The Indian Express|access-date=18 August 2021}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-s-sarkar-release-80-countries-1200-international-screens-90862|title=Vijay’s 'Sarkar' to release in 80 countries, 1200 international screens|date=31 October 2018|publisher=The News Minute|access-date=10 February 2022}}</ref> ಇದು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರೆಕ್ಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ <ref>{{Cite web|url=https://legrandrex.cotecine.fr/film/258647/|title=Sarkar|website=Cinéma Paris – Le Grand Rex|language=fr|access-date=14 May 2019|archive-date=14 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514183223/https://legrandrex.cotecine.fr/film/258647/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://imwjapan.com/|title=『インディアンムービーウィーク2020リターンズ』公式サイト｜インド映画、無双のラインナップ！|date=11 December 2020|website=『インディアンムービーウィーク2020リターンズ』公式サイト｜インド映画、無双のラインナップ！|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211165522/https://imwjapan.com/|archive-date=11 December 2020|access-date=11 December 2020|ref={{sfnref | 『インディアンムービーウィーク2020リターンズ』公式サイト｜インド映画、無双のラインナップ！ | 2020}}}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ೬೩ ನೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ರಾಜ ಅಥವಾ ಪೆರರಸು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳು ಇದ್ದವು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಜಯ್ ''ಥೆರಿ'' ಮತ್ತು ''ಮೆರ್ಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಸಹಕರಿಸಿದ ಅಟ್ಲೀ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. <ref name=":9">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/atlee-opens-up-about-his-next-with-vijay/articleshow/65858534.cms|title=Atlee opens up about his next with Vijay&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/expect-the-unexpected-in-thalapathy-63-says-atlee/articleshow/65423589.cms|title=Expect the unexpected in Thalapathy 63, says Atlee&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> ' ''ಬಿಗಿಲ್'' ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಹಸಮಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ . ತರುವಾಯ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು, <ref>{{Cite web|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/thalapathy-63-vijay-undergoes-special-special-training-football/|title=Thalapathy 63: Vijay undergoes special special training in football|last=Madhu|first=Vignesh|date=22 March 2019|website=onlookersmedia|language=en-US|access-date=26 March 2020}}</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡಾ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಾದ ಐಮೀ ಮೆಕ್‌ಡೇನಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಕಿನ್ನರ್ ಅವರಿಂದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನವರು ''ಪೀಲೆ: ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಎ ಲೆಜೆಂಡ್'', ''ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆರ್ಮ್'' ಮತ್ತು ''೧೩ ಕಾರಣಗಳು'' ಸೇರಿದಂತೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ. <ref>{{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/regional/bigil-first-look-poster-reveals-special-crew-member-on-board-455199.htm|title=Bigil first look poster reveals special crew member on board!|last=21 June|first=Atlee In com Staff-|last2=Ist|first2=2019 09:57 Pm|website=in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622033829/https://www.in.com/entertainment/regional/bigil-first-look-poster-reveals-special-crew-member-on-board-455199.htm|archive-date=22 June 2019|access-date=26 March 2020}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ [[ನಯನತಾರ|ನಯನತಾರಾ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayanthara-in-vijays-thalapathy-63-with-atlee/articleshow/66806599.cms|title=Nayanthara in Vijay's 'Thalapathy 63' with Atlee&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> ವಿವೇಕ್ ಮತ್ತು ಆನಂದರಾಜ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/comedian-vivekh-to-be-part-of-thalapathy-63/articleshow/66677367.cms|title=Comedian Vivekh to be part of Thalapathy 63&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> ಇದು ''ಕುರುವಿ'' (೨೦೦೮) ನಂತರ ವಿಜಯ್ ಜೊತೆಗಿನ ವಿವೇಕ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ''ವಿಲ್ಲು'' (೨೦೦೯) ನಂತರ ನಯನತಾರಾ ಮತ್ತು ಆನಂದರಾಜ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ. <ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-63-update-actor-vivek-confirmed-with-thalapathy-vijay-atlee-tamil-news-224237|title=WOW! Vijay's lucky costar joins 'Thalapathy 63'&nbsp;– Tamil Movie News|date=17 November 2018|website=India Glitz}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬಿಗಿಲ್'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗಿಲ್'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ರಾಯಪ್ಪನ್ ಅನ್ನು ವಯಸ್ಸಾದ-ದರೋಡೆಕೋರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಚಿತ್ರದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="Subhakeerthana 2019">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bigil-movie-review-rating-vijay-6088172/|title=Bigil movie review: A star is forced to remain a star throughout|last=Subhakeerthana|first=S|date=31 October 2019|website=The Indian Express|access-date=24 June 2021}}</ref> ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೦೦ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/tamil-star-vijay-reportedly-earned-rs-30-crore-for-bigil-reveal-it-raids-2491609.html|title=Tamil Star Vijay Reportedly Earned Rs 30 crore for Bigil, Reveal IT Raids|date=7 February 2020|website=News18|access-date=26 January 2021}}</ref> ೨೦೧೯ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ-ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ-ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನ್|ಜೋರ್ಡಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಕೂಡ ''ಬಿಗಿಲ್'' . <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/after-egypt-vijays-bigil-marks-an-entry-in-jordan/articleshow/71917663.cms#:~:text='Bigil'%20will%20hit%20the%20screens,been%20composed%20by%20AR%20Rahman|title=After Egypt, Vijay's 'Bigil' marks an entry in Jordan &#124; Tamil Movie News|date=|work=[[Times of India]]|access-date=10 February 2022}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ''ಬಿಗಿಲ್'' [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/thalapathy-vijays-bigil-to-re-release-in-germany-and-france-for-the-actors-birthday-fans-rejoice/607747|title=Thalapathy Vijay's Bigil re-release in Germany and France for the actor's birthday; fans rejoice|date=17 June 2020|website=Entertainment News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421195818/https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/thalapathy-vijays-bigil-to-re-release-in-germany-and-france-for-the-actors-birthday-fans-rejoice/607747|archive-date=21 April 2022|access-date=21 April 2022}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಲೋಕೇಶ್ ಕನಕರಾಜ್ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಬ್ರಿಟ್ಟೋ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/thalapathy-64-eyes-a-summer-2020-release-vijay-5935094/|title=Thalapathy 64 eyes a summer 2020 release|date=25 August 2019}}</ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರದ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಪೋಸ್ಟರ್, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್, <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/team-thalapathy-64-off-to-mumbai-second-schedule-shoot-begins-6098388/|title=Team Master arrives in Mumbai; second schedule begins|date=November 2019|website=[[The Indian Express]]}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅನ್ನು ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/dec/31/thalapathy-64-first-look-out-vijays-next-called-master-ridden-with-mystery-2083270.html|title=Thalapathy 64 first-look out: Vijay's next called 'Master' ridden with mystery|website=The New Indian Express|access-date=25 January 2020}}</ref> ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೂಲತಃ ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದಾರೆ, [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ]] ಅದನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijays-master-will-be-postponed-to-may-or-june/articleshow/74810813.cms|title=Vijay's 'Master' will be postponed to May or June? - Times of India|website=The Times of India}}</ref> ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ವಿಳಂಬವಾದ ನಂತರ, ಇದು ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ ರಂದು ಅದರ ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ ( ''ವಿಜಯ್ ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್'' ) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/pan-india-release-for-master-thalapathy-vijay-starrer-to-hit-the-screens-in-5-languages/581266|title=Pan India release for Master; Thalapathy Vijay-starrer to hit the screens in 5 languages|website=www.zoomtventertainment.com}}</ref> ವಿಜಯ್‌ನ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಟ್ವಿಟರ್‌ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನ ಟ್ವಿಟರ್ ಎಮೋಜಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/vijay-s-master-gets-twitter-emoji-ahead-of-release-on-january-13/story-ix9M1GcpuTFfgSa6T8PWxJ.html|title=Vijay's Master gets Twitter emoji ahead of release on January 13|date=2 January 2021|website=Hindustan Times|access-date=29 June 2021}}</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ $೧.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] (ಯುಎಇ) ನಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಾಲಿವುಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ವಂಡರ್ ವುಮನ್ ೧೯೮೪'' ಮತ್ತು ''ಟೆನೆಟ್'' ಅನ್ನು ಯುಎಇ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೀರಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6136|title=Master Smashes Hollywood Records In UAE|date=15 January 2021|website=[[Box Office India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116055805/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6136|archive-date=16 January 2021|access-date=15 January 2021}}</ref> ಕೆನಡಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="TicketsPI 2021">{{Cite web|url=https://ticketspi.com/o/edmontonmovieclub|title=TicketsPI|date=24 June 2021|website=TicketsPI|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624124040/https://ticketspi.com/o/edmontonmovieclub|archive-date=24 June 2021|access-date=24 June 2021}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.greatandhra.com/movies/reviews/master-review-lacks-the-desired-effect-110251|title=Master Movie Review: Lacks the Desired Effect|last=Arikatla|first=Venkat|date=13 January 2021|website=greatandhra.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223052318/https://www.greatandhra.com/movies/reviews/master-review-lacks-the-desired-effect-110251|archive-date=23 February 2022|access-date=23 February 2022}}</ref> <ref name="S 2021">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/master-movie-review/article33569018.ece|title='Master' movie review: An in-form Vijay takes a backseat to have fun. But is that enough?|last=S|first=Srivatsan|date=13 January 2021|website=The Hindu|access-date=29 June 2021}}</ref> <ref name="Upadhyaya 2021">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/master-movie-review-ratings-vijays-latest-hit-flop-find-it-out-audience-tweets-832086|title=Master Movie Review and Ratings: Vijay's latest is Hit or Flop; Find it Out in Audience Tweets|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=13 January 2021|website=IBTimes India|access-date=5 May 2021}}</ref> ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ'' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಅನ್ನು "ಬೃಹತ್ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ಆದರೆ ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.easterneye.biz/master-movie-review-an-entertaining-massy-action-film/|title=Master movie review: An entertaining massy action film – EasternEye|date=13 January 2021|website=EasternEye|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121082430/https://www.easterneye.biz/master-movie-review-an-entertaining-massy-action-film/|archive-date=21 November 2021|access-date=21 November 2021}}</ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೦೦ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thalapathy-65-will-be-pan-indian-project-cinematographer-manoj-paramahamsa-144151|title='Thalapathy 65' will be a pan-Indian project: Cinematographer Manoj Paramahamsa|last=25 February 2021 – 12:17|date=25 February 2021|publisher=The News Minute|access-date=10 February 2022}}</ref> ಟ್ರೇಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಪ್ರಕಾರ ''ಮೆರ್ಸಲ್'', ''ಸರ್ಕಾರ್'', ''ಬಿಗಿಲ್'' ಮತ್ತು ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಒಟ್ಟು ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಯು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/master-box-office-week-1-thalapathy-vijay-starrer-crosses-rs-200-cr-worldwide-rs-100-cr-from-tamil-nadu-alone-4346290/|title=Master BO Week 1: Thalapathy Vijay Starrer Crosses Rs 200 cr Worldwide, Rs 100 cr From TN Alone|date=21 January 2021|website=India News, Breaking News &#124; India.com|access-date=26 January 2021|ref={{sfnref | India News, Breaking News &#124; India.com | 2021}}}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:วัดพระลอย_อ.เมือง_จ.สุพรรณบุรี_(9).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%A2_%E0%B8%AD.%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87_%E0%B8%88.%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%289%29.jpg/237px-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%A2_%E0%B8%AD.%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87_%E0%B8%88.%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%289%29.jpg|thumb|237x237px| ವಿಜಯ್ ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ [[ರಾಹು]] ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ವೀರ ರಾಘವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬುಲೆಟ್ ಡಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅತಿಮಾನುಷ ಹೋರಾಟದ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.]] ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ನೆಲ್ಸನ್ ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ೬೫ ನೇ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮೊದಲು ಅವರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಚಿತ್ರ ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/thalapathy-65-vijay-teams-up-with-sun-pictures-and-director-nelson/article33299201.ece|title='Thalapathy 65': Vijay teams up with Sun Pictures and director Nelson|last=The Hindu Net Desk|date=10 December 2020|work=The Hindu|access-date=2 June 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ [[ಪೂಜಾ ಹೆಗ್ಡೆ]] ನಟಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-65-pooja-hegde-to-star-opposite-vijay-in-nelson-dhilipkumars-directorial/articleshow/81670596.cms|title='Thalapathy 65': Pooja Hegde to star opposite Vijay in Nelson Dhilipkumar's directorial|date=25 March 2021|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324114654/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-65-pooja-hegde-to-star-opposite-vijay-in-nelson-dhilipkumars-directorial/articleshow/81670596.cms|archive-date=24 March 2021|access-date=19 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಜೊತೆಗೆ ವಿಟಿವಿ ಗಣೇಶ್ ಹಾಸ್ಯನಟನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/after-vijay-vtv-ganeshs-comic-timing-only-saving-grace-for-beast-4974421.html|title=After Vijay, VTV Ganesh's Comic Timing Only Saving Grace For Beast|last=Bureau|first=Entertainment|date=Apr 13, 2022|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604142337/https://www.news18.com/news/movies/after-vijay-vtv-ganeshs-comic-timing-only-saving-grace-for-beast-4974421.html|archive-date=4 June 2022|access-date=Jun 4, 2022}}</ref> ಚಿತ್ರವು [[ಕರಾಳ ವಿನೋದ|ಕಪ್ಪು ಕಾಮಿಡಿ]] ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಅನಿರುಧ್ ರವಿಚಂದರ್|ಅನಿರುದ್ಧ್ ರವಿಚಂದರ್]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/official-vijays-thalapathy-65-to-be-directed-by-nelson/articleshow/79662961.cms|title=Official: Vijay's 'Thalapathy 65' to be directed by Nelson – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2 June 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-in-thalapathy-65-first-look-is-beast-with-a-gun-trending-poster-1817632-2021-06-21|title=Vijay in Thalapathy 65 first look is Beast with a gun. Trending poster|date=21 June 2021|website=India Today|access-date=21 June 2021}}</ref> ''ಮೃಗವು'' [[ರಾಹು|ರಾಹುವನ್ನು]] ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, <ref name="Rahu">{{Cite web|url=https://newsroompost.com/entertainment/birthday-predictions-will-thalapathy-vijay-turn-his-beast-mode-on-in-2021/2379740.html|title="Will Vijay Turn His BEAST Rahu Mode On in 2021?"|date=22 June 2021|website=NewsroomPost|access-date=12 August 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಟ್‌ಗನ್ ಹಿಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/thalapthy-65-first-look-vijay-plays-a-shotgun-wielding-beast-7369096/|title=Thalapathy 65 first look poster: Vijay is a shotgun-wielding 'Beast'|last=R|first=Manoj Kumar|date=21 June 2021|website=The Indian Express|access-date=21 June 2021}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಹಿಂದಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''ರಾ'' . <ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/beast-thalapathy-vijays-film-titled-as-raw-in-hindi-3555910.html|title=Thalapathy Vijay's Beast Film Titled As Raw In Hindi|last=Latestly|first=Team|date=Apr 5, 2022|website=LatestLY|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> <ref name="The Times of India 2021">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-65-nelson-to-shoot-a-romantic-song-in-georgia/articleshow/82211821.cms|title='Thalapathy 65': Nelson to shoot a romantic song in Georgia|date=23 April 2021|website=The Times of India|access-date=15 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-s-beast-to-release-in-april-2022-see-new-poster-1894770-2022-01-01|title=Thalapathy Vijay's Beast to release in April 2022. See new poster|date=1 January 2022|website=India Today|access-date=4 January 2022}}</ref> ''ರಾ'' ಹಿಂದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/beast-raw-review-an-ill-formed-creature-even-firing-on-all-cylinders-vijay-cannot-pummel-into-shape-2-5-stars-2886949|title=Beast (RAW) Review|last=Chatterjee|first=Saibal|date=Apr 14, 2022|website=NDTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414061156/https://www.ndtv.com/entertainment/beast-raw-review-an-ill-formed-creature-even-firing-on-all-cylinders-vijay-cannot-pummel-into-shape-2-5-stars-2886949|archive-date=Apr 14, 2022|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/jWTHp|title=Beast Review: Thalapathy Vijay's 'One-man Show' Is A 'True Feast'|date=Apr 14, 2022|website=bollywood hungama|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> ರೋಜರ್ ಎಬರ್ಟ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಅನ್ನು ೩/೫ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು "ವಿಜಯ್ ಬಹುಮುಖಿ ಅವತಾರದೊಂದಿಗೆ ಬಹುಮುಖ ಹುಲಿ" ಎಂದು ಕರೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/beast-movie-review-2022|title=Beast movie review & film summary (2022) - Roger Ebert|last=Abrams|first=Simon|date=Apr 17, 2022|website=www.rogerebert.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417033429/https://www.rogerebert.com/reviews/beast-movie-review-2022|archive-date=Apr 17, 2022|access-date=Apr 17, 2022}}</ref> ನ್ಯೂಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ " [[ಕರಾಳ ವಿನೋದ|ಡಾರ್ಕ್ ಹ್ಯೂಮರ್]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಂಬೋ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ಎರಡರ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ರಾ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ವಿಜಯ್ ಅಭಿನಯವಿದೆ". <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/iklnq|title='Beast' movie review: Vijay as a mix of 'Rambo,' 'James Bond' to save a hostage situation - Entertainment Review|date=Apr 13, 2022|website=Manorama news|access-date=Apr 16, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯೂಎಸ್‌ಎ]] ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/wpRHV|title=Beast at No: 2 in Top 10 USA Premiere Grossing Tamil Films|date=Apr 14, 2022|website=boxoffice mojo|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-usa-premiere-collection-vijay-starrer-breaks-rajinikanths-annaatthe-collection-to-become-the-formers-highest-grossing-film/articleshow/90761515.cms|title='Beast' USA premiere collection: Vijay starrer breaks Rajinikanth's film collection to become the Vijay's highest-grossing film|date=Apr 10, 2022|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416153443/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-usa-premiere-collection-vijay-starrer-breaks-rajinikanths-annaatthe-collection-to-become-the-formers-highest-grossing-film/articleshow/90761515.cms|archive-date=Apr 16, 2022|access-date=Apr 16, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ . <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-overseas-box-office-collection-vijay-storms-the-international-market/articleshow/90841888.cms|title='Beast' overseas box office collection: Vijay storms the international market|date=Apr 14, 2022|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430055805/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-overseas-box-office-collection-vijay-storms-the-international-market/articleshow/90841888.cms|archive-date=Apr 30, 2022|access-date=Apr 30, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೫೦ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-box-office-collection-day-5-vijay-starrer-rs-200-crore-worldwide-7874311/|title=Beast box office collection day 5: Vjay-starrer earns Rs 200 crore worldwide, is declared a hit|last=Desk|first=Entertainment|date=19 April 2022|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420193205/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-box-office-collection-day-5-vijay-starrer-rs-200-crore-worldwide-7874311/|archive-date=20 April 2022|access-date=20 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/tamil/movies/beast-movie-beats-valimai-box-office-collection-less-than-12-days-390612|title=Beast 12 days box office report|date=Apr 25, 2022|website=Zee Hindustan Tamil|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426161256/https://zeenews.india.com/tamil/movies/beast-movie-beats-valimai-box-office-collection-less-than-12-days-390612|archive-date=Apr 26, 2022|access-date=Apr 26, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/thalapathy-vijay-beast-crosses-rs-250-crore-worldwide-box-office-despite-kgf-2-wave-check-detailed-collection-report-here-5377937/|title=Thalapathy Vijay's Beast Crosses Rs 250 Crore at Worldwide Box Office|last=Kumar|first=Vineeta|date=May 6, 2022|website=India.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506165545/https://www.india.com/entertainment/thalapathy-vijay-beast-crosses-rs-250-crore-worldwide-box-office-despite-kgf-2-wave-check-detailed-collection-report-here-5377937/|archive-date=May 6, 2022|access-date=May 6, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="ndtv ott">{{Cite web|url=https://ndtv.in/bollywood/beast-trending-at-number-one-in-india-on-netflix-vijay-thalapathy-2972013|title=Beast trending worldwide on Netflix in top spots|date=May 14, 2022|website=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514070357/https://ndtv.in/bollywood/beast-trending-at-number-one-in-india-on-netflix-vijay-thalapathy-2972013|archive-date=May 14, 2022|access-date=May 14, 2022}}</ref> <ref name="netflix top global">{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/LeVTj|title=Raw Hindi and Beast Netflix Top 10 - Global|date=May 18, 2022|website=top10.netflix.com|access-date=May 18, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://flixpatrol.com/top10/netflix/world/today/full/|title=TOP 10 on Netflix in the World on 2022 - FlixPatrol|date=May 13, 2022|website=FlixPatrol|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513084706/https://flixpatrol.com/top10/netflix/world/today/full/|archive-date=May 13, 2022|access-date=May 13, 2022}}</ref> <ref name="Raw beast">{{Cite web|url=https://flixpatrol.com/title/beast-2022/top10/|title=Beast TOP 10 in Netflix global - FlixPatrol|date=May 13, 2022|website=FlixPatrol|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513082925/https://flixpatrol.com/title/beast-2022/top10/|archive-date=May 13, 2022|access-date=May 13, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' [[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್|ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್]] ನಲ್ಲಿ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ. <ref>{{Cite web|url=https://tamil.filmibeat.com/news/beast-movie-released-in-usbekistan-first-movie-to-get-this-pride-094655.html|title=First Tamil film to release in Uzbekistan Beast!|last=S|first=Deepa|date=18 April 2022|website=filmibeat.com|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422051245/https://tamil.filmibeat.com/news/beast-movie-released-in-usbekistan-first-movie-to-get-this-pride-094655.html|archive-date=22 April 2022|access-date=22 April 2022}}</ref> ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ದಿಲ್ ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅವರ ೬೬ ನೇ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಂಶಿ ಪೈಡಿಪಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೦೨೩ ರಂದು ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಆಗಿರುವ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thaman-confirms-thalapathy-66-is-not-a-bilingual-film-says-it-s-proper-tamil-movie-1948310-2022-05-12|title=Thaman confirms Thalapathy 66 is not a bilingual film, says it's proper Tamil movie dubbed to other languages|date=May 12, 2022|website=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518061032/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thaman-confirms-thalapathy-66-is-not-a-bilingual-film-says-it-s-proper-tamil-movie-1948310-2022-05-12|archive-date=May 18, 2022|access-date=May 18, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-to-join-hands-with-director-vamshi-paidipally-official-announcement-out-1857428-2021-09-26|title=Thalapathy Vijay to join hands with director Vamshi Paidipally. Official announcement out|date=26 September 2021|website=India Today|access-date=30 September 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] ನಟಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/vijay-rashmika-mandanna-thalapathy-66-shoot-begins-see-photos-7855895/|title=Vijay and Rashmika Mandanna's Thalapathy 66 begins shoot. See photos|last=Desk|first=Entertainment|date=Apr 7, 2022|website=The Indian Express|access-date=Apr 30, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/varisu-vijay-rashmika-mandanna-romance-photo-leaked-vamshi-paidipally-dil-raju-tamil-news-322502|title=Vijay-Rashmika Mandanna romance pic from 'Varisu' leaked in spite of tight security - Tamil News|date=23 August 2022|website=IndiaGlitz.com|access-date=7 September 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-rashmika-thaman-varisu-first-single-release-date-shooting-wrap-up-latest-update-tamil-news-322965|title=Thalapathy Vijay starrer 'Varisu' first single to release on this day? - Hot buzz - Tamil News|date=2 September 2022|website=IndiaGlitz.com|access-date=7 September 2022}}</ref> ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ''ವರಿಸು'' ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-thalapathy-66-is-varisu-first-look-poster-out/article65548633.ece|title=Vijay's Thalapathy 66 is Varisu, first-look poster out|date=21 June 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621134223/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-thalapathy-66-is-varisu-first-look-poster-out/article65548633.ece|archive-date=21 June 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijays-thalapathy-66-titled-vaarisu-in-tamil/articleshow/92250993.cms|title=Vijay's Thalapathy 66 titled Vaarisu in Tamil and Varasudu in Telugu|date=16 June 2022|website=The Times of India|access-date=14 July 2022}}</ref> ತಮನ್ ಎಸ್ ''ವರಿಸು'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/music-director-thaman-shares-a-photo-from-the-sets-of-varisu/articleshow/93387746.cms|title=Music director Thaman shares a photo from the sets of ‘Varisu’|date=6 August 2022|website=The Times of India|access-date=9 August 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/varisu-video-clip-from-shooting-spot-leaked-vijay-and-prabhu-shoot-medical-emergency-scene-8091508/|title=Varisu video from sets leaked: Vijay, Sarathkumar, and Prabhu shoot scene|last=Desk|first=Entertainment|date=15 August 2022|website=The Indian Express|access-date=18 August 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/varisu-thalapathy-vijay-shoots-intense-action-sequence-vamsi-paidipallys-next-watch-viral-video-1173953|title=Varisu: Thalapathy Vijay shoots an intense action sequence for Vamsi Paidipally's next; Watch the viral video|last=Desk|first=Pinkvilla|date=15 August 2022|website=PINKVILLA|access-date=18 August 2022|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818072940/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/varisu-thalapathy-vijay-shoots-intense-action-sequence-vamsi-paidipallys-next-watch-viral-video-1173953|url-status=dead}}</ref> ==== ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಿಕೆ ==== ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೊದಲ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, [[ಪ್ರಭುದೇವ]] ಸಹ-ನಟಿಸಿದ ''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್'' (೨೦೧೨) ಚಿತ್ರದ ''ಚಿಂತಾ ಚಿಂತಾ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tamil-star-vijay-does-cameo-in-rowdy-rathore/|title=Tamil star Vijay does cameo in Rowdy Rathore&nbsp;– Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=7 May 2012|access-date=24 November 2017}}</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೋಲ್ಡ್‌ಮೈನ್ಸ್ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://tvnews4u.com/sony-max-air-actor-vijays-action-blockbuster-bairavaa-29th-july/|title=Sony MAX to air actor Vijay's action blockbuster 'Bairavaa' on 29th July|date=25 July 2017|website=tvnews4u.com|access-date=11 January 2018}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ''ಗೋಲ್ಮಾಲ್ ಎಗೇನ್'' ಮತ್ತು ''[[ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿಂತ]]'' ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/mersal-box-office-vijay-golmaal-again-secret-superstar-4901488/|title=Mersal box office: Vijay starrer unstoppable, gives tough competition to Golmaal Again, Secret Superstar in international markets|date=22 October 2017|access-date=24 November 2017}}</ref> ''ಮೆರ್ಸಲ್'' [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುಎಇ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೯೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ''ಗೋಲ್ಮಾಲ್ ಎಗೇನ್'' ಮತ್ತು ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿಂತ'' ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/uae-box-office-mersal-emerges-the-winner-among-the-diwali-releases-including-golmaal-again-and-secret-superstar-89204.html|title=UAE Box Office: Mersal emerges the winner among the Diwali releases including Golmaal Again and Secret Superstar|work=CatchNews.com|access-date=9 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909185240/http://www.catchnews.com/regional-cinema/uae-box-office-mersal-emerges-the-winner-among-the-diwali-releases-including-golmaal-again-and-secret-superstar-89204.html|archive-date=9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|url-status=bot: unknown}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅವರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.daily-sun.com/post/601958/Vijay-Thalapatis-movie-of-the-month-is-coming-to-Bongo-this-Friday-as-|title=Vijay's movie released on Bangladesh OTT Bongo as "Shinghopurush" – Online Version|date=27 January 2022|website=www.daily-sun.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127071705/https://www.daily-sun.com/post/601958/Vijay-Thalapatis-movie-of-the-month-is-coming-to-Bongo-this-Friday-as-|archive-date=27 ಜನವರಿ 2022|access-date=27 January 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ರಿಷ್ಟೆ ಸಿನೆಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ''ಡೇಂಜರಸ್ ಖಿಲಾಡಿ ೩'' (೨೦೧೪) ( ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್‌ನ'' ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ) ಮತ್ತು ''ಪೊಲೀಸ್ವಾಲಾ ಗುಂಡ ೨'' (೨೦೧೪) ( ''ಜಿಲ್ಲಾದ'' ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ #೧ ಮತ್ತು #೩ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಟೆಲಿಕಾಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸುರಾ'' ಪ್ರಸಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ #೫ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. <ref name="Indian TV channels"/> ೨೦೧೭ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ''ಖಾಕಿ ಔರ್ ಖಿಲಾಡಿ'' ಎಂಬ ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಕತ್ತಿ'' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಸಿನಿಮಾ]] ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://tvnews4u.com/zee-cinema-to-premiere-khaki-aur-khiladi-on-13th-december-at-8pm/|title=Zee Cinema to premiere Khaki Aur Khiladi on 13th December at 8PM|date=12 December 2017|website=tvnews4u.com|access-date=17 December 2017}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಟಾಪ್ ಓಪನರ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಜುವನ್ನು ''ಮೀರಿಸಿದೆ.'' <ref>{{Cite web|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/sarkar-breaks-sanju-record-become-indian-cinemas-highest-opening-day-grosser-2018/|title=Sarkar breaks Sanju record to become Indian cinema's highest opening day grosser in 2018|date=8 November 2018|website=onlookersmedia.in|language=en-US|access-date=19 November 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-sarkar-beats-ranbhir-kapoor-sanju-opening-collection-tamil-news-223749|title=Yipeee! Thalapathy Vijay's 'Sarkar' is now the biggest in Indian cinema&nbsp;– Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=19 November 2018}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' ೨೦೧೮ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ''ರಾಝಿ'', ''ಗೋಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ಅಮೀರ್ ಅವರ ''ಥಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್'' ನಂತಹ ಅನೇಕ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. <ref name=":2">{{Cite web|url=https://m.businesstoday.in/story/sarkar-box-office-collection-vijay-starrer-among-top-10-indian-films-of-2018-breaks-record-of-raazi-gold/1/291326.html|title=Sarkar Box Office Collection: Vijay-starrer among top 10 Indian films of 2018, breaks record of Raazi, Gold|date=15 November 2018|website=m.businesstoday.in|language=en|access-date=18 November 2018|archive-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118164636/https://m.businesstoday.in/story/sarkar-box-office-collection-vijay-starrer-among-top-10-indian-films-of-2018-breaks-record-of-raazi-gold/1/291326.html|url-status=dead}}</ref> [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ]] ''ವಿಜಯ್ ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್'' ಟಿಆರ್‌ಪಿಯಲ್ಲಿ #೨ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. <ref name="filmy2021">{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/tamil/news/2021/master-hindi-trp-rating-vijay-starrer-makes-it-big-with-its-world-television-premiere-315268.html|title=Master Hindi TRP Rating: Vijay Starrer Makes It Big With Its World Television Premiere!|last=Hemachandran|first=Sruthi|date=10 June 2021|website=www.filmibeat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623052626/https://www.filmibeat.com/tamil/news/2021/master-hindi-trp-rating-vijay-starrer-makes-it-big-with-its-world-television-premiere-315268.html|archive-date=23 June 2021|access-date=23 June 2021}}</ref> ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಹಿಂದಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೯ ಕೋಟಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/master-completes-50-stupendous-days-at-box-office-thalapathy-vijay-roars-in-tamil-nadu-figures-inside-4463824/|title=Master Thalapathy Vijay Roars in Box office - BO Figures Inside|last=Kumar|first=Vineeta|date=Mar 3, 2021|website=India.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414174958/https://www.india.com/entertainment/master-completes-50-stupendous-days-at-box-office-thalapathy-vijay-roars-in-tamil-nadu-figures-inside-4463824/|archive-date=Apr 14, 2022|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> ೨೦೨೧ ರ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ [[ಅಂತರಜಾಲ ಸಿನೆಮಾ ದತ್ತಸಂಚಯ|ಐಎಮ್‌ಡಿಬಿ]]ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಕೂಡ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. <ref name="HinduTamil2021">{{Cite web|url=https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/681344-vijay-s-master-tops-imdb-list-of-most-popular-indian-films-in-2021.html|title=2021ல் பிரபலமான இந்தியப் படங்கள்: முதலிடத்தில் மாஸ்டர்|last=Tamil|first=Hindu|date=12 June 2021|website=Hindu Tamil Thisai|language=ta|access-date=19 June 2021}}</ref> ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಕುವೈತ್ ಮತ್ತು ಬಹ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ರಾ'' ಹಿಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref name="netflix top global"/> <ref name="Raw beast"/> <ref name="ndtv ott"/> ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಶಾಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದು ಸ್ವತಃ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದಂ ''ಅವರನ್ನು'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/telugu-dubbed-version-of-jilla-ready-for-release/article7157547.ece|title=Telugu version of 'Jilla' ready for release|date=30 April 2015|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/vijays-jilla-returns-this-summer.html|title=Jilla returns ... this summer|date=4 March 2015|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604055008/http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/vijays-jilla-returns-this-summer.html|archive-date=4 June 2015|access-date=4 June 2015}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' & ''ವಿಸ್ಲ್'' ತೆಲುಗು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}}೧೮ ಕೋಟಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/sarkar-20-day-box-office-collection-vijays-film-attains-hit-status-andhra-pradesh-786542|title=Sarkar 20-day box office collection: Vijay's film attains hit status in Andhra Pradesh|last=Hooli|first=Shekhar H|date=27 November 2018|website=IBTimes India|access-date=27 January 2021}}</ref> ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೦ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/whistle-21-days-box-office-collection-report-581792|title=Whistle 21 days box office collection report|date=16 November 2019|website=Andhra Pradesh Breaking News, Telangana News, Hyderabad News Updates, Coronavirus Updates, Breaking News|access-date=27 January 2021|ref={{sfnref | Andhra Pradesh Breaking News, Telangana News, Hyderabad News Updates, Coronavirus Updates, Breaking News | 2019}}}}</ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್'' ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೦ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/master-becomes-vijays-fifth-film-to-cross-rs-150-cr-revives-box-office-in-tamil-nadu-kerala-9216451.html|title=Master becomes Vijay's fifth film to cross Rs 150 cr, revives box office in Tamil Nadu, Kerala – Entertainment News, Firstpost|date=20 January 2021|website=Firstpost}}</ref> ==== ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ==== ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಗಾಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-to-sid-sriram-five-kollywood-singers-who-delivered-chartbuster-songs/photostory/75029400.cms|title=Five best singers in kollywood|date=7 April 2020|website=The Times of India|access-date=12 July 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ನೃತ್ಯ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಯನ್ನು "ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದ" ಎಂದು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಚಲನೆಗಳು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ತಿರುಮಲೈ'', ''ಗಿಲ್ಲಿ, ಅಳಗಿಯ ತಮಿಳ್ಮಗನ್'' '', ಕುರುವಿ, ವಿಲ್ಲು'' ''ಮತ್ತು'' ''ಸುರ'' ''.'' <ref name="dance"/> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರದ ''ವಾತಿ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಸ್ಟೆಪ್ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಅನುಕರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/watch-r-ashwin-groove-to-hit-number-vaathi-coming-from-vijays-s-master-watch-101613545505612.html|title=Watch Indian cricketer R Ashwin groove to hit number "Vaathi Coming" from Vijays's Master|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=17 February 2021|website=Hindustan Times|access-date=12 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/madhuri-dixit-dances-to-vijays-vaathi-coming-along-with-2-bollywood-stars-video-goes-viral-tamil-news-290553|title=Madhuri Dixit dances to Vijay's Vaathi Coming along with 2 Bollywood stars; Video goes viral – Tamil News|date=9 July 2021|website=IndiaGlitz.com|access-date=12 July 2021}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಕೆನಡಾದ ಹುಡುಗರ ನೃತ್ಯ ತಂಡವು ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ವಾತಿ ಬರುವ'' ನೃತ್ಯ ಹಾಡಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿತು. <ref name="superstar">{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/canadian-boys-dance-on-the-song-vaathi-coming-goes-virall/749254|title=Basement Gang Vaathi Coming – Canadian boys effortlessly groove to 'Vaathi Coming'|last=Saxena|first=Akanksha|date=25 April 2021|website=Trending & Viral News|access-date=25 July 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿರುವ "ಜಾಲಿ ಓ ಜಿಮ್ಖಾನಾ" ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹುಕ್ ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-song-jolly-o-gymkhana-thalapathy-vijay-pooja-hegde-video-7827111/|title=Beast song Jolly O Gymkhana: Vijay's voice makes this track an earworm, watch out for his hook step|last=Desk|first=Entertainment|date=19 March 2022|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319165926/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-song-jolly-o-gymkhana-thalapathy-vijay-pooja-hegde-video-7827111/|archive-date=19 March 2022|access-date=19 March 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಫಿಲ್ಮ್ ಸಾಂಗ್ ''ಅರೇಬಿಕ್ ಕುತು'' ಕೂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ವಿಜಯ್ ಅವರ ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಗಳು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=http://ghostarchive.org/varchive/C77M8nM6p1E|title=Korean Reacts To Arabic Kuthu - Beast - Thalapathy Vijay|date=Feb 14, 2022|website=JeongWon TV|access-date=Apr 19, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/beast-big-update-here-first-single-promo-vijay-pooja-hegde-starrer-video-845496|title=Beast Big Update: Here is the First Single Promo from Vijay, Pooja Hegde-Starrer [Video]|last=IBTimes|date=7 February 2022|website=ibtimes.co.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207225015/https://www.ibtimes.co.in/beast-big-update-here-first-single-promo-vijay-pooja-hegde-starrer-video-845496|archive-date=7 February 2022|access-date=8 February 2022}}</ref> ನಟಿ [[ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ]] ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಾನು ವಿಜಯ್ ಅವರ ನೃತ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲವು ನೃತ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQxuxdGOK3M|title=I am a Big Fan of Vijay sir says Sai Pallavi|date=19 December 2019|website=Thanthi Tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713124945/https://www.youtube.com/watch?v=rQxuxdGOK3M|archive-date=13 ಜುಲೈ 2021|access-date=13 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ==ಜನಪ್ರಿಯತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Vijay_at_Puli_Audio_Launch.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Vijay_at_Puli_Audio_Launch.jpg/155px-Vijay_at_Puli_Audio_Launch.jpg|left|thumb|233x233px| ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ <nowiki><i id="mwBTU">ಪುಲಿ</i></nowiki> ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ವಿಜಯ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref name="popular"/> <ref name=":7">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thuppakki-to-sarkar-five-times-when-master-actor-vijay-handled-controversies-with-a-calm-demeanor/photostory/73982034.cms|title='Thuppakki' to 'Sarkar': Five times when 'Master' actor Vijay handled controversies with a calm demeanor|date=6 February 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=18 May 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟರ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಕಿದ ಮತ್ತು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ನಟ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="auto"/> <ref name="auto1"/> ಭಾರತೀಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳ ಗಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ೧೦೦ ಪಟ್ಟಿಯ ಭಾರತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೯ ರವರೆಗೆ, ಅವರು #೨೮ ರಿಂದ #೪೭ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://forbesindia.com/lists/2012-celebrity-100/1395/1|title=2012 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=11 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071335/http://forbesindia.com/lists/2012-celebrity-100/1395/1|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all|title=2013 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205195733/http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2014-celebrity-100/1489/all|title=2014 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818012213/http://www.forbesindia.com/lists/2014-celebrity-100/1489/all|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/all|title=2016 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205082304/http://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/all|url-status=dead}}</ref> <ref name="forbesmagz"/> <ref name="2018 list"/> <ref name="2019 list"/> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಟ್ರೇಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಲೆ‌ಎಮ್ ಕೌಶಿಕ್ ''ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದರು,'' "ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ವಿಜಯ್ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ $ ೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀವಮಾನದ ಗಳಿಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನಟನ ದೊಡ್ಡ ಕನಸು. ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಮತ್ತು ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಮೂಲಕ ವಿಜಯ್ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":8" /> ೨೦೧೯ ರಿಂದ, ವಿಜಯ್ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bigil-beats-rajinikanths-petta-to-become-the-highest-earning-tamil-film-of-2019-in-overseas-markets-7645311.html|title=Vijay surpassed Rajinikanth in overseas markets|date=November 13, 2019|website=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229104236/https://www.firstpost.com/entertainment/bigil-beats-rajinikanths-petta-to-become-the-highest-earning-tamil-film-of-2019-in-overseas-markets-7645311.html|archive-date=December 29, 2021|access-date=December 29, 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದಾಗಿ $ ೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref name="Tartaglione Tartaglione 2021">{{Cite web|url=https://deadline.com/2021/01/master-vijay-soul-demon-slayer-india-china-global-international-box-office-1234679202/|title='Soul' Shines In Korea Debut; 'Master' Blast Encourages India Biz; Japan's 'Demon Slayer' Topping $350M – International Box Office|last=Tartaglione|first=Nancy|date=24 January 2021|website=Deadline|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907071333/https://deadline.com/2021/01/master-vijay-soul-demon-slayer-india-china-global-international-box-office-1234679202/|archive-date=7 September 2021|access-date=10 July 2021}}</ref> ಯೂಕೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದಾಗ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ''ಅತ್ಯುನ್ನತ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ." <ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-vijays-exponentially-increasing-box-office-dominance-over-the-years-in-tamil-nadu-kerala-and-overseas-6863121.html|title=Tracing Vijay's exponentially increasing box office dominance over the years in Tamil Nadu, Kerala and overseas- Entertainment News, Firstpost|date=22 June 2019|website=Firstpost|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828125617/https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-vijays-exponentially-increasing-box-office-dominance-over-the-years-in-tamil-nadu-kerala-and-overseas-6863121.html|archive-date=28 August 2021|access-date=8 June 2020}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಹವರ್ತಿ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಉನ್ನತ ಸಮಕಾಲೀನರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ''ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್'' ಬರಹಗಾರ ಸುರೇಂಧರ್ ಎಂಕೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":8"/> ಅನಾಮಧೇಯರಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಬಯಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿತರಕರು ''ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗೆ'' ಹೇಳಿದರು, "ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮೊತ್ತವು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ $೪ ರಿಂದ ೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ, ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸತತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ತ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ". <ref name=":8" /> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿತರಕರು, " [[ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್|ಅಜಿತ್‌ನ]] ''ವೇದಾಳಂ, ವಿವೇಗಂ'' ಮತ್ತು ''ವಿಶ್ವಾಸಂ'' ಎಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ $೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಅಜಿತ್ ಅವರನ್ನು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಮಾನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಅಟ್ಲೀ ಮತ್ತು ಎಆರ್ ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸಹಯೋಗವು ಅವರ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಅವರು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಹ ಅವರ ಬಲವಾದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪುಲ್‌ಗೆ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ." <ref name=":8" /> ವಿಜಯ್ ಕೇರಳದಲ್ಲೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ''[[ಬಾಹುಬಲಿ 2:ದ ಕನ್‍ಕ್ಲೂಝ಼ನ್|ಬಾಹುಬಲಿ ೨: ದಿ ಕನ್‌ಕ್ಲೂಷನ್‌ನ]]'' ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಮುರಿದು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. <ref name=":8"/> ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುಎಇ]] - ಜಿಸಿಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ ಇರ್ಷಾದ್, "ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು "ಬಿಗ್ ಮಿಸ್" ( [[ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್‌|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್‌ಗೆ]] ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಏಕೈಕ ಇತರ ಭಾಷೆಯ ನಟ ವಿಜಯ್ ಮಾತ್ರ. ) ''ಗಿಲ್ಲಿ'' ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಇದು [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಅವರ ''[[ಇಂಡಿಯನ್(೧೯೯೬ ರ ಚಿತ್ರ)|ಇಂಡಿಯನ್]]'' ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಸ್.ಶಂಕರ್ ಮತ್ತು [[ವಿಕ್ರಮ್ (ನಟ)|ವಿಕ್ರಮ್]] ಅವರ ''ಅಣ್ಣಿಯನ್'' ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ''ಪೊಕ್ಕಿರಿಯಿಂದ'' ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ." <ref name=":8" /> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಇಂಡಿಯಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.chennaibest.com/cityresources/food_and_dining/cokeinterview.asp|title=Interview&nbsp;– Coca-Cola India|website=chennaibest.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403012104/http://chennaibest.com/cityresources/Food_and_Dining/cokeinterview.asp|archive-date=3 April 2014|access-date=24 April 2014}}<br /><br />- {{Cite news|url=http://hindu.com/2001/04/20/stories/0420401y.htm|title=Things go better for Coke with Vijay|last=Kamath|first=Sudhish|date=20 April 2001|work=[[The Hindu]]|access-date=17 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20050114211954/http://www.hindu.com/2001/04/20/stories/0420401y.htm|archive-date=14 January 2005|location=Chennai, India}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ [[ಐಟಿಸಿ ನಿಯಮಿತ (ಐಟಿಸಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್)|ಸನ್‌ಫೀಸ್ಟ್]] ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web|url=http://vijayrdpgirls.blogspot.com/2014/12/vijays-endorsements.html|title=Actor Vijay: vijay's endorsements|date=10 December 2014|website=Vijayrdpgirls.blogspot.com|access-date=13 July 2015}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ]] ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.extramirchi.com/actress/vijay-nayantara-ipl-chennai-super-kings-brand-ambassadors/|title=Vijay in IPL "Chennai Super Kings" brand ambassadors|date=19 March 2008|website=Extramirchi.com|access-date=28 June 2012}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಇಂಡಿಯಾ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ವಿಜಯ್ ಅವರ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಮತ್ತೆ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/cocacola-signs-up-vijay-as-brand-ambassador-for-tamil-nadu/articleshow/4202371.cms?from=mdr|title=CocaCola signs up Vijay as brand ambassador for Tamil Nadu|last=Ramesh|first=Nandini Sivakumar & Niranjana|date=27 February 2009|work=The Economic Times|access-date=7 June 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/45325.html|title=Coke signs up Vijay as brand ambassador|website=IndiaGlitz|access-date=18 July 2010|archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303233317/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/45325.html|url-status=dead}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ತಮ್ಮ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಜೋಸ್ ಅಲುಕ್ಕಾಸ್ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name=":6">{{Cite web|url=http://news.chennaionline.com/chennai/South-Indian-actor-Vijay-brand-ambassador-of-Jos-Alukkas/3bab0eac-9bf4-4080-967b-b89dda6d8008.col|title=South Indian actor Vijay brand ambassador of Jos Alukkas|website=News.chennaionline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505082752/http://news.chennaionline.com/chennai/South-Indian-actor-Vijay-brand-ambassador-of-Jos-Alukkas/3bab0eac-9bf4-4080-967b-b89dda6d8008.col|archive-date=5 May 2011|access-date=18 January 2011}}</ref> ಟಾಟಾ ಡೊಕೊಮೊ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/73101.html|title=Vijay to endorse Docomo|website=Indiaglitz|access-date=25 October 2011|archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111027110201/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/73101.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಎಜುಕೇಶನ್]] ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೊಂಗಲ್ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಪುರುಷರು ಧರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವೇಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಶರ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ. <ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-in-cbse-school-text-book-reference-for-cultural-attire-tamil-news-202815|title=Thalapathy Vijay in text books now! - Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz|work=IndiaGlitz.com|access-date=14 December 2017}}<br /><br />- {{Cite news|url=http://www.cover365.in/thalapathy-vijay-in-cbse-text-books-3761/|title=Actor Vijay in CBSE 3rd grade Book|date=14 December 2017|work=Cover365|access-date=26 December 2017|archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226182307/http://www.cover365.in/thalapathy-vijay-in-cbse-text-books-3761/|url-status=dead}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್]] ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಶ್‌ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಲಾದ' ಟಾಪ್ ೧೦ ''ಬಿಗಿಲ್'' ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರುಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ಟ್ವೀಟ್ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/vijay/1819/93|title=Vijay&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|language=en|access-date=8 June 2020|archive-date=8 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608165224/https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/vijay/1819/93|url-status=dead}}</ref> ನೈವೇಲಿಯ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಪಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿರುವ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸೆಲ್ಫಿಯನ್ನು [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ "ಧನ್ಯವಾದ ನೈವೇಲಿ" ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ೧೪೫.೭ಕೆ ರಿಟ್ವೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೆಲ್ಫಿ ಕೂಡ ಟ್ವಿಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರಿಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ಫೋಟೋವಾಗಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-vijays-selfie-with-fans-most-retweeted-on-twitter-in-2020/article33273273.ece|title=Actor Vijay's selfie with fans most retweeted on Twitter in 2020|last=Bhargava|first=Yuthika|date=8 December 2020|work=The Hindu|access-date=27 April 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೩೭೬.೬ಕೆ ಮತ್ತು ೯.೮ ಕೋಟ್ ಟ್ವೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ, ಇದು ಟ್ವಿಟ್‌ರ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೨೧ ರ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ನಟ ವಿಜಯ್ ಟ್ವಿಟರ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಿಂದ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಫಿಲ್ಮ್ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಟ್ವೀಟ್ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರುಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ-ಪೋಸ್ಟ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಹೆಚ್ಚು-ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ-ಹ್ಯಾಶ್‌ಟ್ಯಾಗ್-ಮತ್ತು-ಮಾತನಾಡಿದ- ವರ್ಷದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-beast-first-look-update-is-top-indian-entertainment-tweet-of-2021/article37907854.ece|title=Vijay's 'Beast' first look update is top Indian Entertainment tweet of 2021|last=The Hindu Net Desk|date=9 December 2021|website=The Hindu|access-date=9 December 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-dominates-twitter-master-becomes-the-most-tweeted-hashtag-of-the-year-for-an-indian-film/articleshow/88180968.cms|title=Vijay dominates Twitter: 'Master' becomes the most tweeted hashtag of the year for an Indian film|date=9 December 2021|website=The Times of India|access-date=9 December 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2021/dec/09/vijays-post-on-beast-most-liked-and-retweeted-tweet-from-film-industry-in-india-2393612.html|title=Vijay's post on 'Beast' most liked and retweeted tweet from film industry in India|date=9 December 2021|website=The New Indian Express|access-date=9 December 2021}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ # ೧ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-is-the-most-talked-about-actor-in-south-india-in-2021-on-twitter-see-full-list-1886916-2021-12-12|title=Thalapathy Vijay is the most talked-about South Indian actor in 2021 on Twitter. See full list|date=12 December 2021|website=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105051459/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-is-the-most-talked-about-actor-in-south-india-in-2021-on-twitter-see-full-list-1886916-2021-12-12|archive-date=5 January 2022|access-date=13 December 2021}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಟ್ವಿಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ # ೧ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ವರ್ಷದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/from-vikram-and-kgf-chapter-2-to-beast-2022s-most-talked-about-films-on-indian-twitter-were-from-the-south/article65856460.ece|title=Beast 2022’s most talked-about films on Indian Twitter were from the south|last=The Hindu Bureau|date=6 September 2022|website=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220907060902/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/from-vikram-and-kgf-chapter-2-to-beast-2022s-most-talked-about-films-on-indian-twitter-were-from-the-south/article65856460.ece|archive-date=7 September 2022|access-date=7 September 2022}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಕುರುವಿ'', ''ಸುರ'', ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' ಮತ್ತು ''ಪುಲಿ'' ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು . <ref name="The Times of India 2020">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mohan-raja-genelia-recall-fond-memories-of-vijays-velayudham/articleshow/78867040.cms|title=Mohan Raja, Genelia recall fond memories of Vijay's Velayudham|date=26 October 2020|website=The Times of India|access-date=5 May 2021}}</ref> <ref name="Sify 2008">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|title=Kuruvi 5|date=17 April 2008|website=Sify|access-date=19 May 2021|archive-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202201903/http://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Times"/> ಸಿಫಿ ಅವರನ್ನು "ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Sifyind">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-vijay-man-of-the-masses-imagegallery-kollywood-kirmPndigdesi.html|title=Ilayathalapathy Vijay: Man of the masses.|website=Sify|access-date=14 May 2021|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307142018/http://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-vijay-man-of-the-masses-imagegallery-kollywood-kirmPndigdesi.html|url-status=dead}}</ref> == ಕಲಾತ್ಮಕತೆ == ವಿಜಯ್ ಒಬ್ಬ ಅನನ್ಯ ಬಹುಮುಖ ನಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಭಿನ್ನ ನೋಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="versatile" /> <ref name="best films" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರಗಳು, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ್ ಮತ್ತು ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಂತಾದ ಬೂದು ಛಾಯೆಯ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. <ref name="best films" /> <ref name="grey" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/azhagiya-tamil-magan-review-tamil-14557729.html|title=Azhagiya Tamil Magan|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204024337/http://www.sify.com/movies/azhagiya-tamil-magan-review-tamil-14557729.html|archive-date=4 December 2013|access-date=26 October 2016}}</ref> ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನನ್ಯತೆಯು ನಟನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತು. <ref name="unique" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/tamil/news/2022/thalapathy-66-no-action-scenes-for-vijay-in-the-film-says-reports-333780.html|title=Thalapathy Vijay's uniqueness in performance|date=29 April 2022|website=film news|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728064925/https://www.filmibeat.com/tamil/news/2022/thalapathy-66-no-action-scenes-for-vijay-in-the-film-says-reports-333780.html|archive-date=28 July 2022|access-date=28 July 2022}}</ref> ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="best films" /> <ref name="grey" /> ೨೦೧೦ ಮತ್ತು ೨೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯವು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ನಟರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೃತ್ಯಗಾರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://odishatv.in/news/entertainment/thalapathy-vijay-got-some-serious-dance-moves-watch-throwback-video-179997|title=Thalapathy Vijay got some octane dance moves|website=odisha news|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728090916/https://odishatv.in/news/entertainment/thalapathy-vijay-got-some-serious-dance-moves-watch-throwback-video-179997|archive-date=28 July 2022|access-date=28 July 2022}}</ref> <ref name="unique" /> ''ತುಳ್ಳದ ಮನಮು ತುಳ್ಳುಂ'' '','' ''ಷಹಜಹಾನ್'' '','' ಸಚಿನ್, ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅಳುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಎಮೋಟ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. <ref name="emote" /> <ref name="grey" /> <ref name="best films" /> ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯ ತಂದೆಯನ್ನು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಟೆರೇಸ್‌ನಿಂದ ತಳ್ಳಿದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಗಾಬರಿಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ವೀರರ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಟಿಸಬಹುದೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="versatile">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-vijay-thuppakki-to-bigil-5-of-thalapathys-biggest-blockbusters-2680957.html|title=Film facts about versatile actor Thalapathy Vijay|date=22 June 2020|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726092912/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-vijay-thuppakki-to-bigil-5-of-thalapathys-biggest-blockbusters-2680957.html|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref name="grey">{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/photos/slideshows/2020/jun/13/23years-of-priyamudan-22-lesser-known-facts-aboutthe-90s-thriller-whichhad-vijay-acing-the-grey-1057.html|title=Vijay in grey shades in Priyamudan|date=16 January 2021|website=cinema express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727060237/https://www.cinemaexpress.com/photos/slideshows/2020/jun/13/23years-of-priyamudan-22-lesser-known-facts-aboutthe-90s-thriller-whichhad-vijay-acing-the-grey-1057.html|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref name="unique">{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/david-warner-as-thalapathy-vijay-epic-and-unmissable-master-and-sarkar-video-go.html|title=Thalapathy Vijay's unique acting skills|date=18 February 2021|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726095003/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/david-warner-as-thalapathy-vijay-epic-and-unmissable-master-and-sarkar-video-go.html|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref name="emote">{{Cite news|url=http://www.cscsarchive.org/MediaArchive/art.nsf/(docid)/6DAFFE93F21EFCB765256941003DC8B0|title=Thullada manamum thullum (Tamil)|last=Lakshmy|date=14 February 1999|work=[[Deccan Herald]]|access-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213235753/http://www.cscsarchive.org/MediaArchive/art.nsf/(docid)/6DAFFE93F21EFCB765256941003DC8B0|archive-date=13 February 2009}}</ref> <ref name="best films">{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/top-20-best-films-of-vijay/12-priyamudan1998.html|title=Priyamudan and other films of Vijay- Top 20 Best Films of Vijay|date=27 July 2022|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727063556/https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/top-20-best-films-of-vijay/12-priyamudan1998.html|archive-date=27 July 2022|access-date=27 July 2022}}</ref> ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಕುಲ್ ''ನಿಲವು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ, ''ಬಿಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವಯಸ್ಸಾದ ದರೋಡೆಕೋರನಾಗಿ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಮದ್ಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ತನ್ನ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ವಿಕಲಚೇತನರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/bigil-film-review-ratings-live-viewers-response-807718|title=Bigil film review and ratings by viewers|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=25 October 2019|website=IBTimes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162056/https://www.ibtimes.co.in/bigil-film-review-ratings-live-viewers-response-807718|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-flawed-hero-politics-master-141922|title=Vijay as the flawed hero in Master|date=21 January 2021|website=The News Minute|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726164432/https://www.thenewsminute.com/article/vijay-flawed-hero-politics-master-141922|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/jan/19kannu.htm|title=Rediff On The NeT, Movies: Review of Kannukkul Nilavu|date=2000-01-19|website=Rediff.com|access-date=2012-08-25}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಅಭಿನಯದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮುರಿದರು ಮತ್ತು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸ್ಟೊಯಿಕ್ ಕಚ್ಚಾ ಏಜೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/other/beast-movie-review-humour-and-zany-performance-save-vijay-s-inconsistent-film/ar-AAWajiS|title=Beast review|date=9 August 2022|website=msn|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809065303/https://www.msn.com/en-in/entertainment/other/beast-movie-review-humour-and-zany-performance-save-vijay-s-inconsistent-film/ar-AAWajiS|archive-date=9 August 2022|access-date=9 August 2022}}</ref> ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಝೀ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಆದರೆ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಒಳಸಂಚು ಪಂಚ್ ಡೈಲಾಗ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.zee5.com/zee5news/thalapathy-vijay-becomes-the-highest-paid-tamil-actor-charges-a-whopping-amount-for-beast|title=Thalapathy Vijay's amazing acting skills|last=Shyam|first=Shrudi|date=24 June 2021|website=ZEE5|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808094400/https://www.zee5.com/zee5news/thalapathy-vijay-becomes-the-highest-paid-tamil-actor-charges-a-whopping-amount-for-beast|archive-date=8 August 2022|access-date=8 August 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/web-stories/10-famous-punch-lines-of-vijay/photostory/83715438.cms|title=10 famous punch lines of Vijay|last=Kumar|first=K Praveen|date=22 June 2021|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808095447/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/web-stories/10-famous-punch-lines-of-vijay/photostory/83715438.cms|archive-date=8 August 2022|access-date=8 August 2022}}</ref> == ಪರೋಪಕಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_8_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_8_%28cropped%29.jpg/205px-Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_8_%28cropped%29.jpg|alt=|thumb|242x242px| ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್ ಜನರಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನ|ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನದಂದು]]]] ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು, ೨೨ ಜೂನ್ ೨೦೦೭, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಎಗ್ಮೋರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jul-12-02/vijay-educational-awards-09-07-12.html|title=Vijay Gives Away Awards|date=9 July 2012|website=Behindwoods|access-date=9 July 2012}}</ref> ಮೇ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಕಿರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ವೀಡಿಯೊ ''ಹೀರೋವಾ?'' ''ಝೆರೋವಾ?'', ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/Events/15290.html|title=Events&nbsp;– Herova? Zerova? Educational Awareness Campaign|date=16 May 2008|website=IndiaGlitz|access-date=26 February 2011|archive-date=17 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085516/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/events/15290.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ]] ಕೊನೆಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ [[ಉಪವಾಸ]] ಮಾಡಿದರು. ವಿಜಯ್ ಅವರು ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೊದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಘ (ಎಸ್‌ಐಎಫ್‌ಎಫ್‌ಎ) ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಉಪವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆಪಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರಾದ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಮತ್ತು ಶೋಬಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಪವಾಸವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ|ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]], [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ|ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]], ಪುದುಕೊಟ್ಟೈ, [[ಮಧುರೈ]], ಈರೋಡ್, [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]] ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/2008/11/16/tamil-actor-vijay-leads-fast-on-tamils-issue-1226829768.html|title=Tamil actor Vijay leads fast on Tamils issue|last=Staff|date=16 November 2008|website=oneindia.com|language=en|access-date=8 June 2020}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ವಿಜಯ್, “ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ತಮಿಳರಿಗೆ ನನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಈ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಗಿದ್ದೆನೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಾನು ನನ್ನ ಸವಲತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನೆ". ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಕದನ ವಿರಾಮದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ಹೇಳಿದರು, “ನಾವು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಮಿಳರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಆಂದೋಲನವು ಅವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ" <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/vijay-fans-observe-fast-over-lankan-tamils-issue-391246|title=Vijay, fans observe fast over Lankan Tamils issue|website=NDTV.com|access-date=8 June 2020}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧಾಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಎಸ್‌ಐಎಫ್‌ಎಫ್‌ಎ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಉಪವಾಸಗಳು, ವಿಜಯ್‌ ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ''ತಲೈವಾ'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಕಾರಣ ಇವರಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಜಯ್ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, “ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ''ತಲೈವಾ'' ಚಿತ್ರದ ಶೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ವೇಗವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಾನು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/tamil-actor-vijay-regrets-not-being-part-of-fast-600415.html|title=Tamil actor Vijay regrets not being part of fast|date=2 April 2013|website=News18|access-date=8 June 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ, ವಿಜಯ್ ಮಕ್ಕಳ್ ಇಯಕ್ಕಂ (ವಿಜಯ್ ಪೀಪಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಥೇನ್|ಥಾಣೆ ಚಂಡಮಾರುತದ]] ನಂತರ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳ್ ಮಂಡ್ರಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕಡಲೂರಿನ ಕಮ್ಮಿಯಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂತ್ರಸ್ತ ಜನರಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/vijay-draws-huge-crowds-news-tamil-lcxsdVagjhb.html|title=Vijay draws huge crowds|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226100536/http://www.sify.com/movies/vijay-draws-huge-crowds-news-tamil-lcxsdVagjhb.html|archive-date=26 February 2011|access-date=27 January 2012}}</ref> ೨೦೧೨ ರ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ಬೋರ್ಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಇಳಯತಲಪತಿ ವಿಜಯ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರ ವಿಜಯ್ ಮಕ್ಕಳ್ ಇಯಕ್ಕಂ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೮ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು ಚೆನ್ನೈನ ಜೆಎಸ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಜಯ್ ವಿತರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-honours-toppers-imagegallery-kollywood-mhjrN9gigeasi.html|title=Ilayathalapathy honours toppers|website=Sify|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=23 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623091100/http://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-honours-toppers-imagegallery-kollywood-mhjrN9gigeasi.html|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಕೋಡಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಟೀ ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಲೀಕರ ಮಗಳಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/vijay-a-philanthropist.html|title=Vijay a real hero|website=behindwoods|access-date=12 November 2014}}</ref> ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ತಮ್ಮ ಮುಖವನ್ನು ಹ್ಯಾಂಕಿಯಿಂದ ಮರೆಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-vijay-joins-protest-marina-anonymously-hides-face-hanky-56066|title=Actor Vijay joins protest at Marina anonymously, hides face with a hanky|date=21 January 2017|work=The News Minute|access-date=20 November 2018}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಮಕ್ಕಳ್ ಇಯಕ್ಕಂ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, <ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-starts-vijay-makkal-iyakkam-website-to-organise-fan-clubs-for-politics--tamil-news-206281|title=Thalapathy Vijay regulates his fan clubs&nbsp;– Political entry soon? - Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=3 February 2018}}</ref> ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪೊಲ್ಲಾಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯಗೊಂಡವರಿಗೆ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ಗಳಂತಹ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. . <ref>{{Cite news|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijay-fans-provide-free-autos-and-ambulances-in-pollachi-after-mersal.html|title=Vijay fans provide free autos and ambulances in Pollachi|date=26 December 2017|work=Behindwoods|access-date=26 December 2017}}</ref> ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೀಟು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹುಡುಗಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-visits-anithas-house-to-pay-condolence/articleshow/60458808.cms|title=Vijay visits Anitha's house to pay condolence|work=The Times of India|access-date=24 August 2018}}</ref> ೭ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ತಾಮ್ರ ಸ್ಥಾವರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ ತೂತುಕುಡಿ ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/jun/06/actor-vijay-visits-thoothukudi-police-firing-victims-houses-distributes-one-lakh-as-compensation-t-1824471.html|title=Actor Vijay visits Thoothukudi police firing victims' houses, distributes one lakh as compensation to each family|work=The New Indian Express|access-date=24 August 2018}}</ref> ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ವಿಜಯ್ ಅವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಪೀಡಿತ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೭೦ ಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-donates-rs-70-lakh-worth-relief-materials-to-kerala-flood-victims/articleshow/65499318.cms|title=Vijay donates Rs 70 lakh worth relief materials to Kerala flood victims&nbsp;– Times of India|work=The Times of India|access-date=24 August 2018}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಜ ಚಂಡಮಾರುತ ಪೀಡಿತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಲು ವಿಜಯ್ ಅವರು ಪ್ರತಿ ವಿಎಂಐ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೪.೫ ಲಕ್ಷವನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/gaja-cyclone-thalapathy-vijay-donation-45-lakhs-vijay-makkal-iyakkam-tamil-news-224394|title=Thalapathy Vijay's massive donation for all Gaja Cyclone affected districts&nbsp;– Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=20 November 2018}}</ref> ೨೦೨೦ ರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಹಲವಾರು ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೩ ಕೋಟಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ರೋಗ ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/coronavirus-lockdown-is-thalapathy-vijay-directly-depositing-money-to-the-bank-accounts-of-troubled-fans/articleshow/75353870.cms|title=Coronavirus Lockdown: Is Thalapathy Vijay directly depositing money to the bank accounts of troubled fans? - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=8 June 2020}}</ref> ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ತಮಿಳುನಾಡು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಮತಗಟ್ಟೆಗೆ ಸೈಕಲ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೈಸಿಕಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ನೆಟಿಜನ್‌ಗಳು ಗಮನಸೆಳೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/tamil-nadu-assembly-elections-2021-actor-vijay-cycle-ride-to-poll-booth-sparks-frenzy-his-team-clarifies-2407281|title=Actor Vijay Cycles To Vote|date=14 October 2021|website=NDTV.com|access-date=27 October 2021}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ ==   ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಎಮ್‌ಐ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪುದುಚೇರಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವಿ. ವೈದ್ಯಲಿಂಗಂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಭೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/exclusive-vijay-enters-politics-imagegallery-kollywood-jiymQhecfbgsi.html|title=Exclusive: Vijay enters politics|website=Sify|language=en|access-date=14 May 2021|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171130094616/http://www.sify.com/movies/exclusive-vijay-enters-politics-imagegallery-kollywood-jiymQhecfbgsi.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಲಿಷ್ಠ ಲೋಕಪಾಲಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ]] ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ವಿಜಯ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/actor-vijay-joins-band-of-celebrity-anna-supporters/article2396426.ece|title=Actor Vijay joins band of celebrity Anna supporters|date=25 August 2011|work=The Hindu|access-date=14 May 2021|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ೭ ತಮಿಳ್ ಜನರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ-೩೯%, ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ-೨೨.೮%, ಬಿಜೆಪಿ-೭.೭%, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. -೬.೩% ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪಕ್ಷಗಳು-೨೪.೨%. <ref>{{Cite web|url=https://tamil.oneindia.com/news/tamilnadu/rajni-kamal-vijay-can-get-big-win-if-allingned-with-dmk-news-7-tv-survey-303278.html|title=ரஜினி, கமல், விஜய்... திமுகவுடன் கூட்டணி வைத்தால் வெற்றி - நியூஸ் 7 டிவி சர்வே|last=Akilan|first=Mayura|date=28 November 2017|website=Oneindia Tamil|language=ta|access-date=14 May 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ಟೀ ಶರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರ ದೊಡ್ಡ ಸಭೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ, ವಿಜಯ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನಾಯಕರ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.dailyo.in/politics/thalapathy-vijay-sarkar-kamal-haasan-rajinikanth-amit-shah-tamil-nadu-politics/story/1/27072.html|title=Why speculation over superstar Vijay joining Tamil Nadu politics is rising|website=www.dailyo.in|access-date=14 May 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/list-of-controversies-surrounding-vijay-lately|title=நீதிமன்றத்தின் கண்டிப்பு, அப்பாவோடு சண்டை, மத அடையாளம் - விஜய்யை வட்டமடிக்கும் சர்ச்சைகள்! - List of controversies surrounding Vijay lately|date=28 January 2021|website=www.vikatan.com/|language=ta|access-date=16 July 2021}}</ref>೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎಸಿ ಅವರು ವಿಜಯ್ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಎಮ್‌ಐ ಕೇವಲ ನಟ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vijay-makkal-iyakkam-dissolved-vijay-father-court-legal-action-1857978-2021-09-27|title=Vijay Makkal Iyakkam dissolved|date=27 September 2021|access-date=29 September 2021}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ ಟ್ಯಾಗ್‌ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/no-photos-of-any-political-leaders-on-film-posters-thalapathy-vijay-issues-warning-for-his-fans/articleshow/86556330.cms|title='No photos of any political leaders on his film posters, Thalapathy Vijay issues warning for his fans|date=27 September 2021|website=The Times of India|access-date=30 September 2021}}</ref> ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಒಂಬತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಎಮ್‌ಐ ಯ ೧೨೧ ಸದಸ್ಯರು ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆ ಮತ್ತು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ನಂತರ ವಿಎಮ್‌ಐ ಮತದಾನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/more-50-members-actor-vijays-fan-association-win-local-body-polls-156433|title=More than 50 members of actor Vijay's fan association win in local body polls|date=13 October 2021|website=The News Minute|access-date=13 October 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/vijay-makkal-iyakkam-rural-local-body-elections-110-seats-thalapathy-vijay-bussy-anand-tamil-news-297500|title=Vijay Makkal Iyakkam races to third place after DMK and ADMK in its first elections – Tamil News|date=13 October 2021|website=IndiaGlitz.com|access-date=13 October 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chennai/vijay-makkal-iyakkam-makes-a-grand-entry-in-rural-local-body-polls-7570136/|title=Vijay Makkal Iyakkam makes a grand entry in rural local body polls|last=Koushik|first=Janardhan|date=13 October 2021|website=The Indian Express|access-date=13 October 2021}}</ref> ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ತಮ್ಮ ವಿಎಮ್‌ಐ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/actor-vijay-meets-vijay-makkal-iyakkam-members-who-won-in-local-body-elections/article37185499.ece|title=Actor Vijay meets Vijay Makkal Iyakkam members who won in local body elections|date=27 October 2021|website=The Hindu|access-date=27 October 2021}}</ref> ೨೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು, ವಿಎಮ್‌ಐ ೧೨ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಚುನಾವಣಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೧೦ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://newsable.asianetnews.com/india/tamil-nadu-urban-local-body-election-2022-vijay-makkal-iyakkam-era-begins-fans-elated-r7p6h9|title=Tamil Nadu Urban Local Body Election 2022: Vijay Makkal Iyakkam era begins; Thalapathy Vijay fans elated|date=22 February 2022|website=asianetnews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222131441/https://newsable.asianetnews.com/india/tamil-nadu-urban-local-body-election-2022-vijay-makkal-iyakkam-era-begins-fans-elated-r7p6h9|archive-date=22 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=22 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/candidates-backed-by-actor-vijays-outfit-make-a-mark-in-many-wards/articleshow/89759277.cms|title=Candidates Backed By Actor Vijay's Outfit Make A Mark In Many Wards|date=24 February 2022|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223034610/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/candidates-backed-by-actor-vijays-outfit-make-a-mark-in-many-wards/articleshow/89759277.cms|archive-date=23 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=24 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ವಿಜಯ್ ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ ರಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭೇಟಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರಾದ <ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/celebrity-couples-of-kollywood-imagegallery-4-kollywood-ljduwuigbaesi.html|title=Celebrity couples of Kollywood|work=Sify|access-date=26 August 2018|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826045507/http://www.sify.com/movies/celebrity-couples-of-kollywood-imagegallery-4-kollywood-ljduwuigbaesi.html|url-status=dead}}</ref> ಸಂಗೀತಾ ಸೋರ್ನಲಿಂಗಂ <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/aug/17ss.htm|title=Rediff On The Net, Movies: Gossip from the southern film industry|date=17 August 1998|website=Rediff.com|access-date=18 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/14-07-98/vijaimar.htm|title=dinakaran|date=14 August 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030814121404/http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/14-07-98/vijaimar.htm|archive-date=14 August 2003}}</ref> ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378288.cms|title=Five reasons why we love Vijay|website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/29-08-99/vijaimar.htm|title=dinakaran|date=24 November 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041124021932/http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/29-08-99/vijaimar.htm|archive-date=24 November 2004}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಒಬ್ಬ ಮಗ ಜೇಸನ್ ಸಂಜಯ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/aug/26tt.htm|title=rediff.com, Movies: Vijay meets his son on the Net!|date=26 August 2000|website=Rediff.com|access-date=18 July 2010}}</ref> ಮತ್ತು ಮಗಳು ದಿವ್ಯಾ ಶಾಶಾ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm|title=Great Pillai Gallery -A list of PILLAI WHO'S WHO|website=www.saivaneri.org|access-date=5 November 2015|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110021641/http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm|url-status=dead}}</ref> ಜೇಸನ್ ಸಂಜಯ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' (೨೦೦೯) ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾ ಶಾಶಾ ''ಥೆರಿ'' (೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹದಿಹರೆಯದ ಪೂರ್ವ ಮಗಳಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೫, ೨೦೨೦ ರಂದು, [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು]] ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಎಜಿಎಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಭಾವ್ಯ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/over-77-crore-seized-from-film-producer-raids-continue-in-actor-vijays-properties/article30751954.ece|title=Over ₹77 crore seized from film producer; searches continue at actor Vijay's properties|last=Kandavel|first=Sangeetha|date=6 February 2020|work=The Hindu|access-date=6 February 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ನಟ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ಎಜಿಎಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಅನ್ಬು ಚೆಲಿಯನ್ ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಪಾವತಿ, ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೬೫ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಚೆಲಿಯನ್ ಅವರ ನಿವಾಸದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/video-rs-65-crore-recovered-in-it-raid-from-film-financer-of-actor-vijay-2812574|title=Rs 65 crore recovered in IT raid from film financer of actor Vijay {{!}} Latest News & Updates at DNAIndia.com|website=DNA India|language=en|access-date=6 February 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ [[ಕಡಲೂರು|ಕಡಲೂರಿನಲ್ಲಿ]] ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/actor-vijay-under-scrutiny-over-alleged-tax-evasion-fans-trend-westandwithvijay/361059/|title=Actor Vijay under scrutiny over alleged tax evasion, fans trend #WeStandWithVijay|last=Grewal|first=Kairvy|date=6 February 2020|website=ThePrint|language=en-US|access-date=6 February 2020}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೨ ರಂದು, ಐಟಿ ಇಲಾಖೆಯು ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಏನೂ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/03/13/it-search-vijay-residence-conclude-officials-say-he-haspaid-all-taxes.html|title=I-T search at Vijay's residence concludes, officials say he has paid all taxes|website=The Week|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref> ಬಿಜೆಪಿಯೇತರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು]] ನಟ ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ಐಟಿ ದಾಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು]] ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/chennai/it-raid-controversy-dmk-leader-dayanidhi-maran-backs-actor-vijay/videoshow/74066202.cms|title=IT raid controversy: DMK leader Dayanidhi Maran backs actor Vijay {{!}} City&nbsp;– Times of India Videos|website=The Times of India|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref> ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ನಟ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಘೋಸ್ಟ್ ಕಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. ಅವರು ಪಾವತಿಸಲು ₹ ೧ ಲಕ್ಷ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೋವಿಡ್-ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾದ ಹೀರೋ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು "ರೀಲ್" ಹೀರೋ ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬರಾಗಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ದೇಶ ವಿರೋಧಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/court-comes-down-hard-on-actor-vijay-for-seeking-tax-exemption-for-his-rolls-royce-ghost/article35295852.ece|title=Court comes down hard on actor Vijay for seeking tax exemption for his Rolls Royce Ghost|last=S.|first=Mohamed Imranullah|date=13 July 2021|work=The Hindu|access-date=16 July 2021}}</ref> ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ನೀಡಿದ ಮಾನಹಾನಿಕರ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/we-will-appeal-against-hc-rollsroyce-entry-tax-case-judgment-says-actor-vijays-lawyer|title='என் மீது என்ன தவறு?' ரீல் ஹீரோ, ரியல் ஹீரோ விவகாரம்; அப்பீலுக்குப் போகும் விஜய் #VikatanExclusive – we will appeal against HC RollsRoyce entry tax case judgment says Actor Vijay's lawyer – Vijay Rolls royce|date=15 July 2021|website=www.vikatan.com|language=ta|access-date=16 July 2021}}</ref> ೨೦ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಮಾಡಿದ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಪ್ರಕರಣ ಮತ್ತು ಮಾನನಷ್ಟ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತೆರಿಗೆ ಪೀಠದ ವಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/actor-vijays-tax-case-referred-to-another-bench/articleshow/84574172.cms|title=Tamil actor Vijay's Rolls Royce tax case referred to another bench|work=The Economic Times|access-date=22 July 2021}}</ref> ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವಿರುದ್ಧ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ತಡೆ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ₹ ೧ ಲಕ್ಷ ದಂಡ ಮೊತ್ತದ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ತಡೆ ನೀಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tax-evasion-vijay-rolls-royce-ghost-court-stays-1-lakh-fine-in-tax-row-over-tamil-actor-vijays-rolls-royce-2495862|title=Court Relief For Tamil Actor Vijay In Rolls Royce Case, No Fine For Now|date=28 June 2021|website=NDTV.com|access-date=28 July 2021}}</ref> ೨೫ ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು, ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಮಾನಹಾನಿಕರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/hc-bench-deletes-remarks-made-by-single-judge-against-actor-vijay-2729301|title=Madras High Court Bench Deletes Remarks Made By Single Judge Against Actor Vijay|date=18 January 2022|website=NDTV.com|access-date=25 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dinakaran.com/News_Detail.asp?Nid=737485|title=சொகுசு காருக்கு நுழைவு வரி விலக்கு கோரும் வழக்கில் நடிகர் விஜய்க்கு எதிரான தனி நீதிபதியின் கருத்து நீக்கம்..! ஐகோர்ட் உத்தரவு-Rollys Royce tax exemption case issue defamatory statements made by Judge Subramaniam against Vijay were removed by High court!|date=25 January 2022|website=dinakaran.com|access-date=25 January 2022|archive-date=25 ಜನವರಿ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125093039/https://www.dinakaran.com/news_detail.asp?Nid=737485|url-status=dead}}</ref> ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೨ ರಂದು, ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಟ ವಿಜಯ್ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಕಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಕಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chennai-high-court-closes-vijays-rolls-royce-case/articleshow/92894757.cms|title=Chennai High court closes Vijay's Rolls Royce case|date=15 July 2022|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715152652/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chennai-high-court-closes-vijays-rolls-royce-case/articleshow/92894757.cms|archive-date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/case-tamil-superstar-vijay-1503090309.html|title=Car import case: Tamil superstar Vijay gets relief from Madras HC|date=15 July 2022|website=The Statesman|access-date=15 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/madras-hc-relief-to-actor-vijay-in-car-import-case/article65643041.ece|title=Madras HC relief to actor Vijay in car import case|date=15 July 2022|website=The Hindu|access-date=15 July 2022}}</ref> ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ]] ಅವರು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಭೆ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/viral-actor-vijay-and-ms-dhoni-catch-up-on-beast-set-in-chennai-2508916|title=Viral: Actor Vijay And MS Dhoni Catch Up On Beast Set In Chennai|date=11 August 2021|website=NDTV.com|access-date=12 August 2021}}</ref> === ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು === ವಿಜಯ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಪಾಠಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="2mrwtrendz 2018" /> ಅವರ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶುದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಒಬ್ಬ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲಘು ಹೃದಯದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣವಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ ಎಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡಿ. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AZ-OzFKo_3U|title=films are just pure business... Vijay's interview with Headlines Today channel|last=Subhakeerthana|first=S|date=4 December 2007|website=Headlines Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713045550/https://www.youtube.com/watch?v=AZ-OzFKo_3U|archive-date=13 ಜುಲೈ 2021|access-date=13 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ವಿಜಯ್ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ "ನನಗೆ ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಇರಬೇಕು; ನಾನು ಚರ್ಚ್, ದೇವಸ್ಥಾನ, ದರ್ಗಾಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mmLu6Y507B0|title=I have faith in god|last=balaji|first=RJ|date=4 September 2011|website=Big Fm 2.7|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713045552/https://www.youtube.com/watch?v=mmLu6Y507B0|archive-date=13 ಜುಲೈ 2021|access-date=13 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-star-vijay-im-a-firm-believer-in-god-i-go-to-church-temple-dargah-7863347/|title=Beast star Vijay says he's a 'firm believer in God': 'I go to church, temple, dargah'|last=R|first=Manoj Kumar|date=Apr 12, 2022|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517183726/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-star-vijay-im-a-firm-believer-in-god-i-go-to-church-temple-dargah-7863347/|archive-date=May 17, 2022|access-date=May 17, 2022}}</ref> ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಕೂಡ "ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಿರೀಟವು ಭಾರವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿನ್ನ ತಲೆಯು ಭಾರವಾಗಿರಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref name="2mrwtrendz 2018">{{Cite web|url=http://2mrwtrendz.com/actor-thalapathy-vijay-quotes-english-infographics/|title=10 Amazing Actor Thalapathy Vijay Quotes in English|date=6 March 2018|website=2mrwtrendz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126104353/http://2mrwtrendz.com/actor-thalapathy-vijay-quotes-english-infographics/|archive-date=26 November 2021|access-date=13 December 2021}}</ref> === ಸಂಪತ್ತು === ೨೦೨೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೪೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೪೨೦ ಕೋಟಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.goldenchennai.com/celebrity/net-worth/vijay-net-worth/|title=Vijay Net Worth – Golden Chennai|website=www.goldenchennai.com|language=en|access-date=1 January 2022}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಘೋಸ್ಟ್, ಆಡಿ ಎ8, ಬಿಎಮ್‌ಡಬ್‌ಲ್ಯು ಸರಣಿ ೫, ಬಿಎಮ್‌ಡಬ್‌ಲ್ಯು ಎಕ್ಸ್೬ ಮತ್ತು ಮಿನಿ ಕೂಪರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="net worth">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/thalapathy-vijay-turns-47-luxury-cars-to-hefty-pay-package-a-look-at-tamil-actor-s-wealth-101624287592254.html|title=Thalapathy Vijay turns 47: Luxury cars to hefty pay package, a look at Tamil actor's wealth|date=22 June 2021|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116033433/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/thalapathy-vijay-turns-47-luxury-cars-to-hefty-pay-package-a-look-at-tamil-actor-s-wealth-101624287592254.html|archive-date=16 November 2021|access-date=27 December 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಮೇರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಟಾಮ್ ಕ್ರೂಸ್ ಅವರ ಬೀಚ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] ನೀಲಂಕಾರೈನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬೀಚ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-vijay-building-his-new-beach-house-like-the-one-that-tom-cruise-owns/articleshow/76626773.cms|title=Vijay built his new beach house like the one that Tom Cruise owns|date=25 June 2020|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229100447/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-vijay-building-his-new-beach-house-like-the-one-that-tom-cruise-owns/articleshow/76626773.cms|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ''ಬೀಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ'' {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦ ಕೋಟಿ ಸಂಭಾವನೆ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದರು, <ref name="net worth" /> ಮತ್ತು ಅವರ 66 ನೇ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದಾಜು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೨೦ ಕೋಟಿ- {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದರು, ಅವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ಭಾರತೀಯ ನಟರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="top paid"/> <ref>{{Cite web|url=https://tamil.filmibeat.com/news/vijay-to-become-highest-paid-south-indian-actor-in-thalapathy-66-086244.html|title=அதிக சம்பளம் பெறும் தென்னிந்திய நடிகராகிறார் விஜய்...எவ்வளவு தெரியுமா|last=S|first=Mohana Priya|date=20 August 2021|website=tamil.filmibeat.com|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229103930/https://tamil.filmibeat.com/news/vijay-to-become-highest-paid-south-indian-actor-in-thalapathy-66-086244.html|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Tartaglione Tartaglione 2021"/> ಅವರ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು ಯ್ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. <ref name="hitmusic">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/aalaporan-tamizhan-to-vaathi-coming-five-most-viewed-video-songs-of-vijay-on-youtube/photostory/81059140.cms|title='Aalaporan Tamizhan' to 'Vaathi Coming': Five most viewed video songs of Vijay on YouTube|date=17 February 2021|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722170312/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/aalaporan-tamizhan-to-vaathi-coming-five-most-viewed-video-songs-of-vijay-on-youtube/photostory/81059140.cms|archive-date=22 ಜುಲೈ 2021|access-date=3 August 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ''ಆಲಾಪೋರನ್ ತಮಿಜಾನ್'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಯಿತು <ref name="hitmusic" /> ಮತ್ತು ''ಸೆಲ್ಫಿ ಪುಲ್ಲಾ'' ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೊಮೇನಿಯಾದಂತಹ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೊಮೇನಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಪಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/latest-tamil-celebrity-news/vijay-s-song-trending-in-romania|title=Vijay's Song Trending In Romania|date=18 August 2016|website=nettv4u|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106071919/https://nettv4u.com/latest-tamil-celebrity-news/vijay-s-song-trending-in-romania|archive-date=6 January 2022|access-date=3 August 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ವಾತಿ ಕಮಿಂಗ್'' ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ವಿಡಿಯೋ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅಶ್ವಿನ್|ಅಶ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ಡೇವಿಡ್ ವಾರ್ನರ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/david-warner-is-the-latest-celeb-to-dance-to-vaathi-coming-from-vijays-master/articleshow/84975493.cms|title=David Warner's viral dance to Vaathi Coming from Vijay's Master|date=2 August 2021|website=The Times of India|access-date=3 August 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-vijay-gets-an-impressive-wax-statue-in-kanyakumari-museum/articleshow/72197457.cms|title=Thalapathy Vijay gets an impressive wax statue in Kanyakumari museum|date=23 November 2019|website=The Times of India|access-date=3 August 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijays-statue-unveiled-at-behindwoods-gold-medals-2017.html|title=Vijay's statue unveiled at Behindwoods Gold Medals|date=11 June 2017|website=Behindwoods|access-date=3 August 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪವರ್ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ''ಡೆಡ್ ಲೈನ್ ಹಾಲಿವುಡ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref name="Tartaglione Tartaglione 2021" /> ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು "ಚಿತ್ರವು ಎಷ್ಟು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ವಿಜಯ್ [ಬಾಕ್ಸಾಫೀಸ್] ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಸರಾಸರಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/thalapathy-vijay-and-dil-raju-to-team-up-news-tamil-vd5dXcdhghhib.html|title=Vijay number 1 star of Tamil cinema|date=24 February 2022|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224084506/https://www.sify.com/movies/thalapathy-vijay-and-dil-raju-to-team-up-news-tamil-vd5dXcdhghhib.html|archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=24 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಮನರಂಜನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರಿಟ್ವೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಬೀಸ್ಟ್‌ನ'' ಮೊದಲ ನೋಟದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಟ್ವೀಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಟ್ವಿಟರ್ ೨೦೨೧ ರ ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಟಾಪ್ [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್]] ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/technology/tech-news-technology/top-tweets-of-2021-in-india-virat-kohli-pat-cummins-and-more-7663522/|title=Top Twitter moments of 2021 in India: Virat Kohli, Pat Cummins, PM Modi and more|date=9 December 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=9 December 2021}}</ref> ''ಜಾಲಿ ಓ ಜಿಮ್ಖಾನಾ'' ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ನೈಜೀರಿಯನ್ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಹಿಟ್ ಹಾಡು. <ref>{{Cite web|url=http://ghostarchive.org/varchive/HI9KR2sh-GY|title=Jolly O Gymkhana American reaction- Thalapathy Vijay|date=Mar 21, 2022|website=NJ|access-date=Apr 19, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/varchive/D4z9WyjUV8c|title=Jolly O Gymkhana React - Beast -Thalapathy Vijay|date=Mar 19, 2022|website=Spiritlocs|access-date=Apr 19, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ''ಫಿಲ್ಮ್‌ನಿಂದ ಅರೇಬಿಕ್ ಕುಥು-ಹಲಮಿತಿ ಹಬಿಬೋ'' ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ವೀಡಿಯೋ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ತ್ವರಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಟಿಫೈನಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಟಾಪ್ ೧೦೦ ಸಂಗೀತ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/feb/15/arabic-kuthu-from-beast-sets-internet-on-fire-garners-20-million-views-in-less-than-24-hours-2419756.html|title='Arabic Kuthu' from 'Beast' sets Internet on fire; garners 20 million views in less than 24 hours!|date=15 February 2022|website=The New Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215123834/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/feb/15/arabic-kuthu-from-beast-sets-internet-on-fire-garners-20-million-views-in-less-than-24-hours-2419756.html|archive-date=15 February 2022|access-date=17 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/QsspO|title=இந்திய சினிமாவில் இதுதான் முதன்முறை; உலகளவில் சாதனை படைத்த 'அரபிக் குத்து' – nakkheeran|date=17 February 2022|website=nakkheeran.com|language=ta|access-date=17 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/hCCPt|title=Beast arabic kuthu enters global top 100 thalapathy vijay halamithi habibo|date=17 February 2022|website=Ghostarchive|access-date=17 February 2022}}</ref> ''ಅರೇಬಿಕ್ ಕುತು'' ಹಾಡಿನ ಸಂಗೀತವು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಫ್‌ಸಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮಣಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/varchive/MavPQlqIF3c|title=Manchester United F.C legends dancing to ArabicKuthu-Beast|date=Apr 23, 2022|website=V-3 India News|access-date=Apr 25, 2022}}</ref> ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ''ಅರೇಬಿಕ್ ಕುಥು'' ನೃತ್ಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ #೧ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ವೀಡಿಯೊ ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.123telugu.com/mnews/massive-arabic-kuthu-from-vijays-beast-attains-a-rare-feat.html|title=Massive: Arabic Kuthu from Vijay's Beast attains a rare feat becomes the No.1 music dance video on Youtube global music charts|date=Jul 10, 2022|website=india.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711071129/https://www.123telugu.com/mnews/massive-arabic-kuthu-from-vijays-beast-attains-a-rare-feat.html|archive-date=Jul 11, 2022|access-date=Jul 11, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tamil.news18.com/news/entertainment/cinema-arabic-kuthu-song-from-the-film-beast-released-has-become-the-number-one-song-worldwide-769924.html|title=Beast film dance song Arabic Kuthu No.1 place worldwide on YouTube!|last=Tamil|first=Web Desk|date=Jul 11, 2022|website=News18 Tamil|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712061829/https://tamil.news18.com/news/entertainment/cinema-arabic-kuthu-song-from-the-film-beast-released-has-become-the-number-one-song-worldwide-769924.html|archive-date=Jul 12, 2022|access-date=Jul 12, 2022}}</ref> ಅಧಿಕೃತ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಏಸ್-ಪ್ಲೇಯರ್ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ಸೆಂಟರ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ''ವಾತಿ ಕಮಿಂಗ್'' ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ''ಮಾಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ'' ವೈರಲ್ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/when-vijays-vaathi-coming-took-over-wimbledon-too-850059|title=When Vijay's "Vaathi Coming" Took Over Wimbledon too|last=S|first=Ambili|date=4 July 2022|website=IBTimes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704100117/https://www.ibtimes.co.in/when-vijays-vaathi-coming-took-over-wimbledon-too-850059|archive-date=4 July 2022|access-date=4 July 2022}}</ref> === ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು === ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು: * ''ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಐಕಾನ್'' <ref>{{Cite web|url=https://www.newsfolo.com/entertainment/book-thalapathy-vijay-icon-millions-available-day/141083/|title=Book on Thalapathy Vijay, 'The Icon of Millions' to be available from this day|website=Newsfolo.com|access-date=10 February 2022}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ವಿಜಯ್ ಜೀತ ಕಥಾಯ್ (ವಿಜಯ್ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ)'' <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sabitha-joseph-talks-about-his-book-on-thalapathy-vijay.html|title=Sabitha Joseph talks about his book on Thalapathy Vijay|date=7 February 2018|website=Behindwoods|access-date=11 November 2021}}</ref> * ''ಅಪೂರ್ಣ'' <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyanka-chopra-writes-about-thalapathy-vijay-in-her-book/articleshow/80824418.cms|title=Priyanka Chopra writes about Thalapathy Vijay in her book|date=11 February 2021|website=The Times of India|access-date=11 November 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/priyanka-chopra-in-unfinished-reveals-she-learnt-humility-from-thalapathy-vijay-1767682-2021-02-10|title=Priyanka Chopra in Unfinished reveals she learnt humility from Thalapathy Vijay|date=Feb 10, 2021|website=India Today|access-date=Sep 24, 2022}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:The_Tamil_Film_Star_Shri_Vijay_receives_the_first_stamp_album_of_the_special_postage_stamp_on_‘Pongal’_released_by_the_Prime_Minister,_Dr._Manmohan_Singh_at_a_function,_in_New_Delhi_on_January_12,_2006.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/The_Tamil_Film_Star_Shri_Vijay_receives_the_first_stamp_album_of_the_special_postage_stamp_on_%E2%80%98Pongal%E2%80%99_released_by_the_Prime_Minister%2C_Dr._Manmohan_Singh_at_a_function%2C_in_New_Delhi_on_January_12%2C_2006.jpg/278px-thumbnail.jpg|thumb|278x278px| ವಿಜಯ್ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು]] ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಗಳು ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬಳಗವನ್ನು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಮುಖ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/do-you-know-about-a-village-in-tamil-nadu-that-is-filled-with-only-thalapathy-vijay-fans/733788|title=Do you know about a village in Tamil Nadu that is filled with only Thalapathy Vijay fans?|date=17 March 2021|website=Entertainment News|access-date=14 November 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/twitterati-trends-vijay-the-face-of-kollywood-to-celebrate-thalapathy-vijays-superstardom/585573|title='Vijay The Face Of Indian cinema' its time to celebrate Thalapathy Vijay's superstardom|last=Tyagi|first=Karuna|date=1 April 2020|website=Entertainment News|access-date=14 November 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ "ತಲಪತಿ ವಿಜಯ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ತಲಪತಿ" ಎಂದರೆ ಕಮಾಂಡರ್. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/why-is-vijay-called-thalapathy-1758671-2021-01-13|title=Why is Vijay called Thalapathy?|date=13 January 2021|website=India Today|access-date=14 November 2021}}</ref> ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೦೬ ರಂದು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೊಂಗಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಸ್ವತಃ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=6539868|title=Indian Prime Minister Manmohan Singh releasing the postage stamp with Vijay image on Pongal 2006|date=10 December 2021|website=The Hindu Images|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210062013/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=6539868|archive-date=10 December 2021|access-date=10 December 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು 'ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ'. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/nation/2018/dec/08/from-narendra-modi-to-vijay-twitters-top-10-most-talked-about-indian-personalities-in-2018-101993.html|title=Top 10 most talked about Indian personalities in 2018|last=Desk|first=Online|date=8 December 2018|website=The New Indian Express|access-date=21 November 2021}}</ref> ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ'' ಅವರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಐಕಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.easterneye.biz/top-50-asian-stars-of-2021/|title=Top 50 Asian stars of 2021 – EasternEye|date=15 December 2021|website=EasternEye|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223133613/https://www.easterneye.biz/top-50-asian-stars-of-2021/|archive-date=23 December 2021|access-date=23 December 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೋಡಲು ಜಮಾಯಿಸಿದ ಅವರ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/did-you-know/when-thalapathy-vijay-created-mass-hysteria-in-kolkata-during-sarkar-shoot/articleshow/89661194.cms|title=Thalapathy Vijay created mass hysteria in Kolkata during 'Sarkar' shoot – Bengali Movie News – Times of India|date=21 February 2022|website=timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221041419/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/did-you-know/when-thalapathy-vijay-created-mass-hysteria-in-kolkata-during-sarkar-shoot/articleshow/89661194.cms|archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=21 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ವಿಎಮ್‌ಐ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/thalapathy-vijays-master-revives-indian-box-office-statue-erected-in-this-state.html|title=Thalapathy Vijay's Master revives Indian Box Office; Statue erected in this state|date=17 January 2021|website=Behindwoods|language=la|access-date=21 November 2021}}</ref> == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂಜಿಆರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. <ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/vijay-gets-doctorate-news-tamil-kkfuGojaggbsi.html|title=Vijay gets Doctorate|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411012906/http://www.sify.com/movies/vijay-gets-doctorate-news-tamil-kkfuGojaggbsi.html|archive-date=11 April 2017|access-date=24 November 2017}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಜಿಅರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name="VJ bio"/> <ref>{{Cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/29-12-00/state.htm|title=Tamilnadu Government Announces Cinema State Awards −1999|date=29 December 2000|website=[[Dinakaran]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20010210034542/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/29-12-00/state.htm|archive-date=10 February 2001|access-date=20 October 2009}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ '೨೦೧೮ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-best-international-actor-iara-awards-2018-1346857-2018-09-23|title=Thalapathy Vijay wins Best International Actor award|date=23 September 2018|website=India Today|access-date=31 December 2021}}</ref> ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ '೨೦೧೯ ರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ' ಎಂದು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-vijay-lead-chart-south-indias-most-trusted-personality-tra-research-798047|title=Vijay lead the chart of India's 'Most Trusted Personality', TRA Research|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=21 May 2019|website=IBTimes India|access-date=31 December 2021}}</ref>{{Clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|0897201}} * Vijay at Rotten Tomatoes * Vijay on Twitter {{TamilNaduStateAwardForBestActor}}{{Authority control}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] glaylkp3t6xtvezv4sw283wvxbz7ex9 0 150929 1374008 1350056 2026-05-22T18:12:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1374008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ|image=Thiruvarur001.jpg|alt=|caption=|map_caption=Location in [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|coordinates={{coord|10|46|N|79|39|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|country=[[ಭಾರತ]]|state=[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|district=[[Tiruvarur District|ತಿರುವರೂರು]]|location=[[ತಿರುವರೂರು]]|elevation_m=|architecture=[[ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]|creator=[[ಚೋಳರು]]|website=}} '''ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯವು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ತಿರುವರೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪುಟ್ಟಿದಂಕೊಂಡರ್ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದಿಂದ]]'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಮರಗತ ಲಿಂಗ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಯ ಮುಖ್ಯ ವಿಗ್ರಹವೆಂದರೆ ಲಾರ್ಡ್ ಬೀದಿ ವಿಡಂಗರ್ (ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಐಕಾನ್) (ತ್ಯಾಗರಾಜರ್). ಇದನ್ನು ''ಸೋಮಸ್ಕಂದ'' ರೂಪವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪತ್ನಿ [[ಪಾರ್ವತಿ|ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು]] ಕೊಂಡಿ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಅಂಗೀಕೃತ ಕೃತಿಯಾದ ''ತೇವರಂನಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ [[ನಾಯನಾರರು|ನಾಯನಾರ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂತ ಕವಿಗಳು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ''ಪಾದಲ್ ಪೇತ್ರ ಸ್ಥಲಂ'' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೩೦ ಎಕರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದು ''[[ಗೋಪುರ|ಗೋಪುರಗಳು]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂಬತ್ತು ಗೇಟ್ವೇ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ೩೦ ಮೀಟರ್ (೯೮ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರವು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವೀಧಿ ವಿಡಂಗರ್ (ತ್ಯಾಗರಾಜರ್) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯಂಕೋತೈ (ನೀಲೋತ್ಬಲಾಂಬಲ್) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫:೩೦ ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೧೦ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ ರಾಜವಂಶದ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಂತರದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಸಂಗಮ ರಾಜವಂಶ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೩೬ - ೧೪೮೫), [[ಸಾಳ್ವ ರಾಜವಂಶ|ಸಾಳುವ ರಾಜವಂಶ]] ಮತ್ತು ತುಳುವ ರಾಜವಂಶ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೯೧ - ೧೫೭೦) ಎಂಬ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ]] ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.tnhrce.org/hrce_act_1959.html |title=Hindu Religious and Charitable Endowments Act, 1959 |access-date=2023-07-23 |archive-date=2018-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206095720/http://www.tnhrce.org/hrce_act_1959.html |url-status=dead }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == {{Multiple image | caption_align = center | header_align = center | align = left | total_width = 400 | width1 = 4128 | width2 = 4128 | direction = horizontal | image1 = Thyagarajar temple, Tiruvarur (22).jpg | image2 = Thyagarajar temple, Tiruvarur (52).jpg | footer = ದೇವಾಲಯದ ದೇಗುಲಗಳು }} ತಿರುವಾರೂರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರು ''ಆರೂರ್'' (ಅರೂರ್). ಇದು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಅಂಗೀಕೃತ ಕೃತಿಯಾದ ''ತೇವರಂನಲ್ಲಿ'' ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2012 |title=Muthalam Thirumurai Translation |url=http://www.thevaaram.org/en/thirumurai_1/songview.php?thiru=1&Song_idField=10910&padhi=091&startLimit=1&limitPerPage=1&sortBy=&sortOrder=DESC |access-date=6 September 2012 |publisher=Thevaaram.org}}</ref> ''ತೇವರಂನ'' ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ''ತಿರು ಎಂಬ'' ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ''ಅರೂರ್'' ''ತಿರುವಾರೂರ್'' ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ತಿರುವರೂರಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಕಮಲಾಲಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಅಂದರೆ "ಕಮಲಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ". ಕಮಲಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ ಕಮಲಾಂಬಿಗೈ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mR6wOT4OXHcC&q=thiruvarur+meaning&pg=PA53|title=Rise of a Folk God:Vitthal of Pandharpur: Vitthal of Pandharpur|last=Dhere|first=Ramchandra Chintaman|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-977759-4|page=53}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ''ತಿರುವಾಲೂರ್'',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7CMKAQAAIAAJ&q=tiruvalur&pg=PA229|title=Imperial Gazetteer of India Vol. XXII Singbhum to Trashi-Chod-Zong|last=Hunter|first=Sir William Wilson|publisher=Clarendon Press|year=1908|location=Oxford|pages=225–229}}</ref> ''ತಿರುವಾಲೂರ್'',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SwPTB66d9wQC&q=tiruvalur&pg=PA166|title=Dupleix and Clive|last=Dodwell|first=Henry|publisher=Forgotten Books|year=1920|isbn=9781451011074|page=48}}</ref> ಮತ್ತು ''ತಿರುವಲೂರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Citation|last=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Volume 1|year=1833|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|place=London|url=https://books.google.com/books?id=CsIsAAAAIAAJ&q=tiruvaloor&pg=PA146|page=148}}</ref> ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು "ತಿರುವರೂರು" ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಪಟ್ಟಣವು "ತಿರುವರೂರು" ಎಂದು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite report|access-date=8 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |year=2011 |title=About the town |url=http://www.municipality.tn.gov.in/Tiruvarur/abcity_city.html |access-date=2013-05-19 |publisher=Thiruvarur Municipality, Government of Tamil Nadu |archive-date=2012-12-19 |archive-url=https://archive.is/20121219231806/http://www.municipality.tn.gov.in/Tiruvarur/abcity_city.html |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಕಮಲಾಂಬಿಕೆಯ ತಪಸ್ಸು ಈಡೇರದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Magic on the waters|year=2004|location=Chennai|publisher=Asia Intelligence Wire from FT Information|journal=Business Line|id={{ProQuest|221874637}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Thyagarajar_temple,_Tiruvarur_(61).jpg|thumb|250x250px| ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸನ್ಡಿಯಲ್ ( ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ವೇಳೆ ತಿಳಿಯುವ ಯಂತ್ರ )]] ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಮುಚುಕುಂದ]] ಎಂಬ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ರಾಜನು [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನಿಂದ]] (ಆಕಾಶ ದೇವತೆ) ವರವನ್ನು ಪಡೆದನು ಮತ್ತು (ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು, [[ಶಿವ]] ) [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಒರಗಿರುವ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು. [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನು]] ರಾಜನನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ರಾಜನು ಸರಿಯಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗರಾಜನನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.<ref name="V. 1974 34">{{Cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|year=1974|edition=1st|location=Kanniyakumari|page=34}}</ref> ''ಮುಚುಕುಂದ ಸಹಸ್ರನಾಮವು'' ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವರನ್ನು ''ಅನಪಾಯ ಮಹಿಪಾಲ'' ಎಂದು ಮತ್ತು ''ರಾಜವೇಷಧಾರಿ'' (ರಾಜನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವವನು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=The Tyagaraja Cult in Tamilnadu: A Study in Conflict and Accommodation|last=Rajeshwari Ghose|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1996|page=331}}</ref> ೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Anantharaman 2006 59">{{Cite book|title=Temples of South India|last=Anantharaman|first=Ambujam|publisher=East West Books (Madras)|year=2006|isbn=978-81-88661-42-8|page=59}}</ref> ದೇವಾಲಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೋಳರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ (೧೦೧೨ - ೧೦೪೪) ರ ೨೦ ನೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ "ತಿರುಮಣಿ ವಳರ" ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಶಾಸನವು ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೀದಿವಿದನಕರ್ (ತ್ಯಾಗರಾಜರ್) ದೇವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ಕಿಯಾರ್ ಪರವೈ ನಂಗೈಯಾರ್ ಅವರು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಗುಲದ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಟಪದ ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಕಂಬಗಳಿಗೆ ತಾಮ್ರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನವು ದತ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ತೂಕವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=Sri Thyagaraja Temple Thiruvarur|last=S.|first=Ponnusamy|publisher=State Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu|year=1972|page=32}}</ref> ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[ರಾಜರಾಜ I|ಒಂದನೇ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳರ]] [[ತಂಜಾವೂರು|ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] ದೊಡ್ಡ [[ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಬ್ರಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಟಂಕರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಇದು [[ನಟರಾಜ‌ ದೇವಾಲಯ, ಚಿದಂಬರಮ್|ಚಿದಂಬರಂನ]] ಅದಾವಲ್ಲನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಆರಾಧನೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ದೊರೆ ಮೂರನೇ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳ ದೇವಾಲಯದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ''[[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರನ್ನು]]'' ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ೧೩ ಮತ್ತು ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ''ಗೋಲಕಿ ಮಠದ'' ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ದಂಡಿಯಾಡಿಗಲ್ ನಾಯನಾರ್‌ನ'' ಜೀವನದ ವೃತ್ತಾಂತದ ''ಪೆರಿಯಾ ಪುರಾಣದಿಂದ'' ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಇದು [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನರ]] ಪ್ರಮುಖ ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ''[[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರಿಂದ]]'' ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.<ref>[[Thyagaraja Temple, Tiruvarur#Ghose|Ghose]] 1996, p. 58</ref> [[ಚಿತ್ರ:Thiruvarur_Panorama_(1).jpg|center|thumb|900x900px| ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಿತ್ರ]] == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == [[ಚಿತ್ರ:Birds_view_of_Thyagaraja_Temple_Tiruvarur_India.jpg|thumb|ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ]] [[ಚಿತ್ರ:Thyagarajar_temple,_Tiruvarur_(1).jpg|alt=View of the temple taank from the temple tank|left|thumb|250x250px| ಕಮಲಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ನೋಟ]] ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು ೧೭ ಎಕರೆ (೬.೯ ಹೆ) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕಮಲಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಅದೇ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಒಂಬತ್ತು [[ಗೋಪುರ|ಗೋಪುರಗಳು]], ೮೦ [[ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನ|ವಿಮಾನಗಳು]], ಹನ್ನೆರಡು ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳು, ೧೩ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಹದಿನೈದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಜಲಮೂಲಗಳು, ಮೂರು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಗೋಪುರವು ಏಳು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೧೮ ಅಡಿ (೩೬ ಮೀ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.<ref name="R. 40–51">{{Cite book|title=108 Thennaga Shivasthalangal|last=R.|first=Ponnammal|publisher=Giri Trading Agency Private Limited|isbn=978-81-7950-707-0|pages=40–51|language=ta}}</ref> ದೇವಾಲಯದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ವನ್ಮೀಕಿನಾಥರ್ ( [[ಶಿವ]] ) ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗರಾಜರ್. ಎರಡರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯದು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದ]]'' ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾ ಅಂತಿಲ್ ( ''ಪುತ್ರು'' ) ನಿಂದ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಅಪ್ಪರ್]] ೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಸಂತ ತನ್ನ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ''ಪುತ್ರಿಟ್ರುಕೊಂಡನ್'' (ಇರುವೆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ''ಸ್ಥಲ ವೃಕ್ಷಂ'' (ದೇವಾಲಯದ ಮರ) ''ಕೆಂಪು ಪತಿರಿ'' (ಕಹಳೆ ಹೂವಿನ ಮರ). ವೃಕ್ಷ-ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಓಫಿಲೋಟರಿಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ನೆಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗ]]'' ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=The royal temple of Rajaraja: an instrument of imperial Cola power|last=Vasudevan|first=Geetha|publisher=Abhinav Publications|year=2003|isbn=81-7017-383-3|location=New Delhi|page=136}}</ref> ಜಾನಪದ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಿರುವಾರೂರ್ ಅನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಚೋಳ ರಾಜ ಮನುನೀಧಿ ಚೋಳನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಹಸುವಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದನು.<ref>{{Cite news |date=16 July 2010 |title=Tiruvarur in religious history of Tamil Nadu |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article518017.ece |access-date=26 June 2012}}</ref> ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗೋಪುರದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿತ್ತವಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಥದ ಕೆಳಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ಮನುನೀತಿ ಚೋಜನ್, ಹಸು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="R. 40–51"/> ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಒಂಬತ್ತು [[ನವಗ್ರಹಗಳು]] (ಗ್ರಹಗಳ ದೇವತೆಗಳು) ೧ ನೇ ( ''ಪ್ರಕಾರಂ'' ) ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು (ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ಸನ್ನಿತಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಹೊಂದಿರುವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಪಾದವನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಬಲಗಾಲು ಮತ್ತು ಕೊಂಡಿ ಎಂಬ ದೇವಿಯ ಎಡಗಾಲನ್ನು "ಪಂಗುಣಿಯುತ್ರಂ" ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು "ತಿರುವತಿರೈ" (ತ್ಯಾಗರಾಜ ಮೂರ್ತಿಯ ಎಡಗಾಲು ಎಂದಿಗೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಅನಂತೀಶ್ವರರ್, ನೀಲೋತ್ಂಬಾಳ್, ಅಸಲೇಶ್ವರರ್, ಅಡಗೇಶ್ವರರ್, ವರುಣೇಶ್ವರರ್, ಅಣ್ಣಾಮಲೀಶ್ವರರ್ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಂಬಾಳ್. ದೇವಾಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ನಿಂತಿರುವ [[ನಂದಿ|ನಂದಿಯು]] ಪ್ರಧಾನ ದೇವರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Anantharaman 2006 59"/> ದೇವಾಲಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಭಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮೂಸುಕುಂಠ ನಂದಿಯ ಚಿತ್ರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಕ್ತಾ ಕಚಿ ಸಭಾಂಗಣವಿದೆ. ಪಂಗುನಿ ಉತಿರಂ ಹಬ್ಬದ ನಂತರ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಉತ್ಸವದ ಚಿತ್ರವು ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಊಂಜಾಲ್ ಸಭಾಂಗಣವು ಬಕ್ತಾ ಕಚಿ ಸಭಾಂಗಣದ ಎದುರು ಇದೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರರ್ ಮತ್ತು ದಾರುನೆಂದು ಸೇಕರಿ ಅಮ್ಮನ್ ಅವರ ಉತ್ಸವದ ಚಿತ್ರಗಳು ತಿರುವದಿರೈ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜನಾರಾಯಣ ಸಭಾಂಗಣವು ತಿರುವಾರುವಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಪಂಗುನಿ ಉತಿರಾ ಹಾಲ್ ದೇವಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಬಾಬತಿ ಹಾಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Halls inside the temple |url=http://www.srithiyagarajatemple.org/Tmandap.asp |access-date=2013-05-21 |publisher=Sri Thiyagaraja Temple Administration |archive-date=2012-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502091114/http://www.srithiyagarajatemple.org/Tmandap.asp |url-status=dead }}</ref> ಆನೆ ಅಥವಾ ಕುದುರೆಗಳು ಎಳೆಯುವ ರಥವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಸಭಾಂಗಣಗಳ (ಮಂಡಪಗಳು) ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಕುಂಭಕೋಣಂನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಂಗಪಾಣಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೇಳ ಕಡಂಬೂರ್ ಅಮೃತಕಾಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶಿಖರಗಿರಿಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುಡುಮಿಯಮಲೈ, ನಾಗೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುಂಭಕೋಣಂ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಗಿರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://www.tnarch.gov.in/Library%20BOOk%20PDF/KAMPAHARESVARA%20TEMPLE%20AT%20TRIBHUVANAM.pdf|title=The Kampahesvara temple at Thirubuvanam|last=H.|first=Sarkar|publisher=Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu|year=1974|location=Madras|page=9}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Thiruvarur_Panorama_(2).jpg|center|thumb|900x900px| ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಿತ್ರ]] == ರಥೋತ್ಸವ == [[ಚಿತ್ರ:Thear_2.jpg|alt=chariot festival with people drawing a chariot with ropes|thumb|200x200px| ತಿರುವಾರೂರು ರಥೋತ್ಸವ]] ಎರಡನೇ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೩೩ - ೫೦) ಐವತ್ತಾರು ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>[[Thyagaraja Temple, Tiruvarur#Ghose|Ghose]] 1996, p. 331</ref><ref>{{Citation|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|publisher=Asian Educational Services|place=New Delhi|isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&q=tiruvarur&pg=PA374|page=375}}</ref> ತ್ಯಾಗರಾಜಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ ಚಿತ್ರೈಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ - ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೯೬ ಅಡಿ (೨೯ ಮೀ) ಎತ್ತರವಿರುವ ೩೦೦ ಟನ್ ತೂಕದ ಈ ರಥವು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಥವು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ರಥೋತ್ಸವದ ನಂತರ "ತೆಪ್ಪಂ" ಅಂದರೆ ತೇಲುವ ಹಬ್ಬ.<ref>{{Cite news |date=16 July 2010 |title=Tiruvarur in religious history of Tamil Nadu |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article518017.ece |access-date=2013-05-19}}</ref> [[ತಿರುವಳ್ಳುವರ್]] ಸ್ಮಾರಕ, ವಳ್ಳುವರ್ ಕೊಟ್ಟಂ, ತಿರುವಾರೂರ್ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XL8wBQAAQBAJ&q=thiruvarur+temple&pg=PA121|title=A Remarkable Political Journey|last=V.|first=Shanmuganathan|publisher=Prabhat Prakashan|year=2014|isbn=9788184302578|page=121}}</ref> == ಮೆರವಣಿಗೆಯ ನೃತ್ಯ == ತಿರುವರೂರಿನ ತ್ಯಾಗರಾಜರ್ ದೇವಾಲಯವು ''ಅಜಪ ನಟನಕ್ಕೆ'' (ಪಠಣವಿಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯ) ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಮುಚುಕುಂದ]] ಎಂಬ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ರಾಜನು [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನಿಂದ]] (ಆಕಾಶ ದೇವತೆ) ವರವನ್ನು ಪಡೆದನು ಮತ್ತು (ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು, [[ಶಿವ]] ) [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಒರಗಿರುವ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು. [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನು]] ರಾಜನನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ರಾಜನು ತಿರುವರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರಿಸಿದನು.<ref name="V. 1974 34"/> ಇತರ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಿರುಕ್ಕುವಲೈ, ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ, ತಿರುಕರೈಲ್, ತಿರುಕೋಲಿಲಿ, ತಿರುಕ್ಕುವಲೈ ಮತ್ತು [[ವೇದಾರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುಮರೈಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Glimpses of the history of Karaikkal|last=Sundararajan|first=Saroja|publisher=Lalitha Publications|year=1985|page=54}}</ref><ref>{{Cite book|title=The great temple at Tanjore|last=Pillai|first=J.M. Somanasundaram|publisher=Tamil University, Thanjavur|year=1994|page=9}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸ್ಥಳಗಳು [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಾಗ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತವರು). ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ''ಸಪ್ತ ವಿದಂಗಂ'' (ಏಳು ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಗಳು) <ref>{{Cite journal|title=The Journal of the Music Academy, Madras|volume=71|publisher=Music Academy|location=Madras|year=2000|page=35}}</ref> ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ:<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/nityasumangalide0000kers/page/146|title=Nityasumangali|last=Kersenboom-Story|first=Saskia C.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1987|isbn=9788120803305|page=[https://archive.org/details/nityasumangalide0000kers/page/146 146]|url-access=registration}}</ref> {| class="wikitable sortable" | width="200pt" |'''ದೇವಾಲಯ''' | width="140pt" | '''ವಿಡಂಗರ್ ದೇವಾಲಯ''' | width="140pt" | '''ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿ''' | width="250pt" | '''ಅರ್ಥ''' |- align="center" |- style="background:#ffe;" |- | ತಿರುವರೂರ್ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ದೇವಸ್ಥಾನ | ''ವಿಧಿವಿದಂಗಾರ್'' | ''ಅಜಬಥಾನಂ'' | [[ವಿಷ್ಣು|ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಹೋಲುವ ಭಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿ |- | ಧರ್ಬಾರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ | ''ನಾಗರದಂಗಾರ್'' | ''ಉನ್ಮಥನಾಥನಮ್'' | ಅಮಲೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೃತ್ಯ |- | ಕಾಯರೋಹಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ | ''ಸುಂದರವಿಡಂಗಾರ್'' | ''ವಿಲತಿತಾನಂ'' | ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ನೃತ್ಯ |- | ಕನ್ನಯಾರಿಯಮುದಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ | ''ಅಧಿವಿಡಂಗಾರ್'' | ''ಕುಕುನಾಥನಂ'' | ಹುಂಜದಂತೆ ನೃತ್ಯ |- | ಬ್ರಹ್ಮಪುರೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ | ''ಅವನಿವಿಡಂಗಾರ್'' | ''ಬೃಂಗನಾಥನಂ'' | ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಸುಳಿದಾಡುವ ಜೇನುನೊಣದಂತೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ |- | ವೈಮೂರ್ನಾಥರ್ ದೇವಾಲಯ | ''ನಲ್ಲವಿಡಂಗಾರ್'' | ''ಕಮಲನಾನಾಥನಮ್'' | ತಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಕಮಲದಂತೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿ |- | [[ವೇದಾರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] | ''ಭುವನಿವಿವಿದಂಗಾರ್'' | ''ಹಂಸಪ್ತನಾಥನಂ'' | ಹಂಸದ ನಡಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ |} == ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು == {{Multiple image | caption_align = center | header_align = center | align = left | total_width = 400 | width1 = 4128 | width2 = 4128 | direction = horizontal | image1 = Thyagarajar temple, Tiruvarur (28).jpg | image2 = Thyagarajar temple, Tiruvarur (30).jpg | footer = ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು }} ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯ ''[[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಯನ್ನು]]'' ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತರ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಅರ್ಚಕರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಜಾತಿಯಾದ [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಆರು ಬಾರಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫:೩೦ ಕ್ಕೆ ಉಷತ್ಕಾಲಂ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೮:೦೦ ಕ್ಕೆ ಕಲಶಾಂತಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦:೦೦ ಕ್ಕೆ ಉಚ್ಚಿಕಾಲಂ, ಸಂಜೆ ೬:೦೦ ಕ್ಕೆ ಸಾಯರಕ್ಷೈ, ಸಂಜೆ ೭:೦೦ ಕ್ಕೆ ಇರಂಡಂಕಾಲಂ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ೮:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಧ ಜಾಮಮ್ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯರಕ್ಷೈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ೩೩ ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳು (ಆಕಾಶ ಜೀವಿಗಳು) ಭಗವಾನ್ ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಯರಕ್ಷೈನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಿದಂಬರಂನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಜಾಮಮ್ ಪೂಜೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾರದ ಆಚರಣೆಗಳಾದ ಸೋಮವಾರಮ್ (ಸೋಮವಾರ) ಮತ್ತು ಸುಕ್ರವಾರಮ್ (ಶುಕ್ರವಾರ), ''[[ಪ್ರದೋಷ|ಪ್ರದೋಷಂ]]'' ಮುಂತಾದ ಪಾಕ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ''[[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮವಾಸೈ]]'' (ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ), ಕಿರುತಿಗೈ, ''[[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಪೌರ್ಣಮಿ]]'' (ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ) ಮತ್ತು ಸತುರ್ಥಿಯಂತಹ ಮಾಸಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಇವೆ.<ref>{{Cite news |title=Sri Thiagarajar temple |work=Dinamalar |url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=598 |access-date=2013-05-19}}</ref> ತ್ಯಾಗರಾಜರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಬಲಗಾಲು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಲಪಾದವು ''ಮಾರ್ಗಜಿ'' ಮಾಸದ ''[[Aarudhra Dharshan|ಆರುದ್ರ ದರ್ಶನದಂದು]]'' ಪ್ರಕಟವಾದರೆ, ಅವರ ಎಡಪಾದ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನವರ ಎಡಪಾದವು ''ಪಂಗುನಿ'' ''[[Uthiram|ಉತಿರಂನಲ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Thyagarajar_temple,_Tiruvarur_(31).jpg|thumb|250x250px| ಕಮಲಾಂಬಲ್ ದೇಗುಲದ ಚಿತ್ರ]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಿರುವಾರೂರು ಧರ್ಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಸಂತ ಸುಂದರಾರ್ ''ತೇವರಂನಲ್ಲಿನ'' ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ "ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ಗುಲಾಮ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>[[Thyagaraja Temple, Tiruvarur#Ghose|Ghose]] 1996, pp. 59-60</ref> ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ೬೩ [[ನಾಯನಾರರು|ನಾಯನ್ಮಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಇಬ್ಬರು ಕಲಾರ್ಸಿಂಗ ನಾಯನಾರ್ ಮತ್ತು ತಂಡ್ಯಾಡಿಗಲ್ ನಾಯನಾರ್ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Citation|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|publisher=Asian Educational Services|place=New Delhi|isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&q=tiruvarur&pg=PA374|page=375}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAyyar1991">Ayyar, P. V. Jagadisa (1991), [https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&q=tiruvarur&pg=PA374 ''South Indian shrines: illustrated''], New Delhi: Asian Educational Services, p.&nbsp;375, [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/81-206-0151-3|<bdi>81-206-0151-3</bdi>]]</cite></ref> ಸೆಕ್ಕಿಜಾರ್‌ನ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥವಾದ ''ಪೆರಿಯಪುರಾಣಂ'' ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಂತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಿಗೆ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನ ಶಾಸನಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ತಿರುವಾರೂರ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ತವರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೬೭ - ೧೮೪೭), [[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ್]] (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೭೫ - ೧೮೩೫) ಮತ್ತು [[ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಶ್ಯಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೬೨ - ೧೮೨೭).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wwwX6DWfn3gC&q=carnatic+music+trinity&pg=PA216|title=Essays on Indian Music|last=Kumar|first=Raj|publisher=Discovery Publishing House|year=2003|isbn=81-7141-719-1}}</ref> ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ತ್ಯಾಗರಾಜಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗಳ ಗುಣಗಾನವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತ್ಯಾಗರಾಜ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠ ರಾಜರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದಾಗಿ ತಿರುವಾರೂರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಒಳಹರಿವು ಇತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lFR06tVELyIC&q=tiruvarur&pg=PA42|title=Nityasumaṅgalī: Devadasi Tradition in South India|last=Kersenboom-Story|first=Saskia C.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1998|isbn=81-208-1527-0|page=41}}</ref> ''ಪಂಚಮುಗ ವಾದ್ಯಂ'' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವನ್ನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಐದು ತುದಿಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಿನಯನಂ ಎಂಬ ''[[ನಾಗಸ್ವರ|ನಾದಸ್ವರಂ]]'' (ಕೊಳವೆ ವಾದ್ಯ) ಕೂಡ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Arts inside the temple |url=http://www.srithiyagarajatemple.org/Tkalai.asp |access-date=2013-05-21 |publisher=Sri Thiyagaraja Temple Administration |archive-date=2012-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320113614/http://www.srithiyagarajatemple.org/Tkalai.asp |url-status=dead }}</ref> ತ್ಯಾಗರಾಜ ಲೀಲೈಕಲ್ ತಿರುವಾರೂರಿನ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಆಟವಾಡುವ ಸ್ವಭಾವದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿರುವಿಲೈಯಾಡಳ್ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಅದು ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರೊಂದಿಗೆ]] ಗುರುತಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೀನಾಕ್ಷಿಯನ್ನು [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯರೊಂದಿಗೆ]] ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=The Tyagaraja Cult in Tamilnadu: A Study in Conflict and Accommodation|last=Rajeshwari Ghose|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1996|pages=338–339}}</ref> == ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣಮ್ == ದೇವಾಲಯದ ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣೆಯು ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ವೇಳೆ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಸುರಿದಿದ್ದು ಜನಸಾಗರವೇ ಹರಿದು ಬಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |date=9 November 2015 |title=Kumbabhishekam performed |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kumbabhishekam-performed/article7859889.ece |access-date=10 November 2015}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == * {{Cite book|title=Encyclopaedia Of Tourism In 21St Century (set of 5 vols.)|last=Johri|first=Pradeep Kumar|publisher=Anmol Publications|year=2005|isbn=978-81-261-2404-6|pages=152}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ORwNmkDswqwC&q=tiruvorriyur&pg=PA146|title=The Tyāgarāja cult in Tamilnāḍu: a study in conflict and accommodation|last=Ghose|first=Rajeshwari|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1998|isbn=81-208-1391-X|location=Delhi|ref=Ghose}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book|title=Sri Thyagaraja Temple, Thiruvarur|last=Shanmugasundaram Ponnusamy|publisher=State Dept. of Archaeology, Govt. of Tamil Nadu|year=1972}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages using multiple image with manual scaled images]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 3o8ql5x0xnhouoa5hf5kiiu1deum0sv 0 153149 1374017 1355591 2026-05-23T05:39:37Z CommonsDelinker 768 AIADMK_OfficialFlag_Vector.svg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1374017 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಬಿ. ವಲರ್ಮತಿ | image = | caption = | office = ಅಧ್ಯಕ್ಷರು- ತಮಿಳುನಾಡು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ನಿಗಮ | term_start =೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೭ | term_end = ೨ ಮೇ ೨೦೨೧ | predecessor = ಕೆ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನ್ | successor = ದಿಂಡಿಗಲ್ I. ಲಿಯೋನಿ | office1 = ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಠಿಕ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | term_start1 = ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ | term_end1 = ೨೨ ಮೇ ೨೦೧೬ | 1blankname1 = ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ | 1namedata1 = ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ<br>ಓ. ಪನ್ನೀರಸೆಲ್ವಂ | predecessor1 = ಸೆಲ್ವಿ ರಾಮಜಯಂ | successor1 = ವಿ. ಸರೋಜಾ | office2 = ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರು | term_start2 = ೧೪ ಮೇ ೨೦೦೧ | term_end2 = ೧೨ ಮೇ ೨೦೦೬ | 1blankname2 = ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ | 1namedata2 = ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ<br>ಓ. ಪನ್ನೀರಸೆಲ್ವಂ | predecessor2 = ಎಂ. ಆರ್. ಕೆ. ಪನ್ನೀರಸೆಲ್ವಂ | successor2 = ಕೆ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಸ್.ಆರ್. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ | office3 = ಸದಸ್ಯೆ, ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ | term_start3 = ೨೦೧೧ | term_end3 = ೨೦೧೬ | constituency3 =ಥೌಸಂಡ್ ಲೈಟ್ಸ್ | predecessor3 = ಎಂ. ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್ | successor3 =ಕೆ ಕೆ ಸೆಲ್ವಂ | term_start4 = ೨೦೦೧ | term_end4 = ೨೦೦೬ | constituency4 = ಅಳಂದೂರು | predecessor4 = ಸಿ. ಷಣ್ಮುಗಂ | successor4 = ಟಿ. ಎಂ. ಅನ್ಬರಸನ್ | term_start5 = ೧೯೮೪ | term_end5 = ೧೯೮೯ | constituency5 = ಮೈಲಾಪುರ | predecessor5 = ಟಿ. ಕೆ. ಕಪಾಲಿ | successor5 = ಎನ್. ಗಣಪತಿ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1957|10|20}} | birth_place = [[ಮಧುರೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು|ಮದ್ರಾಸ್]], [[ಭಾರತ]]<br />{{small|(ಇಂದಿನ [[ತಮಿಳುನಾಡು]], ಭಾರತ)}} | party = ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ | children = ೨ | education =ಬಿ. ಎ }} '''ಬಿ.ವಲರ್ಮತಿ''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಥೌಸಂಡ್ ಲೈಟ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ೧೪ನೇ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ, ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಮೈಲಾಪುರ್, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಆಲಂದೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ೨೦೧೧ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಥೌಸಂಡ್ ಲೈಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜಯಲಲಿತಾ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ (ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಕಲ್ಯಾಣ (೨೦೧೧-೨೦೦೬) ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ (೨೦೧೧-೨೦೧೬)) ಸಚಿವೆಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೬ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕು. ಕಾ. ಸೆಲ್ವಂ ಗೆದ್ದರು. ೨೦೧೬ರ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ೧೩ ಹಾಲಿ ಎಡಿಎಂಕೆ ಸಚಿವರಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಒಬ್ಬರು. ಜಯಲಲಿತಾ ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಅವರು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಎಡಿಎಂಕೆ ಪಾಳೆಯಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮೊದಲು ಶಶಿಕಲಾ ಬಣದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ೨೦೧೭ - ೨೦೨೧ರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಈ ಸ್ಥಾನವು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಮಾನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಎಡಿಎಂಕೆಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಒಬ್ಬರು. == ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಚುನಾವಣೆಗಳು == {| class="wikitable" !ಚುನಾವಣೆ ! ಕ್ಷೇತ್ರ ! ಪಕ್ಷ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಮತಗಳು % ! ವಿಜೇತ/ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ! ವಿಜೇತ/ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಪಕ್ಷ ! ವಿಜೇತ/ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಮತ % ! Ref. |- style="background:#ffc;" | bgcolor="#98FB98" | ೨೦೨೧ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ | ಆಲಂದೂರು | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ | ಸೋಲು | ೩೨.೦೬% | ಟಿಎಂ ಅನ್ಬರಸನ್ | ಡಿಎಂಕೆ | ೪೯.೧೨% | |- style="background:#ffc;" | bgcolor="#98FB98" | [[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2016|೨೦೧೬ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] | ಸಾವಿರ ದೀಪಗಳು | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ | ಸೋಲು | ೩೮.೭೮% | ಕು. ಕಾ. ಸೆಲ್ವಂ | ಡಿಎಂಕೆ | ೪೮.೫೬% | <ref>{{Cite web |title=Assembly wise Candidate Valid Votes count 2016, Tamil Nadu |url=https://www.elections.tn.gov.in/TNLA2016/AC%20WISE%20CANDIDATE%20COUNT.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430083638/https://www.elections.tn.gov.in/TNLA2016/AC%20WISE%20CANDIDATE%20COUNT.pdf |archive-date=30 Apr 2022 |access-date=30 Apr 2022 |website=www.elections.tn.gov.in}}</ref> |- style="background:#cfc;" | bgcolor="#98FB98" | [[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೧|೨೦೧೧ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] | ಸಾವಿರ ದೀಪಗಳು | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ | ಗೆಲುವು | ೫೦.೫೫% | ಹಸನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಜಿನ್ನಾ | ಡಿಎಂಕೆ | ೪೪.೮೭% | <ref name="valarmathi2011">{{Cite report|access-date=9 May 2021|archivedate=15 February 2017}}</ref> |- style="background:#ffc;" | bgcolor="#98FB98" | ೨೦೦೬ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ | ಆಲಂದೂರು | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ | ಸೋಲು | ೪೦.೫೫% | ಟಿಎಂ ಅನ್ಬರಸನ್ | ಡಿಎಂಕೆ | ೪೬.೮೫% | <ref>{{Cite web |last=Election Commission of India |title=2006 Election Statistical Report |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_TN_2006.pdf |archive-date=7 Oct 2010 |access-date=12 May 2006}}</ref> |- style="background:#cfc;" | bgcolor="#98FB98" | ೨೦೦೧ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ | ಆಲಂದೂರು | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ | ಗೆಲುವು | ೪೭.೫೯% | ಆರ್ ಎಂ ವೀರಪ್ಪನ್ | ಎಂಜಿಆರ್‌ಕೆ | ೪೧.೨೫% | <ref name="valarmathi2001">{{Cite web |last=Election Commission of India |date=12 May 2001 |title=Statistical Report on General Election 2001 |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006173934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf |archive-date=6 October 2010}}</ref> |- style="background:#cfc;" | bgcolor="#98FB98" | ೧೯೮೪ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ | ಮೈಲಾಪುರ | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ | ಗೆಲುವು | ೫೧.೬೮% | ಆರ್ ಎಸ್ ಭಾರತಿ | ಡಿಎಂಕೆ | ೪೬.೨೨% | <ref name="valarmathi1984">{{Cite web |last=Election Commission of India |title=Statistical Report on General Election 1984 |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117121208/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf |archive-date=17 Jan 2012 |access-date=19 April 2009}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Authority control}}   {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] c9cw9n8khaav4llpwgq3vgwwp28yk77 2 178195 1374018 1329065 2026-05-23T05:43:15Z FradonStar 97925 // Edit via Wikiplus 1374018 wikitext text/x-wiki == Wikimedians' Group of Mainland China wishes you a Happy New Year! == <div class="nomobile"><div style="position:relative; width:600px; height:800px;"> {| style="background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:0px; width:100%; height:100%; position:absolute; top:0; left:0; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2); box-sizing:border-box;" | style="vertical-align:middle; padding:10px; position:relative; height:100%;" |<span style="position:absolute; top:50%;left:50%;transform:translate(-50%,-50%); opacity:0.1; pointer-events:none; z-index:0;">[[File:丙午新年标志.svg|400px|link=]]</span><span style="position:absolute; top:15px; left:25px; color:#7D1506; font-weight:bold; font-size:2.6em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span><br><div style="position:absolute; top:100px; left:25px; right:25px; color:#333333; font-weight:400; font-size:1.3em; line-height:1.5; z-index:1;">'''Dear {{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}'''：<br><br>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!<br><br><div style="text-align:right; margin-top:8px;">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div></div> |} </div></div>{{If mobile |tag=div |1=<div style="box-sizing:border-box; width:100%; max-width:560px; margin:0 auto; background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:14px; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2);"> <div style="text-align:center; margin-bottom:12px;"> <span style="color:#7D1506; font-family:'LiSu', 'STXingkai', 'KaiTi', serif; font-weight:bold; font-size:2.2em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span> </div> <div style="display:flex; align-items:center; gap:12px;"> <div style="flex:1 1 auto; font-size:14px; line-height:1.8; color:#333333; "> <div><big>'''Dear {{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}：'''</big></div><br> <div>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!</div> </div> <div style="flex:0 0 auto;"><span style="display:block; opacity:0.9;">[[File:丙午新年标志.svg|150px|link=]]</span></div> </div> <div style="text-align:right; margin-top:8px; font-size:14px">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div> </div> </div> }} —~~<includeonly></includeonly>~~ e9a739ykt9zyaa1rq8859wfml1opky2 6 179181 1373991 2026-05-22T13:33:21Z Ayyanna Nayaka Pamanakallur 70534 ಬರಹಗಾರರು, ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು Ayyanna Nayaka Pamanakallur ರವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಲೇಖನ, ಜನಸಾಮನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬರಹ, ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೇಸ್ ಬುಕ್, ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಟ್ವಿಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಸಾಹತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವನ ರಚನೆ: ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪ... 1373991 wikitext text/x-wiki == ಸಾರಾಂಶ == ಬರಹಗಾರರು, ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು Ayyanna Nayaka Pamanakallur ರವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಲೇಖನ, ಜನಸಾಮನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬರಹ, ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೇಸ್ ಬುಕ್, ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಟ್ವಿಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಸಾಹತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವನ ರಚನೆ: ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರುರವರು ಚುನಾವಣೆ, ಭ್ರಷ್ಟಚಾರ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಯಚೂರು, ಲಿಂಗಸುಗೂರು, ಹಂಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕವನ ವಾಚನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನದ ಛಾವಣಿ, ದಲಿತರ ಕೂಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕವನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ವಕೀಲ ವೃತಿ ಆರಂಭ: ಬರಹಗಾರರು, ಲೇಖಕರು, ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಮಾಜಿ ಸಚಿವರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹಾಯಕರು ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಇತ್ತಿಚ್ಛಿಗೆ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. m7k9raryfeci3l6ea479rs08ik8d0km 1373992 1373991 2026-05-22T13:40:32Z Ayyanna Nayaka Pamanakallur 70534 1373992 wikitext text/x-wiki ಬರಹಗಾರರು, ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು Ayyanna Nayaka Pamanakallur ರವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಲೇಖನ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬರಹ, ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೇಸ್ ಬುಕ್, ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಟ್ವಿಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವನ ರಚನೆ: ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರುರವರು ಚುನಾವಣೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಯಚೂರು, ಲಿಂಗಸುಗೂರು, ಹಂಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕವನ ವಾಚನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನದ ಛಾವಣಿ, ದಲಿತರ ಕೂಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕವನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ವಕೀಲ ವೃತಿ ಆರಂಭ: ಬರಹಗಾರರು, ಲೇಖಕರು, ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಮಾಜಿ ಸಚಿವರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹಾಯಕರು ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. n1wjfg6oed5k3micn8ey4ibkl38v3iu 1374001 1373992 2026-05-22T14:03:53Z A826 72368 1374001 wikitext text/x-wiki ಬರಹಗಾರರು, ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು Ayyanna Nayaka Pamanakallur ರವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಲೇಖನ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬರಹ, ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೇಸ್ ಬುಕ್, ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಟ್ವಿಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವನ ರಚನೆ: ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರುರವರು ಚುನಾವಣೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಯಚೂರು, ಲಿಂಗಸುಗೂರು, ಹಂಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕವನ ವಾಚನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನದ ಛಾವಣಿ, ದಲಿತರ ಕೂಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕವನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ವಕೀಲ ವೃತಿ ಆರಂಭ: ಬರಹಗಾರರು, ಲೇಖಕರು, ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಮಾಜಿ ಸಚಿವರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹಾಯಕರು ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Deletable file}} hz1n1llegr0vu50t7v8e9dkz3qj4xs0 1374004 1374001 2026-05-22T14:11:15Z A826 72368 1374004 wikitext text/x-wiki ಬರಹಗಾರರು, ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು Ayyanna Nayaka Pamanakallur ರವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಲೇಖನ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬರಹ, ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೇಸ್ ಬುಕ್, ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಟ್ವಿಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವನ ರಚನೆ: ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರುರವರು ಚುನಾವಣೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಯಚೂರು, ಲಿಂಗಸುಗೂರು, ಹಂಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕವನ ವಾಚನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನದ ಛಾವಣಿ, ದಲಿತರ ಕೂಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕವನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ವಕೀಲ ವೃತಿ ಆರಂಭ: ಬರಹಗಾರರು, ಲೇಖಕರು, ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಮಾಜಿ ಸಚಿವರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹಾಯಕರು ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಯ್ಯಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪಾಮನಕಲ್ಲೂರು ರವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Deletable file|7 days}} gl5p6j8rjd22fsee9jin4qxvk3c4fuf 10 179182 1373993 2026-05-22T13:55:16Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:... 1373993 sanitized-css text/css /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 0y79vyw9wqc26bp1ubg1khshuusjvc4 1373995 1373993 2026-05-22T13:56:23Z A826 72368 1373995 sanitized-css text/css /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 1pz5gjnweqzqmag1tsab6d2ej313baq 2 179183 1374016 2026-05-23T04:23:07Z AC ENTERPRISES 77891 Nanna Hesaru namoodiside 1374016 wikitext text/x-wiki DEVANAND PK 5ags8hd9htoe128ute2pjgmce75jlop 3 179184 1374023 2026-05-23T09:58:52Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1374023 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Ajith Naik}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೮, ೨೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) nypdmvfmp1xddm1ffpbgnlkt7gp4cf3 0 179185 1374025 2026-05-23T11:51:44Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1374025 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Willa Cather | image = Cather Van Vechten.jpg | alt = White woman looking straight ahead with a black hat | caption = Cather in 1936 | birth_name = Wilella Sibert Cather | birth_date = {{birth date|1873|12|7}} | birth_place = [[Gore, Virginia]], U.S. | death_date = {{death date and age|1947|4|24|1873|12|7}} | death_place = New York City, U.S. | resting_place = [[Jaffrey, New Hampshire]], U.S. | occupation = Novelist | period = 1905–1947 | partner = [[Edith Lewis]] ({{circa|1908}}–1947) | education = [[University of Nebraska–Lincoln|University of Nebraska]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | signature = Cather signature.jpg }} '''ವಿಲ ಸೈಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾದರ್''' 1876-1947. [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಾರ್ತಿ. ==ಬಾಲ್ಯ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯ]]ದ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್‍ನಲ್ಲಿ. ಎಂಟು ವಯಸ್ಸಿನವಳಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ|ನಬ್ರಸ್ಕ]]ದ ಬಳಿ [[ಪಶುಪಾಲನೆ|ಪಶುಪಾಲನಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಪಶ್ಚಿಮದವಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಳು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆ== [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಸುದ್ದಿಗಾರಳಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ನಬ್ರಸ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್‍]]ನ ಡೆಯ್ಲಿ ಲೀಡರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನಾಟಕ ವಿಮರ್ಶಕಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. 1903ರಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಟ್ವಿಲೈಟ್ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನವೊಂದನ್ನೂ 1905ರಲ್ಲಿ'' ದಿ ಟ್ರಾಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. 1906 ರಿಂದ 1912ರ ವರೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಲರ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನಿನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]]ಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. ''ಓ ಪಯೊನೀರ್ಸ್'' (1913) ಎಂಬ ಈಕೆಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಈಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದಿತು. ಅನಂತರ ''ಮೈ ಅಂಟೋನಿಯ'' (1918) ಮತ್ತು ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' (1923) ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಬಂದವು. ಆಮೇಲೆ ಬಂದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆದ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ==ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== 1933ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಫೆಮಿನ ಅಮೆರಿಕೈನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದಳು. ಐದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಈಕೆಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಈಕೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈಕೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನತಾ ಪ್ರೇಮ. ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಸಂಕೇತಗಳಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಕೊರತೆ ಕಾಣದೆ ಇರದು. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು== ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಸ್ ಹೌಸ್ (1925), ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‍ಬಿಷಪ್ (1927), ಪ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್ (1931), ಸಫೀರಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಗರ್ಲ್ (1940), ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡ್ಯೂಸ (1920), ಅಬ್ಸ್‍ಕ್ಯೂರ್ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್ (1932)- ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಒನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ಸ್ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿತು. ''ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ಅದರ್ಸ್'' (1948) ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ''ನಾಟ್ ಅಂಡರ್ ಫಾರ್ಟಿ'' (1936) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿವೆ. 1937-41ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೆಲ್ಲ 13 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == ಕ್ಯಾಥರ್ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸುಮಾರು 2,500 ನಿವಾಸಿಗಳಿರುವ ರೆಡ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಬಳಿಯ ಒಂದು ಜಮೀನಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು , ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪ್ರವರ್ತಕರ ಕಠಿಣ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧಿ ವಿಲಿಯಂ ಸೈಬರ್ಟ್ ಬೋಕ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಿಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರು, ವಿಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅವರು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೂಯಿಸ್ ಪೌಂಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು . <ref name=":2">{{Cita libro|apellidos=Cather|nombre=Willa|título=El canto de la alondra|año=2001|editorial=Pre-textos|isbn=8481913863|ubicación=Valencia (España)|página=7|capítulo=Prólogo}}</ref>.<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.autostraddle.com/12-women-they-didnt-tell-you-were-queer-in-history-class-306088/|título=12 Women They Didn't Tell You Were Queer In History Class|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2015-09-11|sitioweb=Autostraddle|idioma=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cita web|url=https://www.elmundo.es/cultura/laesferadepapel/2019/05/07/5cc9ada9fc6c833c668b461e.html|título=Willa Cather, esencia de una mujer libre|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2019-05-07|sitioweb=ELMUNDO|idioma=es}}</ref> 1895 ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ದಿ ಹೋಮ್ ಮಂಥ್ಲಿಯಲ್ಲಿ'' ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು . 1901 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದರು. [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]]ಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿ ಎಡಿತ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವರೆಗೂ 39 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.autostraddle.com/12-women-they-didnt-tell-you-were-queer-in-history-class-306088/|título=12 Women They Didn't Tell You Were Queer In History Class|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2015-09-11|sitioweb=Autostraddle|idioma=en-US}}</ref><ref name=":1" /> ಅವರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ; ಅವರು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಅವರ ಕೆಲಸವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್|ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ವಿವರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು , ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂಬತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ''ಹೋಮ್ ಮಂಥ್ಲಿ'' ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಂತಹ'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದರು . <ref name=":1" /><ref name=":1" /> ''*ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಟು ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' * (1927) ಮತ್ತು ''*ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ವುಮನ್*'' (1923) ನಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ,ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಭಾವುಕತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವರು ಕಾಲದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನಗಾಗಿ ನೈತಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಮಿಂಗ್ಸ್|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್]] ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅವರ ಸೊಬಗಿನ [[ಭಾವಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ಎಮಿಲಿ ಡಿಕಿನ್ಸನ್]] ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕಲೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಥೋರೋ , ಎಮರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್‌ಮನ್‌ರ ಯೌವನದ, ಪ್ರಗತಿ-ಹಸಿದ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊಗೆ, ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಕಠಿಣ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ನವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಅವರಣದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡದ ಇತರ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ , ಕ್ಯಾಥರ್ ಒಬ್ಬ "ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿ"ಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮರಣದ ಮೊದಲು ಅವರ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಕರಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಲಿಲಿಯನ್ ಫೇಡರ್‌ಮೆನ್, " ''ಸರ್‌ಪಾಸಿಂಗ್ ದಿ ಲವ್ ಆಫ್ ಮೆನ್"'' ನಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾಥರ್‌ನ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು "ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ" ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರ್ ಬೆಳೆದ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ, "ಬಹುಶಃ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಲಿಂಗೀಯ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಿಕೃತ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪರಾಧದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರು." <ref name=":0" /> ==ನಿಧನ== ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 1947 ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. === ಕಾದಂಬರಿಗಳು === * ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್'' (1912), ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೇತುವೆ'' . * ''ಓ ಪಯೋನೀರ್ಸ್!'' (1913) Tr.: ''ಲಾಸ್ ಕೊಲೊನೋಸ್'' , ಕ್ಯಾರಾಲ್ಟ್ ಎಡಿಟೋರ್ಸ್, 1956, <nowiki>ISBN 978-84-217-2359-3</nowiki> ; ಮತ್ತು ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯದಿಂದ ''ಪಯೋನೆರೋಸ್ , 2001, ಗೆಮಾ ಮೋರಲ್ ಬಾರ್ಟೋಲೋಮ್ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ,'' <nowiki>ISBN 978-84-8428-099-6</nowiki> . ಇದನ್ನು 1992 ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು . * ''ದಿ ಸಾಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾರ್ಕ್'' (1915). Tr.: ''El canto de la alondra'' , ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್ ಪ್ರಿ-ಟೆಕ್ಸ್ಟೋಸ್, 2001, Eva Rodríguez-Halffter ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದ, <nowiki>ISBN 978-84-8191-386-6</nowiki> . * ''ಮೈ ಆಂಟೋನಿಯಾ'' (1918). ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಮಿ ಆಂಟೋನಿಯಾ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2002, <nowiki>ISBN 978-84-8428-013-2</nowiki> ಮತ್ತು ''ಮಿ ಅಂಟೋನಿಯಾ'' , ನುವಾಸ್ ಎಡಿಸಿಯೋನ್ಸ್ ಡಿ ಬೊಲ್ಸಿಲ್ಲೊ, 2003, ISBN 978-84-9733-153ರ ಮೂಲಕ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೋಸೆಫ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಇದನ್ನು 1995 ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. * ''ಒನ್ ಅಫ್ ಅವರ್ಸ್ ('' 1922 ). ಇದು ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . * ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' (1923), ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ. Tr.: ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' , ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್, ಸೆಂಟ್ರೋ ಎಡ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಲ್ಯಾಟಿನಾ, 1977, ಮತ್ತು ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2008, <nowiki>ISBN 978-84-8428-395-9</nowiki> . * ''ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಸ್ ಹೌಸ್'' (1925). Tr.: ''ಲಾ ಕಾಸಾ ಡೆಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್'' ಪ್ಲಾಜಾ & ಜೇನ್ಸ್, 1963. * ''ಮೈ ಮಾರ್ಟಲ್ ಎನಿಮಿ'' (1926), ನಾವೆಲ್ಲಾ. Tr.: ''Mi enemigo mortal'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 1999, Gema Moral Bartolome ನಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, <nowiki>ISBN 978-84-89846-95-1</nowiki> * ''ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' (1927). ಟ್ರ.: ''ಡೆತ್ ಕಾಲ್ಸ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' , ಕ್ಯಾಟೆಡ್ರಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, 2000, <nowiki>ISBN 978-84-376-1793-0</nowiki> * ''ಶ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್'' (1931). ''ಶ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್'' , ಟ್ರಾಸ್ಪೀಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, 2019, ಎಂಎ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್-ಕ್ಯಾಬೆಜಾ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, <nowiki>ISBN 978-84-947358-8-2</nowiki> . * ''ಲೂಸಿ ಗೇಹಾರ್ಟ್'' (1935). ಅನುವಾದ: ''ಲೂಸಿ ಗೇಹಾರ್ಟ್'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2008. <nowiki>ISBN 978-84-8428-417-8</nowiki> * ''ಸಫೀರಾ ಎಂಡ್ ಸ್ಲೇವ್ ಗರ್ಲ್'' (1940). === ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು === * ''ಏಪ್ರಿಲ್ ಟ್ವಿಲೈಟ್ಸ್'' (ಕವನ) ೧೯೦೩ * ''ದಿ ಟ್ರೋಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' (ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು) 1905 * ''ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡುಸಾ'' ("ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡುಸಾ", ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು) 1920 * ''ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್'' ("ಡಾರ್ಕ್ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್", ಮೂರು ಕಥೆಗಳು) 1932 * ''ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ'' ("ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ", ಮೂರು ಕಥೆಗಳು) 1948 * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಥರ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಕಥೆಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ, ಇವು ಮೂಲತಃ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. * ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ , ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪುಟವಿದೆ: ಲಾಸ್ ಲಿಬ್ರೊಸ್ ಡಿ ಕ್ಯುಯೆಂಟೋಸ್ ( ''ದಿ ಬುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್)'' , ಇದು ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಕ್ರೆಸ್ಪೊ ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಅವರ 18 ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2006, <nowiki>ISBN 978-84-8428-289-1</nowiki> . ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ''ಹೋಮ್ ಮಾಸಿಕ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ (ಆಗಸ್ಟ್ 1896) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ''ಟಾಮಿ, ದಿ ಅನ್‌ಸೆಂಟಿಮೆಂಟಲ್'' ("ಟಾಮಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ"), ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕ್ವಾಂಡೋ ಸೆ ಅಬ್ರಿರ್ ಲಾ ಪ್ಯೂರ್ಟಾ ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ''. ಕ್ಯುಯೆಂಟೋಸ್ ಡಿ ಲಾ ನುಯೆವಾ ಮುಜರ್ (1882-1914) (ವೆನ್ ದಿ ಡೋರ್ ಓಪನ್ಡ್: ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ವುಮನ್ (1882-1914))'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, ಕ್ಲಾಸಿಕಾ ಮೇಯರ್, 2008, <nowiki>ISBN 978-84-8428-418-5</nowiki> . === ಪ್ರಬಂಧಗಳು === * ''ಮೇರಿ ಬೇಕರ್ ಜಿ. ಎಡ್ಡಿ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ'' ("ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಬೇಕರ್ ಜಿ. ಎಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ," ಜಾರ್ಜಿನ್ ಮಿಲ್ಮೈನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, 1909) (ಯು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣ, 1993) * ''ಆನ್ ರೈಟಿಂಗ್'' ("ಆನ್ ರೈಟಿಂಗ್", 1949) (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣ, 1988) * ''ನಲವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ'' (ಲೇಖನಗಳು) 1936. ಅನುವಾದ: ''ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2002. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== {{gallery |width=150 |height=150 |File:Will Cather bust2.jpg|A bust of Cather created in 1962 by [[Paul Swan (dancer)|Paul Swan]] for the [[Nebraska Hall of Fame]] |File:Willa cather us stamp 1973.jpg|A postage stamp honoring Cather, issued by the [[United States Postal Service]] in 1973 ||A [[Statue of Willa Cather|statue of Cather]] in [[National Statuary Hall Collection|National Statuary Hall]] in the [[United States Capitol]]'s [[Capitol Visitors Center|visitor center]] |File:Cather Prairie big bluestem.jpg|Willa Cather Memorial Prairie in [[Webster County, Nebraska]]|alt4=Green and yellow prairie grasses adorn a hill }} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ===Libraries=== * [https://www.willacather.org/willa-cather-review ''Willa Cather Review''] at the [https://www.willacather.org/ Willa Cather Foundation] * [https://www.willacather.org/learn/collections/explore-collection Special Collections & Archives] at The National Willa Cather Center * [http://cather.unl.edu Willa Cather Archive] at [[University of Nebraska–Lincoln]] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20061202042523/http://www.nebraskahistory.org/lib-arch/research/manuscripts/family/cather.htm Willa Cather Collection]}} at the [[Nebraska State Historical Society]] * [https://www.drew.edu/library/2019/06/28/the-willa-cather-collection/ Willa Cather Collection] at [[Drew University]] * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CatherW.xml Willa Cather–Irene Miner Weisz Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429102302/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CatherW.xml |date=April 29, 2021 }} at the [[Newberry Library]] * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/HitzCather.xml Benjamin D. Hitz–Willa Cather Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506035439/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/HitzCather.xml |date=May 6, 2021 }} at the Newberry Library * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1373 Ann Safford Mandel collection of Willa Cather papers] at the [[Mortimer Rare Book Collection]] ===Online editions=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/willa-cather}} * {{Gutenberg author | id=22 }} * {{FadedPage|id=Cather, Willa|name=Willa Cather|author=yes}} * {{Internet Archive author |sname=Willa Sibert Cather}} * {{Librivox author |id=581}} * [http://theotherpages.org/poems/poem-cd.html#cather Willa Cather] at [[Poets' Corner]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== lj688y95xqbbjra03sybqme6nvnuygo 1374026 1374025 2026-05-23T11:52:32Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಬರಹಗಾರ್ತಿಯರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1374026 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Willa Cather | image = Cather Van Vechten.jpg | alt = White woman looking straight ahead with a black hat | caption = Cather in 1936 | birth_name = Wilella Sibert Cather | birth_date = {{birth date|1873|12|7}} | birth_place = [[Gore, Virginia]], U.S. | death_date = {{death date and age|1947|4|24|1873|12|7}} | death_place = New York City, U.S. | resting_place = [[Jaffrey, New Hampshire]], U.S. | occupation = Novelist | period = 1905–1947 | partner = [[Edith Lewis]] ({{circa|1908}}–1947) | education = [[University of Nebraska–Lincoln|University of Nebraska]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | signature = Cather signature.jpg }} '''ವಿಲ ಸೈಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾದರ್''' 1876-1947. [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಾರ್ತಿ. ==ಬಾಲ್ಯ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯ]]ದ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್‍ನಲ್ಲಿ. ಎಂಟು ವಯಸ್ಸಿನವಳಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ|ನಬ್ರಸ್ಕ]]ದ ಬಳಿ [[ಪಶುಪಾಲನೆ|ಪಶುಪಾಲನಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಪಶ್ಚಿಮದವಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಳು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆ== [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಸುದ್ದಿಗಾರಳಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ನಬ್ರಸ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್‍]]ನ ಡೆಯ್ಲಿ ಲೀಡರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನಾಟಕ ವಿಮರ್ಶಕಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. 1903ರಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಟ್ವಿಲೈಟ್ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನವೊಂದನ್ನೂ 1905ರಲ್ಲಿ'' ದಿ ಟ್ರಾಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. 1906 ರಿಂದ 1912ರ ವರೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಲರ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನಿನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]]ಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. ''ಓ ಪಯೊನೀರ್ಸ್'' (1913) ಎಂಬ ಈಕೆಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಈಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದಿತು. ಅನಂತರ ''ಮೈ ಅಂಟೋನಿಯ'' (1918) ಮತ್ತು ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' (1923) ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಬಂದವು. ಆಮೇಲೆ ಬಂದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆದ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ==ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== 1933ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಫೆಮಿನ ಅಮೆರಿಕೈನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದಳು. ಐದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಈಕೆಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಈಕೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈಕೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನತಾ ಪ್ರೇಮ. ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಸಂಕೇತಗಳಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಕೊರತೆ ಕಾಣದೆ ಇರದು. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು== ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಸ್ ಹೌಸ್ (1925), ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‍ಬಿಷಪ್ (1927), ಪ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್ (1931), ಸಫೀರಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಗರ್ಲ್ (1940), ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡ್ಯೂಸ (1920), ಅಬ್ಸ್‍ಕ್ಯೂರ್ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್ (1932)- ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಒನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ಸ್ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿತು. ''ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ಅದರ್ಸ್'' (1948) ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ''ನಾಟ್ ಅಂಡರ್ ಫಾರ್ಟಿ'' (1936) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿವೆ. 1937-41ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೆಲ್ಲ 13 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == ಕ್ಯಾಥರ್ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸುಮಾರು 2,500 ನಿವಾಸಿಗಳಿರುವ ರೆಡ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಬಳಿಯ ಒಂದು ಜಮೀನಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು , ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪ್ರವರ್ತಕರ ಕಠಿಣ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧಿ ವಿಲಿಯಂ ಸೈಬರ್ಟ್ ಬೋಕ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಿಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರು, ವಿಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅವರು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೂಯಿಸ್ ಪೌಂಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು . <ref name=":2">{{Cita libro|apellidos=Cather|nombre=Willa|título=El canto de la alondra|año=2001|editorial=Pre-textos|isbn=8481913863|ubicación=Valencia (España)|página=7|capítulo=Prólogo}}</ref>.<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.autostraddle.com/12-women-they-didnt-tell-you-were-queer-in-history-class-306088/|título=12 Women They Didn't Tell You Were Queer In History Class|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2015-09-11|sitioweb=Autostraddle|idioma=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cita web|url=https://www.elmundo.es/cultura/laesferadepapel/2019/05/07/5cc9ada9fc6c833c668b461e.html|título=Willa Cather, esencia de una mujer libre|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2019-05-07|sitioweb=ELMUNDO|idioma=es}}</ref> 1895 ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ದಿ ಹೋಮ್ ಮಂಥ್ಲಿಯಲ್ಲಿ'' ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು . 1901 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದರು. [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]]ಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿ ಎಡಿತ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವರೆಗೂ 39 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.autostraddle.com/12-women-they-didnt-tell-you-were-queer-in-history-class-306088/|título=12 Women They Didn't Tell You Were Queer In History Class|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2015-09-11|sitioweb=Autostraddle|idioma=en-US}}</ref><ref name=":1" /> ಅವರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ; ಅವರು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಅವರ ಕೆಲಸವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್|ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ವಿವರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು , ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂಬತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ''ಹೋಮ್ ಮಂಥ್ಲಿ'' ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಂತಹ'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದರು . <ref name=":1" /><ref name=":1" /> ''*ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಟು ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' * (1927) ಮತ್ತು ''*ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ವುಮನ್*'' (1923) ನಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ,ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಭಾವುಕತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವರು ಕಾಲದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನಗಾಗಿ ನೈತಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಮಿಂಗ್ಸ್|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್]] ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅವರ ಸೊಬಗಿನ [[ಭಾವಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ಎಮಿಲಿ ಡಿಕಿನ್ಸನ್]] ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕಲೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಥೋರೋ , ಎಮರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್‌ಮನ್‌ರ ಯೌವನದ, ಪ್ರಗತಿ-ಹಸಿದ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊಗೆ, ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಕಠಿಣ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ನವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಅವರಣದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡದ ಇತರ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ , ಕ್ಯಾಥರ್ ಒಬ್ಬ "ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿ"ಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮರಣದ ಮೊದಲು ಅವರ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಕರಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಲಿಲಿಯನ್ ಫೇಡರ್‌ಮೆನ್, " ''ಸರ್‌ಪಾಸಿಂಗ್ ದಿ ಲವ್ ಆಫ್ ಮೆನ್"'' ನಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾಥರ್‌ನ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು "ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ" ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರ್ ಬೆಳೆದ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ, "ಬಹುಶಃ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಲಿಂಗೀಯ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಿಕೃತ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪರಾಧದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರು." <ref name=":0" /> ==ನಿಧನ== ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 1947 ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. === ಕಾದಂಬರಿಗಳು === * ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್'' (1912), ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೇತುವೆ'' . * ''ಓ ಪಯೋನೀರ್ಸ್!'' (1913) Tr.: ''ಲಾಸ್ ಕೊಲೊನೋಸ್'' , ಕ್ಯಾರಾಲ್ಟ್ ಎಡಿಟೋರ್ಸ್, 1956, <nowiki>ISBN 978-84-217-2359-3</nowiki> ; ಮತ್ತು ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯದಿಂದ ''ಪಯೋನೆರೋಸ್ , 2001, ಗೆಮಾ ಮೋರಲ್ ಬಾರ್ಟೋಲೋಮ್ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ,'' <nowiki>ISBN 978-84-8428-099-6</nowiki> . ಇದನ್ನು 1992 ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು . * ''ದಿ ಸಾಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾರ್ಕ್'' (1915). Tr.: ''El canto de la alondra'' , ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್ ಪ್ರಿ-ಟೆಕ್ಸ್ಟೋಸ್, 2001, Eva Rodríguez-Halffter ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದ, <nowiki>ISBN 978-84-8191-386-6</nowiki> . * ''ಮೈ ಆಂಟೋನಿಯಾ'' (1918). ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಮಿ ಆಂಟೋನಿಯಾ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2002, <nowiki>ISBN 978-84-8428-013-2</nowiki> ಮತ್ತು ''ಮಿ ಅಂಟೋನಿಯಾ'' , ನುವಾಸ್ ಎಡಿಸಿಯೋನ್ಸ್ ಡಿ ಬೊಲ್ಸಿಲ್ಲೊ, 2003, ISBN 978-84-9733-153ರ ಮೂಲಕ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೋಸೆಫ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಇದನ್ನು 1995 ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. * ''ಒನ್ ಅಫ್ ಅವರ್ಸ್ ('' 1922 ). ಇದು ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . * ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' (1923), ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ. Tr.: ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' , ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್, ಸೆಂಟ್ರೋ ಎಡ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಲ್ಯಾಟಿನಾ, 1977, ಮತ್ತು ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2008, <nowiki>ISBN 978-84-8428-395-9</nowiki> . * ''ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಸ್ ಹೌಸ್'' (1925). Tr.: ''ಲಾ ಕಾಸಾ ಡೆಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್'' ಪ್ಲಾಜಾ & ಜೇನ್ಸ್, 1963. * ''ಮೈ ಮಾರ್ಟಲ್ ಎನಿಮಿ'' (1926), ನಾವೆಲ್ಲಾ. Tr.: ''Mi enemigo mortal'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 1999, Gema Moral Bartolome ನಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, <nowiki>ISBN 978-84-89846-95-1</nowiki> * ''ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' (1927). ಟ್ರ.: ''ಡೆತ್ ಕಾಲ್ಸ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' , ಕ್ಯಾಟೆಡ್ರಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, 2000, <nowiki>ISBN 978-84-376-1793-0</nowiki> * ''ಶ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್'' (1931). ''ಶ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್'' , ಟ್ರಾಸ್ಪೀಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, 2019, ಎಂಎ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್-ಕ್ಯಾಬೆಜಾ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, <nowiki>ISBN 978-84-947358-8-2</nowiki> . * ''ಲೂಸಿ ಗೇಹಾರ್ಟ್'' (1935). ಅನುವಾದ: ''ಲೂಸಿ ಗೇಹಾರ್ಟ್'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2008. <nowiki>ISBN 978-84-8428-417-8</nowiki> * ''ಸಫೀರಾ ಎಂಡ್ ಸ್ಲೇವ್ ಗರ್ಲ್'' (1940). === ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು === * ''ಏಪ್ರಿಲ್ ಟ್ವಿಲೈಟ್ಸ್'' (ಕವನ) ೧೯೦೩ * ''ದಿ ಟ್ರೋಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' (ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು) 1905 * ''ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡುಸಾ'' ("ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡುಸಾ", ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು) 1920 * ''ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್'' ("ಡಾರ್ಕ್ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್", ಮೂರು ಕಥೆಗಳು) 1932 * ''ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ'' ("ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ", ಮೂರು ಕಥೆಗಳು) 1948 * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಥರ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಕಥೆಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ, ಇವು ಮೂಲತಃ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. * ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ , ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪುಟವಿದೆ: ಲಾಸ್ ಲಿಬ್ರೊಸ್ ಡಿ ಕ್ಯುಯೆಂಟೋಸ್ ( ''ದಿ ಬುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್)'' , ಇದು ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಕ್ರೆಸ್ಪೊ ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಅವರ 18 ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2006, <nowiki>ISBN 978-84-8428-289-1</nowiki> . ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ''ಹೋಮ್ ಮಾಸಿಕ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ (ಆಗಸ್ಟ್ 1896) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ''ಟಾಮಿ, ದಿ ಅನ್‌ಸೆಂಟಿಮೆಂಟಲ್'' ("ಟಾಮಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ"), ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕ್ವಾಂಡೋ ಸೆ ಅಬ್ರಿರ್ ಲಾ ಪ್ಯೂರ್ಟಾ ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ''. ಕ್ಯುಯೆಂಟೋಸ್ ಡಿ ಲಾ ನುಯೆವಾ ಮುಜರ್ (1882-1914) (ವೆನ್ ದಿ ಡೋರ್ ಓಪನ್ಡ್: ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ವುಮನ್ (1882-1914))'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, ಕ್ಲಾಸಿಕಾ ಮೇಯರ್, 2008, <nowiki>ISBN 978-84-8428-418-5</nowiki> . === ಪ್ರಬಂಧಗಳು === * ''ಮೇರಿ ಬೇಕರ್ ಜಿ. ಎಡ್ಡಿ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ'' ("ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಬೇಕರ್ ಜಿ. ಎಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ," ಜಾರ್ಜಿನ್ ಮಿಲ್ಮೈನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, 1909) (ಯು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣ, 1993) * ''ಆನ್ ರೈಟಿಂಗ್'' ("ಆನ್ ರೈಟಿಂಗ್", 1949) (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣ, 1988) * ''ನಲವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ'' (ಲೇಖನಗಳು) 1936. ಅನುವಾದ: ''ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2002. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== {{gallery |width=150 |height=150 |File:Will Cather bust2.jpg|A bust of Cather created in 1962 by [[Paul Swan (dancer)|Paul Swan]] for the [[Nebraska Hall of Fame]] |File:Willa cather us stamp 1973.jpg|A postage stamp honoring Cather, issued by the [[United States Postal Service]] in 1973 ||A [[Statue of Willa Cather|statue of Cather]] in [[National Statuary Hall Collection|National Statuary Hall]] in the [[United States Capitol]]'s [[Capitol Visitors Center|visitor center]] |File:Cather Prairie big bluestem.jpg|Willa Cather Memorial Prairie in [[Webster County, Nebraska]]|alt4=Green and yellow prairie grasses adorn a hill }} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ===Libraries=== * [https://www.willacather.org/willa-cather-review ''Willa Cather Review''] at the [https://www.willacather.org/ Willa Cather Foundation] * [https://www.willacather.org/learn/collections/explore-collection Special Collections & Archives] at The National Willa Cather Center * [http://cather.unl.edu Willa Cather Archive] at [[University of Nebraska–Lincoln]] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20061202042523/http://www.nebraskahistory.org/lib-arch/research/manuscripts/family/cather.htm Willa Cather Collection]}} at the [[Nebraska State Historical Society]] * [https://www.drew.edu/library/2019/06/28/the-willa-cather-collection/ Willa Cather Collection] at [[Drew University]] * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CatherW.xml Willa Cather–Irene Miner Weisz Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429102302/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CatherW.xml |date=April 29, 2021 }} at the [[Newberry Library]] * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/HitzCather.xml Benjamin D. Hitz–Willa Cather Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506035439/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/HitzCather.xml |date=May 6, 2021 }} at the Newberry Library * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1373 Ann Safford Mandel collection of Willa Cather papers] at the [[Mortimer Rare Book Collection]] ===Online editions=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/willa-cather}} * {{Gutenberg author | id=22 }} * {{FadedPage|id=Cather, Willa|name=Willa Cather|author=yes}} * {{Internet Archive author |sname=Willa Sibert Cather}} * {{Librivox author |id=581}} * [http://theotherpages.org/poems/poem-cd.html#cather Willa Cather] at [[Poets' Corner]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ್ತಿಯರು]] 3kj4dcx04unthglf6fhg97eqai87gb5 1374027 1374026 2026-05-23T11:52:48Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1374027 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Willa Cather | image = Cather Van Vechten.jpg | alt = White woman looking straight ahead with a black hat | caption = Cather in 1936 | birth_name = Wilella Sibert Cather | birth_date = {{birth date|1873|12|7}} | birth_place = [[Gore, Virginia]], U.S. | death_date = {{death date and age|1947|4|24|1873|12|7}} | death_place = New York City, U.S. | resting_place = [[Jaffrey, New Hampshire]], U.S. | occupation = Novelist | period = 1905–1947 | partner = [[Edith Lewis]] ({{circa|1908}}–1947) | education = [[University of Nebraska–Lincoln|University of Nebraska]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | signature = Cather signature.jpg }} '''ವಿಲ ಸೈಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾದರ್''' 1876-1947. [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಾರ್ತಿ. ==ಬಾಲ್ಯ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯ]]ದ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್‍ನಲ್ಲಿ. ಎಂಟು ವಯಸ್ಸಿನವಳಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ|ನಬ್ರಸ್ಕ]]ದ ಬಳಿ [[ಪಶುಪಾಲನೆ|ಪಶುಪಾಲನಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಪಶ್ಚಿಮದವಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಳು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆ== [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಸುದ್ದಿಗಾರಳಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ನಬ್ರಸ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್‍]]ನ ಡೆಯ್ಲಿ ಲೀಡರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನಾಟಕ ವಿಮರ್ಶಕಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. 1903ರಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಟ್ವಿಲೈಟ್ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನವೊಂದನ್ನೂ 1905ರಲ್ಲಿ'' ದಿ ಟ್ರಾಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. 1906 ರಿಂದ 1912ರ ವರೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಲರ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನಿನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]]ಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. ''ಓ ಪಯೊನೀರ್ಸ್'' (1913) ಎಂಬ ಈಕೆಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಈಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದಿತು. ಅನಂತರ ''ಮೈ ಅಂಟೋನಿಯ'' (1918) ಮತ್ತು ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' (1923) ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಬಂದವು. ಆಮೇಲೆ ಬಂದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆದ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ==ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== 1933ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಫೆಮಿನ ಅಮೆರಿಕೈನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದಳು. ಐದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಈಕೆಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಈಕೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈಕೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನತಾ ಪ್ರೇಮ. ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಸಂಕೇತಗಳಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಕೊರತೆ ಕಾಣದೆ ಇರದು. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು== ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಸ್ ಹೌಸ್ (1925), ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‍ಬಿಷಪ್ (1927), ಪ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್ (1931), ಸಫೀರಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಗರ್ಲ್ (1940), ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡ್ಯೂಸ (1920), ಅಬ್ಸ್‍ಕ್ಯೂರ್ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್ (1932)- ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಒನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ಸ್ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿತು. ''ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ಅದರ್ಸ್'' (1948) ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ''ನಾಟ್ ಅಂಡರ್ ಫಾರ್ಟಿ'' (1936) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿವೆ. 1937-41ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೆಲ್ಲ 13 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == ಕ್ಯಾಥರ್ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸುಮಾರು 2,500 ನಿವಾಸಿಗಳಿರುವ ರೆಡ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಬಳಿಯ ಒಂದು ಜಮೀನಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು , ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪ್ರವರ್ತಕರ ಕಠಿಣ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧಿ ವಿಲಿಯಂ ಸೈಬರ್ಟ್ ಬೋಕ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಿಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರು, ವಿಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅವರು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೂಯಿಸ್ ಪೌಂಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು . <ref name=":2">{{Cita libro|apellidos=Cather|nombre=Willa|título=El canto de la alondra|año=2001|editorial=Pre-textos|isbn=8481913863|ubicación=Valencia (España)|página=7|capítulo=Prólogo}}</ref>.<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.autostraddle.com/12-women-they-didnt-tell-you-were-queer-in-history-class-306088/|título=12 Women They Didn't Tell You Were Queer In History Class|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2015-09-11|sitioweb=Autostraddle|idioma=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cita web|url=https://www.elmundo.es/cultura/laesferadepapel/2019/05/07/5cc9ada9fc6c833c668b461e.html|título=Willa Cather, esencia de una mujer libre|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2019-05-07|sitioweb=ELMUNDO|idioma=es}}</ref> 1895 ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ದಿ ಹೋಮ್ ಮಂಥ್ಲಿಯಲ್ಲಿ'' ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು . 1901 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದರು. [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]]ಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿ ಎಡಿತ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವರೆಗೂ 39 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.autostraddle.com/12-women-they-didnt-tell-you-were-queer-in-history-class-306088/|título=12 Women They Didn't Tell You Were Queer In History Class|fechaacceso=2022-04-24|fecha=2015-09-11|sitioweb=Autostraddle|idioma=en-US}}</ref><ref name=":1" /> ಅವರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ; ಅವರು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಅವರ ಕೆಲಸವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್|ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ವಿವರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು , ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂಬತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ''ಹೋಮ್ ಮಂಥ್ಲಿ'' ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಂತಹ'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದರು . <ref name=":1" /><ref name=":1" /> ''*ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಟು ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' * (1927) ಮತ್ತು ''*ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ವುಮನ್*'' (1923) ನಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ,ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಭಾವುಕತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವರು ಕಾಲದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನಗಾಗಿ ನೈತಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಮಿಂಗ್ಸ್|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್]] ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅವರ ಸೊಬಗಿನ [[ಭಾವಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ಎಮಿಲಿ ಡಿಕಿನ್ಸನ್]] ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕಲೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಥೋರೋ , ಎಮರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್‌ಮನ್‌ರ ಯೌವನದ, ಪ್ರಗತಿ-ಹಸಿದ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊಗೆ, ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಕಠಿಣ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ನವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಅವರಣದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡದ ಇತರ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ , ಕ್ಯಾಥರ್ ಒಬ್ಬ "ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿ"ಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮರಣದ ಮೊದಲು ಅವರ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಕರಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಲಿಲಿಯನ್ ಫೇಡರ್‌ಮೆನ್, " ''ಸರ್‌ಪಾಸಿಂಗ್ ದಿ ಲವ್ ಆಫ್ ಮೆನ್"'' ನಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾಥರ್‌ನ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು "ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ" ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರ್ ಬೆಳೆದ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ, "ಬಹುಶಃ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಲಿಂಗೀಯ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಿಕೃತ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪರಾಧದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರು." <ref name=":0" /> ==ನಿಧನ== ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 1947 ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. === ಕಾದಂಬರಿಗಳು === * ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್'' (1912), ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೇತುವೆ'' . * ''ಓ ಪಯೋನೀರ್ಸ್!'' (1913) Tr.: ''ಲಾಸ್ ಕೊಲೊನೋಸ್'' , ಕ್ಯಾರಾಲ್ಟ್ ಎಡಿಟೋರ್ಸ್, 1956, <nowiki>ISBN 978-84-217-2359-3</nowiki> ; ಮತ್ತು ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯದಿಂದ ''ಪಯೋನೆರೋಸ್ , 2001, ಗೆಮಾ ಮೋರಲ್ ಬಾರ್ಟೋಲೋಮ್ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ,'' <nowiki>ISBN 978-84-8428-099-6</nowiki> . ಇದನ್ನು 1992 ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು . * ''ದಿ ಸಾಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾರ್ಕ್'' (1915). Tr.: ''El canto de la alondra'' , ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್ ಪ್ರಿ-ಟೆಕ್ಸ್ಟೋಸ್, 2001, Eva Rodríguez-Halffter ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದ, <nowiki>ISBN 978-84-8191-386-6</nowiki> . * ''ಮೈ ಆಂಟೋನಿಯಾ'' (1918). ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಮಿ ಆಂಟೋನಿಯಾ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2002, <nowiki>ISBN 978-84-8428-013-2</nowiki> ಮತ್ತು ''ಮಿ ಅಂಟೋನಿಯಾ'' , ನುವಾಸ್ ಎಡಿಸಿಯೋನ್ಸ್ ಡಿ ಬೊಲ್ಸಿಲ್ಲೊ, 2003, ISBN 978-84-9733-153ರ ಮೂಲಕ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೋಸೆಫ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಇದನ್ನು 1995 ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. * ''ಒನ್ ಅಫ್ ಅವರ್ಸ್ ('' 1922 ). ಇದು ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . * ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' (1923), ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ. Tr.: ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' , ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್, ಸೆಂಟ್ರೋ ಎಡ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಲ್ಯಾಟಿನಾ, 1977, ಮತ್ತು ''ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2008, <nowiki>ISBN 978-84-8428-395-9</nowiki> . * ''ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಸ್ ಹೌಸ್'' (1925). Tr.: ''ಲಾ ಕಾಸಾ ಡೆಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್'' ಪ್ಲಾಜಾ & ಜೇನ್ಸ್, 1963. * ''ಮೈ ಮಾರ್ಟಲ್ ಎನಿಮಿ'' (1926), ನಾವೆಲ್ಲಾ. Tr.: ''Mi enemigo mortal'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 1999, Gema Moral Bartolome ನಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, <nowiki>ISBN 978-84-89846-95-1</nowiki> * ''ಡೆತ್ ಕಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' (1927). ಟ್ರ.: ''ಡೆತ್ ಕಾಲ್ಸ್ ದಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್'' , ಕ್ಯಾಟೆಡ್ರಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, 2000, <nowiki>ISBN 978-84-376-1793-0</nowiki> * ''ಶ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್'' (1931). ''ಶ್ಯಾಡೋಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್'' , ಟ್ರಾಸ್ಪೀಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, 2019, ಎಂಎ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್-ಕ್ಯಾಬೆಜಾ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, <nowiki>ISBN 978-84-947358-8-2</nowiki> . * ''ಲೂಸಿ ಗೇಹಾರ್ಟ್'' (1935). ಅನುವಾದ: ''ಲೂಸಿ ಗೇಹಾರ್ಟ್'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2008. <nowiki>ISBN 978-84-8428-417-8</nowiki> * ''ಸಫೀರಾ ಎಂಡ್ ಸ್ಲೇವ್ ಗರ್ಲ್'' (1940). === ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು === * ''ಏಪ್ರಿಲ್ ಟ್ವಿಲೈಟ್ಸ್'' (ಕವನ) ೧೯೦೩ * ''ದಿ ಟ್ರೋಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' (ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು) 1905 * ''ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡುಸಾ'' ("ಯೂತ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಮೆಡುಸಾ", ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು) 1920 * ''ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್'' ("ಡಾರ್ಕ್ ಡೆಸ್ಟಿನೀಸ್", ಮೂರು ಕಥೆಗಳು) 1932 * ''ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ'' ("ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ", ಮೂರು ಕಥೆಗಳು) 1948 * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಥರ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಕಥೆಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ, ಇವು ಮೂಲತಃ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. * ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ , ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪುಟವಿದೆ: ಲಾಸ್ ಲಿಬ್ರೊಸ್ ಡಿ ಕ್ಯುಯೆಂಟೋಸ್ ( ''ದಿ ಬುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್)'' , ಇದು ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಕ್ರೆಸ್ಪೊ ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಅವರ 18 ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2006, <nowiki>ISBN 978-84-8428-289-1</nowiki> . ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ''ಹೋಮ್ ಮಾಸಿಕ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ (ಆಗಸ್ಟ್ 1896) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ''ಟಾಮಿ, ದಿ ಅನ್‌ಸೆಂಟಿಮೆಂಟಲ್'' ("ಟಾಮಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ"), ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕ್ವಾಂಡೋ ಸೆ ಅಬ್ರಿರ್ ಲಾ ಪ್ಯೂರ್ಟಾ ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ''. ಕ್ಯುಯೆಂಟೋಸ್ ಡಿ ಲಾ ನುಯೆವಾ ಮುಜರ್ (1882-1914) (ವೆನ್ ದಿ ಡೋರ್ ಓಪನ್ಡ್: ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ವುಮನ್ (1882-1914))'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, ಕ್ಲಾಸಿಕಾ ಮೇಯರ್, 2008, <nowiki>ISBN 978-84-8428-418-5</nowiki> . === ಪ್ರಬಂಧಗಳು === * ''ಮೇರಿ ಬೇಕರ್ ಜಿ. ಎಡ್ಡಿ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ'' ("ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಬೇಕರ್ ಜಿ. ಎಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ," ಜಾರ್ಜಿನ್ ಮಿಲ್ಮೈನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, 1909) (ಯು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣ, 1993) * ''ಆನ್ ರೈಟಿಂಗ್'' ("ಆನ್ ರೈಟಿಂಗ್", 1949) (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣ, 1988) * ''ನಲವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ'' (ಲೇಖನಗಳು) 1936. ಅನುವಾದ: ''ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ'' , ಆಲ್ಬಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ, 2002. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== {{gallery |width=150 |height=150 |File:Will Cather bust2.jpg|A bust of Cather created in 1962 by [[Paul Swan (dancer)|Paul Swan]] for the [[Nebraska Hall of Fame]] |File:Willa cather us stamp 1973.jpg|A postage stamp honoring Cather, issued by the [[United States Postal Service]] in 1973 ||A [[Statue of Willa Cather|statue of Cather]] in [[National Statuary Hall Collection|National Statuary Hall]] in the [[United States Capitol]]'s [[Capitol Visitors Center|visitor center]] |File:Cather Prairie big bluestem.jpg|Willa Cather Memorial Prairie in [[Webster County, Nebraska]]|alt4=Green and yellow prairie grasses adorn a hill }} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ===Libraries=== * [https://www.willacather.org/willa-cather-review ''Willa Cather Review''] at the [https://www.willacather.org/ Willa Cather Foundation] * [https://www.willacather.org/learn/collections/explore-collection Special Collections & Archives] at The National Willa Cather Center * [http://cather.unl.edu Willa Cather Archive] at [[University of Nebraska–Lincoln]] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20061202042523/http://www.nebraskahistory.org/lib-arch/research/manuscripts/family/cather.htm Willa Cather Collection]}} at the [[Nebraska State Historical Society]] * [https://www.drew.edu/library/2019/06/28/the-willa-cather-collection/ Willa Cather Collection] at [[Drew University]] * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CatherW.xml Willa Cather–Irene Miner Weisz Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429102302/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CatherW.xml |date=April 29, 2021 }} at the [[Newberry Library]] * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/HitzCather.xml Benjamin D. Hitz–Willa Cather Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506035439/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/HitzCather.xml |date=May 6, 2021 }} at the Newberry Library * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1373 Ann Safford Mandel collection of Willa Cather papers] at the [[Mortimer Rare Book Collection]] ===Online editions=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/willa-cather}} * {{Gutenberg author | id=22 }} * {{FadedPage|id=Cather, Willa|name=Willa Cather|author=yes}} * {{Internet Archive author |sname=Willa Sibert Cather}} * {{Librivox author |id=581}} * [http://theotherpages.org/poems/poem-cd.html#cather Willa Cather] at [[Poets' Corner]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ್ತಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] 0r5casz69c1c32ezg9g6renulhoi0pc