ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 921 1375617 1340720 2026-06-21T18:20:51Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375617 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಬಳಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಯೂ ಹೌದು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಭಾಷಾ ಸೌಹಾರ್ದತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಸಾಹೇಬರ ಗ್ರಾಮಾಯಣ, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವರ ಬರಹಗಳು, ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ 'ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ' "ವಂದೇ ಮಾತರಂ-ಸಲೀಂ" ದಂತಹ ಬರೆಹಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಸ ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಯುತ್ತವೆ[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ]] (ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಇತ್ಯಾದಿ). [[ಚಿತ್ರ:kannada-saahithya.png|right|thumb]] [[File:kavi_file2.jpg|thumb|220px|right|ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿರುವ ಪರಿ]] ==ಇತಿವೃತ್ತ== * ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉದಾಹರಣೆ ದೊರಕಿರುವುದು [https://kn.wikipedia.org/s/h5q ತಾಳಗುಂದದ ಸಿಂಹಕಟಾಂಜನ ಶಾಸನ] ದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ೩೭೦ ರಿಂದ೪೫೦). ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಬಾದಾಮಿ]] ಶಾಸನಗಳು ಪುರಾತನ ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ]] ನೃಪತುಂಗನ [[ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ]] ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನದ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಜಯನ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ, ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶವೆನ್ನಬಹುದು. * ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬-೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆದದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಹಿಂದಿನ ಯಾವ ಕೃತಿಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮೂರು ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸ ಬಹುದು: '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''', '''ನಡುಗನ್ನಡ''' ಹಾಗೂ '''ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ.''' == ಹಳೆಗನ್ನಡ == *ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚರಿತ್ರೆಯ ಈ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ '''ಆದಿ-ಕಾವ್ಯ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯೆಂದರೆ [[ಪಂಪ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. [[೯೦೨]]-[[೯೭೫]]). * ಪಂಪನ [[ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ]] ಅಥವಾ '''ಪಂಪ ಭಾರತ''' ಇಂದಿಗೂ ಮೇರು ಕೃತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯಕೃತಿಯಾದ '''ಆದಿಪುರಾಣ'''ದ ಮೂಲಕ ಪಂಪ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಕನ್ನಡ ರೂಪಾಂತರ. ತನ್ನ ಮಾನವತಾವಾದ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಲೇಖನಶೈಲಿಯ ಮೂಲಕ [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[ಲೇಖಕ]]ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ.' [[ಮಾನವ]] ಕುಲ ತಾನೊಂದೇ ವಲಂ' ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ]][[ಮಾನವ]] ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ ಜಗದ ಕವಿ ಪಂಪ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕನೆಂದರೆ '''ಶಾಂತಿನಾಥ ಪುರಾಣ'''ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[ಪೊನ್ನ]] (೯೩೯-೯೬೬). ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ '''ರನ್ನ''' (೯೪೯-?). ರನ್ನನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮೀಯವಾದ '''ಅಜಿತ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪುರಾಣ''' ಮತ್ತು [[ಗದಾಯುದ್ಧಂ]] ಅಥವಾ '''ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯ'''. * ಇದು ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ದೃಷ್ಟಿ. [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನ]] ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದ ಕಾವ್ಯ [[ಚಂಪೂ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಪದ್ಯ) == ನಡುಗನ್ನಡ == * ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು [[ರಗಳೆ]], [[ಸಾಂಗತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ದೇಸಿ]]. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಾಗೂ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೆಂದರೆ [[ಹರಿಹರ]] ಮತ್ತು [[ರಾಘವಾಂಕ]]. ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದವರು. * ಹರಿಹರ ರಗಳೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು, ತನ್ನ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ. ರಾಘವಾಂಕ ತನ್ನ ಆರು ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಷಟ್ಪದಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ '''ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ''', ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರವಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಈ ಕೃತಿ ಸಹ ತನ್ನ ತೀವ್ರವಾದ ಮಾನವತಾವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಕವಿ [[ಜನ್ನ]]. ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಾದ '''ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ''' ಮತ್ತು '''ಅನಂಥನಾಥ ಪುರಾಣ'''ಗಳ ಮೂಲಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದನು. ಇದೇ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ [[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] '''[[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]'''. === ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ === * '''ವಚನ'''ಗಳು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಲಿಂಗಾಯತ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಬಸವೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮೊದಲಾದವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನಸೂರ ಮೊದಲಾದ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶರಣರ ನಂತರದ ಕವಿಯಾದ [[ಸರ್ವಜ್ಞ|ಸರ್ವಜ್ಞರ]] ವಚನಗಳು ಮಾತ್ರ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿವೆ. * ವಚನಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯೋಚನಾಧಾರೆಗಳು. ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿ ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮಗಳ ಯೋಚನೆಗಳ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮರು-ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. * ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನೆಗಳೆಂದರೆ '''ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ''' ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ನೋಟ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹರಿಕಾರರೆಂದರೆ [[ಬಸವೇಶ್ವರ]] (೧೧೩೪-೧೧೯೬), [[ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು|ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]] ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯಾದ [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ|ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ]] (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ). ಇವರಲ್ಲದೆ [[ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ]], ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮೊದಲಾದ ವಚನಕಾರರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ === * [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ಪ್ರಾಯಶಃ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕವಿ ಎಂದರೂ ಸರಿ. ಅವನ ಜೀವನಕೃತಿ '''[[ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ]]'''. ಇದು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಕೇವಲ ರೂಪಾಂತರವಲ್ಲ ; ಅನೇಕ ಕವಿ ಸಮಯ ದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಯೆಂಬಂತೆ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಈ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೃತಿಯಿದ್ದೀತು. ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಇದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಜನರಿಗೂ ಸಹ ಅವರವರ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಲುಕಿದೆ. ಇಡೀ ಕಾವ್ಯ '''[[ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ]]''' ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಹುಡುಕಿ ನೋಡುವ ಮಾನವ ಭಾವಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಆತನ ಕಾವ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಭಂಡಾರ ಓದುಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. * ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನ್ನ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಚಮತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ '''ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ''' ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಗದುಗಿನ ವೀರನಾರಾಯಣನ ಭಕ್ತ, ಅವನನ್ನು ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈತನ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು ನಾರಯಣಪ್ಪ. ಕುವೆಂಪುರವರು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನನ್ನು ಕುರಿತು, <poem> ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಹಾಡಿದನೆಂದರೆ ಕಲಿಯುಗ ದ್ವಾಪರವಾಗುವುದು ಭಾರತ ಕಣ್ಣಲಿ ಕುಣಿಯುವುದು. ಮೈಯಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಹೊಳೆ ತುಳುಕಾಡುವುದು... ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. </poem> ಪಂಪ ಕಲಿತವರ ಪಾಲಿನ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ವಾದರೆ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಕಲಿಯದವರ ಪಾಲಿನ ಕಾಮಧೇನು. === ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ === *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ([[ಭಕ್ತಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯ) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಹರಿದಾಸರಿಂದ ವಿರಚಿತವಾದದ್ದು. ಈ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪದ' ಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಇವು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗ ಬಯಸುವ ಭಕ್ತನ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೂ ನಿಲುಕಿದೆ. *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ. ದಾಸರ ಪದಗಳಿಗೆ ದೇವರನಾಮಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ [[ಪುರಂದರದಾಸರು|ಪುರಂದರದಾಸ]] (೧೪೯೪-೧೫೬೪) ಮತ್ತು [[ಕನಕದಾಸರು|ಕನಕದಾಸ]](೧೫೦೯-೧೬೦೯). ಇವರನ್ನು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಶ್ವಿನಿದೇವತೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ == === ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯ === * ನವೋದಯ ಎಂದರೆ '''ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು'''/'''ಹೊಸದು'''. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಿತು. [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], [[ಕುವೆಂಪು]], [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ|ಬೇಂದ್ರೆ]], [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕರು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. * ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್]] ರುದ್ರನಾಟಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು. ಈ ಘಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಂದವರು [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], ತಮ್ಮ '''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೀತಗಳ''' ಪುಸ್ತಕ ದೊಂದಿಗೆ. ಅನೇಕ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಕನ್ನಡಿಗರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು, ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿದರು. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕುವೆಂಪು - ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದವರು) ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ '''[[ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ]]''' ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ, ಮಾನವನ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಉಚ್ಚ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಅವರ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಕೃತಿ '''[[ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]]'''. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] - ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ, ಆಳವಾದ ಆದರ್ಶಗಳುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯಿದ್ದ ಲೇಖಕರು. ಅವರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು-ಚೋಮನ ದುಡಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ, ಮೈಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ, '''[[ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು]]''' ಮೊದಲಾದುವು. ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ]], # [[ಪು.ತಿ.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್|ಪು ತಿ ನ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ|ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]], # [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ|ಎಂ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಪ್ರೊ‌.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]] # [[ಚನ್ನವೀರ ಕಣವಿ|ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ]] ಮೊದಲಾದವರು. # [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ|ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಂಬಾರ]]-ಕವಿ- ನಾಟಕಕಾರ - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ- ಸಂಶೋಧಕ # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ|ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.]] ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]], # [[ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಐಯ್ಯಂಗಾರ್]], # [[ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ|ಅ.ನ.ಕೃ]], # [[ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]], # [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ|ವಿ. ಕೃ. ಗೋಕಾಕ್]] # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ]] # [[ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] # [[ಕೆ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]] # [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] # [[ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ]] # [[ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ|ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ]] # [[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ|ಕೆ.ಪಿ.ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ]]. # ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್. ಮುಂತಾದವರು ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಕಾರರು=== # [[ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]], # [[ಶ್ರೀರಂಗ]], # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದವರು. === ನವ್ಯ === ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಉಗಮವಾಯಿತು: '''[[ನವ್ಯ]]'''. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಪಿತಾಮಹರೆಂದರೆ '''[[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]]ರು'''. ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು ನಿರಾಶಾವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರಾಶಾ ವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗದ ಚಮತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯತಂತ್ರ ಹೊಸ ಎತ್ತರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. === ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು === ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳಿಂದ '''[[ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ|ಬಂಡಾಯ]]''' ಮತ್ತು '''[[ದಲಿತ]]''' ಕಾವ್ಯ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀ-ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾದಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವಗಿತೆಗಳು ಸಹ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ ಲೋಕಾಪುರ ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಲೋಕೇಶ ಅಗಸನಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದುವರೆಗೆ ಎಂಟು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪ ರ ವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೪೬ ಕನ್ನಡ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಜನಸಂಪರ್ಕ == ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತ ಜನರಿಂದೆ ಪಡೆದ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾವ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಿಳಿದು ಬರುವುದು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಲಿದಾಗ. ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೂ ಸರ್ವಜನಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಂತಹ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ]] ಭಾರತ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ. == ಹಳೆ ಕನ್ನಡದ ಗದ್ಯ/ಕವಿಗಳು == # ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ - ಶ್ರೀವಿಜಯ # ಛಂದೊಂಬುಧಿ - ನಾಗವರ್ಮ-1 # ಕವಿಜೀಹ್ವಾಬಂಧನ - ಈಶ್ವರಕವಿ # ಛಂದಸ್ಸಾರ - ಗುಣವರ್ಮ # ನಂದಿಛಂದಸ್ಸು - ವೀರಭದ್ರ # ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ -ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ ===ನಾಗವರ್ಮ-೨=== # ಉದಯಾದಿತ್ಯಾಲಂಕಾರ - ಉದಯಾದಿತ್ಯ # ಶೃಂಗಾರ ರತ್ನಾಕರ - ಕಾಮದೇವ # ಮಾಧವಾಲಂಕಾರ - ಮಾಧವ # ರಸರತ್ನಾಕರ - ಸಾಳ್ವ # ನರಪತಿಚರಿತೆ - ಲಿಂಗರಾಜ # ಅಪ್ರತಿಮವೀರಚರಿತೆ - ತಿರುಮಲರಾಯ # [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]] - ಕೇಶಿರಾಜ == ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು == {{wikisource|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ}} * [[ಕನ್ನಡ]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] * [[ಭಾರತ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು]]| * [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] *[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳು]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು]] *[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/17/466379.html ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ;800 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;17 Jan, 2017] == ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು == *[http://chilume.com 'ಚಿಲುಮೆ' - ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] *[http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm History of Kannada Literature-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ] *[http://www.ourkarnataka.com/literature.htm ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ (ಕನ್ನಡ ಪುಟ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011195106/http://www.ourkarnataka.com/literature.htm |date=2004-10-11 }} *[http://www.kamat.com/kalranga/kannada/sahiti.htm ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] *[http://kannadarasayana.com ಕನ್ನಡ ರಸಾಯನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331135529/http://www.kannadarasayana.com/ |date=2018-03-31 }} *[http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211010650/http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada |date=2007-12-11 }} *[http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040809025023/http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm |date=2004-08-09 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] 78tu1cfto6pmzxb5re6czexickhfiwh 1375620 1375617 2026-06-21T18:30:25Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯ */ 1375620 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಬಳಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಯೂ ಹೌದು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಭಾಷಾ ಸೌಹಾರ್ದತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಸಾಹೇಬರ ಗ್ರಾಮಾಯಣ, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವರ ಬರಹಗಳು, ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ 'ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ' "ವಂದೇ ಮಾತರಂ-ಸಲೀಂ" ದಂತಹ ಬರೆಹಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಸ ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಯುತ್ತವೆ[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ]] (ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಇತ್ಯಾದಿ). [[ಚಿತ್ರ:kannada-saahithya.png|right|thumb]] [[File:kavi_file2.jpg|thumb|220px|right|ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿರುವ ಪರಿ]] ==ಇತಿವೃತ್ತ== * ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉದಾಹರಣೆ ದೊರಕಿರುವುದು [https://kn.wikipedia.org/s/h5q ತಾಳಗುಂದದ ಸಿಂಹಕಟಾಂಜನ ಶಾಸನ] ದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ೩೭೦ ರಿಂದ೪೫೦). ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಬಾದಾಮಿ]] ಶಾಸನಗಳು ಪುರಾತನ ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ]] ನೃಪತುಂಗನ [[ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ]] ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನದ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಜಯನ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ, ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶವೆನ್ನಬಹುದು. * ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬-೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆದದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಹಿಂದಿನ ಯಾವ ಕೃತಿಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮೂರು ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸ ಬಹುದು: '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''', '''ನಡುಗನ್ನಡ''' ಹಾಗೂ '''ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ.''' == ಹಳೆಗನ್ನಡ == *ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚರಿತ್ರೆಯ ಈ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ '''ಆದಿ-ಕಾವ್ಯ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯೆಂದರೆ [[ಪಂಪ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. [[೯೦೨]]-[[೯೭೫]]). * ಪಂಪನ [[ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ]] ಅಥವಾ '''ಪಂಪ ಭಾರತ''' ಇಂದಿಗೂ ಮೇರು ಕೃತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯಕೃತಿಯಾದ '''ಆದಿಪುರಾಣ'''ದ ಮೂಲಕ ಪಂಪ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಕನ್ನಡ ರೂಪಾಂತರ. ತನ್ನ ಮಾನವತಾವಾದ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಲೇಖನಶೈಲಿಯ ಮೂಲಕ [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[ಲೇಖಕ]]ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ.' [[ಮಾನವ]] ಕುಲ ತಾನೊಂದೇ ವಲಂ' ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ]][[ಮಾನವ]] ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ ಜಗದ ಕವಿ ಪಂಪ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕನೆಂದರೆ '''ಶಾಂತಿನಾಥ ಪುರಾಣ'''ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[ಪೊನ್ನ]] (೯೩೯-೯೬೬). ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ '''ರನ್ನ''' (೯೪೯-?). ರನ್ನನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮೀಯವಾದ '''ಅಜಿತ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪುರಾಣ''' ಮತ್ತು [[ಗದಾಯುದ್ಧಂ]] ಅಥವಾ '''ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯ'''. * ಇದು ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ದೃಷ್ಟಿ. [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನ]] ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದ ಕಾವ್ಯ [[ಚಂಪೂ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಪದ್ಯ) == ನಡುಗನ್ನಡ == * ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು [[ರಗಳೆ]], [[ಸಾಂಗತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ದೇಸಿ]]. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಾಗೂ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೆಂದರೆ [[ಹರಿಹರ]] ಮತ್ತು [[ರಾಘವಾಂಕ]]. ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದವರು. * ಹರಿಹರ ರಗಳೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು, ತನ್ನ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ. ರಾಘವಾಂಕ ತನ್ನ ಆರು ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಷಟ್ಪದಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ '''ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ''', ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರವಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಈ ಕೃತಿ ಸಹ ತನ್ನ ತೀವ್ರವಾದ ಮಾನವತಾವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಕವಿ [[ಜನ್ನ]]. ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಾದ '''ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ''' ಮತ್ತು '''ಅನಂಥನಾಥ ಪುರಾಣ'''ಗಳ ಮೂಲಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದನು. ಇದೇ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ [[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] '''[[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]'''. === ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ === * '''ವಚನ'''ಗಳು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಲಿಂಗಾಯತ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಬಸವೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮೊದಲಾದವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನಸೂರ ಮೊದಲಾದ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶರಣರ ನಂತರದ ಕವಿಯಾದ [[ಸರ್ವಜ್ಞ|ಸರ್ವಜ್ಞರ]] ವಚನಗಳು ಮಾತ್ರ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿವೆ. * ವಚನಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯೋಚನಾಧಾರೆಗಳು. ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿ ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮಗಳ ಯೋಚನೆಗಳ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮರು-ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. * ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನೆಗಳೆಂದರೆ '''ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ''' ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ನೋಟ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹರಿಕಾರರೆಂದರೆ [[ಬಸವೇಶ್ವರ]] (೧೧೩೪-೧೧೯೬), [[ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು|ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]] ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯಾದ [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ|ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ]] (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ). ಇವರಲ್ಲದೆ [[ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ]], ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮೊದಲಾದ ವಚನಕಾರರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ === * [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ಪ್ರಾಯಶಃ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕವಿ ಎಂದರೂ ಸರಿ. ಅವನ ಜೀವನಕೃತಿ '''[[ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ]]'''. ಇದು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಕೇವಲ ರೂಪಾಂತರವಲ್ಲ ; ಅನೇಕ ಕವಿ ಸಮಯ ದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಯೆಂಬಂತೆ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಈ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೃತಿಯಿದ್ದೀತು. ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಇದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಜನರಿಗೂ ಸಹ ಅವರವರ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಲುಕಿದೆ. ಇಡೀ ಕಾವ್ಯ '''[[ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ]]''' ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಹುಡುಕಿ ನೋಡುವ ಮಾನವ ಭಾವಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಆತನ ಕಾವ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಭಂಡಾರ ಓದುಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. * ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನ್ನ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಚಮತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ '''ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ''' ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಗದುಗಿನ ವೀರನಾರಾಯಣನ ಭಕ್ತ, ಅವನನ್ನು ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈತನ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು ನಾರಯಣಪ್ಪ. ಕುವೆಂಪುರವರು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನನ್ನು ಕುರಿತು, <poem> ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಹಾಡಿದನೆಂದರೆ ಕಲಿಯುಗ ದ್ವಾಪರವಾಗುವುದು ಭಾರತ ಕಣ್ಣಲಿ ಕುಣಿಯುವುದು. ಮೈಯಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಹೊಳೆ ತುಳುಕಾಡುವುದು... ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. </poem> ಪಂಪ ಕಲಿತವರ ಪಾಲಿನ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ವಾದರೆ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಕಲಿಯದವರ ಪಾಲಿನ ಕಾಮಧೇನು. === ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ === *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ([[ಭಕ್ತಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯ) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಹರಿದಾಸರಿಂದ ವಿರಚಿತವಾದದ್ದು. ಈ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪದ' ಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಇವು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗ ಬಯಸುವ ಭಕ್ತನ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೂ ನಿಲುಕಿದೆ. *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ. ದಾಸರ ಪದಗಳಿಗೆ ದೇವರನಾಮಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ [[ಪುರಂದರದಾಸರು|ಪುರಂದರದಾಸ]] (೧೪೯೪-೧೫೬೪) ಮತ್ತು [[ಕನಕದಾಸರು|ಕನಕದಾಸ]](೧೫೦೯-೧೬೦೯). ಇವರನ್ನು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಶ್ವಿನಿದೇವತೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ == === ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯ === * ನವೋದಯ ಎಂದರೆ '''ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು'''/'''ಹೊಸದು'''. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಿತು. [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], [[ಕುವೆಂಪು]], [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ|ಬೇಂದ್ರೆ]], [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕರು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. * ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್]] ರುದ್ರನಾಟಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು. ಈ ಘಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಂದವರು [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], ತಮ್ಮ '''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೀತಗಳ''' ಪುಸ್ತಕ ದೊಂದಿಗೆ. ಅನೇಕ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಕನ್ನಡಿಗರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು, ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿದರು. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕುವೆಂಪು - ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದವರು) ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ '''[[ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ]]''' ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ, ಮಾನವನ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಉಚ್ಚ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಅವರ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಕೃತಿ '''[[ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]]'''. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] - ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ, ಆಳವಾದ ಆದರ್ಶಗಳುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯಿದ್ದ ಲೇಖಕರು. ಅವರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು-ಚೋಮನ ದುಡಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ, ಮೈಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ, '''[[ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು]]''' ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನೆಂದರೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರು. ಅವರ "ಭಾರತ ಸಿಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಯಾಗಲಿ "ಕ್ವಾಟಿ ಜಕ್ಕವ್ವ" "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪ ಕಾಲ್ಮರಿ" ಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನಾವು ಆ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ]], # [[ಪು.ತಿ.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್|ಪು ತಿ ನ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ|ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]], # [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ|ಎಂ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಪ್ರೊ‌.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]] # [[ಚನ್ನವೀರ ಕಣವಿ|ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ]] ಮೊದಲಾದವರು. # [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ|ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಂಬಾರ]]-ಕವಿ- ನಾಟಕಕಾರ - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ- ಸಂಶೋಧಕ # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ|ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.]] ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]], # [[ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಐಯ್ಯಂಗಾರ್]], # [[ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ|ಅ.ನ.ಕೃ]], # [[ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]], # [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ|ವಿ. ಕೃ. ಗೋಕಾಕ್]] # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ]] # [[ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] # [[ಕೆ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]] # [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] # [[ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ]] # [[ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ|ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ]] # [[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ|ಕೆ.ಪಿ.ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ]]. # ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್. ಮುಂತಾದವರು ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಕಾರರು=== # [[ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]], # [[ಶ್ರೀರಂಗ]], # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದವರು. === ನವ್ಯ === ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಉಗಮವಾಯಿತು: '''[[ನವ್ಯ]]'''. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಪಿತಾಮಹರೆಂದರೆ '''[[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]]ರು'''. ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು ನಿರಾಶಾವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರಾಶಾ ವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗದ ಚಮತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯತಂತ್ರ ಹೊಸ ಎತ್ತರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. === ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು === ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳಿಂದ '''[[ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ|ಬಂಡಾಯ]]''' ಮತ್ತು '''[[ದಲಿತ]]''' ಕಾವ್ಯ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀ-ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾದಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವಗಿತೆಗಳು ಸಹ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ ಲೋಕಾಪುರ ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಲೋಕೇಶ ಅಗಸನಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದುವರೆಗೆ ಎಂಟು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪ ರ ವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೪೬ ಕನ್ನಡ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಜನಸಂಪರ್ಕ == ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತ ಜನರಿಂದೆ ಪಡೆದ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾವ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಿಳಿದು ಬರುವುದು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಲಿದಾಗ. ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೂ ಸರ್ವಜನಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಂತಹ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ]] ಭಾರತ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ. == ಹಳೆ ಕನ್ನಡದ ಗದ್ಯ/ಕವಿಗಳು == # ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ - ಶ್ರೀವಿಜಯ # ಛಂದೊಂಬುಧಿ - ನಾಗವರ್ಮ-1 # ಕವಿಜೀಹ್ವಾಬಂಧನ - ಈಶ್ವರಕವಿ # ಛಂದಸ್ಸಾರ - ಗುಣವರ್ಮ # ನಂದಿಛಂದಸ್ಸು - ವೀರಭದ್ರ # ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ -ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ ===ನಾಗವರ್ಮ-೨=== # ಉದಯಾದಿತ್ಯಾಲಂಕಾರ - ಉದಯಾದಿತ್ಯ # ಶೃಂಗಾರ ರತ್ನಾಕರ - ಕಾಮದೇವ # ಮಾಧವಾಲಂಕಾರ - ಮಾಧವ # ರಸರತ್ನಾಕರ - ಸಾಳ್ವ # ನರಪತಿಚರಿತೆ - ಲಿಂಗರಾಜ # ಅಪ್ರತಿಮವೀರಚರಿತೆ - ತಿರುಮಲರಾಯ # [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]] - ಕೇಶಿರಾಜ == ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು == {{wikisource|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ}} * [[ಕನ್ನಡ]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] * [[ಭಾರತ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು]]| * [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] *[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳು]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು]] *[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/17/466379.html ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ;800 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;17 Jan, 2017] == ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು == *[http://chilume.com 'ಚಿಲುಮೆ' - ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] *[http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm History of Kannada Literature-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ] *[http://www.ourkarnataka.com/literature.htm ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ (ಕನ್ನಡ ಪುಟ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011195106/http://www.ourkarnataka.com/literature.htm |date=2004-10-11 }} *[http://www.kamat.com/kalranga/kannada/sahiti.htm ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] *[http://kannadarasayana.com ಕನ್ನಡ ರಸಾಯನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331135529/http://www.kannadarasayana.com/ |date=2018-03-31 }} *[http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211010650/http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada |date=2007-12-11 }} *[http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040809025023/http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm |date=2004-08-09 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] a11fg072h6edo7o6ap2a7wnsjulhyn9 1375622 1375620 2026-06-21T18:35:18Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು */ 1375622 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಬಳಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಯೂ ಹೌದು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಭಾಷಾ ಸೌಹಾರ್ದತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಸಾಹೇಬರ ಗ್ರಾಮಾಯಣ, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವರ ಬರಹಗಳು, ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ 'ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ' "ವಂದೇ ಮಾತರಂ-ಸಲೀಂ" ದಂತಹ ಬರೆಹಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಸ ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಯುತ್ತವೆ[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ]] (ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಇತ್ಯಾದಿ). [[ಚಿತ್ರ:kannada-saahithya.png|right|thumb]] [[File:kavi_file2.jpg|thumb|220px|right|ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿರುವ ಪರಿ]] ==ಇತಿವೃತ್ತ== * ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉದಾಹರಣೆ ದೊರಕಿರುವುದು [https://kn.wikipedia.org/s/h5q ತಾಳಗುಂದದ ಸಿಂಹಕಟಾಂಜನ ಶಾಸನ] ದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ೩೭೦ ರಿಂದ೪೫೦). ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಬಾದಾಮಿ]] ಶಾಸನಗಳು ಪುರಾತನ ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ]] ನೃಪತುಂಗನ [[ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ]] ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನದ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಜಯನ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ, ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶವೆನ್ನಬಹುದು. * ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬-೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆದದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಹಿಂದಿನ ಯಾವ ಕೃತಿಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮೂರು ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸ ಬಹುದು: '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''', '''ನಡುಗನ್ನಡ''' ಹಾಗೂ '''ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ.''' == ಹಳೆಗನ್ನಡ == *ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚರಿತ್ರೆಯ ಈ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ '''ಆದಿ-ಕಾವ್ಯ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯೆಂದರೆ [[ಪಂಪ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. [[೯೦೨]]-[[೯೭೫]]). * ಪಂಪನ [[ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ]] ಅಥವಾ '''ಪಂಪ ಭಾರತ''' ಇಂದಿಗೂ ಮೇರು ಕೃತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯಕೃತಿಯಾದ '''ಆದಿಪುರಾಣ'''ದ ಮೂಲಕ ಪಂಪ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಕನ್ನಡ ರೂಪಾಂತರ. ತನ್ನ ಮಾನವತಾವಾದ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಲೇಖನಶೈಲಿಯ ಮೂಲಕ [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[ಲೇಖಕ]]ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ.' [[ಮಾನವ]] ಕುಲ ತಾನೊಂದೇ ವಲಂ' ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ]][[ಮಾನವ]] ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ ಜಗದ ಕವಿ ಪಂಪ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕನೆಂದರೆ '''ಶಾಂತಿನಾಥ ಪುರಾಣ'''ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[ಪೊನ್ನ]] (೯೩೯-೯೬೬). ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ '''ರನ್ನ''' (೯೪೯-?). ರನ್ನನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮೀಯವಾದ '''ಅಜಿತ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪುರಾಣ''' ಮತ್ತು [[ಗದಾಯುದ್ಧಂ]] ಅಥವಾ '''ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯ'''. * ಇದು ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ದೃಷ್ಟಿ. [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನ]] ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದ ಕಾವ್ಯ [[ಚಂಪೂ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಪದ್ಯ) == ನಡುಗನ್ನಡ == * ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು [[ರಗಳೆ]], [[ಸಾಂಗತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ದೇಸಿ]]. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಾಗೂ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೆಂದರೆ [[ಹರಿಹರ]] ಮತ್ತು [[ರಾಘವಾಂಕ]]. ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದವರು. * ಹರಿಹರ ರಗಳೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು, ತನ್ನ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ. ರಾಘವಾಂಕ ತನ್ನ ಆರು ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಷಟ್ಪದಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ '''ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ''', ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರವಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಈ ಕೃತಿ ಸಹ ತನ್ನ ತೀವ್ರವಾದ ಮಾನವತಾವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಕವಿ [[ಜನ್ನ]]. ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಾದ '''ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ''' ಮತ್ತು '''ಅನಂಥನಾಥ ಪುರಾಣ'''ಗಳ ಮೂಲಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದನು. ಇದೇ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ [[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] '''[[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]'''. === ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ === * '''ವಚನ'''ಗಳು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಲಿಂಗಾಯತ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಬಸವೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮೊದಲಾದವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನಸೂರ ಮೊದಲಾದ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶರಣರ ನಂತರದ ಕವಿಯಾದ [[ಸರ್ವಜ್ಞ|ಸರ್ವಜ್ಞರ]] ವಚನಗಳು ಮಾತ್ರ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿವೆ. * ವಚನಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯೋಚನಾಧಾರೆಗಳು. ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿ ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮಗಳ ಯೋಚನೆಗಳ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮರು-ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. * ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನೆಗಳೆಂದರೆ '''ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ''' ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ನೋಟ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹರಿಕಾರರೆಂದರೆ [[ಬಸವೇಶ್ವರ]] (೧೧೩೪-೧೧೯೬), [[ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು|ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]] ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯಾದ [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ|ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ]] (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ). ಇವರಲ್ಲದೆ [[ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ]], ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮೊದಲಾದ ವಚನಕಾರರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ === * [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ಪ್ರಾಯಶಃ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕವಿ ಎಂದರೂ ಸರಿ. ಅವನ ಜೀವನಕೃತಿ '''[[ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ]]'''. ಇದು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಕೇವಲ ರೂಪಾಂತರವಲ್ಲ ; ಅನೇಕ ಕವಿ ಸಮಯ ದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಯೆಂಬಂತೆ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಈ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೃತಿಯಿದ್ದೀತು. ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಇದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಜನರಿಗೂ ಸಹ ಅವರವರ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಲುಕಿದೆ. ಇಡೀ ಕಾವ್ಯ '''[[ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ]]''' ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಹುಡುಕಿ ನೋಡುವ ಮಾನವ ಭಾವಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಆತನ ಕಾವ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಭಂಡಾರ ಓದುಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. * ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನ್ನ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಚಮತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ '''ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ''' ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಗದುಗಿನ ವೀರನಾರಾಯಣನ ಭಕ್ತ, ಅವನನ್ನು ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈತನ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು ನಾರಯಣಪ್ಪ. ಕುವೆಂಪುರವರು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನನ್ನು ಕುರಿತು, <poem> ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಹಾಡಿದನೆಂದರೆ ಕಲಿಯುಗ ದ್ವಾಪರವಾಗುವುದು ಭಾರತ ಕಣ್ಣಲಿ ಕುಣಿಯುವುದು. ಮೈಯಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಹೊಳೆ ತುಳುಕಾಡುವುದು... ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. </poem> ಪಂಪ ಕಲಿತವರ ಪಾಲಿನ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ವಾದರೆ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಕಲಿಯದವರ ಪಾಲಿನ ಕಾಮಧೇನು. === ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ === *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ([[ಭಕ್ತಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯ) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಹರಿದಾಸರಿಂದ ವಿರಚಿತವಾದದ್ದು. ಈ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪದ' ಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಇವು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗ ಬಯಸುವ ಭಕ್ತನ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೂ ನಿಲುಕಿದೆ. *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ. ದಾಸರ ಪದಗಳಿಗೆ ದೇವರನಾಮಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ [[ಪುರಂದರದಾಸರು|ಪುರಂದರದಾಸ]] (೧೪೯೪-೧೫೬೪) ಮತ್ತು [[ಕನಕದಾಸರು|ಕನಕದಾಸ]](೧೫೦೯-೧೬೦೯). ಇವರನ್ನು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಶ್ವಿನಿದೇವತೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ == === ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯ === * ನವೋದಯ ಎಂದರೆ '''ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು'''/'''ಹೊಸದು'''. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಿತು. [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], [[ಕುವೆಂಪು]], [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ|ಬೇಂದ್ರೆ]], [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕರು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. * ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್]] ರುದ್ರನಾಟಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು. ಈ ಘಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಂದವರು [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], ತಮ್ಮ '''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೀತಗಳ''' ಪುಸ್ತಕ ದೊಂದಿಗೆ. ಅನೇಕ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಕನ್ನಡಿಗರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು, ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿದರು. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕುವೆಂಪು - ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದವರು) ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ '''[[ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ]]''' ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ, ಮಾನವನ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಉಚ್ಚ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಅವರ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಕೃತಿ '''[[ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]]'''. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] - ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ, ಆಳವಾದ ಆದರ್ಶಗಳುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯಿದ್ದ ಲೇಖಕರು. ಅವರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು-ಚೋಮನ ದುಡಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ, ಮೈಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ, '''[[ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು]]''' ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನೆಂದರೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರು. ಅವರ "ಭಾರತ ಸಿಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಯಾಗಲಿ "ಕ್ವಾಟಿ ಜಕ್ಕವ್ವ" "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪ ಕಾಲ್ಮರಿ" ಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನಾವು ಆ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ]], # [[ಪು.ತಿ.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್|ಪು ತಿ ನ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ|ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]], # [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ|ಎಂ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಪ್ರೊ‌.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]] # [[ಚನ್ನವೀರ ಕಣವಿ|ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ]] ಮೊದಲಾದವರು. # [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ|ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಂಬಾರ]]-ಕವಿ- ನಾಟಕಕಾರ - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ- ಸಂಶೋಧಕ # ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ- ಲೇಖಕರು- ಕಥೆಗಾರರು- ನಟ- (ನಿರ್ದೇಶಕರು) # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ|ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.]] ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]], # [[ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಐಯ್ಯಂಗಾರ್]], # [[ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ|ಅ.ನ.ಕೃ]], # [[ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]], # [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ|ವಿ. ಕೃ. ಗೋಕಾಕ್]] # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ]] # [[ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] # [[ಕೆ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]] # [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] # [[ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ]] # [[ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ|ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ]] # [[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ|ಕೆ.ಪಿ.ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ]]. # ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್. ಮುಂತಾದವರು ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಕಾರರು=== # [[ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]], # [[ಶ್ರೀರಂಗ]], # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದವರು. === ನವ್ಯ === ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಉಗಮವಾಯಿತು: '''[[ನವ್ಯ]]'''. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಪಿತಾಮಹರೆಂದರೆ '''[[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]]ರು'''. ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು ನಿರಾಶಾವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರಾಶಾ ವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗದ ಚಮತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯತಂತ್ರ ಹೊಸ ಎತ್ತರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. === ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು === ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳಿಂದ '''[[ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ|ಬಂಡಾಯ]]''' ಮತ್ತು '''[[ದಲಿತ]]''' ಕಾವ್ಯ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀ-ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾದಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವಗಿತೆಗಳು ಸಹ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ ಲೋಕಾಪುರ ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಲೋಕೇಶ ಅಗಸನಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದುವರೆಗೆ ಎಂಟು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪ ರ ವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೪೬ ಕನ್ನಡ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಜನಸಂಪರ್ಕ == ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತ ಜನರಿಂದೆ ಪಡೆದ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾವ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಿಳಿದು ಬರುವುದು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಲಿದಾಗ. ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೂ ಸರ್ವಜನಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಂತಹ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ]] ಭಾರತ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ. == ಹಳೆ ಕನ್ನಡದ ಗದ್ಯ/ಕವಿಗಳು == # ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ - ಶ್ರೀವಿಜಯ # ಛಂದೊಂಬುಧಿ - ನಾಗವರ್ಮ-1 # ಕವಿಜೀಹ್ವಾಬಂಧನ - ಈಶ್ವರಕವಿ # ಛಂದಸ್ಸಾರ - ಗುಣವರ್ಮ # ನಂದಿಛಂದಸ್ಸು - ವೀರಭದ್ರ # ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ -ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ ===ನಾಗವರ್ಮ-೨=== # ಉದಯಾದಿತ್ಯಾಲಂಕಾರ - ಉದಯಾದಿತ್ಯ # ಶೃಂಗಾರ ರತ್ನಾಕರ - ಕಾಮದೇವ # ಮಾಧವಾಲಂಕಾರ - ಮಾಧವ # ರಸರತ್ನಾಕರ - ಸಾಳ್ವ # ನರಪತಿಚರಿತೆ - ಲಿಂಗರಾಜ # ಅಪ್ರತಿಮವೀರಚರಿತೆ - ತಿರುಮಲರಾಯ # [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]] - ಕೇಶಿರಾಜ == ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು == {{wikisource|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ}} * [[ಕನ್ನಡ]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] * [[ಭಾರತ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು]]| * [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] *[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳು]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು]] *[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/17/466379.html ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ;800 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;17 Jan, 2017] == ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು == *[http://chilume.com 'ಚಿಲುಮೆ' - ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] *[http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm History of Kannada Literature-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ] *[http://www.ourkarnataka.com/literature.htm ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ (ಕನ್ನಡ ಪುಟ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011195106/http://www.ourkarnataka.com/literature.htm |date=2004-10-11 }} *[http://www.kamat.com/kalranga/kannada/sahiti.htm ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] *[http://kannadarasayana.com ಕನ್ನಡ ರಸಾಯನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331135529/http://www.kannadarasayana.com/ |date=2018-03-31 }} *[http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211010650/http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada |date=2007-12-11 }} *[http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040809025023/http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm |date=2004-08-09 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] p505vs6yftffl0do8qv21hwehbwm3er 1375623 1375622 2026-06-21T18:39:46Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು */ 1375623 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಬಳಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಯೂ ಹೌದು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಭಾಷಾ ಸೌಹಾರ್ದತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಸಾಹೇಬರ ಗ್ರಾಮಾಯಣ, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವರ ಬರಹಗಳು, ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ 'ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ' "ವಂದೇ ಮಾತರಂ-ಸಲೀಂ" ದಂತಹ ಬರೆಹಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಸ ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಯುತ್ತವೆ[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ]] (ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಇತ್ಯಾದಿ). [[ಚಿತ್ರ:kannada-saahithya.png|right|thumb]] [[File:kavi_file2.jpg|thumb|220px|right|ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿರುವ ಪರಿ]] ==ಇತಿವೃತ್ತ== * ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉದಾಹರಣೆ ದೊರಕಿರುವುದು [https://kn.wikipedia.org/s/h5q ತಾಳಗುಂದದ ಸಿಂಹಕಟಾಂಜನ ಶಾಸನ] ದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ೩೭೦ ರಿಂದ೪೫೦). ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಬಾದಾಮಿ]] ಶಾಸನಗಳು ಪುರಾತನ ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ]] ನೃಪತುಂಗನ [[ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ]] ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನದ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಜಯನ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ, ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶವೆನ್ನಬಹುದು. * ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬-೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆದದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಹಿಂದಿನ ಯಾವ ಕೃತಿಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮೂರು ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸ ಬಹುದು: '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''', '''ನಡುಗನ್ನಡ''' ಹಾಗೂ '''ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ.''' == ಹಳೆಗನ್ನಡ == *ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು '''ಹಳೆಗನ್ನಡ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚರಿತ್ರೆಯ ಈ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ '''ಆದಿ-ಕಾವ್ಯ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯೆಂದರೆ [[ಪಂಪ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. [[೯೦೨]]-[[೯೭೫]]). * ಪಂಪನ [[ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ]] ಅಥವಾ '''ಪಂಪ ಭಾರತ''' ಇಂದಿಗೂ ಮೇರು ಕೃತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯಕೃತಿಯಾದ '''ಆದಿಪುರಾಣ'''ದ ಮೂಲಕ ಪಂಪ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪ ಭಾರತ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಕನ್ನಡ ರೂಪಾಂತರ. ತನ್ನ ಮಾನವತಾವಾದ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಲೇಖನಶೈಲಿಯ ಮೂಲಕ [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[ಲೇಖಕ]]ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ.' [[ಮಾನವ]] ಕುಲ ತಾನೊಂದೇ ವಲಂ' ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ]][[ಮಾನವ]] ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ ಜಗದ ಕವಿ ಪಂಪ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕನೆಂದರೆ '''ಶಾಂತಿನಾಥ ಪುರಾಣ'''ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[ಪೊನ್ನ]] (೯೩೯-೯೬೬). ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ '''ರನ್ನ''' (೯೪೯-?). ರನ್ನನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮೀಯವಾದ '''ಅಜಿತ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪುರಾಣ''' ಮತ್ತು [[ಗದಾಯುದ್ಧಂ]] ಅಥವಾ '''ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯ'''. * ಇದು ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ದೃಷ್ಟಿ. [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನ]] ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದ ಕಾವ್ಯ [[ಚಂಪೂ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಪದ್ಯ) == ನಡುಗನ್ನಡ == * ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು [[ರಗಳೆ]], [[ಸಾಂಗತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ದೇಸಿ]]. ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಾಗೂ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೆಂದರೆ [[ಹರಿಹರ]] ಮತ್ತು [[ರಾಘವಾಂಕ]]. ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದವರು. * ಹರಿಹರ ರಗಳೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು, ತನ್ನ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ. ರಾಘವಾಂಕ ತನ್ನ ಆರು ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಷಟ್ಪದಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ '''ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ''', ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರವಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಈ ಕೃತಿ ಸಹ ತನ್ನ ತೀವ್ರವಾದ ಮಾನವತಾವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. * ಇದೇ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಕವಿ [[ಜನ್ನ]]. ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಾದ '''ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ''' ಮತ್ತು '''ಅನಂಥನಾಥ ಪುರಾಣ'''ಗಳ ಮೂಲಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದನು. ಇದೇ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ [[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] '''[[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]'''. === ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ === * '''ವಚನ'''ಗಳು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಲಿಂಗಾಯತ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಬಸವೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮೊದಲಾದವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನಸೂರ ಮೊದಲಾದ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶರಣರ ನಂತರದ ಕವಿಯಾದ [[ಸರ್ವಜ್ಞ|ಸರ್ವಜ್ಞರ]] ವಚನಗಳು ಮಾತ್ರ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿವೆ. * ವಚನಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯೋಚನಾಧಾರೆಗಳು. ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿ ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮಗಳ ಯೋಚನೆಗಳ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮರು-ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. * ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನೆಗಳೆಂದರೆ '''ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ''' ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ನೋಟ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹರಿಕಾರರೆಂದರೆ [[ಬಸವೇಶ್ವರ]] (೧೧೩೪-೧೧೯೬), [[ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು|ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]] ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯಾದ [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ|ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ]] (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ). ಇವರಲ್ಲದೆ [[ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ]], ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮೊದಲಾದ ವಚನಕಾರರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ === * [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ಪ್ರಾಯಶಃ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕವಿ ಎಂದರೂ ಸರಿ. ಅವನ ಜೀವನಕೃತಿ '''[[ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ]]'''. ಇದು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಕೇವಲ ರೂಪಾಂತರವಲ್ಲ ; ಅನೇಕ ಕವಿ ಸಮಯ ದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಯೆಂಬಂತೆ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಈ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೃತಿಯಿದ್ದೀತು. ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಇದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಜನರಿಗೂ ಸಹ ಅವರವರ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಲುಕಿದೆ. ಇಡೀ ಕಾವ್ಯ '''[[ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ]]''' ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಹುಡುಕಿ ನೋಡುವ ಮಾನವ ಭಾವಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಆತನ ಕಾವ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಭಂಡಾರ ಓದುಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. * ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನ್ನ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಚಮತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ '''ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ''' ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಗದುಗಿನ ವೀರನಾರಾಯಣನ ಭಕ್ತ, ಅವನನ್ನು ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈತನ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು ನಾರಯಣಪ್ಪ. ಕುವೆಂಪುರವರು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನನ್ನು ಕುರಿತು, <poem> ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಹಾಡಿದನೆಂದರೆ ಕಲಿಯುಗ ದ್ವಾಪರವಾಗುವುದು ಭಾರತ ಕಣ್ಣಲಿ ಕುಣಿಯುವುದು. ಮೈಯಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಹೊಳೆ ತುಳುಕಾಡುವುದು... ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. </poem> ಪಂಪ ಕಲಿತವರ ಪಾಲಿನ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ವಾದರೆ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಕಲಿಯದವರ ಪಾಲಿನ ಕಾಮಧೇನು. === ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ === *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ([[ಭಕ್ತಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯ) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಹರಿದಾಸರಿಂದ ವಿರಚಿತವಾದದ್ದು. ಈ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪದ' ಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಇವು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗ ಬಯಸುವ ಭಕ್ತನ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೂ ನಿಲುಕಿದೆ. *ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ. ದಾಸರ ಪದಗಳಿಗೆ ದೇವರನಾಮಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ [[ಪುರಂದರದಾಸರು|ಪುರಂದರದಾಸ]] (೧೪೯೪-೧೫೬೪) ಮತ್ತು [[ಕನಕದಾಸರು|ಕನಕದಾಸ]](೧೫೦೯-೧೬೦೯). ಇವರನ್ನು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಶ್ವಿನಿದೇವತೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ == === ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯ === * ನವೋದಯ ಎಂದರೆ '''ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು'''/'''ಹೊಸದು'''. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಿತು. [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], [[ಕುವೆಂಪು]], [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ|ಬೇಂದ್ರೆ]], [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕರು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. * ಈ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್]] ರುದ್ರನಾಟಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು. ಈ ಘಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಂದವರು [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], ತಮ್ಮ '''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೀತಗಳ''' ಪುಸ್ತಕ ದೊಂದಿಗೆ. ಅನೇಕ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಕನ್ನಡಿಗರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು, ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿದರು. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕುವೆಂಪು - ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದವರು) ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ '''[[ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ]]''' ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ, ಮಾನವನ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಉಚ್ಚ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಅವರ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಕೃತಿ '''[[ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]]'''. * ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] - ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ, ಆಳವಾದ ಆದರ್ಶಗಳುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯಿದ್ದ ಲೇಖಕರು. ಅವರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು-ಚೋಮನ ದುಡಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ, ಮೈಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ, '''[[ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು]]''' ಈ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನೆಂದರೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರು. ಅವರ "ಭಾರತ ಸಿಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಯಾಗಲಿ "ಕ್ವಾಟಿ ಜಕ್ಕವ್ವ" "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪ ಕಾಲ್ಮರಿ" ಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನಾವು ಆ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ]], # [[ಪು.ತಿ.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್|ಪು ತಿ ನ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ|ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]], # [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ|ಎಂ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]], # [[ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಪ್ರೊ‌.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]] # [[ಚನ್ನವೀರ ಕಣವಿ|ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ]] ಮೊದಲಾದವರು. # [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ|ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಂಬಾರ]]-ಕವಿ- ನಾಟಕಕಾರ - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ- ಸಂಶೋಧಕ # ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ- ಲೇಖಕರು- ಕಥೆಗಾರರು- ನಟ- (ನಿರ್ದೇಶಕರು) # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ|ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.]] ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು=== # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]], # [[ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಐಯ್ಯಂಗಾರ್]], # [[ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ|ಅ.ನ.ಕೃ]], # [[ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]], # [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ|ವಿ. ಕೃ. ಗೋಕಾಕ್]] # [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ]] # [[ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] # [[ಕೆ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]] # [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] # [[ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ]] # [[ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ|ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ]] # [[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ|ಕೆ.ಪಿ.ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ]]. # ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್. ಮುಂತಾದವರು ===ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಕಾರರು=== # [[ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]], # [[ಶ್ರೀರಂಗ]], # [[ಕುವೆಂಪು]], # [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ]], # [[ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತ]] ಮೊದಲಾದವರು. === ನವ್ಯ === ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಉಗಮವಾಯಿತು: '''[[ನವ್ಯ]]'''. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಪಿತಾಮಹರೆಂದರೆ '''[[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]]ರು'''. ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು ನಿರಾಶಾವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರಾಶಾ ವಾದಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗದ ಚಮತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯತಂತ್ರ ಹೊಸ ಎತ್ತರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. === ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು === ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳಿಂದ '''[[ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ|ಬಂಡಾಯ]]''' ಮತ್ತು '''[[ದಲಿತ]]''' ಕಾವ್ಯ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀ-ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾದಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವಗಿತೆಗಳು ಸಹ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ ಲೋಕಾಪುರ ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಲೋಕೇಶ ಅಗಸನಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದುವರೆಗೆ ಎಂಟು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪ ರ ವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೪೬ ಕನ್ನಡ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಜನಸಂಪರ್ಕ == ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತ ಜನರಿಂದೆ ಪಡೆದ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾವ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಿಳಿದು ಬರುವುದು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಲಿದಾಗ. ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೂ ಸರ್ವಜನಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಂತಹ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ]] ಭಾರತ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ. == ಹಳೆ ಕನ್ನಡದ ಗದ್ಯ/ಕವಿಗಳು == # ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ - ಶ್ರೀವಿಜಯ # ಛಂದೊಂಬುಧಿ - ನಾಗವರ್ಮ-1 # ಕವಿಜೀಹ್ವಾಬಂಧನ - ಈಶ್ವರಕವಿ # ಛಂದಸ್ಸಾರ - ಗುಣವರ್ಮ # ನಂದಿಛಂದಸ್ಸು - ವೀರಭದ್ರ # ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ -ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ ===ನಾಗವರ್ಮ-೨=== # ಉದಯಾದಿತ್ಯಾಲಂಕಾರ - ಉದಯಾದಿತ್ಯ # ಶೃಂಗಾರ ರತ್ನಾಕರ - ಕಾಮದೇವ # ಮಾಧವಾಲಂಕಾರ - ಮಾಧವ # ರಸರತ್ನಾಕರ - ಸಾಳ್ವ # ನರಪತಿಚರಿತೆ - ಲಿಂಗರಾಜ # ಅಪ್ರತಿಮವೀರಚರಿತೆ - ತಿರುಮಲರಾಯ # [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]] - ಕೇಶಿರಾಜ == ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು == {{wikisource|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ}} * [[ಕನ್ನಡ]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] * [[ಭಾರತ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು]]| * [[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] * (ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ) ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ *[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳು]] *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು]] *[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/17/466379.html ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ;800 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;17 Jan, 2017] == ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು == *[http://chilume.com 'ಚಿಲುಮೆ' - ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] *[http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm History of Kannada Literature-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ] *[http://www.ourkarnataka.com/literature.htm ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ (ಕನ್ನಡ ಪುಟ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011195106/http://www.ourkarnataka.com/literature.htm |date=2004-10-11 }} *[http://www.kamat.com/kalranga/kannada/sahiti.htm ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] *[http://kannadarasayana.com ಕನ್ನಡ ರಸಾಯನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331135529/http://www.kannadarasayana.com/ |date=2018-03-31 }} *[http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211010650/http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10307.htm#kannada |date=2007-12-11 }} *[http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040809025023/http://www.meadev.nic.in/earthquake/culture/literature/jnanpith.htm |date=2004-08-09 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] tamj3khcwjmg2lcmkk41o39r5sk5qgw 0 945 1375652 1364174 2026-06-22T04:41:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375652 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = Veerappan<ref name="about">{{cite web | url = http://www.nndb.com/people/494/000026416/ | title = Saravanan Jayabalan | publisher = nndb.com }}</ref> | image_name =Koose Muniswamy Veerappan.jpg | image_size = | image_caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1952|01|18}} | birth_place = [[Gopinatham]], Karnataka<ref name=gua>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/world/2004/oct/19/india.markoliver |title = Death of a 'demon' |publisher = The Guardian |first = Mark |last = Oliver |date = 2004 }}</ref> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2004|10|18|1952|1|18}} | death_place = [[Papparapatti, Dharmapuri|Papparapatti]], Tamil Nadu | death_cause = Firearm | resting_place = Moolakadu, Tamil Nadu. | alias = | nationality = Indian | charge = Murder <br/> [[Kidnapping]] <br/> [[Poacher|Poaching]] <br/> [[Smuggling]] | occupation = | known_for = Sandalwood smuggling | capture_status = Killed | reward_amount = INR 50 million | escaped = 1986 | escape_end = 2004 | beginyear = 1962 | endyear = 2002 | victims = 184 people (97 of them are police officials & forest officers),<br>900 elephants<ref>{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1050515/asp/look/story_4725697.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-07-23 |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507055056/http://www.telegraphindia.com/1050515/asp/look/story_4725697.asp |url-status=dead }}</ref> | spouse = [[Muthulakshmi]] (m. 1990)<ref name=hindu1>{{cite news | last =Shiva Kumar | first =M T | title = Muthulakshmi to bring out book on ‘police atrocities'| newspaper =The Hindu | date =26 April 2011 | url =http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/article1769694.ece |accessdate=23 February 2013}}</ref> | states = Tamil Nadu, Karnataka | children = 3 | comments = INR 734 Crore spent to capture | footnotes = }} '''ಕೂಸೆ ಮುನಿಸ್ವಾಮಿ ವೀರಪ್ಪನ್''' (ಜನವರಿ ೧೮, ೧೯೫೨ - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೪) - [[ಭಾರತ | ಭಾರತದ]] ಕುಖ್ಯಾತ ದಂತಚೋರ, ನರಹಂತಕ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಹಾಗೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ | ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಚದುರ ಕಿ.ಮೀ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ವಾಸಿಸಿದ ಇವನು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಕಾರುಬಾರು ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸುಮಾರು ೧೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಕೊಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಇವನು ಪೋಲಿಸರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಚಳ್ಳೆ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆನೆಗಳ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ದಂತವನ್ನು, ಹಾಗೂ [[ಶ್ರೀಗಂಧ | ಶ್ರೀಗಂಧವನ್ನು]] ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ೫ ಕೋಟಿ ಬಹುಮಾನವಿದ್ದರೂ ೨೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಪೋಲೀಸರ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕದೆ ಹೋದನು. ಕೊನೆಗೆ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೧೮, [[೨೦೦೪]] ರಂದು ಪೋಲೀಸರ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿ ಯಾದನು.ಆಗ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಜಯಲಲಿತಾ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಎಸ್.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣ. ಆ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಸುದ್ದಿ ಭಾರೀ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ==ಜೀವನ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೋಪಿನಾಥಂನಲ್ಲಿ ವೀರಪ್ಪನ್ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ೧೮ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೇ ಅಕ್ರಮ ಶಿಕಾರಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಹತ್ಯೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ತನ್ನ ವಿರೋಧಿ ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಇವನು ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ಇಡೀ ಕಾಡಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ದಂತ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದ ದುಡ್ಡು ಮಾಡಿದನು. ೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ವೀರಪ್ಪನ್ ಬಗ್ಗೆ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದ ಸುನಾದ ರಘುರಾಮ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿರಲಾರ. ==ಕ್ರೂರಿಯ ಕಾಲಚಕ್ರ== * ೧೯೭೦ - ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರ ಗುಂಪೊಂದನ್ನು ಸೇರಿದನು. * ೧೯೮೬ - ಬಂಧಿಸಿ ಬೂದಿಪಾಡ ಕಾಡಿನ ಗ್ಯೆಸ್ಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಿಗೂಡವಾಗಿ ಪರಾರಿಯಾದ. (ಲಂಚ ಕೊಟ್ಟು ಪರಾರಿಯಾದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) * ೧೯೮೭ - ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆಫೀಸರ್ ಚಿದಂಬರಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಕೊಲೆಗೈದ. ತನ್ನ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪಿನ ೫ ಜನರನ್ನು ಕೊಲಗೈದ. * ೧೯೮೯ - ಬೇಗೂರು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೩ ಜನ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದ. * ೧೯೯೦ - ತನ್ನ ತಂಡದ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕೊಂದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸೇಡಿನಂತೆ ಇಬ್ಬರು ಪೋಲಿಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದ. ** ಇನ್ನೂ ೪ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವು ವೀರಪ್ಪನ್‌ನ ಹಿಡಿಯಲು [[ಸ್ಪೆಷಲ್ ಟ್ಯಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್]] (ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆ) ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ** ಕರ್ನಾಟಕದ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರ್ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದು ತಲೆ ಕಡಿದು ಹಾಕಿದ (ತನ್ನ ತಂಗಿಯ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ತೀರಿಸಿಕೊಂಡ ಸೇಡು ಇದಾಗಿತ್ತು). ೩ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರವರ ತಲೆಯು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. * ೧೯೯೨ - ರಾಂಪುರದ ಪೋಲಿಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಐದು ಜನರನ್ನು ಪೋಲಿಸರನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮದ್ದು, ಗುಂಡು ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ದೋಚಿದ. ಎಸ್ ಟಿ ಎಫ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ವೀರಪ್ಪನ್ ತಂಡದ ೪ ಜನರನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟಿ ಕೊಂದಿತು. ** ಎಸ್ ಟಿ ಎಫ್ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಷಕೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ೨೫ ಕಾನ್ಸ್ಟಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿದಾರನ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಸಲು ಬಲೆ ಬೀಸಿದ. ಈ ತಂಡದ ಆರು ಜನರನ್ನು ಕೈ ಬಾಂಬುಗಳಿಂದ, ಗ್ರೆನೇಡ್‌ಗಳಿಂದ ಕೊಂದನು. * ೧೯೯೩ - ಪೋಲಿಸರು ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದ ೨೨ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿದ್ದ ಬಸ್ಸನ್ನು ನೆಲ ಬಾಂಬಿನಿಂದ ಉಡಾಯಿಸಿದನು. ** ಎಸ್ ಪಿ ಗೋಪಾಲ್ ಹೊಸೂರ್‌ರ ವಿಶೇಷ ತಂಡದ ೬ ಪೋಲೀಸರನ್ನು ಕೊಂದನು. ** ತಮಿಳುನಾಡು ಸರಕಾರವು [[ಬಾರ್ಡರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಫೋರ್ಸ್‌ಅನ್ನು]] ವೀರಪ್ಪನ್‌ನ ಹಿಡಿಯಲು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿತು. ** [[ಬಿಎಸ್‌ಎಫ್]] ಹಾಗೂ [[ಎಸ್‌ಟಿ‌ಎಫ್|ಎಸ್‌ಟಿಎಫ್‌ನ]] ಮಿಶ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆ ೧೯ ವೀರಪ್ಪನ್ ಸಹಚರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ೬ ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ೩ ಜನ ಪೋಲಿಸರು ಹತರಾದರು. ** ವೀರಪ್ಪನ್ ಶರಣಾಗತನಾಗಲು ಹಲವು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟ. ಆದರೆ ಹುತಾತ್ಮರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವೀರಪ್ಪನ್‌ನ ಷರತ್ತಿನನುಗುಣವಾಗಿ ಸರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ತೆಗುದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. * ೧೯೯೬ - ಒಬ್ಬ ಪೋಲೀಸ್ ಮಾಹಿತಿಗಾರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ** ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಪೋಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದನು. ** ಪೋಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಅರ್ಜುನನ್ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕೆ ಸೇಡೆಂಬಂತೆ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ತಮಿಳ್ಸೆಲ್ವನ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಒಬ್ಬ ಕಾನ್ಸ್ಟಬಲ್‌ಅನ್ನು ಕೊಂದನು. * ೧೯೯೭ - ತನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ಕೊಂದನು. * ೨೦೦೦ - [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರನ್ನು ಅವರ [[ಗಾಜನೂರು]] ಮನೆಯಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿ ೧೦೯ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಬಿಟ್ಟನು (ಹಣ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ). * ೨೦೦೨ - ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂತ್ರಿಯೋರ್ವರಾದ ನಾಗಪ್ಪರವರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಕೊಂದನು. * ೨೦೦೪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಟ್ಯಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ==ನೋಡಿ== *[[ವೀರಪ್ಪನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20121013084233/http://www.hindustantimes.com/news/specials/veer/rise1.html "ವೀರಪ್ಪನ್, ೧೨೦ ಕೊಲೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ನರಹಂತಕ"]: ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3754662.stm ವೀರಪ್ಪನ್ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ] * [http://sify.com/news/othernews/fullstory.php?id=13592540 ಸಿಫಿ - ಕಾಲ ಚಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ] * [http://newsarchives.indiainfo.com/spotlight/rajkumar ಡಾ|| ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅಪಹರಣದ ವರದಿಗಳ ಆರ್ಕೈವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041020225425/http://newsarchives.indiainfo.com/spotlight/rajkumar/ |date=2004-10-20 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} "killing veerappan" the kannada movie {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನರಹಂತಕರು]] <!-- [[Category:ರಾಜಕೀಯ]] veerappan no.--> [[ವರ್ಗ:೧೯೫೨ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೦೪ ನಿಧನ]] avkv2bsa16kniis8h2q9pnh0pquv8u8 0 2233 1375621 1374434 2026-06-21T18:33:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375621 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = <span style="line-height:1.33em;"> Российская Федерация <br />''ರೊಸ್ಸಿಯ್ಸ್ಕಾಯ ಫ್ಯೆದೆರಾತ್ಸಿಯ''</span> | conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;"> ರೂಸಿ ಒಕ್ಕೂಟ</span> | common_name = ರಷ್ಯ | national_anthem = Государственный гимн Российской Федерации{{spaces|2}}<small>([[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]])</small><br />''[[ರಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|ಗೊಸುದರ್ಸ್ತ್‌ವೆನ್ನಿ ಗಿಮ್ನ್ ರಸಿಸ್ಕೊಯ್ ಫೆಡರಾತ್ಸಿ]]''{{spaces|2}}<br />ರೂಸಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | image_map = Russian Federation (orthographic projection).svg | map_width = | capital = [[ಮಾಸ್ಕೋ]] | latd = 55 | latm = 45 | latNS = N | longd = 37 | longm = 37 | longEW = E | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | official_languages = [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ; ೨೭ ಇತರೆ | ethnic_groups = 79.8% [[ರಷ್ಯನ್ ಜನ|ರಷ್ಯನ್]]<br />3.8% [[ಟಟಾರ್]]<br />2.0% [[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಜನ]]<br />1.2% [[ಬಷ್ಕಿರ್]]<br />೧೩.೨% ಇತರರು<ref>2002 census</ref> | government_type = [[Federal system|Federal]] [[ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] | leader_title1 = [[ರಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] | leader_name1 = [[ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೆವ್]] | leader_title2 = [[ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] | leader_name2 = [[ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಪೂತಿನ್]] | legislature = [[Federal Assembly of Russia|Federal Assembly]] | upper_house = [[Federation Council of Russia|Federation Council]] | lower_house = [[ದೂಮ]] | sovereignty_type = ಸ್ಥಾಪನೆ | sovereignty_note = | established_event1 = [[ರುರಿಕ್ ವಂಶ]] | established_date1 = 862¹ | established_event2 = [[ಕೀವನ್ ರೂಸ್]] | established_date2 = 882 | established_event3 = [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್-ಸುಜ್ಡಾಲ್]] | established_date3 = 1169 | established_event4 = [[ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡಚಿ]] | established_date4 = 1263 | established_event5 = [[ಜಾರ್]] ಆಡಳಿತ | established_date5 = 1547 | established_event6 = [[ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] | established_date6 = 1721 | established_event7 = [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Russian SFSR]] | established_date7 = 7 November 1917 | established_event8 = [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] | established_date8 = 1922 | established_event9 = ರೂಸಿ ಒಕ್ಕೂಟ | established_date9 = 25 December 1991 | area = 17,075,400 | areami² = 6,592,800 | area_rank = 1st | area_magnitude = 1 E13 | percent_water = 13<ref name=gen/> | population_estimate = 142,008,838<ref name=demo/> | population_estimate_year = 2008 | population_estimate_rank = 9th | population_census = 145,166,731<ref>{{cite web|title=Russian Census of 2002|url=http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-04-05|archive-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413071004/http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm|url-status=dead}}</ref> | population_census_year = 2002 | population_density = 8.3 | population_densitymi² = 21.5 | population_density_rank = 209th | GDP_PPP_year = 2008 | GDP_PPP = $2,261 trillion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=55&pr.y=9 |title=Russia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $15,922<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $1,676 trillion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2008 | GDP_nominal_per_capita = $11,807<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2005 | HDI = {{increase}} 0.806 | HDI_rank = 73rd | HDI_category = <span style="color:#090;">ಉನ್ನತ</span><ref>{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_RUS.html|title=The Human Development Index—Going Beyond Income|publisher=United Nations Development Program|work=Human Development Report 2007|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080201010905/http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_RUS.html|url-status=dead}}</ref> | Gini = 40.5<ref name=cia/> | Gini_year = 2005 | currency = [[ರಷ್ಯಾದ ರೂಬಲ್|ರೂಬಲ್]] | currency_code = RUB | time_zone = | utc_offset = +2 to +12 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = +3 to +13 | drives_on = right | mail = edp.online@edis.edp.pt | cctld = [[.ru]] ([[.su]] reserved), ([[.рф]]² 2009) | calling_code = +7 | footnote1 = The Russian Federation is one of the successors to earlier forms of continuous statehood, starting from the 9th Century AD when [[Rurik]], a [[Viking]] warrior, established Novgorod, [[Millennium of Russia|traditionally taken as the beginning of Russian statehood]]. | footnote2 = The [[.рф]] [[Top-level domain]] will be available for use in the Russian Federation in the second quarter of 2009 and will only accept domains which use the [[Cyrillic alphabet]].<ref>{{ru_icon}} {{cite web|url=http://interfax.ru/society/news.asp?id=19381|publisher=Interfax|title=Russia allowed to register Internet domains in Cyrillic|accessdate=2008-07-20}}</ref> }} '''ರಷ್ಯೆ''' ಅಥವಾ '''ರಷ್ಯಾ''' ಅಥವಾ '''ರಷ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ರೂಸ್''' (ಪ್ರಥಮ ವಿಭಕ್ತಿ: '''ರೂಸು)''' (ರೂಸಿ: Россия), ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ರೂಸಿ ಒಕ್ಕೂಟ''' (ರೂಸಿ: Российская Федерация) ,<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-02.htm|accessdate=2009-06-25}}</ref><ref>{{cite web|title=The CIA World Fact Book, "Russia"|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|accessdate=2009-06-25|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703195129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|url-status=dead}}</ref> ಉತ್ತರ [[ಯುರೇಷಿಯಾ]] ([[ಯುರೋಪ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಒಟ್ಟಿಗೆ)<ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|title=Russia|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-01-31}}</ref> ದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶ. ಇದೊಂದು 83 [[ರಷ್ಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಬಿಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ|ಒಕ್ಕೂಟ]]ವಾಗಿದೆ. ರಷ್್ಯತನ್ನ ಭೂಗಡಿಗಳನ್ನು ಈ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ (ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯದವರೆಗೆ) : [[ನಾರ್ವೆ]], [[ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಎಸ್ಟೊನಿಯಾ]], [[ಲಾಟ್ವಿಯಾ]], [[ಲಿಥುವೇನಿಯಾ]] ([[ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌]] ಮೂಲಕ), [[ಪೋಲೆಂಡ್‌]] ([[ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌]] ಮೂಲಕ), [[ಬೆಲಾರೂಸ್]], [[ಉಕ್ರೇನ್]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ (ದೇಶ)|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]], [[ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್]], [[ಕಜಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌]], [[ಚೀನಾ]], [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]]. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ದೇಶದ ಸಮುದ್ರ ತಡಿಯ ಗಡಿಗಳು [[ಜಪಾನ್‌]] ([[ಓಖೋಟ್ಸ್ಕ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಓಖೋಟ್ಸ್ಕ್‌ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] ([[ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]]), [[ಸ್ವೀಡನ್‌]] ([[ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ|ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]]), [[ತುರ್ಕಿ]] ([[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ|ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದಿಂದ]]), ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]] ([[ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿ|ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿಯಿಂದ]]) ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ೧೭ [[ಮಿಲಿಯನ್]] [[ಚದರ ಕಿಮಿ]] ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ರಷ್ಯಾ, ವಿಶ್ವದ [[ದೇಶಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಶ]]ವಾಗಿದ್ದು, ೧೪೨ ಮಿಲಿಯನ್‌ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|೯ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ]] ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="gen">{{cite web|title=The Russian federation: general characteristics|url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R|3=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031021014415/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R|archivedate=2003-10-21|url-status=live}}</ref> ಇದು [[ಯೂರೋಪ್‌|ಯೂರೋಪ್‌ನ]] ೪೦% ಭಾಗವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ೧೧ ಕಾಲಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಭೂಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಖನಿಜ]] ಮತ್ತು [[ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ|ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ]]<ref>{{cite web|last=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007|title="Russia"|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_4/Russia.html|accessdate=2007-12-26|archive-date=2009-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028092554/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_4/Russia.html|url-status=dead}}</ref> ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ''ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ'' ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಅರಣ್ಯ]] ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳು]] ಸರಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಘನೀಕೃತವಲ್ಲದ ಶುದ್ಧನೀರ<ref name="loc" /> ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[೩ನೇ ಶತಮಾನ|೩ನೇ]] ಮತ್ತು [[೮ನೇ ಶತಮಾನ]] <ref name="britannica"/> ಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮೂಹವಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿದ [[ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ ಜನರು‌‌|ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ ಜನರು‌‌ಗಳಿಂದ]] ಈ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವು ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಉದಾತ್ತ [[ವೈಕಿಂಗ್]] ಯೋಧ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ [[ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌]] ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಲಾವ್‌ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ [[9ನೇ ಶತಮಾನ|9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, [[ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸಿ ೯೮೮<ref name="Curtis"/> ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ ಮತ್ತು [[ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಜನರು|ಸ್ಲಾವ್‌]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಬಿಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು. ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ನ ನಂತರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜ್ಯ [[ಮಾಸ್ಕೋ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿ|ಮಾಸ್ಕೋ]] ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ರಷ್ಯಾದ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸುವರ್ಣ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಾಸ್ಕೋ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತಾ ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತು. [[೧೮ನೇ ಶತಮಾನ|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ]] ವೇಳೆಗೆ, ಆಕ್ರಮಣ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಭೂಶೋಧನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ, [[ಪೋಲೆಂಡ್‌|ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಮಹಾಸಾಗರ]] ಹಾಗೂ [[ಅಲಾಸ್ಕಾ|ಅಲಾಸ್ಕಾಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ]] ಒಳಗೊಂಡು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ೩ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಎನಿಸಿ [[ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರಷ್ಯಾದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]] ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರಷ್ಯಾದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು, [[ಸೋವಿಯೆತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಅಗ್ರ ಸದಸ್ಯವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ]] [[ಸಮಾಜವಾದಿ ದೇಶ|ಸಮಾಜವಾದಿ ಆಡಳಿತ]] ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ [[ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ|ಉತ್ಕೃಷ್ಠ ಶಕ್ತಿ]] ಎನಿಸಿತು. ಕಲೆ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನದ<ref name="britannica"/> ಪ್ರತಿ ಮಗ್ಗಲುಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಠತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆಯ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಭಜನೆ|ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಭಜನೆಯ]] ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ<ref name="uk"/> ದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೆಂದೇ ಈಗಲೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ [[ದೇಶಗಳ ರಾಷ್ಟೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪಟ್ಟಿ|ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ]], [[ಖರೀದಿ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಸಮತೆ|ಖರೀದಿ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಸಮತೆಯಲ್ಲಿ]] [[ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪಟ್ಟಿ|ಆರನೇ ಸ್ಥಾನ]] ಹಾಗು [[ಸೇನಾ]] ಆಯವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇಶವು ಐದು ಗಣ್ಯ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಮರ್ಥ ದೇಶ|ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಮರ್ಥ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಸಮೂಹ ವಿನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ|ಸಮೂಹ ವಿನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ]]<ref name="fas"/> ಬೃಹತ್‌ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ರಷ್ಯಾ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ]] ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿದೆಯಲ್ಲದೇ, [[G8]], [[APEC]] ಹಾಗೂ [[ಶಾಂಘಾಯ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆ|SCO]]ಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌|ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ]] ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ. == ಭೂಗೋಳ == ಭೂಲಕ್ಷಣ, ಹವಾಗುಣ, ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಹಳ ದೂರ<ref name="climate">{{cite web|title=Russia::Climate and vegetation|publisher=Encyclopædia Britannica|url=http://student.britannica.com/comptons/article-207542/Russia|accessdate=2007-07-03}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದವರೆಗೂ [[ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌ ಬಯಲು|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿನ ಬಯಲುಗಳು]] [[ಟುಂಡ್ರಾ]], ಕೋನಿಫೆರಸ್‌ ಅರಣ್ಯ ([[ಟೈಗಾ]]), ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲಪರ್ಣಿ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ([[ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ]]), ಮತ್ತು ಅರೆ-ಮರಳುಗಾಡು ([[ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರದ]] ಅಂಚುಗಳು)ಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಇದು ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ, ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೈಬೀರಿಯ|ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ವು ಸಹಾ ಇದೇ ಮಾದರಿಯ, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಟೈಗಾದ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು 23 [[ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳನ್ನು<ref>{{cite web|last=UNESCO World Heritage Centre|title=Russian Federation|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಹಾಗೂ 40 UNESCO [[ಜೀವಮಂಡಲ ನಿಕ್ಷೇಪ]]<ref>{{cite web|last=The World Network of Biosphere Reserves&nbsp;— UNESCO|title=Russian Federation|url=http://www.unesco.org/mab/BRs/EurBRlist.shtml|accessdate=2007-12-26}}</ref> ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. === ಭೂಲಕ್ಷಣ === ರಷ್ಯಾದ ಎರಡು ವಿಶಾಲವಾದ ಮಿತಿಗಳು ಸುಮಾರು [[ಭೂಮಿತಿ ರೇಖೆ|ಭೂಮಿತಿಯ]] ರೇಖೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ 8,000&nbsp;km (5,000&nbsp;mi)ಯಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಈ ಮಿತಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ : ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಗ್ಯಾನ್ಸಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ|ಗ್ಟಾನ್ಸ್‌ಕ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಿಂದ [[ವಿಸ್ತುಲಾ ಖಾರಿ|ವಿಸ್ತುಲಾ ಖಾರಿಯನ್ನು]] ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ 60&nbsp;km ಉದ್ದದ (40-mi ಉದ್ದ) [[ವಿಸ್ತುಲಾ ಭೂಶಿರ|ದ್ವೀಪಕಲ್ಪದ ಚಾಚು]]; ಮತ್ತು [[ಕುರಿಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಕುರಿಲ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಅತಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಜಪಾನ್‌ನ [[ಹೊಕ್ಕಾಯ್ಡೋ|ಹೊಕ್ಕೈಡೊ ದ್ವೀಪ]]ದಿಂದ ಕೆಲ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರ. ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಮಿತಿಗಳು ಸುಮಾರು 6,600&nbsp;km (4,100&nbsp;mi) ಭೂಮಿತಿ ರೇಖೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇವೆ. ಈ ಮಿತಿಗಳೆಂದರೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಚಾಚು; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಡಯೋಮಿಡ್ ದ್ವೀಪ|ದೊಡ್ಡ ಡಯೋಮೀಡ್‌ ದ್ವೀಪ]] (ಓಸ್ಟ್ರಾವ್‌ ರಟ್ಮನೊವಾ).ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು 11 ಕಾಲಮಾನಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Осетр_река.jpg|thumbnail|left|ಜರಾಯ್ಸಕ್ ಸಮೀಪದ ಒಳನಾಡಿ ಕೇಂದ್ರ ರಷ್ಯಾ, ಮಾಸ್ಕೋ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:Yaht club.jpg|thumbnail|left|ತಗನ್ರಾಗ್ ಬಳಿಯ ಯಾಚ್ಟಿಂಗ್, ರೊಸ್ತೊವ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] ರಷ್ಯಾವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಣ್ಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು<ref name="loc">{{cite web|last=Library of Congress|title=Topography and Drainage|url=http://countrystudies.us/russia/23.htm|accessdate=2007-12-26}}</ref> ಹೊಂದಿ "ಯೂರೋಪ್‌ನ ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="guardianforest">{{cite web|last=Walsh|first =Nick Paton|title =It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood|publisher =Guardian (UK)|url=https://www.theguardian.com/world/2003/sep/19/environment.russia|accessdate=2007-12-26}}</ref> ಇಂಗಾಲದ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಹೀರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಮೆಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು|ಅಮೆಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡಿನ]] ನಂತರದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ 3 ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ — ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌, ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ — ರಷ್ಯಾದ ಮೀನುಗಾರರ ಪಡೆಯು ವಿಶ್ವದ ಮೀನು ಪೂರೈಕೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|title=Fish Industry of Russia&nbsp;— Production, Trade, Markets and Investment|publisher=Eurofish, Copenhagen, Denmark|date=August 2006|year=2006|page=211|url=http://www.eurofish.dk/indexSub.php?id=3308&easysitestatid=255998662|accessdate=2007-12-26|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123173448/http://www.eurofish.dk/indexSub.php?id=3308&easysitestatid=255998662|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮವಾದ [[ಕ್ಯಾವಿಯರ್‌|ಕ್ಯಾವಿಯರ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾವು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಯಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಟುಂಡ್ರಾ|ಟುಂಡ್ರಾಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಂಚಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ [[ಕಾಕಸಸ್|ಕಾಕಾಸಸ್‌]] ([[ಎಲ್ ಬ್ರಸ್ ಪರ್ವತ|ಎಲ್‌ಬ್ರಸ್‌ ಪರ್ವತ]], ರಷ್ಯಾದ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಿರುವ{{convert|5642|m|0|abbr=on}}ಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ) ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಟ್ಯೈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು|ಅಲ್ಟೈ]], ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ವರ್ಕೋಯಾನ್ಸ್ಕ್ ಸಾಲು|ವರ್ಕೋಯಾನ್ಸ್ಕ್‌ ಸಾಲು]] ಅಥವಾ [[ಕಂಚಟ್ಕಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ|ಕಂಚಟ್ಕಾ]]ದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. [[ಉರಲ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು|ಉರಲ್‌ ಪರ್ವತಗಳು]], ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದ್ದು, ಯೂರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾವು ವಿಶ್ವದ 10% [[ಅರಾಬಲ್ ಭೂಭಾಗ|ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Oil prices drive the cost of food|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/analysis/20080222/99853566.html|accessdate=2008-02-22}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Vasyugan.jpg|thumbnail|right|ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಬಯಲು, ವಸ್ಯುಗನ್ ನಜಿ, ಟಾಮ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:River near Saranpaul.jpg|thumbnail|right|ಸರನ್ಪೌಲ್, ಖಾಂಟಿ-ಮಾನ್ಸಿ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ರಷ್ಯಾವು [[ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಮಹಾಸಾಗರಗಳು]], ಹಾಗೂ [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ|ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರ]], [[ಅಜೊವ್ ಸಮುದ್ರ|ಅಜೋವ್‌ ಸಮುದ್ರ]], [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ|ಕಪ್ಪು]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ<ref name="cia">{{cite web|last=The World Factbook|title=CIA|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|accessdate=2007-12-26|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703195129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|url-status=dead}}</ref> ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ 37,000 ಕಿಲೋಮೀಟರು(23,000&nbsp;mi)ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಾರೆಂಟ್ಸ್ ಸಮುದ್ರ|ಬೇರೆಂಟ್ಸ್‌ ಸಮುದ್ರ]], [[ಶ್ವೇತ ಸಮುದ್ರ]], [[ಕಾರಾ ಸಮುದ್ರ]], [[ಲಾಪ್ಟೆವ್ ಸಮುದ್ರ|ಲ್ಯಾಪ್‌ಟೆವ್‌ ಸಮುದ್ರ]], [[ಪೂರ್ವ ಸೈಬೀರಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ]], [[ಚುಚ್ಕಿ ಸಮುದ್ರ|ಚುಕ್ಚಿ ಸಮುದ್ರ]], [[ಬೇರಿಂಗ್ ಸಮುದ್ರ|ಬೇರಿಂಗ್‌ ಸಮುದ್ರ]], [[ಒಖೊತ್ಸ್ಕ್ ಸಮುದ್ರ|ಓಕೋಟ್ಸ್ಕ್‌‌ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರಗಳು]] ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳೆಂದರೆ [[ನೊವಾಯಾ ಜೆಮ್ಲ್ಯಾ]], [[ಫ್ರಾನ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್ ಭೂಭಾಗ|ಫ್ರಾನ್ಜ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಸೆವೆರ್ನಾಯಾ ಜೆಮ್ಲ್ಯಾ]], [[ಹೊಸ ಸೈಬೀರಿಯನ್‌ ದ್ವೀಪ|ನವ ಸೈಬೀರಿಯನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]], [[ವ್ರಾಂಗೆಲ್ ದ್ವೀಪ|ರ್ಯಾಂಗೆಲ್‌ ದ್ವೀಪ]], [[ಕುರಿಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಕುರಿಲ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಖಾಲಿನ್|ಸಖಾಲಿನ್‌]]. [[ಡಿಯೋಮಿಡ್ ದ್ವೀಪ|ಡಯೋಮೀಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]] (ರಷ್ಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಇನ್ನೊಂದು ಯುನೇಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ) ಕೇವಲ ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ(1.9&nbsp;mi) ಅಂತರದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು [[ಹೊಕ್ಕಾಯ್ಡೋ|ಹೊಕ್ಕಾಯ್ಡೋನಿಂದ]] [[ಕುಮಾಶಿರ್ ದ್ವೀಪ|ಕುನಶಿರ್‌ ದ್ವೀಪ]]ವು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌(12&nbsp;mi)ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಳನಾಡಿನ ಕೆರೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಟ್ಟದ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ಶುದ್ಧಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ [[ಬೈಕಲ್‌ ಸರೋವರ]]. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಆಳದ, ನಿರ್ಮಲ, ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾದ ಶುದ್ಧನೀರಿನ ಸರೋವರ.<ref name="baikal">{{cite web|title=Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies|publisher=United States Geological Survey|url=http://marine.usgs.gov/fact-sheets/baikal/|accessdate=2007-12-26}}</ref> ಬೈಕಲ್‌ ಸರೋವರವೊಂದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಶುದ್ಧನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವೇ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Lake Baikal|publisher=[[UNESCO]] World Heritage Centre|url=http://whc.unesco.org/en/list/754|accessdate=2007-12-26}}</ref> ಉಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸರೋವರಗಳೆಂದರೆ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳಾದ [[ಲಡೋಗ ಸರೋವರ|ಲಡೋಗಾ ಸರೋವರ]] ಮತ್ತು [[ಒನೇಗಾ ಸರೋವರ]]. ರಷ್ಯಾದ 100,000 ನದಿಗಳ ಪೈಕಿ,<ref>{{cite web|title=Angara River|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/24432/Angara-River|accessdate=2007-12-26}}</ref> ವೋಲ್ಗಾ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.[[ವೋಲ್ಗಾ ನದಿ|ವೋಲ್ಗಾ]] ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ಉದ್ದನೆಯ ನದಿಯಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರವುದಲ್ಲದೆ, ರಷ್ಯಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.ರಷ್ಯಾವು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ದೇವದಾರು ಮತ್ತು ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು<ref name="cia"/><ref name="countrybrief">{{cite web|title=Russian Federation: Country Brief|publisher=The World Bank|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0,,contentMDK:21054807~menuPK:517666~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:305600,00.html|accessdate=2007-12-26|archive-date=2007-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022095444/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0,,contentMDK:21054807~menuPK:517666~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:305600,00.html|url-status=dead}}</ref> ಸೇರಿದಂತೆ, ಇತರ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ಹೊಂದಿರದಷ್ಟು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿಶಾಲವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === {{main|Climate of Russia}} ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಹವಾಗುಣವು ಅನೇಕ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೃಹತ್‌ ಗಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಭೂಪ್ರದೇಶದ ತೇವ ಹವಾಗುಣ|ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಖಂಡಾಂತರ]] ಮತ್ತು [[ಉಪ ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್‌ ಹವಾಗುಣ|ಶೀತವಲಯ‌ ಹವಾಗುಣ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟುಂಡ್ರಾ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತುತ್ತ ತುದಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದಂತೆ ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾಗೆ ಸೇರಿದ ರಷ್ಯಾದ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹವಾಗುಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="climate"/> ಅತ್ತ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಬರುವ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದರೆ, ಇತ್ತ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುನಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.<ref name="congress">{{cite web|title=Climate|publisher=Library Of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|accessdate=2007-12-26}}</ref> ಇಡೀ ಭೂಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೇವಲ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಋತುಗಳಿವೆ - ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆ; ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಕೇವಲ ತೀವ್ರ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ<ref name="congress"/> ದ ನಡುವಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತವೆ. ತೀವ್ರ ಶೀತದ ತಿಂಗಳೆಂದರೆ ಜನವರಿ(ತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ - ಫೆಬ್ರವರಿ), ತೀವ್ರ ಬೇಸಿಗೆಯೆಂದರೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಜುಲೈನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸಹಜ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="climate"/> ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ಸಾಕಷ್ಟು ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸೈಬೀರಿಯಕ್ಕೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೋಚಿ|ಸೋಚಿಯ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗವು [[ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯ|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|journal=GeoJournal|publisher=Springer Netherlands|location=27.2, pp. 169–178|year=1992|url=https://dx.doi.org/10.1007/BF00717701|accessdate=|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|pages=169–178|last1=Drozdov |first1=V. A. |last2=Glezer |first2=O. B. |last3=Nefedova |first3=T. G. |last4=Shabdurasulov |first4=I. V. |issue=2 |s2cid=128960702 |issn=0343-2521 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಖಂಡಾಂತರ ಒಳನಾಡು ತೀವ್ರ ಒಣಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{main|History of Russia}} === ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಧಿ === {{see|Eurasian nomads|Scythia|Bosporan Kingdom|Khazaria}} [[ಚಿತ್ರ:IE expansion.png|thumbnail|ಕುರ್ಗನ್ ಊಹನೆ: ದಕ್ಷಿಣ ರಷ್ಯಾ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪ್ ಜನರ ಉರ್ ಹೈಮಾಟ್]] ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ರಷ್ಯಾದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ|ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನಗಳು]] ಅಸಂಘಟಿತ [[ಅಲೆಮಾರಿ ಕುರುಬರು|ಅಲೆಮಾರಿ ಕುರುಬರ]] [[ಬುಡಕಟ್ಟು|ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ]] ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಂಟಿಕ್ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ|ಪಾಂಟಿಕ್‌ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ]] [[ಸಿಥಿಯಾ]] ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Belinskij">{{cite journal|last=Belinskij|first=Andrej|coauthors=H. Härke|title=The 'Princess' of Ipatovo|journal=Archeology|volume=52|issue=2|date=March–April 1999|url=http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|accessdate=2007-12-26|archive-date=2008-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080610043326/http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|url-status=dead}}</ref> ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದವು [[ಇಪಟೊವೊ ಕುರ್ಗನ್|ಐಪಾಟೊವೊ,]]<ref name="Belinskij"/> [[ಸಿಂತಾಷ್ಟಾ]],<ref>{{cite book | last = Drews | first = Robert | title = Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe | year = 2004 | publisher = Routledge | location = New York | page = 50}}</ref> [[ಅರ್ಕಾಯಿಂ]],<ref>{{cite web|last=Koryakova|first=Dr. Ludmila|title=Sintashta-Arkaim Culture|publisher=The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN)|url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|accessdate=2007-07-20|archive-date=2019-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪೆಜಿರಿಕ್|ಪೆಜಿರಿಕ್‌]].<ref>{{cite web|title=1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden"|work=Transcript|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html|accessdate=2007-12-26}}</ref> 8ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ|BC,]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಕ್‌]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆ|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಗರೀಕತೆ]]ಯನ್ನು [[ಟನಾಯ್ಸ್|ಟನಾಯ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫನಗೊರಿಯಾ|ಫನಾಗೊರಿಯಾ]]ದ<ref>{{cite book|last=Jacobson|first=Esther|title=The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World|publisher=Brill|year=1995|location=p. 38|isbn=9004098569}}</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ತಂದರು. ಮೂರು ಮತ್ತು ಆರನೇ ಶತಮಾನBC ಗಳ ನಡುವೆ, [[ಬೋಸ್ಪೋರಾನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ|ಬೋಸ್ಫೋರನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು, ಗ್ರೀಕ್‌ ವಸಾಹತುಗಳ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್‌ [[ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ವು <ref>{{cite book|last=Tsetskhladze|first=Gocha R.|title=The Greek Colonisation of the [[Black Sea]] Area: Historical Interpretation of Archaeology|publisher=F. Steiner|year=1998|location=p. 48|isbn=3515073027}}</ref> [[ಹುನ್ಸ್|ಹುನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಯುರೇಷ್ಯಾದ ಆವರ್ ಗಳು|ತುರ್ಕಿಯ ಆವರ್‌ಗಳು]] ಮುಂತಾದ ಸಮರೋತ್ಸಾಹಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಅಲೆಮಾರಿ ಆಕ್ರಮಣ<ref>{{cite book|last=Turchin|first=Peter|title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall|publisher=Princeton University Press|year=2003|location=pp. 185–186|isbn=0691116695}}</ref> ಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಂಗೆಟ್ಟಿತು. [[ಖಾಜಾರ್ ಗಳು|ಖಾಜರ್‌ಗಳು]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ತುರ್ಕಿ ಜನರು, [[ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ|ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರಗಳ]] ನಡುವಿರುವ ಕೆಳ [[ವೋಲ್ಗಾ ನದಿ|ವೋಲ್ಗಾ]] ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ [[ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ]] ಗಳನ್ನು 8ನೇ ಶತಮಾನ<ref name="Christian">{{cite book|last=Christian|first=David|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|location=pp. 286–288|isbn=0631208143}}</ref> ದವರೆಗೆ ಆಳಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Muromian-map.png|thumbnail|left|ವರಾಂಗಿಯನ್ನರು ಆಗಮಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂದಾಜು ನಕ್ಷೆ]] [[ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಜನರು|ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟಿ]]ನವರು ಆಧುನಿಕ [[ರಷ್ಯಾನ್ನರು|ರಷ್ಯನ್ನ]]ರ ಪೂರ್ವಜರು, ಕೆಲ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಗಿಡಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ [[ಪಿಂಸ್ಕ್ ಮಾರ್ಷ್ ಗಳು|ಪಿನ್ಸ್ಕ್‌ ಮಾರ್ಷಸ್‌]]<ref>{{cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford|first=Paul M.|title=The Early Slavs|publisher=Cornell University Press|location=pp. 15–16|isbn=0801439779|year=2001}}</ref> ಇವರ ಮೂಲ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮೇನಿಕ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರ ವಲಸೆಯಿಂದ ಖಾಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದ [[ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ಸ್|ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್‌ಗಳು]] ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು: ಒಂದು ಗುಂಪು [[ಕೀವ್|ಕಿಯೆವ್‌]]ನಿಂದ ಈಗಿನ [[ಸುಜ್‌ಡಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮುರೊಮ್|ಮುರೊಮ್‌]] ಕಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು [[ಪೊಲೊಟ್ಸ್ ಕ್|ಪೊಲೊಟ್‌ಸ್ಕ್‌]]ನಿಂದ [[ವೆಲಿಕಿ ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌|ನೊವ್‌ಗೊರೊಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೊಸ್ತೊವ್|ರೊಸ್ಟೊವ್‌]] ಕಡೆಗೆ<ref name="Christian2">{{cite book|last=Christian|first=David|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|location=pp. 6–7|isbn=}}</ref> ಹೋದರು. 7ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್‌ಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ರಷ್ಯಾ<ref name="Christian2"/> ದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾದರು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೇ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ [[ಮೆರ್ಯಾ|ಮೆರ್ಯಾಗಳು]],<ref>{{cite book|last=Paszkiewicz|first=Henry K|title=The Making of the Russian Nation|publisher=Darton, Longman & Todd|year=1963|location=p. 262}}</ref> [[ಮುರೋಮಿಯನ್|ಮುರೋಮಿಯನ್‌]]ಗಳು,<ref>{{cite book|last=McKitterick|first=Rosamond|title=The New Cambridge Medieval History|publisher=Cambridge University Press|year=1995|location =p. 497|isbn=0521364477}}</ref> ಹಾಗೂ [[ಮೆಶ್ಚೆರಾ|ಮೆಷ್‌ಚೆರಾ]]<ref name="Mongait">{{cite book|last=Mongaĭt|first=Aleksandr Lʹvovich|title=Archeology in the U.S.S.R.|publisher=Foreign Languages Publishing House|year=1959|location=p. 335}}</ref> ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಫಿನ್ನೊ-ಉಗ್ರಿಕ್ ಜನರು|ಫಿನ್ನೊ-ಉಗ್ರಿಕ್‌]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರೊಂದಿಗೆ ಮಿಳಿತಗೊಂಡರು. === ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌' === {{main|Kievan Rus'}} [[ಚಿತ್ರ:Kievan Rus en.jpg|thumbnail|right|11ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌]] ರಷ್ಯಾ, [[ಉಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾರಸ್|ಬೆಲಾರಸ್‌]]ಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. "[[ವೈಕಿಂಗ್|ವೈಕಿಂಗ್‌]]ಗಳು" ಎಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು "[[ವರಾಂಗಿಯನ್ನರು|ವರಂಗಿಯೆನ್ಸ್‌]]" ಎಂದು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌<ref>{{cite web|last=See, for instance|title=Viking (Varangian) Oleg|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/427466/Oleg|accessdate=2007-12-27}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ [[ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ|ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ]]ದ ನಾರ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಪರ್ಯಟನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಕಡಲ್ಗಳ್ಳತನ]] ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳೆರಡನ್ನು ಮಾಡಿದರು. 9ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರ ಪೂರ್ವಭಾಗದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರಗಳ<ref>{{cite book|last=Obolensky|first=Dimitri|title=Byzantium and the Slavs|publisher=St Vladimir's Seminary Press|year=1994|location=p. 42|isbn=088141008X}}</ref> ಜಲಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಯಾನ ಕೈಗೊಂಡರು. [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೃತ್ತಾಂತ|ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚರಿತ್ರೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ರೂರಿಕ್|ರುರಿಕ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ವರಂಗಿಯನ್‌ ([[ಜರ್ಮನ್ನರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ|''ಕೊನುಂಗ್‌'']] ಅಥವಾ [[ಮುಖ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರ|''ಕ್ನ್ಯಾಜ್‌ '']]) ನವ್‌ಗೋರೊಡ್‌ನ ರಾಜನಾಗಿ ಸುಮಾರು 860<ref name="Curtis"/> ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು; ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಕಿಯೆವ್‌<ref>{{cite book|last=Thompson|first=James Westfall|coauthors =E. N. Johnson|title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|location=p. 268|isbn=0415346991}}</ref> ವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಖಾಜರ್‌ಗಳು<ref>{{cite book|last=Christian|first=David|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|location=p. 343|isbn=0631208143}}</ref> ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದರು. 10ರಿಂದ 11ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌']] ಯೂರೋಪ್‌<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/t/pm/64851.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. [[ಮಹಾನ್ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌|ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ ಮಹಾಶಯ]] (980-1015) ಮತ್ತು ಆತನ ಮಗ [[ಬುದ್ಧಿವಂತ I ಯುರೋಸ್ಲಾವ್|ಯರೊಸ್ಲಾವ್‌ I ಮಹಾ ಚತುರ]] (1019–1054) ರ ಆಳ್ವಿಕೆಗಳು [[ಕೀವ್|ಕಿಯೆವ್‌]]ನ [[ಸುವರ್ಣ ಯುಗ]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಸಾಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ''[[ರುಸ್ಕಯಾ ಪ್ರವ್ದಾ|ರುಸ್‌ಕಯಾ ಪ್ರವ್ಡಾ]]'' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಲಿಖಿತ [[ಕಾನೂನು ನಿಬಂಧನೆ|ನ್ಯಾಯ ನಿಯಮಾವಳಿ]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 11 ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, [[ಕಿಪ್ಚಕ್ ಗಳು|ಕಿಪ್‌ಚಕ್‌]] ಗಳಂತಹಾ ಹಾಗೂ [[ಪೆಚೆನೆಗ್ ಗಳು|ಪೆಛೆನೆಗ್‌ಗಳು]] ಅಲೆಮಾರಿ [[ತುರ್ಕಿ ಜನರು|ತುರ್ಕಿಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರ ನಿರಂತರ ಹಠಾತ್‌ ದಾಳಿಗಳು, ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಜನರನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರದ, ಸುರಕ್ಷಿತ ದಟ್ಟಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಡೆ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಲೆಸ್ಯೆ|ಜೇಲ್‌ಸ್ಯೆ]]<ref name="Klyuch1">{{cite book|last=Klyuchevsky|first=Vasily|title=The course of the Russian history|location=v.1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5-244-00072-1|year=1987|publisher="Myslʹ}}</ref> ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಗೆ, ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತು. [[ಯುರೇಷ್ಯಾ|ಯುರೇಷ್ಯಾದ]] ಇನ್ನಿತರ ಭಾಗಗಳ ಹಾಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸಹಾ [[ಮಂಗೋಲರ ರಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮಣ|ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ದಾಳಿಪೀಡಿತವಾದವು]]. ಈ ದಾಳಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml |title=ರಷ್ಯಾದ ಇತಿಹಾಸ - ಶುರುವಿನ ಸ್ಲಾವ್ಸ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ ಇಂದ ರೊಮನೊವ್ಸ್ ವಂಶಾವಳಿಯ ವರೆಗೆ |access-date=2009-08-19 |archive-date=2018-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml |url-status=dead }}</ref> ಯಿಂದಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಳಿಯಿತು. [[ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಈ ದಾಳಿಕೋರರು, ನಂತರ [[ಸುವರ್ಣ ತಂಡ]] ಎಂಬ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು, ರಷ್ಯಾದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದುದಲ್ಲದೇ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ರಷ್ಯಾಗಳನ್ನು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಮಂಗೋಲರ ಆಡಳಿತ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ<ref>{{cite book|last=Рыбаков|first=Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|location=с.525–533,780–781}}</ref> ಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೂ, [[ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವು]] [[ಪ್ಸ್ ಕೋವ್|ಪೊಸ್ಕೊವ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತವನ್ನು [[ಮಂಗೋಲರ ರಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮಣ|ಮಂಗೋಲ್‌ ಯೋಕ್‌]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದ ಅಮಾನವೀಯ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಪಾರಾಯಿತು. [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ನೆವ್ಸ್ಕಿ|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ನೆವ್‌ಸ್ಕಿ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನವ್‌ಗೊರೊಡಿಯನ್ನರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಸಾಹತುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದ [[ಉತ್ತರರ ಧರ್ಮಸಮರ|ಜರ್ಮನಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಯೋಧರನ್ನು]] ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ದೇಶವನ್ನು ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಅರಸು ಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರ ಆಂತರಿಕ ವೈಮನಸ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ ಒಂದು ವಿಭಜಿತ ದೇಶವಾಯಿತು. ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ -ಸುಜ್‌ಡಲ್‌]], ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಗಲಿಷಿಯಾ -ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ|ಗಲಿಷಿಯ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ]]ಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂಬಂತೆ ಕಿಯೆವ್‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಕುಸಿತ ಕಂಡಿತು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಸುವರ್ಣ ತಂಡದ ಆಕ್ರಮಣವೇ ಅಂತಿಮ ಹೊಡೆತವಾಗಿ 1240<ref name="Hamm">{{cite book|last=Hamm|first=Michael Franklin|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=0691025851|year=1995}}</ref><ref>[https://tspace.library.utoronto.ca/citd/ರಷ್ಯಾ nHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html ಕಿಯೆವ್‌ನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಲ್ಲಿ ಕಿಯೆವ್‌ ನಾಶವಾಯಿತು. ಗಲಿಷಿಯ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾವು [[ಪಾಲಿಶ್-ಲಿಥುನಿಯನ್ನರ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌-ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದರೆ, ಕಿಯೆವ್‌ನ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಂಗೋಲ್‌ -ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ -ಸುಜ್‌ಡಲ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ನವೊಗೊರೊಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]], ಆಧುನಿಕ ರಷ್ಯಾ ದೇಶ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ತಳಹದಿಯಾದವು.<ref name="Curtis"/> === ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಡ್ಯೂಕಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ತ್ಸಾರ್‌ ಪ್ರಭುತ್ವ === {{main|Grand Duchy of Moscow|Tsardom of Russia}} [[ಚಿತ್ರ:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|left|thumbnail|ರಷ್ಯಾ ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಯುಗ ನೋಟ]] ಕಿವಾನ್‌ ರುಸ್‌ನ ಉತ್ತಾರಾಧಿಯಾಗಿ ನಂತರ ಬಂದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜ್ಯವೆಂದರೆ [[ಮಾಸ್ಕೋ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕಿ|ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಡ್ಯೂಕಿ]]. [[ತ್ವೆರ್‌]] ಮತ್ತು [[ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌]]ಗಳಂತಹಾ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ರಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತಳಹದಿಯಾಯಿತು. 1453ರಲ್ಲಿ [[ಕಾನ್ ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್|ಕಾನ್‌ಸ್ಟಂಟಿನೋಪಲ್‌]] ನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ, ಮಾಸ್ಕೋ ತನ್ನನ್ನು [[ಪೂರ್ವದ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] [[ಮೂರನೇ ರೋಮ್|ಪರಂಪರೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂದು]] ಘೋಷಿಸಿತು. 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಟಾಟರ್‌ಗಳುo-ಮಂಗೋಲರು, ಯೋಕರ ಕಾಲವಧಿ|ಮಂಗೋಲರು-ಟಾಟರ್‌ಗಳು]]ಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ಅವರ ಮೌನ ಸಮ್ಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, [[ಮಾಸ್ಕೋ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕಿ|ಮಾಸ್ಕೋದ ಡ್ಯೂಕಿ]](ಅಥವಾ "ಮಸ್ಕೋವೈ")ಯು ಪಶ್ಚಿಮ ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. [[ರಷ್ಯಾ n ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಚರ್ಚ್‌|ರಷ್ಯಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಚರ್ಚ್‌]] ಮತ್ತು ಸಂತ [[ರಾಡೊನೆಜರ ಸರ್ಗಿಯಸ್|ರಡೊನೆಜ್ಹ್‌ನ ಸರ್ಜಿಯಸ್‌]]ರ ಧರ್ಮಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, [[ಕುಲಿಕೋವೊ ಸಮರ|ಕುಲಿಕೊವೊ ಕಾಳಗ]]ದಲ್ಲಿ (1380) ರಷ್ಯಾ ಮಂಗೋಲರು-ಟಾಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. [[ರಷ್ಯಾದ 3ನೇ ಇವಾನ್|ಐವಾನ್‌ III]] (''ಐವಾನ್‌ ಮಹಾಶಯ'' )ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಟಾಟರ್‌ಗಳ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳು|ಟಾಟರ್‌ ಆಕ್ರಮಣಕೋರ]]ರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು. "ರಷ್ಯಾಗಳ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಡ್ಯೂಕ್‌"<ref>{{cite web|last=May|first=Dr. Timothy|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|url-status=dead}}</ref> ಎಂಬ ಬಿರುದು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಈತನೇ ಪ್ರಥಮ. [[ಚಿತ್ರ:Bolotnikov.jpg|thumbnail|ನಿಜ್ನಿ ಕೊಟ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ತ್ಜಾರ್ ಗಳ ಜೊತೆ ಬೊಲೊಟ್ನಿಕೋವ್ ನ ಸಮರ]] [[ರಷ್ಯಾದ 4ನೇ ಇವಾನ್|ಐವಾನ್‌ IV]] (''ಐವಾನ್‌ ರಣಭಯಂಕರ'' ) 1547ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಥಮ [[ತ್ಸಾರ್|ತ್ಸಾರ್‌]] ಆಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದ. ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಐವಾನ್‌ IV [[ವೋಲ್ಗಾ ನದಿ|ವೋಲ್ಗಾ ನದಿಯ]] ಬಳಿ ಇದ್ದ ([[ಕಜಾನ್ ನ ರಾಜ್ಯ|ಖಾಜನ್‌]], [[ಅಸ್ಟ್ರಖಾನ್ ನ ರಾಜ್ಯ|ಅಸ್ತ್ರಖಾನ್‌]]) [[ಕಜಾನ್ ಮುತ್ತಿಗೆ (1552)|ಟಾಟರ್‌ ಖಾನೇಟ್‌ಗಳ]]ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಬಹು ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಮತಪಂಥಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ. ಐವಾನ್‌ IV ಕಾನೂನು ನಿಯಮಾವಳಿ([[1550ರ ಸುಡೆಬ್ನಿಕ್|1550ರ ಸುಡೆನ್‌ಬಿಕ್‌]])ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ, ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ([[ಜೆಂಸ್ಕಿ ಸೊಬೊರ್|ಜೆಮ್ಸ್ಕಿ ಸೋಬರ್‌]]) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ<ref name="solovyov">{{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|location=pp.562–604, volume 6|isbn=5170021429}}</ref><ref>{{cite book|last=Skrynnikov|first=R.|title=Ivan the Terrible|publisher=Academic Intl Pr (March 1981)|year=1981|location=p.58|page=219|isbn=0875690394}}</ref> ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ಆದರೆ ಪೋಲೆಂಡ್‌, ಲಿಥುವೇನಿಯಾ, ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ ತೀರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ<ref>{{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|location=v.6, pp.751–908|isbn=5170021429}}</ref> ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಹಾಗೂ [[ಲಿವೋನಿಯನ್ ಸಮರ|ಲಿವೋನಿಯನ್‌ ಸಮರ]]ದ ಅಪಜಯದ ಕಪ್ಪುಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಐವಾನ್‌ IVನ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇನೆಯ ನಷ್ಟಗಳು, [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಫಸಲಿನಿಂದಾಗಿ<ref>ಬೊರಿಸೆನ್ಕೊವ್ ಇ, ಪಾಸೆಟ್ಸ್ಕಿ ವಿ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ತೀವ್ರವಾದ ಉಲ್ಕಾಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಖೈರು. ISBN 5-244-00212-0, p.190</ref> ರಾಷ್ಟ್ರವು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು, ಹಾಗೂ [[ಕ್ರೀಮಿಯನ್ನರ ರಾಜ್ಯ|ಕ್ರಿಮೇನ್‌ ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] [[ರುಸ್ಸೋ-ಕ್ರೀಮಿಯನ್ ಸಮರ (1571)|ಮಾಸ್ಕೋವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವಷ್ಟು]] <ref>{{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|location=v.6, pp.751–809|isbn=5170021429}}</ref> ಶಕ್ತರಾದರು. ಅನೇಕ ಕ್ರಿಮೇನ್‌ ಸಮರಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಗುಲಾಮರಿಂದಾದ ದಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ರಷ್ಯನ್-ಬಂದಿ ಗುಲಾಮರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115170654/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf |date=2013-01-15 }}. ಈಜೊ ಮಟ್ಸುಕಿ, ''ಹಿಟೊಟ್ಸುಬಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿನ ಮೆಡಿಟರೆನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಸಮೂಹ.''</ref> ದಾಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು [[ರುಸ್ಸೋ-ಕ್ರೀಮಿಯನ್ ಸಮರಗಳು|ರಷ್ಯಾ-ಕ್ರಿಮೇನ್‌ ಸಮರಗಳು]]<ref>1558-1596 ನಡುವೆ ಮುಸ್ಕೊವೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳೊಳಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಟಾಟರ್ ಧಾಳಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾದವು[http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |date=2017-05-04 }}.</ref> ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ. 1600ರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಕಷ್ಟಗಳ ಕಾಲ|ಕಷ್ಟ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಐವಾನ್‌ನ ಮಕ್ಕಳ ಮರಣ, [[ರಷ್ಯಾದ ಕ್ಷಾಮ 1601–1603|1601–1603ರ ಕ್ಷಾಮ]]ಗಳು<ref>''ಎಲ್ಲಾ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುಳಿನ ತೀವ್ರ ಶೀತಲ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣ ಫಸಲುಗಳು ಹಾಳಾದವು.'' ಬೊರಿಸೆನ್ಕೊವ್ ಇ, ಪಾಸೆಟ್ಸ್ಕಿ ವಿ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ತೀವ್ರವಾದ ಉಲ್ಕಾಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಖೈರು. ISBN 5-244-00212-0, p.190</ref> ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಅಂತಃಕಲಹ ಹಾಗೂ ಪರಕೀಯರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.<ref>{{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|location=v.7, pp.461–568|isbn=5170021429}}</ref> 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಚುಕ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ|ಚುಕ್‌ಚಿ ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ]]ದಲ್ಲಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ಅಮುರ್ ನದಿ|ಅಮುರ್‌ ನದೀತೀರ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವ [[ಸೈಬೀರಿಯ|ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ವಸಾಹತುಗಳಿದ್ದವು. 1648ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ನಡುವಿನ [[ಬೇರಿಂಗ್ ಜಲಸಂಧಿ|ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿ]] ರಷ್ಯಾದ ಪರಿಶೋಧಕರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. === ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ರಷ್ಯಾ === {{main|Russian Empire}} [[ಚಿತ್ರ:Peter der-Grosse 1838.jpg|upright|thumbnail|left|1721ರಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಪೀಟರ್ ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು.]] [[ರೋಮನೋವ್ ನ ಮನೆ|ರೊಮಾನೋವ್‌ ರಾಜವಂಶದ]] [[ರಷ್ಯಾದ 1ನೇ ಪೀಟರ್‌|ಪೀಟರ್‌ I]] (''ಮಹಾನ್‌ ಪೀಟರ್‌'' )ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿಯಾಯಿತು. 1682ರಿಂದ 1725ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪೀಟರ್‌ [[ಉತ್ತರದ ಮಹಾನ್ ಸಮರ|ಮಹಾನ್‌ ಉತ್ತರ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವೀಡನ್‌|ಸ್ವೀಡನ್‌ದೇಶವನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮ [[ಕರೆಲಿಯಾ|ಕರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ರಿಯಾ]] ([[ಕಷ್ಟಗಳ ಕಾಲ|ಕಷ್ಟ ಕಾಲ]]<ref>{{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|location=v.9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=5170021429|accessdate=2007-12-27}}</ref> ದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ),[[ಇಸ್ತೋನಿಯಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಎಸ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], ಮತ್ತು [[ಲಿವೊನಿಯಾ|ಲಿವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಲಪೂರ್ವಕ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ<ref>{{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|location=v.15, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/15_01.html}}</ref> ಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಇಂಗ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿಯೇ ಪೀಟರ್‌ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಎಂಬ ರಾಜಧಾನಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. [[ರಷ್ಯಾದ I ನೇ ಪೀಟರ್ ನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು|ಪೀಟರ್‌ನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು]] ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌‌ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದವು. 1762ರಿಂದ 1796ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ [[ಕ್ಯಾಥರಿನ್ II ರಷ್ಯಾ|ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ II]] (''ಮಹಾನ್‌ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ '' )ಳು, ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನ [[ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿಗಳು|ಪ್ರಧಾನ ಶಕ್ತಿಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಪಡೆು. [[ಪ್ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾಗಳೊಂದಿಗೆ]], ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಫ್ರಾನ್ ನ I ನೇ ನೆಪೋಲಿಯನ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತು ಎದುರಾಳಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌-ಲಿಥುವೇನಿಯಾಗಳನ್ನು [[ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿಭಜನೆ|ವಿಭಜನೆಗಳ]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಣಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. [[ರುಸ್ಸೋ-ತುರ್ಕಿ ಸಮರ|ರಷ್ಯಾ- ತುರ್ಕಿ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿನ ವಿಜಯದಿಂದಾಗಿ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಕಸಸ್|ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾಕೇಷ್ಯಾ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತು. [[ಫ್ರಾನ್ ನ Iನೇ ನೆಪೋಲಿಯನ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್‌]] 1812ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೈಭವದ ಪರಮಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ [[ರಷ್ಯಾ ಮೇಲೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆ|ರಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮಣ]]ವು ಹೀನಾಯ ಸೋಲು ಕಂಡಿತು. ಪಟ್ಟುಬಿಡದ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ [[ರಷ್ಯಾದ ಚಳಿಗಾಲ|ರಷ್ಯನ್‌ ಚಳಿಗಾಲ]]ದ ವಿಪರೀತ ಶೀತಹವೆಯಿಂದಾಗಿ ಆತ ದಾರುಣವಾದ ಸೋಲು ಕಾಣಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ 95%ಗೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆತನ ಸೇನೆ ನಾಶ ಹೊಂದಿತು.<ref name="uslibrary">{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> 1825ರ [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ಸಂಚುಗಾರನ ಬಂಡಾಯ|ಡಿಸೆಂಬರಿಸ್ಟ್‌ ದಂಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನ ಸಮರಗಳು|ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಸಮರಗಳ]] ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು [[ಉದಾರವಾದ|ಉದಾರ]]ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾನಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ತ್ಸಾರ್‌ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲು ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ದಮನನೀತಿಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. [[ಚಿತ್ರ:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumbnail|right|ಮಾಸ್ಕೋದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ ನೆಪೋಲಿಯನ್]] [[ಚಿತ್ರ:The Russian Empire-en.svg|thumbnail|right|1866ರ ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯ]] [[ರಷ್ಯಾದ ದಾಸ್ಯ ಪದ್ಧತಿ|ದಾಸ್ಯಪದ್ಧತಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾದ I ನೇ ನಿಕೊಲಸ್|ಮೊದಲನೆಯ ನಿಕಾಲಸ್]] ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೀತಿಗಳು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯೊಡ್ಡಿದವು. ನಿಕಾಲಸ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ [[ರಷ್ಯಾದ II ನೇ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಎರಡನೆಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] (1855–1881) 1861ರಲ್ಲಿ [[1861ರ ವಿಮೋಚನಾ ಸುಧಾರಣೆ|ದಾಸ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ರದ್ದತಿ]]ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು; ಈ "ಮಹತ್ಬದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು" [[ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ|ಔದ್ಯಮೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ರಷ್ಯಾದ III ನೇ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಮೂರನೆಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌]] ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪುತ್ರ [[ರಷ್ಯಾದ II ನೇ ನಿಕೊಲಸ್|ಎರಡನೆಯ ನಿಕಾಲಸ್‌]]ನ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿದ್ದವು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಠೋರ ವಾತಾವರಣವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಾಗಿ ಜನಸ್ತೋಮದ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಜನವರಿ 1905ರಲ್ಲಿ, ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರ ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಧರಣಿ ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಗಿ ನೂರಾರು ಜನರು ಸತ್ತರು ಹಾಗೂ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಜನರ ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ರುಸ್ಸೋ-ಜಪಾನ್ ಸಮರ|ರಷ್ಯಾ-ಜಪಾನಿ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿನ ಸಿಜಾರನ ಸೇನೆಯ ಹೀನಾಯ ವೈಪಲ್ಯ ಮತ್ತು "[[ರಕ್ತ ಸಿಕ್ತ ರವಿವಾರ (1905)|ರಕ್ತ ಸಿಕ್ತ ರವಿವಾರ]]" ಎಂಬ ಘಟನೆಯು, [[ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ (1905)|1905ರ ರಷ್ಯಾ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಕಿಡಿ ಹಚ್ಚಿತು. ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸೇನೆಯು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಹಾಕಿದಾಗ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ನಿಕಾಲಸ್ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸಕರ ಸಭೆ [[ಡುಮಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ತಾನು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲೇಬೇಕಾಯಿತು; ಅದಾಗ್ಯೂ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವನಗಳಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವು ಆಸೆಗಳು ಈಡೇರದೆ ಉಳಿದವು. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬರ-ಕ್ಷಾಮಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; [[ಕ್ಷಾಮ|ಕ್ಷಾಮವು]] ಪ್ರತಿ 10-13 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. [[ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬರಗಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳು|1891-92ರ ಕ್ಷಾಮ]]ವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>[136] ^ [http://www.iupui.edu/~histwhs/h699.dir/HumanitChrono.htm ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವೀಯತಾ ಸಹಕಾರದ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011143739/http://www.iupui.edu/~histwhs/h699.dir/HumanitChrono.htm |date=2019-10-11 }}</ref> [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಗಳು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.<ref>೧೮೩೨ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ, ಜಿ. ವಿಲಿಯಮ್ ಬಿಯರ್ಡ್ಸ್‌ಲೀ ಇಂದ</ref> ರಷ್ಯಾ ತನ್ನ ಮಿತ್ರ [[ಸರ್ಬಿಯಾ|ಸರ್ಬಿಯಾದ]] ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತು[[I ನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ|ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವ ಸಮರ]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಮೈತ್ರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತವಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ, ಮೂರು ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಸಮರ ಮಾಡಿತು. ರಷ್ಯಾಗೆ ಸಮರ ಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಜರ್ಮನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವೊಂದು ಬೇಕಿತ್ತು. 1916ರಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯು ಸೋಲುಂಡಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಮರದ ಖರ್ಚುಗಳು, ಸಮರದಲ್ಲಿಯ ಸಾವು ನೋವುಗಳು ([[ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೈತ್ರಿ|ಪರಸ್ಪರ ಸಖ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಬಲ ದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[I ನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ನಷ್ಟಗಳು#ದೇಶ ಆಧರಿತ ನಷ್ಟ|ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸೇನಾ]] ಸಾವು ನೋವು ಕಂಡಿತು) ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದವರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ರೋಹದ ಕಥೆಗಳ ಕಾರಣ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದ ಅಪನಂಬಿಕೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, [[ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ (1917)|1917ರ ರಷ್ಯಾ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು, ರೈತರು ಹಾಗೂ ರೈತರಾಗಿದ್ದ ರಷ್ಯಾದ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯವರಿಂದ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಗಳು ಆಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಹಲವಾರು ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಎಂಬ ಪ್ರಜಾ-ಚುನಾಯಿತ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಡೆಸಿದವು.[[ಫೆಬ್ರವರಿ ಕ್ರಾಂತಿ|ಫೆಬ್ರುವರಿ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯು ರಷ್ಯಾದ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿ, ಇದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಘೋಷಿತ [[ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರ|ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ]]ವೆಂಬ ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕೂಟವು ಬಂದಿತು. ಈ ಪರಿತ್ಯಾಗದೊಂದಿಗೆ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಅಂತ್ಯವಾಗಿ, ನಿಕಾಲಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಿವಾರದವರನ್ನು ಕಾರಾವಾಸದಲ್ಲಿರಿಸಿ ನಂತರ [[ರಷ್ಯಾ ಅಂತಃಕಲಹ|ನಾಗರಿಕ ಸಮರ]]ದ ವೇಳೆ ಮರಣದಂಡನೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಸಹ, ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರವು ಫೆಬ್ರುವರಿ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಲೆನಿನ್]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಯು, ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸಮಾಜವಾದಿ ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. === ಸೋವಿಯತ್ ರಷ್ಯಾ === {{main|Union of Soviet Socialist Republics|History of the Soviet Union|Russian SFSR}} [[ಚಿತ್ರ:Lenin 1920.jpg|thumbnail|left|upright|USSR ಸ್ಥಾಪಕ ಹಾಗೂ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಗಳ ನಾಯಕ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಲೆನಿನ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಳಿಕ, ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ, ಮೆನ್ಷೆವಿಕ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ ಚಳುವಳಿಗಳ ನಡುವೆ ನಾಗರಿಕ ಸಮರ ನಡೆಯಿತು. [[ಬ್ರಿಸ್ಟ್-ಲಿಟೋವಿಸ್ಕ್ ಒಪ್ಪಂದ|ಬ್ರೆಸ್ಟ್-ಲಿಟೊವ್ಸ್ಕ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯು ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವ ಸಮರದಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳು|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬಲ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕದನಗಳನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ರಷ್ಯಾ [[ಉಕ್ರೇನ್]], [[ಪೋಲೆಂಡ್‌|ಪೊಲಿಷ್,]] [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಆಡಳಿತ|ಬಾಲ್ಟಿಕ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಿತ್ರ ಪಡೆಯು ವಾಮಪಕ್ಷ ವಿರೋಧಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಸೇನಾ ಹಸ್ತಾಕ್ಷೇಪವನ್ನು ನಡೆಸಿತು ಹಾಗೂ ಬಲ್ಷೆವಿಕ್ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ ಚಳುವಳಿಗಳೆರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ದೇಶ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಮರಣದಂಡನಾ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು; ಇದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಆತಂಕವಾದ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ ಆತಂಕವಾದ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.[[1921ರ ರಷ್ಯಾ ಕ್ಷಾಮ|1921ರ ಕ್ಷಾಮವು]] ಸುಮಾರು ಐದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮ: 1921ರ ಗುಪ್ತ ದಿಗಿಲು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719100632/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY |date=2010-07-19 }}, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಮಿತಿ</ref> [[ರಷ್ಯಾ ಅಂತಃಕಲಹ|ರಷ್ಯಾ ನಾಗರಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 20 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸತ್ತು, ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸರ್ವನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ನಾಗರಿಕ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ರಷ್ಯಾದ SFSR ಮೂರು ಸೋವಿಯತ್ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922, 30ರಂದು ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿದ 15 ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು USSR ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಣರಾಜ್ಯ ರಷ್ಯಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ, ತನ್ನ 69-ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆಯಿತು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ USSR ಅನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ "ರಷ್ಯಾ" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಜನತೆಯನ್ನು "ರಷ್ಯನ್ನರು" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1924ರಲ್ಲಿ ಲೆನಿನ್ ಸಾವಿನ ನಂತರ, [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್|ಜೊಸೆಫ್‌ ಸ್ಟಾಲಿನ್]] ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, [[ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭು|ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ]]ಯಾದನು. ಅವನು [[ಯೋಜನಾಬದ್ಧ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಸಬಲ ಆರ್ಥಿಕತೆ]], ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ [[ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ|ಔದ್ಯಮೀಕರಣ]] ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ [[USSR ನಲ್ಲಿ ಸಮಷ್ಟೀಕರಣ|ಕ್ರೋಢೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದನು. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಬಲ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಮಾಡಿದವು.ಆದರೂ, ಈ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು. ಇವನ ಕಠಿಣ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಜನರು ಸತ್ತರು. (ನೋಡಿ: [[ಗುಲಾಗ್|ಗುಲಾಗ್‌]], [[ಡಿಕುಲಕೈಸೇಷನ್‌]], [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ಗಾವಣೆ|ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಳಾಂತರ]], [[1932-1933ರ ಸೋವಿಯತ್ ಕ್ಷಾಮ|1932–1933ರ ಸೋವಿಯತ್ ಕ್ಷಾಮ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾ ಆತಂಕವಾದ]]). ] [[ಚಿತ್ರ:Gagarin space suite.jpg|left|upright|thumbnail|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಮಾನವ, ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್]] 22 ಜೂನ್ 1941ರಂದು [[ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ|ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯು]] ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಂತಹ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿತು,<ref>{{cite web|title=World War II|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2008-03-09|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> ಇದು [[ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ (II ನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ)|ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಸಮರವೆಂಬ ಬೃಹತ್ ರಂಗಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು]]. ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತಾದರೂ, ಮಾಸ್ಕೋ ನಗರದ ಹೊರವಲಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಬಳಿಕ ಸೋಲುಗಳಿಗೆ ಈಡಾಯಿತು ಮತ್ತು 1942-1943ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸೋಲುಂಡಿತು. [147] 1944-45ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸೇನೆಯು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌ ಮೂಲಕ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿ ಮೇ 1945ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್‌ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಈ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಸೇನೆ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕರ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 10.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು 15.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು,[149] ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಸಮರದಲ್ಲಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಲೆಕ್ಕವಾಗಿತ್ತು. ಸೊವಿಯತ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡಿದ್ದವು<ref>{{cite web|title=Reconstruction and Cold War|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/12.htm|accessdate =2007-12-27}}</ref> ಆದರೂ, ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು [[ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿ|ಪ್ರಬಲ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಸಮರದ ನಂತರ [[ಕೆಂಪು ಸೇನೆ|ಕೆಂಪು ಸೇನೆಯು]] ಜರ್ಮನಿಯ [[ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ|ಪೂರ್ವಾರ್ಧ]]ವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌]] ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಈ [[ಉಪಗ್ರಹ ದೇಶ|ಉಪರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಮಾಜವಾದಿ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ [[ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ನಾಶಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳು|ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವಾಗಿ, USSR [[ವಾರ್ಸೋ ಒಪ್ಪಂದ|ವಾರ್ಸಾ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಮೈತ್ರಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವಿಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಲು ಅಮೆರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು; ಇದಕ್ಕೆ [[ಶೀತಲ ಸಮರ|ಶೀತಲ ಸಮರವೆನ್ನಲಾಯಿತು]]. ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ನನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ರಷ್ಯಾದ ನಾಯಕ [[ನಿಕಿತಾ ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್|ನಿಕಿತಾ ಖ್ರುಷ್ಚೆವ್]] ಸ್ಟಾಲಿನ್ ನ [[ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್ ಸೌಹಾರ್ದತೆ|ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿಸುವಂತಹ]] ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿದನು. ಇವನು [[ಸ್ಟಾಲಿನೀಕರಣ ವಿಸರ್ಜನೆ|ಡಿ-ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ವಾದ]]ವೆಂಬ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶುರುಗೊಳಿಸಿ ಗುಲಾಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಠಿಕಾಣಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದನು.[153] ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ ಎಂಬ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಉಡ್ಡಯನಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾದ ಗಗನಯಾತ್ರಿ ಯುರಿ ಗಗರಿನ್ ವೊಸ್ಟಾಕ್ 1 ಎಂಬ ಮೊದಲ ಮಾನವಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪ್ರಯಾಣ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವನೆನೆಸಿಕೊಂಡನು.ತುರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜುಪಿಟರ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಜಗಳಗಳಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ರಿಕ್ತತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಖ್ರುಷ್ಚೆವ್ ವಜಾಗೊಂಡ ನಂತರ, ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಯಕತ್ವದ ಆಡಳಿತದ ಇನ್ನೊಂದು ಅವಧಿ ನಡೆಯಿತು, ನಂತರ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಿಯೊನಿಡ್ ಬ್ರೆಜ್ನೆವ್ ಸೋವಿಯತ್ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಬ್ರೆಜ್ನೆವ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ|ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸ್ಥಗಿತ]] ಮತ್ತು [[ಅಪ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮರ|ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮರ,]] ಆರ್ಥಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸೇನಾ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನೀಯದೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಎಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕಡೆಗೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಜನತೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, 1989ರಲ್ಲಿ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಸೋವಿಯತ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು.ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌-ವಿರೋಧಿ ವಾಗ್ಸಮರ, [[ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮ|SDI ಪ್ರಸ್ತಾಪ]] ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1983ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ರಿಂದ ಸಿಡಿಸಲಾದ [[ಕೊರಿಯನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ 007|ಕೊರಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ೦೦೭ ವಿಮಾನ]] - ಈ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು 1980ರ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾದ ನಡುವೆ ಉದ್ರಿಕ್ತತೆಯು ಹಚ್ಚಾಯಿತು. 1985ರಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ, [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗೊರ್ಬಚೆವ್]] ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ''[[ಗ್ಲಾಸ್ನೋಸ್ಟ್|ಗ್ಲಾಸ್ನೊಸ್ಟ್]]'' (ಮುಕ್ತತೆ) ಮತ್ತು ''[[ಪೆರೆಸ್ಟ್ರೋಯಿಕಾ|ಪೆರೆಸ್ಟ್ರೊಯಿಕಾ]]'' (ಪುನರ್ನಿಮಾಣ) ಎಂಬ ಎರಡು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆರ್ಥಿಕತೆ|USSRನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ವಿಭಜನೆಯ ಮುಂಚೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿತ್ತು. [155]. ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಾಣಿಗಳ ಆಭಾವ, ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊರತೆಯ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಹಣ ಪೂರೈಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರ - ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬಹಳ ತೊಂದರೆಯಾಯಿತು.[157] ಆಗಸ್ಟ್ 1991ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊತ್ತಿದ, ಗೊರ್ಬಚೆವ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿ ವಿಫಲವಾದ ಸೇನಾ ದಂಗೆ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ [[ಬೊರಿಸ್ ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಮಾಜವಾದಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಸೂಚಿಸಿದರು. USSR ಡಿಸೆಂಬರ್ 1991ರಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಭಾಗಗೊಂಡು [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತಿಹಾಸ (1985-1991)|ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಭಜನೆ]]ಗೊಂಡಿತು. ಜೂನ್ 1991ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಷ್ಯಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇರವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬೊರಿಸ್ ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. === ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ === {{main|History of post-Soviet Russia}} {{seealso|Declaration of State Sovereignty of the Russian Soviet Federative Socialist Republic}} [[ಚಿತ್ರ:Gosudarstvennost2002.jpg|thumbnail|upright|ರಷ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ 1140ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ (2002)]] USSRನ ವಿಭಜನೆಯ ವೇಳೆ ಹಾಗೂ ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗೀಕರಣ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟು ಸುಧಾರೀಕರಣ ಕ್ರಮಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ <ref name="OECD"/> ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ದೊಡ್ಡ ಬಿಕ್ಟಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಿತ್ತು, 1990ರಿಂದ 1995ರ ಕೊನೆಯ ತನಕ GDP 50% ರಷ್ಟು ಇಳಿತ ಕಂಡಿದ್ದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಸಹ 50% ರಷ್ಟು ಇಳಿತ ಕಂಡಿತ್ತು. [161][163] ರಷ್ಯಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇಲೆ, "ಷಾಕ್ ತೆರಪಿ"ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರಭೂತವಾದ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಆಧಾರಿತ ಸುಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. [165][167] ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಖಾಸಗೀಕರಣವನ್ನು ಶುರುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊನೆಯ ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ 1.5% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, 1993ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 39% ರಿಂದ 49ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು.[169] ವೇತನಗಳ ಪಾವತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬಗಳು ಒಂದು ಅಂತ್ಯ ಕಾಣದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ, ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಜನರು ತಿಂಗಳುಗಳ-ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಮ್ಮ ವೇತನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಷ್ಟು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ವಿಭಜನಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ USSRನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ರಷ್ಯಾ USSRನ [[ವಿದೇಶಿ ಸಾಲ|ಬಾಹ್ಯ ಋಣ]]ಗಳನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ರಷ್ಯಾ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|title=Russia pays off USSR's entire debt, sets to become crediting country|publisher=Pravda.ru|url=http://english.pravda.ru/russia/economics/22-08-2006/84038-paris-club-0|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಖಾಸಗೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ ಮಾಫಿಯಾ|ಮಾಫಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಿ ಗುಂಪುಗಳು ಹತ್ಯೆ-ಸುಲಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ರಾಜ್ಯಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ [[ರಾಜಕೀಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ|ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]] ದೈನಿಕ ಜೀವನ ನಿಯಮದಂತಾಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳ ಪಲಾಯನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸದಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ದೊಂಬಿಕೋರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ನಗದು-ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಒಯ್ದರು.[173] ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವ್ಯಾಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧೋಗತಿಯೂ ಬೆರೆತುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕುಸಿದು, ಜನ್ಮ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಮೃತ್ಯು ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಯದೃಚ್ಛೆ ತಾಂಡವ ನಾಟ್ಯವಾಡುತ್ತಿತ್ತು.ಅಪರಾಧಿ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧಗಳು ಎಲ್ಲೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಿಂಸಾಸ್ವರೂಪದ ಅಪರಾಧಗಳು ಕೈಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="sokolov">{{cite journal|last=Sokolov|first=Vsevolod|title=From Guns to Briefcases: The Evolution of Russian Organized Crime|journal=World Policy Journal|volume=XXI|issue=1|date=Spring 2004|url=http://www.worldpolicy.org/journal/articles/wpj04-1/sokolov.htm|accessdate=|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219163359/http://worldpolicy.org/journal/articles/wpj04-1/sokolov.htm|url-status=dead}}</ref> ] 1993ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತಿಹೀನ ನಾಗರಿಕ ಕಲಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.[179] ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ, ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ದೇಶದ ಶಾಸಕರ ಸಭೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೊರಿಸ್ ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ[181] ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರು; ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಶಾಸಕರು ಶ್ವೇತ ಭವನದೊಳಗೆ ಬೀಗ ಹಾಕಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್‌ರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಿದರು.ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನೂರಾರು ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಸೇನಾ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಸಂಸದ್ ಭವನಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿಸಿ, ಟ್ಯಾಂಕ್ ಹಾಗೂ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದರೊಳಗಿದ್ದವರನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿಸಿದರು. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಕಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಜನಾಂಗೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತತೆಯ ವಿರುದ್ದ ತಲೆಯೆತ್ತಿದ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿದವು.1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಚೆಚೆನ್ಯಾ|ಚೆಚೆನ್]] ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಚೆಚೆನ್ ಬಂಡಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಸಮರತಂತ್ರ|ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಸಮರ]] ([[ಮೊದಲನೇ ಚೆಚೆನ್ಯಾ ಸಮರ|ಮೊದಲನೆಯ ಚೆಚೆನ್ ಸಮರ]], [[ಎರಡನೇ ಚೆಚೆನ್ಯಾ ಸಮರ|ಎರಡನೆಯ ಚೆಚೆನ್ ಯುದ್ಧ]]) ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚೆಚೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳಿಂದ ನಾಗರೀಕರ ವಿರುದ್ಧದ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು [[ಮಾಸ್ಕೋ ರಂಗಮಂದಿರ ಒತ್ತೆಯಾಳು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಸನ್ ಶಾಲೆ ಮುತ್ತಿಗೆ|ಬೆಸ್ಲಾನ್ ಶಾಲೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ]], ನೂರಾರು ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಗಮನವನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಕೊರೆತೆಯ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು 1997ರ ಏಷ್ಯಾದ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು 1998ರ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಟಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ[[1997 Asian Financial Crisis|[183]]] GDP ಇನ್ನಷ್ಟು ಕುಸಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.[[1997ರ ಏಷ್ಯಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|[185]]] 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1999ರಂದು ಬೊರಿಸ್ ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿರುವ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್‌ರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಳಿಸಿದರು; ಪುಟಿನ್ 2000ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು.ಚೆಚೆನ್ ಬಂಡುಕೋರರನ್ನು ಚೆಚ್ಚಿಹಾಕಿ ಪುಟಿನ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈಗಲೂ ಸಹ ಅಗಾಗ್ಗೆ ಉತ್ತರ ಕಾಕಸಸ್‌ ಆದ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹಚ್ಚಿದ ತೈಲ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ನಗನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಏರುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬೇಡಿಕೆ, ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸತತ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿ ವಿಶ್ವರಂಗದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="cia"/> ಪುಟಿನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗೊಂಡ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ಗಗಳು ಪ್ರಜಾಪರವಲ್ಲವೆಂದು ಟೀಕಿಸಿದರೂ,<ref>{{cite web|first=Daniel|last=Treisman|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|publisher=UCLA International Institute|accessdate=2007-12-31|archive-date=2004-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref> ಪುಟಿನ್‌ರ ನಾಯಕತ್ವದಡಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯು ರಷ್ಯಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|first=Norman|last=Stone|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|accessdate=2007-12-31|archive-date=2010-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> 7 ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಂದು [[ದ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೆವ್|ಡ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೆವ್]] ರಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಪುಟಿನ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == {{main|Government of Russia|Politics of Russia}} [[ಚಿತ್ರ:Kremlin_Senate_in_the_Moscow_Kremlin.jpg|thumbnail|left|ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್ ಸೆನೆಟ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶ, ಮಾಸ್ಕೋ ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್ ನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಮನೆ]] [[1993ರ ರಷ್ಯಾ ಸಂವಿಧಾನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|1993 ರಷ್ಯಾದ ಸಂವಿಧಾನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ನಂತರ, 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1993ರಂದು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ರಷ್ಯಾ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ರಷ್ಯಾ ಒಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸಂಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ [[ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ]], ಇದರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] [[ದೇಶದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ|ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]ರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 80, para. 1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಧಾನಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು]] [[ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ|ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ]]. ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಮಾದರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. [[ಕಾರ್ಯಾಂಗ (ಸರ್ಕಾರ)|ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ]]ವು ಸರ್ಕಾರದಂದ ಚಲಾಯಿತವಾಗುತ್ತದೆ.[195] [[ಶಾಸಕಾಂಗ|ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರ]]ವು [[ರಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆ]]ಯ ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳೊಂದಿಗಿರುತ್ತದೆ.[197] ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂವಿಧಾನ ನಿರೂಪಿಸಿರುವ [[ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿಭಜನೆ|ಪರಿಶೀಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಗಳ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಕಾನೂನು ಪತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜನತೆಗಾಗಿ ಒಂದು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಕರಾರು|ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆ]]ಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Dmitry Medvedev and Vladimir Putin edit.jpg|thumbnail|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ದ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೆವ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್]] ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * [[ಶಾಸಕಾಂಗ]]: [[ಬೈಕ್ಯಾಮೆರಲಿಸಂ|ದ್ವಿಸಭೆಯ]] [[ರಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ಶಾಸಕರ ಸಭೆ]], ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿರುವ [[ಡುಮಾ ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯದ ಡುಮಾ]] ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ ಫೆಡರೇಷನ್ ಪರಿಷತ್ತು|ಸಂಯುಕ್ತತೆಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕಾನೂನು]], [[ಸಮರ ಘೋಷಣೆ|ಸಮರವನ್ನು ಸಾರುವ]], ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ, [[ಹಣದ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ|ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು [[ದೋಷಾರೋಪಣೆ|ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೊರಿಸುವ]] ಅಧಿಕಾರ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. * [[ಕಾರ್ಯಾಂಗ (ಸರ್ಕಾರ)|ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವ]]: [[ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] ಸೇನೆಯ [[ಸೇನಾಪಡೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಶ|ದಂಡನಾಯಕ]]ರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, [[ಬಿಲ್ (ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕಾನೂನು)|ಶಾಸಕಾಂಗದ ಮಸೂದೆಗಳು]] ಕಾನೂನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಕಾನೂನು-ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವುದು-ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ನ್ಯಾಯಾಂಗ]]: [[ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], [[ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪರಮೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], [[ಪರಮೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ|ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಹಾಗೂ ನಿಮ್ನ [[ಸಂಯುಕ್ತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು]], ಇವುಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇಲೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಷತ್ತು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾನೂನುಗಳ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಮತ್ತು [[ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧತೆ|ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕ]]ವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಲ್ಲದು. ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ,[199] ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಮಾತ್ರ ಆಧೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ,[201] ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಆರೋಪಿಗೆ ಒಬ್ಬ ವಕೀಲರನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿಕೊಡಲಾಗುವುದು.[203] 1996ರಿಂದಲೂ, ರಷ್ಯಾ [[ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ದಂಡ ತೆರುವ ಶಿಕ್ಷೆ|ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನಾ ಶಿಕ್ಷೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ರೀತಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಾನೂನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಜನಮತದ ಮೂಲಕ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 81, para. 1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> (ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಸತತ ಮೂರನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಬರಲು ಅನರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ);<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 81, para. 3)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಕಳೆದ 2 ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಂದು ಚುನಾವಣೆಯು ನಡೆದಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಾಲಯಗಳು ಪ್ರಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ನಿಯೋಗಿಗಳನ್ನು, ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಿಸುವರು (ಪ್ರಧಾನಿಯ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಡುಮಾದ ಅನುಮೋದನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ). [[ರಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆ]]ಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳುಂಟು; 450-ಸದಸ್ಯರುಳ್ಳ [[ಡುಮಾ ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯ ಡುಮಾ]]<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 95, para. 3)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಮತ್ತು 176-ಸದಸ್ಯರುಳ್ಳ [[ರಷ್ಯಾ ಫೆಡರೇಷನ್ ಪರಿಷತ್ತು|ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಷತ್ತು]]. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪೈಕಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಷ್ಯಾ|ಯುನೈಟೆಡ್ ರಷ್ಯಾ,]] [[ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಾಮ್ಯವಾದಿ (ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್‌) ಪಕ್ಷ,]] [[ರಷ್ಯಾ ಲಿಬರಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ರಷ್ಯಾ ಉದಾರೀ ಗಣರಾಜ್ಯ (ಲಿಬೆರಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ರಷ್ಯಾ)]] ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು ರಷ್ಯಾ]]. == ಉಪ ವಿಭಾಗಗಳು == {{Main|Subdivisions of Russia}} ;ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ 83&nbsp;[[ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಜೆಗಳು|ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Constitution">{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 65, para. 1) In 1993, when the Constitution was adopted, there were 89&nbsp;subjects listed. Some of them were later [[federal subjects of Russia#Mergers|merged]]|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> [[ರಷ್ಯಾ ಫೆಡರೇಷನ್ ಪರಿಷತ್ತು|ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಷತ್ತು]] ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವುಂಟು —ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳುಂಟು.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 95, para.2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಲಭಿಸಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. * 46 [[ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು (ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು): ಸಾಮಾನ್ಯ ತರಹದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ-ನಿಯೋಜಿತ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * 21 [[ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಜೆಗಳು|ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು]]: ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂವಿಧಾನ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಗಣರಾಜ್ಯಗಳೂ ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ನೈನ್ [[ರಷ್ಯಾ ಕ್ರೈಸ್|ಕ್ರಾಯಿ]] (ಸೀಮೆ): ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವೂ ಸಹ. "ಸೀಮೆ" ಬಿರುದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲತ: ಸೀಮಾಂತ್ಯ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. * ನಾಲ್ಕು [[ರಷ್ಯಾದ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು (ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು): ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಹಾಗೂ ಕ್ರೈಸ್ ಗಳೊಳಗೇ ಮೂಲತ: ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಇರುವಿಕೆಗಳು, 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚುಕೋಟ್ಕಾ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಚುಕೊಟ್ಕಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯುಳ್ಳ ಒಕ್ರುಗ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿದ ಒಕ್ರುಗ್‌ಗಳು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಯಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಅವು ಇರುವಂತಹ ಪ್ರಾಂತ್ಯನ ಅಧೀನವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. * ಒಂದು [[ರಷ್ಯಾ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ([[ಯಹೂದಿ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಯಹೂದಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌]]): ಮೂಲತ: ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಕ್ರಾಯಿಗಳಿಗೆ ಆಧೀನವಾದ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1990ರಲ್ಲಿ, ಯಹೂದಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿದ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವೆಲ್ಲವೂ ಗಣರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾದವು. * ಎರಡು [[ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಗರಗಳು|ಸಂಯುಕ್ತ ನಗರಗಳು]] ([[ಮಾಸ್ಕೋ]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]]): ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಲಯಗಳಂತೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾಗಿವೆ. ;ಸಂಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಏಳು [[ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಸಂಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗೂ [[ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|ರಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಿಂದ ನೇಮಕವಾಗಿರುವ ಒಬ್ಬ ದೂತನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುತ್ದದೆ.<ref name="OkerFD">{{lang|ru|"Общероссийский классификатор экономических регионов" (ОК&nbsp;024–95) введённый 1&nbsp;января 1997&nbsp;г., в ред. Изменения №&nbsp;05/2001. Секция&nbsp;I. Федеральные округа}} (''ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ವಿಂಗಡನೆ'' (OK&nbsp;024–95) 1 ಜನವರಿ 1997ರಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿಯಡಿ, ತಿದ್ದುಪಡಿ #1/1998 ರಿಂದ #5/2001. ವಿಭಾಗ&nbsp;I. ಸಂಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು)</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ದೂತರು ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಕಾನೂನು-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Russian-regions.png|thumbnail|upright=2|ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ನಕ್ಷೆ]] == ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನೆ == {{Main|Foreign relations of Russia|Armed Forces of the Russian Federation}} [[ಚಿತ್ರ:BRIC leaders in 2008.jpg|thumbnail|2008 BRIC ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಯಕರು: (ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ) ಭಾರತದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್, ರಷ್ಯಾದ ದ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೆವ್, ಚೀನಾದ ಹು ಜಿಂತಾವೊ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನ ಲೂಯಿಜ್ ಇನಾಸಿಯೊ ಲುಲಾ ಡ ಸಿಲ್ವಾ.]] ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="uk">{{cite web|title=Country Profile: Russia|publisher=Foreign & Commonwealth Office of the United Kingdom|url=http://www.fco.gov.uk/en/about-the-fco/country-profiles/europe/russia/|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408194416/http://www.fco.gov.uk/en/about-the-fco/country-profiles/europe/russia/|archivedate=2008-04-08}}</ref> ರಷ್ಯಾ USSRನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಭದ್ರತಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ USSRನ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಅನ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ USSRನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಡಿಯಿರುವ ಹಕ್ಕು-ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು, ಆಸ್ತಿ-ಋಣಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ರಷ್ಯಾ ಬಹುಮುಖಿ ವಿದೇಶ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು 178 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ{{when}}[220] ಮತ್ತು 140 ದೂತಾವಾಸಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|title="News From Russia", Issue No. 4|publisher =The Embassy of the Russian Federation in the Republic of India|url=http://www.india.mid.ru/nfr2003/nf07.html|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041227192013/http://www.india.mid.ru/nfr2003/nf07.html|archivedate=2004-12-27}}{{dead link|date=November 2008}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರು ನಿರ್ಧರಿಸಿ [[ರಷ್ಯಾ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ|ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Kosachev|first=Konstantin|title=Russian Foreign Policy Vertical|publisher=Russia In Global Affairs|url=http://eng.globalaffairs.ru/numbers/8/578.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2008-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080121155148/http://eng.globalaffairs.ru/numbers/8/578.html|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ರಷ್ಯಾ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ-ಭದ್ರತೆಗಳ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ [[ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಚತುಷ್ಕರು|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಚತುಷ್ಕ]], [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ|ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದೊಂದಿಗೆ]] [[ಆರು-ಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆ|ಷಟ್ಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆಗಳು]] ನಡೆಸಿ, [[ಕೊಸೊವೊ ಸಮರ|ಕೊಸೊವೊ ಘರ್ಷಣೆ]]ಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ಮತ್ತು [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರ ಪ್ರಸರಣ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗೆಹರಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದೆ. ಉದ್ಯಮಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ [[G8|ಎಂಟರ ಗುಂಪು]] (G8) ರಷ್ಯಾ ಸಹ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಯುರೋಪ್ ಪರಿಷತ್ತು|ಯೂರೋಪ್‌ ಪರಿಷತ್ತು,]] [[ಯುರೋಪ್ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆ|OSCE]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ|APEC]] ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|CIS,]] [[ಯುರೇಷಿಯಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯ|EurAsEC,]] [[ಸಾಮೂಹಿಕ ಭದ್ರತಾ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ|CSTO]] ಮತ್ತು [[ಶಾಂಘಾಯ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆ|SCO]] ಮುಂತಾದ ವಲಯವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಇಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ) [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್|ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ ಪುಟಿನ್]] [[ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟ-ರಷ್ಯಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಕಾಶಗಳು|ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು EU ನಡುವೆ ನಾಲ್ಕು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂತರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗ, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{ru_icon}} {{cite web|url=http://rian.ru/politics/20041125/743119.html|title=Interview of official Ambassador of Russian Foreign Ministry on relations with the EU|publisher=RIA Novosti|accessdate=2008-06-30}}</ref> ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ಕುಸಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ, ರಷ್ಯಾ [[NATO|NATOದೊಂದಿಗೆ]] ಸ್ನೇಹಮಯವಾದರೂ ಲವಲವಿಕೆಯ [[NATO-ರಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧಗಳು|ಸಂಬಂಧಗಳು]] ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. 26 ಮಿತ್ರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಜಂಟಿ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು 2002ರಲ್ಲಿ NATO-ರಷ್ಯಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=NATO-Russia relations|publisher =NATO|url=http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070411124719/http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html|archivedate=2007-04-11}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Russian paratroopers 106th VDD.JPG|thumbnail|left|ಕಜಕ್ ಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಪ್ಯಾರಾಟ್ರೂಪರ್ ಗಳು]] ರಷ್ಯಾ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೋವಿಯತ್ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Chapter 2—Investing In Russian Defense Conversion: Obstacles and Opportunities|publisher=Federation of American Scientists|url=http://www.fas.org/nuke/guide/russia/industry/docs/rus95/rdbd4ch2.htm|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071218183320/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/industry/docs/rus95/rdbd4ch2.htm|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸೇನೆಯು [[ರಷ್ಯಾ ಭೂಸೇನೆ|ಭೂ ಸೇನೆ]], [[ರಷ್ಯಾ ನೌಕಾ ಪಡೆ|ನೌಕಾ ಪಡೆ]] ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ ವಾಯು ಪಡೆ|ವಾಯು ಪಡೆ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸೇವೆಯ ಮೂರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಂಗಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ: [[ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ರಾಕೆಟ್ ಪಡೆ|ರಣನೈತಿಕ ರಾಕೆಟ್ ಪಡೆ,]] [[ರಷ್ಯಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದಳ (VKS)|ಸೇನಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪಡೆ]] ಮತ್ತು[[ರಷ್ಯಾ ವಾಯುಗಾಮಿ ಪಡೆ|ವಾಯುಗಾಮಿ ಪಡೆ]] 2006ರಲ್ಲಿ, ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ 1.037 ಮಿಲಿಯನ್ ನೌಕರರಿದ್ದರು.<ref name="iiss"/> ರಷ್ಯಾ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಗಳ ದಾಸ್ತಾನುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಎರಡನೆಯ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಜಲಾಂತರಗಾಮಿಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ [[ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಬಾಂಬರ್|ರಣನೈತಿಕ ಬಾಂಬರ್]] ಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="fas">{{cite web|title=Status of Nuclear Powers and Their Nuclear Capabilities|publisher=Federation of American Scientists|url=http://www.fas.org/nuke/guide/summary.htm|accessdate=2007-12-27|archive-date=2016-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605105655/http://fas.org/nuke/guide/summary.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ|ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಉದ್ಯಮ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಸೇನಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ರಷ್ಯಾ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಶಸ್ತ್ಗಗಳ ಪೂರೈಕದಾರನಾಗಿದೆ, 2001ರಿಂದಲೂ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು % 30ರಷ್ಟು ಪಾಲು ರಷ್ಯಾದ್ದು,<ref>{{cite web|title=US drives world military spending to record high|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200606/s1661277.htm|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613172226/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200606/s1661277.htm|archivedate=2006-06-13}}</ref> ಸುಮಾರು 80 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Russia arms exports could exceed $7 bln in 2007 - Ivanov|publisher=RIA Novosti|accessdate=2008-01-27|url=http://en.rian.ru/russia/20071224/93979601.html}}</ref> ಸೋವಿಯತ್ ನೀತಿಯ ಅನುಸಾರ, 2007ರ ಮುಂಚೆ, 18-27 ವಯಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಒತ್ತಾಯದ ದಾಖಲಾತಿ|ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇನೆ ಸೇವೆ]]ಗಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಡಿದೊವ್ಸ್ ಚಿನ|ಡೆಡೊವಿಸ್ ಚಿನಾ]] (ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹೀಯಾಳಿಕೆ), ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಸೈನಿಕ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ 18 ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ಆನಂತರ 2008ರಲ್ಲಿ 12 ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದವು, ಜೊತೆಗೆ 2010ರೊಳಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ಸೇವಾ ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಶಸ್ತ್ ಪಡೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ೭೦% ಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ.<ref name="cia"/> ಕೊನೆಯ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{citation|publisher=FBIS: Informatsionno-Analiticheskoye Agentstvo Marketing i Konsalting|date=14 March 2006|title=Russia: Assessment, Adam Baltin Interview, Opinion Poll on State of Armed Forces}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇನಾ ಖರ್ಚು $40 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿ, [[ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿಹೆಚ್ಚು]] ಖರ್ಚಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080226/100080440.html|title=Russian defense spending to grow 20% in 2008, to $40 bln|publisher=RIA Novosti|accessdate=2008-03-13}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಗುಪ್ತಪಡೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳು<ref>{{cite web|url=http://www.abcnews.go.com/WN/story?id=3728855|title=Rice: Russia's Military Moves 'a Problem'|publisher=ABC News|accessdate=2008-01-06}}</ref> ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಣತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಣತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref name="iiss">{{cite journal|journal=International Institute for Strategic Studies|title=Overview of the major Asian Powers (page 31)|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|accessdate=2008-01-27|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸೇನಾ ಖರ್ಚು ಇನ್ನಷ್ಟೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/spending.htm|publisher=Global Security|title=World Wide Military Expenditures|accessdate=2008-01-06}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ, ಸೇನೆಯು ಹಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, 2006ರಿಂದ 2015ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು $200 ಬಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2007/feb/09/russia.usa|publisher=Guardian|title=Big rise in Russian military spending raises fears of new challenge to west|accessdate=2008-01-06}}</ref> ಹಾಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿ [[ಅನಾಟೊಲಿ ಸರ್ಡ್ಯುಕೋವ್|ಅನಾಟೊಲಿ ಸರ್ಡ್ಯುಕೊವ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲು ಹಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref name="defensebrief">{{cite journal|last=Ruslan|first=Pukhov|date=2009|title=Serdyukov Cleans Up the Arbat|journal=[[Moscow Defense Brief]]|publisher=[[Centre for Analysis of Strategies and Technologies]]|issue=#1 (15) / 2009|url=http://mdb.cast.ru/mdb/1-2008/item2/article1/|accessdate=2009-05-19|archive-date=2008-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080818210933/http://mdb.cast.ru/mdb/1-2008/item2/article1/|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಸಂಘಟಿತ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುತ್ತಿಗೆ ಸೇನೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.<ref name="barabanov">{{cite web|url=http://cast.ru/eng/?id=333|title=The Army's Chief Destroyer|last=Barabanov|first=Mikhail|date=2009-02-16|publisher=The Moscow Times|accessdate=2009-05-19}}</ref> ಸರ್ಡ್ಯುಕೊವ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು % 30ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವರು, ಇದರಿಂದ ಜನರಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್‌ಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ಹೆಚ್ಚು ಹುದ್ದೆಗಳು ಮಾಯವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref name="defensebrief"/> ರಷ್ಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಾರ್ಜ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿತ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಇಬ್ಬರು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯಿದ್ದಾರೆ. ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಪ್ರತಿ 15 ಜನರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯಿರಬೇಕು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿಯ ತರಹ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅರ್ಥ 200,000 ನೌಕರಿಗಳ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಇದು "ಹಳೆಯ ಹುಲಿಗಳಿಂದ" ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="whewell">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/newsnight/7947082.stm|title=INSIDE RUSSIA - MILITARY REFORMS|last=Whewell|first=Tim|date=2009-03-17|publisher=BBC News|accessdate=2009-05-19}}</ref> ಈ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣ ಈ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಇಸವಿಯನ್ನು 2012ರಿಂದ to 2016ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="whewell"/> ತೀವ್ರ ಹಾಗು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ ರಷ್ಯಾದ ಅಸಮರ್ಪಕ ರಕ್ಷಣಾ ಔದ್ಯಮಿಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಗೆಹರಿಸುವಿಕೆಯು ಸರ್ಡ್ಯುಕೊವ್‌ರ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿದೆ.<ref name="defensebrief"/> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{main|Economy of Russia}} [[ಚಿತ್ರ:Russia Regional product pc.svg|thumbnail|right|2006ರ ತಲಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ (ದಪ್ಪ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬರ್ಥ)]] 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ದೇಶಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಮಹಾನ್ ಕುಸಿತ|ಮಹಾ ಕುಸಿತ]]ದ ಎರಡರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>“ಸಂಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು ಮೊದಲ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಏನನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು?ಹೊಸ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವರದಿ,” ''Transition Newsletter'' ನಲ್ಲಿ (http://worldbank.org/transitionnewsletter/janfeb2002 {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530044004/http://worldbank.org/transitionnewsletter/janfeb2002 |date=2012-05-30 }}). [http://www.k-a.kg/?nid=5&amp;value=6 http://www.k-a.kg/?nid=5&amp;value=6]</ref><ref name="Russia">ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿ. ಕಾಪ್ಲಾನ್. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E4D91E3AF93BA35753C1A9669C8B63 "ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರಾರು?"]. ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್. 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2000.</ref> 1998ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೂ ಮುಂಚೆ, ರಷ್ಯಾದ [[GDP]] 1990ರ ದಶಕದ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿದ್ದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="Russia"/> ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಿಂದಲೂ, ತೈಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಹೆಚ್ಚಾದ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ, ಹೆಚ್ಚಾದ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯು ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾ 2007ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವರ್ಷ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, [[1998 ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|1998ರ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ನಂತರ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ೭% ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ GDP $2.076 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು (est. PPP), ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಆರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, GDP ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ 8.೧ %ರಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸಿತ್ತು.ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಖನಿಜದ ತೆರವು ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ವಹಿವಾಟೇತರ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಸರಕು-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮಾರಾಟವಿತ್ತು.<ref name="cia"/> 2008ರ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವೇತನ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ $ 640 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು 2000ರ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ $೮೦ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Russians weigh an enigma with Putin's protégé|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/|accessdate=2008-05-09}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 14 %ರಷ್ಟು ರಷ್ಯನ್ನರು [[ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಜನರ ದೇಶಗಳ %ವಾರು ಪಟ್ಟಿ|ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ]] ಇದ್ದರು,<ref name="RIA">{{cite web|publisher=RIA Novosti|title=Russia's economy under Vladimir Putin: achievements and failures|url=http://en.rian.ru/analysis/20080301/100381963.html|accessdate =2008-05-09}}</ref> 1998ರ ಸೋವಿಯತೋತ್ತರದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 40% ರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="worldbank"/> 2007ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ % 6ರಷ್ಟಿತ್ತು, 1999ರಲ್ಲಿ 12.4 % ರಿಂದ ಇಳಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|publisher=RIA Novosti|title=Russia's unemployment rate down 10% in 2007 - report|url=http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|accessdate=2008-05-09}}</ref><ref>{{cite web|publisher=indexmundi.com|title=Russia&nbsp;— Unemployment rate (%)|url=http://www.indexmundi.com/g/g.aspx?c=rs&v=74|accessdate=2008-05-09}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rosneft-azs.jpg|thumbnail|left|ರೋಸ್ನೆಟ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ತಾಣಅನಿಲ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ತೈಲ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ]] [[ಚಿತ್ರ:Soyuz tm-31 transported to launch pad.jpg|thumbnail|right|Soyuz TMA-2 launch.jpg Soyuz TMA-2 ಉಡಾವಣಾ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದೆ, ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲಿದೆ.]] ರಷ್ಯಾ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ [[ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿರುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು,]] ಎರಡನೆಯ ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಇದ್ದಿಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು]] ಮತ್ತು ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ರಫ್ತುದಾರ ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ತೈಲ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ರಫ್ತಿನ 80% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶವು ತೈಲ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಚೌಬೀನೆಗಳದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="cia"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2003ರಿಂದ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸದೃಢಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ರಫ್ತು ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡಿತು. ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲವು ರಷ್ಯಾದ GDPಯ ಕೇವಲ ಶೇಖಡಾ 5.7ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ತುಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2011ರೊಳಗೆ ಇದು 3.7% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರವು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Russia fixed asset investment to reach $370 bln by 2010 - Kudrin|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|accessdate =2007-12-27}}</ref> ರಷ್ಯಾ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳುಳ್ಳ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಇದರ ಕಾರಣ ದೀರ್ಘ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳು.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|publisher=BusinessWeek|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461_page_2.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ದೇಶವು ಯೂರೋಪ್‌ನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಪದವೀಧರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=CEE Biweekly (page 6)|publisher=UNESCO Institute for Statistics, UniCredit New Europe Research Network|url=http://www.unicredit-tiriac.ro/pdf/CEE-Biweekly_07-05-24.pdf|accessdate=2008-03-28|archive-date=2008-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080402021134/http://www.unicredit-tiriac.ro/pdf/CEE-Biweekly_07-05-24.pdf|url-status=dead}}</ref> 2001ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ನೇರ ಮತ್ತು ಸರಳ ಕಂದಾಯ ನೀತಿಯು ಜನರ ಮೇಲಿನ ಕಂದಾಯದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ವವನ್ನು ಬಹುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web|last=Tavernise|first=Sabrina|title=Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell|work=The New York Times|date=23 March 2002|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DC163BF930A15750C0A9649C8B63|accessdate=2007-12-27}}</ref> ರಷ್ಯಾ [[ಸಮಾನ ತೆರಿಗೆ|ಸಮತಟ್ಟಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂದಾಯ]] ದರವನ್ನು % 13ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. [[ಮರ್ಸರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್|ಮರ್ಸರ್ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಎಂಬ ಹೂಡಿಕೆ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ,[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಂತರ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Rabushka|first=Alvin|title=The Flat Tax at Work in Russia: Year Three|publisher=Hoover Institution|url=http://www.hoover.org/research/russianecon/essays/5144587.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2008-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125164024/http://www.hoover.org/research/russianecon/essays/5144587.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey&nbsp;– market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|accessdate=2007-12-27|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಬಜೆಟ್ 2001ನೆಯ ಇಸವಿಯಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು 2007ರಲ್ಲಿ % 6ರಷ್ಟು GDPಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ, ಸೋವಿಯತ್-ಯುಗದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಋಣವನ್ನು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಕ್ಲಬ್]] ಸಾಲದಾತರಿಗೆ ಮತ್ತು IMFಗೆ ನೀಡಲು, ರಷ್ಯಾ ತನ್ನ ತೈಲ ರಾಜಸ್ವವನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ ನಿಧಿಯ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ|ರಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತದ ಸ್ಥಿರತಾ ನಿಧಿ]]ಯಿಂದ ಬಳಸಿದೆ. ತೈಲ ರಫ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವು ರಷ್ಯಾಗೆ ತನ್ನ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ $12 ಬಿಲಿಯನ್ ಇಂದ 1 ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಂದಿನ $597.3 ಶತಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ವೃದ್ದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕ್ಷೇಪವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm|title=International Reserves of the Russian Federation in 2008|publisher=The Central Bank of the Russian Federation|accessdate=2008-07-30}}</ref> ದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಭಾರೀ ವಿದೇಶೀ ಋಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಶಕ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Russia's foreign debt down 31.3% in Q3—finance ministry|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|accessdate=2007-12-27}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:RF NG pipestoEU.gif|thumbnail|upright|ಯುರೋಪ್ ಗೆ ಅನಿಲ್ ಮತ್ತು ತೈಲ ಪೂರೈಸುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶ ರಷ್ಯಾ [293]]] ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸಮಾನಾಗಿಲ್ಲ, ಮಾಸ್ಕೋ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ದೇಶದ GDPಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ, ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{ru_icon}} {{cite web|title=Gross regional product by federal subjects of the Russian Federation 1998–2006|url=http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-06.htm|accessdate=2008-06-30|publisher=Federal State Statistics Service|archive-date=2019-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827215907/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-06.htm|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಲಯಗಳು, ಅದೂ ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಬಹಳ ಹಿಂದುಳಿದಿವೆ.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2000ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ಮಿಲಿಯನ್ ಇದ್ದದ್ದು 2006ರಲ್ಲಿ 55 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಏರಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|publisher=BusinessWeek|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ನಂತರ ರಷ್ಯಾ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಶತಕೋಟ್ಯಾಧೀಶರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2007ರಲ್ಲಿ 50 ಶತಕೋಟ್ಯಾಧೀಶರು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿ ಒಟ್ಟು 110 ಶತಕೋಟ್ಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-19|url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSL189270520080418?feedType=RSS&feedName=businessNews|author=Robin Paxton|title=A billion dollars not enough for Russian rich list|work=Forbes}}</ref> ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ನಿಶ್ಚಿತ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 10 % ರಷ್ಟು ವಾಸ್ತವಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯಗಳು 12% ರಷ್ಟು ವಾಸ್ತವಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬಡತನವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಷ್ಯಾ 1998ರ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಂತರ ತನ್ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref name="cia"/> ರಷ್ಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸದೃಢ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ವೇತನಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆ.<ref name="imf">{{cite web|last=Lipsky|first=John|title=Statement by John Lipsky, First Deputy Managing Director of the International Monetary Fund|work=Press Release No. 07/126|publisher=International Monetary Fund|url=http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2007/pr07126.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ರಷ್ಯಾ 1999ರಿಂದಲೂ ದೃಢ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಹಲವಾರು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ: ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ-ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು.<ref name="countrybrief"/> [[ಹಣದುಬ್ಬರ|ಹಣದುಬ್ಬರವು]] 2006ರಲ್ಲಿ 9% ರಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು 2007ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 12% ಕ್ಕೆ ಉಬ್ಬಿತು. ಏರುತ್ತಿರುವ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆಗಳೆಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು 2008ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref name="cia"/><ref name="RIA"/> ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಘ್ನವಾಗಿರುವುದು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಕಡೆಗಾಣಿಸಲಾದ ವಿಚಾರವಾಗಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ.<ref>{{cite web|url=http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTPROGRAMS/EXTTRADERESEARCH/0,,contentMDK:21481768~menuPK:64001880~pagePK:210083~piPK:152538~theSitePK:544849,00.html|title=Meeting Russia's Infrastructure Gap|publisher=The World Bank|accessdate=2008-07-31|archive-date=2008-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616105531/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTPROGRAMS/EXTTRADERESEARCH/0,,contentMDK:21481768~menuPK:64001880~pagePK:210083~piPK:152538~theSitePK:544849,00.html|url-status=dead}}</ref> 2020ರೊಳಗೆ $1 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೂಡಲಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|publisher=RIA Novosti|accessdate=2008-07-31|title=Russia to invest $1 trillion in infrastructure by 2020 - ministry}}</ref> == ಜನಗಣತಿ == {{main|Demographics of Russia}} <div style="font-size:90%"> {| class="wikitable" border="1" cellspacing="0" style="border:1px black;float:left;margin-left:1em" ! style="background:#F99" colspan="2"|ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ (2002)<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.1. National composition of population|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-16|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151329/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> |- | [[:en:Russian|ರಷ್ಯನ್ನರು]] | 79.8% |- | [[:en:Tatar|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] | 3.8% |- | [[:en:Ukrainian|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು]] | 2.0% |- | [[:en:Chuvash|ಚುವಾಷ್]] | 1.1% |- | [[:en:Chachain|ಚೆಚೆನ್ ಜನರು]] | 0.9% |- | [[:enLArmeniya|ಅರ್ಮೆನೀಯರು]] | 0.8% |- | ಇತರೆ/ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ | 10.3% |} </div> [[ಚಿತ್ರ:Population of Russia.PNG|thumbnail|right|1991ರಿಂದ 2008 ಜನವರಿ ವರೆಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ. ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ [315]]] ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ, ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಾಜವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 160 ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=1 June 2007: A great number of children in Russia remain highly vulnerable|publisher=United Nations Children's Fund|url=http://www.unicef.org/russia/media_6762.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2008-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035733/http://www.unicef.org/russia/media_6762.html|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದೇಶವು ಭಾರೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಅದರ ಸಾಂಧ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ.<ref>''[[ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂಧ್ರತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]'' ನೋಡಿ.</ref> ಯೂರೋಪೀಯ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ [[ಉರಲ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಉರಾಳ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯ ಬಳಿ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಸೈಬೀರಿಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಅತಿಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ on 1 ಜನವರಿ 2009ರಂದು ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 141,903,979ರಷ್ಟಿತ್ತು. 2008ರಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 121,400 ಅಥವಾ 0.085% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.(2007ರಲ್ಲಿ - 212,000 ಅಥವಾ 0.15% ರಷ್ಟು ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ - 532,600 ಅಥವಾ 0.37 %ರಷ್ಟು). 2008ರಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು 2.7% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು, 281,615 ವಲಸಿಗರು ರಷ್ಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ % 95ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಶಗಳ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|CIS]] ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ರಷ್ಯನ್ನರು ಅಥವಾ [[ರಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷಿಕರು]].<ref name="demo">{{cite web|accessdate=2008-03-05|title=Demography|publisher=Federal State Statistics Service|url=http://www.gks.ru/bgd/free/b08_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080225172120/http://www.gks.ru/bgd/free/b08_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm|archivedate=2008-02-25}}</ref><ref name="gks"/> ರಷ್ಯನ್ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 16% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, 39,508ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 66% ರಷ್ಟು ಜನರು ಅನ್ಯ CIS ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಜೆಗಳು|ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್]] ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ಸಹ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Russia cracking down on illegal migrants|publisher=International Herald Tribune|date=15 January 2007|url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|accessdate =|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915210918/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archivedate=15 September 2008}}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು 116 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಾಂಗೀಯ [[ರಷ್ಯನ್ನರು]] ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮೂಹಗಳು ], 2002 ಜನಗಣತಿ, ''ಡೆಮೊಸ್ಕೋಪ್ ವೀಕ್ಲಿ''. ಪುನರ್ಪಡೆದದ್ದು 5 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009</ref> ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 20 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಉಕ್ರೇನ್]] ಮತ್ತು [[ಕಜಾಕ್ ಸ್ತಾನ್|ಕಜಖ್‌ಸ್ತಾನ್‌]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ರಷ್ಯನ್ನರು], BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 23 ನವೆಂಬರ್ 2005.</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 73% ರಷ್ಟು ನಗರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Resident population|publisher=Federal State Statistics Service|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|accessdate=2007-12-27|archive-date=2012-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135317/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|url-status=dead}}</ref> [[ರಷ್ಯಾ ಜನಗಣತಿ (2002)|2002 ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು [[ಮಾಸ್ಕೋ]] (10,126,424 ನಿವಾಸಿಗಳು) ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] (4,661,219 ನಿವಾಸಿಗಳು). ಹನ್ನೊಂದು ಇತರೆ ನಗರಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: [[ಚೆಲ್ಯಾ ಬಿಂಸ್ಕ್|ಚೆಲ್ಯಾಬಿನಸ್ಕ್]], [[ಕಜಾನ್]], [[ಕ್ರಾಸ್ನೋಡರ್]], [[ಚೆಲ್ಯಾಬಿನಸ್ಕ್|ನೊವೊಸಿಬಿರ್ಸ್ಕ್‌]], [[ನಿಜ್ನಿ ನವ್‌ಗೊರೊಡ್|ನಿಜ್ನಿ ನವ್‌ಗೊರೊಡ್‌]], [[ಒಮಸ್ಕ್]], [[ಪರ್ಮ್|ಪೆರ್ಮ್]], [[ರಾಸ್ಟೊವ್-ಆನ್-ಡಾನ್]], [[ಸಮರ, ರಷ್ಯಾ|ಸಾಮರಾ]], [[ಯುಫಾ|ಊಫಾ]], [[ವೊಲ್ಗೊಗ್ರಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಯೆಕಾಟೆರಿನ್ ಬರ್ಗ್|ಎಕಟೆರಿನ್‌ಬರ್ಗ್]]. ರಷ್ಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅತಿ 1991ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ 148,689,000ದಷ್ಟಿತ್ತು, ಆದರೆ 90ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/russia/29.htm|publisher=Library of Congress|title=Demographics|accessdate=2008-01-16}}</ref> ಈ ಇಳಿತವು ನಿಧಾನಿಸಿ ಕಳೆದ ಇತ್ತೀಚಿಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಡವಾಗಿದೆ, ಕಾರಣ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ವಲಸೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಜನನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ 363,500ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 477,700 ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ 687,100 ಮೃತ್ಯುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="demo"/><ref name="gks"/> ರಷ್ಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು 2006ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ 4% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು, ಸುಮಾರು 2 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಜನ್ಮ ಪ್ರಮಾಣವು 8.3% ವರ್ಷ-ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂದಾಜು 1.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನನಗಳಾದವು.<ref name="ri">{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080221/99803097.html|title=Russia's population down 0.17% in 2007 to 142 mln|publisher=RIA Novosti|accessdate=2008-03-11}}</ref> ಹೆಚ್ಚು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವೇ ರಷ್ಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿಯ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಇತರೇ ಯುರೋಪಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದರೂ (2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1000 ಜನರಿಗೆ 12.1)<ref name="gks"/> [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ 1000ಕ್ಕೆ 9.90)<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order&nbsp;— Birth rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|accessdate=2009-04-25|archive-date=2013-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309174328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಕಾರಣ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ದರ. (2008ರಲ್ಲಿ, )<ref name="gks"/> ಯೂರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ 1000ಕ್ಕೆ 10.28ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರಷ್ಯಾದದಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯು ದರವು ಪ್ರತಿ 1000 ಜನರಿಗೆ 14.7 % ರಷ್ಟಿತ್ತು).<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order&nbsp;— Death rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|accessdate=2009-04-25|archive-date=2018-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705071857/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಷ್ಯಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 2011ರೊಳಗೆ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಮತಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಫಲವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಮರ್ತ್ಯತೆಯ ಇಳಿತ.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|title=Russia's birth, mortality rates to equal by 2011 - ministry|publisher=RIA Novosti|accessdate=2008-02-10}}</ref> {{Largest cities of Russia}} === ಶಿಕ್ಷಣ === {{main|ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}} ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಂವಿಧಾನದತ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ,<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 43 para. 1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಮತ್ತು [[ಸಾಕ್ಷರತೆ]] ಪ್ರಮಾಣ ೯೯.೪% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="cia"/> ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Smolentseva|first=Anna|title=Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123162906/http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|url-status=dead}}</ref> ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ; ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಗಣಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಇಂದು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Russia Country Guide|publisher=EUbusiness.com|url=http://www.eubusiness.com/Russia/russia-country-guide/|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180313/http://www.eubusiness.com/Russia/russia-country-guide/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|publisher=U.S. Department of State|title= Background Note: Russia|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm|accessdate=2008-01-02}}</ref> ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನು ರಷ್ಯಾ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದೆ.<ref name="constitution">{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 43 para. 3)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ಭರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ಉಳ್ಳವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ವಾಸ್ತವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರಗಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ವೇತನ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇರುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref name="education2">{{cite web|title=Higher education structure|publisher=State University Higher School of Economics|url=http://www.hse.ru/lingua/en/rus-ed.html|accessdate=2007-12-27}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆಂದು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಚಾಳಿ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229005920/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archivedate=2008-02-29}}</ref> ಹೈ ಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಖಾಸಗೀ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದಿವೆ.<ref name="education2"/> === ಆರೋಗ್ಯ === {{main article|Health in Russia}} ರಷ್ಯಾದ ಸಂವಿಧಾನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 41)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಆದರೆ ನೈಜ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಪ್ರೊಪಿಸ್ಕಾ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite web|title=Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia|url=http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html|accessdate=2008-07-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Residency Restrictions in Moscow by Brad K. Blitz|url=http://zakirov.ru/Citizenship_Studies.pdf|accessdate=2008-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716192047/http://zakirov.ru/Citizenship_Studies.pdf|archivedate=2011-07-16}}</ref> ಜಗತ್ತಿನ ಇತರಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕೆ [[ತಲಾ]] [368]<ref>{{cite web|title=Highlights on Health in the Russian Federation|publisher=World Health Organization|date=November 1999|year=1999|url=http://www.euro.who.int/document/e72504.pdf|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070729132728/http://www.euro.who.int/document/e72504.pdf|url-status=dead}}</ref> ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವೈದ್ಯರಿದ್ದಾರೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ, ಅಂತೆಯೇ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯೇನಿಲ್ಲ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಪತನವಾದಾಗಿನಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=Leonard|first=William R|title=Declining growth status of indigenous Siberian children in post-Soviet Russia|journal=Human Biology |date=April 2002|year=2002|volume=74 |issue=2 |pages=197–209 |doi=10.1353/hub.2002.0023 |pmid=12030649 |s2cid=19515028 |url=https://dx.doi.org/10.1353/hub.2002.0023|accessdate=2007-12-27|archive-date=2013-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604101202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|url-status=dead}}</ref> 2007ರ ವೇಳೆಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸರಾಸರಿ ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆ 61.5 ಮತ್ತು 73.9 ವರ್ಷಗಳಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.duma-er.ru/news/29056|publisher=United Russia|title=Продолжительность жизни россиян возросла с 2005 по 2007 г на 2,4 года, до 67,7 года|accessdate=2008-05-01|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201060742/http://www.duma-er.ru/news/29056|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಜನನವಾದಾಗ ಸರಾಸರಿ ಆಯುರ್ ನಿರೀಕ್ಷೆ 67.7 ವರ್ಷ. ಇದು ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಟ್ಟು ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ 10.8 ವರ್ಷ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html|publisher=Central Intelligence Agency|title=European Union|accessdate=2008-01-20|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611111527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪುರುಷರು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುನ್ನಚ್ಚರಿಕೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕುಡಿತ, ಒತ್ತಡ, ಧೂಮಪಾನ, ಅನೈತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧ)ವಹಿಸದೆ ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಪುರುಷರಲ್ಲಿನ ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ರಷ್ಯಾದ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ 1991ರಿಂದ ಪ್ರಾಣಹಾನಿ 60% ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ ಗಿಂತ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.<ref name="heart">{{cite web|title=Heart disease kills 1.3 million annually in Russia&nbsp;— chief cardiologist|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20070214/60721668.html|accessdate=2007-12-27 }}</ref> ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಣ ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದು ಮತ್ತು [[II ನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ|ಎರಡನೇ ಮಹಾ ಸಮರದ]] ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಣಾಮ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಎರಡನೇ ಮಹಾ ಸಮರದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಬೇರಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಲಿಂಗ ಅಸಮತೋಲನ ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 0.859ರಷ್ಟೇ ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cia"/> ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು 56.7 % ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಯಸ್ಸಿರುವ 30% ರಷ್ಟು ಜನ ಇದೇ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 16 ದಶಲಕ್ಷ ಜನ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು, ರಷ್ಯಾ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="heart"/> ನರಹತ್ಯೆ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯೇನಲ್ಲ.<ref name="cbs">{{cite web|title=Corruption Pervades Russia's Health System|publisher=CBS News|url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/28/world/main2992334.shtml|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221023126/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/28/world/main2992334.shtml|url-status=dead}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ರೊಮಿರ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, 52% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15% ಮಹಿಳೆಯರು ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 2,60,000 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="smokingria">{{cite web|title=Third of Russians smoke, but half welcome public smoking ban|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20070221/61054065.html|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ HIV/AIDS ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸೋವಿಯತ್ ಪತನದ ನಂತರ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸೇವನೆ ಸ್ಫೋಟಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಏಡ್ಸ್ ಬಹು ವೇಗವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತು.<ref>{{cite web|title=HIV/AIDS in the Russian Federation|publisher=The World Bank|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTECAREGTOPHEANUT/EXTECAREGTOPHIVAIDS/0,,contentMDK:20320143~menuPK:616427~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:571172,00.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2010-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413154402/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTECAREGTOPHEANUT/EXTECAREGTOPHIVAIDS/0,,contentMDK:20320143~menuPK:616427~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:571172,00.html|url-status=dead}}</ref> ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 3,64,000 HIV ಪೀಡಿತರಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Russian regional HIV vaccine center seeks $40–50 mln from budget|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20070206/60289838.html|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಈ ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಏರಿಸಿದ್ದು, 2006ರಲ್ಲಿ HIV ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆಂದೇ 20 ಪಟ್ಟಿನಷ್ಟು ಅನುದಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/CountryResponses/Countries/russian_federation.asp Russian Federation AIDS information|title=Russian Federation|accessdate=2008-03-11|publisher=UNAIDS: The Joint United Nations Programme on HIV/AIDS|archive-date=2008-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409120835/http://www.unaids.org/en/CountryResponses/Countries/russian_federation.asp|url-status=dead}}</ref> ಸೋವಿಯತ್ ಪತನದ ನಂತರ ಕ್ಷಯದಿಂದಾಗಿಯೂ ಕೆಲವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಇವೆರಡೂ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಏರಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೈದಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತು.<ref>{{cite web|title=119,000 TB cases in Russia&nbsp;— health official|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20060127/43221133.html|accessdate=2007-12-27}}</ref> 1990-2001ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 15ರಿಂದ 54 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿನವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು (52%)ಜನ ಮರಣ ಹೊಂದಲು ಕುಡಿತವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳಿದೆ. ಇದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 4% ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>[393] ^ ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಮುಕ್ತ ಪ್ರೆಸ್‌, 26 ಜೂನ್ 2009, ಪುಟ 2A, "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಾವುಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕುಡಿತ ಕಾರಣ-ಆಧ್ಯಯನ"</ref> ರಷ್ಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದೂ ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಜನಿಸುವ ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಗುವಿಗೆ ಜನನ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಪಾರಿತೋಷಕವಾಗಿ 250,000 ರೂಬಲ್ಸ್ (ಅಂದಾಜು 10,000 ಅಮೆರಿಕನ್ $)ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Country Profile: Russia|publisher=[[Library of Congress]]—Federal Research Division|date=October 2006 | year=2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050226190624/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf|archivedate=2005-02-26}}</ref> USSR ಪತನದ ನಂತರ, 2007ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/News/International_Business/Russian_policies_ignite_unprecedented_birth_rate_in_2007/articleshow/2750305.cms|publisher=The Economic Times|title=Russian policies ignite unprecedented birth rate in 2007|accessdate=2008-03-11}}</ref> 2008-2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸವ ಪೂರ್ವ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ 20 ಶತಲಕ್ಷ ರೂಬಲ್ಸ್ ಬಂಡಾವಳ ಹೂಡಲಿದೆ ಎಂದು ರಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಉಪ ಪ್ರಧಾನಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಲಸೆ ಬರುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಅನಿಸಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=United Nations Expert Group Meeting On International Migration and Development|publisher=Population Division; Department of Economic and Social Affairs; United Nations Secretariat|date=6–8 July 2005|url=https://www.un.org/esa/population/meetings/ittmigdev2005/P11_Rybakovsky&Ryazantsev.pdf|accessdate=2007-12-27}}</ref> === ಭಾಷೆ === {{main|Russian language|Languages of Russia}} [[ಚಿತ್ರ:Russian_language_status_and_proficiency_in_the_World.svg|thumbnail|ರಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು]] ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ 160 ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="britannica"/> 2002ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, 142.6 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ, 5.3 ದಶಲಕ್ಷ ಮಂದಿ [[ಟಾಟಾರ್ ಗಳ ಭಾಷೆ|ಟಾಟರ್]] ಮತ್ತು 2.9 ದಶಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-16|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151329/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯನ್ ದೇಶದ ಏಕಮಾತ್ರ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ, ಆದರೂ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಜೆಗಳು|ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ]] ರಷ್ಯಾ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=(Article 68, para. 2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|accessdate=2007-12-27}}</ref>[405] ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ರಷ್ಯಾದುದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ [[ಯುರೇಷಿಯಾ]] ಭಾಷೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ ಮತ್ತು ಆದರೆ ಜನರು [[ಹಳೇ ಭಾಷೆಗಳು|ಹಳೇ ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]]<ref name="toronto">{{cite web|title=Russian|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archivedate=2007-01-06}}</ref> ಯಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷಿಕರು [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪ್ ಭಾಷೆ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಹಳೇ ಭಾಷೆಗಳು|ಹಳೇ ರಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಯ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಹೌದು; [[ಬೆಲರೂಸ್ ಭಾಷೆ|ಬೆಲಾರುಸಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಉಕ್ರೇನ್ ಭಾಷೆ|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್]] (ಮತ್ತು [[ರೂಸಿನ್ ಭಾಷೆ|ರುಸಿನ್]] ಕೂಡ ಇರಬಹುದು).10ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ [[ಹಳೇ ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವಿಕ್|ಹಳೇ ಪೂರ್ವ ರಷ್ಯಾ]]ದ ''ಹಳೇ ರಷ್ಯಾ'' ಲಿಖಿತ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007|title=Russian language|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572449/Russian_Language.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216235358/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572449/Russian_Language.html|url-status=dead}}</ref> ಜಗತ್ತಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳೂ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕಂಡಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಜ್ಢಾನ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಕೂಡ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ 60% ರಿಂದ 70ರಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳು ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="lomonosov">{{cite web|title=Russian language course|publisher=Russian Language Centre&nbsp;— Official Website, Moscow State University|url=http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml|accessdate=2007-12-27|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205074901/http://rlcentre.com/russian-language-course.shtml|url-status=dead}}</ref> [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಆರು [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ#ಭಾಷೆಗಳು|ಅಧಿಕೃತ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಕೂಡ ಒಂದು. === ಧರ್ಮ === {{main|Religion in Russia}} [[ಚಿತ್ರ:Moscow - Cathedral of Christ the Saviour.jpg|thumbnail|upright|left|ಸೋವಿಯತ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದ ರಕ್ಷಕ ಕ್ರೈಸ್ತನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ನ್ನು 1990-2000ದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ]], [[ಇಸ್ಲಾಂ]], [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಹೂದಿ|ಯಹೂದಿ]] ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳೆಂದು ಎಂದು 1997ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ರಷ್ಯಾ "ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ" ಕುರಿತ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Bell|first=Imogen|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|isbn=9781857431377 |url=https://books.google.com/books?id=EPP3ti4hysUC&dq=respecting+christianity+islam+buddhism+judaism+and+other&pg=PA47|accessdate=2007-12-27}}</ref> ನಂಬುವವರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆಗೂ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಗೂ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 16-48% ರಷ್ಟು ಜನ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಕೆಲವು ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=}}</ref>.[[ರಷ್ಯಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚರ್ಚ್|ರಷ್ಯಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯ]]ವೇ ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮ.<ref name="relig">{{cite web|title=Religion In Russia|publisher=Embassy of the Russian Federation|url=http://www.russianembassy.org/RUSSIA/religion.htm|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010208072455/http://www.russianembassy.org/RUSSIA/religion.htm|archivedate=2001-02-08}}</ref> ದಾಖಲಾಗಿರುವ 95% ಮಂದಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾದ್ರಿಗಳು [[ರಷ್ಯಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚರ್ಚ್|ರಷ್ಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಚರ್ಚ್]] ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಕೆಲವು [[ರಷ್ಯಾದ ಧರ್ಮ#ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು|ಸಣ್ಣ ಸಾಂಪ್ರದಾಯದ ಚರ್ಚ್]] ಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite web|title={{ru icon}} Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации По данным Федеральной регистрационной службы|date=December 2006|url=http://www.religare.ru/article36302.htm|accessdate=2007-12-27|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325002546/http://www.religare.ru/article36302.htm|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ನಂಬುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿ ದಿನನಿತ್ಯ ಚರ್ಚ್ ಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏನೇ ಇದ್ದರೂ, ನಂಬುವ ಮತ್ತು ನಂಬದೇ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ದ್ಯೋತಕವೆಂದು ಅವರ ಅಂಬೋಣ.<ref name="encarta">{{cite web|last=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007|title=Russia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_6/Russia.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2008-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080109010927/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_6/Russia.html|url-status=dead}}</ref> [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]], [[ಅರ್ಮೇನಿಯಯನ್ ಅಪೊಸ್ಟೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಅರ್ಮೇನಿಯಂ ಗ್ರೆಗೊರಿಯನ್ನರು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಾಂಟಿಸಂ|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ಅನುಸರಿಸುವ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ರಷ್ಯಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪೂರ್ವಜರು 10ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="encarta"/> ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 100 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ತಾವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು, 2007ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚವಾಲಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm |accessdate=2008-04-08 |title=Russia }}</ref> [[VCIOM|ರಷ್ಯಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ]] ನಡೆಸಿದ ಮತಗಣನೆ ಪ್ರಕಾರ, ಮತ ಹಾಕಿದ 63% ಮಂದಿ ತಾವು ರಷ್ಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, 6% ರಷ್ಟು ಜನ ತಾವು [[ಮುಸ್ಲಿಂ|ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು 1% ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನ ತಾವು ಬೌದ್ಧರು, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು, ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಯಹೂದಿಗೆಳೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 12% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ದೇವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತೇವೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು 16% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religionsurvey">{{cite web|title={{ru_icon}} Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше|publisher=religare.ru|date=6 June 2007|url=http://www.religare.ru/article42432.htm|accessdate=2007-12-27|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225132148/http://www.religare.ru/article42432.htm|url-status=dead}}</ref> ಸುಮಾರು 15ರಿಂದ 20 ದಶಲಕ್ಷ [[ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ತವರು ಮನೆ.<ref>{{cite web|title=Fact Box: Muslims In Russia|publisher=Radio Free Europe|url=http://rfe.rferl.org/featuresarticle/2005/07/b7d5e783-749f-4e6a-b77e-8932ece7ad53.html?napage=2|accessdate=2007-12-27}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="timesmuslim">{{cite web|last=Page|first=Jeremy|title=The rise of Russian Muslims worries Orthodox Church|work=The Times|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article551693.ece|accessdate=2007-12-27|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811104834/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article551693.ece|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ 7ರಿಂದ 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮಾತ್ರ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|publisher=Interfax|title=20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths&nbsp;— expert|accessdate=2008-04-01|archive-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106222150/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಸುಮಾರು 3ರಿಂದ 4 ದಶಲಕ್ಷ ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="financialtimes">{{cite web|title=Russia's Islamic rebirth adds tension|publisher=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121232919/http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು ವೋಲ್ಗಾ-ಊರಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಉತ್ತರ ಕಾಕಸಸ್, ಮಾಸ್ಕೋ,<ref>[https://web.archive.org/web/20090625054712/http://www.voanews.com/english/archive/2007-06/2007-06-27-voa4.cfm ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಷ್ಯಾ], VOA ವಾರ್ತೆಗಳು, 18 ಜೂನ್ 2007</ref> ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|last=Mainville|first=Michael|title=Russia has a Muslim dilemma|work=Page A - 17|publisher=San Francisco Chronicle|date=19 November 2006|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL|accessdate=2007-12-27|archive-date=2012-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513173431/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F11%2F19%2FMNGJGMFUVG1.DTL|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ: [[ಬುರ್ಯಾಟಿಯಾ|ಬುರ್ಯಾತಿಯಾ]], [[ತುವಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಮಿಕಿಯಾ]]10}.<ref>{{cite web|last=Nettleton|first=Steve|title=Prayers for Ivolginsky|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2000/russia/story/train/ivolginsky.monastery/|accessdate=2007-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011122131758/http://www.cnn.com/SPECIALS/2000/russia/story/train/ivolginsky.monastery/|archivedate=2001-11-22}}</ref> 3 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧರು|ಬೌದ್ಧರ]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ತುದಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಸಖಾ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಯಕುತಿಯಾ]], [[ಚುಕೊಟ್ಕಾ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಛುಕೊತ್ಕ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶ್ಯಾಮನ್ ಪಂಥ, ಸರ್ವದೇವತಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗಾರಾಧನೆ ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಮೊದಲ ಮಾನದಂಡ.ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಜನರು|ಜೀತದಾಳುಗಳು]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತರು.ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ತುರ್ಕಿ ಗುಂಪುಗಳು ಮುಸ್ಲಿಂ ಹಿಂಬಾಲಕರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ,ಹೆಚ್ಚಿನ ತುರ್ಕಿ ಭಾಷಿಕರು ಮುಸ್ಲಿಮರು.<ref name="religion2">{{cite web|title=Russia::Religion|publisher=Encyclopædia Britannica Online|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|accessdate=2007-12-27}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{main|Russian culture}} === ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆ === {{main|Russian music|Russian ballet}} [[ಚಿತ್ರ:Peter Tschaikowski.jpg|thumbnail|left|upright|ಪ್ಯಾಟರ್ ಇಲಿಯಿಚ್ ತ್ಚಾಕೊವಿಸ್ಕಿ (1840-1893), ಸಂಗೀತಗಾರ]] ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ [[ಜನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗ್ಲಿಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ದಿ ಫೈವ್|ಆತನ ಹಿಂಬಾಲಕರ]] ಮಧ್ಯೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹೊಸ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದವು. ರಷ್ಯಾ ದೇಶದ ಸೊಗಡು, ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿಂಕಾನ ಹಿಂಬಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಆಂಟನ್ ರುಬಿನ್ ಸ್ಟಿನ್|ಆಂಟನ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೊಲಾಯ್ ಗ್ರಿಗೊರಿವಿಚ್ ರುಬಿನ್ ಸ್ಟಿನ್|ನಿಕೊಲಾಯ್ ರುಬಿನ್ ಸ್ಟೈನ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ರಷ್ಯಾ ಸಂಗೀತ ಸಮಾಜ|ರಷ್ಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಾಸ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಣಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದ [[ಸೆರ್ಗೇಯ್ ರಾಚ್ಮಿನಿನಾಫ್|ಸೆರ್ಗೇಯ್ ರಾಚ್ನಿಯೋಫ್]] ಅವರು [[ಪ್ರಣಯ ಸಂಗೀತ|ಪ್ರಣಯ ಲೋಕ]]ದ ಮಹಾನ್ ಸಂಗೀತಕಾರ [[ಪ್ಯೋಟರ್ ಇಲ್ಯಿಚ್ ತ್ಚಾಯ್ಕೊವ್ಸ್ಕಿ|ತ್ಚಾಯ್ ಕೋವಿಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು 20ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಕರೆತಂದರು. ಅದಾಗಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೋವಿಸ್ಕಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೊಗಡು, ಸಾಮರಸ್ಯತೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಂಪಾದ ಗಾಯನ ಎಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು.{{Fact|date=October 2008}} [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕ್ರಿಯಾಬಿನ್|ಸ್ಕ್ರಿಯಾಬಿನ್]], [[ಇಗೊರ್ ಸ್ಟ್ರಾವಿನ್ ಸ್ಕಿ|ಸ್ಟ್ರಾವಿನ್ ಸ್ಕಿ]], [[ಸೆರ್ಗೇಯ್ ರಾಚ್ಮನಿನೋಫ್|ರಾಚ್ಮನಿನೋಫ್]], [[ಸೆರ್ಗೇಯ್ ಪ್ರೊಕೊಫಿಯೇವ್|ಪ್ರೊಕೊಫಿಯೇವ್]] ಮತ್ತು [[ದ್ಮಿಟ್ರಿ ಶೊಸ್ಟಕೊವಿಚ್|ಶೋಸ್ತಕೋವಿಚ್]] 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಕಾರರು. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ,ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು, ಸ್ಟಾಲಿನ್ ನ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಂಬಿಕೆಯ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆಯೂ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಮನೆ ಆವರಣಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ವಿಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿತ್ತು.ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾದ [[ಡೇವಿಡ್ ಒಸ್ಟ್ರಾಕ್]], [[ಗಿಡನ್ ಕ್ರೆಮೆರ್]], ಚೆಲೋವಾದಕ [[ಮ್ಸ್ತಿಸ್ಲೇವ್ ರೊಶ್ಟ್ರೊವಿಚ್,]] ಪಿಯನ ವಾದಕರಾದ [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಹೊರೊವಿಟ್ಜ್,]] [[ಸ್ವಟೊಸ್ಲಾವ್ ರಿಕ್ಟರ್|ಸ್ವೇಯಟೋಸ್ಲೇವ್ ರಿಕ್ಟರ್,]] ಮತ್ತು [[ಎಮಿಲ್ ಗಿಲೆಲ್ಸ್]], ಹಾಗೂ ಹಾಡುಗಾರ [[ಗಲಿನಾ ವಿಷ್ಣೆವ್ ಸ್ಕಾಯ]],ಇವರು ಈ ಪೈಕಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.{{Fact|date=October 2008}} [[ಚಿತ್ರ:Bolshoi theatre.jpg|thumbnail|left|ಬೊಲ್ಶೊಯ್ ರಂಗ ಮಂದಿರ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಷದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, $730 ದಶಲಕ್ಷ ನವೀಕರಣ [448]]] ರಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತಕಾರ [[ಪ್ಯಾಟರ್ ಇಲಿಚ್ ತ್ಚಾಯ್ಕೊವಿಸ್ಕಿ]] ಅವರು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ಯಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ- [[ಸ್ವಾನ್ ಸರೋವರ|ಸ್ವೇನ್ ಸರೋವರ]], [[ನಟ್ ಕ್ರಾಕರ್|ದಿ ನಟ್ ಕ್ರೇಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಬ್ಯೂಟಿ (ಬ್ಯಾಲೆ)|ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಬ್ಯೂಟಿ]] ಈ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯಾದ ನೃತ್ಯಗಾತಿಯರಾದ [[ಅನ್ನಾ ಪಾವ್ಲೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾಸ್ಲಾವ್ ನಿಜಿಂಸ್ಕಿ|ವಾಸ್ಲವ್ ನಿಜಿಂಸ್ಕಿ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದರು, ಮತ್ತು ಇಂಪ್ರೆಸಾರಿಯೊ [[ಸೆರ್ಗೆಯ್ ದಿಯಗಿಲೇವ್]] ಮತ್ತು ಆತನ [[ಬ್ಯಾಲೆಟ್ಸ್ ರಸ್ಸೆಸ್]] ನೃತ್ಯ ತಂಡ ವಿದೇಶದಲ್ಲೂ ಸಂಚರಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ನೃತ್ಯ ವಿಕಾಸನದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref>{{cite book|last=Garafola|first=Lynn|title=Diaghilev's Ballets Russes|publisher=Oxford University Press|page=576|isbn=0195057015|year=1989}}</ref> ಸೋವಿಯತ್ ಬ್ಯಾಲೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿತಲ್ಲದೆ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನೃತ್ಯ ಶಾಲೆಗಳು ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರಂತೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಮಯಾ ಪ್ಲಿಸೆಟ್ಸ್ ಕಾಯಾ|ಮಯಾ ಪ್ಲಿಸೆಟ್ಸಕಾಯ]], [[ರುಡಾಲ್ಪ್ ನುರೆಯೇವ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬಾರಿಶ್ನಿಕೋವ್]] ಈ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೊಲ್ಶೊಯ್ ರಂಗಮಂದಿರ|ಬೊಲ್ಶೋಯಿ ಬ್ಯಾಲೆಟ್]] ಮತ್ತು ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮರಿಂಸ್ಕಿ ಬ್ಯಾಲೆ|ಕಿರೋವ್]] ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://petersburgcity.com/news/culture/2005/11/18/theatre/|title=A Tale of Two Operas|publisher=Petersburg City|accessdate=2008-01-11}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === {{main|ರಷ್ಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ}} ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ <ref>{{cite web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761564269/Russian_Literature.html|title=Russian Literature|last=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007|accessdate=2008-01-07|archive-date=2009-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820090445/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761564269/Russian_Literature.html|url-status=dead}}</ref> ನೀಡಿರುವ [[ರಷ್ಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯ|ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತಿಹಾಸ 10ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಸರ್ವಕಾಲೀಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.ಆಧುನಿಕ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಕ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ "ಶೇಕ್ಸ್ ಪೀಯರ್ " <ref>{{cite book|last=Kelly|first=Catriona|title=Russian Literature: A Very Short Introduction (Very Short Introductions) (Paperback)|publisher=Oxford Paperbacks|isbn=0192801449|year=2001}}</ref> ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಶ್ಕಿನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ರಷ್ಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ|ರಷ್ಯನ್ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಆಂಟನ್ ಚೆಕೋವ್]], [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಲೆರ್ಮೆಂಟೋವ್]], [[ಲಿಯೋ ಟಾಲ್ ಸ್ಟಾಯ್]], [[ನಿಕೊಲಾಯ್ ಗೊಗ್ಲ್|ನಿಕೊಲಯ್ ಗೊಗ್ಲ್/6}, [[ಇವಾನ್ ತುರ್ಗೆನೇವ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯೋಡೊರ್ ದೊಸ್ತೊಯೋವ್ಸ್ಕಿ]]]]ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. [[ಇವಾನ್ ಗೊಂಚರೋವ್]], [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಸಾಲ್ಟಿಕೋವ್-ಶ್ಚೆಡ್ರಿನ್|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಸಾಲ್ಟಿಕೋವ್]], [[ಅಲೆಕ್ಸಿ ಪಿಸೆಂಸ್ಕಿ|ಅಲೆಕ್ಸೇ ಪಿಸೆಂಸ್ಕಿ]], [[ನಿಕೊಲಾಯ್ ಲೆಸ್ಕೋವ್]] ಅವರು ರಷ್ಯನ್ ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖಕರ ಪೈಕಿ ಟಾಲ್ ಸ್ಟಾಯ್ ಮತ್ತು ದೊಸ್ಟೊಯ್ ವಿಸ್ಕಿ ಶಿಖರಪ್ರಾಯರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಗತ್ತು ಕಂಡ ಸರ್ವಕಾಲೀಕ ಕಾದಂಬರಕಾರರು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇವರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513793/Russian-literature|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-04-11|title=Russian literature; Leo Tolstoy}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Time Magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep|accessdate=2008-04-10|title=Freaking-Out with Fyodor|author=Otto Friedrich|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103141539/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|thumbnail|upright|ಲಿಯೋ ಟಾಲ್ ಸ್ಟಾಯ್ ((1828–1910), ಲೇಖಕ]] 1880ರ ವೇಳೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದಾಗಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಕಾಲ ಮುಗಿದು ಹೋಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಕವಿತೆಗಳೇ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಈ ಪ್ರಕಾರ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳಿತು. ಈ ಕಾಲವನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ ಕಾವ್ಯದ ರಜತ ವರ್ಷ|ರಷ್ಯನ್ ಕಾವ್ಯದ ರಜತ ಪರ್ವ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾದವೇ ತುಂಬಿದ್ದರೆ, 1893 ಮತ್ತು 1914ರ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಪ್ರತಿಮಾಪಂಥ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ [[ವಾಲೆರಿ ಬ್ರ್ಯುಸೋವ್]], [[ಆಂಡ್ರೇ ಬೆಲಿ]], [[ವ್ಯಾಚೆಸ್ಲಾವ್ ಇವನೋವ್ (ಕವಿ)|ವ್ಯಾಚೆಸ್ಲಾವ್ ಇವನೋವ್]], [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ಲಾಕ್]], [[ನಿಕೊಲಾಯ್ ಗುಮಿಲೇವ್]], [[ದ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆರೆಜ್ಕೋವಿಸ್ಕಿ|ದಿತ್ರಿ ಮೆರೆಜ್ಕೋವಿಸ್ಕಿ]], [[ಫ್ಯೋಡರ್ ಸೊಲೊಗುಬ್]], [[ಅನ್ನಾ ಅಖ್ಮಟೋವಾ|ಅಣ್ಣಾ ಅಖ್ಮಾಟೋವಾ]], [[ಒಸಿಪ್ ಮಂಡೇಲ್ ಸ್ತಂ|ಒಸಿವ್ ಮಂಡೇಲ್ ಸ್ತಂ]], [[ಮರಿನಾ ತ್ಸೆಟೆಯ್ವಾ]], [[ಲಿಯೊನಿಡ್ ಆಂಡ್ರೆಯೆವ್]], [[ಇವಾನ್ ಬುನಿನ್|ಇವನ್ ಬುನಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಕ್ಸಿಂ ಗಾರ್ಕಿ]]. 1917ರ ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆ ನಂತರದ ಶೀತಲ ಸಮರದಿಂದಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಯಿತು.ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಲೇಖಕರು [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ನಡೆದರೆ, ಕ್ರಾಂತಿಯ ಧೋರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವುಳ್ಳ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಲೇಖಕರು ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಈ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು, ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತಹ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಲೇಖಕರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. 1920ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಲೇಖಕರು ಸಹನೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.1930ರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ನ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ|ಸಮಾಜವಾದಿ ನಂಬಿಕೆ]]ಯ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿದ್ದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಂಡವು.ಆತನ ಮರಣಾನಂತರ ಸೌಹಾರ್ದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳೂ ಸಡಿಲವಾದವು.1970 ಮತ್ತು 1980ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಂಬಿಕೆಯ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಲೇಖಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು.ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ [[ಯೆವ್ಗೆನಿ ಝಾಮ್ಯಂಟಿನ್]], [[ಇಸಾಕ್ ಬಾಬೆಲ್]], [[ಇಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋವ್]], [[ಯೂರಿ ಒಲೆಶಾ|ಯುರಿ ಒಲೆಶಾ,]] [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ನಬಕೋವ್|ವ್ಸಾಡಿಮಿರ್ ನಬೊಕೋವ್,]] [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬುಲ್ಗಕೋವ್|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬುಲ್ಗಕೊವ್,]] [[ಬೊರಿಸ್ ಪಾಸ್ಟರ್ನಾಕ್|ಬೋರಿಸ್ ಪಾಸ್ಟರ್ನಾಕ್,]] ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೊಲ್ಜೆನಿಟ್ಸಿನ್, ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಮಾಯಕೊವಿಸ್ಕಿ, [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೋವಿಚ್ ಶೊಲೊಕೊವ್|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಶೊಲೊಕೊವ್,]] ಯೆವ್ಗೆನಿ ಯೆವ್ತುಶೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೇ ವೊಜ್ನೆಸೆಂಸ್ಕಿ. === ಚಲನಚಿತ್ರ === {{main|ರಷ್ಯಾದ ಸಿನಿಮಾ}} [[ಚಿತ್ರ:Vgik.jpg|thumbnail|left|ರಷ್ಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಸಂಸ್ಥೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಳೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ಶಾಲೆ,]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಗ್ಗದ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿರಾಮಕ್ಕೆಂದೇ ಇರುವುದೆಂದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದೇಶಗಳು ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವೇಳೆ, ೧೯೧೭ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬೆನ್ನಿಗೇ ರಷ್ಯಾದ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂತು. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ತಿದ್ದುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ರಷ್ಯಾ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/394161/history-of-the-motion-picture|publisher=Encyclopædia Britannica|title=History of the motion picture: The Soviet Union|accessdate=2008-01-07}}</ref> ೧೯೧೭ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ಸೋವಿಯತ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ''[[ಪೊಟೆಮ್ಕಿನ್ ಸಮರನೌಕೆ|ಬ್ಯಾಟಲ್ ಶಿಪ್ ಪೋಟ್ ಮ್ಕಿನ್]] '' ಚಲನಚಿತ್ರ ಹೊರಬಂತು.<ref name="film">{{cite web|title=Russia::Motion pictures|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|accessdate=2007-12-27}}</ref> ಸೋವಿಯತ್-ಯುಗದ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಐನ್ ಸ್ಟ್ಟೈನ್|ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಐನ್ ಸ್ಟ್ಟೈನ್‌ಮತ್ತು]] [[ಆಂಡ್ರೇ ತಾರ್ಕೊವಿಸ್ಕಿ]] ಅವರು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸೃಜನಶೀಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದರು. ಐನ್ ಸ್ಟೈನ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ [[ಲೆವ್ ಕುಲೆಶೋವ್]] ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಶಾಲೆ [[ಗೆರಾಸಿಮೊವ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಷ್ಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನೇ ನೀಡಿದ [[ಸೋವಿಯತ್ ಸಂಯೋಜನೆ ತತ್ವ|ಮಾಂಟೇಜ್]] ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಕುಲೆಶೋವ್ ಅವರದ್ದು. [[ದ್ಜಿಗಾ ವೆರ್ಟೋವ್|ದ್ಜಿಗ ವೆರ್ಟೋವ್]] ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಕುರಿತ ಕಿನೊ-ಗ್ಲಾಸ್ ("ಚಲನಚಿತ್ರ-ಕಣ್ಣು")ಸಿದ್ದಾಂತ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ನೈಜ ಜೀವನ ಕುರಿತ ನಡೆಸಿದ ಪರಿಶೋಧನಗಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾಲಿನ್ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ|ಸಮಾಜವಾದಿ ನಂಬಿಕೆ]]ಯನ್ನು ದೇಶದ ನೀತಿಯನ್ನಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು; ಇದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದರೂ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ''[[ಚಾಪಯೇವ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಪ್ಪೇವ್]]'','' [[ದಿ ಕ್ರೇನ್ಸ್ ಆರ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್]] '' ಮತ್ತು ''[[ಬಾಲ್ಲದ್ ಆಫ್ ಎ ಸೋಲ್ಜಿಯರ್]] '' ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ಸೋವಿಯತ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿವೆ.<ref name="film"/> [[ಲಿಯೊನಿಡ್ ಗೈಡಾಯ್|ಲಿಯೊನಿಡ್ ಗೈಡಾಯ್‌ಅವರ]] ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದವು, ಅವುಗಳ ಕೆಲವು ಆಕರ್ಷಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇಂದೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಮೊಟಿಲ್]] ಅವರ ''[[ವೈಟ್ ಸನ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೆಸರ್ಟ್]] '' ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಒಸ್ಟರ್ನ್]] ಎಂಬ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.[[ಗಗನಯಾತ್ರಿ|ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು]] ಕೂಡ ತಾವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ಚಲನಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೮೦ರಿಂದ ೧೯೯೦ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಾಲವೆನ್ನಬಹುದು. ರಷ್ಯಾದ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡಿತು. ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೋಡುಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದಾಗಲೇ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.<ref name=kino>{{cite web|author=Dzieciolowski, Z|title=Kinoeye: Russia's reviving film industry|url=http://www.opendemocracy.net/globalization-Film/russian_film_3726.jsp|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221031103/http://www.opendemocracy.net/globalization-Film/russian_film_3726.jsp|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ ೫೬೫ ದಶಲಕ್ಷ $. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ[<ref>{{cite web|title=Russian Entertainment & Media Industry worth $27.9 bn by 2011|publisher=PricewaterhouseCoopers|url=http://www.pwc.com/extweb/ncpressrelease.nsf/docid/B373F0C74AA25A7480257309003B9833|accessdate=2007-12-27|archive-date=2007-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926220504/http://www.pwc.com/extweb/ncpressrelease.nsf/docid/B373F0C74AA25A7480257309003B9833|url-status=dead}}</ref> ೪೭% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.(ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡುವುದಿದ್ದಲ್ಲಿ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಆದಾಯ ೬ ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್).<ref name="kino"/> ರಷ್ಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುವುದು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ''[[ರಷ್ಯನ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ|ರಷ್ಯನ್ ಆರ್ಕ್]]'' (೨೦೦೨) ಒಂದೇ ಟೇಕ್ ನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ರಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ. === ಚಿತ್ರಕಲೆ === {{main|Russian visual arts}} ರಷ್ಯಾದ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ವಿಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ|ವಿಗ್ರಹ ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೈಜಾಂಟಿಯಂ|ಬೈಝಾಂಟಿಯಂ]]ನಿಂದ ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ರೋಮಾಂಚಕ [[ಹಸಿಚಿತ್ರ|ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು.[[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, [[ಗ್ರೀಕ್ ನ ಥಿಯೊಪಾನ್ಸ್|ಗ್ರೀಕಿನ ಥಿಯೋಪಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಡ್ರೇ ರುಬ್ಲೇವ್]] ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೇಳಿ ಬಂದವು. ರಷ್ಯಾದ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1757ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.[[ಇವಾನ್ ಅರ್ಗುನೋವ್]], {{1}2}ಫ್ಯೋಡರ್ ರೊಕೊಟೊವ್, [[ದ್ಮಿಟ್ರಿ ಲೆವಿಜ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಬೊರೊವಿಕೊವಿಸ್ಕಿ]] ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾವಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ತವತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಾಸ್ತವವಾದ]] ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಅನನ್ಯತೆ ವಾಸ್ತವವಾದಿಗಳ ಪಾಲಾಯಿತು.ರಷ್ಯಾ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಗಲವಾದ ನದಿಗಳು, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಬರ್ಚ್ ಮರಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ನಾಡಾದ ಕಾಡು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಜನಜೀವನ, ಸಮಕಾಲೀನರ ಬೃಹತ್ ಭಾವ ಚಿತ್ರಗಳು ಆ ದೇಶದ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ.ಇತರ ಕಲಾವಿದರು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ]], ಬಡವರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಗಳ ವಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ [[ರಷ್ಯಾದ 2ನೇ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|2ನೇ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಾಸ್ತವತೆ|ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಾಸ್ತವವಾದ]] ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:NesterovMV NaRusi206x483GTG.jpg|thumbnail|ರಸ್': ಮಿಖಾಯಿಲ್ ನೆಸ್ಟೆರೋವ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ಜನರ ಆತ್ಮ, ರಷ್ಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಸೂತ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:Bernsteinzimmer02.jpg|thumbnail|left|ಅಂಬರು ಕೋಣೆ]] 1861ರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರು ಮಾನವನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸತೊಡಗಿದರು.ರಷ್ಯಾ ಇತಿಹಾಸದ ನಾಟಕೀಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಬೃಹತ್ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಲಾವಿದರು ರಚಿಸಿದ್ದೂ ಉಂಟು.[[ಪೆರೆದ್ವಿಜ್ನಿಕಿ|ಪೆರಿದ್ವಿಜಿನಿಕಿ]] ನೇತೃತ್ವದ (ಅಲೆಮಾರಿಗಳು) ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪು ರಷ್ಯಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅಕಾಡೆಮಿ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಕಲಾ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ತುಡಿತವಿತ್ತು.ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಸ್ತವವಾದಿಗಳೆಂದರೆ [[ಇವಾನ್ ಶಿಂಶ್ಕಿನ್]], [[ಅರ್ಕಿಪ್ ಕ್ಯುಂದಿಜಿ]], [[ಇವಾನ್ ಕ್ರಾಮೋಸ್ಕಿ]], [[ವಾಸಿಲಿ ಪೊಲೆನೋವ್]], [[ಇಸಾಕ್ ಲೆವಿಟಾನ್]], [[ವಾಸಿಲಿ ಸುರಿಕೋವ್]], [[ವಿಕ್ಟರ್ ವಾಸ್ನೆಟೋವ್]], [[ಇಲ್ಯಾ ರೆಪಿನ್]]. 1830ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು ಕಲಾಕಾರರನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದವು. ಹುಟ್ಟು ಪ್ರತಿಭೆಗಳೆಂದರೆ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೆವಿಚ್ ಇವನೋವ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇವನೋವ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಲ್ ಬ್ರಲೋವ್|ಕಾರ್ಲ್ ಬ್ರುಲೋವ್]], ಇವರಿಬ್ಬರು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪ್ರೇಮಕತೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಪೂರ್ವ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು ಅಲ್ಲದೆ ಅವು ರಷ್ಯಾ ಸಮಾಜದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾದವು. [[ಚಿತ್ರ:Moscow Metro, Kievskaya station.jpg|thumbnail|left|ಮಾಸ್ಕೋ ಮೆಟ್ರೋದ ಸುಂದರ ಅಲಂಕಾರ]] [[ರಷ್ಯಾದ ಅವಂತ್-ಗಾರ್ಡ್]] ಕೊಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದ, ಇದಕ್ಕೆ ಬೃಹತ್ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬರ್ಥವಿದೆ. 1890 ರಿಂದ 1930ರ ಅಂದಾಜು [[ಆಧುನಿಕ ಕಲೆ|ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ]] ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಭಾವಿ ಅಲೆ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ಆದರೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ, ಆ ಕಾಲದ ಕಲೆಯ ಪ್ರಗತಿ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ; ಹೆಸರಿಸುವುದಿದ್ದರೆ [[ಹೊಸ ನಂಬಿಕೆ|ಹೊಸ ಅನುಕರಣೆ]], [[ಪರಮಾಧಿಕಾರ]], [[ರಚನಾತ್ಮಕತೆ (ಕಲೆ)|ರಚನಾತ್ಮಕತೆ]], [[ರೇಯಾನಿಸಂ|ಚಿತ್ತಗ್ರಾಹ್ಯ ಕಲೆ]], [[ರಷ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯದ್ವಾದ|ಭವಿಷ್ಯದ್ವಾದ]].ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು; [[ಎಲ್ ಲಿಸ್ಸಿಟ್ಸ್ಕಿ|ಎಲ್ ಲಿಸ್ಸಿಟ್ಜಸ್ಕಿ]], [[ಕಾಜಿಮಿರ್ ಮಾಲೆವಿಚ್]], [[ವಾಸ್ಸಿಲಿ ಕಾಂಡಿನ್ಸ್ಕಿ|ವೇಸ್ಸಿಲಿ ಕಂಡಿನ್ಸ್ಕಿ]], [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಟಾಟ್ಲಿನ್]], [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ರೋಡ್ಚೆಂಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಕ್ ಚಾಗಲ್]]. 1932 ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ 1917|1917ರ ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತನ ತಂದವರ ಗುಂಪು ಕ್ರೀಯಾಶೀಲವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಉತ್ತುಂಗ ತಲುಪಿದ್ದವು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಅವಂತ್-ಗಾರ್ಡ್|ಹೊಸತನ ತಂದವರ]] ಗುಂಪಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಜೊತೆ, ಹೊಸದಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ|ಸಾಮಾಜಿಕ ನಂಬಿಕೆ]] ಯ ನಿಲುವುಗಳ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಕಠಿಣ ನೀತಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೊಸತನ ತಂದವರು ತೆರೆಮರೆಗೆ ಸರಿದರು.ಸಾಮಾಜಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹೊಸತನ ತಂದವರಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ನೈಜ್ವೆಸ್ಟ್ನಿ]], [[ಇಲ್ಯಾ ಕವಕೋವ್]], [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಶೆಮ್ಯಾಕಿನ್]], [[ಎರಿಕ್ ಬುಲಟೋವ್|ಎರಿಕ್ ಬುಲಟೋವ್‌ಮತ್ತು]] [[ವೆರಾ ಮುಖಿನಾ|ವೆರಾ ಮುಖಿನಾಪ್ರಮುಖರು]].ಅವರಲ್ಲಿ [[ಅನುಕರಣೆ]], [[ಅತಿ ವಾಸ್ತವತೆ|ಅತಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕತೆ]], [[ವಿಕಟ ಚಿತ್ರ|ವಿಚಿತ್ರ ವರ್ತನೆ]], [[ಚಿತ್ತಗ್ರಹ್ಯ|ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ]] ಮನೋಭಾವನೆಗಳಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನು, ಕಟ್ಟಳೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1940ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಕಲಾವಿದರು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದ್ದು, ಬಲ ಪಂಥೀಯ ಉಗ್ರವಾದ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವೂ ಇದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿತ್ತು.ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾ ಸಮರದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕದನಗಳನ್ನು ದೇಶಪ್ರೇಮ ಉಕ್ಕಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮರಾನಂತರ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಹುತಾತ್ಮರು ತೋರಿದ ಪ್ರತಿರೋಧ, ಶೌರ್ಯ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಹೇಳುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ರಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರು.ರಷ್ಯಾ ಕಲಾವಿದರಾದ [[ವಾಸ್ಸಿಲಿ ಕಾಂಡಿನ್ ಸ್ಕಿ]], [[ಮಾರ್ಕ್ ಚಾಗಲ್]], ಮತ್ತು [[ನೌಮ್ ಗಾಬೊ]] ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಮುನಿಚ್ ನಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದ ರಷ್ಯಾ ಕಲಾವಿದರು ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದದ್ದು ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತ್ತು. {{clear}} === ಕ್ರೀಡೆ === {{main|Sport in Russia}} [[ಚಿತ್ರ:Maria Sharapova Indian Wells 2006 2.jpg|thumbnail|right|ಮರಿಯಾ ಶರಾಪೋವಾ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟು [481]]] ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಹಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ತಂಡ ತಾನು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ 18 ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 14ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ USSR ಅಂದು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.[[1952 ಒಲಿಪಿಂಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|1952ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ]]ಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲೂ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಸದಾ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲ 3 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಿರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಸೋವಿಯತ್ ನ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟ್ ಪಟುಗಳು, ಟ್ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳು, ವೈಟ್ ಲಿಫ್ಟರ್ ಗಳು, ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳು, ಕ್ರಾಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೈಯರ್ಸ್ ಮತ್ತ ಬಾಕ್ಸರ್ ಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯತ್ತುಮ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ [[1980 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಪಿಂಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|1980 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್]] ನಡೆದಿದ್ದರೆ, 2014ರ [[2014 ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್|ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಪಿಂಕ್]] ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸೋಚಿ ವಹಿಸಲಿದೆ. ಅನೇಕ ಒಲಿಪಿಂಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು, [[FIBA ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್|ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಬಾಸ್ಕೆಟ್|ಯುರೋ ಬಾಸ್ಕೆಟ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿರುವ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ತಂಡ. 2009ರವರೆಗೆ ತಂಡದಲ್ಲಿ [[NBA]] ಅನೇಕ ಆಟಗಾರರಿದ್ದರು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಉತಾಹ್ ಜಾಜ್]], ಮುನ್ನಡೆ ಆಟಗಾರ [[ಆಂಡ್ರಿ ಕಿರಿಲೆಂಕೊ (ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್)|ಆಂಡ್ರಿ ಕಿರಿಲೆಂಕೊ]]. ಇವರು ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತ. 2007ರಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯಾ ತಂಡ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಸ್ಪೇನ್ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ [[ಯುರೋಬಾಸ್ಕೆಟ್ 2007|Eurobasket 2007]] ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.ರಷ್ಯಾ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಾದ [[PBC CSKA ಮಾಸ್ಕೋ]] (2006 ಮತ್ತು 2008 ಯುರೋ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಯುರೋಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಾದ ಯುರೋ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು [[ULEB Cup]][[ULEB ಕಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿವೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡುವ ದೇಶವಾಗಿದ್ದ ರಷ್ಯಾ, ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿತ್ತು.ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಜೊತೆಗೆ, ಇಂದು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕೂಡ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ. USSR ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೂ, ಅನೇಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ([[ಯುರೋ 1960]])ಮತ್ತು ಹಲವು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿಯೂ ([[ಯುರೋ 1988]]) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.1991ರ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ರಷ್ಯಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಇದೀಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.ರಷ್ಯಾ ಕ್ಲಬ್ ಗಳ ಪೈಕಿ([[CSKA ಮಾಸ್ಕೋ|CSKA ಮಾಸ್ಕೊ]],[[ಜೆನಿತ್ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌|ಝೆನಿಟ್ ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್]], [[ಲೊಕೊಮೊಟಿವ್ ಮಾಸ್ಕೋ|ಲೊಕೊಮೇಟಿವ್ ಮಾಸ್ಕೋ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪಾರ್ತಕ್ ಮಾಸ್ಕೋ|ಸ್ಪಾರ್ಟಕ್ ಮಾಸ್ಕೊ]]- ಒಂಭತ್ತು ಬಾರಿಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ರಷ್ಯಾ) ಯುರೋಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ (CSKA ಮತ್ತು ಝೆನಿಟ್ [[UEFA Cup|UEFA]] 2005 ಮತ್ತು 2008) ಈಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ([[ಯುರೋ 2008]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು)ರಷ್ಯಾ ಲೀಗ್ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುವ ದಿನ ದೂರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ರಷ್ಯಾ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಣ ತೊಡಗಿಸಿರುವುದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿದೇಶಿ ಆಟಗಾರರು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುರೋ 2008ರ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಗೆ ಶರಣಾದ ರಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ, ಡಚ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಗುಸ್ [[ಗುಸ್ ಹಿಡ್ಡಿಂಕ್|ಹಿಡಿಂಕ್]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ವೇಗದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲೇ ಐಸ್ ಹಾಕಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ರಷ್ಯಾ ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ [[ಒಲಿಪಿಂಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಐಸ್ ಹಾಕಿ|ಒಲಿಂಪಿಕ್]] ಮತ್ತು [[IIHF|ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆಲ್ಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪಾರಮ್ಯ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿಭಜನೆಯಾದ ನಂತರ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿನ್ನ ಗೆಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಂತೆ ರಷ್ಯಾದ ಐಸ್ ಹಾಕಿಗೂ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಬಲ ಹಾಕಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ,[[2008 IIHF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ಸ್|2008]] ಮತ್ತು [[2009 IIHF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ಸ್|2009]] ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು, ಐಸ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆನಡಾವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಗರ್ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ; 1960ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಫಿಗರ್ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಜೋಡಿ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಐಸ್ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 1964ರಿಂದ ಈವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ನಲ್ಲೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಅಥವಾ ರಷ್ಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಜೇಯವಾಗಿ ಉಳಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೂ ಅವರದ್ದು.ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಟೆನಿಸ್ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂತು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಖ್ಯಾತ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಚೆಸ್ ಕೂಡ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿತ್ತು; 1927ರಿಂದ ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಚೆಸ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಗಳು ಸತತವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಷ್ಯಾ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಗಳ ಮನೆಯೂ ಹೌದು. ರಷ್ಯಾದ ಫೆಡರ್ ಎಮಿಲಿಯಾನೆಂಕೊ (Фёдор Владимирович Емельяненко)ಸುಮಾರು ದಶಕದ ಕಾಲ MMA(ಮಿಶ್ರ ಮಾರ್ಷಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ )ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆತನಿಗೆ ಎಂಎಂಎ ಇತಿಹಾಸ ಕಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯಿದೆ.ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಫೆಡರ್ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿ, 2008 ಬೀಜಿಂಗ್ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪರವಾಗಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. == ಜಾಗತಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸವಾಲು == ಎಪ್ರಿಲ್ 2009 ರಂದು ಲಿಸ್ಬನ್ನಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಜಾಗತಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸವಾಲು]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾಗಿರುವ ರಷ್ಯಾ, ಜಾಗತಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಲಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್. == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.rsnet.ru/ Rsnet.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405105946/http://www.rsnet.ru/ |date=2008-04-05 }}—ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಲತಾಣ{{ru icon}} * [http://www.duma.ru/ ಡುಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—ಸಾಂಸದಿಕ ಕೆಳಸದನದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ {{ru icon}} * [https://web.archive.org/web/20100726134652/http://council.gov.ru/eng/index.html ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಷತ್ತು]—ಸಾಂಸದಿಕ ಮೇಲ್ಸದನದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್]—ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸಂಪುಟ ಸದಸ್ಯರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ ರಷ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್] * [http://www.customs.ru/en/ ರಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸುಂಕದ ಖಾತಾ ಸೇವಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * ಓಜಸ್ಸು ಮಾಹಿತಿ ಆಡಳಿತದಿಂದ [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS ರಷ್ಯಾಗೆ ಓಜಸ್ಸಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} * [http://www.russia-travel.com/ ರಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೂಹ]—ರಷ್ಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಪರ್ಯಟನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ * [http://www.russianempirecruises.com/ RussianEmpireCruises] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501223415/http://www.russianempirecruises.com/ |date=2009-05-01 }}—ರಷ್ಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಕಡಲಯಾನ ಸೇವೆ * [http://www.volgadream.com/ Volga river cruises in Russia]—ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ ಕಡಲಯಾನ ಸೇವೆ * [http://en.rian.ru/ ರಷ್ಯಾದ ವಾರ್ತಾ ನಿಯೋಗ ರಿಯಾ ನೊವೊಸ್ಟಿ] ;ಇತರೆ * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—ಇಂಟರ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ - ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿರುವ ವಾರ್ತಾ ನಿಯೋಗ * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html ರಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ ಮಾರ್ಗ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }}[http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಜನತೆಯ ಪರಿಚಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—ರಷ್ಯಾ ಬಗೆಗಿನ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಕಾಶನಗಳ ಗ್ರಂಥ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದತ್ತ ಮಾಹಿತಿ (ಸುಮಾರು 175,000 ಸ್ಥಾನಗಳು) * [http://englishrussia.com/ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಷ್ಯಾ – ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ 1/6ರಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಏನಾದರೊಂದು ತಂಪಾಗಿರುವುದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ] [[:pnt:Ρουσία|pnt:Ρουσία]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ|*]] [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೋವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] rtslf40ybt2luvgutqot6r6c3ngu9zp 0 2692 1375596 1373039 2026-06-21T12:56:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375596 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ಮುಂಬಯಿ<br />मुंबई | other_name = ಮುಂಬಯಿ | type = metropolitan city | type_2 = capital | skyline= Gateway.jpg | skyline_caption= ಗೇಟ್‍ವೇ ಅಫ್ ಇ೦ಡಿಯಾ | locator_position = left |latd=18 |latm=58 |latNS=N |longd=72 |longm=49 |longEW=E | state_name = ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | district = [[ಮುಂಬಯಿ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] | region = | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಸ್ನೆಹಲ್ ಅಂಬೆಕರ್ | altitude = ೮ | population_as_of = ೨೦೧೧ | population_city = ೧,೨೬,೨೨,೫೦೦ | population_rank = ೧ನೇ | population_total = | population_density = | area_magnitude = | area_total = 603 | area_total_cite = | area_telephone = +91-22 | postal_code = 400 001 to 400 107 | vehicle_code_range = MH-01 (Central), MH-02 (West), MH-03 (East), MH-47 (North) | unlocode = IN MUM | footnotes = }} ಮುಂಬಯಿನಗರ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ರಾಜಧಾನಿ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕೋಟಿ ಮೂವತ್ತು ಲಕ್ಷ ಜನ (೨೦೦೬ ರ ಅಂದಾಜು) ವಾಸಿಸುವರು. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ ವಾಸ್ತವಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ೧೨.೫ ಮಿಲಿಯನ್ (೧.೨೫ ಕೋಟಿ) ನಗರ ಸರಿಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ನಗರವಾಗಿದೆ <ref>https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf</ref>. ಮುಂಬಯಿಯ ಉಪನಗರಗಳೂ ಸೇರಿದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎರಡು ಕೋಟಿ ಮೀರಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಐದನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಬೈ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಬೃಹನ್ಮುಂಬೈ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ೨೩ ಮಿಲಿಯನ್ (೨.೩ ಕೋಟಿ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ <ref>http://demographia.com/db-worldua.pdf</ref>. ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಬಯಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರೂ ಆಗಿದ್ದು <ref>https://web.archive.org/web/20150512013615/http://indiastudyabroad.org/locations/mumbai/</ref> ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ಐವತ್ತು ಶೇಕಡಾ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರಕು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾಲೋಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಂಜಯಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ನಗರದ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದು ಬಹುತೇಕ ಮತ್ತಾವುದೇ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಮುಂಬೈಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮೊದಲು [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಕೋಲಿ ಜನರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು <ref>https://www.jstor.org/stable/1177821?origin=crossref</ref> <ref>https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.97812/page/n31/mode/2up?view=theater&q=Kolis</ref>. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬಾಂಬೆಯ ಏಳು [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪಗಳು]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಸತತ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ತರುವಾಯ ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಬ್ರಗಾಂಜಾಳ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಮೂಲಕ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] ಎರಡನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಾಗ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು <ref>https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-4894</ref>. ೧೭೮೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮುಂಬೈಯನ್ನು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿ ವೆಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಮರುರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಏಳು [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪಗಳ]] ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿತು <ref>https://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a-time-in-bombay/</ref>. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ೧೮೪೫ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯು ಮುಂಬೈಯನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರದ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ]] ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಬಾಂಬೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಚಳವಳಿಯ ನಂತರ ಮುಂಬೈ [[ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ]] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು [[ಪರಮಾಣು]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ [[ಸಿನಿಮಾ]] ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈನ ವ್ಯಾಪಾರ ಅವಕಾಶಗಳು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ]] ವಲಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. == ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ == ಮುಂಬಯಿ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಮುಂಬಾದೇವಿ ಎಂಬ ದೇವಿಯ ಹೆಸರು. ಮುಂಬಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂಬಯಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಥಿಯಾವಾರ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನಿಂದ]] ಬಂದಿರುವ ಕೋಲಿ ಸಮುದಾಯವು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾದ ಮುಂಬಾವನ್ನು ಕಥಿಯಾವಾರ್‌ನಿಂದ (ಗುಜರಾತ್) ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳ ಆರಾಧನೆ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ <ref>https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.97812/page/n31/mode/2up?view=theater&q=Kolis</ref>. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮುಂಬೈನ ಹೆಸರು ಮುಂಬಾ ದೇವತೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಇತರ ಮೂಲಗಳು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೋಮ್ ಬಹಿಯಾ ಎಂದೂ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮುಂಬಯಿ ಎಂದೂ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮುಂಬಯಿ ಎಂದೇ ಪ್ರತೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ನಗರವನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ '''ಮುಂಬಯಿ''' ಎಂದು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ, ಮುಂಬಯಿ, ಬಾಂಬೆ ಬಂಬಯಿ, ಹಾಗೂ ಬೊಂಬಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ಕಾಕಮುಚೀ ಮತ್ತು ಗಲಾಜುಂಕ್ಜಾ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://archive.org/details/maximumcitybomba00meht</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬರಹಗಾರ ಗ್ಯಾಸ್ಪರ್ ಕೊರೆಯಾ ೧೫೧೨ ರ ನಂತರ ತನ್ನ ಲೆಂಡಾಸ್ ಡ ಆಂಡಿಯಾ (ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ) ನಲ್ಲಿ "ಬೊಂಬೈಮ್" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವು ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ಲೇಖಕರು ಈ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಯಶಃ "ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಟ್ಟ ಕೊಲ್ಲಿ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯನ್-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬೊಮ್ ಬೈಮ್ ಎಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಲಹೆಗಳು ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೋಸ್ ಪೆಡ್ರೊ ಮಚಾಡೊ ಈ ಲೇಖಕರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ಕೊರತೆಯ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪದ "ಬೊಮ್" ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ "ಬೇ" ಹೆಸರಿನ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆರೆಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೫೧೬ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವರು ತಾನಾ-ಮೈಯಾಂಬು ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ತಾನಾ ಪಕ್ಕದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಥಾಣೆ ಮತ್ತು ಮೈಯಾಂಬುವನ್ನು ಮುಂಬಾದೇವಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಬೊಂಬೈಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೬ ನೇ ಮತ್ತು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಇತರ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೆಂದರೆ: ಮೊಂಬೆನ್ (೧೫೨೫), ಬಾಂಬೆ (೧೫೩೮), ಬಾಂಬೆನ್ (೧೫೫೨), ಬಾಂಬೆಮ್ (೧೫೫೨), ಮೊನ್‌ಬೇಮ್ (೧೫೫೪), ಮೊಂಬೈಮ್ (೧೫೬೩), ಮೊಂಬೆಮ್ (೧೬೪೪), ಬಾಂಬೆ (೧೬೪೬), ಬೊಂಬಾಯಿಮ್ (೧೬೬೬), ಬಾಂಬೆ (೧೬೭೬), ಬೂನ್ ಬೇ (೧೬೯೦), ಮತ್ತು ಬಾನ್ ಬಹಿಯಾ. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಗರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಎಂದು ಆಂಗ್ಲೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ದಿವಾನ್ ಅಥವಾ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಂದಾಯ ಮಂತ್ರಿ, ಮಿರಾತ್-ಐ ಅಹ್ಮೆದಿ (1762) ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮಾನ್ಬೈ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ನಗರವನ್ನು [[ಮರಾಠಿ|ಹಿ೦ದಿ,ಮರಾಠಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]], [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಸಿಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಅಥವಾ ಮಾಂಬೈ ಎಂದು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೈ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://slate.com/news-and-politics/2008/12/why-did-bombay-become-mumbai.html</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರನ್ನು ಮುಂಬೈ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=-y3iNt0djbQC&redir_esc=y</ref> ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮರಾಠಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಶಿವಸೇನೆ ಪಕ್ಷದ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಬಂದಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20150908105943/http://www.esakal.com/esakal/20091218/4692758299134963929.htm</ref> ಸ್ಲೇಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಪ್ರಕಾರ, "ಅವರು 'ಬಾಂಬೆ' ಎಂಬುದು 'ಮುಂಬೈ' ನ ಭ್ರಷ್ಟ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅನಗತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು." <ref>https://slate.com/news-and-politics/2008/12/why-did-bombay-become-mumbai.html</ref> "[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಗುರುತನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಆಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಾಂಬೆಯನ್ನು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವು" ಎಂದು ಸ್ಲೇಟ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>https://slate.com/news-and-politics/2006/07/how-bombay-became-mumbai.html</ref> ಮುಂಬೈಯನ್ನು ಅದರ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯರು ಇನ್ನೂ ಬಾಂಬೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.dnaindia.com/mumbai/report-from-bombay-to-mumbai-24-ways-the-city-has-changed-1909096</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20091119201349/http://www.fodors.com/world/asia/india/mumbai-bombay-and-maharashtra/more.html</ref> ಮುಂಬೈಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ [[ನಗರ|ನಗರದ]] ಉಲ್ಲೇಖವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ.<ref>http://archive.indianexpress.com/news/mumbai-vs-bombay/527660/0</ref> <ref>https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/fruit-and-nut-another-bombay-controversy-brewing-58144-2009-10-07</ref> ===ಮುಂಬೈನ ಜನರು=== ಮುಂಬೈ ನಿವಾಸಿಯನ್ನು [[ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ]] ಮುಂಬೈಕರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯ -ಕರ್ ಎಂದರೆ ನಿವಾಸಿ. ಈ ಪದವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರನ್ನು ಮುಂಬೈ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಂತರ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=-y3iNt0djbQC&redir_esc=y</ref> ಬೊಂಬಾಯಿಟ್ ಮುಂತಾದ ಹಳೆಯ ಪದಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>https://www.hindustantimes.com/india/the-angry-bombay-ite/story-0bQZZ6gJQxGeVyotqUVGIO.html</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮುಂಬೈ ಅನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಐಲ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ, ಪರೇಲ್, ಮಜಗಾಂವ್, ಮಾಹಿಮ್, ಕೊಲಾಬಾ, ವರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಓಲ್ಡ್ ವುಮನ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ (ಇದನ್ನು ಲಿಟಲ್ ಕೊಲಾಬಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಜನವಸತಿಯಿದ್ದ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಮುಂಬೈನ ಕಂಡಿವಲಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಕರಾವಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್ ಅವಕ್ಷೇಪಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದಲೂ ದ್ವೀಪಗಳು ವಾಸವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯಶಃ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಕೋಲಿ ಮೀನುಗಾರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>https://web.archive.org/web/20150721202935/http://dm.mcgm.gov.in:9080/gmdma/wp-content/uploads/2015/pdf/city_profile.pdf</ref> ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಗಧದ ಬೌದ್ಧ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನು ಆಳಿದನು. ಬೊರಿವಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ಹೇರಿ <ref>https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438243.1994.9980259</ref> ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಶತಮಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ದಾಖಲೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದ್ದು ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲದ ಈ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಹೆಪ್ಟನೇಶಿಯಾ (ಅರ್ಥಾತ್ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಸಮೂಹ)ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ ೩ ರಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪಗಳು [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕನ]] [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಂದೆ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೪೩ ರವರೆಗೂ ಶಿಲಾಹಾರರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗವಾಗಿ ತದನಂತರ [[ಗುಜರಾತ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನವಾಯಿತು. [[ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳು]] ಹಾಗೂ ವಾಳಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ೧೫೩೪ರಲ್ಲಿ [[ಬಹಾದ್ದೂರ ಷಾ|ಬಹಾದ್ದೂರ ಷಾನಿಂದ]] ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು. ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಮ್ ಬಹಿಯಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ೧೬೬೧ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಕನ್ಯೆ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ದ ಬ್ರಗಾಂಝ ಇವರ ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಮುಂದೆ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ]] ಬಾಡಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದರು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂಬಯಿ ಭೂ ಖಂಡವು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಭಾವಿಸಿತು. ೧೬೬೧ರಲ್ಲಿ ೧೦,೦೦೦ ದಷ್ಟಿದ್ದ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೬೮೭ರಲ್ಲಿ ೬೦,೦೦೦ ಕ್ಕೇರಿತ್ತು. ೧೬೮೭ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸೂರತ್ತಿನಿಂದ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಹಾರ್ನ್^ಬೀ ವೆಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ೧೮೧೭ ರಿಂದ ೧೮೪೫ ರವರೆಗೂ ಮುಂಬಯಿಯ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೩೮ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಗಳಿಗೇರಿತು. [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿಯೇ]] ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೫೩ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅರಳೆಪೇಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮುಂಬಯಿ ಭರದಿಂದ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಸುಯೆಝ್ ಕಾಲುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಮುಂಬಯಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಯಿತು. ಮುಂಬಯಿ ಮುಂದಿನ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದಾಪುಗಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿತು. ೧೯೦೬ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೦ ಲಕ್ಷ ದಾಟಿ [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]] ಬಿಟ್ಟರೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಮುಂಬಯಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ' (ಚಲೇಜಾವ್) ಚಳುವಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿಯೇ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಸಾಲ್ಸೆಟ್ ದ್ವೀಪದವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ೧೯೫೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಗುಜರಾತ್]] ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕೂಗು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಮುಂಬಯಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕು ಎಂದೂ ಕೆಲವರ ಅಭಿಮತವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಯುಕ್ತ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಚಳುವಳಿ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮ ಭರದಿಂದ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಪ್ರಾಂತೀಯರ ವಲಸೆ ಮುಂಬಯಿಯತ್ತ ಹರಿದುಬಂದಿತು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಪರಪ್ರಾಂತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಗೆಯಾಡತೊಡಗಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಗರೀಕರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಯ ಧ್ಯೇಯಹೊತ್ತ [[ಶಿವಸೇನಾ]] ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಉದಯವಾಯಿತು. [[ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ ಠಾಕ್ರೆ|ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ ಠಾಕರೆಯವರ]] ನೇತೃತ್ವದ ಈ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರ ಪ್ರಚಂಡ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿ ಅದು ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. == ಭೂಗೋಳ == [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದ [[ಕೊಂಕಣ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಉಲ್ಹಾಸ ನದಿ|ಉಲ್ಹಾಸ ನದಿಯ]] ಮುಖಜ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ [[ಶಾಸ್ತಿ ದ್ವೀಪ|ಶಾಸ್ತಿ ದ್ವೀಪದ]] (ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ಸೆಟ್) ಒಂದು ಭಾಗ ಮುಂಬಯಿ ನಗರ. ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ|ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ]] [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]], [[ಪೂರ್ವ|ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ]] ಥಾಣೆ ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ|ಉತ್ತರಕ್ಕೆ]] ವಸೈ ಕ್ರೀಕ್ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ) ೧೦ ರಿಂದ ೧೫ ಮೀಟರಿನಷ್ಟಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಗುಡ್ಡಗಾಡಾಗಿದ್ದು ೪೫೦ ಮೀ. ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೬೮ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ನಗರದ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿಯೇ [[ತುಳಸಿ]], [[ವಿಹಾರ]] ಮತ್ತು [[ಪೊವಾಯಿ]] ಎಂಬ ಮೂರು ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು [[ಬೋರಿವಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಬೋರಿವಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ]] ಒಳಗಿದ್ದು ಮುಂಬಯಿಯ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಉದ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ಉಗಮವಾಗುವ ಮೂರೂ ಸಣ್ಣ [[ನದಿ|ನದಿಗಳೂ]] ಮುಂಬಯಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಕಿನಾರೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ [[ಕೊಲ್ಲಿ|ಕೊಲ್ಲಿಗಳು]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಲ್ಸೆಟ್ [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪದ]] ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವಿರುವ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಜುಹು]] ಮತ್ತು [[ಚೌಪಾಟಿ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಬೀಚುಗಳಿವೆ. [[ಸಮುದ್ರ]] ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಮೇಲ್ಪದರ [[ಮರಳು]] ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮತ್ತು ಲೋಮಿ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಪದರ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಭೂಬಿರುಕುಗಳ ಕಾರಣ ಮುಂಬಯಿ ನಗರ ಸಕ್ರಿಯ [[ಭೂಕಂಪ]] ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. [[ಭೂಕಂಪ]] ಸಾಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಮೂರನೆಯ ವಲಯವೆಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ರಿಚ್ಟರ್ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ೬.೫ ರ ಪರಿಮಾಣದ [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪವಾಗುವ]] ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರವನ್ನು [[ನಗರ]] ಮತ್ತು ಉಪನಗರ ಎಂದು ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇವೆರಡೂ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳೂ]] ಆಗಿವೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120513120309/http://www.maharashtra.nic.in/htmldocs/Activity/mumbai_sub.pdf</ref> ಇದರಲ್ಲಿ [[ನಗರ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದ್ವೀಪ ನಗರ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಬೈ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090226031015/http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm</ref> ಮುಂಬೈನ ಉಪನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮುಂಬೈನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೨೩೩ ಚದರ ಮೈಲಿ.<ref>https://web.archive.org/web/20180425114633/http://dm.mcgm.gov.in/sites/default/files/documents/city_profile.pdf</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪ ನಗರವು ೬೭.೭೯ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಹಾಗೂ ಉಪನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೩೭೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಮುಂಬೈ ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಬೊರಿವಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಮುಂಬೈನ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php</ref> ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರೇಟರ್ ಮುಂಬೈ ಜೊತೆಗೆ ಥಾಣೆ, ಪಾಲ್ಘರ್ ಮತ್ತು ರಾಯಗಡ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ೧೬೮೧.೫ ಚದರ ಮೈಲಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20130513105912/http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73</ref> ಮುಂಬೈ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಾಸ್ [[ನದಿ|ನದಿಯ]] ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕರಾವಳಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸಾಲ್ಸೆಟ್ [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ]] (ಸಷ್ಟಿ ದ್ವೀಪ) ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಇದು ಥಾಣೆ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಭಾಗಶಃ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು [[ಸಮುದ್ರ]] ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಿದ್ದು ೧೦ ಮೀ. (೩೩ ಅಡಿ) ನಿಂದ ೧೫ ಮೀ. (೪೯ ಅಡಿ) ವರೆಗೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರವು ಸರಾಸರಿ ೧೪ ಮೀ (೪೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=030034&refer= |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-05-18 |archive-date=2006-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316121943/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=030034&refer= |url-status=dead }}</ref> ಉತ್ತರ ಮುಂಬೈ (ಸಾಲ್ಸೆಟ್) ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಪೊವೈ-ಕನ್ಹೇರಿ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಲ್ಸೆಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ೪೫೦ ಮೀ (೧೪೭೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090717023146/http://iscmumbai.maharashtra.gov.in/floristic%20survey.html</ref> ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಉದ್ಯಾನವನ]] (ಬೋರಿವಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಉದ್ಯಾನವನ]]) ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಥಾಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ೩೯.೮೦ ಚದರ ಮೈಲಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref>https://archive.org/details/developmentproje00bapa</ref> ಭಟ್ಸಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹೊರತಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ [[ನೀರು]] ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಆರು ಪ್ರಮುಖ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳಿವೆ]]. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಿಹಾರ್, ಲೋವರ್ ವೈತರ್ಣ, ಮೇಲಿನ ವೈತರ್ಣ, ತುಳಸಿ, ತಾನ್ಸಾ ಮತ್ತು ಪೊವೈ. ತುಳಸಿ [[ಸರೋವರ]] ಮತ್ತು ವಿಹಾರ್ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳು]] ನಗರದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬೊರಿವಿಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಉದ್ಯಾನವನ|ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿವೆ]]. [[ನಗರ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೊವಾಯಿ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರದಿಂದ]] ಸರಬರಾಜನ್ನು [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಅವುಗಳೆಂದರೆ ದಹಿಸರ್ [[ನದಿ]], ಪೊಯಿನ್ಸರ್ (ಅಥವಾ ಪೊಯ್ಸರ್) ಮತ್ತು ಓಹಿವಾರಾ (ಅಥವಾ ಓಶಿವಾರಾ) [[ಉದ್ಯಾನವನ|ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ]] ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಲುಷಿತ ಮಿಥಿ [[ನದಿ|ನದಿಯು]] ತುಳಸಿ ಸರೋವರದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಪೊವೈ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳಿಂದ]] ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವ [[ನೀರು|ನೀರನ್ನು]] ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php</ref> ಸಾಲ್ಸೆಟ್ [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪದ]] ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯು ದೊಡ್ಡ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್]] ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮರಳು]] ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಲು|ಕಲ್ಲಿನಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. [[ನಗರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಹೊದಿಕೆಯು [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರದ]] ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮರಳು|ಮರಳಿನಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಹೊದಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮತ್ತು ಲೋಮಮಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಬಂಡೆಯು [[ಕಪ್ಪು]] ಡೆಕ್ಕನ್ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಹರಿವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಆಮ್ಲೀಯ ಮತ್ತು ಮೂಲ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಕ್ರಿಟೇಶಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಇಯಸೀನ್ ಯುಗಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನವು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ೨೩ ದೋಷ ರೇಖೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮುಂಬೈ [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪನ]] ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.scribd.com/doc/10026629/Earthquake-Hazard-Computation-for-Mumbai-Bombay-City</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೂರನೇ [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪನ]] ವಲಯ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20080915154543/http://www.imd.ernet.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm</ref> ಅಂದರೆ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ೬.೫ ತೀವ್ರತೆಯ [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪವನ್ನು]] ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref>https://web.archive.org/web/20071213094722/http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/fault.html</ref> == ಹವಾಮಾನ == ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಮುಂಬೈಯು ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಉಪನಗರಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ದ್ರ ಋತುವಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂಬೈಯು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ [[ಮಳೆ|ಮಳೆಯಿಲ್ಲದ]] ಅವಧಿಯನ್ನು [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ]] [[ಮೇ]] ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಜುಲೈ|ಜುಲೈನಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಆರ್ದ್ರ ಅವಧಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರುವರಿವರೆಗಿನ ತಂಪಾದ ಋತುವಿನ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ [[ಮೇ]] ವರೆಗೆ ಬಿಸಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. '''ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನ''' ಮಾರ್ಚ್‌‍ನಿಂದ ಆಕ್ಟೋಬರ್‌‍ವರೆಗಿದ್ದು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ದಿನದ ತಾಪಮಾನ ೩೦ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್‌‍ವರೆಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನವರೆಗೂ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಡಿಮಳೆ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ೨೨೦೦ ಮಿ.ಮೀ. ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ೩೪೫೨ ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆ ವಾರ್ಷಿಕ ದಾಖಲೆಯಾದರೆ ಜುಲೈ ೨೬, ೨೦೦೫ ರಂದು ಬಿದ್ದ ೯೪೪ ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ.<ref>https://www.dnaindia.com/mumbai/report-three-drown-as-heavy-rain-lashes-mumbai-for-the-3rd-day-1039257</ref> ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು ದ್ವೀಪ ನಗರಕ್ಕೆ ೨೨೧೩.೪ ಮಿ.ಮೀ. (೮೭ ಇಂಚು) ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ೨೫೦೨.೩ ಮಿ.ಮೀ. (೯೯ ಇಂಚು) ಆಗಿದೆ. ನವೆಂಬರಿನಿಂದ ಫೆಬ್ರುವರಿಯವರೆಗೆ '''ಒಣ ಹವೆ'''ಯಿರುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣವೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ ಬೀಸುವ ತಂಗಾಳಿಯೇ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣ. ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನ ಗರಿಷ್ಠ ೩೮ ಡಿಗ್ರಿ ಇದ್ದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ೧೧ ಡಿಗ್ರಿಯವರೆಗಿರುತ್ತದೆ. ೪೩ ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ೭.೪ ಡಿಗ್ರಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದ ದಾಖಲೆಗಳು. [[ಜೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ನಡುವೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮೇ]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ [[ಮಳೆ|ಮಳೆಯು]] [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ಮತ್ತು [[ನವೆಂಬರ್|ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸರಾಸರಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ [[ತಾಪಮಾನ|ತಾಪಮಾನವು]] ೨೭ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು ೨೨೧೩ ಮಿ.ಮೀ. (೮೭ ಇಂಚು) ಆಗಿದೆ. ದ್ವೀಪ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಸರಾಸರಿ]] ಗರಿಷ್ಠ [[ತಾಪಮಾನ|ತಾಪಮಾನವು]] ೩೧ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ೨೪ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಆಗಿದೆ. ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ೨೯ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಿಂದ ೩೩ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೈನಂದಿನ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ೧೬ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಿಂದ ೨೬ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ದಾಖಲೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ೪೨.೨ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ ೧೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೨ ರಂದು <ref>https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf</ref> ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ೭.೪ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ ೨೭ ಜನವರಿ ೧೯೬೨ ರಂದು ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-still-cold-at-8-6-degree-c/articleshow/2770007.cms?referral=PM</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತಗಳು]] ಅಪರೂಪ. ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಜುಹುದಲ್ಲಿ ಗಂಟಿಗೆ ೧೫೧ ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪಿದ [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತವು]] ಮುಂಬೈ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ]]. ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ ೩೮ ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು ೪೭ ಮಂದಿ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.freepressjournal.in/mumbai/cyclone-nisarga-when-1948-november-storm-left-38-dead-and-47-missing-in-bombay</ref> [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತವು]] ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ೨೦ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು.<ref>https://www.indiatoday.in/india/story/when-20-hour-storm-paralysed-bombay-old-timers-recall-fury-of-cyclone-which-hit-mumbai-in-1948-1685017-2020-06-03</ref><ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/22707765</ref> ಮುಂಬೈಯು ಮಾನ್ಸೂನ್ [[ಪ್ರವಾಹ|ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ]] ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.hindustantimes.com/india-news/mumbai-floods-why-india-s-cities-are-struggling-with-extreme-rainfall/story-wsWPNy2MXh4b9JYTqtA0QJ.html</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಾರ ಯೋಜಿತವಲ್ಲದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಸಾಹತು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಪ್ರವಾಹ|ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ]] ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಇತರ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ ನಗರವು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. (ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಭೂ-ತುಂಬಿದ ಪ್ರದೇಶ) ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಸಾಹತುಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಇದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಹೆಚ್ಚಳ, ಅಸಮರ್ಪಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುವ ಮಳೆನೀರು ಕೆಲವು ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಮಹಡಿ [[ಕಟ್ಟಡ|ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ [[ನಗರ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರವು [[ಪ್ರವಾಹ]] ತಗ್ಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮಿಥಿ ನದಿಯ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಸಾಹತುಗಳ ಮರು-ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ===ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ=== ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/air-pollution-killed-81000-in-delhi-mumbai-cost-rs-70000-crore-in-2015/articleshow/56656252.cms</ref> <ref>https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/mumbai-breathes-2017-s-cleanest-air-good-aqi-after-6-months/story-4YoZQvrZSFBNOOcf6tmKBK.html</ref> <ref>https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/air-quality-in-mumbai-3-times-worse-than-delhi-4568124/</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆ, ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೆಕ್‌ಕೆಲ್ವಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ|ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಏರೋಸಾಲ್ ಮತ್ತು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>https://source.wustl.edu/2019/12/new-partnership-brings-together-mckelvey-iit-bombay-to-study-air-pollution/</ref> == ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಶೇಕಡಾ ೧೦ ರಷ್ಟು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಶೇಕಡಾ ೪೦ ರಷ್ಟು, ಕೇಂದ್ರ ಅಬಕಾರಿಯ ಶೇಕಡಾ ೨೦ ರಷ್ಟು, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸುಂಕದ ಶೇಕಡಾ ೬೦ ರಷ್ಟು, ರಫ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಶೇಕಡಾ ೪೦ ರಷ್ಟು, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ೪೦ ಬಿಲಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಯ ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ತೆರಿಗೆ ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ|ಮುಂಬಯಿ ಶೇರು ಬಜಾರು]], [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] , [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್]] ಇವೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ಟಾಟಾ]], [[ಗೋದ್ರೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] ನಂತಹ ಮಹಾ ಉದ್ಯೋಗಸಮೂಹಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶೀ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೂ ತಮ್ಮ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿವೆ. ಸುಮಾರು ೧೯೮೦ ರವರೆಗೂ ಮುಂಬಯಿಯ ಬಟ್ಟೆ ಗಿರಣಿಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರಸ್ಥಂಭಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ತಂತ್ರಜ್ಙಾನ, ಆಭರಣಗಳ ಪಾಲೀಶ್ ಮಾಡುವಿಕೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಙಾನ ಮೊದಲಾದ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಮುಂಬಯಿ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರೀ ನೌಕರರು ಸಹಾ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೈಗಾಡಿಯ ಕಿರುವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕರು, ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಕುಶಲ ಹಾಗೂ ಅ-ಕುಶಲ ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ವಿಪುಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬಯಿ ಬಂದರೂ ಅನೇಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮವಂತೂ ಅನೇಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಕಿರುತೆರೆ, ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಿನಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಮುಂಬಯಿ. '[[ಬಾಲಿವುಡ್]] ' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೆಂದ್ರವೂ ಮುಂಬಯಿಯೇ. ಮುಂಬಯಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಗುಜರಾತಿ, ಮಾರವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪಾರಸೀ ಜನಾಂಗದ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆಯಿದೆ. == ರಾಜ್ಯ-ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ == [[ಬೃಹನ್ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ]] ಈ ನಗರದ ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಾದ ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಮೀಷನರ್ ಇದರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಐ.ಏ.ಎಸ್ ಹುದ್ದೆಯ ಈ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರಕಾರ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಾನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ೧೪ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪವಿಭಾಗವನ್ನೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಉಪ-ಕಮೀಷನರ್ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ೨೨೭ ನಗರಸೇವಕರು (ಕಾರ್ಪೋರೇಟರುಗಳು), ೫ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರಸೇವಕರು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ (ಮೇಯರ್ ) ಇರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸಾಧಾರಣ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಉಮೇದುವಾರರನ್ನೂ ಈ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮುಂಬಯಿ ಪೋಲೀಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಗೃಹ ಖಾತೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ಐ.ಪಿ.ಎಸ್ ದರ್ಜೆಯ ಕಮೀಷನರ್ ಮುಂಬಯಿ ಪೋಲೀಸ್ ಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ. ಮುಂಬಯಿ ನಗರವನ್ನು ಏಳು ಪೋಲೀಸ್ ವಲಯಗಳಾಗಿಯೂ, ಹದಿನೇಳು ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ ಪೋಲೀಸ್ ವಲಯಗಳಾಗಿಯೂ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕಮೀಷನರ್ ನೇತೃತ್ವವಿದೆ. ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ ಪೋಲೀಸ್ ಮುಂಬಯಿ ಪೋಲಿಸಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕೇವಲ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ದಮನ್, ದಿಯು, ದಾದ್ರ ಮತ್ತು ನಗರಹವೇಲಿಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ. ೬ ಜನ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ, ೩೪ ಜನ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಗ [[ಶಿವಸೇನ ಪಕ್ಷ]] ಬಹುಮತದಿಂದ ಗೆದ್ದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಬೃಹನ್ ಮುಂಬಯಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಅಧಿಕಾರವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರೆ ವರ್ಷದ ಪ್ರಗತಿಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅದೇ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. == ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಮುಂಬಯಿಯ ನಾಗರೀಕರು ದೈನಂದಿನ ಸಂಚಾರೀ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರೀ ಸಾರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಸ್ತೆಗಳ ದುಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಸ್ಥಳದ ಅಭಾವದಿಂದ ಖಾಸಗೀ ವಾಹನಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೋಕಲ್ ರೈಲಿನಲ್ಲಿಯ ಸಹಿಸಲಸಾಧ್ಯ ಜನದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಜನ ಸ್ವಂತ ವಾಹನದ ಮೊರೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಕಾಣಬರುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೩೫ ಲಕ್ಷ ಜನ ಲೋಕಲ್ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬ ದಾಖಲೆ ಇದೆ. ಲೋಕಲ್ ರೈಲುಗಳು ಮುಂಬಯಿ ಜನಜೀವನದ ಜೀವನಾಡಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲವೆ. ಮುಂಬಯಿ ಲೋಕಲ್ ರೈಲು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆಯ ಸಂಚಾರವಿದ್ದರೆ ಮುಂಬಯಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ಬರ್ ಲೈನ್ ಇದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯರೈಲ್ವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ಇವೆರಡೂ ರೈಲುಗಳ ೧೨೪ ಕಿ. ಮೀ. ಉದ್ದದ ಹಾಗೂ ಹಾರ್ಬರ್ ಲೈನಿನ ಮತ್ತೊಂದು ೫೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಜಾಲ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸ್ಟ್ (ಬಾಂಬೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ) ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಮುಂಬಯಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಅಧೀನದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ಮುಂಬಯಿ ನಗರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಉಪನಗರಗಳು, ನವಿ ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಠಾಣೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಮೀಪದ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಲೋಕಲ್ ರೈಲು ಬಸ್ಸಿಗಿಂತ ಅಗ್ಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೨ ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಧಾರಣ ಬಸ್ಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಡಿಬಸ್ ಹಾಗೂ ವಾತಾನುಕೂಲಿತ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಬೆಸ್ಟ್ (ಬಾಂಬೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ) ಓಡಿಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗೀ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಳದಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆಟೋರಿಕ್ಷಾಗಳಿಗೆ ನಗರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮುಖ್ಯ ಖಾಸಗೀ ಸಂಚಾರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾಗಳು ಸಂಕುಚಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ (ಸಿಎನ್‌ಜಿ) ಚಲಾಯಿಸಲು ಕಾನೂನಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಅನುಕೂಲಕರ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Taxi-auto-fares-may-dip-due-to-CNG-usage/articleshow/631726.cms?referral=PM</ref> ಮುಂಬಯಿಯ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ( ಹಳೆಯ ಹೆಸರು ಸಹಾರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ) ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಂತಾಕ್ರೂಝ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮಾಣ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ಮುಂಬಯಿ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸರಕು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಬಂದರು ಶೇಕಡಾ ೫೦ ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಪಡೆದಿದೆ. [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] ಮಹತ್ವದ ನೆಲೆಯೂ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದೆ. == ನಾಗರೀಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಕುಡಿಯುವ [[ನೀರು|ನೀರಿನ]] ಸರಬರಾಜು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ವಿಹಾರ್ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರದ ಕೆಲವು ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಭಾಂಡುಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಮತ್ತು ನಗರದ ಕಸವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಕೂಡಾ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸುಮಾರು ೭,೮೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಕಸವನ್ನು ನಗರದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗೋರೈ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಲುಂದ್, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ದೇವನಾರ್ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಸ ಸುರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ವರಳಿ ಮತ್ತು ಬಾಂದ್ರಾಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳಚೆ ನೀರನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಬೆಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರದ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಸರಬರಾಜನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಪನಗರಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣೆ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿತರಣ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣಾ ಮಂಡಳಿ) ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿವೆ. ಮಹಾನಗರದ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಖಾಸಗೀ ಒಡೆತನದ ಟಾಟಾ ಸಮೂಹದ ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಕಂಪನಿಯು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಕಡಿತವಾದರೂ [[ನಗರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಪೂರೈಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲವೆನ್ನುವಷ್ಟು ಅಪರೂಪ. == ಜನಜೀವನ == ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಮೂವತ್ತು ಲಕ್ಷವಿದ್ದು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿ.ಮೀಗೆ ೨೯೦೦೦ ಜನರ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಪುರುಷರಿಗೆ ೮೧೧ ಸ್ತ್ರೀ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗವನ್ನರಸಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬರುವವರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಶೇಕಡಾ ೮೩ ರಷ್ಟು ಜನ ಸಾಕ್ಷರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೬೮ ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳೂ, ಶೇಕಡಾ ೧೭ ರಷ್ಟು ಮುಸಲ್ಮಾನರೂ, ತಲಾ ಶೇಕಡಾ ೪ ರಷ್ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ್ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕರೆಂದರೆ ಪಾರ್ಸಿಗಳು, ಜೈನರು, ಯಹೂದ್ಯರು, ಮತ್ತು ಸೀಖರು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ನಾಡಭಾಷೆ [[ಮರಾಠಿ]] ಮುಂಬಯಿಯ ಮುಖ್ಯಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದರೂ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]], [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]], [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಈ ಭಾಷಿಕರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳ ಜನರೂ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸೆರೆಮನೆ ಅರ್ಥರ್ ರೋಡ್ ಜೈಲು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯ ನಗರಗಳಂತೆ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅತಿನಗರೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾದ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವ ಬಡತನ, ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಕೊರತೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಅಭಾವ, ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಹೆಚ್ಚಳ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಮೂರು ಕಡೆ ನೀರಿದ್ದು ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಜಾಗ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ನಿವೇಶನದ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರೀಕರು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲಸದ ಜಾಗಕ್ಕೂ ಮನೆಗೂ ಇದರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಾಗುವುದರಿಂದ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ವೇಳೆಯನ್ನು ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುವುದು ಮುಂಬಯಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೂ ಅಸಾಧ್ಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತರುತ್ತಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ ೪೬ - ೪೮ ರಷ್ಟು ಜನ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಒಂದು ಅಂದಾಜಿದೆ. == ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರು == ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರಂತೆ ಸುಮಾರು ೨೫ ಲಕ್ಷ ಕನ್ನಡಿಗರು ವಾಸ್ತವ್ಯಹೂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತಗಳ ರಚನೆಗೆ ಮುನ್ನ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಂದಿನ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತದ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕನ್ನಡಿಗರು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂಬಯಿಯ ನಾಗರೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಕನ್ನಡಿಗರೂ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾರೆ. "ಉಡುಪಿ ಹೋಟಲು" ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಮುಂಬಯಿಯ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗೀಯ ಹೋಟೆಲು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿದೆ. == ಉದ್ಯಮಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಕವಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತ್ರಿಕಾಕರ್ತರುಗಳು == ಅನೇಕ ಕನ್ನಡಿಗರು ಈ ನಗರದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಿನಿಮಾ (ಖ್ಯಾತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಚಿ.ಗುರುದತ್|ಗುರುದತ್]], ನಟ ಅಥವಾ ನಟಿಯರಾದ [[ಶಿಲ್ಪಾ ಶೆಟ್ಟಿ]], [[ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ]], [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ]], '[[ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ]]', ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, [[ವಿ.ಕೆ.ಮೂರ್ತಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ). ಸಾಹಿತ್ಯ [[ಅಮರ ಚಿತ್ರ ಕಥಾ|ಅಮರ ಚಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ [[ಅನಂತ ಪೈ]], ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದ [[ವ್ಯಾಸರಾಯ ಬಲ್ಲಾಳ]], [[ಶ್ರೀಪತಿ ಬಲ್ಲಾಳ]], [[ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ]], [[ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]], [[ಮಿತ್ರಾ ವೆಂಕಟ್ರಾಜ್]] ಇತ್ಯಾದಿ). ನಾಟಕ [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್|ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರು]] , [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್|ಅನಂತ ನಾಗ್]], [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರ ನಾಗ್]] ಕೆಲಕಾಲ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದುಂಟು). ಇನ್ನು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ [[ಎಮ್. ವಿ. ಕಾಮತ್]], ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್ ಜರ್ನಲ್ ನ [[ಸದಾನಂದ್]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ]] ಪತ್ರಿಕೆಯ,[[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಲೆತ್ತಾಡಿ]] ಮುಂತಾದವರು ಮುಖ್ಯರು. ==ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು== ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ [[ಮೈಸೂರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ಮುಂಬಯಿ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ, ಮುಂಬಯಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ]], ಮುಂಬಯಿಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಡೊಂಬಿವಲಿ ಕನ್ನಡಸಂಘ, ಗೋರೆಗಾಂ, ಮಲಾಡ್ ಹಾಗೂ ಕೋಟೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಹರವಿನಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]], ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಕನ್ನಡತನವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕನ್ನಡ ರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು [[ದುಗ್ಗಪ್ಪಯ್ಯ]], [[ಕುಂತಿ ದುಗ್ಗಪ್ಪಯ್ಯ]], [[ಆರ್. ಡಿ. ಕಾಮತ್]], [[ಶ್ರೀಪತಿ ಬಲ್ಲಾಳ]], [[ಕಿಶೋರಿ ಬಲ್ಲಾಳ್]], [[ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣ]], [[ಬಿ.ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್|ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]], [[ಕೆ.ಮಂಜುನಾಥಯ್ಯ]], [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ನಿಡ್ವಣ್ಣಾಯ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯಭಾಮಾ ನಿಡ್ವಣ್ಣಾಯ]] ದಂಪತಿಗಳು, (ದಿವಂಗತ) [[ಎ. ಎಸ್. ಕೆ ರಾವ್]], [[ಭರತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೊಲಿಪು]], [[ಅಹಲ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ್]], [[ಸಾ.ದಯಾ]], [[ಶ್ಯಾಲಿನಿ ರಾವ್]], [[ಮೋಹನ್ ಮಾರ್ನಾಡ್]], [[ಅವಿನಾಶ್ ಕಾಮತ್]], [[ಕುಸುಮ್ ಬಲ್ಲಾಳ್]] ಮುಂತಾದವರು. == ಮುಂಬಯಿ ನಗರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಮುಂಬಯಿ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿಕರ್ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದುಂಟು. ಮುಂಬಯಿಯ ನಾಗರೀಕರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಲೋಕಲ್ ರೈಲಿನ ಪ್ರಯಾಣ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಆದಷ್ಟೂ ಲೋಕಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ನುಗಳ ಹತ್ತಿರವೇ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಓಡಾಟದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ಮಗ್ನರಾಗಿರುವ ಮುಂಬಯಿಕರರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ, ಸಡಗರದಿಂದ, ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಖಾದ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದರೆ [[ವಡಾಪಾವ್]] ಎನ್ನಬಹುದು. ಪಾನೀಪುರಿ, ಪಾವ್ ಭಾಜಿ, ಭೇಳ್ ಪುರಿ, ದಕ್ಣಿಣ ಭಾರತೀಯ, ಪಂಜಾಬೀ, ಚೈನೀಸ್ ತಿನಿಸುಗಳೂ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬಟಾಟವಡ ಅಂಗಡಿ, ದಾದರ್ (ಪ), ಮುಂಬಯಿ]], ದಾದರ್ ಪಶ್ಚಿಮ ದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ-ಬಿಸಿ ಬಟಾಟಾವಡ ತಿಂದು ಚಹ- ಸೇವನೆಮಾಡುವ ಮಜವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನವೇ ಮುಂಬಯಿ ಎನ್ನಬಹುದು. [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಳಕೆ]] ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ. ವಿಪುಲವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಕಳೆದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆಯ ದಾಳಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌‍ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ರಸಿಕರಿಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯಮಂದಿರಗಳು, ಚಿತ್ರ-ಶಿಲ್ಪ-ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸರಕಾರೀ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗೀ ರಂಗದ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]], [[ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ವಾಚನಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]](ಹಳೆಯ ಹೆಸರು [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]]). [[ಬರ್ಲಿನ್]], [[ಲಂಡನ್]] , [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್]], [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೆಯಿಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್]],[[ಸ್ಟುಟ್ ಗರ್ಟ್]], [[ಯೋಕೋಹಾಮ]] ಈ ನಗರಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯ ಭಗಿನಿ ನಗರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ [[ಹಬ್ಬಗಳು]], [[ಆಹಾರ]], [[ಮನರಂಜನೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾತ್ರಿ]] ಜೀವನದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮುಂಬೈ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ [[ನಗರ]] ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅದರ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಹಬಾಳ್ವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು, ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು, ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಮುಂಬೈನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.theage.com.au/entertainment/art-and-design/beginners-bollywood-20050928-ge0y6p.html</ref> ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಮರಾಠಿ ಟಾಕೀಸ್ ನಂತರ ಮೂಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ೨೦ ನೇ [[ಶತಮಾನ|ಶತಮಾನದ]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಪ್ರಸಾರವು ನಡೆಯಿತು. ಮುಂಬೈ ಕೂಡ [[ಬಾಲಿವುಡ್]], ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು [[ಹಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] [[ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಅಭಿಲೇಖ)|ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ]] ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಅಭಿಲೇಖ)|ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಸಮಾರಂಭವು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರಾಜ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಿಪರ [[ನಾಟಕ]] ಗುಂಪುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮುಂಬೈ [[ಮರಾಠಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ "ರಂಗಭೂಮಿ ಚಳುವಳಿ" ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ [[ಕಲೆ|ಕಲೆಯು]] ಸರ್ಕಾರಿ - ಅನುದಾನಿತ ಕಲಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ಅನುದಾನಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ. ೧೮೩೩ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮುಂಬೈ [[ನಗರ|ನಗರದ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] (ಹಿಂದೆ ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ) ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದ್ದು]] ಇದು [[ಭಾರತೀಯ]] ಇತಿಹಾಸದ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20070201210616/http://bombaymuseum.org/</ref> ಮುಂಬೈ ಜಿಜಾಮಾತಾ ಉದ್ಯಾನ್ (ಹಿಂದೆ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ಮೃಗಾಲಯ|ಮೃಗಾಲಯವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ಉದ್ಯಾನವನ|ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ]]. [[ನಗರ|ನಗರದ]] ಶ್ರೀಮಂತ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬುಕರ್ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಅಭಿಲೇಖ)|ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತರಾದ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ, ಅರವಿಂದ್ ಅಡಿಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಲೇಖಕರಾದ ಮೋಹನ್ ಆಪ್ಟೆ, ಅನಂತ್ ಕನೇಕರ್ ಮತ್ತು ಗಂಗಾಧರ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮರಾಠಿ]] [[ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು]] ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಅಕಾಡೆಮಿ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಅಭಿಲೇಖ)|ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ]] ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಗೌರವವಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20080520022941/http://sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa1.htm</ref> ಮುಂಬೈ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ]] ಎರಡೂ [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು]] ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]] ಮುಂಬೈನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಆಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಂಬೈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ ಗಣಪತಿ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಹೋಳಿ]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ|ರಕ್ಷಾಬಂಧನ]], [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]], [[ದಸರಾ]], ಈದ್, [[ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ|ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ]], [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ನವಮಿ|ರಾಮ ನವಮಿ]], ಶಿವ ಜಯಂತಿ ಮತ್ತು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]] ಮುಂತಾದ ಇತರ [[ಹಬ್ಬಗಳು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಹಬ್ಬಗಳು|ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿವೆ]]. ಕಲಾ ಘೋಡಾ ಉತ್ಸವವು [[ಸಂಗೀತ]], [[ನೃತ್ಯ]], [[ರಂಗಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ [[ಕಲಾವಿದ|ಕಲಾವಿದರ]] ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20080417023334/http://www.kalaghodaassociation.com/</ref> ಬಂಗಾಂಗ [[ಉತ್ಸವಗಳು|ಉತ್ಸವವು]] ಎರಡು ದಿನಗಳ [[ಸಂಗೀತ]] ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಜನವರಿ]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮವು ಮುಂಬೈನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಂಗಾಂಗಾ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.dnaindia.com/mumbai/report-mtdc-will-not-pull-out-of-elephanta-banganga-fests-1204562</ref> ಎಲಿಫೆಂಟಾ [[ದ್ವೀಪ|ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿ [[ಫೆಬ್ರವರಿ|ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ]] ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಎಲಿಫೆಂಟಾ [[ಉತ್ಸವಗಳು|ಉತ್ಸವವು]] ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ನೃತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಉತ್ಸವವು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.dnaindia.com/mumbai/report-mtdc-will-not-pull-out-of-elephanta-banganga-fests-1204562</ref> [[ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ರಜಾದಿನ|ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ]] ಮೇ ೧ ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ದಿನ <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-celebrates-Maharashtra-Day/articleshow/4471265.cms?referral=PM</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20110714002936/http://www.hindu.com/2009/03/24/stories/2009032450711300.htm</ref>, ೧ ಮೇ ೧೯೬೦ ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಮತ್ತು ಗುಡಿ ಪಾಡ್ವಾ ಇದು ಮರಾಠಿ ಜನರಿಗೆ ಹೊಸ [[ವರ್ಷ|ವರ್ಷದ]] ದಿನವಾಗಿದೆ. [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲತೀರಗಳು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲತೀರಗಳೆಂದರೆ]] ಗಿರ್ಗಾಮ್ ಚೌಪಾಟಿ, ಜುಹು ಬೀಚ್, ದಾದರ್ ಚೌಪಾಟಿ, ಗೊರೈ ಬೀಚ್, ಮಾರ್ವ್ ಬೀಚ್, ವರ್ಸೋವಾ ಬೀಚ್, ಮಾಧ್ ಬೀಚ್, ಅಕ್ಸಾ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಮನೋರಿ ಬೀಚ್.<ref>https://web.archive.org/web/20130921053256/http://www.asianage.com/mumbai/bmc-transfer-beach-cleaning-works-516</ref> ಗಿರ್ಗಾಂವ್ ಚೌಪಾಟಿ ಮತ್ತು ಜುಹು ಬೀಚ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲತೀರಗಳು]] [[ಈಜು|ಈಜಲು]] ಅನರ್ಹವಾಗಿವೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20130921055224/http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/8-out-of-city-s-10-beaches-unsafe/Article1-695594.aspx</ref> ಎಸ್ಸೆಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಒಂದು ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಗೊರೈ ಬೀಚ್‌ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಥೀಮ್ ವಾಟರ್ ಪಾರ್ಕ್, ವಾಟರ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಡ್ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಇಮ್ಯಾಜಿಕಾ ಮುಂಬೈ - ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಯಿಂದ ಖೋಪೋಲಿ ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Adlabs-founder-bets-big-on-theme-parks/articleshow/17379493.cms</ref> == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು == ಮುಂಬೈ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು [[ರೇಡಿಯೋ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್]], [[ಡಿ.ಎನ್.ಏ]], [[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]] , [[ಮಿಡ್ ಡೇ]] ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಟೈಮ್ಸ್]] , [[ಸಕಾಳ]], [[ಲೋಕಸತ್ತಾ]] , [[ಸಾಮನಾ]] ಮತ್ತು [[ನವಾಕಾಳ]] ಮುಖ್ಯ [[ಮರಾಠಿ]] ಪತ್ರಿಕೆಗಳು.<ref>https://web.archive.org/web/20110815164813/http://www.afaqs.com/news/story.html?sid=28137_IRS+Q2+2010:+Negligible+decline+of+daily+readers+in+Greater+Mumbai</ref> ಇವಲ್ಲದೆ [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]] ಮುಂತಾದ ಇತರೇ ಭಾಷೆಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ]], ಉದಯವಾಣಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂಬಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ಬಾಂಬೆ ಸಮಾಚಾರ್|ಬಾಂಬೇ ಸಮಾಚಾರ್]] ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ೧೮೨೨ ರಿಂದಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಸಪ್ತಾಹಿಕ್ ಸಕಾಲ್, ಗೃಹಶೋಭಿಕ, ಲೋಕರಾಜ್ಯ, ಲೋಕಪ್ರಭ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಲೇಖ.<ref>https://web.archive.org/web/20130117050215/http://www.exchange4media.com/news/story.aspx?Section_id=5&News_id=39218</ref> ಅನೇಕ ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನದ]] ಎರಡು ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಜಾಲಗಳು ಮುಂಬಯಿಯ ಬಹುತೇಕ [[ಮನೆ|ಮನೆಗಳನ್ನು]] ತಲುಪಿವೆ. [[ಉಪಗ್ರಹ ಟಿವಿ]] (ಡಿಟಿಹೆಚ್) ಈಗಿನ್ನೂ (೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ) ಪ್ರವೇಶಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ೨೦೦೬ ರ ಕೊನೆಯಿಂದ [[ನಗರ|ನಗರದ]] ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಎಎಸ್ ಮೂಲಕವೇ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಜಾಲಗಳ ಮೇಲೆ ಡಿಟಿಹೆಚ್ ಮತ್ತು ಸಿಎಎಸ್ ಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಏನೆಂದು ಈಗಲೇ ಊಹಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಈ ಉದ್ಯಮ ಇನ್ನು ಕೆಲವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು [[ರೇಡಿಯೋ]] ಸ್ಟೇಷನುಗಳಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಆರು ಎಫ್‌ಎಮ್ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದರೆ ಬಾಕಿ ಮೂರು [[ರೇಡಿಯೋ|ಆಕಾಶವಾಣಿಯ]] ಎಎಮ್ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20070227054433/http://www.asiawaves.net/india/maharashtra-radio.htm#mumbai-radio</ref> ಎಫ್‌ಎಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂಬೈ ಸಿರಿಯಸ್‌ನಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ [[ರೇಡಿಯೋ|ರೇಡಿಯೊ]] ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವಾದ ಬಾಲಿವುಡ್, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೧೫೦ - ೨೦೦ [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://books.google.co.in/books?id=GTEa93azj9EC&pg=PA3&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ಬಾಲಿವುಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20121025044110/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a6JQLLVfORXM&refer=europe</ref> ೨೦೦೦ ರ ದಶಕವು ಸಾಗರೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದು ಗುಣಮಟ್ಟ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ನವೀನ ಕಥೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಮೇಷನ್‌ನಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು. ನಗರವು ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಭಾರತೀಯ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಬೆಂಗಾಲಿ]], [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜ್‌ಪುರಿ]], [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ಸಹ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೮ ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಪೇ ಟಿವಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇಬಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಮೂಲಕ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಮಹಾನಗರವು ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕೇಬಲ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಝೀ ಮರಾಠಿ, ಜೀ ಟಾಕೀಸ್, ಇಟಿವಿ ಮರಾಠಿ, ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ, ಮಿ ಮರಾಠಿ, ಡಿಡಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ (ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು), ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ ಎಬಿಪಿ ಮಜಾ, ಐಬಿಎನ್-ಲೋಕಮತ್, ಜೀ ೨೪ ತಾಸ್, ಇಎಸ್‌ಪಿಎನ್‌ನಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ, ಸೋನಿ, ಜೀ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು, ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ ಆವಾಜ್, ಝೀ ಬಿಸಿನೆಸ್, ಇಟಿ ನೌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ ಯುಟಿವಿಯಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಇವೆ. ಮುಂಬೈಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾರಾ ಸಮಯ ಮುಂಬೈ ಸೇರಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಸ್ಥಾಪನ ವೆಚ್ಚದ ಕಾರಣ, ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಇನ್ನೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.<ref>https://www.rediff.com/money/2006/sep/05iycu.htm</ref> ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಡಿಟಿಹೆಚ್ ಮನರಂಜನಾ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಶ್ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಸ್ಕೈ ಸೇರಿವೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20080809014755/http://www.lyngsat.com/packages/tatasky.html</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ “ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಶಾಲೆ”ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಅನೇಕ ಖಾಸಗೀ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುವ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20150109004316/http://archive.mid-day.com/news/2006/sep/144108.htm</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರೀ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಹಾಗೂ ಪಡೆಯದ ಶಾಲೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದ ಎಸ್ ಎಸ್ ಸಿ ಬೋರ್ಡಿನ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ಸಿ ಬಿ ಎಸ್ ಇ ಮತ್ತು ಐ ಸಿ ಎಸ್ ಇ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. [[ಸಿ ಬಿ ಎಸ್ ಇ]] ಮತ್ತು [[ಐ ಸಿ ಎಸ್ ಇ]] ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. ಸರಕಾರೀ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಭಾವವಿದ್ದರೂ ಖಾಸಗೀ ಶಾಲೆಗಳ ದುಬಾರಿ ಶುಲ್ಕದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಬಡಜನತೆಗೆ ಸರಕಾರೀ ಶಾಲೆಗಳೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈಚೀಚೆಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ಐ ಬಿ ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ಅತಿ ದುಬಾರೀ ಶುಲ್ಕ ಸಾಧಾರಣ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗೀಯರಿಗೂ ಕೈಗೆಟುಕದಾಗಿದೆ. [[ಶಾಲೆ|ಶಾಲೆಗಳು]] ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ: *ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ *ಭಾರತೀಯ ಶಾಲಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಲ್-ಇಂಡಿಯಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ *ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಓಪನ್ ಸ್ಕೂಲಿಂಗ್ *ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಎಜುಕೇಶನ್ *ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಕಲೌರಿಯೇಟ್ *ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Education-board-tells-schools-to-get-state-recognition/articleshow/4346890.cms?referral=PM</ref> ಮರಾಠಿ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೋಧನಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Now-schools-can-teach-in-2-languages/articleshow/1516877.cms?referral=PM</ref> ಇಲ್ಲಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ೧೦+೨+೩ ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಶಾಲೆಯ ನಂತರ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವಿದೆ. ಇದಾದಮೇಲೆ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಕಲಾ, ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ.<ref>https://www.rediff.com/getahead/2008/jun/19trans.htm</ref> ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ್ದಾದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಮಾರು ಐದು-ಐದೂವರೆ ವರ್ಷ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಬಹುತೇಕ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ಯಾದಿ [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೊರಬರುವ ಪದವೀಧರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದಲ್ಲದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಐ ಐ ಟಿ ( [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]) ಸಹಾ ಇಲ್ಲಿದೆ. [[ಎಸ್ ಎನ್ ಡಿ ಟಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ನರ್ಸೀ ಮೋನ್ಜೀ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮುಂಬಯಿಯ ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು. ಎಮ್‌ಸಿಜಿಎಮ್ ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಎಮ್‌ಸಿಜಿಎಮ್ ಎಂಟು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ (ಮರಾಠಿ, ಹಿಂದಿ, ಗುಜರಾತಿ, ಉರ್ದು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ) ೪೮೫,೫೩೧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ೧,೧೮೮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಮ್‌ಸಿಜಿಎಮ್ ತನ್ನ ೪೯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ೫೫,೫೭೬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ===ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ=== ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090425232831/http://www.mu.ac.in/History.html</ref> ಇದು ಪದವೀಧರರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>https://www.indiatoday.in/india/photo/best-universities-in-india-2013-mumbai-university-369879-2013-05-23</ref> ಇದು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಇನ್‌ಸೈಡರ್‌ನಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಟಾಪ್ ೫೦ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ [[ಶಾಲೆ|ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ೪೧ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಐದು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]], [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಭಾರತ]], [[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.businessinsider.com/the-worlds-best-engineering-schools-2012-6?IR=T</ref> ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಬಾಂಬೆ (ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆ) <ref>https://www.dnaindia.com/speak-up/report-iit-flights-return-home-1070723</ref>, ಮುಂಬೈ, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಹಿಂದೆ ಯುಡಿಸಿಟಿ / ಯುಐಸಿಟಿ) <ref>https://web.archive.org/web/20111219174721/http://www.expressindia.com/latest-news/admission-process-for-autonomous-engg-colleges-to-start-today/321286/</ref>, ವೀರಮಾತಾ ಜಿಜಾಬಾಯಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (ವಿಜೆಟಿಐ) <ref>https://web.archive.org/web/20090518121006/http://www.vjti.ac.in/home_about.asp</ref>, ಇವುಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಎಸ್‌ಎನ್‌ಡಿಟಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20091013235515/http://sndt.digitaluniversity.ac/Content.aspx?ID=7&ParentMenuID=7</ref> ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ ಯುಎಸ್-[[ಭಾರತ]] ಜಂಟಿ ಇಎಮ್‌ಬಿಎ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಥಡೋಮಲ್ ಶಹಾನಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮುಂಬೈನ ಫೆಡರಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಖಾಸಗಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]], ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮಟ್ಟದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ [[ನಗರ|ನಗರದ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20150901014638/http://www.dtemaharashtra.gov.in/approvedinstitues/StaticPages/frmInstituteSummary.aspx?InstituteCode=3182</ref> ೧೮೪೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಗ್ರಾಂಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸೇಥ್ ಜಿ.ಎಸ್ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]] ಕಾಲೇಜುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರ್ ಜಮ್ಶೆಡ್ಜಿ ಜೀಜೀಭೋಯ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಇಎಮ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಂಬೈಯು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ನರ್ಸೀ ಮೊಂಜಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಎಸ್‌ಪಿ ಜೈನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ರಿಸರ್ಚ್, ಟಾಟಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ನಿರ್ವಹಣಾ [[ಶಾಲೆ|ಶಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ]].<ref>{{Cite web |url=http://in.rediff.com/getahead/2004/nov/08rash.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-07-18 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905004451/http://in.rediff.com/getahead/2004/nov/08rash.htm |url-status=dead }}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ [[ಕಾನೂನು]] ಕಾಲೇಜು <ref>https://web.archive.org/web/20090622081119/http://www.glc.edu/incept.asp</ref> ಮತ್ತು ಸಿಡೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಕಾಲೇಜು <ref>https://web.archive.org/web/20090625015836/http://www.sydenham.edu/our_profile.html</ref>, ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ ಜೆ. ಜೆ. ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಮುಂಬೈನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/JJ-School-seeks-help-from-new-friends/articleshow/24305727.cms?referral=PM</ref> ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಗಳು ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಟಾಟಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್, ಮತ್ತು ಭಾಭಾ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ <ref>https://www.dnaindia.com/mumbai/report-university-ties-up-with-renowned-institutes-1065998</ref>. ಮುಂಬೈ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು. ಇದರ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಐಸಿಎಆರ್-ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]] ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ [[ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣದ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿಐಎಫ್‌ಇ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಹಳೆಯ [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತು ಜಲಚರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಇತರ ಮೂರು [[ಭಾರತೀಯ]] ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ]] ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ). == ಕ್ರೀಡೆ == ಮುಂಬಯಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಟ ಎಂದರೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಫಾರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ಗೆ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.investmentkit.com/latestnews/2010/04/15/i-t-raids-at-ipl-headquarter-at-bcci-in-mumbai-reports-ndtv-2/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-12-08 |archive-date=2012-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506084935/http://www.investmentkit.com/latestnews/2010/04/15/i-t-raids-at-ipl-headquarter-at-bcci-in-mumbai-reports-ndtv-2/ |url-status=dead }}</ref> ಮುಂಬೈ ಎರಡು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಸ್ಟೇಡಿಯಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಾಂಖೆಡೆ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಬ್ರಬೋರ್ನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಮೊದಲ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಜಿಮ್ಖಾನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವೆಂದರೆ ೨೦೧೧ ರ ಐಸಿಸಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ವಾಂಖೆಡೆ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಬೋರ್ನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ಎರಡು ನಗರಗಳು ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಮಾತ್ರ.<ref>https://www.smh.com.au/sport/cricket/aussies-claim-elusive-trophy-20061106-gdorle.html</ref> ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಾಗಲೆಲ್ಲ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಡುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಟಿನ ತವರು ಮನೆ ಎಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದಾದ ಮುಂಬಯಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕ್ರಿಕೆಟರುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಇಂದಿನ [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]], [[ಅಜಿತ್ ಅಗರಕರ್]] ಹಿಂದಿನ [[ಅಜಿತ್ ವಾಡೇಕರ್]] , [[ಸುನೀಲ್ ಗಾವಸ್ಕರ್|ಸುನೀಲ್ ಗವಾಸ್ಕರ್]], [[ಫಾರೂಖ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್]] , [[ವಿನೋದ್ ಕಾಂಬ್ಳಿ]], [[ವಿಜಯ್ ಮಾಂಜ್ರೇಕರ್]] ಇವರುಗಳು ಮುಂಬಯಿ ಖ್ಯಾತ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರು. [[ರಣಜೀ ಟ್ರೋಫಿ|ರಣಜೀ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು]] ಕಳೆದ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಬಾರಿ (೨೦೦೫-೦೬ರವರೆಗೆ) ಗೆದ್ದಿರುವ ಮುಂಬಯಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಏಳು-ಎಂಟು ಆಟಗಾರರು ಮುಂಬಯಿಯವರೇ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಆದರೆ ಈತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ರಿಕೆಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಗೆ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿದ್ದು ಮುಂಬಯಿ ತನ್ನ ಮೊದಲಿನ ಅತಿವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್]] ಸಹಾ ಮುಂಬಯಿಯ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ.<ref>https://www.rediff.com/money/2006/jul/07fifa.htm</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಕ್ರೀಡೆ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. [[ಹಾಕಿ]] ಆಟವು ಮೊದಲಿನ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮುಂಬಯಿಯ ಅನೇಕ ಹಾಕೀ ಆಟಗಾರರು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಎಲೈಟ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿಗಾಗಿ ತಂಡವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವ ಎಂಟು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿ ಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂಬೈ ಮೆರೀನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾಜಿಶಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ನಗರ|ನಗರದ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಹಾಕಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20150603014947/http://sports.ndtv.com/hockey/news/187788-mumbai-marines-down-chennai-cheetahs</ref> ಈಗ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಲೀಗ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ನಡೆದಾಗ ಅದರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮುಂಬೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20140505015857/http://www.iblschedule.com/2013/05/indian-badminton-league-2013-from-14.html</ref> ಎರಡನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ೨೦೧೬ ರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಲೀಗ್‌ನ ಫೈನಲ್ ಹೋಮ್-ಸ್ಕ್ವಾಡ್ ಮುಂಬೈ ರಾಕೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಶರ್ಸ್ (ಹಿಂದೆ ಡೆಲ್ಲಿ ಏಸರ್ಸ್) ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದರೆ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>https://www.sportskeeda.com/badminton/badminton-association-of-india-announces-the-2nd-edition-of-the-indian-badminton-league</ref> ೨೦೧೭ ರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವೊಡಾಫೋನ್ ಪಿಬಿಎಲ್ ೨೦೧೭ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮುಂಬೈ ರಾಕೆಟ್ಸ್ <ref>https://www.pbl-india.com/teams/292-mumbai-rockets-teamprofile{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೈದರಾಬಾದ್ ಹಂಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ೩ - ೧ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ೩ - ೪ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈ ಸ್ಮ್ಯಾಷರ್ಸ್‌ ಎದುರು ಸೋತರು. ಯು ಮುಂಬಾ ದೇಶದ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಬಡ್ಡಿ ಲೀಗ್ ಪ್ರೊ [[ಕಬಡ್ಡಿ|ಕಬಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ]] ಮುಂಬೈ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ಜೂನ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಬಾಂಬೆ ಜಿಮ್‌ಖಾನಾದಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ [[ಪಂದ್ಯ|ಪಂದ್ಯಗಳು]] ನಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ]].<ref>https://www.dnaindia.com/sport/report-mumbai-to-host-asian-men-s-rugby-1751235</ref> ಪ್ರತಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡರ್ಬಿ ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಡೊವೆಲ್ಸ್ ಡರ್ಬಿ ಕೂಡ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನ ಟರ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/mallya-diageo-fight-for-mcdowell-derby/articleshow/1233374.cms</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಎಫ್೧ ಪವರ್‌ಬೋಟ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫೋರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಫ್೧ ಟೀಮ್ ಕಾರನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ [[ನಗರ|ನಗರದಲ್ಲಿ]] ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಅನ್ನು "ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ರೇಸ್ ಆನ್ ಅರ್ಥ್" ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂಬೈ ೨೦೦೬ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಎಟಿಪಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ [[ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ]] ಕಿಂಗ್‌ಫಿಶರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಟೆನಿಸ್ ಓಪನ್‌ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು.<ref>https://web.archive.org/web/20131002120515/http://www.cbssports.com/writers/columns</ref> ಮುಂಬಯಿಯ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳೆಂದರೆ [[ಟೆನ್ನಿಸ್]], [[ಸ್ಕ್ವಾಶ್]], [[ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್]], [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌|ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]], [[ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗಾಲ್ಫ್]]. [[ರಗ್ಬೀ]] ಆಟ ಕಾಣಸಿಗುವ ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯೂ ಒಂದು. [[ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ಕೂಡಾ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಕುದುರೆ ರೇಸಿನ ಪ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ [[ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೇಸ್ ಕೋರ್ಸ್]] ಇದೆ. ಪ್ರತಿ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಡರ್ಬಿ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರೇಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಮುಂಬೈ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ೧೪೦ ನೇ ಐಒಸಿ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಪುರಾತನ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಭೂಭಾಗಗಳು]] == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * [[ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] * [http://www.mcgm.gov.in/ ಬೃಹನ್ ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ |date=2017-10-28 }} * [http://theory.tifr.res.in/bombay/ ಮುಂಬಯಿ ಪುಟಗಳು: ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ - (ಟಾಟಾ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ)] * [http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವರದಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php |date=2009-03-10 }} * [http://www.bombay-india.net/ ಮುಂಬಯಿ ನಗರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106211349/http://www.bombay-india.net/ |date=2018-11-06 }} * [http://thegreatindian.tripod.com/mumbai.htm ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಪಕ್ಷಿನೋಟ ( ಅಪರೂಪದ ಫೋಟೋ)]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] r77bbr668yryx2g2y85fzk79qgp40uo 0 2725 1375659 1365101 2026-06-22T07:29:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375659 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಶುಕ್ರ}} '''ಶುಕ್ರ''' - ಇದು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಸಮೀಪದ [[ಗ್ರಹ]]. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ೨೨೪.೭ ಭೂಮಿ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. −4.6 [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವಿರುವ ಶುಕ್ರವು, [[ಚಂದ್ರ]]ನ ನಂತರ ರಾತ್ರಿಯ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಾಯ. ೪೭.೮° ಗರಿಷ್ಠ [[ನೀಳತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶುಕ್ರಗ್ರಹವು ಮುಂಜಾನೆ/ಮುಸ್ಸಂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಹಗಲು ನಕ್ಷತ್ರ" ಮತ್ತು "ಸಂಜೆ ನಕ್ಷತ್ರ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯಷ್ಟೇ ಇದೆ.ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಬುಧ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುತ್ತುವ ಇದರ ೧ ದಿನ ಭೂಮಿಯ ೨೪೩ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ.ಇದು ಭೂಮಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.ಇದರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಇಲ್ಲ.ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಸೀಸವನ್ನೂ ಕರಗಿಸಬಲ್ಲಷ್ಟು ಶಾಖದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. [[:en:terrestrial planet|ಘನರೂಪಿಯಾದ]] ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಭೂಮಿಯ "ಸಹೋದರ ಗ್ರಹ"ವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ರವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ [[:en:cloud|ಮೋಡ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿರುವಾಗ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:planetary science|ಗ್ರಹ ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಶುಕ್ರದ ಕೆಲವು ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ವದಂತಿಗಳು, ಅನುಮಾನಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:carbon dioxide|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡ ಶುಕ್ರದ [[:en:atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:en:atmospheric pressure|ವಾಯು ಒತ್ತಡ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ 90 ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ. ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ವಿವರವಾದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿರಬಹುದು. ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸ ೧೨,೪೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಅಂದರೆ ೭,೭೦೦ ಮೈಲಿಗಳು.ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ ೨೨೪.೭ ದಿನಗಳು.ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦೮,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದರೆ ೬೭,೦೦೦,೦೦೦ ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ರಚನೆ == ಶುಕ್ರವು 4 [[:en:terrestrial planet|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲೊಂದು; ಅರ್ಥಾತ್, ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಶುಕ್ರವು ಶಿಲೆ/ಖನಿಜಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರ ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಭೂಮಿಯ 'ಅವಳಿ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶುಕ್ರದ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ 650 ಕಿ.ಮೀ. ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ 81.5%ರಷ್ಟು ಇದೆ. ಆದರೆ, ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ದಟ್ಟವಾದ [[:en:carbon dioxide|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈಮೇಲೆ ಭೂಮಿಗಿಂತ ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === ಶುಕ್ರದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿ-ಶುಕ್ರಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದ ನಾವು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಂತೆ ಶುಕ್ರವೂ ಒಂದು [[:en:Planetary core|ಒಳಭಾಗ]], ಒಂದು [[:en:Mantle (geology)|ನಡುಭಾಗ]] ಮತ್ತು [[:en:Crust (geology)|ಮೇಲ್ಮೈ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯಂತೆ ಶುಕ್ರದ ಒಳಭಾಗವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಭಾಗಶಃವಾದರೂ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡವಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ [[:en:plate tectonics|ಭೂಭಾಗ]]ಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು. ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ನಡುಭಾಗಗಳು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಶುಕ್ರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಡೆಯದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವಿಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಈ ಭೂಭಾಗಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಇರಬಹುದು.<ref>Nimmo, F. (2002), ''Crustal analysis of Venus from Magellan satellite observations at Atalanta Planitia, Beta Regio, and Thetis Regio'', Geology, v. 30, p. 987-990</ref> === ಭೂವಿವರಣೆ === ಶುಕ್ರಗ್ರಹ ಸುಮಾರು ಶೇ80%ರಷ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ನುಣುಪಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸಮತಳಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಎರಡು ಎತ್ತರಿಸಿದ 'ಖಂಡಗಳು' ಇನ್ನುಳಿದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಂಡವು ಗ್ರಹದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಭಾಜಕದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಉತ್ತರದ ಖಂಡಕ್ಕೆ [[:en:Babylon|ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್]] ದೇವತೆಯಾದ [[:en:Ishtar|ಇಶ್ತಾರ್]] ಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ [[:en:Ishtar Terra|ಇಶ್ತಾರ್ ಭೂಮಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ [[:en:Maxwell Montes|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಪರ್ವತ]]ವು ಇಶ್ತಾರ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರವು ಶುಕ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ 11 ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಮೇಲೆ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ [[:en:Mount Everest|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ಶಿಖರವು ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಿಂದ 9ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು [[:en:south america|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಖಂಡಕ್ಕೆ, ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆಯಾದ [[:en:Aphrodite|ಆಫ್ರೋಡೈಟ್]] ಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ [[:en:Aphrodite Terra|ಆಫ್ರೋಡೈಟ್ ಭೂಮಿ]]ಯೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಖಂಡದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳು ಆಳವಾದ ಬಿರುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.<ref name="Kaufmann">Kaufmann W.J. (೧೯೯೪), ''ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ'', W.H. Freeman, New York, ಪುಟ. ೨೦೪</ref> ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[:en:impact crater|ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿ]]ಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: ಚಪ್ಪಟೆ ಮೇಲ್ಭಾಗವುಳ್ಳ, ಜ್ವಾಲಮುಖಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ''farra'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (ಇವು ದಪ್ಪನಾದ ದೋಸೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ 20-50ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ 100-1000ಮೀ. ಇರುತ್ತವೆ); ''novae'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಿರುಕು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು; ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಏಕೆಕೇಂದ್ರೀಯ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದು (ಜೇಡನ ಬಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ) ''[[:en:arachnoid (astrogeology)|arachnoids]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ಬಿರುಕುಗಳು (ಇವನ್ನು ''coronae'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ಎಲ್ಲಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೂ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ.<ref name="Frankel">Frankel C. (೧೯೯೬), ''ಸೌರಮಂಡದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು'', Cambridge University Press, Cambridge, New York</ref> ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಗಳಿಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref>Batson R.M., Russell J.F. (1991), ''ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ನಾಮಕರಣ'', Abstracts of the Lunar and Planetary Science Conference, v. 22, ಪುಟ. 65</ref> ಇದಕ್ಕಿರುವ ಕೆಲವೇ ಅಪವಾದಗಳೆಂದರೆ, [[:en:James Clerk Maxwell|James Clerk Maxwell]] ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಪರ್ವತ, [[:en:Alpha Regio|Alpha Regio]], [[:en:Beta Regio|Beta Regio]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾದ ಎರಡು ಎತ್ತರದ ವಲಯಗಳು.<ref name=jpl-magellan>{{cite book | last=Young C. (Editor)|url= http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide.html| coauthors= | year=ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೦ | title=ಮೆಜೆಲನ್ ಶುಕ್ರಾನ್ವೇಷಕದ ಕೈಪಿಡಿ | edition=JPL Publication 90-24 | publisher=Jet Propulsion Laboratory| location=California | id= }}</ref> === ಮೇಲ್ಮೈ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Map_of_Venus.png|thumb|left|ಎತ್ತರದ 'ಖಂಡ'ಗಳನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಶುಕ್ರದ ನಕ್ಷೆ: ಮೇಲೆ ಇಶ್ತಾರ್ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕೆಳಗೆ ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರೊಡೈಟ್ ಭೂಮಿ.]] ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಶುಕ್ರನ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಗಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 167 ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು 100ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಏಕಮಾತ್ರ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ [[:en:Hawaii|ಹವಾಯಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ [[:en:BigIsland|BigIsland]]. ಆದರೆ, ಇದರರ್ಥ ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜ್ವಾಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ತುಂಬ ಹಳೆಯದಾಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಭೂಭಾಗಗಳ ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ತನ್ನನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸರಾಸರಿ ಆಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು 10 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಹಳೆಯದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Frankel" /> ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಈಗಲೂ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆಯೆಂದು ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರಷ್ಯಾದ [[:en:Venera program|ವೆನೆರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಮತ್ತು [[:en:Venera 12|ವೆನೆರಾ ೧೨]] ಶೋಧಕಗಳು ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಿಂಚನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೆನೆರಾ ೧೨ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲಿಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಿಡಿಲ ಸದ್ದನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳು ಮಳೆಯಿಂದುಂಟಾದರೂ, ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಗುಡುಗು/ಮಿಂಚುಗಳು ಯಾವುದೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಾವು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಈ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂದರೆ ೧೯೭೮ ರಿಂದ ೧೯೮೬ರ ನಡುವೆ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಗಂಧಕದ ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಪ್ರಬಲತೆಯು ೧೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ ಮುಂಚೆ ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ SO₂ನ ಪ್ರಬಲತೆಯು ತದನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Mgn_p39146.png|thumb|left|ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು]] [[:en:Venera 14|ವೆನೆರಾ 14]] ತೆಗೆದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸಮ ಹರಡಿರುವಂಥ ಸುಮಾರು 1,000 ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು ಶುಕ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ, ಮತ್ತಿತರ ಕುಳಿಗಳಿರುವ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳು ಸವೆದುಹೋದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಂತರದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ, ಮಳೆಯಿಂದ ಈ ಸವೆಯುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಹುತೇಕ ಕುಳಿಗಳು ಯಾವ ಸವೆಯುವಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಹೊಸದರಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸುಸ್ಥಿತಿಯು, ಸುಮಾರು 50 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಶುಕ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Strom R.G., Schaber G.G., Dawsow D.D. (1995), ''The global resurfacing of Venus'', Journal of Geophysical Research, vol. 99, p. 10,899-10,926</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಭೂಭಾಗಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಈ ರೀತಿಯ ಚಲನೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗ್ರಹದ ನಡುಭಾಗದ ಶಾಖವು ಹೊರಹೋಗಲು ಅಡಚಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಶುಕ್ರದ ನಡುಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ಒಂದು ಮಿತಿಯವರೆಗೂ ಏರುತ್ತದೆ. ಏರಿದ ತಾಪವು ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಸುಮಾರು 10 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನಾಶವಾಗಿ ಪುನಃ ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮೈ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Frankel" /> ಶುಕ್ರದ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ 3 ರಿಂದ 280 ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದತ್ತ ಬರುತ್ತಿರುವ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ದಟ್ಟವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ 3ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಸದ ಕುಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶಕ್ತಿಯಿರುವ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳನ್ನು ವಾಯುಮಂಡಲವು ಎಷ್ಟು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಂದರೆ, ಈ ಕಾಯಗಳು ಶುಕ್ರವನ್ನಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಕುಳಿಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.<ref>Herrick R.R., Phillips R.J. (1993), ''Effects of the Venusian atmosphere on incoming meteoroids and the impact crater population'', Icarus, v. 112, p. 253-281</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಬಹಳ ದಟ್ಟವಾದ ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವಾಯು ಒತ್ತಡವು ಭೂಮಿಯದಕ್ಕಿಂತ 90 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ 1ಕಿ.ಮೀ. ಆಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಒತ್ತಡದಷ್ಟಿದೆ. CO₂ ಅತಿ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಪ್ರಬಲವಾದ [[:en:greenhouse effect|ಹರಿತ್ಗೃಹ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವನ್ನು 400° ಸೆ. ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಶುಕ್ರನಿಗಿಂತ ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಶುಕ್ರನಿಗಿಂತ 4 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು [[ಬುಧ]]ದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Venuspioneeruv.jpg|thumb|left|ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಾವಲೋಕನದಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೂಮಿಯ ಈಗಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಂತೆಯೇ ಇತ್ತೆಂದೂ, ಅಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀರಿತ್ತೆಂದೂ, ಆದರೆ ಆ ನೀರು ಇಂಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹರಿತ್ಗೃಹ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಯಿತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಆ ಹರಿತ್ಗೃಹ ಪರಿಣಾಮವೇ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹರಿತ್ಗೃಹ ವಾಯುವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತೆಂದೂ, ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Kasting J.F. (1988), ''ತೇವವಾದ ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ, ಶುಕ್ರಗಳ ವಿಕಸನ'', Icarus, ಸಂಪುಟ. ೭೪, ಪುಟ. ೪೭೨-೪೯೪</ref> ಇದರಿಂದ, ತೀವ್ರವಾದ [[:en:climate change|ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಗೆ ಶುಕ್ರವು ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[:en:Thermal inertia|ಉಷ್ಣ ಜಡತ್ವ]] ಮತ್ತು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ತನ್ನ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶುಕ್ರದ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಗ್ರಹಭಾಗಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಳಿ ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿದರೂ, ವಾಯು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅದಿಕವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಈ ನಿಧಾನವಾದ ಚಲನೆಯೂ ಅಡಚಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬಲವನ್ನು ಹೇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಧೂಳು, ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಡನೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Moshkin B.E., Ekonomov A.P., Golovin Iu.M. (1979), ''ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಧೂಳು'', Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research), ಸಂಪುಟ. ೧೭, ಪುಟ.೨೮೦-೨೮೫</ref> CO₂ ನ ದಟ್ಟವಾದ ಪದರದ ಮೇಲೆ [[:en:sulfur dioxide|ಗಂಧಕದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:sulfuric acid|ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]]ದ ಹನಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಪ್ಪನಾದ ಮೋಡಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>Krasnopolsky V.A., Parshev V.A. (೧೯೮೧), ''ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ರಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ'', Nature, ಸಂಪುಟ. 292, ಪುಟ. ೬೧೦-೬೧೩</ref> ಈ ಮೋಡಗಳು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60% ನ್ನು ಮರಳಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿರುವಾಗ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ. ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಈ ಶಾಶ್ವತ ಮೋಡದ ಹೊದಿಕೆಗಳಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖಗಳು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. CO₂ ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹರಿತ್ಗೃಹ ಪರಿಣಾಮವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಬಹುಶಃ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನದಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. 300 ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ ವೇಗದ ಪ್ರಬಲ ಮಾರುತಗಳು ಮೋಡದ ಪದರದ ಬಳಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಪ್ರತಿ 4-5 ಭೂದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.<ref>Rossow W.B., del Genio A.D., Eichler T. (1990), ''Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images'', Journal of the Atmospheric Sciences, v. 47, p. 2053-2084</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗ === ಶುಕ್ರದ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವೂ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣದೂ (ಅರ್ಥಾತ್, ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ) ಆಗಿರುವುದೆಂದು ''[[:en:Pioneer Venus project|ಪಯೋನೀರ್ ಶುಕ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]''ವು 1980ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:Planetary core|ಒಳಭಾಗದ]] ಆಂತರಿಕ [[:en:dynamo theory|ಉತ್ಪಾದಕ]]ದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶುಕ್ರದ ದುರ್ಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]] ಮತ್ತು ಶುಕ್ರದ [[:en:ionosphere|ಅಯಾನುಗೋಳ]]ದ ಪರಸ್ಪರ ಒಡನಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Kivelson G. M., Russell, C. T. ''ಅಂತರಿಕ್ಷ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ: ಒಂದು ಪರಿಚಯ'', Cambridge University Press, 1995.</ref> ಶುಕ್ರದ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲಾರದಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಶುಕ್ರವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಇದ್ದು ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ [[:en:dynamo theory|ಉತ್ಪಾದಕ]]ವಿರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದ್ದಿದ್ದರಿಂದ, ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಒಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ಪಾದಕದ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ 3 ಅಂಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ: ಒಂದು [[:en:Electrical conductor|ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಾಹಕ]] ದ್ರವ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಣ, ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ [[:en:convection|ಸಂವಹನ]]. ಶುಕ್ರದ ಒಳಭಾಗವು ವಿದ್ಯುತ್‌ವಾಹಕವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಉತ್ಪಾಕವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>Luhmann J. G., Russell C. T. ''[http://www-spc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/venus_mag/ ಶುಕ್ರ: ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಂತಗೋಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714051425/http://www-spc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/venus_mag/ |date=2010-07-14 }}'' in Encyclopedia of Planetary Sciences, ed. J. H. Shirley and R. W. Fainbridge,905-907, Chapman and Hall, New York, 1997.</ref> <ref>Stevenson, D. J., (2003). ''[http://dx.doi.org/10.1016/S0012-821X(02)01126-3 ಗ್ರಹಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]'', Earth and Planetary Science Letters, 208, 1-11.</ref> ಈ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಉತ್ಪಾದಕವಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಉಂಟಾಗದಿರುವುದು. ಭೂಮಿಯ ದ್ರವೀಕೃತ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳಪದರಗಳಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವವು ಹೊರಪದರಗಳಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಂವಹನೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಸೂಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ [[:en:plate tectonics|ಭೂಭಾಗ]]ಗಳೇ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಶುಕ್ರದ ಒಳಭಾಗದ ಎಲ್ಲಾ ಪದರಗಳೂ ಬಹುಶಃ ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಭವನೆಯೆಂದರೆ, ಶುಕ್ರದ ಒಳಭಾಗವು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಘನೀಕೃತಗೊಂಡಿದೆ. == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣ == ಶುಕ್ರವು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸರಾಸರಿ 10.6 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 224.65 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯೂ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಕೇವಲ 1% ಚ್ಯುತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶುಕ್ರದ ಕಕ್ಷೆಯು ವೃತ್ತಾಕಾರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ. ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ನಡುವೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 4 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬೇರಾವುದೇ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ 584 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಶುಕ್ರ-ಭೂಮಿ ಇಷ್ಟು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಶುಕ್ರವು ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ 243 ಭೂಮಿ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[:en:sidereal day|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನ]]ವು (243 ಭೂಮಿ ದಿನಗಳು) ಶುಕ್ರದ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ (224.7 ಭೂಮಿ ದಿನಗಳು) ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವಿರುತ್ತದೆ!! ಆದರೆ, ಶುಕ್ರದ ಒಂದು [[:en:solar day|ಸೌರ ದಿನ]]ದ ಅವಧಿಯು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನದ ಅವಧಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ; ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಒಂದು ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕಾಲಾವಧಿಯು 116.75 ಭೂಮಿ ದಿನಗಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2006-12-19 |archive-date=2011-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821222253/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |url-status=dead }}</ref> ಸೂರ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ 6.5 ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವು ಸುಮಾರು 1,600 ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತಲೂ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಶುಕ್ರವು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ರದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾಪಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:retrograde motion|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ತಬ್ಬಿಬ್ಬುಗೊಳಿಸಿತು. [[:en:solar nebula|ಸೌರ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವು ಪ್ರಾಯಶಃ ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಗತಿಕವಾದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರದ ದಟ್ಟ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೇಲಾದ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರ-ಇಳಿತ]]ಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅದರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಈಗಿರುವಷ್ಟು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Correia A.C.M., Laskar J., de Surgy O.N. (2003), ''Long-term evolution of the spin of Venus: I. theory'', Icarus, v.163, p.1-23; [http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/preprints/prep.2002/venus1.2002.pdf preprint]</ref><ref>Correia A.C.M., Laskar J. (2003), ''Long-term evolution of the spin of Venus: II. numerical simulations'', Icarus, v.163, p.24-45; [http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/preprints/prep.2002/venus2.2002.pdf preprint]</ref> ಶುಕ್ರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಚಲನೆಗಳ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಸರಾಸರಿ 584 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯು ಶುಕ್ರದ 5 ಸೌರದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಕಾಲಾವಧಿಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಈ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಕತಾಳೀಯವೋ ಅಥವಾ ಭೂಮಿ-ಶುಕ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಉಬ್ಬರ-ಇಳಿತಗಳಿಂದಾದ ಬದ್ಧತೆಯೋ ([[:en:tidal locking|tidal locking]]) ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>Gold T., Soter S. (1969), ''Atmospheric tides and the resonant rotation of Venus'', Icarus, v. 11, p 356-366</ref> ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, [[2002 VE68|2002 VE₆₈]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[:en:asteroid|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಕಾಯ]]ವು ಶುಕ್ರನ ಸುತ್ತ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ.<ref>Mikkola S., Brasser R., Wiegert P., Innanen K. ''Asteroid 2002 VE68, a quasi-satellite of Venus'', Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol 351 p L63. Jul 2004</ref> [[:en:California Institute of Technology]]ಯ ಆಲೆಕ್ಸ್ ಅಲೇಮಿ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್ ಅವರು ಸೌರಮಂಡಲದ ಮೊದಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಶುಕ್ರವು, ದೊಡ್ಡದೊಂದು [[:en:impact event|ಅಪ್ಪಳಿಕೆ]]ಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದಕಡೇಪಕ್ಷ ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>SCIENTIFIC AMERICAN.com, October 10, 2006, ''ಜೋಡಿ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಶುಕ್ರವು ಉಪಗ್ರಹ ರಹಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು - ಜಾರ್ಜ್ ಮಸರ್''; [http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0008DCD1-0A66-152C-8A6683414B7F0000&ref=sciam]</ref><ref>SkyTonight.com, October 10, 2006, ''Why Doesn't Venus Have a Moon? by David Tytell''; [http://skytonight.com/news/home/4353026.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019195825/http://skytonight.com/news/home/4353026.html |date=2006-10-19 }}</ref> ಅಲೇಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್ನರ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 1 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಶುಕ್ರದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಉಪಗ್ರಹವು ನಿಧಾನವಾಗಿ [[:en:Tidal_acceleration#Tidal_deceleration|ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಗ್ರಹದತ್ತ ಬೀಳುತ್ತಾ]] ಹೋಯಿತು.<ref>Aerospaceweb.org, ''ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು''; [http://www.aerospaceweb.org/question/astronomy/q0262.shtml]</ref> ಕಡೆಗೆ ಆ ಉಪಗ್ರಹವು ಶುಕ್ರವನ್ನು ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಅದರಲ್ಲೇ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ತದನಂತರದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಬೇರಾವುದಾದರೂ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳೂ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹದಂತೆಯೇ ಶುಕ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾದವು. ಅಲೇಮಿ ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆಂದು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕು. == ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Sunset_at_Grain_Elevator_012_Cropped_more.jpg|thumb|right|ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನ ಪಕ್ಕ ಸಂಧ್ಯಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ ಶುಕ್ರ]] [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು]] −3.8 ರಿಂದ −4.6ಅ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಿಂದ ಎಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಡುದಿನದಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ದಿಗಂತದ ಬಳಿ ಇದ್ದಾಗಲಂತೂ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಬಹು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿ 584 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಯನ್ನು 'ದಾಟಿಕೊಂಡು' ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾದಾಗ, ಶುಕ್ರವು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಕಾಣುವ 'ಸಂಧ್ಯಾ ನಕ್ಷತ್ರ' ದಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕಾಣುವ 'ಉಷಾ ನಕ್ಷತ್ರ'ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಬುಧ]]ವನ್ನು ನಸುಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಕಷ್ಟವಾದರೂ, ಶುಕ್ರವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವಾಗ ಎಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಗುರುತು ಹಿಡಿಯದಿರುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಕಾರದ ಕಾರಣ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾದ ಹಲವು ಘಂಟೆಗಳ ನಂತರವೂ ಶುಕ್ರವು ಕತ್ತಲಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಿಂದುವಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳಿಗಿಂತ ಶುಕ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವು ಬಾರಿ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಬೇರೆಯಾವುದೋ ವಿಚಿತ್ರ ವಸ್ತುವೆಂದೋ ಅಥವಾ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯೆಂದೋ ಅಪಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. 1969ರಲ್ಲಿ , ಮುಂದೆ [[:en:U.S. President|ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾಗುವವರಿದ್ದ [[:en:Jimmy Carter|ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್]]ಅವರು ಒಂದು ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಬಹುಶಃ ಅವರು ಸಹ ಶುಕ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| last = Krystek| first = Lee| url = http://www.unmuseum.org/ifonat.htm| title = Natural Identified Flying Objects| publisher = The Unnatural Museum| accessdate = 2006-06-20| archive-date = 2006-06-15| archive-url = https://web.archive.org/web/20060615170719/http://unmuseum.org/ifonat.htm| url-status = dead}}</ref> ಶುಕ್ರವು ತನ್ನ ಕಕ್ಷವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತ, [[ಚಂದ್ರ]]ನಂತೆಯೇ [[:en:planetary phase|ಪಕ್ಷ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ: ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ನಡುವೆ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ಹೊಸಚಂದ್ರನಂತೆ, ಸೂರ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ, ಮತ್ತು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ರೇಖೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಣುವ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಶುಕ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಹಳ ದೂರವಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Venustransit_2004-06-08_07-44.jpg|thumb|left|2004 ಜೂನ್ 8ರಂದು ಶುಕ್ರವು ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ಹಾದುಹೋಯಿತು. [[:en:black drop effect|ಕಪ್ಪು ಹನಿ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.]] ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರದ ಕಕ್ಷೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳು ಬೇರೆ ಸಮತಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ). ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯದ ಮಧ್ಯೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಂಬವು ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸುಮಾರು 120 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, 8 ವರ್ಷಗಳ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು [[:en:transits of Venus|ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮಣ]]ಗಳು ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಕ್ರಮಣವು 2004ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರದ ಸಂಕ್ರಮಣವು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಗಲಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮಣವಾದಾಗ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[:en:astronomical unit|ಖಗೋಳ ಮಾನ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (ಮತ್ತು, ಸೌರಮಂಡಲದ ಗಾತ್ರವನ್ನು) ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮಣವು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 1768ರಲ್ಲಿ [[:en:Captain Cook|ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕುಕ್]]ನು ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮಣವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲೆಂದು [[:en:Tahiti|ತಹೀತಿ]]ಗೆ ಹೊರಟ ನಂತರವೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪೂರ್ವ ತೀರವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದನು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಶುಕ್ರದ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಒಂದು ನಿಗೂಢತೆಯೆಂದರೆ 'ಆಶನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಬೆಳಕು. ಈ ಬೆಳಕು ಶುಕ್ರವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಅದರ ಕತ್ತಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಶನ್ ಬೆಳಕು 1643ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿತ್ತಾದರೂ, ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಿಂಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಈ ಬೆಳಕು ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಅನುಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ವಸ್ತುವಿನ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ವೀಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಮಾಡಿ ದೃಷ್ಟಿಭ್ರಾಂತಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿರಬಹುದು.<ref>Baum, R. M. (2000), ''The enigmatic ashen light of Venus: an overview'', Journal of the British Astronomical Association, v.110, p.325</ref> == ಶುಕ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು == === ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Phases-of-Venus.svg|thumb|right|Galileo's discovery that Venus showed phases proved that it orbits the Sun and not the Earth]] ಭಾರತದ [[:en:Jyotisha|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]] ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[:en:Shukra|ಶುಕ್ರ]]ವನ್ನು [[:en:navagraha|ನವಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[:en:telescope|ದೂರದರ್ಶಕದ]] ಆವಿಶ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಶುಕ್ರವನ್ನು '[[:en:wandering star|ಅಲೆದಾಡುವ ನಕ್ಷತ್ರ]]' ಎಂದು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ಶುಕ್ರವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇವೆರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಶುಕ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆಯೆಂದು [[:en:Pythagoras|ಪೈಥಾಗೊರಸನು]] ನಂಬಿದ್ದರೂ, ಕ್ರಿ.ಪೂ.6ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಶುಕ್ರವು ಎರಡು ಕಾಯಗಳಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಗ್ರಹವೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶುಕ್ರದ ಅವಲೋಕನೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಶುಕ್ರವು ಚಂದ್ರನಂತೆಯೇ [[:en:planetary phase|ಪಕ್ಷ]]ಗಳನ್ನು, ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ, ಸಣ್ಣ ಚಂದ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ಶುಕ್ರವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸೂರ್ಯನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹಗಳು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ಟಾಲೆಮಿಯ ವಾದವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಮಾಡಿದ ಅವಲೋಕನೆಯು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url = http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/history/galileo.html| title = Galileo: the Telescope & the Laws of Dynamics| work = Astronomy 161; The Solar System| publisher = Dept. Physics & Astronomy, University of Tennessee| accessdate = 2006-06-20}}</ref> 1790ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ [[:en:Johann Schröter|ಯೋಹಾನ್ ಶ್ರಾಟರ್]] ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಗ್ರಹವು ತೆಳುವಾದ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಮೊನೆಗಳು ೧೮೦° ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆಯೆಂದು ಶ್ರಾಟರ್‌ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ದಟ್ಟವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು [[:en:scattering|ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ]] ಈ ರೀತಿ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ಸರಿಯಾಗಿ ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಗ್ರಹವು [[:en:inferior conjunction|ಕೆಳ ಗ್ರಹಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಕತ್ತಲ ಬದಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Chester Smith Lyman|ಚೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಮಿತ್ ಲೈಮನ್]]ನು ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಉಂಗುರವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಇದು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನೊದಗಿಸಿತು.<ref>{{cite journal|author =Russell H.N.|year= 1899|title = The Atmosphere of Venus| journal=Astrophysical Journal|volume= 9|pages =284}}</ref> ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕ್ಲಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಿತು. [[:en:Giovanni Cassini|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಮತ್ತು ಶ್ರಾಟರ್‌ನಂತಹ ವೀಕ್ಷಕರು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈನಂತೆ ಕಂಡ ಪದರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಲೆಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ೨೪ ಘಂಟೆಗಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/1832MNRAS...2...78H ಶುಕ್ರದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]</ref> === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ === 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಶುಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ತಿಳಿದುಬರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ತೋರದೆ ಸಮವಾದ ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯಂತಿದ್ದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವೇ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. [[:en:astronomical spectroscopy|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪನ]], [[:en:radar|ರೆಡಾರ್]] ಮತ್ತು [[:en:ultraviolet|ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣ]]ಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಶುಕ್ರದ ಹಲವು ರಹಸ್ಯಗಳು ಬಯಲಾದವು. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[:en:Frank E. Ross|Frank E. Ross]] ಅವರು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅವಲೋಕನದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು [[:en:infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಾವಲೋಕನದಿಂದ ಮತ್ತು ಗೋಚರವಾಗುವ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿದವು. ಎತ್ತರದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದಟ್ಟವಾದ ಹಳದಿ ವಾಯುಮಂಡಲವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|author = Ross F.E. |year = 1928 | title = Photographs of Venus |journal =Astrophysical Journal | volume = 68 | pages = 57|doi =10.1086/143130 | issn = 0004-637X }}</ref> 1900ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ವರ್ಣಪಟಲ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಸುಳಿವುಗಳು ದೊರಕಿದವು. [[:en:Vesto Slipher]]ನು ಶುಕ್ರದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ [[:en:Doppler shift|ಡಾಪ್ಲರ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ]]ವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಈ ಯತ್ನದಿಂದ, ಶುಕ್ರದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ, ಶುಕ್ರವು ಮುಂಚೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ಶಂಕಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal|author =Slipher V.M. |year =1903|title =A Spectrographic Investigation of the Rotation Velocity of Venus|journal =Astronomische Nachrichten|volume= 163|pages=35|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1903AN....163...35S}}</ref> 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಶುಕ್ರದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಪ್ರತಿಗಾಮಿಯೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದವು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ನಡೆಸಲಾದ ರೆಡಾರ್ ಅವಲೋಕನದಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿರುವ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite journal|author = Goldstein R.M., Carpenter R.L. |year = 1963|title = Rotation of Venus: Period Estimated from Radar Measurements|journal = Science |volume= 139 |pages= 910-911|doi= 10.1126/science.139.3558.910}}</ref> 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ರೆಡಾರ್ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಿವರಗಳು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದವು. [[:en:Arecibo Observatory|ಅರೆಸಿಬೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ದಿಂದ ಶುಕ್ರದತ್ತ ಮಿಡಿಯುವ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವುಳ್ಳ ಎರಡು ವಲಯಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಈ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಆಲ್ಫಾ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಒಂದು ಕಾಂತಿಯುತದವಾದ ಪರ್ವತವಲಯವನ್ನೂ ಹೊರಗೆಡವಿದವು. ಇದನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಪರ್ವತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|author =Campbell D.B., Dyce R.B., Pettengill G.H.|year =1976)|title =New radar image of Venus|journal =Science|volume=193|pages= 1123|doi=10.1126/science.193.4258.1123}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ತ್ರೀ ನಾಮಗಳಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ರೆಡಾರ್ ಚಿತ್ರಗಳು 5ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಿದವು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ವಿವರವಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. == ಶುಕ್ರದ ಅನ್ವೇಷಣೆ == === ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Mariner 2.jpg|right|thumb|೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೨]] ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಮಾನವ ರಹಿತ ಗಗನ ಯಾತ್ರೆಯು (ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಾನವ ರಹಿತ ಯಾತ್ರೆ) ಫೆಬ್ರವರಿ, ೧೨, ೨೦೦೬ರಂದು [[:en:Venera 1|ವೆನೆರಾ ೧]] ಶೋಧಕದ ಉಡಾವಣೆಯಿಂದ ಶುರುವಾಯಿತು. ಬಾಕಿಯಂತೆ ಬಹು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸೋವಿಯತ್ [[:en:Venera program|ವೆನೆರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಮೊದಲ ನೌಕೆಯಾದ ವೆನೆರಾ ೧ನ್ನು ಬುಧದತ್ತ ನೇರ ಪಥದಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಉಡಾವಣೆಯ ೭ ದಿನಗಳ ನಂತರ ನೌಕೆಯು ಭೂಮಿಯಿಂದ ೨.೮ ಕೋಟಿ ಮೈಲುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅದರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ನೌಕೆಯು ಶುಕ್ರದಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಶುಕ್ರಾನ್ವೇಷಣೆಯು ಸಹ ಉಡಾವಣೆಯಲ್ಲೇ [[:en:Mariner 1|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧]]ರ ನಷ್ಟದಿಂದ ಶುರುವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ತದನಂತರದ [[:en:Mariner 2|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೨]] ನೌಕೆಯು, ೧೦೯-ದಿನಗಳ ಯ ನಂತರ, ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ೩೪,೮೩೩ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಹೋಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಂತರಗ್ರಹ ಯಾತ್ರೆಯಾಯಿತು. ಶುಕ್ರದ ಮೋಡ ಪದರಗಳು ತಣ್ಣಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಕಡೇಪಕ್ಷ ೪೨೫ಸೆ. ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೨ರ [[ಮೈಕ್ರೋತರಂಗ]] ಮತ್ತು [[ನಸುಗೆಂಪು]] [[ರೇಡಿಯೋಮಾಪಕ]]ಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ಈ ವಿಷಯವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಳಿರಬಹುದೆಂಬ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೈ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ಗ್ರಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ]]ದ ಸುಧಾರಿತ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ, [[ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]] ಅಥವಾ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ]]ಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite paper | author=Jet Propulsion Laboratory | title=Mariner-Venus 1962 }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ === ಮಾರ್ಚ್ ೧, ೧೯೬೬ರಂದು [[:en:Venera 3|ವೆನೆರಾ ೩]] ಶೋಧಕವು ಶುಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಈ ಶೋಧಕವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. ಆದರೆ, ಶುಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ಅದರ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಇದರ ನಂತರದ ನೌಕೆಯಾದ [[:en:Venera 4|ವೆನೆರಾ ೪]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೧೯೬೭ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ವಾಯುಮಂಡಲವು ೯೦-೯೫% ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೫೦೦ಸೆ. ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೨ ಮಾಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ವೆನೆರಾ ೪ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವು, ವೆನೆರಾ ೪ನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಅಭಿಯಂತರರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿದ ಶೋಧಕದ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶವು ಬಹು ಬೇಗನೆ ನಿಶ್ಶಕ್ತವಾಯಿತು. ೯೩ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ನಂತರ, ವೆನೆರಾ ೪ರ ಕಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಒತ್ತಡ ಮಾಪನವು ೨೪.೯೬ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೧೮-bar ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯, ೧೯೬೭ರಂದು) [[:en:Mariner 5|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೫]] ಶೋಧಕವು ಶುಕ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅದರ ಮೋಡದ ಪದರದಿಂದ ೪,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಹೋಯಿತು. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]ದತ್ತ ಹೊರಟಿದ್ದ [[:en:Mariner 4|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೪]] ವಿಫಲವಾದರೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲೋಸುಗ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೫ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೪ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೫ನ್ನು ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೨ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಾದ ಉಪಕರಣಗಳು, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಅದರ ರೇಡಿಯೋ [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ರಚನೆ, ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದವು.<ref>{{Cite paper | author=Eshleman V, Fjeldbo G| title=The atmosphere of Venus as studied with the Mariner 5 dual radio-frequency occultation experiment | publisher=NASA | date=1969| version=SU-SEL-69-003 | url=http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19690011426_1969011426.pdf}}</ref> ವೆನೆರಾ ೪ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೫ರಿಂದ ಬಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾ-ಅಮೆರಿಕಾಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು. ಇದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಕಾರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ವೆನೆರಾ ೪ರಿಂದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಜನವರಿ ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ೫ ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[:en:Venera 5|ವೆನೆರಾ ೫]] ಮತ್ತು [[:en:Venera 6|ವೆನೆರಾ ೬]] ಅವಳಿ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು. ಈ ಶೋಧಕಗಳು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮೇ ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ತೇದಿಗಳಂದು ಶುಕ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿದವು; ೨೫-ಭೂವಾಯುಮಂಡಲಗಳಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಈ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಇಳಿಯಲು ಸಣ್ಣ ಗಾಳಿಕೊಡೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಆಗಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ೨೫ ರಿಂದ ೭೫-ಭೂವಾಯುಮಂಡಲದಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆಯೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು ೫೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ನಂತರ, ಇವೆರಡೂ ೨೦ ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿ, ಶುಕ್ರದ ಕತ್ತಲ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವು. === ಮೇಲ್ಮೈ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ [[:en:Venera 7|ವೆನೆರಾ ೭]] ನೌಕೆಯು ೧೮೦-bar ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಶಕ್ತವಾದ, ಬಲಪಡಿಸಲಾದ ಅವರೋಹಣ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೩೫-ನಿಮಿಷದ ವೇಗದ ಅವರೋಹಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಗಾಳಿಕೊಡೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ಘಟಕವು ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿವ ಮುನ್ನ ಅದನ್ನು ತಂಪುಮಾಡಲಾಯಿತು. ಘಟಕವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೭೦ರಂದು ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಗಾಳಿಕೊಡೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಹರಿದೊಹೋಗಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಅಪಳಿಸಿದ ಶೋಧಕವು ೨೩ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಶುಕ್ರದ ತಾಪಮಾನದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ಇದು, ಬೇರೊಂದು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಬಂದ ಮೊದಲ ದೂರಮಾಪಿತ ([[:en:telemetry|telemetry]]) ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿದೆ. [[:en:Venera 8|ವೆನೆರಾ ೮]] ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ೫೦ ನಿಮಿಷಗಳ ವರೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದರ ಮತ್ತು [[:en:Venera 9|ವೆನೆರಾ ೯]], [[:en:Venera 10|ವೆನೆರಾ ೧೦]] ಶೋಧಕಗಳು ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವೆನೆರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ವೆನೆರಾ ೯ ಮತ್ತು ೧೦ರ ಎರಡು ಇಳಿದಾಣಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿದವು: ವೆನೆರಾ ೯, ೨೦ ಡಿಗ್ರಿ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ಸೆ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೂಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಳಿದಿತ್ತು; ವೆನೆರಾ ೧೦ [[:en:basalt|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯಂತಹ ಚಪ್ಪಡಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿದ್ದ ಜಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Pioneer_Venus_orbiter.jpg|thumb|left|ಪಯೊನೀರ್ ಶುಕ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[:en:gravitational slingshot|ಗುರುತ್ವ "ಉಯ್ಯಾಲೆ"]] ಪಥವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಬುಧದತ್ತ ಹೊರಟಿದ್ದ [[:en:Mariner 10|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦]] ಶೋಧಕವು ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರದ ಬಳಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೫, ೧೯೭೪ರಂದು ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ ಶುಕ್ರದ ೫೭೯೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದಾಗ, ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಹು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣದಿದ್ದ ಹಲವು ವಿವರಗಳು ಶುಕ್ರದ ಮೋಡದ ವಿವರಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>{{Cite paper | author=Dunne, J & Burgess E| title=ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ರ ಯಾತ್ರೆ | publisher=NASA | date=1978 | version=SP-424 | url=http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19780019203_1978019203.pdf}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ [[:en:Pioneer Venus project|ಪಯೊನೀರ್ ಶುಕ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಎರಡು ಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite journal | author=Colin L, Hall C | title= ಪಯೊನೀರ್ ಶುಕ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | journal=Space Science Reviews | year=1977 | volume=20 | issue=|pages=|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1977SSRv...20..283C&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |doi = 10.1007/BF02186467}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೭೮ರಂದು ಶುಕ್ರದ ಸುತ್ತ ಅಂಡಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ [[:en:Pioneer Venus Orbiter|ಪಯೊನೀರ್ ಶುಕ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ವು ೧೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಶುಕ್ರಕ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, [[ರೆಡಾರ್]]ನಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. [[:en:Pioneer Venus Multiprobe|ಪಯೊನೀರ್ ಶುಕ್ರ ಬಹುಶೋಧಕ]]ವು ಒಟ್ಟು ೫ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೯, ೧೯೭೮ರಂದು ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಈ ಶೋಧಕಗಳು ಅದರ ರಚನೆ, ಮಾರುತಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಖ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದವು. [[ಚಿತ್ರ:Venera13Surface.jpg|thumb|[[:en:Venera 13|ವೆನೆರಾ ೧೩]] ತೆಗೆದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಚಿತ್ರ]] ಮುಂದಿನ ೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ೪ ಯಾತ್ರೆಗಳಾದವು. [[:en:Venera 11|ವೆನೆರಾ ೧೧]] ಮತ್ತು [[:en:Venera 12|ವೆನೆರಾ ೧೨]] ನೌಕೆಗಳು ಶುಕ್ರದ [[:en:electrical storm|ವಿದ್ಯುನ್ಮಾರುತ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ೪ ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ [[:en:Venera 13|ವೆನೆರಾ ೧೩]] ಮತ್ತು [[:en:Venera 14|ವೆನೆರಾ ೧೪]] ನೌಕೆಗಳು ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೊದಲ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದವು. ಈ ೪ ಯಾತ್ರೆಗಳೂ ಮೇಲಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ತಡೆಗಾಗಿ ಗಾಳಿಕೊಡೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೂ, ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರದಿಂದ ಕೊಡೆಗಳ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇಳಿದವು. ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬಹಳ ದಟ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಗಾಳಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೇ ಈ ನೌಕೆಗಳು ನಿಧಾನಗೊಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿದವು. ನೌಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ]] [[ಪ್ರತಿದೀಪಕ]] [[ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ]]ವನ್ನು (X-Ray fluorescence spectrometer) ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ವೆನೆರಾ ೧೩ ಮತ್ತು ೧೪ಗಳು ಒಂದು ಶೋಧಕವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಕುಚಿತ್ವವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು. ನಂತರದ ದಿನದಲ್ಲಿ, ವೆನೆರಾ ೧೪ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದ ಅದರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮಸೂರದ ಮುಚ್ಚಳವು ತಿರುಗಿ ಬಂದು ಅದಕ್ಕೇ ಹೊಡೆದದ್ದರಿಂದ, ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆ ಅದರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ರಂಧ್ರ ರೆಡಾರನ್ನು ([[:en:Synthetic aperture radar|Synthetic aperture radar]]) ಬಳಸಿ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು [[:en:Venera 15|ವೆನೆರಾ ೧೫]] ಮತ್ತು ([[:en:Venera 16|ವೆನೆರಾ ೧೬]]ಗಳನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ನಂತರ ವೆನೆರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ [[:en:Comet Halley|ಹ್ಯಾಲಿ ಧೂಮಕೇತು]]ವು ಸೌರಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದಾಗ, ಶುಕ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮುಗಿಸದ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಈ ಧೂಮಕೇತುವನ್ನು ಒಂದೇ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಲುಪುವಂಥ ಅವಕಾಶವು ಒದಗಿಬಂತು. ಹ್ಯಾಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೯೮೫ರ ಜೂನ್ ೧೧ ಮತ್ತು ೧೫ರಂದು [[:en:Vega program|ವೇಗಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಎರಡು ನೌಕೆಗಳು ತಲಾ ಒಂದು ಶೋಧಕವನ್ನು ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದತ್ತ ಬಿಟ್ಟವು. ವೆನೆರಾ-ಶೈಲಿಯ ಈ ಶೋಧಕಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗಾ ೧ರ ಶೋಧಕವು ಭಾಗಶಃ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಈ ನೌಕೆಗಳು, ಬೆಲೂನಿನಿಂದ ಇಳಿಬಿದ್ದಿದ್ದ ಒಂದು ಯಂತ್ರಮಾನವನನ್ನು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ೫೩ ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ) ಇಳಿಸಿದವು. ಈ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರದ ವಾಯು ಒತ್ತಡವು ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೪೮ ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಈ ಶೋಧಕಗಳು ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಮುಂಚೆ ತಿಳಿದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದೂ, ಮತ್ತು ವಾಯುಮಂಡಲವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಂವಹನಾ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ([[:en:convection cells|convection cells]]) ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದವು.<ref>{{cite journal | author=Linkin V, Blamont J, Preston R | title= ವೇಗಾ ಶುಕ್ರ ಬೆಲೂನು ಪ್ರಯೋಗ | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | year=1985 | volume=17 | issue= | pages= 722 | url= }}</ref><ref>{{cite journal |title = ವೇಗಾ ಶುಕ್ರ ಬೆಲೂನು ಪ್ರಯೋಗ | author = Sagdeev, R. Z.; Linkin, V. M.; Blamont, J. E.; Preston, R. A.| journal = Science| volume = 231 | pages = 1407-1408|year = 1986|url = http://links.jstor.org/sici?sici=0036-8075%2819860321%293%3A231%3A4744%3C1407%3ATVVBE%3E2.0.CO%3B2-E |doi = 10.1126/science.231.4744.1407}}</ref> === ರೆಡಾರ್ ನಕ್ಷೆ === [[ಚಿತ್ರ:Venus2_mag_big.png|thumb|right|ಶುಕ್ರದ ಮೆಜೆಲನ್ ಸ್ಥಳವರ್ಣನಾ ನಕ್ಷೆ]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[:en:Magellan probe|ಮೆಜೆಲನ್ ಶೋಧಕ]]ವನ್ನು ೪ ಮೇ ೧೯೮೯ರಂದು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ರೆಡಾರ್‍ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಶುಕ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name=jpl-magellan/> ಇದು ೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮುಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವಂತಿದ್ದವು. ಮೆಜೆಲನ್ ನೌಕೆಯು ಶುಕ್ರದ ೯೮% ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ರೆಡಾರ್ ನಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ೯೫% ಗುರುತ್ವ ವಲಯವನ್ನು ನಕ್ಷಿಸಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಅಂತಿಮದದಲ್ಲಿ, ಮೆಜೆಲನ್ ನೌಕೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶುಕ್ರದ ವಾಯುಮಂಡಲದತ್ತ ಹಾರಿಸಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಮಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ದಶಕದವರೆಗೆ ಶುಕ್ರಕ್ಕೆಂದೇ ಮುಡಿಪಾಗಿದ್ದ ಬೇರಾವುದೂ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ [[:en:Solar system#outer planets|ಹೊರ ಗ್ರಹ]]ಗಳತ್ತ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವನ್ನು [[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಅವಲೋಕಿಸಿದವು. === ಸಧ್ಯದ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೨೦೦೬ರಂದು [[:en:Venus Express|ವೀನಸ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ಶೋಧಕವು ಯಶವಿಯಾಗಿ ಶುಕ್ರನ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. [[:en:European Space Agency|ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ಶೋಧಕವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೯, ೨೦೦೫ರಂದು [[:en:Russian Federal Space Agency|ರಷ್ಯಾದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಹಾರಿಸಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧ರಂದು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನ್ನನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉರಿಸಿ ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ [[:en:polar orbit|ಧ್ರುವ ಕಕ್ಷೆ]]ಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಶೋಧಕವು [[ಪ್ಲಾಸ್ಮ|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ನಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ೫೦೦ ಭೂದಿನಗಳವರೆಗೆ (ಸುಮಾರು ೨ ಶುಕ್ರ ವರ್ಷಗಳು) ನಡೆಯುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=64 Venus Express]</ref> ವೀನಸ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ನಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲ ಮಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜೋಡಿ [[:en:polar vortex|ಸುಳಿ]]ಯಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಒಂದು. ಜಪಾನ್‌ನ ವಾಂತರಿಕ್ಷ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[:en:JAXA|JAXA]]ವು 2010ರಲ್ಲಿ [[:en:PLANET-C|PLANET-C]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶುಕ್ರ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಬುಧ ಯಾತ್ರೆಗಳಾದ [[:en:MESSENGER|ಮೆಸೆಂಜರ್]] ಮತ್ತು [[:en:BepiColombo|ಬೆಪಿಕೊಲಂಬೊ]]ಗಳು ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರದ ಸಮೀಪ ಹಾದುಹೋಗಲಿವೆ. == ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರ == === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು === ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಶುಕ್ರವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೬೦೦ರಲ್ಲೇ [[:en:Babylon|ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್]]ನ ಶಾಸನಗಳು ಶುಕ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂರ್ತೀಕರಣವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ದೇವತೆಯಾದ ''[[:en:Ishtar|ಇಶ್ತಾರ್]]''ಳ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಶುಕ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಬೇರೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ [[:en:Ancient Egypt|ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್]]ನ ಜನರು ಉಷಾ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ''ಟಿಯೋಮೋಓತಿರಿ'' ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ''ಉವಾಇತಿ'' ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಶುಕ್ರವು ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದ [[:en:Ancient Greece|ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್]]ನ ಜನರು ಉಷಾ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ''ಫಾಸ್ಫೊರಸ್'' (ಅರ್ಥಾತ್: "ಬೆಳಕನ್ನು ತರುವವ") ಎಂದೂ, ಸಂಧ್ಯಾ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ''ಹೆಸ್ಪೊರಸ್'' (ಅರ್ಥಾತ್: ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ನಕ್ಷತ್ರ) ವೆಂದೂ ಕರೆದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಗ್ರಹವೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಗ್ರೀಕರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಮದ ದೇವತೆಯಾದ [[:en:Aphrodite|ಆಫ್ರೊಡೈಟ್]]ಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆದರು. ರೋಮನ್ನರು ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಮದ ದೇವತೆಯಾದ [[:en:Venus (goddess)|ವೀನಸ್]]ಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟರು. [[:en:Hebrews|ಯಹೂದಿಯರು]] ಇದನ್ನು ''ನೋಗ'' ("ಹೊಳೆತ"), ''ಅಯೆಲೆತ್-ಹ-ಶಖರ್'' ("ಮುಂಜಾನೆಯ ಜಿಂಕೆ") ಮತ್ತು ''ಕೊಚವ್-ಹ-ಎರೆವ್'' ("ಸಂಜೆಯ ನಕ್ಷತ್ರ") ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಶುಕ್ರದ ಚಲನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿದ [[:en:Maya|ಮಾಯ]] ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹವು ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳ ಮುನ್ನ ಗುಳಿಗ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇವರು ಶುಕ್ರದ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶುಕ್ರವನ್ನು ''[[:en:Kileken|ಕಿಲೇಕೆನ್]]'' ಎಂದು ಕರೆದ [[:en:Maasai|ಮಸಾಯ್]] ಜನರು ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ''ಅನಾಥ ಹುಡುಗ''ವೆಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಒಂದು [[:en:oral tradition|ವಾಚ್ಯ ಪರಂಪರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[:en:astrology|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವು ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ/ಪ್ರೇಮಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. [[:en:Vedic astrology|ವೈದಿಕ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವು ಸುಖ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆಯನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಚೀನೀ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯರು ಶುಕ್ರವನ್ನು ''ತಾಯ್-ಪೇ'' (ಶ್ವೇತ ಸುಂದರಿ) ಎಂದು ಕರೆದರು. ಆಧುನಿಕ [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]], [[ಕೊರಿಯಾ]], [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆತ್ನಾಮ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಪದಶಃ ''ಲೋಹ ನಕ್ಷತ್ರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಚೀನೀಯರ [[:en:Five elements (Chinese philosophy)|ಪಂಚಭೂತ]]ಗಳ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Venus symbol (heavy copper).svg|48px|left|]] ಶುಕ್ರದ [[:en:Astronomical symbols|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಚಿಹ್ನೆ]]ಯು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಚಿಹ್ನೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚಿಹ್ನೆಯು ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಶಿಲುಬೆಯಾಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವೀನಸ್ ದೇವತೆಯ ಕೈಗನ್ನಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ [[ರಸವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಹ್ನೆಯು [[ತಾಮ್ರ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Colonization of Venus|Colonization of Venus]] *[https://www.prajavani.net/artculture/shukra-planet-608565.html ಮಂಗಳವಾಯಿತು, ಇನ್ನು ಶುಕ್ರ; ಎಂ. ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಪಾಷ ;Published: 20 ಜನವರಿ 2019,] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm The Soviet Exploration of Venus] * [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Catalog of Soviet Venus images] * [http://www.nineplanets.org/venus.html The Nine Planets: Venus] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html NASA page about the Venera missions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150308085025/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html |date=2015-03-08 }} * [http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/ Magellan mission home page] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html Pioneer Venus information from NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304095221/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html |date=2015-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20080305133558/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/transit/venus0412.html Detailed information about transits of Venus] * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/SystemSearch2.jsp?System=Venus USGS Gazetteer of Planetary Nomenclature: Venus] * [http://www.geody.com/?world=venus Geody Venus], a search engine for surface features * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus Maps of Venus in NASA World Wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206160948/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus |date=2015-02-06 }} * [http://www.venustoday.com Venustoday.com] - Venus-related news * [http://www.space.com/scienceastronomy/060911_venus_images.html Recalibrated surface images from the Venera landers]. Previously unresolved features are visible. {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] scowdh5435eiff4gbjrljbmjkbpvuwj 0 4307 1375635 1362560 2026-06-21T22:57:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375635 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು |name =ಲಾಹೋರ್ |native_name = {{lang|pnb|{{Nastaliq|لہور}}}} |nickname = The Pearl of the Punjab, The Heart of Pakistan, Cultural, Architectural and Academic Capital of Pakistan, City of Lively Hearts, Data Ki Nagri, City of Festivals |settlement_type = [[City Districts of Pakistan|Metropolitan City]] <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Lahore montage.JPG |image_caption = From top clockwise: [[Lahore Fort|ಲಾಹೋರ್ ಕೋಟೆ]]; [[ಝಂಝಮಾ]]; [[ರಣಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಮಾಧಿ]]; [[ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಿನಾರ್ -ಇ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್]]. |image_blank_emblem = Lahore Emblem.jpg |blank_emblem_type = Emblem |pushpin_map = Pakistan |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize =300 |pushpin_map_caption = Location in Pakistan <!-- Location ------------------> |pushpin_mapsize = 250 |coordinates_display = inline, title |coordinates_region = PK |subdivision_type = ದೇಶ |subdivision_name = {{flag|Pakistan}} |subdivision_type1 = [[Subdivisions of Pakistan| ]] <!-- Seat of government and towns--> |seat_type = City Council |seat = Lahore |parts_type = Towns |parts_style = para<!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list of up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = 10<!-- parts text, or header for parts list --> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = City District |leader_title = Divisional Commissioner |leader_name = Imdadullah bosal |leader_title3 = District Coordination Officer |leader_name3 = Naseem Sadiq |established_title = City District Government |established_date = 11 September 2008 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 1 E+6 |area_footnotes =<ref name="pportal">{{cite web| url=http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/group/300/page/default.psml/js_panename/ContentViewAdmin/portal/411/nav/right/punjabcms/servlet/PunjabCMSServlet?CMDCMS=V_T_DOCS_BROWSER_VIEW&txtDocID=80&txtVersionID=1&CMDDOCTYPE=1&txtUserID=303| title=Punjab Portal| publisher=Government of Punjab| accessdate=2007-12-11| archive-date=2007-11-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20071104170755/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/group/300/page/default.psml/js_panename/ContentViewAdmin/portal/411/nav/right/punjabcms/servlet/PunjabCMSServlet?CMDCMS=V_T_DOCS_BROWSER_VIEW&txtDocID=80&txtVersionID=1&CMDDOCTYPE=1&txtUserID=303| url-status=dead}}</ref> |area_total_km2 = 1772 |area_total_sq_mi = 684 <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = |elevation_m = 217 <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2012 |population_note = Population of Lahore district |population_total = around 12,500,000 |population_footnotes = <ref>http://urbanunit.gov.pk/TORs%20LAHORE%20LDA_July2012.pdf {{dead link|date=November 2013}}</ref> |population_demonym=[[Lahori]] <!-- General information ---------------> | timezone = [[Pakistan Standard Time|PST]] | utc_offset = +5 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=31 |latm=32 |lats=59 |latNS=N |longd=74 |longm=20 |longs=37 |longEW=E <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code = 54000 |postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]] |area_code_type = [[Dialling codes in Pakistan|Dialling code]] |area_code = 042<ref>{{cite web | title=National Dialing Codes | url=http://www.ptcl.com.pk/pd_content.php?pd_id=52 | publisher=[[Pakistan Telecommunication Company Limited]] | accessdate=5 April 2012 | archive-date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120409203531/http://www.ptcl.com.pk/pd_content.php?pd_id=52 | url-status=dead }}</ref> |footnotes = Lahore Cantonment is a legally separate military-administered settlement. }} '''ಲಾಹೋರ್''' [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಹಾನಗರ. ಇದನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ರಾಮನ ಮಗ ಲವ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಅದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಜನಭರಿತವಾದ ನಗರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Official website|1=https://web.archive.org/web/20080822063507/http://www.lahore.gov.pk}} * {{Dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Punjab/Localities/Lahore/}} * [http://www.ualberta.ca/~rnoor Lahore Historical Places] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521100325/http://www.ualberta.ca/~rnoor/ |date=2011-05-21 }} * [http://mayrapakistan.com/lahore-map.html Lahore Map Urdu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224014240/http://mayrapakistan.com/lahore-map.html |date=2012-12-24 }} * [http://www.thelahorecity.com/ History and other information about Lahore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031222725/http://www.thelahorecity.com/ |date=2012-10-31 }} * [http://eproperty.pk/lahore-future-extension-projected/ Lahore Future Extension] * [http://www.lahoreairport.com.pk Allama Iqbal International Airport Lahore] * [http://www.lhc.gov.pk Lahore High Court] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705065639/http://www.lhc.gov.pk/ |date=2019-07-05 }} * [http://www.biselahore.com Board of Intermediate & Secondary Education Lahore] * [http://www.lcci.com.pk Lahore Chamber of Commerce & Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202003426/http://lcci.com.pk/ |date=2020-12-02 }} * [http://www.lse.com.pk/#/Home.aspx Lahore Stock Exchange] * [http://pportal.punjab.gov.pk/portal Government of the Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623200330/http://pportal.punjab.gov.pk/portal |date=2012-06-23 }} * [http://www.ctplahore.gop.pk City Traffic Police Lahore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201173606/http://ctplahore.gop.pk/ |date=2020-12-01 }} * [http://www.sdc.gov.pk Skill Development Council Lahore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811172744/http://www.sdc.gov.pk/ |date=2013-08-11 }} * [http://www.civildefencelahore.gov.pk Civil Defence Lahore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421233206/http://www.civildefencelahore.gov.pk/ |date=2012-04-21 }} * [http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en Provincial Assembly of the Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407075615/http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |date=2012-04-07 }} * [http://mtmis.punjab.gov.pk Motor Transport Management Information System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408222010/http://mtmis.punjab.gov.pk/ |date=2015-04-08 }} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] 8v8e8xew3cp8lfcp9wj480pac66k4r5 0 14450 1375611 1375143 2026-06-21T17:14:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375611 wikitext text/x-wiki {{Translation/Ref|en|United Kingdom|oldid=308907691}} {{dablink|This article is about the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. For other uses of terms redirecting here, see [[UK (disambiguation)]] and [[United Kingdom (disambiguation)]].}} {{Infobox country |conventional_long_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ |common_name = |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Europe-UK.svg |map_caption = ಯುರೋಪ್ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ (ಹಸಿರು). ಯುರೋಪ್ ಖಂಡ (ಕಡು ಬೂದು) |national_anthem = ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದ ಕಿಂಗ್<ref>It serves as the [[de facto]] [[National Anthem]] as well as being the [[Royal anthem]] for several other countries.</ref> |official_languages = [[ಆಂಗ್ಲ]] ([[de facto]])<ref>English is established by [[de facto]] usage. In [[Wales]], the [[Welsh Language Board|Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] is legally tasked with ensuring that, "in the conduct of public business and the administration of justice, the English and [[Welsh language|Welsh]] languages should be treated on a basis of equality". {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1993/Ukpga_19930038_en_2.htm |title=Welsh Language Act 1993 |publisher=Office of Public Sector Information |accessdate=3 September 2007}}. [[Bòrd na Gàidhlig]] is tasked with "securing the status of the [[Scottish Gaelic language|Gaelic]] language as an [[official language]] of [[Scotland]] commanding equal respect to the English language" {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1 |title=Gaelic Language (Scotland) Act 2005 |publisher=Office of Public Sector Information |dateformat=dmy|accessdate=9 March 2007}}</ref> |regional_languages = Irish, [[Ulster Scots]], [[Scottish Gaelic]] <!-- Keep 'Scottish Gaelic' - people will find Gaelic confusing as the Irish language is also commonly called Gaelic -->, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್]], [[ವೆಲ್ಷ್]], [[ಕಾರ್ನಿಶ್]]<ref>Under the [[European Charter for Regional or Minority Languages]] the Welsh, Scottish Gaelic, [[Cornish language|Cornish]], Irish, [[Ulster Scots]] and [[Scots language|Scots]] languages are officially recognised as [[Regional language|Regional]] or [[Minority language|Minority]] languages by the [[United Kingdom Government|UK Government]] ({{cite web|publisher=Scottish Executive|url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|title=European Charter for Regional or Minority Languages|dateformat=dmy|accessdate=23 August 2007|archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012182532/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|url-status=dead}}) See also [[Languages in the United Kingdom]].</ref> |ethnic_groups = ೯೨.೧% [[ಬಿಳಿಯರು]]<br /> ೪% [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯ]]ನ್ನರು<br /> ೨.೦% [[ಕರಿಯರು]]<br /> ೧.೨% [[British Mixed-Race|Mixed]]<br /> 0.4% [[Chinese people|Chinese]]<br /> 0.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]] |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2001|2001]]<br /><small> See: [[Ethnic groups of the United Kingdom#2001 Census|UK Ethnic groups list]]</small><ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D6588.xls|title=United Kingdom population by ethnic group|publisher=Office for National Statistics|date=2001-04-01|work=[[United Kingdom Census 2001]]|accessdate=2009-04-15|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221162206/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D6588.xls|archivedate=2003-12-21}}</ref> |demonym = [[British people|British, Briton]] |capital = [[ಲಂಡನ್]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = London |government_type = [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[constitutional monarchy]] |leader_title1 = [[Monarchy of the United Kingdom|Monarch]] |leader_name1 = [[Charles III]] |leader_title2 = [[Prime Minister of the United Kingdom|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Rishi Sunak]] |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Parliament of the United Kingdom|Parliament]] |upper_house = [[House of Lords]] |lower_house = [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]] |state_religion = [[Anglicanism]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707]] |established_date1 = 1 May 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800]] |established_date2 = 1 January 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = 12 April 1922 |accessionEUdate = 1 January 1973 |religion = [[Church of England|Anglican]] |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2009 |population_estimate = 61,612,300<ref>{{Cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_12/3-15122008-EN-AP.PDF |title=Eurostat estimate |date= |dateformat=dmy |accessdate=16 October 2008 |archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206105316/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_12/3-15122008-EN-AP.PDF |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_rank = 22nd |population_census = 58,789,194<ref>[http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp Population Estimates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225213245/http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp |date=2008-12-25 }} at www.statistics.gov.uk</ref> |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 246 |population_density_sq_mi = 637 |population_density_rank = 48th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $2.230 trillion<ref name=GDP>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=19&sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=United Kingdom|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}</ref> |GDP_PPP_rank = 7th |GDP_PPP_per_capita = $36,523<ref name=GDP /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 18th |GDP_nominal = $2.674 trillion<ref name=GDP /> |GDP_nominal_rank = 6th |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $43,785<ref name=GDP /> |GDP_nominal_per_capita_rank = 20th |HDI_year = 2006 |HDI = 0.942<ref>[http://hdrstats.undp.org/en/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_GBR.html HDI of United Kingdom]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. The United Nations. Retrieved 21 July 2009.</ref> |HDI_rank = 21st |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 34<ref name=factbook>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#Econ|title=The World Factbook - United Kingdom|publisher=CIA|dateformat=dmy|accessdate=23 September 2008|archive-date=7 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#Econ|url-status=dead}}</ref> |Gini_year = 2005 |Gini_rank = |currency = [[Pound sterling]]<ref>The [[Euro]] is accepted in many payphones and some larger shops.</ref> |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Western European Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left<ref>British dependencies drive on the left except for [[BIOT]] and [[Gibraltar]].</ref> |cctld = [[.uk]]<ref>[[ISO 3166-1 alpha-2]] states that this should be [[Great Britain|GB]], but [[.gb]] is practically unused. The [[.eu]] domain is shared with other [[European Union]] member states.</ref> {{refend}} |calling_code = 44 }} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ''' <ref>ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಾಗೂ [[ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಭಾಷೆ|ಸ್ವಸ್ಥಾನಿಕ]] [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ|(ಪ್ರಾದೇಶಿಕ) ಭಾಷೆಗಳು]] ಎಂದು [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಐರೋಪ್ಯ ಶಾಸನ ಪತ್ರ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ, UKಯ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ: * {{lang-kw|Rywvaneth Unys Breten Veur ha Kledhbarth Iwerdhon}}; * {{lang-ga|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann}}; * {{lang-sco|Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Irland}}; * {{lang-gd|Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn Mhòir agus Èireann a Tuath}}; * {{lang-cy|Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}}</ref> (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ''', ಅಂದರೆ '''UK''' ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)<ref>"ಬ್ರಿಟನ್‌" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬಳಸುವಾಗ ಇದರ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಐಲ್ಸ್‌ನ ಪರಿಭಾಷೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಐಲ್ಸ್‌ ಪರಿಭಾಷಿಕ ಕೋಶ]]ವನ್ನು ನೋಡಿ</ref> ಒಂದು [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದ್ದು [[ಯುರೋಪ್]] ಖಂಡದ ವಾಯುವ್ಯ ತೀರದ ಆಚೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದೊಂದು [[ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರ|ದ್ವೀಪ ದೇಶ]]<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom|title= Encyclopaedia Britannica|quote=Island country located off the north-western coast of mainland Europe|accessdate=2007-09-25}}</ref> ವಾಗಿದ್ದು,<ref name="Countries">{{cite web|url=http://www.number10.gov.uk/Page823|title=Countries within a country|publisher= www.number-10.gov.uk|accessdate=2007-06-13|quote=Countries within a country|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823|archivedate=2008-09-09}}</ref>[[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]], [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ [[ಅರ್ಚಿಪೆಳಗೋ|ದ್ವೀಪಸಮೂಹ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ-ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಡಿ|ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ]]UKಯ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಆ ಗಡಿಯನ್ನು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |title=UK Region – Northern Ireland - UK |publisher=Ukinvest.gov.uk |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515154952/http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Published: 9:05PM BST 24 Jul 2008 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2455710/Border-checks-between-Britain-and-Ireland-proposed.html |title=Border checks between Britain and Ireland proposed |publisher=Telegraph |date=2008-07-24 |accessdate=2009-07-08}}</ref> ಈ ಭೂಗಡಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ UKಯು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರ]], [[ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ]], [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕಾಲುವೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ]]ಮತ್ತು [[ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, [[ಕಾಲುವೆ ಸುರಂಗ|ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆಯ ಸುರಂಗ]]ದಿಂದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಒಂದು [[ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಏಕೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ಹಾಗೂ [[ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು|ದೇಶಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|title=The Countries of the UK|publisher=www.statistics.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=10 October 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020329130655/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|archivedate=29 March 2002}}</ref> ತನ್ನ [[ರಾಜಧಾನಿ(ರಾಜಕೀಯ)|ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಾದ [[ಲಂಡನ್‌|ಲಂಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ [[ಸರ್ಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ|ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಿದ್ದು [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾದ [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್‌|ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಹಾಗೂ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌|ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಗಳೂ ಈ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗಿವೆ. [[ಜರ್ಸಿ|ಜೆರ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಗುರ್ನ್‌‌‌ಸೀ|ಗೆರ್ನ್‌ಸೆ]]ಯ [[ಕಾಲುವೆ ದ್ವೀಪಗಳು|ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ ದ್ವೀಪ]] [[ಬೈಲಿವಿಕ್‌|ಅಧಿಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಮಾನವನ ದ್ವೀಪ|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಎಂಬ ಕಿರುದ್ವೀಪವು [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು UKಯ ಅಂಗವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|title=Key facts about the United Kingdom|accessdate=2008-06-26|work=Government, citizens and rights|publisher=[[Directgov]]|quote=The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. 'The UK' is made up of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. 'Great Britain' (or just 'Britain') does not include Northern Ireland. The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK.|archive-date=2012-10-03|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121003003526/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|url-status=dead}}</ref> UKಯು ಹದಿನಾಲ್ಕು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು <ref>{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/en/fco-in-action/global-network/|title=FCO global network|work=FCO in Action|publisher=[[Foreign and Commonwealth Office]]|accessdate=2008-06-26|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080331091058/http://www.fco.gov.uk/en/fco-in-action/global-network/|archivedate=2008-03-31}}</ref> ಅವೆಲ್ಲವೂ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಅವಶೇಷ ಅಥವಾ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವು 1922ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟು ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, [[ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು#ಎಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು|ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆ]], [[ಬ್ರಿಟೀಷ್‌‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಸಮಾನ ಕಾಯಿದೆ|ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಭಾವವು ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. UKಯು ಒಂದು [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಮೊತ್ತದ [[GDP]] ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶ್ವದ [[GDP ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ನಾಮಮಾತ್ರ)|ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಖರೀದಿ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ|ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶ್ವದ [[GDP ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ(PPP)|ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ]]ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="GDP" /> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ [[ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ|ಕೈಗಾರಿಕೀಕೃತ]] ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ <ref>{{cite web|url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html|title=Industrial Revolution|accessdate=2008-04-27|archive-date=2008-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html|url-status=dead}}</ref> 19ನೇ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ [[ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ|ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|last=Ferguson|first= Niall|year=2004 |title=Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power|publisher=Basic Books|isbn=0465023282}}</ref> ಆದರೆ ಎರಡು ಜಾಗತಿಕ ಸಮರಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರವು ಕುಗ್ಗಿಹೋಯಿತು. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ ಸದೃಢವಾದ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸೈನಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ UKಯು [[ಮಹಾನ್‌ ಶಕ್ತಿ|ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದೊಂದು [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಶಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, [[ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು [[ಯೂರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]], [[G8]], [[OECD]], [[NATO]], ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ. [[ರಿಯೊ ಅಪಾಪೊರಿಸ್ ಕೈಮನ್]] == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Sadler, Battle of Waterloo.jpg|thumb|left|ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ವಾಟರ್ಲೂ ಕದನ]] ೧೭೦೭ರ ಮೇ 1ರಂದು, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (ಅದರಲ್ಲಿ [[ವೇಲ್ಸ್‌]] ಸೇರಿತ್ತು) ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಗಳ [[ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ|ರಾಜಕೀಯ ವಿಲೀನ]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/actofunion/ |title=Welcome|publisher=www.parliament.uk|dateformat=dmy|accessdate=7 October 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title=The treaty or Act of the Union |publisher=www.scotshistoryonline.co.uk |dateformat=dmy |accessdate=27 August 2008 |archive-date=27 ಮೇ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status=dead }}</ref> ವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ೧೭೦೬<ref name="www.parliament.uk">{{cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |title=Articles of Union with Scotland 1707|publisher=www.parliament.uk |dateformat=dmy|accessdate=19October 2008}}</ref> ರ ಜುಲೈ ೨೨ರಂದು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು<ref name="www.parliament.uk"/>. ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸತ್ತು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಂಸತ್ತು|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು]]ಗಳೆರಡೂ ಅನುಮೋದಿಸಿ ೧೭೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು 1707|ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆ]]ಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದವು. ೧೬೯೧ರ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡು, ೧೮೦೦ರ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆ 1800|ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |title=The Act of Union |publisher=Act of Union Virtual Library |dateformat=dmy |accessdate=15 May 2006 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |url-status=dead }}</ref> ೧೭೦೭ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜೇಮ್ಸ್‌ I|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದೊರೆಯಾದ VIನೇ ಜೇಮ್ಸ್‌]]ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ [[ರಾಯಲ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಆಸ್ಥಾನ]]ವನ್ನು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ, 1603ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೀನ]]ವಾದಾಗಲೇ ಅವುಗಳ [[ಖಾಸಗಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಖಾಸಗಿ ವಿಲೀನ]]ವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|title=Chronology of Scottish History|publisher=Geddes & Grosset|isbn=1855343800|last=Ross|first=David|year=2002|quote=''1603:'' James VI becomes [[James I of England]] in the [[Union of the Crowns]], and leaves Edinburgh for London|page=56}}</ref><ref>{{cite book|title=Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture|publisher=Edinburgh University Press|isbn=1902930169|last=Hearn|first=Jonathan|year=2002|quote=Inevitably, James moved his court to London|page=104}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:The British Empire.png|thumb|left|ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆರೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜಗತ್ತು|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.<ref>{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |authorlink=Niall Ferguson |year=2003 |title=Empire: The Rise and Demise of the British World Order |publisher=Basic Books |isbn=0465023282}}</ref> UK ನೇತೃತ್ವದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯು ದೇಶವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇತರ [[ಮಹಾನ್‌ ಶಕ್ತಿ]]ಗಳಂತೆ UK ಯು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮರ ಮಾರಾಟ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ|ವಸಾಹತಿನ]] ಶೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1807ರಲ್ಲಿ [[ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾಯಿದೆ 1807|ಗುಲಾಮ ಮಾರಾಟ ಕಾಯಿದೆ]]ಯು ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡರೂ ಸಹ UKಯು [[ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ|ಗುಲಾಮರಲ್ಲಿನ ಮಾರಾಟ]]ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.<ref> [http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಸೈಲಿಂಗ್‌ ಅಗೈನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಸ್ಲೇವರಿ] [http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಜೋ ಲೂಸೆಮೋರೆ BBC ಇವರಿಂದ ]</ref> [[ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಸಮರಗಳು|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಯುದ್ಧ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನೆಪೋಲಿಯನ್ I|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಸೋತ ನಂತರ, UKಯು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ನೌಕಾಬಲವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. 1921ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಗರಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ, [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I|ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರ ಹಿಂದಿನ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತೊ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಲು [[ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಘ]]ದ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸರಣಾ ಜಾಲವಾದ [[BBC]]ಯು ರಚನೆಯಾಯಿತು. 1918ರಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್ ಫೆಯಿನ್‌|ಸಿನ್‌ ಫೆನ್‌]]ಗಾಗಿ ಆದ ಚುನಾವಣಾ ವಿಜಯ, ಅದಾದ ನಂತರದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಐರಿಷ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮರ]]ವು 1921<ref>SR&amp;O 1921, 3 ಮೇ 1921ನ ನಂ. 533 </ref> ರಲ್ಲಿ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಬ್ಬಾಗ|ವಿಭಜನೆ]]ಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ 1922ರಲ್ಲಿ [[ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಐರಿಷ್ ಮುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ದೊರೆತು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ UK<ref name="CAIN">{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |title=The Anglo-Irish Treaty, 6 December 1921 |publisher=CAIN |dateformat=dmy |accessdate=15 May 2006 |archive-date=14 ಮೇ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=dead }}</ref> ಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1927ರಲ್ಲಿ UKಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಹೆಸರು ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹೆಸರಾಗಿರುವ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಎಂದು [[ರಾಯಲ್‌ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು 1927|ಬದಲಾಯಿತು]]. ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ UKಯು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಈ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಮಹಾಕುಸಿತ|ಮಹಾನ್ ಕುಸಿತ]]ವು ಹಠಾತ್ತನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|right|ಸೊಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಐರಿಷ್‌ ರೈಫಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿ 885,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನಿಕರು ವಿಶ್ವ ಸಮರ Iರ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜೀವತೆತ್ತರು.]] [[ಚಿತ್ರ:Supermarinespitfire.JPG|thumb|ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುದ್ಧ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಸಮರಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ನೀಡಿತ್ತು.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ [[ವಿಶ್ವಸಮರ IIರ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ]]ರಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. ಸಮರದ ಮೊದಲನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಐರೋಪ್ಯ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೋಲನ್ನನುಸರಿಸಿ, [[ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುದ್ಧ|ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕದನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವೈಮಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ನಂತರ, ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ UKಯು ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದಿಂದಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಪಡೆಯಲಾದ [[ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಯೋಜನೆ|ಸೇನಾ ನೆರವು]] ಹಾಗೂ ದುಬಾರಿಯಾದ [[ಸಾಲಗಳು]] UKಯು ಚೇತರಿಕೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯಲು ನೆರವಾದವು. ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳು [[ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥಾನ(ರಾಜ್ಯ)|ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದುದನ್ನು ಕಂಡವು. ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]] ಒಕ್ಕೂಟದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ವಲಸೆ(1922-ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ)|ಜನರನ್ನು ತಂದು]] [[ಬಹುಜನಾಂಗ|ಬಹು ಜನಾಂಗೀಯ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ [[ನಿರ್ವಸಾಹತೀಕರಣ|ರಾಜಕೀಯ]] ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಹೊಸ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ೧೯೫೬ರ [[ಸೂಯೆಜ್‌ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ದೃಢೀಕರಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಅದರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, 1960ರಿಂದ ಅದರ [[ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೂ ಸಹ ವಿದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೆಣಸಾಟದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ತೈಲ|ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೈಲ ಆದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಒಳಹರಿವು ಕಂಡುಬಂತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಪಥವನ್ನು [[ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಥ್ಯಾಚರ್‌|ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್]]‌ರವರ ಪ್ರಧಾನಿತ್ವವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು, ೧೯೯೭ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ [[ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌|ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್]] ಹಾಗೂ [[ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌|ಗೋರ್ಡಾನ್ ಬ್ರೌನ್]]‌ರವರ [[ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ (UK)#ಹೊಸ ಲೇಬರ್‌|ಹೊಸ ಲೇಬರ್]] ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಥವು ಮುಂದುವರಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. [[ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಒಡಂಬಡಿಕೆ|ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ೧೨ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ೧೯೭೩ರಿಂದಲೂ ಅದು EUನ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಂಘಟನೆಯಾದ [[ಯೂರೋಪ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯ|ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯ]]ದ (EEC) ಸದಸ್ಯನಾಗಿತ್ತು. ತನಗೆ ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು EUಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಕನ್‌ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷ (UK)|ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ]]ದಿಂದ [[ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ(ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ]] ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಮುಂದುವರಿದ ಏಕೀಕರಣದೆಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಕ್ತ [[ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ (UK)|ಲೇಬರ್]] ಸರ್ಕಾರದ ನಡಾವಳಿಕೆಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ<ref name="Times">{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article775115.ece |title=Modest progress but always on back foot |publisher=Times Online |date=21 December 2005 |dateformat=dmy |accessdate=16 May 2006 |archive-date=17 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104113/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article775115.ece |url-status=dead }}</ref>. ಶಾಸನಪೂರ್ವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |url=http://www.conservatives.com/Policy/Where_we_stand/Foreign_Affairs_and_Europe.aspx |title=Foreign Affairs and Europe |publisher=Conservative Party |dateformat=dmy |accessdate=17 October 2008 |archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929133409/http://www.conservatives.com/Policy/Where_we_stand/Foreign_Affairs_and_Europe.aspx |url-status=dead }}</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ UKಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>{{citation|url=http://publius.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/28/1/217 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom|accessdate=2009-02-04|journal=Publius: the Journal of Federalism|volume=28|issue=1|pages=217|author=Keating, Michael|year=1998|month=Jan|day=01}}</ref> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == [[ಚಿತ್ರ:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg|left|thumb|upright|HM ರಾಣಿ ಎಲಿಜೆಬೆತ್‌ II]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಒಂದು [[ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ವಾಗಿದೆ: [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಎಲಿಜೆಬೆತ್‌ II|ಎರಡನೇ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್]] UKಯ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಇತರ ೧೫ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಪ್ರಪಂಚ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ದೇಶ]]ಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಆ ಇತರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ UKಯನ್ನು [[ಖಾಸಗಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ. [[ಜರ್ಸಿ|ಜೆರ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಗುರ್ನ್‌ಸಿ|ಗೆರ್ನ್‌ಸೆ]]ಯ [[ಬೈಲ್‌ವಿಕ್‌|ಅಧಿಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಐಲ್‌ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಕಿರುದ್ವೀಪದ [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಭಾಗಗಳಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಹ, ಅವುಗಳ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಶಾಸನ ರಚಿಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು UK ಸಂಸತ್ತು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಎರಡು ಇತರ ದೇಶಗಳಂತೆ<ref>{{cite web |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |title=A Guide To the UK Legal System |author=Sarah Carter |publisher=[[University of Kent|University of Kent at Canterbury]] |dateformat=dmy |accessdate=16 May 2006 |archive-date=27 ಮೇ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH6Ly5h?url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |url-status=dead }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ [[ಅಕ್ರೋಡೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂಹಿತೆಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಲ್ಲದ ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗೆ, [[ಸ್ಟೇಟ್ಯೂಟ್‌|ಲಿಖಿತ ಶಾಸನ]]ಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ರೂಪಿತ [[ಕೇಸ್‌ ಲಾ|ಹಿಂತೀರ್ಪು ನ್ಯಾಯ]] ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಭಿನ್ನಜಾತಿಯ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂವಿಧಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂವಿಧಾನ]]ವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಖಿತ ಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ "ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾನೂನಿನ" ನಡುವೆ ಅಂಥಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೂ ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೇವಲ [[ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯಿದೆ.|ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಮೂಲಕವೇ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|UK ಸಂಸತ್ತು]] ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ ಬಹುತೇಕ ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ಅಲಿಖಿತ ಭಾಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ [[ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ|ಅಧಿಕಾರ]]ವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂಬರುವ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಬದಲಿಸಲಾಗದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಸತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/about/how/laws/sovereignty.cfm|title=Official UK Parliament web page on parliamentary sovereignty|access-date=2009-10-21|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://archive.today/20120628214950/http://www.parliament.uk/about/how/sovereignty/|url-status=dead}}</ref> [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಸಂಸದೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು UKಯು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಪರಂಪರಾಗತ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಅರಮನೆ|ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು]] ಎರಡು ಸದನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಜನರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌|ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್]] (ಕೆಳಮನೆ) ಹಾಗೂ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್|ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್]] (ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮನೆ). ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಯು ಕಾನೂನು ಆಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ [[ರಾಯಲ್‌ ಅಸೆಂಟ್‌|ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಂಗೀಕಾರ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅನುಮೋದನೆಯ ಅನುಸಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ವೇಲ್ಸ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳು ಸಾರ್ವಭೌಮ ಅಂಗಗಳಾಗಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು UK ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ರದ್ದಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಾಸನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Westminster palace.jpg|thumb|ಸಂಸತ್ತಿನ ಮನೆಗಳು]] UKಯ [[Prime Minister of the United Kingdom|ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]ರಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಸ್ಥಾನವು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಸದನದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಬಲ್ಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಆತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆ ಸದನದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಸಕ್ತ ನಾಯಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಂಪುಟವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರಾದರೂ, ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನವು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಭೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾದಾದರೂ [[ರಾಣಿಯ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನದ ಸರ್ಕಾರ‌|ರಾಣಿಯ ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನದ ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿರುವ, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರ|ತಾವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ]] ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕೀಂಗ್‌ಡಂನ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ|ಸಂಪುಟ]]ವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪುಟದ ಸದಸ್ಯರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರೆಲ್ಲರೂ [[ರಾಣಿಯ ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನದ ಅತಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯೊಳಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧರಾಗಿ, [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಂತ್ರಿ|ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. *[[ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯ|MP]] ಆಗಿದ್ದು [[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ(UK)|ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ]]ದ ನಾಯಕರಾಗಿರುವ ''Rt Hon'' [[ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌‌|'''ಗೋರ್ಡಾನ್ ಬ್ರೌನ್''']]‌ರವರು ೨೦೦೭ರ ಜೂನ್ ೨೭ರಿಂದಲೂ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಖಜಾನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ|ಸರ್ಕಾರದ ಖಜಾನೆಯ ಮೊದಲ ಅಧಿಪತಿ]] ಹಾಗೂ [[ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಮಂತ್ರಿ|ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸಚಿವ]]ರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="npm">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6245682.stm | title= Brown is UK's new prime minister | daymonth=27 June|year=2007 | accessdaymonth= 23 January|accessyear=2008| work= BBC News | publisher= [[BBC News|news.bbc.co.uk]] }}</ref> ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ UKಯು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು|646 ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೫೨೯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೮ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, [[2005ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು|೫೯ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]]ಹಾಗೂ ೪೦ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020518024611/http://www.statistics.gov.uk/geography/westminster.asp ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಯೆನ್ಸೀಸ್‌ ] statistics.gov.uk. 10 October, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂನ ಮುಂದಿನ ಮಹಾಚುನಾವಣೆ|ಮುಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಯ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೬೫೦ಕ್ಕೆ ಏರಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ [[ಬಹುತ್ವ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ|ಸರಳ ಬಹುಮತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಓರ್ವ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಟ ಅವಧಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯಿದೆ 1911|ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (೧೯೧೧)]]ಯ ಅನುಸಾರ, ಹಿಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಾಗಿ ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ(UK)|ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ]], [[ಕನ್‌ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ(UK)|ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ]] ಹಾಗೂ [[ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರ್ಯಾಟ್ಸ್|ಲಿಬರಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ಸ್‌]] ಪಕ್ಷಗಳು UK ಯ ಮೂರು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮಹಾಚುನಾವಣೆ, 2005|೨೦೦೫ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ 646 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ೬೧೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ. ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು UKಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಪಕ್ಷಗಳು ಗೆದ್ದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮಾತ್ರ), [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್‌ ಸಿಮ್ರು|ಪ್ಲೇಡ್ ಸಿಮ್ರು]] (ವೇಲ್ಸ್‌ ಮಾತ್ರ), ಮತ್ತು [[ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸೋಶಿಯಲ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ|ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಂಡ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ]], [[ಅಲ್‌‌ಸ್ಟರ್‌ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]], ಮತ್ತು [[ಸಿನ್‌ ಫೆಯಿನ್‌|ಸಿನ್ ಫೆನ್‌]] (ಸಿನ್‌ ಫೆನ್ ಸಹ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾದರೂ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮಾತ್ರ). ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವದೆಡೆಗಿನ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಿದ್ದು, ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನುಸಾರ, ಸಂಸತ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಚುನಾಯಿತ ಸಿನ್‌ ಫೆನ್ ಸದಸ್ಯರೂ ಅವರ ಮತದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಹಾಜರಾಗಿಲ್ಲ.<ref> ಆದರೂ, ಸದ್ಯದ ಐದು ಸಿನ್‌ ಫೆಯಿನ್‌ MPಗಳು 2002ರಿಂದ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಛೇರಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1771635.stm |title=Sinn Fein moves into Westminster|publisher=BBC|date=21 January 2002|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008}}</ref> [[ಯೂರೋಪ್‌ ಸಂಸತ್ತು|ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸತ್ತಿ]]ಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ UKಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ೧೨ [[ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ#ಬಹು ವಿಜಯಿ ವಿಧಾನಗಳು|ಬಹು ಸದಸ್ಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ 72 MEPಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref> [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/elections/euro/09/html/ukregion_999999.stm ಯೂರೋಪ್‌ ಚುನಾವಣೆ: ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಫಲಿತಾಂಶ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 8 ಜೂನ್‌, 2009</ref>[[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿನ UKಯ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Times20050914">{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article566322.ece |title=Europe Wins The Power To Jail British Citizens |publisher=The Times |date=14 September 2005 |dateformat=dmy |accessdate=20 October 2008 |archive-date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007145712/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article566322.ece |url-status=dead }}</ref> === ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಯಾಮರೂನ್‌ ರಾಜೀನಾಮೆ=== *೨೫/೦೬/೨೦೧೬ [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ (ಇ.ಯು) [[ಬ್ರಿಟನ್‌]] ಹೊರಗೆ ಬರಬೇಕು (ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್‌) ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ (೨೪-೬-೨೦೧೬). ಈ ಬಗ್ಗೆ ಗುರುವಾರ ನಡೆದ ಜನಮತಗಣನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು ಶೇ ೫೧.೯ರಷ್ಟು ಜನರು ಇ.ಯು ಕೂಟದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಯಾಮರೂನ್‌]] ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪ್‌ನ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ 28 ದೇಶಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವವಿರುವ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಏಕತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿದೆ. *ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ‘ವಿಚ್ಛೇದನ’ಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್‌, ಜಗತ್ತಿನ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅದು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಜತೆಗೆ ಇ.ಯು ಪರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದ ಜತೆಗೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಶಕ ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ.ಯುನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. *‘ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್’ ಜನಾದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆ ತೊರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವ ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಕೂಡಾ ಮಹಿಳೆಯೇ ಆಗಲಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B3%8D-%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%81 ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್‌-ತೀರ್ಪಿಗೆ-ಯುರೋಪ್-ಬಿರುಕು]</ref> ===ಥೆರೇಸಾ ಮೇ ಪ್ರಧಾನಿ=== *ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ, 59 ವರ್ಷದ '''[[ಥೆರೆಸಾ ಮೇ]]''' ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್‍ ΙΙ]] ಅವರು ಬುಧವಾರ ೧೩-೭-೨೦೧೬ ರಂದು, ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಮೇ ಅವರು, [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್]] ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್’ನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುತ್ತಿರಯವ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳೆ. ಗಟ್ಟಿ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯಕಿ. ಈಗಾಗಲೇ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಮತದ ನಂತರ ಭಾರೀ ಕೆಲಸದ ಹೊಣೆ ಭಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡವರು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/Theresa-May-takes-charge-as-Britains-PM-amid-Brexit-woes/articleshow/53197760.cms Britains-PM-amid-Brexit-woes]</ref> === ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Edinburgh Scottish Parliament01 2006-04-29.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]] [[ಚಿತ್ರ:Stormont Parliamentary Building 01.JPG|thumb|ಸ್ಟೊರ್‌ಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ವಿಧಾನಸಭಾ ಗದ್ದುಗೆ]] [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ [[ಕಾರ್ಯಾಂಗ (ಸರ್ಕಾರ)|ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾಂಗ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಓರ್ವ [[ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ]], ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ]], [[ಯೂನಿಕ್ಯಾಮೆರಾಲಿಸಂ|ಏಕಸಭಾ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯ ನೇತೃತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಆಡಳಿತಾಂಗ ಅಥವಾ ಶಾಸನಸಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ UK ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಅದು ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಶಾಸನಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಲೋಥಿಯನ್‌ ಪ್ರಶ್ನೆ|ವೆಸ್ಟ್ ಲೊಥಿಯನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ]]ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದು, ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಶಾಸಕರು ತಾವೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ <ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3432767.stm|title=Scots MPs attacked over fees vote|publisher=BBC News|date=27 January 2004|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref> ವಿಷಯಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ MPಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಮತದಾನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಕಾಳಜಿಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/talking_politics/82358.stm|title=UK Politics: Talking Politics The West Lothian Question|publisher=BBC News|date=1 June 1998|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref> [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]], [[NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]], [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ‌ ಕಾನೂನು|ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ರಿಸರ್ವ್ಡ್‌‌ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್|'ಕಾದಿರಿಸಿದ']] ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತು]]ಗಳು ವಿಸ್ತೃತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm|title=Scotland's Parliament - powers and structures|publisher=BBC News|date=8 April 1999|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref>[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್‌ ಚುನಾವಣೆ 2007|೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ವಿಜಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರವಾದ]] [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|SNP]] ಯು ಅಲ್ಪಮತದ [[3ನೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರ್ಕಾರ‌|ಸರ್ಕಾರ]]ವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅದರ ನಾಯಕನಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಸಲ್‌‌ಮಾಂಡ್‌|ಅಲೆಕ್ಸ್ ಸಾಲ್ಮಂಡ್]] ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಮುಖ ಸಚಿವ]]ರಾದರು. [೭೫]ಒಕ್ಕೂಟ ಪರವಾದ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ ಕುರಿತಾದ ಆಯೋಗ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಕುರಿತಾದ ಆಯೋಗ]]ವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ SNPಯ ಚುನಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವು. [77]2009ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ನೀಡಿದ ಈ ಆಯೋಗವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರಿಸಲಾದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕುರಿತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.<ref> [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/8099634.stm ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಆಮೂಲಾಗ್ರ' ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಶಕ್ತಿಗಳು]. BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 15, ಜೂನ್‌ 209</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಸರ್ಕಾರ‌|ವೆಲ್ಷ್ ಶಾಸನಸಭಾ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [80]ಇದು [[2006ರ ವೇಲ್ಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, [[ಶಾಸನಸಭೆಯ ವಿಧೇಯಕ ಅಧಿಕಾರದ ಆದೇಶ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಶಾಸನಸಭೆಯು ವಿಧೇಯಕ ಅಧಿಕಾರದ ಆದೇಶಗಳ</span>]] ಮೂಲಕ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಶಾಸನ ರಚಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದರಂತೆ ಮಂಜೂರು ಅಂಗೀಕರಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/politics/2007/jul/16/wales.devolution |title=What powers does the Welsh Assembly have? |publisher=Guardian |date=16 July 2007|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಶಾಸನಸಭೆ ಸರ್ಕಾರ|ವೆಲ್ಷ್‌ ಶಾಸನಸಭಾ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[ವೇಲ್ಸ್ ಚುನಾವಣೆ ವೇಳೆಯಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ, 2007|೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] ನಡೆದ ಹಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವ [[ರೋದ್ರಿ ಮೋರ್ಗನ್|ರೋಡ್ರಿ ಮಾರ್ಗಾನ್‌]]ರವರ ಮುಂದುವರಿದ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ 3ನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್‌ ಸಿಮ್ರು|ಪ್ಲೇಡ್‌ ಸಿಮ್ರು]]ರವರು [[ವೇಲ್ಸ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ|ಲೇಬರ್]] ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ ಅಲ್ಪಮತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡು ಅದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಶಾಸನಸಭೆ]]ಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಂಗ|ಉತ್ತರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]]ದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವ [[ಪೀಟರ್‌ ರಾಬಿನ್‌ಸನ್‌ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಪೀಟರ್ ರಾಬಿನ್‌ಸನ್‌]] ([[ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]]) ಮತ್ತು ಉಪ ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿನ್ನೆಸ್‌|ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಗಿನ್ನೆಸ್‌]] ([[ಸಿನ್‌ ಫೆಯಿನ್‌|ಸಿನ್‌ ಫೆನ್]]‌)ರವರುಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="northernireland1">{{cite web|url=http://www.northernireland.gov.uk/index/your-government/devolved-government.htm |title=Devolved Government - Ministers and their departments |publisher=Northern Ireland Executive |dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070822230925/http://www.northernireland.gov.uk/index/your-government/devolved-government.htm|archivedate=22 August 2007}}</ref> === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ === [[File:ManchesterTownHall OwlofDoom.jpg|thumb| ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಟೌನ್‌ಹಾಲ್‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತ ಗೋಥಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ]] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೂಲವು ಸ್ವ ತಃ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಕಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="barlow"> ''ಬಾರ್ಲೋ, I., ಮಹಾನಗರ ಸರ್ಕಾರ, '' (1991)</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಪ್ರಕಾರದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದೆಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹೀಗೆ ಏಕರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದು ಅಸಂಭವ ಎಂಬುದೂ ಇದರರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದರಿಂದಾಗಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸತ್ತನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಾಸನ ರಚನೆಯನ್ನು UKಯ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು [[ರಾಣಿಯ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನದ ಸರ್ಕಾರ‌|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸರ್ಕಾರ]] ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇಲು ಪದರದಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು]], ಒಂಭತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ವಲಯ]]ಗಳು ಅಥವಾ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.gos.gov.uk/national/|publisher=gos.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=31 July 2008|title=Welcome to the national site of the Government Office Network}}</ref>[[ಬೃಹತ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ, 1998|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ದೊರೆತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ [[ಬೃಹತ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್]]‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಲಯವು ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಿಂದಲೂ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತಗೊಂಡ ಒಂದು ಶಾಸನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಪೌರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp|title=A short history of London government|publisher=www.london.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=4 October 2008|archiveurl=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20100107035814/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp|archivedate=7 ಜನವರಿ 2010|url-status=live}}</ref> ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚುನಾಯಿತ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಾಸನಸಭೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೂ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಈ ಮುಂಚೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸದರಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಕುರಿತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಈಶಾನ್ಯ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ [[ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹಗಳು, 2004|2004ರಲ್ಲಿನ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವು ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ತಾನಿದ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಥವಾ ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece|title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly|dateformat=dmy|accessdate=15 February 2008|publisher=The Times|archive-date=25 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece|url-status=dead}}.</ref> ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ, 32 [[ಲಂಡನ್‌ ಬರೋ|ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ನಗರ]]ಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗವು, ಒಂದೋ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಾನಗರ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರವಲ್ಲದ ಕೌಂಟಿಗಳು|ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮಂಡಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇಲ್ಲವೇ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು|ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕ ಸದಸ್ಯರ ನಗರಾಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ [[ಫಸ್ಟ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌ ದಿ ಪೋಸ್ಟ್‌|ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ]]ಯಿಂದ ಅಥವಾ ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ನಗರಾಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ [[ಬಹುಸದಸ್ಯ ಬಹುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಬಹು-ಸದಸ್ಯರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಬಹುಮತ]]ದಿಂದ ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|title=Local Authority Elections|publisher=Local Government Association|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317105231/http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|archivedate=17 ಮಾರ್ಚ್ 2011|url-status=live}}</ref> ೧೯೭೩ರಿಂದಲೂ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು 26 ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂಡಳಿಯೂ [[ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಮತ|ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಏಕ ಮತ]]ದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚಿನ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಸೇರದ ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm|title=NI local government set for shake-up|publisher=BBC|date=18 November 2005|dateformat=dmy|accessdate=15 October 2008}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು<ref>{{cite web|url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm|title=''Foster announces the future shape of local government''|publisher=NI Executive|dateformat=dmy|accessdate=20 October 2008|archive-date=25 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm|url-status=dead}}</ref> ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ೧೧ ಹೊಸ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯು 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 13ರಂದು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಂಬರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ೨೦೧೧ರ ತನಕ ಮುಂದೂಡಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153|title=Local Government elections to be aligned with review of public administration|publisher=www.nio.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=2 August 2008|archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217174725/http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153|url-status=dead}}</ref> ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ತೃತ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು|೩೨ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳ ಒಂದು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]], ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, [[ಅಬೆರ್‌ದೀನ್‌|ಅಬರ್ದೀನ್‌]] ಮತ್ತು [[ದುಂಡೀ|ಡುಂಡೀ]] ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಬೆಟ್ಟಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಂಡಳಿ ರಾಜಕೀಯ|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಂಡಳಿ]]ಯೂ ಇದ್ದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ೨೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚುನಾಯಿತ ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ೧,೨೨೨ ಮಂದಿಯಿರುವ<ref>{{cite web|url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf|title=STV in Scotland:Local Government Elections 2007|publisher=Political Studies Association|format=PDF|dateformat=dmy|accessdate=2 August 2008|archive-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/5xJnMrHvK?url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸಂಬಳವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಹು-ಸದಸ್ಯರ ನಗರಾಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, [[ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಮತ|ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಏಕ ಮತ]]ದಿಂದ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅವು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಮಂಡಳಿಯ ಸಭೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು, ಪ್ರತಿ ಮಂಡಳಿಯೂ ಓರ್ವ [[ಪ್ರೊವೋಸ್ಟ್‌ (ನಾಗರಿಕ)|ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ]] ಅಥವಾ [[ಗದ್ದುಗೆ (ಅಧಿಕೃತ)|ಸಂಚಾಲಕ]]ನನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳ ಆಯೋಗ]]ದಿಂದ ಜಾರಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ]]ಗೆ [[ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌|ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯ]]ರುಗಳು ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ಹಂದರದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳು:{{cite web |title=Ethical Standards in Public Life |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |publisher=The Scottish Government |accessdate=2008-10-03 |archive-date=2014-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211075152/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಕೂಟವು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಸಮಾವೇಶ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಭೆ]](COSLA)ಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cosla.gov.uk/index.asp?leftId=10001D0EF-10766726|title=About COSLA|publisher=cosla.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archive-date=21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921104646/http://www.cosla.gov.uk/index.asp?leftId=10001D0EF-10766726|url-status=dead}}</ref> ಕಾರ್ಡಿಫ್‌, [[ಸ್ವಾನ್‌ಸೀ|ಸ್ವಾನ್ಸಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್|ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌]] ನಗರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en Local Authorities|title=Local Authorities in Wales|publisher=new.wales.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=31 July 2008|archive-date=30 ಮೇ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530004428/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en|url-status=dead}}</ref>[[ಫಸ್ಟ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌ ದಿ ಪೋಸ್ಟ್‌|ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಮತದಿಂದ ಗೆದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು,<ref>{{cite web|url=http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i-3.aspx Local government elections in Wales|title=How do I vote?|publisher=www.aboutmyvote.co.uk|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019215436/http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i-3.aspx|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೮ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಘ|ಸ್ಥಳೀಯ ವೆಲ್ಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕೂಟ]]ವು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wlga.gov.uk/|title=Welsh Local Government Association|publisher=Welsh Local Government Association|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archive-date=11 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111154039/http://www.wlga.gov.uk/|url-status=dead}}</ref> == ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:HMS Illustrious 1.jpg|thumb|right|HMS "ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ‌"-ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾಪಡೆಯ "ಅಜೇಯ" ವರ್ಗದ ವಿಮಾನವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]] [[ಚಿತ್ರ:Trident II missile image.jpg|thumb|ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾ ಪಡೆಯ "ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿಯ‌" ವರ್ಗದಲ್ಲೊಂದಾದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಯಿಂದ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ II MIRV SLBMನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾರಾಟ]] [[ಚಿತ್ರ:Eurofighter-1.jpg|thumb|right|ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ಯೂರೋಫೈಟರ್‌ ತೈಫೂನ್‌-ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ]] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, [[G8|G೮]], [[NATO]], [[OECD]], [[WTO]], [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]], [[ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿ|ಐರೋಪ್ಯ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ UKಯು ಹೊಂದಿರುವ [[ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧ]]ವು ಅದರ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಾಂಧವ್ಯವಾಗಿದೆ. US ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌|ಜಪಾನ್]]‌ನಂತಹ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ಎಂಬತ್ತು ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಡೆಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಅದರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.globalpowereurope.eu/|title=Global Power Europe|publisher=Globalpowereurope.eu|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008|archive-date=3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003231050/http://www.globalpowereurope.eu/|url-status=dead}}</ref> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನೆ|ಸೇನೆ]], [[ನೌಕಾ ಸೇವೆ|ನೌಕಾಪಡೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆ|ವಾಯುಪಡೆ]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಪಡೆಗಳನ್ನು [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ]]ವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿನ [[ಯನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ|ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ UKಯು [[ಸಕ್ರಿಯ ಪಡೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಾನವಬಲ]]ದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 27ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇನಾಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚದ ಪಾಲು ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|GDP]]ಯ ೨.೫%ನಷ್ಟಿದೆ. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಕಾದಳ|ಫ್ರೆಂಚ್‌ ನೌಕಾಪಡೆ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ನೌಕಾದಳ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ <ref>{{cite web|url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/Organisation/KeyFactsAboutDefence/DefenceSpending.htm |title=Defence Spending|publisher=MOD|dateformat=dmy|accessdate=6 January 2008}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ನೌಕಾಪಡೆಯು [[ಬ್ಲೂ-ವಾಟರ್‌ ನೌಕಾದಳ|ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರದ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕೆಲವೇ ನೌಕಾಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಸೂಪರ್‌ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌|ಬೃಹತ್‌ ವಾಹಕ]]ದ ಗಾತ್ರದ ಎರಡು ಹೊಸ [[ರಾಣಿ ಎಲಿಜೆಬೆತ್‌ ವರ್ಗದ ವಿಮಾನವಾಹಕ|ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು<ref>{{cite web|url=http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&id=279|title=The Royal Navy: Britain’s Trident for a Global Agenda - The Henry Jackson Society|publisher=Henry Jackson Society|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013070014/http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&id=279|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೩ರಂದು ೩.೨ ದಶಲಕ್ಷ £ ಮೌಲ್ಯದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7486683.stm|title=£3.2bn giant carrier deals signed|publisher=BBC News|date=3 July 2008|dateformat=dmy|accessdate=23 October 2008}}</ref> [[ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿ ವರ್ಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ|ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ]]-ಆಧಾರಿತ [[ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ|ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ II]] ಕ್ಷಿಪ್ತಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಐದು ದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹಾಗೂ ಅದರ [[ಸಾಗರೋತ್ತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಶಸ್ತ್ರ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಲೈಡ್‌ ಕಮಾಂಡ್ ಯುರೋಪ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌|ಅಲೈಡ್‌ ರ್ಯಾಪಿಡ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ನ್ಯಾಟೋ|NATO]], [[ಫೈವ್‌ ಪವರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಅರೇಂಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌|ಫೈವ್‌ ಪವರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಅರೇಂಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್]]‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[RIMPAC]] ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಇತರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮತ್ತು ತಪ್ಪದೇ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸಹಯೋಗಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು [[ಅಸೆನ್ಷನ್ ದ್ವೀಪ|ಅಸೆನ್ಷನ್‌ ದ್ವೀಪ]], [[ಬೆಲೈಜ್‌ನ ಸೇನೆ|ಬೆಲೈಜ್‌]], [[ಬ್ರುನೈಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು|ಬ್ರೂನೈ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನಾ ತರಬೇತಿ ಘಟಕ ಸಫ್ಫೀಲ್ಡ್‌|ಕೆನಡಾ]], [[ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ|ಡಿಯಾಗೊ ಗಾರ್ಸಿಯಾ]], [[ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಸೇನೆ|ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪಡೆಗಳು ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪಡೆಗಳು ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್|ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್]]‌, [[ಕೀನ್ಯಾ]], [[ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಆಧಾರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸೈಪ್ರಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕತಾರ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Facilities">{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0|title=House of Commons Hansard|publisher=www.publications.parliament.uk|dateformat=dmy|accessdate=23 October 2008}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನೆಯು ೧೦೨,೪೪೦ರಷ್ಟು ಸೇನಾಪಡೆ, ೪೯,೨೧೦ರಷ್ಟು ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ೩೬,೩೨೦ರಷ್ಟು ನೌಕಾಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{PDFlink|[http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/6FBA7459-7407-4B85-AA47-7063F1F22461/0/modara_0405_s1_resources.pdf Annual Reports and Accounts 2004-05]|1.60&nbsp;MB}}. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ14 ಮೇ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಥವಾ ಗೂಢಾಚಾರಿಕೆಯ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಾದ, [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು|ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವಿಕೆ]], ಭೂಮಿಯ, ಕಡಲತೀರದ ಮತ್ತು [[ನೆಲ-ಜಲಗಳೆರಡರಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ|ನೆಲ-ಜಲಗಳೆರಡರಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರ, ಸುಚಲನೀಯ, ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡಲೆಂದೇ ತಯಾರಾದ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು]] ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಯತವಾದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲೆಂದೇ ಅಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಸೇನೆ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೈನ್ಯ]], [[ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾ ಮೀಸಲು]], [[ರಾಯಲ್ ಮೆರೀನ್ ಮೀಸಲು]] ಮತ್ತು [[ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ ವಾಯುಪಡೆ|ರಾಯಲ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ ವಾಯುಪಡೆ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಕರ್ತವ್ಯದ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೪೨೯,೫೦೦ರ ಆಸುಪಾಸಿಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ "ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು" ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಪಲ್ಲಿಸರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ|ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]], [[ಬೋಸ್ನಿಯಾದ ಯುದ್ಧ|ಬೋಸ್ನಿಯಾ]], [[ಕೊಸೊವೊ ಸಮರ|ಕೊಸೊವೊ]], [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಲಿಕ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ|ಇರಾಕ್‌]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಯುದ್ಧವೆಂದರೆ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಫಾಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಯುದ್ಧ|ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಯುದ್ಧ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಯಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ದಂಡನೀತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Royal courts of justice.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು]] ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಖಾತರಿಯನ್ನು ನೀಡುವ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ|ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಅನುಚ್ಛೇದ ೧೯ರ ಅನುಸಾರ, ಈ ಹಿಂದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ವಿಲೀನದಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಂದು ಏಕರೂಪದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706|publisher=www.scotshistoryonline.co.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archive-date=27 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂದು UKಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೂರು [[ವಿಶ್ವದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು]], [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು]]. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ೨೦೦೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವೊಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲಿದ್ದು, ಅದು [[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯ (ಮೇಲ್ಮನೆ) ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯ ಸಮಿತಿಯ ಮೇಲರ್ಜಿಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.<ref> {{PDFlink|[http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom]|252&nbsp;KB}}ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ 22 ಮೇ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. </ref>[[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆ]]ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಸಮಿತಿಯಷ್ಟೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಬ್ರಿಟನ್‌ ರಾಜಾಧಿಪತ್ಯದ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚಕರ ಸಭೆಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ದೇಶಗಳು, UKಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಾಧಿಪತ್ಯದ ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅದು ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ === [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕಾನೂನು]] ಹಾಗೂ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕಾನೂನು]]ಗಳೆರಡೂ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು]] ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿವೆ. [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ [[ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]]ರು, ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ತೀರ್ಪಿನ [[ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನ|ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನಗಳ]](''[[ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪು|stare decisis]]'' ) ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ವಾಸ್ತವಾಂಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ, ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪರಮೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನ]] (ನಾಗರಿಕರ ಖಾಸಗಿ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ) ಮತ್ತು ರಾಜ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ) ಇವುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಬೆ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಸಮಿತಿಯೇ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕೇವಲ "ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ" ಎಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅದರ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೂ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೮೧ ಮತ್ತು ೧೯೯೫ರ ನಡುವಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವಾದರೂ, ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ ೧೯೯೫ ರಿಂದ ೨೦೦೭/೮ರವರೆಗೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೪೮%ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7511192.stm |title=Police-recorded crime down by 9% |publisher=BBC News |date=17 July 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref> ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾರಾಗೃಹವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ]]ಯು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಮ್ಮಿ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಅದು ೮೦,೦೦೦ವನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಲಾ ೧೦೦,೦೦೦ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ೧೪೭ರಷ್ಟು ಕಾರಾಗೃಹವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7235438.stm|title=New record high prison population|publisher=BBC News|date=8 February 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref>[[ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಚಿವಾಲಯ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ನ್ಯಾಯತೀರ್ಪಿನ ಸಚಿವಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಕರ್ತವ್ಯಬದ್ಧವಾಗಿರುವ [[ಘನತೆವೆತ್ತ ರಾಣಿಯ ಆಡಳಿತದ ಕಾರಾಗೃಹ ಸೇವೆ|ಘನತೆವೆತ್ತ ಮಹಾರಾಣಿಯ ಅಧೀನದ ಕಾರಾಗೃಹ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ [[ಕಾರಾಗೃಹ]]ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ === [[ಚಿತ್ರ:High Court of Justiciary.jpg|thumb|ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯ-ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯ.]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು [[ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನು (ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ)|ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನು]] ತತ್ವಗಳೆರಡರ ಮೇಲೂ ಆಧರಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು]] [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸೆಷೆನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸೆಷನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ <ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|title=Court of Session - Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archiveurl=https://archive.today/20120525195153/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|archivedate=25 ಮೇ 2012|url-status=live}}</ref>[[ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|title=High Court of Justiciary - Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archiveurl=https://archive.today/20120805180111/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|archivedate=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|url-status=live}}</ref>[[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆ]]ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಸಮಿತಿಯು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ "ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ‌ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಸೆಷನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm|title=House of Lords - Practice Directions on Permission to Appeal|publisher=www.publications.parliament.uk|dateformat=dmy|accessdate=22 June 2009}}</ref> ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ [[ವಿಚಾರಣೆ (ಕಾನೂನು)|ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆ]]ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಬಹುತೇಕ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಜ್ಯೂರಿಯು ಜೊತೆಗಿದ್ದರೆ ಅಂಥಾ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯೋಕ್ತ ಅಥವಾ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲಾ ನಾಯಾಲಯವೆಂದೂ, ಜ್ಯೂರಿ ಇಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಿದ್ದರೆ ಅಂಥಾ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ರಮದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ 49 ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|title=Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archiveurl=https://archive.today/20120805135430/http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|archivedate=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|url-status=live}}</ref> ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಂಭವನೀಯ [[ತೀರ್ಪು]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಆಪಾದಿತರು "[[ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ (ಕಾನೂನು)|ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಾಗಿರುವುದು]]", "[[ಖುಲಾಸೆ|ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲದಿರುವುದು]]" ಮತ್ತು "''[[ಸಾಬೀತಾಗದಿರುವುದು|ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದು]]'' ". "ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲದಿರುವುದು" ಮತ್ತು "ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದು" ಎಂಬೆರಡೂ ತೀರ್ಪುಗಳು [[ಹೊಸ ವಿಚಾರಣೆ|ಮರುವಿಚಾರಣೆ]]ಯ ಯಾವುದೇ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ [[ಖುಲಾಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&offset=0&page=1|title=The case for keeping 'not proven' verdict|publisher=www.timesonline.co.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archive-date=25 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121435/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&offset=0&page=1|url-status=dead}}</ref> [[ಕಾನೂನು ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ನ್ಯಾಯಖಾತೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಆರಕ್ಷಕ ಇಲಾಖೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧ ಸಂಬಂಧಿತ ನ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಂಧೀಖಾನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಕಾರಾಗೃಹ ಸೇವೆ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬಂಧೀಖಾನೆ ಸೇವೆ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.gov.uk/About/14944/Scottish-Cabinet|title=Scottish Cabinet and Ministers|publisher=www.scotland.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907053528/http://www.scotland.gov.uk/About/14944/Scottish-Cabinet|url-status=dead}}</ref> 2007/8ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮಟ್ಟವು ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ, 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ <ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7643870.stm|title=Scottish crime 'lowest since 80s'|publisher=BBC News|date=30 September 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref> ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು <ref>{{cite web|url=http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808|title=Prisoner Population at Friday 22 August 2008|publisher=www.sps.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=28 August 2008|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307182522/http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808|url-status=dead}}</ref> ದಾಖಲೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದು, ವಿನ್ಯಾಸಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7587724.stm|title=Scots jail numbers at record high|publisher=BBC News|date=29 August 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|175px|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದ ಆರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ{{convert|245000|km2|sqmi|-1}} ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಇದು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕಾಲುವೆ]]ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಾಯುವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ{{convert|35|km|mi|0}} ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌, 49° ಮತ್ತು 59° N ಅಕ್ಷಾಂಶ (ಷಟ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸುಮಾರು 61° Nವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 8° W ರಿಂದ 2° E ವರೆಗಿನ ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ [[ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ|ರಾಯಲ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ವು, [[ಪ್ರಧಾನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆ]]ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿಯಿದೆ {{convert|1100|km|mi|-2}} ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳಿವೆ{{convert|500|km|mi|-2}}. ಆದರೆ [[ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್|ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಭೂಭಾಗದ ಅಂತ್ಯ|ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಭೂಭಾಗ]]([[ಪೆನ್‌ಜಾನ್ಸ್‌]] ಬಳಿ) ಮತ್ತು [[ಕೇಥ್‌ನೆಸ್‌ನಲ್ಲಿನ|ಕೇಥ್‌ನೆಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಜಾನ್ ಓ ಗ್ರೋಟ್ಸ್‌]] ([[ಥರ್ಸೋ]] ಬಳಿ) ನಡುವಿನ ಎರಡು ಬಿಂದುಗುಳ ನಡುವೆ{{convert|1350|km|mi|-1}} ಅಗಾಧ ದೂರವಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ತನ್ನ ಒಂದು {{convert|360|km|mi|0|adj=on}}ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಮೃದ್ಧ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ಋತುಮಾನಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವುದು{{convert|-10|C|lk=on}} ಅಥವಾ ಮೇಲೇರುವುದು{{convert|35|C}} ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪವೆನ್ನಬಹುದು. ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮಾರುತವು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹೊತ್ತು ತಂದ ಹಿತಕರ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಹವೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಈ ಮಾರುತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. [[ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ]]ದಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದ ಹರಿವುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿತಕರವಾದ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗವು ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಮಸುರಿತವು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಆಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:uk topo en.jpg|thumb|175px|left|UKಯ ಸ್ಥಳ ವಿವರಣೆ]]UK ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ {{convert|130410|km2|sqmi|-1}}ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕುಂಬ್ರಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], [[ಪೀಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು]] ಹೊಂದಿರುವ ಗುಡ್ಡಗಳು, [[ಎಕ್ಸ್‌ಮೂರ್]] ಹಾಗೂ [[ಡಾರ್ಟ್‌ಮೂರ್‌]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸ್ ಲೈನ್‌|ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸ್ ಲೈನ್]]‌ ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಅಥವಾ ಕೆಳನಾಡಿನ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ನದೀಮುಖಗಳೆಂದರೆ, [[ಥೇಮ್ಸ್‌ ನದಿ|ಥೇಮ್ಸ್‌]], [[ಸೆವೆರನ್‌ ನದಿ|ಸೆವೆರನ್]] ಮತ್ತು [[ಹಂಬರ್]]. [[ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ{{convert|978|m|ft|0}} [[ಸ್ಕೇಫೆಲ್‌ ಪೈಕ್‌]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿರುವ 50 ಅಗ್ರಗಣ್ಯ [[ಬೃಹತ್ ನಗರ ವಲಯಗಳು|ಬೃಹತ್ ನಗರ ವಲಯ]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಆರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ಬೃಹತ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಾಗೂ ನಗರಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೊಂದಿದೆ. UKಯು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ{{convert|78772|km2|sqmi|-1}} ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref>[http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301063015/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html |date=2011-03-01 }} independent.co.uk, 19 ಮೇ 2001</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಸುಮಾರು ಎಂಟುನೂರು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ದ್ವೀಪಗಳು]] ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |title=Scotland Facts |publisher=www.scotland.org |accessedaymonth=16 July |accessyear=2008 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |url-status=dead }}</ref>. ಈ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೆಬ್ರೈಡ್ಸ್‌|ಹೆಬ್ರೈಡ್ಸ್]]‌, [[ಆರ್ಕ್ನೆ|ಆರ್ಕ್‌ನೆ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಷೆಟ್ಲೆಂಡ್‌|ಷಟ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. [[ಹೆಲೆನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ [[ಸ್ಟೋನ್‌ಹ್ಯಾವೆನ್‌]]ವರೆಗೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯುವ [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೌಂಡರಿ ಫಾಲ್ಟ್‌|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೌಂಡರಿ ಫಾಲ್ಟ್]]‌{{ndash}} ಎಂಬ [[ನ್ಯೂನತೆ (ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ)|ಭೂರಚನೆಯ ಬಂಡೆಯ ಸಮತಲಿತ ಮುರಿತ]]{{ndash}}ದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ದೊರಕಿದೆ. ಭೂರಚನೆಯ ಈ ಸಮತಲಿತ ಮುರಿತವು ಭಿನ್ನತಾ ಸೂಚಕವಾಗಿರುವ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು (ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆಗಳು)|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ (ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು)|ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರುದ್ವೀಪಗಳು|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ದ್ವೀಪ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವು{{convert|1343|m|ft|0}} ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ [[ಬೆನ್‌ ನೆವಿಸ್‌|ಬೆನ್‌ ನೆವಿಸ್]]‌ ಪರ್ವತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಪರ್ವತಮಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಏರುಪೇರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಲಯವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |title=Ben Nevis Weather |publisher=www.bennevisweather.co.uk |accessedaymonth=26 October |accessyear=2008 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAqrmVy?url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |url-status=dead }}</ref> ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕ್ಲೈಡ್‌ನ ನದೀಮುಖ|ಕ್ಲೈಡ್‌ ನದಿಯ ನದೀಮುಖ]]ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ತ್‌ನ ನದೀಮುಖ|ಫೋರ್ತ್‌ ನದಿಯ ನದೀಮುಖ]]ದ ನಡುವೆ ಬರುವ, [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬೆಲ್ಟ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಕಿರಿದಾದ ನಡುಭಾಗಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]] ಮತ್ತು ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:BenNevis2005.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆನ್‌ ನೆವಿಸ್‌, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಿರುದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.]] UKಯ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ವೇಲ್ಸ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ{{convert|20758|km2|sqmi|-1}}. [[ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌|ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್‌|ಮಧ್ಯದ ವೇಲ್ಸ್‌]]ಗಿಂತ[[ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌]] ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇಲ್ಸ್‌ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ಕರವಾಳಿ ನಗರಗಳಾದ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌(ರಾಜಧಾನಿ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ), ಸ್ವ್ಯಾನ್ಸಿಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ [[ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ ಕಣಿವೆಗಳು]] ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮುಖ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು [[ಸ್ನೊಡನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು 1,085 ಮೀ (3,560 ಅಡಿ) ಎತ್ತರವಿರುವ, ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ [[ಸ್ನೊಡನ್|ಸ್ನೋಡನ್‌]]ನ್ನು‌{{lang-cy|Yr Wyddfa}} ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 3000 ಅಡಿಗಳಿಗೂ (914 ಮೀ)ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಿರುವ 14 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 15) ವೆಲ್ಷ್ ಪರ್ವತಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ [[ವೆಲ್ಷ್‌ 3000ಗಳು|ವೆಲ್ಷ್‌ 3000]] ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ 1,200 ಕಿ.ಮೀ.(750 ಮೈಲಿಗಳು)ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು [[ದ್ವೀಪ]]ಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲೆಸೆ]] (''Ynys Môn'' )ದ್ವೀಪವು ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಸಾಮಾನ್ಯ {{convert|14160|km2|sqmi|-1}}ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಪ್ರದೇಶ. UK ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರವಾದ [186]ನಲ್ಲಿರುವ ಲಾಫ್‌ ನೀಗ್‌ ಅನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |title=Geography of Northern Ireland |publisher=University of Ulster |dateformat=dmy |accessdate=22 May 2006 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=dead }}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ತುದಿಯೆಂದರೆ, [[ಮೌರ್ನ್‌ ಪರ್ವತಗಳು]] ಹೊಂದಿರುವ [[ಸ್ಲೀವ್‌ ಡೊನಾರ್ಡ್]]{{convert|849|m|ft|0}}. === ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಕೂಟಗಳು === UKಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌), ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ (ವೇಲ್ಸ್‌), ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌) ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌(ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್); ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದು ಒಟ್ಟಾರೆ UKಯ ರಾಜಧಾನಿ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರಕೂಟಗಳೆಂದರೆ: * [[ಮಹಾ ಲಂಡನ್‌ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಬೃಹತ್‌ ಲಂಡನ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] - 8.5 ದಶಲಕ್ಷ * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ನಗರಕೂಟ]] -2.3 ದಶಲಕ್ಷ * [[ಮಹಾ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಬೃಹತ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] - 2.2 ದಶಲಕ್ಷ * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] - 1.5 ದಶಲಕ್ಷ * [[ಮಹಾ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ|ಬೃಹತ್‌ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]] - 1.2 ದಶಲಕ್ಷ == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == UKಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ|ಜನಗಣತಿ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|title=Census Geography|publisher=www.statistics.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=10 October 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020607155455/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|archivedate=7 June 2002}}</ref> ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಜನಗಣತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿ|ಜನರಲ್‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]]ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ನಾರ್ಥರ್ನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಕಚೇರಿ|ಆಫೀಸ್‌ ಫಾರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಕಿಕ್ಸ್‌]]ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|title=Census|publisher=www.ons.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=11 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201132440/http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|archivedate=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008|url-status=dead}}</ref> === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ 2001ರ ಜನಗಣತಿ|2001ರ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 58,789,194, ಇತ್ತು. ಇದು [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು, [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]]ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. 2007ರ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇದು 60,975,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Population2007">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|title=Population estimates: UK population grows to 60,975,000|date=21 August 2008|publisher=Office for National Statistics|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20021202165044/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|archivedate=2 December 2002}}</ref> ಪ್ರಸಕ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿವ್ವಳ [[ವಲಸೆ]] ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ಫಲವತ್ತತಾ ದರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ]] ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2006/aug/25/immigrationasylumandrefugees.asylum |title=Rising birth rate, longevity and migrants push population to more than 60&nbsp;million |publisher=The Guardian |date=25 August 2006|dateformat = dmy|accessdate=25 August 2006}}</ref> 2007ರ ಮಧ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ UK 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಪಿಂಚಣಿ ಪಡೆಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/22/population.socialtrends|title=Ageing Britain: Pensioners outnumber under-16s for first time|last=Travis|first=Alan|date=22 August 2008|work=The Guardian|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2007ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 51.1 ದಶಲಕ್ಷ ಇರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="natpop">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|title=Population estimates: UK population approaches 61 million in 2007|date=21 August 2007|publisher=Office for National Statistics|format=PDF|accessdaymonth=28 August|accessyear= 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080821110543/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|archivedate=21 August 2008}}</ref> 2003ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ<ref name="2003density">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=760|title=Population: UK population grows to 59.6 million|date=28 January 2005|publisher=Office for National Statistics|accessdaymonth = 20 August|accessyear=2008}}</ref> ಒಂದು ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ 383 ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. 2007ರ ಮಧ್ಯದ ಅಂದಾಜುಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.1 ದಶಲಕ್ಷ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3 ದಶಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಿಂತ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.8 ದಶಲಕ್ಷ <ref name="natpop" /> ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. 2003ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂಕಿ ಅಂಶ {{convert|383|PD/km2|PD/sqmi}}ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ, ವೇಲ್ಸ್ {{convert|142|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ {{convert|125|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}} ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕೇವಲ {{convert|65|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="2003density" /> 2007ರಲ್ಲಿ, UKಯಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.90 ಮಕ್ಕಳಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ [[ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತಾ ದರ]] (TFR) ಇತ್ತು. ಆ ವರ್ಷ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ 709,000 ಮುಟ್ಟಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನ್ಯ ತಾಯಂದಿರ ಸರಾಸರಿ 1.6 ಮಕ್ಕಳ ಫಲವತ್ತತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.2 ಮಕ್ಕಳ ಫಲವತ್ತತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿದೇಶೀ ತಾಯಂದಿರೂ ಸಹಾ ಸೇರಿದ್ದಿದು. ಹೀಗಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದಂತೆ<ref name="Fertility2007">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?ID=951|title=Fertility: Rise in UK fertility continues|publisher=Office for National Statistics|date=21 August 2008|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008}}</ref> [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌]]ನ ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.95 ಮಕ್ಕಳಷ್ಟು<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1185465/Baby-boom-Nearly-quarter-babies-born-mothers-outside-UK-birth-rate-hits-time-high.html|title=Baby boom: Nearly quarter of babies are born to mothers from outside the UK as birth rate hits all-time high|date=22 May 2009|accessdate=21 May 2009}}</ref> ಏರಿತು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರಸಕ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇದು 1964ರ<ref name="Fertility2007" /> 'ಬೇಬಿ ಬೂಮ್‌' ಉತ್ತುಂಗವಾದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯೇ ಆಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲೀ ದರ 2.1ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ 2001ರ ದಾಖಲೆಯ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣ 1.63ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Fertility2007" /> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಕೇವಲ 1.73 ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.02 ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. === ವಲಸೆ === ಯೂರೋಪ್‌ನ ಇತರೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do ಬ್ರಿಟೀಷೇತರ ತಾಯಂದಿರ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದಾಖಲೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072321/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do |date=2008-12-10 }}. ಇದು ಲಂಡನ್‌, 22 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008</ref> ವಲಸೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 1991 ಮತ್ತು 2001ರ ನಡುವೆ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಏರಲು ಇದೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಾಗರಿಕರು ಒಕ್ಕೂಟದ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ<ref>[http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಓಡಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬದುಕುವುದು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಕ್ಕು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204054324/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm |date=2012-02-04 }} ಯೂರೋಪ್‌.eu. 6 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಆರು ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು 2004ರಲ್ಲಿ EU ಸೇರಿದ [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಐರೋಪ್ಯ]] ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸಿಗರು [[ಹೊಸ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌|ಹೊಸ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ದೇಶಗಳಿಂದ<ref> {{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1569400/Emigration-soars-as-Britons-desert-the-UK.html|title=Emigration soars as Britons desert the UK}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/society/2007/nov/16/emigration ಜನರು ದಾಖಲಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಅರಸಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ] ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ನವೆಂಬರ್‌ 16, 2007.</ref> 2005ರಲ್ಲಿನ <ref>[http://news.scotsman.com/scotlandspopulation/Net-migration-gain-boosts-Britains.2823718.jp ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವಾರ 500 ಜನರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ]. Scotsman.com News. ನವೆಂಬರ್‌ 3, 2006.</ref> ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪುನರ್‌ಮಿಲನದ ಕಾರಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1680430.ece ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಜನ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಗಮನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121919/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1680430.ece |date=2010-05-25 }} ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20, 2007.</ref> ಈ ಸ್ಥಳಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ EU ಸೇರಿದ ರೊಮೇನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2007/sep/23/immigration.eu|title=Home Office shuts the door on Bulgaria and Romania|last=Doward|first=Jamie|coauthors=Temko, Ned|date=2007-09-23|work=The Observer|page=2|accessdate=2008-08-23}}</ref> ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2.3 ದಶಲಕ್ಷ ನಿವ್ವಳ ವಲಸಿಗರು<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1023512/Third-World-migrants-2-3m-population-boom.html ತೃತೀಯ ವಿಶ್ವದ ವಲಸಿಗರು ನಮ್ಮ 2.3ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದಾರೆ], ಡೈಲಿ ಮೇಲ್‌, 3 ಜೂನ್‌ 2008</ref> 1997ರಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour's+U-turn/article.do ವಲಸೆಯ ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಟೋರೀಸ್‌ ಕರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021051705/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour%27s+U-turn/article.do |date=2008-10-21 }}, ಇದು ಲಂಡನ್‌, 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008</ref> ಅವರಲ್ಲಿ 84% ಜನ ಯೂರೋಪ್‌ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವರು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html ಇಮ್ಮೈಗ್ರೇಷನ್‌: ಫೀಲ್‌ ವೂಲಾಸ್‌ ಅಡ್‌ಮಿಟ್ಸ್‌ ಲೇಬರ್ ರೆಸ್‌‌ಪಾನ್ಸಿಬಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಫೈಲ್ಯೂರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523205821/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html |date=2010-05-23 }}‌‌, ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌, 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008</ref> ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾದರೂ 2031ರ <ref> [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7602526.stm ವಲಸಿಗರ ಕ್ಯಾಪ್‌ ಯೋಜನೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಮಂತ್ರಿ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008</ref> ವೇಳೆಗೆ ಇನ್ನೂ 7 ದಶಲಕ್ಷ ವಲಸಿಗರು ಬರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |title=Immigration 'far higher' than figures say |publisher=The Telegraph |date=2007-01-05 |accessdate=2007-04-20 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529014735/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2007ರಲ್ಲಿ UKಗೆ ಅಗಮಿಸಿದ ನಿವ್ವಳ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ 191,000 ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀರಿ 237,000ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ.<ref> [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7737134.stm 237,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾದ UK ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 19 ನವೆಂಬರ್‌, 2008</ref> ಇತರೆ ಕೆಲವು ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ<ref>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=402 |title=Europe: Population and Migration in 2005 |author=Rainer Muenz |publisher=Migration Policy Institute |month=June | year=2006 |accessdate = 2007-04-02}}</ref> ಹೋಲಿಸಿದರೆ UKಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ-ಜನ್ಯ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಕಿಗಳು ಬಹುತೇಕ 9.1 ದಶಲಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವವಿದೆ.<ref name="immigrants">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1577120/Britain-to-have-'9.1m-immigrants-by-2030'.html|title=Britain to have '9.1&nbsp;m immigrants by 2030'|publisher=Daily Telegraph|access-date=2009-10-21|archive-date=2008-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601163417/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1577120/Britain-to-have-%279.1m-immigrants-by-2030%27.html|url-status=dead}}</ref> ಇದೇ ವೇಳೆ ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕನಿಷ್ಟ 5.5 ದಶಲಕ್ಷ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌-ಜನ್ಯ ಜನರು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="BritsAbroad">{{cite web |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |author=Dhananjayan Sriskandarajah and Catherine Drew |publisher=Institute for Public Policy Research |date=2006-12-11 |accessdate=2007-01-20 |archive-date=2007-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |title=Brits Abroad |publisher=BBC News |accessdate = 2007-04-20}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |publisher=BBC|date=2006-12-11 |accessdate = 2007-04-20}}</ref> ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], [[ಸ್ಪೇನ್‌|ಸ್ಪೇನ್]]‌, [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಲಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲ್ಕು ಗಮ್ಯಸ್ಥಳಗಳು.<ref name="BritsAbroad" /><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm "ಬ್ರಿಟ್ಸ್‌ ಅಬ್ರಾಡ್‌: ಕಂಟ್ರಿ-ಬೈ-ಕಂಟ್ರಿ"]. BBC ವಾರ್ತೆಗಳು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11, 2006.</ref> [[ಚಿತ್ರ:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|300px|left|ಹುಟ್ಟಿದ ದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[ಚಿತ್ರ:British expats countrymap.svg|thumb|300px|left|ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರು]] 2006ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ 2005ಕ್ಕಿಂತ 32% ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 149,035 ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. 2006ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವ ದೊರೆತ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ 2005ಕ್ಕಿಂತ 5% ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವಾದ 154,095,. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು [[ಭಾರತ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಸೊಮಾಲಿಯಾ|ಸೊಮಾಲಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌|ಫಿಲಿಪ್ಪೈನ್ಸ್‌]] ದೇಶಗಳ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ.<ref>[250] ^ ಜಾನ್‌ ಫ್ರೀಲವ್‌ ಮೆನ್ಶಾ, [https://web.archive.org/web/20070620072431/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/hosb0807.pdf ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, 2006], ಹೋಮ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಬುಲೆಟಿನ್‌ 08/07, 22 ಮೇ 2007. 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007 ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2006ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ 21.9% ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಂದಿರು UKಯಿಂದ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು(669,601ರಲ್ಲಿ 146,956).<ref> [http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=369 26 ವರ್ಷಗಳಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲವತ್ತತಾ ದರ] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ13 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌‌‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, 1 ಮೇ 2004 ಮತ್ತು 30 ಜೂನ್‌ 2007ರ ನಡುವೆ [[ಕೆಲಸಗಾರ ನೋಂದಣಿ ಯೋಜನೆ|ವರ್ಕರ್‌ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಸ್ಕೀಮ್‌]]ಗೆ (ಮೇ 2004ರಲ್ಲಿ EU ಸೇರಿದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ) ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ 682,940 ಜನರಲ್ಲಿ 656,395 ಜನರು ಸ್ವೀಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|publisher=UK Border Agency, Department for Work and Pensions, HM Revenue & Customs and Communities and Local Government|url=http://www.ind.homeoffice.gov.uk/sitecontent/documents/aboutus/reports/accession_monitoring_report/report16/may04jun08.pdf?view=Binary|title=Accession Monitoring Report: May 2004-June 2008|accessdate=2007-08-26|archive-date=2008-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023085803/http://www.ind.homeoffice.gov.uk/sitecontent/documents/aboutus/reports/accession_monitoring_report/report16/may04jun08.pdf?view=Binary|url-status=dead}}</ref> ಸ್ವ ಉದ್ಯೋಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲದ ಜನರು (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ಈ ಯೋಜನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ವಲಸೆಯ ಒಳಹರಿವಿನ ಕೆಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಎಷ್ಟು ಜನ ವಲಸಿಗರು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 30 ಜೂನ್‌ 2007ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಂತೆ 12 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 56% ಜನರು ಗರಿಷ್ಟ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಉಳಿಯಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 2005ರ ಹೊಸ EU ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದಾದ ನಿವ್ವಳ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ 64,000ದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ.<ref name="ONS"> {{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=1311 |title=International migration: Net inflow rose in 2004 |publisher=Office for National Statistics |date=15 December 2005 |dateformat = dmy|accessdate=22 November 2006}} </ref> ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ EU ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟು 1 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು UKಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಆ ಬಳಿಕ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದರು ಇಲ್ಲವೇ ಇತರೆ/ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.ippr.org/members/download.asp?f=%2Fecomm%2Ffiles%2Ffloodgates%5For%5Fturnstiles%2Epdf|title=Floodgates or turnstiles? Post-EU enlargement migration flows to (and from) the UK|author=Naomi Pollard, Maria Latorre and Dhananjayan Sriskandarajah|publisher=Institute for Public Policy Research|date=2008-04-30|accessdate=2008-04-30|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421131227/http://www.ippr.org/members/download.asp?f=%2Fecomm%2Ffiles%2Ffloodgates_or_turnstiles.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7372025.stm|title=Half EU migrants 'have left UK'|publisher=BBC News|date=2008-04-30|accessdate = 2008-04-30}}</ref> UKಯ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು [[ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನ]]ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-509042/One-Poles-Britain-plan-stay-life-says-survey.html|title=One in every four Poles in Britain plan to stay for life, says survey}}</ref> UKನಲ್ಲಿನ [[2000ರ ಅಂತ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] [[ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನ|ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನ‌‌]]ಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಅವರನ್ನು UKಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home:+Poles+hit+by+UK's+economic+downturn/article.do ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಅಪ್‌ ಫಾರ್‌ ಹೋಮ್‌: ಪೋಲ್ಸ್‌ ಹಿಟ್ ಬೈ UK's ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಡೌನ್‌ಟರ್ನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023063415/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home:+Poles+hit+by+UK's+economic+downturn/article.do |date=2008-10-23 }}, ದಿಸ್‌ ಈಸ್‌ ಲಂಡನ್‌, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 20, 2008</ref> [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮೆ]]ಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ 2.5 ದಶಲಕ್ಷ ವಿದೇಶೀ ಕಾರ್ಮಿಕರು (ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಬಂದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) 2002 ಮತ್ತು 2007ರ ನಡುವೆ UKಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು EU ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6913296.stm|title=UK gets 2.5&nbsp;m new foreign workers|date=24 July 2007}}</ref> [[ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ|ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]]ದ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಬರುವ ವಲಸಿಗರಿಗೆ UK ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌-ಆಧಾರಿತ ವಲಸೆ ಪದ್ಧತಿ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ ವಲಸೆ ಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ [[ಫ್ರೆಶ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್|ಫ್ರೆಶ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್‌]] ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲಿದೆ. === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು, 11ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದ [[ಸೆಲ್ಟ್‌]]ರು, ರೋಮನ್ನರು,ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ನರು, ನಾರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಮನ್ನರು]][[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಿರುದ್ವೀಪಗಳ ಉಗಮದ ಇತಿಹಾಸ|ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ DNAಯ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು, ಹಿಂದಿನ ಹಿಮಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಸುಮಾರು 12,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಬಂದವು ಮತ್ತು ತದನಂತರದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಂಶವಾಹಿಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಂಶವಾಹಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ "''[http://news.nationalgeographic.com/news/2005/07/0719_050719_britishgene.html ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟನ್]'' ‌" ಜೇಮ್ಸ್‌ ಓವೆನ್‌, ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌]]'' 19 ಜುಲೈ 2005.</ref><ref>ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಒಪ್ಪೆನ್‌‌ಹೆಮರ್‌, [http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 ಮಿಥ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆನ್‌ಸೆಸ್‌‌ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926181227/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 |date=2006-09-26 }}, ''[[ಪ್ರಾಸ್‌ಪೆಕ್ಟ್‌ (ಮ್ಯಾಗಜಿನ್‌)|ಪ್ರಾಸ್‌ಪೆಕ್ಟ್‌]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006. 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006.ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1945ರಿಂದ, [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಕೆರಿಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಾಸ್ತವ ವಲಸೆಯ ಕಾರಣ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾರಂಪರಿಕ ಬಂಧನಗಳು. 2004ರಿಂದ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯುರೋಪ್‌|ಮಧ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ EUನ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರ ಪರಿಣಾಮ, ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು‌ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಗುಂಪುಗಳ ಗಾತ್ರ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.<ref> ವೈ ಐ ಲೆಫ್ಟ್‌ UK ಟು ರಿಟರ್ನ್‌ ಟು ಪೋಲೆಂಡ್ BBC ವಾರ್ತೆಗಳು</ref>[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ 2001ರ ಜನಗಣತಿ|2001]]ರಂತೆ, 92.1% ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಬಿಳಿಯರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, 7.9%<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176 |title=Ethnicity: 7.9% from a non-White ethnic group |publisher=Office for National Statistics |date=2004-06-24 |accessdate = 2007-04-02|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090909132851/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176|archivedate=2009-09-09}}</ref> ರಷ್ಟು UK ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗದವರು ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪು|ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right" |- ! width="200px"|[[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು]] ! [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ! % ಒಟ್ಟು* |- | align="left"| [[ಬಿಳಿ ಜನರು|ಬಿಳಿಯರು]] | {{commas|54153898}} | 92.1% |- |- | align="left"| [[ಕಪ್ಪು ಜನರು|ಕರಿಯರು]] | {{commas|1148738}} | 2.0% |- | align="left"|[[ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ|ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗ]] | {{commas|677117}} | 1.2% |- | align="left"| [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಭಾರತೀಯ|ಭಾರತೀಯರು]] | {{commas|1053411}} | 1.8% |- | align="left"| [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಯರು]] | {{commas|747285}} | 1.3% |- | align="left"| [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯರು]] | {{commas|283063}} | 0.5% |- | align="left"|ಇತರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಏಷ್ಯಾದವ|ಏಷ್ಯನ್ನರು]] (ಚೀನೀಯರಲ್ಲದವರು) | {{commas|247644}} | 0.4% |- | align="left"| [[ಚೀನಾದ ಜನರು|ಚೀನಿಯರು]] | {{commas|247403}} | 0.4% |- | align="left"|ಇತರೆ | {{commas|230615}} | 0.4% |- | colspan="3" align="left"| {{smaller|* Percentage of total UK population}} |} ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ UKಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್‌ 2005ರಂತೆ ಲಂಡನ್‌ನ 30.4%ರಷ್ಟು <ref>{{cite web|url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3&b=276743&c=London&d=13&e=13&g=325264&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1201351285750&enc=1&dsFamilyId=1812&bhcp=1|title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): London|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-04-23|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HAPQg?url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌]]ನ<ref>{{cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276827&c=Leicester&d=13&e=13&g=394575&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1208962134759&enc=1&dsFamilyId=1812|title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): Leicester|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-04-23|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HctGd?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3|url-status=dead}}</ref> 37.4%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಿಳಿಯೇತರರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ [[ಈಶಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ನೈರುತ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ನೈರುತ್ಯ]]ದ 5%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು 2001ರ ಜನಗಣತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/commentaries/ethnicity.asp|title=Census 2001 - Ethnicity and religion in England and Wales|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-04-23|archive-date=2012-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185133/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/index.html|url-status=dead}}</ref> 2007ರಂತೆ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆ|ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ/ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ/ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ 22% [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ]], 17.7% [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಮಾಧ್ಯಮಿಕ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು.<ref>{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/rsgateway/DB/SFR/s000744/UPDATEDSFR30_2007.pdf |title=Schools and Pupils in England |month=January |year=2007 |format=PDF |accessdate=2008-10-17 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019014742/http://www.dcsf.gov.uk/rsgateway/DB/SFR/s000744/UPDATEDSFR30_2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |title=One fifth of children from ethnic minorities |publisher=The Daily Telegraph |author=Graeme Paton |date=2007-10-01 |accessdate = 2008-03-28}}</ref> === ಭಾಷೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ದೇಶಗಳು.]] UK ''[[ನಿಜವಾದ|ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ]]'' ವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ [[ಆಡುವ ಭಾಷೆ|ಆಡುಭಾಷೆ]]ಯೆಂದರೆ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]. [[ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್‌|ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್]]‌, [[ನಾರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆ|ನಾರ್ಮನ್‌]][[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ [[ಹಳೆಯ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಹಳೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]]ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ನರ ಭಾಷೆಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮಾನಿಕ್‌ ಭಾಷೆ]] ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಭಾಷೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬಹುವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬೋಧನಾ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |title=English-Language Dominance, Literature and Welfare |author=Jacques Melitz |publisher=Centre for Economic Policy Research |year=1999 |accessdate=2006-05-26 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGyCeG9?url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |url-status=dead }}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರದ [[ಮಧ್ಯ ಆಂಗ್ಲ|ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]]ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಭಾಷೆ|ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ]] ಭಾಷೆ ಐರೋಪ್ಯ ‌ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |title=Eurolang - Language Data - Scots |publisher=Eurolang.net |date= |accessdate=2008-11-02}}</ref> UKಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಭಾಷೆ]]ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ: [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ|ವೆಲ್ಶ್]], [[ಐರಿಷ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್|ಐರಿಶ್‌ ಗ್ಯಾಲಿಕ್]], (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಐರಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಐರಿಶ್‌]] ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.) [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ನಿಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಕಾರ್ನಿಶ್‌]]. 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಐದಕ್ಕಿಂತ(21%) ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ತಾವು ವೆಲ್ಶ್‌‌ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲೆವು<ref> [http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&amp;Pos=6&amp;ColRank=1&amp;Rank=192 ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌] at www.statistics.gov.uk</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು 1991ರ ಜನಗಣತಿಗಿಂತ (18%) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|format=PDF|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|title=Differences in estimates of Welsh Language Skills|accessdate=2008-12-30|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722055520/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|archivedate=2004-07-22}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್‌ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml ವೆಲ್ಶ್‌ ಟುಡೆ ಬೈ ಪ್ರೊ.ಪೀಟರ್‌ ವಿನ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ] bbc.co.uk </ref> 2001ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿ, 167,487 (10.4%) ಜನರಿಗೆ "ಐರಿಶ್ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಜ್ಞಾನವಿತ್ತು" (ನೋಡಿ-[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್‌ ಭಾಷೆ]])ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌/ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ‌ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬಂತು. [[ಹೆಬ್ರಿಡೆಸ್‌ ಹೊರವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 72% ಜನರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ 92,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನ (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 2%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ಭಾಷಾಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಜನಗಣತಿ 2001- ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |date=2013-05-22 }} gro-ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್.gov.uk. 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ವೆಲ್ಶ್‌, ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm UKಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳು 'ಟೇಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌'] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 </ref> [[ನೊವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ|ನೋವ ಸ್ಕಾಟಿಯ]], [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್|ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೆಟಗೋನಿಯಾ|ಪಟಗೋನಿಯ]], [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ|ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಶ್‌ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮಾತನಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವೆಲ್ಶ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ಭಾಷೆಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೆ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 14 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/3983713.stm ಫಾಲ್‌ ಇನ್‌ ಕಂಪಲ್ಸರಿ ಲಾಂಗ್‌ವೇಜ್ ಲೆಸನ್ಸ್‌ ] BNC ವಾರ್ತೆಗಳು 4 ನವೆಂಬರ್‌, 2004</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಾದ್ಯಂತ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬೋಧನೆಯಾಗುವ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷದವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೆಲ್ಶ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ವೆಲ್ಶ್‌ನ್ನು ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml ದಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೇಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌] BBC ವೇಲ್ಸ್‌. 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಧರ್ಮ === {{bar box |title=Religion in the United Kingdom<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=954 Religious Populations]</ref> |titlebar=#ddd |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Christianity]]|blue|71.8}} {{bar percent|No Religion|gray|15.1}} {{bar percent|Religion not stated|black|7.8}} {{bar percent|[[Islam]]|#009000|2.8}} {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|#FF4500|1.0}} {{bar percent|[[Sikhism]]|#FFDF00|0.6}} {{bar percent|[[Judaism]]|#0047AB|0.5}} {{bar percent|[[Buddhism]]|#013220|0.3}} }} ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟಂಟ್‌|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌]] ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು [[ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ|ಚರ್ಚ್‌ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಉದ್ದೇಶವು ಈಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು]] ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಇಸ್ಲಾಂ]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದುತ್ವ]], [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್‌ ಧರ್ಮ‌‌]], ಹಾಗೂ ನಂತರ [[ಯೆಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದ್ಯ]] ಧರ್ಮಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಟಿಯರ್‌ಫಂಡ್‌]] ಸಮೀಕ್ಷೆ <ref name="Tearfund_Survey">{{cite web |url=http://www.tearfund.org/webdocs/Website/News/Final%20churchgoing%20report.pdf |format=PDF |title=Tearfund Survey 2007 |accessdate=2007-05-05 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318014531/http://www.tearfund.org/webdocs/Website/News/Final%20churchgoing%20report.pdf |url-status=dead }}</ref> 53% ಜನ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಇದು 2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ<ref name="BSAS2004">{{Citation |publication-date = 2006-02-20 |year = 2004 |title = British Social Attitudes Survey |publisher = National Centre for Social Research |url = http://www.data-archive.ac.uk/findingData/snDescription.asp?sn=5329 |accessdate = 2008-02-25 }}</ref> ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೂ 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 71.6% ಜನ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=UK Census 2001 |accessdate=2007-04-22}}</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು(ಹಿಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ "ಮೃದು ಪ್ರಶ್ನೆ"ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ). ಆದರೂ ಟಿಯರ್‌ಫಂಡ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು.<ref>[http://news.adventist.org/data/2007/1175717480/index.html.en. "ರಿಸರ್ಚ್ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್‌ ದಿಸ್‌ ವೀಕ್‌ ಬೈ ದಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಚಾರಿಟಿ, ಟಿಯರ್‌ಫಂಡ್‌, ಮೇಕ್ಸ್‌ ಸಾಂಬರ್‌ ರೀಡಿಂಗ್ ಫಾರ್‌ ಚರ್ಚ್ ಲೀಡರ್ಸ್‌] ಶೇಕಡಾ 53 ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೀಯರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ 10 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ."[312]</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ದಿನೇ ದಿನೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಆಜ್ಞೇಯತಾ ವಾದ|ನಾಸ್ತಿಕ]]ರು ಮತ್ತು [[ನಾಸ್ತಿಕತೆ|ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ]]ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 9.1 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು (UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 15% ಜನ) ನಾವು [[ಮತಧರ್ಮ ವಿರೋಧ|ಧರ್ಮರಹಿತರು]] ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ 4.3 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು (UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7% ಜನ) ಧರ್ಮದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221054139/http://www.statistics.gov.uk/STATBASE/ssdataset.asp?vlnk=6590 ಧರ್ಮ: 2001ರ ಜನಗಣತಿ] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌. </ref> ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ದೇವರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವ ಜನರ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. [[ಯೂರೋಬಾರೋಮೀಟರ್|ಯೂರೋಬಾರೋಮೀಟರ್‌]] 2005ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ 38% ಜನರು "ದೇವರಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ನಂಬಿದವರಾದರೆ, 40% ಜನರು "ಯಾವುದೋ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಜೀವ ಚೈತನ್ಯವಿದೆ" ಎಂದು ನಂಬಿದವರು ಮತ್ತು 20% ಜನರು "ಯಾವುದೋ ಶಕ್ತಿ, ದೇವರು ಅಥವಾ ಜೀವ ಚೈತನ್ಯವೊಂದು ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="Eurobarometer">{{PDFlink|[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf Eurobarometer poll conducted in 2005]|1.64&nbsp;MB}}. ಪುಟ 9. ಯೂರೋಪ್‌ ಮಂಡಳಿ. 7 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==== ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ==== [[ಚಿತ್ರ:Westminster abbey west.jpg|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಗಳ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಗಾಗಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ([[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]]) ಎಂಬ [[ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್‌]]ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.cofe.anglican.org/about/history/ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |date=2010-02-21 }} ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌. 23 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಚರ್ಚ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|UK ಸಂಸತ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸ್ಪಿರಿಚುಯೆಲ್|ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ]] ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ವು ಚರ್ಚ್‌ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ([[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಅನುಚ್ಛೇದ‌ 2ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಗತ್ಯ) ಇದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೂ ಕೂಡ ಚರ್ಚ್‌ನಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆ|ಜನರಲ್‌ ಸೈನೋಡ್‌]] ಮೂಲಕ ಶಾಸನದ ಕರಡು ರಚಿಸುವ (ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೆ ರಚಿಸಿದ ಕರಡು ನಂತರ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ದಶಲಕ್ಷ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>[http://www.catholic-ew.org.uk/ccb/catholic_church/the_church_in_england_and_wales ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227121543/http://www.catholic-ew.org.uk/ccb/catholic_church/the_church_in_england_and_wales |date=2009-12-27 }} catholic-ew.org.uk. 27 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧತೆ|ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್]], [[ಸುವಾರ್ತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟಿಕಾಸ್ಟಲ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌]] ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಚರ್ಚ್‌ನ ಹಾಜರಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಈಗ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article757934.ece 'ಫ್ರಿಂಜ್‌‌'ಚರ್ಚ್ ವಿನ್ನಿಂಗ್‌ ದಿ ಬಿಲೀವರ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814125609/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article757934.ece |date=2011-08-14 }} ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌, 19 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006</ref> ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಚರ್ಚ್‌ ಎಂದರೆ [[ಎಲಿಮ್ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್|ಎಲಿಮ್‌ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]. ಇತರೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ, [[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಮುಕ್ತಿಪಡೆ|ಸಾಲ್ವೇಶನ್‌ ಆರ್ಮಿ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ರಿಫಾರ್ಮ್ಡ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌, [[ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಗಾಡ್]]‌, [[ಪ್ಲೈಮೌಥ್‌ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್|ಪ್ಲೈಮೌಥ್‌ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್‌]], [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌]][[ಮೆಥೋಡಿಸಮ್‌|ಮೆಥಾಡಿಸ್ಟ್ಸ್‌]][[ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಶನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌]]ಮತ್ತು [[ಹೌಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]ಗಳು [[ಪ್ರೆಸ್‌‌ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌]] [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]](ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ [[ಚರ್ಚು|ದಿ ಕಿರ್ಕ್‌]]‌ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ) ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್‌]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ "ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್‌ ಕೆಥೋಲಿಕ್‌ ಧರ್ಮ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌]]ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಅಂತಿಮ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223164451/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 |date=2014-12-23 }} ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌.gov.uk. 6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌ನ ಭಾಗವಾದ, 1690ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್‌‌ಬೈಟೇರಿಯನಿಸಮ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬಿಷಪ್ಪುಗಳ ಚರ್ಚು|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್‌ ಚರ್ಚ್]], ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದಾಗ ಇದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ 'ಡಾಟರ್‌ ಚರ್ಚ್' ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚರ್ಚು(1900ರ ನಂತರದ್ದು)|ಫ್ರೀ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]]ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಇತರೆ ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್ ಇನ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌]] 1920ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಹಾಗೂ '[[ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಥಿತಿಗೆ ಭಂಗ ತರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪದಚ್ಯುತಿ]]'ಗೊಂಡಿತಾದರೂ [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಪಂಥ|ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಬಿಷಪ್ಪುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಆಫ್‌ ವೇಲ್ಸ್]], ಮೆಥೋಡಿಸಮ್‌ ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚು|ಪ್ರೆಸ್‌‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌]]ಗಳೂ ಸಹಾ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. [[ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಸಂಪೂರ್ಣ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಎಂಬ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]] ಒಂದುಗೂಡಿದವು. ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟರು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=980 ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ] statistics.gov.uk. 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]] ಏಕೈಕ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚು|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್]], ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್]](ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌)ನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ==== ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:ELM and LMC Angled View 1.jpg|thumb|ಈಸ್ಟ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಮಸೀದಿಯು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ಇಸ್ಲಾಮಿಯರ ಪೂಜಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು.]] 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 1,536,015 ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರು<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722150028/http://www.statistics.gov.uk/STATBASE/ssdataset.asp?vlnk=8288 KS07 ಧರ್ಮ: ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಪರಿಣಾಮ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂಲ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು, ] statistics.gov.uk. 6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಎಂದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3%ನಷ್ಟಿದ್ದರು. [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಂ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] 42,557 ಇದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 0.84%ರಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.scotland.gov.uk/stats/bulletins/00398-02.asp 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಅಂತಿಮ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506102959/http://www.scotland.gov.uk/stats/bulletins/00398-02.asp |date=2008-05-06 }} ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌.gov.uk. 6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 1,943 ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/KeyStatistics/keystats.html |title=ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಜನಗಣತಿ 2001ರ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122204353/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/KeyStatistics/keystats.html |url-status=dead }}</ref> ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯರು|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ|ಭಾರತೀಯ]] ಮೂಲದವರು. ಲೇಬರ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆ 2,422,000 ಆಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5621482.ece ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 'ಇತರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕಿಂತ 10 ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121541/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5621482.ece |date=2010-05-25 }},ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 30, 2009</ref> 1 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು [[ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಧರ್ಮ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ: 560,000 ಹಿಂದೂಗಳು, 340,000 ಸಿಖ್ಖರು ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 150,000 ಜನರು [[ಬೌದ್ಧ ಮತ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |title=Census 2001 - Profiles |accessdate=2007-01-27 |publisher=Office for National Statistics |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717035415/http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |url-status=dead }}</ref> [[ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದು 800,000 ಹಿಂದೂಗಳು UKಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://hinduism.iskcon.com/tradition/1212.htm |title=Hinduism in Britain today |publisher=International Society for Krishna Consciousness |accessdate=2007-04-22 |archive-date=2010-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217230639/http://hinduism.iskcon.com/tradition/1212.htm |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತದ ಹೊರಗಡೆ ಇರುವ ಕೆಲವೇ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಬಸದಿಗಳಲ್ಲೊಂದು [[ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.jaincentre.com/ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರ, ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921091924/http://www.jaincentre.com/ |date=2010-09-21 }}[http://www.jaincentre.com/ UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921091924/http://www.jaincentre.com/ |date=2010-09-21 }} jaincentre.com. 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಸರಿ ಸುಮಾರು 270,000 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |title=Census 2001 - Profiles |accessdate=2007-12-02 |publisher=Office for National Statistics |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717035415/http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |url-status=dead }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:City of London.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌, ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಟೋಕಿಯೋಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ವಿಶ್ವದ ಮೂರು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [335]]] [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]], [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿ UK ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ (ಗಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಳಿಕೆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿವೆ). [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]][[ವಿನಿಮಯ ದರ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂ ಇಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] ನಂತರ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref name="GDP" /> [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮೊದಲು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]], [[ಉಕ್ಕು]] ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ [[ಜವಳಿ]] ಉದ್ಯಮಗಳಂತಹ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಇದು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ UK ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಇತರೆ ದೇಶಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೀರಣಗೊಂಡಂತೆ, ಎರಡು ವಿಶ್ವ ಮಹಾಸಮರಗಳ ನಂತರ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂ ಇಡೀ 20ನೇ ಶತಮಾನದಾದ್ಯಂತ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳು ನಶಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಉಳಿದರೂ 2003ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕೇವಲ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |title=TUC Manufacturing Conference |author=Patricia Hewitt |publisher=Department for Trade and Industry |date=2004-07-15 |accessdate=2006-05-16 |archive-date=2007-06-03 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070603164510/http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |url-status=dead }}</ref> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೋಟಾರು ಉದ್ಯಮ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಉದ್ಯಮ]] ಈ ವಲಯದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ [[MG ರೋವರ್ ಸಮೂಹ|MG ರೋವರ್ ಗ್ರೂಪ್‌]]ನ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಕುಗ್ಗಿ ಹೋಯಿತು ಅಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯಮದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ವಿದೇಶಿ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ರಕ್ಷಣಾ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[BAE Systems|BAE ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8086117.stm |title=Military spending sets new record |accessdate=2009-06-08 |publisher=www.BBC.co.uk}}</ref> ಮತ್ತು [[Airbus|ಏರ್‌ಬಸ್‌]]ನ ಮಾಲೀಕರಾದ ಐರೋಪ್ಯ ಖಂಡಾಂತರ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆ [[EADS]] ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ವಿಶ್ವ ವೈಮಾನಿಕ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[Rolls-Royce plc|ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌]] ಮಹತ್ವದ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಉದ್ಯಮ UKಯಲ್ಲಿ ಸದೃಢವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಔಷಧಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಕ್ರಮವಾಗಿ [[GlaxoSmithKline|ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೋಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[AstraZeneca|ಅಸ್ಟ್ರಾಜೆನಿಕಾ]])<ref>{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/sectors/biotech/pharmaceutical/page10219.html |title=The Pharmaceutical sector in the UK |accessdate=2007-02-27 |publisher=Department of Trade and Industry |archive-date=2007-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205141427/http://www.dti.gov.uk/sectors/biotech/pharmaceutical/page10219.html |url-status=dead }}</ref> UK ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. UK [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಲಯ|ಸೇವಾ ವಲಯ]] ಬಹಳ ಸದೃಢವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, GDPಯ 73%ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2006-04-26 |url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/Product.asp?vlnk=9333 |title=Index of Services (experimental) |publisher=Office for National Statistics |accessdate=2006-05-24}}</ref> [[ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ವಿಮೆ ಸೇವೆಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಲಂಡನ್‌ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ [[ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ|ಲಂಡನ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ [[ಲಂಡನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಆಪ್ಷನ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್|ಲಂಡನ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫೈನ್ಯಾನ್ಷಿಯಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಪ್ಷನ್ಸ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್ನಿನ ಲಾಯ್ಡ್ಸ್‌|ಲಾಯ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಡನ್‌]] ಇನ್‌ಶೂರೆನ್ಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಲಂಡನ್ನಿನ ನಗರ|ಲಂಡನ್‌ ಮಹಾನಗರ]]ದಲ್ಲಿವೆ. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ|ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ]] ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯ ಮೂರು "ಅಧಿಪತ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿ‌" ಗೆ ಮುಂದಾಳುವಾಗಿದೆ([[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾಕ್ಸ್‌ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಟೋಕಿಯೋ|ಟೋಕ್ಯೋ]] ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ). <ref>{{cite book|author=[[Saskia Sassen|Sassen, Saskia]]|title=The Global City: New York, London, Tokyo|year=2001|publisher=Princeton University Press|edition=2nd}}</ref> ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶೀ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವೊಂದು ಲಂಡನ್‌ನ [[ಲಂಡನ್‌ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳು|ಡಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಗಿರುವ [[HSBC]] <ref>[http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html "ವಿಶೇಷ ವರದಿ-ವಿಶ್ವ 2000"] ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2, 2008. </ref><ref>[http://www.hsbc.com/1/2/newsroom/news/news-archive-2008/hsbc-tops-forbes-2000-list-of-world-s-largest-companies "ಫೋರ್ಬ್ಸ್ 2000 ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ HSBC ಮುಂದು"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113200650/http://www.hsbc.com/1/2/newsroom/news/news-archive-2008/hsbc-tops-forbes-2000-list-of-world-s-largest-companies |date=2013-01-13 }} HSBC ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌, 4 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008</ref> ಮತ್ತು [[Barclays plc|ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]]ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿವೆ. UK ಮೂಲವಲ್ಲದ ಹಲವು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಐರೋಪ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ ನಗರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ USನ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ [[Citigroup|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್]]. ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, [[ಯುರೋಪ್‌|ಯೂರೋಪ್‌]]ನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಲ್ಲದೆ<ref>{{cite web |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo030430/halltext/30430h05.htm#30430h05_spnew0|title=Financial Services Industry |first=Mark |last=Lazarowicz (Labour MP) |date=2003-04-30|publisher=United Kingdom Parliament |accessdate=2008-10-17}}</ref> ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರಾಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಗ್ರೂಪ್|ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌]] ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Oil platform in the North SeaPros.jpg|thumb|UKಯ ಬಹುತೇಕ ಇಂಧನಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲದ ಸರಬರಾಜು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.]] ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. 27 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು 2004ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಆರನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{PDFlink|[http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf International Tourism Receipts]|1.10&nbsp;MB}}. UNWTO ಪ್ರವಾಸಿ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು, ಸಂಚಿಕೆ 2005 ಪುಟ 12. ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಿ ಸಂಸ್ಥೆ. 24 ಮೇ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಲಂಡನ್‌, 2006ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ 2ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ (10.4 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು) ಮತ್ತು 3ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ (9.7 ದಶಲಕ್ಷ) ನಗರಗಳಿಗಿಂತ 15.6 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ನಗರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way|title=Top 150 city destinations: London leads the way|first=Caroline|last=Bremner|publisher=Euromonitor International|date=2007-10-11|accessdate=2008-08-28}}</ref> [[ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳು]] 2005ರಲ್ಲಿ 7% GVAಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ 1997ರಿಂದ 2005ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ 6% ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |date=2007-03-09 |url=http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |title=From the Margins to the Mainstream - Government unveils new action plan for the creative industries |publisher=DCMS |accessdate=2007-03-09 |archiveurl=https://archive.today/20120628214959/http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |archivedate=2012-06-28 |url-status=live }}</ref> ದೇಶದ GDPಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕೃಷಿವಲಯದ ಕೊಡುಗೆ 0.9% ಮಾತ್ರ.<ref name="factbook" /> UK ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ<ref>{{cite web |date=2006-11-30 |url=http://europe.theoildrum.com/story/2006/11/19/135819/75 |title=The architecture of UK offshore oil production in relation to future production models |publisher=The Oil Drum |accessdate=2008-08-27}}</ref> [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] ಮತ್ತು [[ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು|ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UKಯಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ 400 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಚ್ಚಳ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.<ref name="Coal 1">{{cite web|title=Coal Around the World|author=UK Coal|url=http://www.ukcoal.com/coal-around-the-world|accessdate=2008-09-23|publisher=UK Coal|year=2007|work=UK Coal website|archive-date=2008-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013045749/http://www.ukcoal.com/coal-around-the-world|url-status=dead}}</ref> UKಯ ಒಟ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಳಕೆ (ಆಮದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) 61 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿತ್ತು.<ref name="BERR 1">{{cite web|title=Chapter 2: Long term trends Solid fuels and derived gases|author=UK Coal|url=http://www.berr.gov.uk/files/file19261.pdf|accessdate=2008-09-23|publisher=Department for Business Enterprise & Regulatory Reform|format=PDF|year=2008|work=BERR website|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923193134/http://www.berr.gov.uk/files/file19261.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇದರಿಂದ ಕೇವಲ 6.5ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರವೇ UK ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಹರಣ ದರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು 20 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Coal 1" /> [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು#ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು|ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಉರಿಸುವಿಕೆ]]ಯಿಂದ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ|ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ‌]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವೆಂದರೆ [[ನೆಲದಡಿಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅನಿಲೀಕರಣ|ನೆಲದಡಿಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅನಿಲೀಕರಣ/ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆ (UCG)]]. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳವೆಯೊಳಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹಬೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು UGC ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ಅನಿಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಸಾಧುವಾದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. UGC ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸಾಧುವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಮುದ್ರ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣ 7 ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‌ನಿಂದ 16 ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Coal 2">{{cite web|title=Coal Reserves in the United Kingdom|author=The Coal Authority|url=http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf|accessdate=2008-09-23|publisher=The Coal Authority|format=PDF|year=2007|work=Response to Energy Review|archive-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104054403/http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf|url-status=dead}}</ref> UKಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳು UKಯಲ್ಲಿನ 200ರಿಂದ 400 ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Coal 3">{{cite web|title=BBC News England Expert predicts 'coal revolution'|author=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7046981.stm|accessdate=2008-09-23|publisher=BBC|dater=2007-10-16|work=BBC News website}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:London.bankofengland.arp.jpg|thumb|ದಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌; ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು]] ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು [[HM ಖಜಾನೆ]]ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ|ವಿತ್ತಮಂತ್ರಿ‌]] (ಈಗ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು [[ಅಲಿಸ್ಟೇರ್‌ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್]]) ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (ಈಗಿನವರು, ''Rt Hon‌'' [[ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌‌|ಗಾರ್ಡನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]] MP )[[ಖಜಾನೆಯ ಮೊದಲ ಅಧಿಪತಿ|ಖಜಾನೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಖಜಾನೆಯ ಎರಡನೇ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಉದಾರೀಕರಣ, ಅಲ್ಪ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ‌ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, [[ಅಧಿಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದರ|ಬಡ್ಡಿ ದರ]]ಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡುವುದು 1997ರಿಂದ [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ]] ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ|ಹಣಕಾಸು ನಿಯಮಾವಳಿ ಸಮಿತಿ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312060011/http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm |date=2008-03-12 }} www.bankofengland.co.uk. 8 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮೋದನೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಪೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 3 ಪೆನ್ಸ್‌ನಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಇಲ್ಲವೇ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಭೂತ ದರವನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಇದುವರೆಗೂ ಜಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಂತೆ, UKಯ [[ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲ]] [[ಸಮಗ್ರ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|GDP]]ಯ 49% ಇತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7952262.stm UK ಮುಂಗಡಪತ್ರದ ಕೊರತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 19 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009</ref> UKಯ ಕರೆನ್ಸಿ '''[[ಪೌಂಡಿನ ಚಿಹ್ನೆ|£]]''' ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಪೌಂಡ್‌ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]]. [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]] ಆಗಿದ್ದು, ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ನೋಟುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಯುರೋ|ಯೂರೋ]] ಕರೆನ್ಸಿಯ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರದಿರಲು UK ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ''Rt Hon'' ಗಾರ್ಡನ್‌‌ ಬ್ರೌನ್‌ MPರು, ಯೂರೋ ಸೇರದಿರಲು ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಧಾರ ಯೂರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಸರಿಯಾದುದು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಸಮೀಪ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite web |date=2007-07-24 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article2127640.ece |title=Puritanism comes too naturally for 'Huck' Brown |publisher=Times Online |accessdate=2007-07-24 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814094905/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article2127640.ece |url-status=dead }}</ref> ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ "[[ಐದು ಆರ್ಥಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು|ಐದು ಆರ್ಥಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ]]" ಒಳಪಟ್ಟ ನಂತರವೇ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಲು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌ ಸರ್ಕಾರ ವಾಗ್ದಾನ ನೀಡಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ UKಯ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು (55%) ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ, 30% ಜನರು ಇದರ ಪರವಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |date=2005-02-28 |url=http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/emu-entry-and-eu-constitution.ashx |title=[[EMU]] Entry and [[EU Constitution]] |publisher=MORI |accessdate=2006-05-17 |archive-date=2009-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602083723/http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/emu-entry-and-eu-constitution.ashx |url-status=dead }}</ref> 23 ಜನವರಿ 2009ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಬಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು UKಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 1991ರಿಂದ [[2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ|ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು]] ಆವರಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7846266.stm|title=UK in recession as economy slides |publisher=BBC|date=2009-01-23|accessdate=2009-01-23}}</ref> ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ 5.2% ನಿಂದ ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ 7.6%ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾದ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]]ದ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ 2008ರ ಅಂತಿಮ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿತ್ತು. 18 ರಿಂದ 24ರ ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ದರ 11.9%ರಿಂದ 17.3%ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>[http://www.economist.com/world/britain/displaystory.cfm?story_id=14062327&amp;fsrc=rss ನೋ ವೇ ಟು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಔಟ್ ಇನ್ ಲೈಫ್‌]. ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌. ಜುಲೈ 16, 2009.</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜು]] [[ಚಿತ್ರ:Tom Quad, Christ Church 2004-01-21.jpg|thumb|right|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಚರ್ಚ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:BirminghamUniversityChancellorsCourt.jpg|thumb|right|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಒಂದು ಪೌರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರತಿ ದೇಶವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ ಒದಗಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು [[ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು]] (ಹಿಂದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.) ಹೊತ್ತಿದ್ದರೂ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, [[ಮಕ್ಕಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಮಕ್ಕಳು, ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಹಾಗೂ [[ನಾವೀನ್ಯತೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |title=Local Authorities |publisher=DCSF |accessdate=2008-12-21}}</ref> ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 1870ರಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 1900ರಲ್ಲೂ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&SubMenuItemID=183&MenuItemID=43 |title=United Kingdom |publisher=Humana |accessdate=2006-05-18 |archive-date=2006-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003010910/http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&SubMenuItemID=183&MenuItemID=43 |url-status=dead }}</ref> ಐದರಿಂದ ಹದಿನಾರರ ವಯೋಮಾನದ (ಜುಲೈ ಅಥವಾ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ಕೊನೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೆ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ) ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರೈಸಿರುವುದು ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ ವಲಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ. ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯಾದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ 7%ಅನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/education/2007/nov/09/schools.uk |title=Private school pupil numbers in decline |publisher=Guardian |date=2007-11-09}}</ref> [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]] ಅಥವಾ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದವರು.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/6905288.stm |title=More state pupils in universities |publisher=BBC News |date=2007-07-19}}</ref> ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಶಾಲೆಗಳು, ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. 2006ರಲ್ಲಿ GCSE ಫಲಿತಾಂಶದ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ ಹತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ [[ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಲೆ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೊಂದಿದೆ; [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಲಂಡನ್‌ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್|ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್‌ನ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್|ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಲಂಡನ್‌]] ಇವು 2008ರ [[THES - QS ಜಗತ್ತಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು|THES - QS ಜಾಗತಿಕ‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ‌‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ 10 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=243&pubCode=1|title=The top 200 world universities|publisher=Times Higher Education|date=2008-10-09|accessdate=2009-05-14}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವು [[TIMSS]]) ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಗಣಿತಕ್ಕೆ 7ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ 6ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ|ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯ]]ದ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂರೋಪಿನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮುಂದುವರೆದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7773081.stm ವಿಶ್ವ ಟಾಪ್‌ 10ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008</ref> [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಜೀವ ಕಲಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಕೆ ಖಾತೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಶಾಲೆಗಳ ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕಗಳು|ಇಲಾಖೇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗೂ [[ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ|ಮಾಧ್ಯಮಿಕೋತ್ತರ]] [[ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನೀಡಲಾಗುವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಾನ್ಯತೆ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಅರ್ಹತಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಶನ್ಸ್‌ ಅಥಾರಿಟಿ]] ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.sqa.org.uk/sqa/5656.html SQA ಬಗ್ಗೆ] sqa.org.uk. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಉನ್ನತ ಧ್ಯೇಯ ಹಾಗೂ ಉತೃಷ್ಟತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆ|ಲರ್ನಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]] ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ] ltಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್.org.uk. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸ್ಕಾಟ್‌‌ಲೆಂಡ್‌ 1496ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.scotland.org/about/innovation-and-reativity/features/education/e_brain_drain.html ಬ್ರೈನ್‌ ಡ್ರೈನ್‌ ಇನ್‌ ರಿವರ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} scotland.org. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ 4%ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಅಧಿಕ. ಆದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6563167.stm |title=Increase in private school intake |publisher=BBC News |date=2007-04-17}}</ref> 2001ರಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕವೂ ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರ ದತ್ತಿ ಯೋಜನೆಯೂ ರದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಪದವಿ ದತ್ತಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನಾಗಲೀ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7268101.stm MSPs ವೋಟ್‌ ಟು ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್‌ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್‌ ಫೀ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008</ref> [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]ವು, [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌)|ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂತ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಖಾತೆಯ ಸಚಿವ|ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕಲಿಕೆಯ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಐದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಬೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ|ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ '[[ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಮಂಡಳಿ|ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು &amp; ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಸಮಿತಿ‌]]'(CCEA) ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.ccea.org.uk/ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ - ನಾವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305135914/http://ccea.org.uk/ |date=2018-03-05 }} ccea.org.uk. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು [[ವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನಸಭೆ|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ಹೊತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಲ್ಶ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ|ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 16 ವಯೋಮಾನದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೆಲ್ಶ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿವೆ. ಪೂರ್ಣ ದ್ವಿಭಾಷೀ ವೇಲ್ಸ್‌ನ್ನು ಹೊಂದುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ವೆಲ್ಶ್‌ ಮಾಧ್ಯಮದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪದಲ್ಲಿವೆ. == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:NorfolkAndNorwichUniversityHospital(KatyAppleton)Aug2005.jpg|thumb|right|ನಾರ್‌ಫೋಕ್‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ವಿಚ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ಒಂದು ಆಧುನಿಕ NHS ಆಸ್ಪತ್ರೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Royal Aberdeen Children's Hospital.jpg|thumb|right|ದಿ ರಾಯಲ್ ಅಬರ್ದೀನ್ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.]] [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಒಂದು [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ವಿಚಾರ]]. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ನಿಯಮಾವಳಿ ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm 'ಹ್ಯೂಜ್‌ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ಸ್‌' ಇನ್ ಡಿವಾಲ್ವ್ಡ್ NHS] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು 28 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm NHS ಈಗ ನಾಲ್ಕು ಬೇರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು] [[BBC]] 2 ಜನವರಿ 2008</ref> ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಉತ್ತಮ ಸಹಕಾರದ ಕಾರಣ ಸೇವಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿರುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎಲ್ಲ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ಕಾನೂನು|UK ಖಾಯಂ ನಿವಾಸಿ]]ಗಳಿಗೆ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಬಂಡವಾಳದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ಧರಣೆ|ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸೇವೆಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. UKಯಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ]]‌, [[ಶುಶ್ರೂಷಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸೂತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮಂಡಳಿ|ಶುಶ್ರೂಷಾ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಂಡಳಿ‌]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಉದಾ: ರಾಯಲ್‌ [[ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್‌|ಕಾಲೇಜ್‌]]ಗಳು ). [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳು, [[ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾ ಶಾಸ್ತ್ರ|ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ದಾದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಪರರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು UKಯಾದ್ಯಂತ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ‌]]ಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 5 ಜುಲೈ 1948ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ [[1946ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ<ref>[http://www.dh.gov.uk/en/Aboutus/index.htm ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214204741/http://www.dh.gov.uk/en/Aboutus/index.htm |date=2009-12-14 }} dh.gov.uk. 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಾಗೂ [[ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ‌]] - ಇವರು ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮತ್ತು NHSನ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗೆಗೆ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ NHS 1.3 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಸಂಯೋಜಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/6450303.stm |title=NHS workforce 'falls by 11,000' |publisher=BBC News, |date=2007-03-14}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ([[ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯ|ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿ]]), ಮಾಧ್ಯಮಿಕ([[ಆಸ್ಪತ್ರೆ|ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]])ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ([[ಬೋಧಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ|ಬೋಧಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು]]), ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟೂಟ್‌ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್‌]] ಅಥವಾ NICE ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಜನತೆಗೆ NHS ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬೇಕೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌|NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೇವೆ [[1947ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್) ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. (ತದನಂತರ ಇದು 1978ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್) ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ರದ್ದಾಯಿತು) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ NHSಗೆ ಸರಿಹೊಂದಲೆಂದು 5 ಜುಲೈ 1948ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ ಯೋಜನೆಯೊಂದು [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]] ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ 1948ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌(HIMS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114040031/http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html |date=2013-01-14 }} www.60yearsofnhsಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌.co.uk. 28 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ 47,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾದಿಗಳು, ಶುಶ್ರೂಷಕಿಯರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕ ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ 3,800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಲಹಾವೈದ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸುಮಾರು 158,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, 12,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈದ್ಯರು, ಕುಟುಂಬ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಪರರು ಎಂದರೆ ದಂತವೈದ್ಯರು, ನೇತ್ರತಜ್ಞರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು NHSನ ವತಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮುದಾಯ ಔಷಧ ತಜ್ಞರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ NHS ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140628224652/http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx |date=2014-06-28 }} NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್</ref> [[ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ‌]] - ಇವರು NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಜವಾಬ್ಧಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. [[NHS ವೇಲ್ಸ್‌]] ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[NHS ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. [[1946ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ NHSನಂತೆಯೇ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಇದೂ ಕೂಡ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ NHS ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರಿಗೆ 1969ರಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11595&amp;orgid=452 1960ರ NHS ವೇಲ್ಸ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707175543/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&pid=11595 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ NHS ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವೆಲ್ಶ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಮಿತಿಗೆ 1999ರಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. NHS ವೇಲ್ಸ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ ಜನತೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 90,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿರುವುದರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್‌‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತನಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.<ref>[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11590&amp;orgid=452 NHS ವೇಲ್ಸ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯ - ಸಿಬ್ಬಂದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707180613/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&pid=11590 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk</ref> ವೇಲ್ಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮಂತ್ರಿ, ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಇಲಾಖೆ|ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಇಲಾಖೆ]] ನೀಡುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:London Heathrow T5 AB1.JPG|thumb|ಹೀಥ್ರೂ ನಿಲ್ದಾಣ 5ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಬೇರಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕಿಂತ ಲಂಡನ್‌ನ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [412] [414]]] [[ಚಿತ್ರ:Bb-forthrailbridge.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ದಿ ಫೋರ್ತ್‌ ರೈಲ್ವೆ ಬ್ರಿಜ್‌, ರೈಲು ಜಾಲದ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.]] [[ಹೈವೇಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆ|ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ [[M6 ಟೋಲ್|M6 ಟೋಲ್‌]] ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.m6toll.co.uk/faqs/default.asp?mainmenuid=6 M6ಟೋಲ್‌ ಆಗಿದಾಂಗ್ಯೆ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113225031/http://www.m6toll.co.uk/faqs/default.asp?mainmenuid=6 |date=2013-01-13 }} www.m6toll.co.uk. 13 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>[[ಸಂಚಾರಿ ದಟ್ಟಣೆ|ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ವಾಹನ ಸಂದಣಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, 2025ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ £22 ಶತಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title = Tackling congestion on our roads|url = http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/introtoroads/roadcongestion/|publisher = Department for Transport|access-date = 2009-10-21|archive-date = 2010-05-13|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100513053607/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/introtoroads/roadcongestion/|url-status = dead}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ 2006ರ [[ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್ ಸಾರಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ|ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ವರದಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ‌ನಲ್ಲಿ [[ರಸ್ತೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದು|ರಸ್ತೆ ಶುಲ್ಕ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸದೇ ಇದ್ದರೆ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ವಾಹನ ಸಂದಣಿ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title = Delivering choice and reliability|url = http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/speeches/congestion|publisher = Department for Transport|access-date = 2009-10-21|archive-date = 2009-06-06|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090606082130/http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/speeches/congestion|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|title = The Eddington Transport Study|author = Rod Eddington|year = 2006|month = December|url = http://www.dft.gov.uk/about/strategy/transportstrategy/eddingtonstudy/|publisher = UK Treasury|access-date = 2009-10-21|archive-date = 2010-05-13|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100513053704/http://www.dft.gov.uk/about/strategy/transportstrategy/eddingtonstudy/|url-status = dead}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ [[ಸಾರಿಗೆ]] ಜಾಲದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ [[ಉದ್ಯಮ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಕಾ ಇಲಾಖೆ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌)|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದಿಮೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಕೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾರಿಗೆ]] ಎಂಬ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು|ಉನ್ನತ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸತತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ದೇಶದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲು ಜಾಲದ ಸತತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಬಂಧ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯವರಿಗೆ ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಇದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.transportscotland.gov.uk/ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊರ್ಟ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ -ಕೀಪ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮೂವಿಂಗ್‌ ] www.transportscotland.gov.uk. 1 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರೈಲು ಜಾಲ ಸುಮಾರು 340 ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 3,000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ರೈಲು ಹಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 62 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.transportscotland.gov.uk/rail ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾರಿಗೆ - ರೈಲು] www.transportscotland.gov.uk. 10 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಿನ 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಫೋರ್ಥ್‌ ರೋಡ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ರೈಲು ಜಾಲದ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7775936.stm ಸಾರಿಗೆ ನೀಲನಕ್ಷೆ ಮೇಲ್ನೋಟ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008</ref> UKಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಉಪ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಗಳಿರುವ{{convert|46904|km|mi|0}} ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಮೋಟಾರ್‌ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{convert|3497|km|mi|0}} ಇಲ್ಲಿ {{convert|213750|km|mi|0}}ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ರಸ್ತೆಗಳೂ ಇವೆ. ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 16,116 ಕಿ.ಮಿ.ಗಳ (10,072 ಮೈಲಿಗಳ) [[ಜಾಲವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೈಲು|ರೈಲು ಜಾಲ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ 303 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಮಾರ್ಗ(189 ಮೈಲಿಗಳ ಮಾರ್ಗ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 18,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು 1,000 ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ರೈಲುಗಳು ಓಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ರೈಲು ಜಾಲಗಳು ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ 48,000 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು (30,000 ಮೈಲಿ ಮಾರ್ಗ) ರೈಲು ಜಾಲವಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು 1955ರಿಂದ 1975ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾದರೆ, 1960ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಲಹೆಗಾರ ([[ಬೀಚಿಂಗ್ ಕೊಡಲಿ|ಬೀಚಿಂಗ್‌ ಕೊಡಲಿ]] ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ)[[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬೀಚಿಂಗ್‌]] ನೀಡಿದ ವರದಿ ನಂತರ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 2025ರೊಳಗೆ ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7467203.stm ಮಹತ್ವದ ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಪರಿಗಣನೆ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 21 ಜೂನ್‌ 2008</ref> ರಾಜಧಾನಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 15 ಮೈಲಿ (24 ಕಿ.ಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಂಡನ್‌ನ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಲಂಡನ್‌ ಹೀಥ್ರೂ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌]] UKಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಂದಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="bbc1" /><ref name="airport" /> == ಕ್ರೀಡೆ == ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌, ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌, ವೆಲ್ಶ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‌ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹತ್ವದ [[ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾಂಘಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]‌, [[ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]‌, [[ಮುಷ್ಟಿಕಾಳಗ|ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್]], [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌|ಬ್ಯಾಡ್‌ಮಿಂಟನ್]]‌, [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]], [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗಾಲ್ಫ್‌|ಗಾಲ್ಫ್]] ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಳೆದಿವೆ ಅಥವಾ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿವೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡೆ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ದು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬಂತು.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/content/crowded-summer-of-sport.ashx|title=Crowded Summer Of Sport|publisher=Ipsos Mori|accessdate=2008-10-17|archive-date=2009-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618163751/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/content/crowded-summer-of-sport.ashx|url-status=dead}}</ref> ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಸಾಂಘಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂಡಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. (ಕ್ರೀಡಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ತಂಡಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ [[ಸ್ವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]ಎಂಬಂತೆ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು.) ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತಂಡ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌|ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ತಂಡ]] UKಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. === ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ === [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. (ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದು ಹೇಳುವಂತೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡಿದ್ದು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ.) <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7919429.stm ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ 'ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ'] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 2 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009 </ref>[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮಂಡಳಿ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮಂಡಳಿ]]ಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ]]<ref>[http://www.ecb.co.uk/ecb/about-ecb/ ECB ಬಗ್ಗೆ] www.ecb.co.uk. 4 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> UKನಲ್ಲಿ [[ಟೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌|ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಥಾನಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೌಂಟಿ ತಂಡಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್‌ ಆಟಗಾರರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿಗಳಿಗಿಂತ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳನ್ನು ಮೈದಾನಕ್ಕಿಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೂ ವೇಲ್ಸ್‌ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ತಂಡವನ್ನು ಮೈದಾನಕ್ಕಿಳಿಸಿತ್ತು. [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡೆ|ಐರಿಷ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] ಆಟಗಾರರು ಈವರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ತಂಡಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನದ ಪಂದ್ಯ|ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌) ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ತಂಡಗಳು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌|ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡ ಮೂರು ಬಾರಿ ಫೈನಲ್‌ ತಲುಪಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ [[ದೇಶದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಪಟ್ಟ|ಲೀಗ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] ಇದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 17 ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕ್ಲಬ್‍ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು 1 ವೆಲ್ಶ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೂಡ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. === ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:Wembley Stadium closeup.jpg|thumb|right|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊಸ ವೆಂಬ್ಲೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಇದುವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೇ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದ್ದು[441]]] [[ಚಿತ್ರ:Hampden Stadium.jpg|thumb|right|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಡೆನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌-ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Millennium Stadium North.jpg|thumb|ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಮಿಲೆನಿಯಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಆಡುತ್ತಿವೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಗಳು ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿವೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ UK ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. [[2012ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|UK ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ]]ಗಳಿವೆ, ಆದರೆ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್]], [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ವೆಲ್ಶ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‍]] ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಂದೀತು ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿವೆ. ಇದನ್ನು FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೆಪ್‌‌ ಬ್ಲ್ಯಾಟರ್‌ ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7286011.stm|title=Blatter against British 2012 team|publisher=BBC News|date=2008-03-09|accessdate=2008-04-02}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡ [[1966ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌|1966ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿನೆಲದಲ್ಲಿ]] [[FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌|ವಿಶ್ವಕಪ್‌]] ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತ್ತು, ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪೈಪೊಟಿ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಮಬಲದಿಂದ ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿ]]ನೀಡಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಅತಿಥೇಯ ತಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೂರಾರು ಅಂತರ್‌-ಸಂಬಂಧಿ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ. ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನೋಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಆಗಿದ್ದು,<ref>[http://www.watch-football.net/articles/premier_league.html ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಅಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಲೀಗ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205073341/http://www.watch-football.net/articles/premier_league.html |date=2008-12-05 }} watch-football.net. 1 ಅಕ್ಟೊಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3207829.stm |title=Chinese phone maker's fancy footwork |publisher=BBC News |date=2003-10-27 |accessdate=2006-08-09}}</ref> ಇದರ ಕೆಳಗಿರುವ [[ದಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಮಾವೇಶ|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌]] ಬಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಉಪ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಇದರ ರಚನೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. [[ಆರ್ಸೆನಾಲ್‌ F.C.|ಆರ್ಸೆನಲ್]], [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ F.C.|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ F.C.|ಚೆಲ್‌ಸೀ]] ಮುಂತಾದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ತಂಡಗಳು ಯುರೋಪಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ, ಆ ಪೈಕಿ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ F.C.|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]](ಐದು ಬಾರಿ), [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]](ಮೂರು ಬಾರಿ), [[ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ F.C.|ನಾಟಿಂಗ್ಯಾಮ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]] (ಎರಡು ಬಾರಿ) ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ F.C.|ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲ]] ತಂಡಗಳು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌/UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಲೀಗ್‌ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಬೇರಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ (ಇಟಲಿ,ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್ಸ್‌ಗಳ ಮೂರು ತಂಡಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ). ಮೇಲಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡ 35 ಬಾರಿ ಗೆದ್ದು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಟ್ರೋಫಿ ಗೆದ್ದವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, 36 ಬಾರಿ ಜಯಗಳಿಸಿರುವ ಇಟಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ [[ವೋಲ್ವರ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್ F.C.|ವೋಲ್ವರ್‌ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌]] ಯುರೋಪಿನ ಅಗ್ರ ತಂಡಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 90,000-ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ [[ವೆಂಬ್ಲೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ವೆಂಬ್ಲೆ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ; ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾಗಿರುವ[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್]] ಮೂರು ವಿಭಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಕೆಳಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಮೂರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ; [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್]]‌, [[ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್]]‌. [[ಬರ್ವಿಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.|ಬೆರ್‌ವಿಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. [[ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ|ಹಳೆಯ ತಂಡ]]ಗಳಾದ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ F.C.|ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.|ರೇಂಜರ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ ತಂಡಗಳ ಪೈಕಿ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ F.C.|ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ([[1966–67ರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌|1967ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್]]‌), [[ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.|ರೇಂಜರ್ಸ್‌‌]] ([[1971–72ರ UEFA ಕಪ್‌ ವಿನ್ನರ್ಸ್‌ ಕಪ್‌|1972ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ ವಿಜೇತರ ಕಪ್]]‌) ಮತ್ತು [[ಅಬರ್‌ದೀನ್ F.C.|ಅಬೆರ್‌ದೀನ್‌]]([[1982–83ರ UEFA ಕಪ್‌ನ ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳ ಕಪ್‌|ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ ವಿಜೇತರ ಕಪ್‌]] ಮತ್ತು [[1983 UEFA ಸೂಪರ್ ಕಪ್|1983ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸೂಪರ್‌ ಕಪ್]]‌)ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ತಂಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ತಂಡ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಕಪ್‌|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌]] ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಗಿದೆ. [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ವೆಲ್ಶ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು, [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ವೆಲ್ಶ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲೀಗ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೆಲ್ಶ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನ, [[ದಿ ನ್ಯೂ ಸೇಂಟ್ಸ್ F.C.|ದಿ ನ್ಯೂ ಸೇಂಟ್ಸ್‌]]ಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಶೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಓಸ್‌ವೆಸ್ಟ್ರಿ]]ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ತಂಡದ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರ F.C.]]ಯ ವೆಲ್ಶ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ, [[ಕಾಲ್ವಿನ್ ಬೇ F.C.|ಕೋಲ್‌ವಿನ್‌ ಬೇ F.C.]], [[ಮೆರ್ಟಿರ್ ಟೈಡ್‌ಫಿಲ್‌ F.C.|ಮೇರ್‌ಥಿರ್‌ ಟೈಡ್‌ಫಿಲ್‌ F.C.]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ A.F.C.|ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಕೌಂಟಿ A.F.C.]], [[ಸ್ವಾನ್‌ಸೀ ನಗರ A.F.C.]] ಮತ್ತು [[ರೆಕ್ಸ್‌ಹ್ಯಾಂ F.C.|ರೆಕ್ಸ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ F.C.]]ತಂಡಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ. 76,250 ಆಸನಗಳಿರುವ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರದ [[ಮಿಲೆನಿಯಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಮಿಲ್ಲೇನಿಯಮ್‌‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ವೇಲ್ಸ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ‌]]ಯು [[IFA ಅಧಿಕಾರ|IFA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಶಿಪ್‌]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಡೆರ್ರಿ ನಗರ F.C.|ಡೆರ್ರಿ ಸಿಟಿ]] ಎಂಬ ಒಂದು ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ UKಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ FAI ಲೀಗ್‌|ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ‌]]ಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. === ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ === [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌]]ಅನ್ನು UKಯಾದ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಆಟವಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌, ಕುಂಬ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಕಷೈರ್‌ ನಗರಗಳ [[ವೈಗನ್|ವಿಗನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್‌ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌, ಮರ್ಸೆಸೈಡ್‌|ಸೇಂಟ್‌ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌]]‌ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌|ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಇದರ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಲಯನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಏಕೈಕ ತಂಡ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಮತ್ತು ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿತ್ತು. ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ‌|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ತಂಡಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದಾಗ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.rlwc08.com/|title=Official Website of Rugby League World Cup 2008}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಆಶಸ್‌ ಸರಣಿ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ತಂಡವನ್ನು ಈಗಲೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವನ್ನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [[2013]]ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ 5ನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/rugby_league/8172440.stm ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ಗೆ UK ಆಥಿತ್ಯ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 28 ಜುಲೈ 2009 </ref> === ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ === [[Rugby union in England|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ವೇಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂಡ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌]] ಅನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಂಡ ತಮ್ಮದೇ ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. [[ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌]]ಅನ್ನು UKಯ ಕೆಲವಡೆ ಮಾತ್ರ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌|ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್]]‌, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗಡಿಗಳು]]‌, ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ವೆಸ್ಟ್‌ ಕಂಟ್ರಿ]] ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಆಟವನ್ನಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಸಮಸ್ತ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಂಬ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ RU ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಂಡಿದೆ.), ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಗೆದ್ದಾಗ, [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ವೇಲ್ಸ್‌]] ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದವು. [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ತಂಡಕ್ಕೆ ಕ್ಟಾರ್ಟರ್‌ ಪೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ. [[2015]]ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/rugby_union/8170488.stm ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ 2015ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಆಥಿತ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ ], BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 28 ಜುಲೈ 2009 </ref> === ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Wimbledon Grojean 2004 RJL.JPG|thumb|ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಮ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿರುವ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜೂನ್‌/ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Royal & Ancient Clubhouse.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌ನ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್‌, ವಿಶ್ವದ "ಗಾಲ್ಫ್‌ ನೆಲೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.]] ಹಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಳವಾದ UK, [[ಸ್ನೂಕರ್|ಸ್ನೂಕರ್‌]] ಕ್ರೀಡೆಗೂ ತವರು ಮನೆ. ಸ್ನೂಕರ್ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಸ್ನೂಕರ್ ‌ನ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌|ಷೆಫ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್‌]] ಆಟ ಮೊದಲು 1859 ಮತ್ತು 1865ರ ನಡುವೆ [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಳೆಯಿತು. [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು]]ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಲಂಡನ್‌]]ನ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌, ಲಂಡನ್‌|ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಜಾಗತಿಕ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ IIನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II]], ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ "ರಾಜರ ಆಟ"ವಾಗಿ ಜನ್ಮ ತಳೆದ [[ಶುದ್ಧತಳಿಯ ಕುದುರೆ ಜೂಜು|ಥರೋಗ್‌ಬ್ರೆಡ್‌ ರೇಸಿಂಗ್‌]](ಕುದುರು ರೇಸಿಂಗ್) UKಯಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೇಸ್‌ಗಳಾದ [[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]]‌, [[ಎಪ್ಸಮ್‌ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯ|ಎಪ್ಸಂ ಡರ್ಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಕಾಟ್ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯದ ಮೈದಾನ#ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಕಾಟ್‌|ರಾಯಲ್‌ ಆಸ್ಕಾಟ್‌]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. 0}ನ್ಯೂಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ರೇಸಿಂಗ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯದ ಜಾಡು|ನ್ಯೂ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌]] ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ. ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ದೋಣಿಯ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಿಕೆ (ಕ್ರೀಡೆ)|ರೋವಿಂಗ್]] ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲೂ UK ತನ್ನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. [[ಸ್ಟೀವ್‌ ರೆಡ್‌ಗ್ರೇವ್‌]] ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ ರೋವರ್‌ ಎಂದು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವೀವ್ ಅವರು [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ ಐದು ಬಾರಿ ಐದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು [[ವಿಶ್ವ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಿಕೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು|ವಿಶ್ವ ರೋವಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಷಿಪ್‌]]‌ಮತ್ತು [[ಹೆನ್ಲೆ ರಾಯಲ್ ವಿಹಾರ ನೌಕಾಪಂದ್ಯ|ಹೆನ್‌‌ಲೆ ರಾಯಲ್‌ ರೆಗಟ್ಟಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಜಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ರೀಡೆ UKಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರನೇ ದೊಡ್ಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ. ಆದರೂ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌ನ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್‌|ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಏನ್‌ಷಿಯೆಂಟ್‌ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌]]ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf|title=Tracking the Field|format=PDF|publisher=Ipsos MORI|accessdate=2008-10-17|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004856/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf|url-status=dead}}</ref> ನೈಜ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಮುಸ್ಸೆಲ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಲಿಂಕ್‌‌ನ ಹಳೆಯ ಗಾಲ್ಪ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/edinburgh_and_east/7949045.stm ಲಿಂಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ಟು ದಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಬುಕ್ಸ್ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 17 ಮಾರ್ಚ್ 2009</ref> [[ಷಿಂಟಿ|ಶಿಂಟಿ]] (ಅಥವಾ ''ಕ್ಯಾಮನಚಾಡ್'' )[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ (ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆ)|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆ‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅತಿ ವಿರಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ UKಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಇದು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ [[ಕ್ಯಾಮಾನಾಚ್‌ ಕಪ್‌|ಕ್ಯಾಮನಚಾಡ್‌ ಕಪ್‌]]ಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಜನರ ದಂಡೇ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm ಶಿಂಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916014743/http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm |date=2019-09-16 }} scottishsport.co.uk. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹರ್ಲಿ ಎಸೆತ|ಹರ್ಲಿಂಗ್‌]]ಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಂಘಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಲಸಿಗ ಐರಿಷ್‌ಗಳು ಕೂಡ UKಯಾದ್ಯಂತ ಈ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಮೋಟಾರು ಕ್ರೀಡೆ|ಮೋಟಾರ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ UK ತೀರ ಹತ್ತಿರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌]] ರೇಸಿಂಗ್‌ನ ಹಲವು ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ರೇಸಿಂಗ್‌ ಚಾಲಕರು UK ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ರೇಸಿಂಗ್‌ ಕಾರು ಚಾಲಕರು ಬೇರೆಲ್ಲ ದೇಶದ ಚಾಲಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. F1 ರೇಸಿಂಗ್ ನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ರ್ಯಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ಗಳಿಗೆ UK ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌|ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್]]‌(BTCC) ಎಂಬ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ [[ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರು ಜೂಜು|ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್‌ ರೇಸಿಂಗ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸಿಲ್ವರ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಸರ್ಕ್ಯುಟ್‌|ಸಿಲ್ವರ್‌ಸ್ಟೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Refimprove|section|date=July 2008}} ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಅದರ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು. [[ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ]] ಒಂದು [[ದ್ವೀಪ ದೇಶ|ದ್ವೀಪದೇಶ]]ವಾಗಿ, ಬೃಹತ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ [[ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವಾಗಿಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ತಂತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಕೇತಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಕೆನಡಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಂತಹ ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ವಸಾಹತುಗಳ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಇಲ್ಲಿನ [[ಈಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌|ಈಲಿಂಗ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]], ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂಯ ಹಳೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿರುವ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ ಇಲ್ಲವೇ ನಟರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನಟರು ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. [[BFIನ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ 100 ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು|BFI ಟಾಪ್ 100 ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]]‌ ಎಂಬ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]ನಡೆಸಿದ್ದು, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಎಂದು ಜನತೆಯು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವ 100 ಚಿತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ನೀಡಿದೆ. === ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Shakespeare.jpg|thumb|upright|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಚಾಂಡೋಸ್ ಭಾವಚಿತ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:Robert burns.jpg|thumb|upright|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌—ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, [[ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್ ಕಿರುದ್ವೀಪ|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಕಿರುದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆಯ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿರುವ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯವು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿಯಾಗಿರುವ [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ‍್]] ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್ ನಾಟಕಕಾರನೆಂದು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |title=Encyclopedia Britannica article on Shakespeare |accessdate=2006-02-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |accessdate=2006-02-26 |archive-date=2006-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |title=Columbia Electronic Encyclopedia article on Shakespeare |accessdate=2006-02-26}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ, [[ಜೆಫ್ರಿ ಚೇಸರ್|ಜೆಫ್ರಿ ಚೇಸರ‍್]] (14ನೇ ಶತಮಾನ), [[ಥಾಮಸ್ ಮೆಲೊರಿ]] (15ನೇ ಶತಮಾನ), [[ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್|ಸರ‍್ ಥಾಮಸ್ ಮೋರ‍್]] (16ನೇ ಶತಮಾನ), ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಮಿಲ್ಟನ್‌|ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಟನ್]] (17ನೇ ಶತಮಾನ) ಇವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಆಧುನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌|ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ರಿಚರ್ಡ್‌‌ಸನ್‌]]ಗೆ ಸಂದಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಬರಹಗಾರರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೊಸತನವನ್ನು ತಂದರು. ಅವರುಗಳೆಂದರೆ, [[ಜೇನ್‌ ಆಸ್ಟೆನ್‌|ಜೇನ್ ಆಸ್ಟೆನ್]], ಗಾತಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ [[ಮೇರಿ ಷೆಲ್ಲಿ]], ಮಕ್ಕಳ ಬರಹಗಾರ [[ಲೂಯಿಸ್ ಕರೋಲ್]], [[ಬ್ರಾಂಟೆ|ಬ್ರಾಂಟೆ ಸೋದರಿಯರು]], ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನಕಾರನಾದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್‌|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್]], [[ಯಥಾರ್ಥವಾದ (ಸಾಹಿತ್ಯ)|ನಿಸರ್ಗವಾದಿ ಶೈಲಿ]]ಯ ಬರಹಗಾರ [[ಥಾಮಸ್ ಹಾರ್ಡಿ]], ದಾರ್ಶನಿಕ ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಮತ್ತು ರಮ್ಯತಾವಾದಿ ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌|ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌‌ವರ್ತ್‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಎಚ್‌. ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್‌|ಎಚ್‌. ಜಿ. ವೇಲ್ಸ್‌]], ಮಕ್ಕಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳ ಬರಹಗಾರರಾದ [[ರುಡ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್]], [[ಎ. ಎ. ಮಿಲ್ನ್‌]], ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಾರ [[ಡಿ. ಎಚ್. ಲಾರೆನ್ಸ್]], [[ಆಧುನಿಕತಾವಾದ|ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ]] [[ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್|ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್‌]], ವಿಡಂಬನಕಾರ [[ಎವೆಲಿನ್ ವಾ]], ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಆರ್ವೆಲ್‌|ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್‌]], ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಗ್ರಹಾಂ ಗ್ರೀನ್]], ಅಪರಾಧ ವಿಷಯಗಳ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ [[ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ]], ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ [[ಟೆಡ್‌ ಹ್ಯೂಸ್|ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಜಾನ್ ಬೆಟ್ಜ್‌ಮನ್|ಜಾನ್‌ ಬೆಟ್ಜ್‌ಮನ್‌]]. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ, [[ಜೆ. ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್]] ಬರೆದ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಪನಾ ಕಥಾನಕವಾದ [[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ‍್]] ಶ್ರೇಣಿಯು [[ಜೆ. ಆರ್. ಆರ್. ಟೋಕಿಯೆನ್|ಜೆ. ಆರ‍್. ಆರ‍್. ಟೋಕಿಯೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿ. ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್|ಸಿ. ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್‌]]ರವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸ್ಕಾಡ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ]]ಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ, ಪತ್ತೇದಾರಿ ಬರಹಗಾರ [[ಅರ್ಥರ್ ಕಾನನ್ ಡಾಯ್ಲ್|ಅರ್ಥರ‍್ ಕಾನನ್‌ ಡಾಯ್ಲ್‌]], ರಮ್ಯವಾದಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದ ಸರ್‌ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್|ವಾಲ್ಟರ‍್ ಸ್ಕಾಟ್]], ಮಕ್ಕಳ ಬರಹಗಾರ [[ಜೆ. ಎಂ. ಬ್ಯಾರೀ]] ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂಥ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್‌|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್]] ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಕೆಟ್ಟ ಕವಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ [[ವಿಲಿಯಂ ಮೆಕ್‌ಗೊನಗಾಲ್‌]]ರಂಥವರನ್ನೂ ಸಹ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/31/AR2007073101696.html ಹೌ ಟು ಸೆಲೆಬ್ರೆಟ್‌ 'ದಿ ವಲ್ರ್ಸ್ಡ್ ‌ವರ್ಸ್ಟ್ ಪೊಯೆಟ್‌'?] washingtonpost.com, 1 ಆಗಷ್ಟ್‌, 2007</ref> ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ [[ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡಯರ್ಮಿಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ನೀಲ್ ಎಂ. ಗುನ್‌|ನೀಲ್‌ ಎಂ. ಗುನ್]]‌ರವರುಗಳು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪುನರುತ್ಥಾನ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪುನರುತ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಇಯಾನ್ ರಾನ್‌ಕಿನ್|ಇಯಾನ್ ರಾನ್‌ಕಿನ್‌]]ನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಇಯೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಘೋರ-ಹಾಸ್ಯಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಠೋರತೆಯ ಹೊರನೋಟ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, UNESCOದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಗರ|ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ]]ವಾಗಿದೆ <ref>[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=27852&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html ಎಡಿಂಬರ್ಗ್, UK ನೇಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ UNESCO ನಗರ ] unesco.org. 20 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈಗ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಂದು ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ''[[ವೈ ಗೊಡೊಡ್ಡಿನ್]]'' (Y Gododdin) ಕವಿತೆಯನ್ನು ಆರನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಭಾಷೆ|ಕಂಬ್ರಿಕ್]] ಅಥವಾ [[ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಷ್|ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಅರ್ಥರ್ ರಾಜ|ಅರ್ಥರ‍್ ರಾಜ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಅರ್ಥರನ ಕಾಲದ ದಂತಕಥೆಗಳು|ಅರ್ಥರನ ಕಾಲದ ದಂತಕಥೆ]]ಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಮಧ್ಯ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಆಂಗ್ಲ ಚರಿತ್ರಾಕರರು|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಇತಿಹಾಸದ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಮಾನ್‌ಮೌತ್‌ನ ಜಿಯೊಫ್ರೆ]]ಯು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ವೆಲ್ಷ್‌ ಕವಿ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನವಕ್ಕೆ [[ಡಫಿಡ್‌ ಅಪ್‌ ಗ್ವಿಲಿಮ್|ಡಫಿಡ್‌ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್‌]] ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬಹುತೇಕ ಗದ್ಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವೆಲ್ಷ್‌-ಭಾಷೆಯ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬರಹಗಾರನಾದ [[ಡೇನಿಯಲ್ ಜೋನ್ಸ್‌|ಡೇನಿಯಲ್‌ ಜೋನ್ಸ್]]‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಕವಿಗಳಾದ, [[ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ, [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್]] ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ [[ರೊಲ್ಡ್‌ ಡಾಹ್ಲ್]]ರವರುಗಳೂ ಸಹ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವೆಲ್ಷ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ [[ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ (ಲೇಖಕ)|ಕೇಟ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಥವಾ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]]‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಲೇಖಕರುಗಳು UKಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂದಿರುವ ಅಂಥಾ ಗಣನೀಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಜೋನಾಥನ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್‌]], [[ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್‌]], [[ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್|ಬ್ರಾಮ್‌ ಸ್ಟೋಕರ್‍]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಷಾ]], [[ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್‌|ಜೋಸೆಫ್‌ ಕಾನಾರ್ಡ್‌]], [[ಟಿ. ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್|ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್‌]]ರವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ಕಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ]] ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಮಾನ್ ರಷ್ದಿ|ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್‌ ರಷ್ದಿ]]ಯವರಂಥಾ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಲೇಖಕರುಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮಾರ್ಲೋ|ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ‍್ ಮಾರ್ಲೋ]] ಮತ್ತು [[ಬೆನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್|ಬೆನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌]]ರವರುಗಳು ಗಾಢತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಅಲನ್ ಐಕ್‌ಬೋರ್ನ್‌|ಅಲನ್‌ ಐಕ್‌ಬೋರ್ನ್‌]], [[ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಪಿಂಟರ್‌]], [[ಮೈಕೇಲ್ ಫ್ರಯಾನ್|ಮೈಕೇಲ್‌ ಫ್ರಯಾನ್‌]], [[ಟಾಮ್ ಸ್ಟೊಪಾರ್ಡ್‌|ಟಾಮ್‌ ಸ್ಟೊಪಾರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್‌ ಎಡ್ಗರ್ (ನಾಟಕಕಾರ)|ಡೇವಿಡ್‌ ಎಡ್ಗರ್‌]]ರಂಥಾ ಬರಹಗಾರರು ಅತಿ ಯಥಾರ್ಥತಾವಾದ, ಯಥಾರ್ಥತಾವಾದ ಮತ್ತು ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. === ಮಾಧ್ಯಮ === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ UKಯ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಹುವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯಾಮ ದೊರೆತಿದೆ. ==== ಪ್ರಸರಣಾ ಕಾರ್ಯ ==== [[ಚಿತ್ರ:BBC Television Centre.JPG|thumb|BBC ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರBBCಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Channel 4 Building - Horseferry Road - London - 310504.jpg|thumb|Channel 4 ಕಟ್ಟಡ.]] UKಯಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[BBC One]], [[BBC Two]], [[ITV]], [[Channel 4]] ಮತ್ತು [[ಐದು (ವಾಹಿನಿ)|Five]]. ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನಲೋಗ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್, ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕೊನೆಯ ಮೂರು ವಾಹಿನಿಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣ ಬರುತ್ತಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[S4C]] ಎಂಬ ವೆಲ್ಷ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾಹಿನಿಯು Channel 4ನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿ, ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತರ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾಹಿನಿಯು Channel 4ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. [[BBC]]ಯು UKಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳದ [[ರೇಡಿಯೋ]], [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌|ಅಂತರಜಾಲ]] ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ತಾದ ಪ್ರಸಾರಕನಾಗಿದೆ. ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು [[BBC ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[BBC ರೇಡಿಯೋ|ರೇಡಿಯೋ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. BBCಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆಯಾದ [[BBC ವಿಶ್ವ‌ ನ್ಯೂಸ್|BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌]] ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[BBC ವಿಶ್ವ‌ ಸರ್ವೀಸ್|BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]] ರೇಡಿಯೋ ಜಾಲವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[BBC ರೇಡಿಯೋ ಸಿಮ್ರು]] ಮೂಲಕ ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[BBC ರೇಡಿಯೋ nan Gàidheal]] ಮೂಲಕ ಗೇಲಿಕ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. BBCಯ ಸ್ವದೇಶೀ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ [[ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿ|ದೂರದರ್ಶನದ ಪರವಾನಗಿ]]ಯಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಒದಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ ರೇಡಿಯೋಗೆ [[ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿ|ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]] ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳವು ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಬಲ್‌ ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು [[BBC ವಿಶ್ವ‌ವೈಡ್‌|BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. BBCಯ ಈ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗವು [[ವರ್ಜಿನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ|ವರ್ಜಿನ್ ಮೀಡಿಯಾ]]ದ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[UKTV]]ಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. UKಯು ಈಗ ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, BBCಯಿಂದ ಬಂದ ಇನ್ನೂ ಆರು ವಾಹಿನಿಗಳು, ITVಯಿಂದ ಬಂದ ಐದು ವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು Channel 4ನಿಂದ ಬಂದ ಮೂರು ವಾಹಿನಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್‌ನಲ್ಲೇ ಇರುವ S4Cಯಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ವಾಹಿನಿಯೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ವಾಹಿನಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ [[ಕೇಬಲ್ ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಸೇವೆಗಳ ಅಗಾಧ ಪಾಲನ್ನು [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೀಡಿಯಾ|ವರ್ಜಿನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ]] ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ಫ್ರೀಸ್ಯಾಟ್]]‌ನಿಂದ ಅಥವಾ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸ್ಕೈ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್]]‌ನಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ [[ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಫ್ರೀವ್ಯೂ (UK)|ಫ್ರೀವ್ಯೂ]]ನಿಂದ ಬರುವ [[ಮುಕ್ತಪ್ರಸಾರ|ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರ]]ದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಈ ಸೇವೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿವೆ. 2012ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಡೀ UKಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ದೂರದರ್ಶನ#ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ|ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ]]. [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೋ|UKಯಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೋ ವಲಯ]]ದ ಮೇಲೆ [[BBC ರೇಡಿಯೋ]] ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, ಹತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಅದು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[BBC ರೇಡಿಯೋ 2]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಂತರದ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು [[BBC ರೇಡಿಯೋ 1]] ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಮಾತುಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ==== ಅಂತರಜಾಲ ==== [[.uk|uk.]] ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ದೊರೆತಿರುವ [[ಅಂತರಜಾಲ|ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌]] [[ಕಂಟ್ರಿ ಕೋಡ್‌|ಕಂಟ್ರಿಕೋಡ್]] [[ಟಾಪ್-ಲೆವೆಲ್ ಡೊಮೈನ್|ಟಾಪ್‌-ಲೆವೆಲ್ ಡೊಮೈನ್‌]]([[ccTLD]])ಆಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2009ರಲ್ಲಿ "[[.sco]]" ಅಥವಾ ".scot" ಎಂಬ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವೆಬ್‌ ಡೊಮೈನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಲು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯನಿರತರ ತಂಡವೊಂದು ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7782273.stm ಸಾಲ್‌ಮಾಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಡಾಟ್‌ಸ್ಕಾಟ್‌ ವೆಬ್‌ ನೇಮ್‌ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008</ref> ==== ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ ==== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ''ಗುಣಮಟ್ಟ'' ದ, ಗಂಭೀರ-ಮನೋಧರ್ಮದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ (ಅವುಗಳಿಗಿರುವ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು "[[ದೊಡ್ಡಹಾಳೆ]]ಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನುಳ್ಳ ''[[ಚಿಕಣಿ-ಪತ್ರಿಕೆ]]'' (ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌) ಬಗೆಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಓದುವಿಕೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಗಳು, [[ಚಿಕಣಿ-ಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾಂದ್ರವಾದ (ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ)|ಸಾಂದ್ರವಾದ]]-ಗಾತ್ರದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪೈಕಿ ''[[ದಿ ಸನ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಸರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು 3.1 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.<ref name="paper">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing|title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008|publisher=Audit Bureau of Circulations|accessdate=2008-10-17}}</ref> ಇದರ ಒಡನಾಡಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ, ''[[ನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್‌ ದಿ ವಿಶ್ವ‌|ನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌]]'' ಭಾನುವಾರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತು-ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ರೂಢಿಗತ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing1|title=ABCs: National Sunday newspaper circulation September 2008 |publisher=Audit Bureau of Circulations |date=2008-10-10|accessdate=2008-10-17}}</ref>''[[ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್|ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌]]'' ಒಂದು [[ಬಲಪಂಥೀಯ]] ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, "ಗುಣಮಟ್ಟದ" ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="paper" />''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಉದಾರತಾವಾದ|ಉದಾರವಾದಿ]] "ಗುಣಮಟ್ಟದ" ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ''[[ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್‌|ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಿತ್ತಳೆ-ಪಾಟಲ ವರ್ಣದ ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಯ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ''[[ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಲೆಟರ್|ದಿ ನ್ಯೂಸ್‌ ಲೆಟರ‍್]]'' ಪತ್ರಿಕೆ 1737ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುದ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷಾ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ''[[ದಿ ಐರಿಷ್ ನ್ಯೂಸ್|ದಿ ಐರಿಷ್‌ ನ್ಯೂಸ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು 2006 ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಬಾರಿ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.newspaperawards.co.uk/default.htm |title=The Newspaper Awards |accessdate=2007-05-19 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510080001/http://www.newspaperawards.co.uk/default.htm |url-status=dead }}</ref> ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡಿದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬರಹಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)|ನೇಚರ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾಚಕವೃಂದದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೊಂದಿದೆ ([[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ]]). ''[[ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್‌(ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್)|ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಿಕಣಿ-ಪತ್ರಿಕೆಯು ಯಾವುದೇ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ''[[ದಿ ಸನ್#ದಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸನ್|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸನ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಒಂದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಸಹಯೋಗಿ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಸಂಡೆ ಮೇಲ್ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌)|ಸಂಡೆ ಮೇಲ್]]'' ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾನುವಾರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ''[[ದಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ (ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ)|ದಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ "ಗುಣಮಟ್ಟದ" ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ''[[ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್|ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌]]'', ''[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಆನ್ ಸಂಡೆ|ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಆನ್ ಸಂಡೆ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಹಯೋಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಭಾನುವಾರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿದೆ.<ref>[http://www.business7.co.uk/business-news/breaking-business-news/2008/02/11/scottish-newspaper-readership-falls-97298-20316075/ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಓದುಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿತ ] ಬಿಸಿನೆಸ್‌7, 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008</ref> === ಸಂಗೀತ === [[ಚಿತ್ರ:The Fabs.JPG|thumb|ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌, ವಾಣಿಜ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [491] [493] [495]]] ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು [[ವೇಗದ ತಾಳ-ಧ್ವನಿಯ ಸಂಗೀತ]]ದವರೆಗಿನ ಸಂಗೀತದ ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳು UKಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌]], [[ಕ್ವೀನ್|ಕ್ವೀನ್‌]], [[AC/DC]], [[ಬೀ ಗೀಸ್|ಬೀ ಗೀಸ್‌]], [[ಕ್ಲಿಫ್ ರಿಚರ್ಡ್‌]], [[ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್|ಎಲ್ಟನ್‌ ಜಾನ್‌]], [[ಲೆಡ್ ಜೆಪೆಲಿನ್|ಲೆಡ್‌ ಜೆಪ್ಪೆಲಿನ್‌]], [[ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್|ಪಿಂಕ್‌ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್|ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌]] ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 200 ದಶಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾರ್ಹ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.emigroup.com/Press/2009/press17.htm |title=British rock legends get their own music title for PLAYSTATION3 and PlayStation2 |work=[[EMI Group]] |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029085831/http://www.emigroup.com/Press/2009/press17.htm |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/58259/the-Bee-Gees</ref><ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121851/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece |date=2010-05-25 }} ಆನ್‌ ಕ್ಲಿಫ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801175725/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |date=2008-08-01 }} ಆನ್‌ ಎಲ್ಟನ್‌ ಜಾನ್‌</ref><ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |title=Rock group Led Zeppelin to reunite|work=[[The Daily Telegraph]]|date=2008-04-19}}</ref> <ref>{{cite news |title=Pink Floyd founder Syd Barrett dies at home |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2265034,00.html |work=Times Online |date=2006-07-11 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313205002/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |first=Kate |last=Holton |title=Rolling Stones sign Universal album deal |url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |format= |agency=[[Reuters]] |work=Reuters.com |date=2008-01-17 |accessdate=2008-10-26}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Beatles sales" /><ref name="McCartney" /><ref name="uktvrecording" />[[ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು|ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ]]ಗಳ ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅನುಸಾರ, UKಯಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಎಂಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ನವೇ ಆಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಸ್ಟೇಟಸ್ ಕೋ(ತಂಡ)|ಸ್ಟೇಟಸ್‌ ಕೊ]], ಕ್ವೀನ್, ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌, [[UB40]], [[ಡಿಪೀಚ್ ಮೋಡ್|ಡಿಪೀಚ್‌ ಮೋಡ್‌]], ಬೀ ಗೀಸ್‌, [[ಪೆಟ್ ಷಾಪ್ ಬಾಯ್ಸ್|ಪೆಟ್‌ ಷಾಪ್ ಬಾಯ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾನಿಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪ್ರೀಚರ್ಸ್|ಮ್ಯಾನಿಕ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರೀಚರ್ಸ್‌]].<ref name="Hit singles">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4259312.stm|title=Status Quo hold UK singles record|date=2005-09-19|publisher=BBC News|accessdate=2009-08-02}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರೆಂದರೆ, [[ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್‌]], [[ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್|ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್‌]], ಸರ್‌ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಲ್ಗರ್|ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಲ್ಗರ್‌]], [[ಗಸ್ಟವ್ ಹೋಸ್ಟ್|ಗುಸ್ಟವ್‌ ಹೋಸ್ಟ್‌]], ಸರ್‌ [[ಅರ್ಥರ್ ಸಲ್ಲಿವನ್|ಅರ್ಥರ್‌ ಸಲ್ಲಿವನ್‌]] (ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ ಸರ್‌ [[ಡಬ್ಲ್ಯು. ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್|ಡಬ್ಲ್ಯು.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದವ), [[ರಾಲ್ಫ್ ವೌಘನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌|ರಾಲ್ಫ್‌ ವಾಘನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ರೂಪಕ]][[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟ್ಟನ್]]ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು. ಈಗ ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ಸರ್ [[ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್|ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ ಡೇವಿಸ್‌]] ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದು, [[ದಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ ಒಡೆಯ|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ ಈಗಿನ ಒಡೆಯ]]ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[BBC ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್ ಸಿಂಫನಿ ಕೋರಸ್|ಲಂಡನ್‌ ಸಿಂಫನಿ ಕೋರಸ್]]‌ನಂತಹ ಜಗತ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವರಮೇಳದ‌ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು ಹಾಗೂ ಮೇಳಗಾಯನಗಳಿಗೂ ಸಹ UKಯು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ವಾದ್ಯವೃಂದ [[ನಿರ್ವಹಣೆ|ನಿರ್ವಾಹಕ]]ರಲ್ಲಿ ಸರ್ [[ಸೈಮನ್ ರ್ಯಾಟಲ್|ಸೈಮನ್‌ ರ್ಯಾಟಲ್]], [[ಜಾನ್ ಬಾರ್ಬಿರೋಲಿ|ಜಾನ್‌ ಬಾರ್ಬಿರೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಸರ್ [[ಮಾಲ್ಕಮ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್]]‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ|ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ಸಂಯೋಜಕ]]ರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರೆಂದರೆ, [[ಜಾನ್ ಬ್ಯಾರಿ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾರಿ]], [[ಕ್ಲಿಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಸೆಲ್|ಕ್ಲಿಂಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ಸೆಲ್‌]], [[ಮೈಕ್ ಓಲ್ಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌|ಮೈಕ್‌ ಓಲ್ಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]], [[ಜಾನ್ ಪೋವೆಲ್|ಜಾನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌]], [[ಕ್ರೆಗ್‌ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಕ್ರೆಗ್‌ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌]], [[ಡೇವಿಡ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಡೇವಿಡ್‌ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌]], [[ಜಾನ್ ಮರ್ಫಿ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಜಾನ್‌ ಮರ್ಫಿ]], [[ಮೋಂಟಿ ನಾರ್ಮನ್|ಮೊಂಟಿ ನಾರ್ಮನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹ್ಯರಿ ಗ್ರೆಗ್ಸನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್|ಹ್ಯಾರಿ ಗ್ರೆಗ್ಸನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]]. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್|ಜಾರ್ಜ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್‌ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್‌]] ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ [[ಜರ್ಮನ್ ಬ್ರೈಟನ್|ಜರ್ಮನ್‌]] ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ [[ಜರ್ಮನ್ ಬ್ರೈಟನ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌]] ಆಗಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜರುಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಸಿಯಾ (Messiah) ಕೃತಿಯಂತೆಯೇ ಅವನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಜನ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನ]]ರಿಗೆಂದೇ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. UKಯ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]]ನಿಂದ ಬಂದ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ [[ತಲಾ]] ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ UKಯ ಸಂಗೀತ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.<ref name="Liverpool vs Stavanger">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS|title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger|last=Hughes|first=Mark|date=2008-01-14|work=The Independent|accessdate=2009-08-02}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]] ನಗರವನ್ನು [[UNESCO]] [[ಸೃಜನಶೀಲ ನಗರಗಳ ಜಾಲ|ಸಂಗೀತದ ನಗರ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದಾಗ ಸಂಗೀತ ರೂಪಕಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಕೂಡಾ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm|title=Glasgow gets city of music honour|publisher=BBC News|date=2008-08-20|accessdate=2009-08-02}}</ref> === ತತ್ವಚಿಂತನೆ === ಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿರುವ "ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅನುಭವೈಕ್ಯವಾದ" ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅನುಭವದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಂಡ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರವೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದುದು ಅಥವಾ ಸಿಂಧುವಾದುದು ಎಂದು ಈ ತತ್ವವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, "ವ್ಯವಹಾರ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಶಾಲೆ‌" ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ತತ್ವಚಿಂತನೆಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅನುಭವೈಕ್ಯವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ವಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ, [[ಜಾನ್ ಲೋಕ್|ಜಾನ್‌ ಲೋಕ್‌]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬರ್ಕ್‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್‌|ಡೇವಿಡ್‌ ಹ್ಯೂಮ್‌]] (ಈತ ಸ್ವತಃ ಓರ್ವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಜನ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] ಆಗಿದ್ದ) ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದರೆ, [[ಡುಗಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]], [[ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್‌|ಥಾಮಸ್‌ ರೀಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, 9ನೇ ಬ್ಯಾರನೆಟ್|ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ "ಕಾಮನ್‌ ಸೆನ್ಸ್‌" ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. [[ಪ್ರಯೋಜನ ತತ್ವ]] ಎಂಬ ನೈತಿಕ ತತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು [[ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಾಮ್|ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಾಮ್‌]] ಮೊದಲು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿದ್ದು, ನಂತರ [[ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಮಿಲ್‌|ಜಾನ್‌ ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಮಿಲ್‌]] ಎಂಬಾತನು ಇದನ್ನು ''[[ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯನಿಸಂ (ಪುಸ್ತಕ)|ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯನಿಸಂ]]'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. UK ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಬಂದ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ವಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಡನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೋಟಸ್|ಡನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೋಟಸ್‌]], [[ಜಾನ್ ಲಿಲ್‌ಬರ್ನೆ|ಜಾನ್‌ ಲಿಲ್‌ಬರ್ನೆ]], [[ಮೇರಿ ವೋಲ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌|ಮೇರಿ ವೊಲ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]], [[ವಿಲಿಯಂ ಆಫ್ ಓಕ್‌ಹ್ಯಾಂ|ಒಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ವಿಲಿಯಂ]], [[ಥಾಮಸ್ ಹೋಬ್ಸ್‌|ಥಾಮಸ್‌ ಹೋಬ್ಸ್‌]], [[ಬರ್ಟ್ರೆಂಡ್ ರಸ್ಸೆಲ್|ಬರ್ಟ್ರೆಂಡ್‌ ರಸ್ಸೆಲ್‌]], [[ಆಡಮ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಏಯರ್|ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ ಎಯರ್]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದು, UKಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ತತ್ವಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ [[ಇಸಾಯ ಬರ್ಲಿನ್|ಇಸಾಯ ಬರ್ಲಿನ್‌]], [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌]]‌, [[ಕಾರ್ಲ್ ಪೊಪ್ಪರ್|ಕಾರ್ಲ್‌ ಪೊಪರ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಡ್‌ವಿಗ್ ವಿಟ್‌ಜೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್|ಲುಡ್‌ವಿಗ್‌ ವಿಟ್‌ಜೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ವಿಜ್ಞಾನ, ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ === [[ಚಿತ್ರ:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|right|upright|ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]] [[ಚಿತ್ರ:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|upright|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ಮಂಡನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ವಾನ್|ಜೋಸೆಫ್‌ ಸ್ವಾನ್‌]]ನಿಂದ [[ತಾಪಜ್ವಲನ ದೀಪದ ಬಲ್ಬ್|ತಾಪಜ್ವಲನ ದೀಪದ ಬಲ್ಬ್‌]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]] ತತ್ವಚಿಂತಕ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬೆಕಾನ್]]‌ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧುನಿಕ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ಧತಿ]] * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಿ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಭೌತಿಕ ತತ್ವಚಿಂತಕ]], [[ರಸವಿದ್ಯೆ|ರಸವಿದ್ಯಾ ತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ|ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದ ಸರ್‌ [[ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌]]ರಿಂದ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು|ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ]]ಯ ಅರಿವು. * [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಲರ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌]] ಮಂಡಿಸಿದ [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತತೆ]]ಯ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ * [[ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್|ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್‌]]ನಿಂದ [[ಜಲಜನಕ]]ದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆ * [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಟ್ರೆವಿಥಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ವಿವಿಯನ್]]‌ರಿಂದ [[ಉಗಿಬಂಡಿ ಯಂತ್ರ]]ದ ಆವಿಷ್ಕಾರ * [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜನ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್]] [[ಶಿಲ್ಪಿ]] ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[ಜಾನ್ ಲೋಗಿ ಬೇರ್ಡ್‌|ಜಾನ್‌ ಲೋಗಿ ಬೇರ್ಡ್‌]]ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರತ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು [[ಬಣ್ಣದ ದೂರದರ್ಶನ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್ ವೈಟಲ್‌|ಫ್ರಾಂಕ್‌ ವೈಟ್ಲ್‌]]ನಿಂದ [[ಜೆಟ್ ಎಂಜಿನ್|ಜೆಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ * [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಾರ್ವಿನ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಾರ್ವಿನ್‌]]ನಿಂದ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ಕೆ|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ]]ಯಿಂದ ವಿಕಾಸ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ * ಆಧುನಿಕ [[ಗಣಕಯಂತ್ರ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯೂರಿಂಗ್‌|ಅಲನ್‌ ಟ್ಯೂರಿಂಗ್]] ರೂಪಿಸಿದ [[ಟ್ಯೂರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ]] * [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕಾಕೆರೆಲ್|ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೋಕೆರೆಲ್]]‌ನಿಂದ [[ಸುಳಿವಿಮಾನ]]ದ (ಹಾವರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌) ಆವಿಷ್ಕಾರ * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]]ನಿಂದ [[ಕಾನ್‌ಕಾರ್ಡ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್‌ ಪ್ರಯಾಣ ವಿಮಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ * ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ [[ಮೈಕೇಲ್‌ ಫ್ಯಾರಡೆ|ಮೈಕೇಲ್ ಫ್ಯಾರಡೆ]] ರೂಪಿಸಿದ [[ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತ ಮೋಟಾರ್‌|ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರು]] * [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ಜನತೆ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] [[ಆವಿಷ್ಕಾರಕ]] [[ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌]] ರೂಪಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಾರ್ಯರೂಪದ [[ದೂರವಾಣಿ]] * [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ರಿಕ್‌|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು ಇತರರು ರೂಪಿಸಿದ [[DNA]]ಯ ರಚನೆ * [[ಟಿಮ್‌ ಬ್ಯಾನರ್ಸ್‌-ಲೀ|ಟಿಮ್‌ ಬೆರ್ನರ್ಸ್‌-ಲೀ]]ಯಿಂದ [[World Wide Web#ಮೂಲ|ವಿಶ್ವ‌ ವೈಡ್‌ ವೆಬ್‌]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ * ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜಾನ್‌ ನೇಪಿಯರ್‌]]ನಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಲಾಗರಿದಮ್ಸ್‌|ಲಘುಗಣಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] * ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ [[ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಹಾಗೂ [[ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನಿ|ಔಷಧ ಪ್ರಭಾವ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] [[ಸರ್ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್‌ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್|ಸರ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್]]‌ನಿಂದ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ಲಿನ್‌|ಪೆನಿಸಿಲಿನ್‌]]ನ ಶೋಧನೆ [[ಇಸಾಂಬರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬ್ರುನೆಲ್‌|ಇಸಂಬರ್ದ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬ್ರುನೆಲ್‌]]ರಂಥ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಮನಾರ್ಹ [[ಸಿವಿಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಾಗಾಣಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಪಥನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಇತರ ಮಂಡನೆಗಳು ಅಥವಾ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ಮರೀನ್‌ ಕ್ರೋನೋಮೀಟರ್‌|ನೌಕಾ ಕಾಲಮಾಪಕ]], [[ಜೆಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌]], ಆಧುನಿಕ [[ಬೈಸಿಕಲ್‌]], [[ಲ್ಯಾಂಪ್‌ (ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣ)|ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪವ್ಯವಸ್ಥೆ]], [[ಸ್ಟೀಮ್‌ ಟರ್ಬೈನ್|ಆವಿಯ ನೀರ್ಗಾಲಿ]], [[ಸ್ಟಿರಿಯೋ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] ಧ್ವನಿ, [[ಎಡ್‌ವರ್ಡ್‌ ಮುಯ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌|ಚಲನಚಿತ್ರ]], [[ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲರ್‌|ತಿರುಪು ಚಾಲಕ]], [[ಇಂಟರ್ನಲ್ ಕಂಬ್ಯೂಷನ್ ಎಂಜಿನ್|ಆಂತರಿಕ ದಹನದ ಎಂಜಿನ್‌]], ಸೇನಾ [[ರೇಡಾರ್‌]], ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌|ಗಣಕಯಂತ್ರ]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಕೆಲೆ|ವೈಮಾನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ‌]], [[ಸಾಫ್ಟ್‌ ಡ್ರಿಂಕ್|ಸೋಡಾ ನೀರು]], [[ನರ್ಸಿಂಗ್‌|ಶುಶ್ರೂಷೆ]], [[ಆಂಟಿಸೆಪ್ಟಿಕ್‌|ಕೀವುನಾಶಕ]] ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, [[ಲಸಿಕೆ|ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಹಾಕುವಿಕೆ‌]] ಮತ್ತು [[ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್‌|ಪ್ರತಿಜೀವಕ‌]]ಗಳು.‌ UKಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ''[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)|ನೇಚರ್]]'', ''[[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಜರ್ನಲ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ದಿ ಲ್ಯಾನ್‌ಸೆಟ್‌|ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್‌]]'' ಸೇರಿವೆ. ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 9ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 12ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು UKಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಂದೂ 2006ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ USನ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |title=Britain second in world research rankings |work=The Guardian |last=MacLeod |first=Donald|date=2006-03-21 |accessdate=2006-05-14}}</ref> === ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಕಲೆ === [[ರಾಯಲ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ|ರಾಯಲ್ ಅಕೆಡೆಮಿ]]ಯು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ಸ್ಲೇಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್‌ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್|ಸ್ಲೇಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್ ಫೈನ್‌ ಆರ್ಟ್‌]]; [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಅರ್ಟ್ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಚೆಲ್‌ಸೀ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಅರ್ಟ್ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌|ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಿಕ್ಸ್‌-ಸ್ಕೂಲ್‌ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಲಂಡನ್‌|ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಲಂಡನ್‌]]; [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ಸ್‌. ಈ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮವು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಕಲೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಕಲಾವಿದರುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಸರ್‌ [[ಜೆಷುವ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್|ಜೊಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್]]‌, [[ಥಾಮಸ್‌ ಗೇನ್ಸ್‌ಬೋರೋಗ್‌|ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್‌ಬರೋ]], [[ಜಾನ್‌ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್‌|ಜಾನ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌]], [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್|ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]], [[J. M. W. ಟರ್ನರ್‌|ಜೆ. ಎಂ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಟರ್ನರ್]], [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಮೊರ್ರಿಸ್|ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್]], [[L. S. ಲೋರಿ|ಎಲ್. ಎಸ್. ಲೌರಿ]], [[ಫ್ರ್ಯಾನ್‌ಸಿಸ್‌ ಬೇಕನ್‌|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬೇಕನ್]], [[ಲ್ಯೂಸಿಯನ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌|ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರೆಡ್]], [[ಡೇವಿಡ್‌ ಹಾಕ್‌ನಿ|ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನೆ]], [[ಗಿಲ್‌ಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌|ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌]], [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ (ಕಲಾವಿದ)|ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್‌ (ಕಲಾವಿದ)|ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್]], [[ಹೌವಾರ್ಡ್‌ ಹೋಡ್ಕಿನ್‌|ಹೋವರ್ಡ್‌ ಹಾಡ್‌ಕಿನ್]], [[ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್‌ಲಿ|ಆಂಟೊನಿ ಗಾರ್ಮ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಅನಿಶ್‌ ಕಪೂರ್|ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್]]. 1980ರ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ]]ಯು ಬಹುಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪೊಂದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. ಅವರೇ ಮುಂದೆ [[ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದರು|ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದ]]ರು ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು. ಸಡಿಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರೆಂದರೆ, [[ಡ್ಯಾಮಿಯೆನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್|ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್‌]], [[ಕ್ರಿಸ್ ಓಫಿಲಿ|ಕ್ರಿಸ್ ಒಫಿಲಿ]], [[ರೇಚಲ್‌ ವೈಟರೀಡ್‌|ರಾಚೆಲ್ ಡೈಟ್‌ರೀಡ್‌]], [[ಟ್ರೇಸಿ ಎಮ್ಲಿನ್‌|ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್]], [[ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲ್ಲಿಂಗರ್|ಮಾರ್ಕ್‌ ವ್ಯಾಲಿಂಜರ್]], [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ವೀನ್ (ಕಲಾವಿದ)|ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್‌-ವುಡ್‌|ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್]], ಮತ್ತು [[ಜೇಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿನೋಸ್‌ ಚಾಪ್‌ಮನ್|ಚಾಪ್‌ಮನ್‌ ಸೋದರರು]]. == ಸಂಕೇತಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Britannia-Statue.jpg|thumb|upright|ಪ್ಲಿಮೌಥ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ UKಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪ]] [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗಡಂನ ಧ್ವಜ]]ವು [[ಯೂನಿಯನ್‌ ಧ್ವಜ|ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಧ್ವಜ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ನ ಧ್ವಜ|ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ರ ಧ್ವಜ]]ವನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಇರಿಸಿ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗಡಂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ವೇಲ್ಸ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದು ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪುನರ‍್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm|title=Welsh dragon call for Union flag|publisher=BBC|date=27 November 2007|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008}}</ref>"[[ರಾಣಿಯನ್ನು ದೇವರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.|ಗಾಡ್ ಸೇವ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್]]" ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ [[ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ]]. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ "ಕಿಂಗ್" ಪದವನ್ನು "ಕ್ವೀನ್‌"ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಹೆಸರು "ಗಾಡ್‌ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್" ಎಂದೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. [[ಬ್ರಿಟಾನಿಯ|ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮಾತೆ]]ಯು (ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ)ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂರ್ತರೂಪ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್]]‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವಂಥಾದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |title=Britannia on British Coins |publisher=Chard |dateformat=dmy|accessdate=25 June 2006}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾತೆಯನ್ನು ಕಂದು ಅಥವಾ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲನ್ನುಳ್ಳ, [[ಕೋರಿಂಥಿಯನ್ ಹೆಲ್‌ಮೆಟ್‌|ಕಾರಿಂತ್‌ ಶೈಲಿಯ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ]] ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ನಿಲುವಂಗಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಯುವ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಸಂಕೇತಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪೋಸಿಡಾನ್‌]]ನ ಮೂರು ಕವಲುಳ್ಳ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಷೀಲ್ಡ್‌|ಗುರಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಆಕೆಯು, ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಸಿಂಹದ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ, ''[[ರೂಲ್‌, ಬ್ರಿಟಾನಿಕ'|ರೂಲ್, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ!]]'' ಎಂಬ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾತೆಯು ಹಲವುಬಾರಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದಾಳೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಐವತ್ತು ಪೆನ್ಸ್‌ ನಾಣ್ಯ|ಐವತ್ತು ಪೆನ್ನಿಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ನಾಣ್ಯ]]ದ ಮೇಲೆ [[ಸಿಂಹ]]ದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮಾತೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಹತ್ತು ಪೆನ್ಸ್‌ ನಾಣ್ಯ|ಹತ್ತು ಪೆನ್ನಿಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ನಾಣ್ಯ]]ದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿದ ಮಾತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನೆ]]ಯ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆಯೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬುಲ್‌ಡಾಗ್|ಗೂಳಿನಾಯಿ]]ಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧದ [[ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌]]ರವರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|last=Baker|first=Steve|title=Picturing the Beast|publisher=University of Illinois Press|year=2001|pages=52|isbn=0252070305}}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ === {| class="wikitable" border="1" |- !ಧ್ವಜ !ದೇಶ !ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸಂತ !ಪುಷ್ಪ |- | {{flagicon|England}} | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | [[ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್‌]] | [[ಟೂಡರ್ ರೋಸ್|ಪಂಚದಳದ ಗುಲಾಬಿ]] |- | {{flagicon|Scotland}} | ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ | [[ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ಯ್ರೂ|ಸಂತ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ]] | [[ಥಿಸ್ಟಲ್‌|ದತ್ತೂರಿ]] |- | {{flagicon|Wales}} | ವೇಲ್ಸ್‌ | [[ಸೇಂಟ್‌ ಡೇವಿಡ್‌|ಸಂತ ಡೇವಿಡ್]] | [[ಲೀಕ್‌|ಈರುಳ್ಳಿ ಜಾತಿಯ ಹೂವು]]/[[ನಾರ್ಸಿಸಸ್‌ (ಜೀನಸ್‌)|ನೆಲನೈದಿಲೆ]] |- | | ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ | [[ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌|ಸಂತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್]] | [[ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್|ಸೀಮೆ ಅಗಸೆ ಹೂವು]]/[[ಶ್ಯಾಮ್‌ರಾಕ್‌|ತ್ರಿದಳಪರ್ಣಿ]] |} [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ 1973|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ 1973ರ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾದ, [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಧ್ವಜ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜ]]ವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಅನಧಿಕೃತ ಧ್ವಜವಾಗಲೀ ಉತ್ರರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿವಿಧ ಧ್ವಜಗಳ ಬಳಕೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಅಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾನರ್|ಸಡಿಲವಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಧ್ವಜಪಟ]]ವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಧ್ವಜ ವಿವಾದ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜಗಳ ವಿವಾದ]] ಮತ್ತು [http://www.parliament.uk/commons/lib/research/notes/snpc-04474.pdf ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜಗಳು ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜಗಳು] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521055656/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/notes/snpc-04474.pdf |date=2008-05-21 }} ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ. == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸ್ಢೂಲಪರಿಚಯ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸ್ಥೂಲಚಿತ್ರಣ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|United Kingdom}} ;ಸರ್ಕಾರ * [http://www.royal.gov.uk/output/Page1.asp ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ] * [http://www.direct.gov.uk/en/index.htm ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907093139/http://www.direct.gov.uk/en/index.htm |date=2009-09-07 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-u/united-kingdom.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026195959/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-u/united-kingdom.html |date=2009-10-26 }} * ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20011119164232/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Product.asp?vlnk=5703 ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಅಧಿಕೃತ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ] * "[http://www.number10.gov.uk/Page823 ದೇಶದೊಳಗೆ ದೇಶಗಳು] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |date=2008-09-09 }}" [http://www.number10.gov.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] ನಿಂದ ;ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ * {{CIA World Factbook link|uk|United Kingdom}} * [http://dataranking.com/country.cgi?LG=e&amp;CO=29 ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010152137/http://dataranking.com/country.cgi?LG=e&CO=29 |date=2008-10-10 }} * ''UCB ಲೈಬ್ರರಿಗಳು GovPubs'' ನಿಂದ [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm |date=2009-04-06 }} * {{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom}} * {{wikiatlas|United Kingdom}} ;ಪ್ರವಾಸ * [http://www.visitbritain.com/ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ] * {{wikivoyage|United Kingdom}} {{United Kingdom topics|state=expanded}} {{Template group |title = Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} {{British Isles}} }} {{Template group |title = European Union |list = {{Members of the European Union (EU)}} }} {{Template group |title = International organisations |list = {{Commonwealth of Nations}} {{Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) }} {{North Atlantic Treaty Organisation (NATO)|state=collapsed}} {{G8 nations}} {{UN Security Council}} {{coord|52|N|1|W|region:GB_scale:100000000|display=title}} }} {{Commonscat|United Kingdom}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G8 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G20 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1801ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[si:බ්‍රිතාන්‍ය (වක්‍රෝක්තිහරණය)]] qv69oicih5udm4msk8socc8h3a0k3c7 0 18454 1375643 1363806 2026-06-22T03:16:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375643 wikitext text/x-wiki ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಚಿತ್ರ:Sibirischer tiger de edit02.jpg|thumb|right|250px|[[ಸೈಬೆರಿಯನ್ ಹುಲಿ]] ಹುಲಿಯ ಉಪಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ತೀವ್ರ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿ. ೩ ಹುಲಿಯ ಉಪಜಾತಿಯು ಆಗಲೆ ನಾಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.sundarbantigerproject.info/viewpage.php?page_id=2 Sundarbans tiger project.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402061248/http://www.sundarbantigerproject.info/viewpage.php?page_id=2 |date=2009-04-02 }} Tiger extinction information is found in the website's section on tigers.</ref>]] ಒಂದು ಜೀವಸಂದಣಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು '''ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಜಾತಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೆಲವೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಇಂದ ಉಂಟಾದ ಗಂಡಾಂತರ ಇರಬಹುದು. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <references/> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂರಕ್ಷಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] tgq8le39m2smnh8dunjx1uglshp737k 0 20440 1375666 1365927 2026-06-22T09:44:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375666 wikitext text/x-wiki [[Image:Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg|thumb|Adi Shankara (788 CE - 820 CE), founder of [[Advaita Vedanta]], with disciples.]] '''ಸಂನ್ಯಾಸ'''ವು [[ಹಿಂದೂ]] [[ಆಶ್ರಮ]], ಅಥವಾ ಜೀವನ ಘಟ್ಟಗಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಾಗಿಯ ಜೀವನದ ವರ್ಗ. ಇದು [[ವರ್ಣ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ವರ್ಣ]] ಹಾಗೂ ಆಶ್ರಮ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾದ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಘಟ್ಟವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಐವತ್ತು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರುಷರಿಂದ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಯುವ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ|ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಂದ]] ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅನಾಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.ಸಂಯಾಸಿಯಾದವನು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.ಅದಲ್ಲದೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾದ ಹಾಗು ನಿರಾಡಂಬರದ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸಬೇಕು. ==== ನೋಡಿ ==== [[ಭಗವದ್ಗೀತಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ]] ಸಂನ್ಯಾಸ ಯೋಗ ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.atmajyoti.org/monastic.asp Articles on aspects of Sannyasa, Vairagya, and Brahmacharya]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203150715/http://www.atmajyoti.org/monastic.asp |date=2011-12-03 }} * [http://www.ariseawake.com/poems/TheSongoftheSannyasin.html 'The Song of the Sannyasin', poem by Swami Vivekananda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301105124/http://www.ariseawake.com/poems/TheSongoftheSannyasin.html |date=2021-03-01 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಶ್ರಮ ಪದ್ಧತಿ]] {{ಚುಟುಕು}} ehkuotbcspgkoj6zm8le9fwiro5gtw1 0 20623 1375595 1359430 2026-06-21T12:50:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375595 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಮಹಾಗನಿ ಕುಟುಂಬ | image = Chinaberry1216.JPG | image_caption = ''[[Melia azedarach]]'' in flower |regnum = [[ಸಸ್ಯ]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Sapindales]] | familia = '''ಮೀಲಿಯೇಸಿ''' | familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]<ref name=APGIII2009>{{Cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/pdf | format= PDF |accessdate=2013-07-06 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x }}</ref> | subdivision_ranks = Genera | subdivision = See text. }} '''ಮೀಲಿಯೇಸೀ''', ಅಥವಾ '''ಮಹಾಗನಿ ಕುಟುಂಬವು''', ಸ್ಯಾಪಿಂಡೇಲೀಸ್ ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮರ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪೊದೆ]]ಗಳ (ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ಮೂಲಿಕೆ]] ಸಸ್ಯಗಳ) ಒಂದು ಹೂ ಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬ. ಇದು ಪಾಲಿಪೆಟಲೀ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ದ್ವಿದಳಸಸ್ಯಗಳ ಕುಟುಂಬ. ಇದರಲ್ಲಿ 53 ಜಾತಿಗಳೂ 600 ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಉಂಟು.<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{cite journal|author1=Christenhusz, M. J. M.|author2=Byng, J. W.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|journal=Phytotaxa|volume=261|pages=201–217|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|issue=3|doi-access=free}}</ref> == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಇವು ಪರ್ಯಾಯವಾದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಣಪುಚ್ಛಗಳಿಲ್ಲದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪತ್ರಗಳು,<ref>Of a [[gynoecium]], made up of united carpels</ref> ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅಂತ್ಯಾರಂಭಿ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ತೆನೆಗಳು, ಅಥವಾ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಯುಕ್ತ, ದ್ವಿಲಿಂಗವೆಂದು ತೋರುವ (ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಗೋಚರವಾಗದಂತೆ ಏಕಲಿಂಗ) [[ಹೂವು]]ಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ಜಾತಿಗಳು [[ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ]]ವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು, ಶುಷ್ಕ ಋತು ಅಥವಾ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, [[ಪರ್ಣಪಾತಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯಗಳ [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳು]] ಗರಿರೂಪದ ಸಂಯುಕ್ತಮಾದರಿಯವು; ಪರ್ಯಾಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿರುವುವು. ಕಿರು ಎಲೆಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಅಥವಾ ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಸೈಮ್ ಮಾದರಿಯದಾಗಿದ್ದು ಕೊಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಲೆಯ ಕಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ವೃಂತ ಪತ್ರಯುಕ್ತ. ದ್ವಿಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣಲಿಂಗ ಬಗೆಯವಾಗಿದ್ದು ಆರೀಯ ಸಮಮಿತಿಯನ್ನೂ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವನ್ನೂ ಪಡೆದಿರುವುವು. ನಿದಳ ಪುಂಜ ಚಿಕ್ಕಗಾತ್ರದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ 3ರಿಂದ 6 ನಿದಳಗಳುಂಟು. ದಳಗಳು 3-6. ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. [[ಪುಂಕೇಸರ|ಪುಂಕೇಸರಗಳಿಗೂ]] ದಳಗಳಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ತಟ್ಟೆಯುಂಟು. ಪುಂಕೇಸರಗಳು 4ರಿಂದ 12. ಪುಂಕೇಸರದಂಡ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಕೂಡಿದಾಗ ಒಂದು ಕೇಸರ ಕೊಳವೆ ರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರಾಗಕೋಶ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಉದ್ದುದ್ದವಾಗಿ ಸೀಳುತ್ತದೆ. ಅಂಡಾಶಯ 2-5 ಕಾರ್ಪೆಲ್‌ಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಒಳಗೆ 1 ಅಥವಾ 3ರಿಂದ 5 ಕೋಣೆಗಳುಂಟು. ಫಲಸಂಪುಟ ರಸಭರಿತ ಚರ‍್ರಿ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಿಫಲ ಮಾದರಿಯದು. [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳು]] ಭ್ರೂಣಾಹಾರಯುಕ್ತ ಅಥವಾ ರಹಿತ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಬೀಜದಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. == ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳು == ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳು ಇಂತಿವೆ: [[ಬೇವು]], ಕರ‍್ರಿಡಿ, ಮುಳ್ಳು ಮುತ್ತುಗ, [[ಕಾಡುಗಂಧ|ಅಗಿಲು]], [[ಮಹಾಗನಿ]], ಸ್ವಾಮಿಮರ, [[ಗಂಧಗರಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಅರಬೇವು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://delta-intkey.com/angio/www/meliacea.htm Meliaceae] in [https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants.] * [https://web.archive.org/web/20070929163235/http://www.mahoganyforthefuture.org/projectmeliaceae/ Project Meliaceae] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮೀಲಿಯೇಸೀ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] l6r6h5245izbkn46usqn418kbcyky33 0 21274 1375615 1371292 2026-06-21T17:56:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375615 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Blutdruck.jpg|thumb|ನಾಡಿಯೊತ್ತಡ ಮಾಪಿಯು ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಉಪಕರಣ]] '''ರಕ್ತದೊತ್ತಡ''' (BP) ಎಂದರೆ ರಕ್ತದ ಪರಿಚಲನೆಯಾಗುವಾಗ [[ಧಮನಿ|ರಕ್ತನಾಳಗಳ]] ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗುವ [[ಒತ್ತಡ]] ([[ರಕ್ತ]] ಹರಿಯುವ [[ವೇಗ]]). ಇದು ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಗುಣವೂ ಹೌದು. [[ಅಪಧಮನಿ|ಅಪಧಮನಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಲೋಮನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ [[ಹೃದಯ|ಹೃದಯದಿಂದ]] ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಅಭಿಧಮನಿ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೃದಯದ ಕಡೆಗೆ ರಕ್ತ ಹರಿಯುವಾಗ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತದೆ. ''ರಕ್ತದೊತ್ತಡ'' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯನಾಗಿ '''ತೋಳಿನ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ '''ಎಂಬರ್ಥವೂ ಇದೆ; ಇದು [[ಹೃದಯ]]ದಿಂದ [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹದ]] ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಎಡ [[ತೋಳು|ತೋಳಿನ]] ಮೇಲ್ಭಾಗ ಅಥವಾ ಬಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ತನಾಳ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾಲು|ಕಾಲಿನ]] [[ಹಿಮ್ಮಡಿ|ಹಿಮ್ಮಡಿಯ]] ಗಂಟು. ತೋಳಿನ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಜೊತೆ ಹಿಮ್ಮಡಿಯ ಗಂಟಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಪಧಮನಿಯ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮಾಪನದ ಅನುಪಾತ ಹಿಮ್ಮಡಿ ತೋಳಿನ ಒತ್ತಡ ಸೂಚಕ (ABPI) ವಾಗಿದೆ. == '''ಮಾಪನ''' == [[ಚಿತ್ರ:MMSA Checking Blood Pressure.JPG|thumb|ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನು ನಾಡಿಯೊತ್ತಡ ಮಾಪಿ ಮತ್ತು ಎದೆದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.]] ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಡಿಯೊತ್ತಡ ಮಾಪಿಯಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ, [[ಪಾದರಸ|ಪಾದರಸವನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ಈ ಉಪಕರಣವು ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ದ್ರವ ಮತ್ತು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಪಾದರಸವನ್ನು ಬಳಸದೇ ಇದ್ದರೂ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾದರಸದ ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ (mmHg) ಗಳಲ್ಲೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಾರಿ ಹೃದಯ ಬಡಿಯುವಾಗ, ಸಂಕೋಚನದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕೋಚನದ ಒತ್ತಡವೆಂದರೆ ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗರಿಷ್ಠ ಒತ್ತಡ, [[:en:Ventricle_(heart)|ಹೃತ್ಕುಹರಗಳು]] ಕುಗ್ಗಿಕೊಂಡು [[ಹೃದಯದ ಆವರ್ತನ|ಹೃದಯದ ಆವರ್ತನದ]] ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡವೆಂದರೆ ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕನಿಷ್ಠ ಒತ್ತಡ. ಹೃತ್ಕುಹರಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಹೃದಯ ಆವರ್ತನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. [[ನಿದ್ರೆ|ನಿದ್ರಾ]] ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ವಯಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಕೋಚನ 115 mmHg ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು 75 mmHg ವ್ಯಾಕೋಚನವಿರಬೇಕು. (115/75 mmHg ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು "ವನ್ ಫಿಫ್ಟೀನ್ ಓವರ್ ಸೆವೆಂಟಿ-ಫೈವ್" ಎಂದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ]] ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸಂಕೋಚನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಾಡಿ ಒತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಪಧಮನಿಯ ಸಂಕೋಚನದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಗಳು ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಂದು ಹೃದಯ ಬಡಿತದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದಿನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುತ್ತದೆ (ಮರುಕಳಿಸುವ ಲಯಗಳಲ್ಲಿ). ಒತ್ತಡ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು, [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿಗಳು]], [[ರೋಗ]], [[ವ್ಯಾಯಾಮ]], ಮತ್ತು ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಅವು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿರೇಕದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವುದನ್ನು ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅಂತೆಯೇ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಕನಿಷ್ಠ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅದನ್ನು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ದೇಹದ [[ಉಷ್ಣತೆ]] ಮತ್ತು [[ನಾಡಿ|ನಾಡಿ ಪ್ರಮಾಣ]]ದ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಛೇದನ ಮಾಡಿ (ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿ [[ಚರ್ಮ|ಚರ್ಮಕ್ಕೆ]] [[ಸೂಜಿ|ಸೂಜಿಯನ್ನು]] ಚುಚ್ಚಿ ಆ ಮೂಲಕ ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ ಅಳೆಯುವುದು) ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಮೊದಲಿನ ವಿಧಾನ [[ಆಸ್ಪತ್ರೆ|ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ]] ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. === ಏಕಮಾನಗಳು === ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮಾಪನೆಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಏಕಮಾನವೆಂದರೆ mmHg (ಪಾದರಸದ ಮಿಲಿಮೀಟರ್). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಒತ್ತಡ 80 ರಿಂದ 120 ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಅಲ್ಲಿ 120 ಸಂಕೋಚನ ಮಾಪನವಾಗಿದ್ದರೆ, 80 ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಮಾಪನ. === ಛೇದನ ಬೇಕಾಗದ ಮಾಪನ === ಛೇದನ ಬೇಕಾಗದ ಶ್ರಾವಕ ಮತ್ತು ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ (ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಅಳೆಯುವ ಉಪಕರಣ) ಮಾಪನಗಳು ಛೇದನ ಬೇಕಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಿಂತ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ತೊಡಕುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು [[ರೋಗಿ|ರೋಗಿಗೂ]] [[ನೋವು|ನೋವಾಗದು]] ಅಲ್ಲದೆ ಅಹಿತಕರ ಎನಿಸದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಛೇದನ ಬೇಕಿರದ ಈ ಮಾಪನಗಳಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಖರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗಬಹುದು. ಛೇದನ ಬೇಕಿರದ ಮಾಪನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿತ್ಯದ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಸ್ಪರ್ಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ==== ಯಾವುದೇ ಉಪಕರಣಗಳ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಪರ್ಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಕೋಚನದ ಕನಿಷ್ಠ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ‌ ನಾಡಿಯ ಸ್ಪರ್ಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕನಿಷ್ಠ 80 mmHg ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ತೊಡೆ]]ಯೆಲುಬಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಡಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 70 mmHg ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಧಮನಿಯ ನಾಡಿ ಕನಿಷ್ಠ 60 mmHg ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವಿಧಾನ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಕೋಚನದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Deakin CD, Low JL |title=Accuracy of the advanced trauma life support guidelines for predicting systolic blood pressure using carotid, femoral, and radial pulses: observational study |journal=BMJ |volume=321 |issue=7262 |pages=673–4 |year=2000 |month=September |pmid=10987771 |pmc=27481 |doi= 10.1136/bmj.321.7262.673|url=http://bmj.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10987771}}</ref> ನಾಡಿಯೊತ್ತಡ ಮಾಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ನಾಡಿಯನ್ನು ಕೈ ಮುಟ್ಟಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಸಂಕೋಚನದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref>[http://bcs.medinfo.ufl.edu/sample/page06.html Interpretation - Blood Pressure - Vitals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001113835/http://bcs.medinfo.ufl.edu/sample/page06.html |date=2012-10-01 }}, "[[University of Florida]]"{{accessdate|2008-03-18}}</ref> ವ್ಯಾಕೋಚನದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.gov.mb.ca/health/ems/guidelines/G8.pdf G8 Secondary Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625212218/http://www.gov.mb.ca/health/ems/guidelines/G8.pdf |date=2008-06-25 }}, "Manitoba"{{accessdate|2008-03-18}}</ref> ==== ಶ್ರಾವಕ ವಿಧಾನಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Sphygmomanometer.jpg|thumb|ಎದೆದರ್ಶಕದ ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರಾವಕ ವಿಧಾನದ ನಿರ್ದ್ರವ ನಾಡಿಯೊತ್ತಡ ಮಾಪಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Mercury manometer.jpg|thumb|ಪಾದರಸ ಮಾನಾಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ ಮಾಪಕ]] ''ಶ್ರಾವಕ '' ವಿಧಾನ ಎದೆದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ನಾಡಿಯೊತ್ತಡ ಮಾಪಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಊದಿ ಉಬ್ಬಿಸಬಹುದಾದ [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರಿನ]] ವಸ್ತು (''ರಿವಾ-ರಾಕ್ಕಿ''), ಎದೆಯ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಗಿ [[ತೋಳು|ತೋಳಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಪಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು ಪಾದರಸದ ಅಥವಾ ನಿರ್ದ್ರವ ‌ಒತ್ತಡಮಾಪಕವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದರಸದ ಒತ್ತಡಮಾಪಕವು ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ನಳಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾದರಸದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳೆದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುವುದು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಪನಾಂಕದ ಅಗತ್ಯ ಬರದು. ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಾಪನಾಂಕದ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪುವುದರಿಂದ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳುಂಟು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ|ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆ]]ಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಪಾದರಸದ ಒತ್ತಡಮಾಪಕಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ಗಾತ್ರದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೋಳಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ, ರಬ್ಬರಿನ ಬಲ್ಬ್ ಅನ್ನು ಹಿಸುಕಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಬೇಕು. ಅಪಧಮನಿಗಳು ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯನು [[ಮೊಣಕೈ]]ಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎದೆದರ್ಶಕವನ್ನು ಇಟ್ಟು ತೋಳಿನ ಅಪಧಮನಿಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಆಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆಯೇ, ತೋಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಪಧಮನಿಗೆ ರಕ್ತ ಹರಿಯಲು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಕ್ರಮರಹಿತ ಹರಿವು ಸರ ಸರ ಅಥವಾ 'ವುಷ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ (ಮೊದಲ ಕೊರೊತ್ಕೋಫ್‌ ಶಬ್ದ). ಮೊದಲು ಕೇಳಿದ ಶಬ್ದ ಹೊರಡುವ ಸ್ಥಳದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸಂಕೋಚನದ ಒತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಅಳೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಶಬ್ದ]] ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ (ಐದನೆಯ ಕೊರೊತ್ಕೋಫ್ ಶಬ್ದ) ಪಟ್ಟಿ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಎದೆದರ್ಶಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ಪರ್ಶ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಕೈಮುಟ್ಟಿ) ಮೂಲಕವೂ ಒತ್ತಡದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ವಿಧಾನಗಳು ==== ''ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ''ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕರಣದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಶ್ರಾವಕ ವಿಧಾನದಂತೆಯೇ ಇದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಹರಿವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲು ಎದೆದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಗಳ]] ಬದಲಿಗೆ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಒತ್ತಡ ಸಂವೇದಕ (ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ) ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಅಂಕಿಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸುವ ಮಾಪನಾಂಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಒತ್ತಡ ಸಂವೇದಕವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಮಾಪನಾಂಕಗಳನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಪಾದರಸದ ಒತ್ತಡಮಾಪಕದ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಪಂಪ್ ಮತ್ತು ಕವಾಟ ಬಳಸಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೋಳಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೇ ಕಟ್ಟುವುದು ರೂಢಿ. ಆದರೆ ಈ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮಣಿಕಟ್ಟು|ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ]] (ಎದೆ ಎತ್ತಿದಾಗ) ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳ ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಧ್ಯಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ಮಾಪನಾಂಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಶ್ರಾವಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಪರಿಣತಿ ಬೇಡ, ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು ಮತ್ತು ರೋಗಿಯು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಂಕೋಚನದ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಮಿತಿಮೀರಿದರೆ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆನಂತರದ 30 ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೂ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದ ಹರಿವು ನಿಂತಾಗ (ಪಟ್ಟಿಯ ಒತ್ತಡ ಸಂಕೋಚನದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ) ಅಥವಾ ತಡೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ (ಪಟ್ಟಿಯ ಒತ್ತಡ ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದಾಗ), ಪಟ್ಟಿಯ ಒತ್ತಡ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಟ್ಟಿಯ ಗಾತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯ: ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅತಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಅಂತೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ರಕ್ತದ ಹರಿವಿದ್ದು, ಆದರೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಒತ್ತಡ ಸಂವೇದಕದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯ ಒತ್ತಡ, ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಆವರ್ತದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೋಳಿನ ಅಪಧಮನಿಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಅಂದರೆ, ಅದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಕೋಚನದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗಣಕೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕಚ್ಚಾ ವಿವರಗಳಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು; ಗಣಕೀಕೃತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಗಳ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಪರಿಚಲನೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳು ತಪ್ಪಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇವೆ, ಅಪಧಮನಿಯ ಪೆಡಸುಗಟ್ಟಿಕೆ, ಎರಿತ್ಮಿಯಾ, ಪ್ರೀಎಕ್ಲಾಂಪ್ಸಿಯಾ, ಪಲ್ಸಸ್ ಆಲ್ಟರ್ನನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಪಲ್ಸಸ್ ಪಾರಾಡಾಕ್ಸಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಏಕರೀತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ನೀಡಿರುವ ವಿವರಗಳ ಜೊತೆ ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಕ್ರಮಾವಳಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದ ಸಹಕರ್ತೃಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಶ್ರಾವಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಧ್ಯ. ಕೆಲವು ಉಪಕರಣಗಳು ಸಂಕೋಚನದ, ಸರಾಸರಿ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕ]]ದ ನೆರವಿನಿಂದ ಪಡೆದ ತತ್ ‌ಕ್ಷಣದ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದ ತರಂಗರೂಪದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸದೇ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಬೇಕಾದ್ದು ಅಗತ್ಯ. ಛೇದನ ಬೇಕಿರದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕಿರುವ ಪದ NIBP ಯನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ಮಾನಿಟರ್‌ ಉಪಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. === ಛೇದನ ಬೇಕಿರುವ ಮಾಪನ === ಛೇದನ ಬೇಕಿರುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅಪಧಮನಿಯ ರೇಖೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಪಧಮನಿಯ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ (BP) ವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು. ಅಂತರ್‌ನಾಳೀಯ ತೂರುನಳಿಗೆ (ಕ್ಯಾನ್ಯುಲ) ಜೊತೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದ ಛೇದನ ಬೇಕಿರುವ ಮಾಪನ, ಅಪಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ತೂರುನಳಿಗೆಯ ಸೂಜಿಯನ್ನು ಚುಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಳೆಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ, ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ, ಡೊರ್ಸಾಲಿಸ್ ಪೆಡಿಸ್ ಅಥವಾ ತೋಳಿನ). ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ ಯಾವುದೇ [[ವೈದ್ಯ]] ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಮಾಡಬಹುದು. ಶುಷ್ಕ, [[ದ್ರವ]] ತುಂಬಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜೊತೆ ಕ್ಯಾನ್ಯುಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿರಬೇಕು, ಅದನ್ನು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಒತ್ತಡ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕದ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನುಕೂಲವೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿ ಬಡಿತವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ತರಂಗರೂಪಗಳಲ್ಲಿ (ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಡದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ) ಕಾಣಬಹುದು. ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ (ತೀವ್ರ ಶುಶ್ರೂಷೆ ಔಷಧಿ, ಅರಿವಳಿಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರ) ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಛೇದನ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡದ ಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ತೂರುನಳಿಗೆಯನ್ನು ತೂರಿಸುವ ಛೇದನ ಬಳಸುವ ವಿಧಾನವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತ್ರೊಂಬೊಸಿಸ್, [[ಸೋಂಕು]] ಮತ್ತು [[ರಕ್ತಸ್ರಾವ|ರಕ್ತಸ್ರಾವದಂತಹ]] ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಛೇದನ ಬಳಸುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ರೋಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀರಾ ಸಮೀಪದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಪಧಮನಿಯ ನಾಳಗಳು ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಿಧಾನ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಛೇದನ ಬಳಸುವ ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳು ಒತ್ತಡದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಒತ್ತಡ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಆಘಾತ, ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೋಣೆಯ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಛೇದನ ಬಳಸುವ ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳಿವೆ. ಏಕ ಒತ್ತಡ, ಇಬ್ಬಗೆಯ ಒತ್ತಡ, ಮತ್ತು ಬಹು-ಪರಿಮಾಣ (ಅಂದರೆ ಒತ್ತಡ / ಉಷ್ಣತೆ) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಅಪಧಮನಿ, ಕೇಂದ್ರ ಅಭಿಧಮನಿ, [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ]] ಅಪಧಮನಿ, ಎಡ ಹೃತ್ಕರ್ಣ, ಬಲ ಹೃತ್ಕರ್ಣ, ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ ಅಪಧಮನಿ, [[ನಾಭಿ|ಹೊಕ್ಕುಳಿನ]] ರಕ್ತನಾಳಗಳು, ಹೊಕ್ಕುಳಿನ ಅಪಧಮನಿ, ಮತ್ತು [[ಮೆದುಳು|ಮೆದುಳಿನ]] ಒತ್ತಡಗಳ ಮಾಪನ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಗಳಿಗೆ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳ ಮೈಕ್ರೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಮಾಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಂಕೋಚನದ, ವ್ಯಾಕೋಚನದ, ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಒತ್ತಡಗಳು ಮಿಡಿತದ ತರಂಗರೂಪಗಳಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಅಂದರೆ ಅಪಧಮನಿ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಪಧಮನಿ). ಕೆಲವು ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳು CPP (ಮಿದುಳಿನ ಸೇಚನೆ ಒತ್ತಡ) ಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ ಕೂಡ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳ ಎದುರು ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶೂನ್ಯ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಅದುಮಿದರೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಇಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲುಂಟು. ಕಾಣಬಹುದಾದ ಉಷ್ಣತಾ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಇಡಬಹುದು. === ಮನೆಯಿಂದಲೇ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ === ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ವೈದ್ಯರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮಾಪನಗಳು ಅವರ ನೈಜ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡದೇ ಇರಬಹುದು. ವೈದ್ಯರ ಕಚೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ 25% ಮಂದಿ ರೋಗಿಗಳ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮಾಪನ, ಅವರ ನೈಜ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ತೆರನಾದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ವೈಟ್‌ ಕೋಟ್ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ತಳಮಳದಿಂದಾಗಿ ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |url=http://www.bpmonitoring.com/pt/re/bpm/abstract.00126097-200512000-00006.htm;jsessionid=LpvGzJN7PDC1yqJtnQj3ZWfmzgdnhWycyzsKybSHsr2FLx3hR1vh!1805002056!181195629!8091!-1 |author=Jhalani, Juhee a; Goyal, Tanya a; Clemow, Lynn a; Schwartz, Joseph E. b; Pickering, Thomas G. a; Gerin, William a |title=Anxiety and outcome expectations predict the white-coat effect. |volume=10(6), December 2005 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins, Inc. |pages=pp317–319 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ಹಾನಿಕಾರಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅನಾವಶ್ಯಕ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಎದುರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಎದುರಾಗುವ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ವೈಟ್ ಕೋಟ್ ಪರಿಣಾಮ ಒಂದು ಸೂಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಪಾಸಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ರೋಗಿಯ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಆತನ ನೈಜ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕಿರುವ ಅವಶ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆಯೂ ಇರಬಹುದು.<ref name="Elliot2007">{{cite news | first=Victoria Stagg | last=Elliot | coauthors= | title=Blood pressure readings often unreliable | date=2007-06-11 | publisher=American Medical Association | url =http://www.ama-assn.org/amednews/2007/06/11/hlsa0611.htm | work =American Medical News | pages = | accessdate = 2008-08-16 | language = }}</ref> ಸಂಚಾರಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಉಪಕರಣಗಳು ದಿನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ ತಾಸಿಗೊಮ್ಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಕರಣಗಳು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾಗಿರಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸಂಚಾರಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಬದಲು ಮನೆಯಿಂದಲೇ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="Mancia2007">{{cite journal |author=Mancia G, De Backer G, Dominiczak A, et al |title=2007 Guidelines for the management of arterial hypertension: The Task Force for the Management of Arterial Hypertension of the European Society of Hypertension (ESH) and of the European Society of Cardiology (ESC) |journal=Eur Heart J |volume=28 |issue=12 |pages=1462–536 |year=2007 |month=June |pmid=17562668 |doi=10.1093/eurheartj/ehm236 |url= }}</ref> ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಸಂಬಂಧಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಕೂಡ ಮನೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="Chobanian2003">{{cite journal |author=Chobanian AV, Bakris GL, Black HR, ''et al'' |title=Seventh report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure |journal=Hypertension |volume=42 |issue=6 |pages=1206–52 |year=2003 |month=December |pmid=14656957 |doi=10.1161/01.HYP.0000107251.49515.c2 |url=}}</ref> ಸಂಚಾರಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮಾಪನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಮನೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ್ದು ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Mancia2007" /><ref name="Niiranen2006">{{cite journal|title=A comparison of home measurement and ambulatory monitoring of blood pressure in the adjustment of antihypertensive treatment|journal=Am J Hypertens|year=2006|first=TJ|last=Niiranen|coauthors=Kantola IM, Vesalainen R, et al|volume=19|issue=5|pages=468–74|pmid=16647616 |url=|format=|accessdate=|doi=10.1016/j.amjhyper.2005.10.017 }}</ref><ref name="Shimbo2007">{{cite journal|title=Relative utility of home, ambulatory, and office blood pressures in the prediction of end-organ damage|journal=Am J Hypertens|year=2007|first=Daichi|last=Shimbo|coauthors=Thomas G. Pickering, Tanya M. Spruill, et al|volume=20|issue=5|pages=476–82|pmid=17485006 |url=http://www.nature.com/ajh/journal/v20/n5/abs/ajh200783a.html|format={{dead link|date=May 2009}}|accessdate=|doi=10.1016/j.amjhyper.2006.12.011 }}</ref> ವೈಟ್ ಕೋಟ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ಗಳ ಹೊರಗೆ ಪಡೆದ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಮಾಪನದ ವಿವರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತವೆ. ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಿಂದಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ವಿವರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಾಧಿತ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮುನ್ನ ಆತ ಅಥವಾ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಕಾಫಿ]] ಸೇವಿಸಿರಬಾರದು, [[ಧೂಮಪಾನ]] ಮಾಡಿರಬಾರದು, ಅಥವಾ ಕಠಿಣ [[ವ್ಯಾಯಾಮ|ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು]] ಮಾಡಿರಬಾರದು. ಹೀಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ನಿಖರವಾದ ವಿವರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. [[ಉದರ|ಹೊಟ್ಟೆ]] ತುಂಬ [[ಆಹಾರ]] ಸೇವನೆ ಕೂಡ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮಾಪನದ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ತುರ್ತಾಗಿ [[ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ]] ಮಾಡಬೇಕೆಂದೆಸಿದರೆ ಮಾಪನದ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಬೇಕು. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮಾಪನದ 5 ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿ, [[ಪಾದ|ಪಾದವನ್ನು]] ನೆಲಸಮಾನವಾಗಿಸಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಕದೆ [[ಕುರ್ಚಿಗಳು|ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಅಳೆಯುವ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಗ್ನ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಂಗಿಯ ತೋಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಮಾಪನಗಳು ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ. ಮಾಪನದ ವೇಳೆ, ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಿದ ತೋಳನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದು ಹೃದಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಉದಾರಹಣೆಗೆ ತೋಳನ್ನು [[ಮೇಜು|ಮೇಜಿನ]] ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ ನಿರಾಳವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal| title=Tips for having your blood pressure taken| author=National Heart, Lung and Blood Institute| url=http://www.nhlbi.nih.gov/hbp/detect/tips.htm}}</ref> ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ದಿನದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುವುದರಿಂದ, ಒಟ್ಟು ವಿವರಗಳು ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾವಿಡಲೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ದಿನದ ಆಯಾ ಸಮಯಕ್ಕೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸೂಕ್ತ ಸಮಯಗಳು: * ಎಚ್ಚರವಾದ ತಕ್ಷಣ ([[ಮುಖ]] ತೊಳೆಯುವುದು/ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರ/[[ಪಾನೀಯ]] ಸೇವನೆಗೆ ಮುನ್ನ), ದೇಹವಿನ್ನೂ ವಿರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ * ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ವಯಂ-ಅಂತರ್ಗತ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳು ಈಗ ದುಬಾರಿಯಲ್ಲದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಆಂದೋಲನಮಾಪಿ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕೊರೊತ್ಕೋಫ್ ಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಅಸಹಜ ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಖರವಾದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇವು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗೀಕರಣ 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಆಸೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮಾಪನಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇವೆ. ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿಗೆ 2 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Chobanian2003" /><ref name="NHLBI2008">{{cite web|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/hyp/hyp_whatis.html |title=Diseases and Conditions Index - Hypotension |accessdate=2008-09-16 |month=September | year=2008 |publisher=National Heart Lung and Blood Institute }}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto" |+ವಯಸ್ಕರ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ವರ್ಗೀಕರಣ |- ! width="200"|'''ವಿಭಾಗ''' ! width="150"|'''ಸಂಕೋಚನದ, mmHg''' ! width="150"|'''ವ್ಯಾಕೋಚನದ , mmHg''' |- | <center>ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ</center> | <center>< 90</center> | <center>< 60&nbsp;&nbsp;&nbsp;</center> |- | <center>'''ಸಾಮಾನ್ಯ''' </center> | <center>&nbsp;'''90 – 119''' </center> | <center>'''60 – 79''' &nbsp;&nbsp;&nbsp;</center> |- | <center>ಆರಂಭದ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ</center> | <center>120 – 139</center> | <center> 80 – 89 &nbsp;</center> |- | <center>ಹಂತ 1 ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ</center> | <center>140 – 159</center> | <center>90 – 99 &nbsp;</center> |- | <center>ಹಂತ 2 ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ</center> | <center>≥ 160</center> | <center>≥ 100 &nbsp;</center> |- |} == ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು == ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ]] ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದ ಸರಾಸರಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಾದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಭಾರಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಆಗಬಹುದು; ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ತೆಗೆದರೆ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಹ ಸರಾಸರಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಹೊಂದಿರುವ 100 ಜನರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಸರಾಸರಿ '''112/64 mmHg''' ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite journal |author=Pesola GR, Pesola HR, Nelson MJ, Westfal RE |title=The normal difference in bilateral indirect blood pressure recordings in normotensive individuals |journal=Am J Emerg Med |volume=19 |issue=1 |pages=43–5 |year=2001 |month=January |pmid=11146017 |doi=10.1053/ajem.2001.20021 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W9K-45SRDHC-C&_user=10&_coverDate=01%2F31%2F2001&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=74f2b32e088d88986cd307f6c7219331 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2011-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110405044837/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W9K-45SRDHC-C&_user=10&_coverDate=01%2F31%2F2001&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=74f2b32e088d88986cd307f6c7219331 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ. [[ಮಗು|ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಮಿತಿಗಳು ವಯಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|title=Blood Pressure Tables for Children and Adolescents|author=National Heart, Lung and Blood Institute|url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/hypertension/child_tbl.htm}} (50ನೆ ಶೇಕಡಕವು ಅಪಧಮನಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಮತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿರುವ ವಯಸ್ಸು, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ನಿರ್ಧಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು [[ಶೇಕಡಕ|95ನೆ ಶೇಕಡಕವು]] ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ.)</ref> ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಯಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣ. ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು [[ಲಿಂಗ]]<ref name="Reckelhoff2001">{{cite journal|title=Gender Differences in the Regulation of Blood Pressure|journal=Hypertension|date=2001 May|first=Jane F.|last=Reckelhoff|coauthors=|volume=37|issue=5|pages=1199–208|id=PMID 11358929|url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/abstract/hypertensionaha;37/5/1199|format=|accessdate=|pmid=11358929|month=May|day=01|archive-date=2009-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825073216/http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/abstract/hypertensionaha;37/5/1199|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳು ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಯಾಮ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ನಿದ್ರೆ, [[ಪಚನ|ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ]] ಮತ್ತು ದಿನದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒತ್ತಡ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ತೋಳಿನ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಪನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಶೂನ್ಯದ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 10 mmHg ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಪಾಸಣೆಯ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳಬಹುದು, ಉದಾ. ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಅಪಧಮನಿಯ ರೋಗ.<ref>{{cite journal |author=Eguchi K, Yacoub M, Jhalani J, Gerin W, Schwartz JE, Pickering TG |title=Consistency of blood pressure differences between the left and right arms |journal=Arch Intern Med |volume=167 |issue=4 |pages=388–93 |year=2007 |month=February |pmid=17325301 |doi= 10.1001/archinte.167.4.388|url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/full/167/4/388}}</ref><ref>{{cite journal |author=Agarwal R, Bunaye Z, Bekele DM |title=Prognostic significance of between-arm blood pressure differences |journal=Hypertension |volume=51 |issue=3 |pages=657–62 |year=2008 |month=March |pmid=18212263 |doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.107.104943 |url=}}</ref> ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ 115/75 mmHg ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಏರುತ್ತಾ ಹೋದಲ್ಲಿ ಹೃದಯನಾಳೀಯ ರೋಗದ ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal |author=Appel LJ, Brands MW, Daniels SR, Karanja N, Elmer PJ, Sacks FM |title=Dietary approaches to prevent and treat hypertension: a scientific statement from the American Heart Association |journal=Hypertension |volume=47 |issue=2 |pages=296–308 |year=2006 |month=February |pmid=16434724 |doi=10.1161/01.HYP.0000202568.01167.B6 |url=}}</ref> ಈ ಹಿಂದೆ, ಅಧಿಕ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಸೂಚನೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ]], ರೋಗಿಗಳ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ 140/90 mmHg ರಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Citation| first= | last=| coauthors=| contribution=Hypertension: management of hypertension in adults in primary care| title=NICE Clinical Guideline 34| editor-first=| editor-last=| coeditors=| publisher=National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE)| place=London, England| pages=| date=June 2006| year=| id= | contribution-url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG034NICEguideline.pdf| format=| accessdate=2008-09-15 }}</ref> ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಪರಿಮಿತಿಗಳಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಜನರ ಹೃದಯನಾಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ. ಇಂತಹ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಾವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗುವ ಮಂದಿ ಈ ಪರಿಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಬಳಸುವ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡಗಳ ವಿಧಾನಗಳ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಕುರಿತು ಪ್ರಧಾನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ಒತ್ತಡದ ಈ ಏರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯೆಂದೇ ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. == ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ == [[ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]] ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಶಾರೀರಿಕ ಅಂಶಗಳು ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶಗಳು ಆಹಾರ ಕ್ರಮ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ರೋಗ, ಔಷಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ, ಒತ್ತಡ, [[ಬೊಜ್ಜು]] ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ದೈಹಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಶಾರೀರಿಕ ಅಂಶಗಳು: * ರೇಚಿಸುವ ಗತಿ. ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೃದಯದ ಗತಿಯೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದ ರಕ್ತವನ್ನು [[ಹೃದಯ]] ರೇಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೃದಯದಿಂದ ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣವೇ ಹೃದಯದ ಹುಟ್ಟುವಳಿ. ಇದನ್ನು ಆಘಾತದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಸಿಗುವ ಹೃದಯದ ಗತಿ (ಪ್ರತಿ ಸಂಕೋಚನಕ್ಕೆ ಹೃದಯವು ರೇಚಿಸುವ ರಕ್ತದ ಮೊತ್ತ). ಆಘಾತದ ಮೊತ್ತ ಕಡಿಮೆಯಾಗದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ಗತಿ ಏರಿದರೆ, ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. * ದ್ರವದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ತದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ತವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾಗಿ ಹೃದಯದ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಸೇವಿಸುವ [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪು]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಾದರೂ, ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಿತ [[ನರ|ನರಗಳ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೆನಿನ್-ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. * ಪ್ರತಿರೋಧ. ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಪ್ರತಿರೋಧ. ಪ್ರತಿರೋಧವು ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟು, ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ ಬರುವ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತನಾಳದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯು ತ್ರಿಜ್ಯ (ತ್ರಿಜ್ಯ ‌ದೊಡ್ಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ), ರಕ್ತನಾಳದ ಉದ್ದ (ರಕ್ತನಾಳ ಉದ್ದವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳದ ಗೋಡೆಗಳ ನುಣುಪಾಗಿರುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅಪಧಮನಿಯ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶಗಳು]] ತುಂಬುವುದರಿಂದ ನುಣುಪು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಳಸಂಪೀಡಕ ಎಂಬ ವಸ್ತು ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಿರಿದಾಗಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ನಾಳವಿಸ್ತಾರಕಗಳು (ನೈಟ್ರೋಗ್ಲಿಸರಿನ್‍ನಂತಹ) ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಇಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿರೋಧಕ, ಮತ್ತು ಗಾತ್ರೀಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ (Q) ದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳದ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪೊಯ್‌ಸ್ಯುಲ್ಲೇಸ್‌ನ ನಿಯಮವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. * ದ್ರವದ [[ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ|ಜಿಗುಟು]] ಗುಣ ಅಥವಾ ದಪ್ಪ. ರಕ್ತ ದಪ್ಪವಾದಲ್ಲಿ, ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ರಕ್ತದ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಗುಣವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣ]]ಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಲ್ಲಿ, [[ರಕ್ತಹೀನತೆ|ಅನಿಮಿಯಾ]], ಜಿಗುಟು ಗುಣವೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. [[ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ]] ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಕೂಡ ರಕ್ತ ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ- [[ಸಕ್ಕರೆ]] ದ್ರಾವಣವನ್ನು ರೇಚಿಸುವುದನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. [[ಆಸ್ಪಿರಿನ್‌|ಆಸ್ಪಿರಿನ್]] ಮತ್ತು ರಕ್ತ ತೆಳ್ಳಗೆ ಮಾಡುವ [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿಗಳು]] ರಕ್ತದ ಜಿಗುಟು ಗುಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಈವರೆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಔಷಧಿಗಳು ರಕ್ತವು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅಧ್ಯಯನದ <ref>{{cite journal |author=Rosenson RS, Wolff D, Green D, Boss AH, Kensey KR |title=Aspirin. Aspirin does not alter native blood viscosity |journal=J. Thromb. Haemost. |volume=2 |issue=2 |pages=340–1 |year=2004 |month=February |pmid=14996003 |doi= |url=}}</ref> ವೇಳೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ನರಮಂಡಲವು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮೇಲಿನ ವಿಷಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಪಧಮನಿಯ ನೈಜ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ [[ನರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಗ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಅಂಗಗಳ]] ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣಾರ್ಧ ಮತ್ತು ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. === ಸರಾಸರಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ === ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದ ಆವರ್ತನದ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ (MAP) ವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೃದಯದ ಹುಟ್ಟುವಳಿ (CO), ದೇಹದ ನಾಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧ (SVR) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಅಭಿಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ (CVP) ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="KlabundeMAP2007">{{cite web|url=http://www.cvphysiology.com/Blood%20Pressure/BP006.htm |title=Cardiovascular Physiology Concepts - Mean Arterial Pressure |accessdate=2008-09-29 |last=Klabunde |first=Richard E. |year=2007 }}</ref><math>\! MAP = (CO \cdot SVR) + CVP. </math> ಸಂಕೋಚನದ ಒತ್ತಡದ ಮಾಪನಗಳ ಮೂಲಕ MAP ಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು. <math>P_{sys}</math> ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡ <math>P_{dias}</math> ಮೂಲಕವೂ ಇದು ಸಾಧ್ಯ. <math>P_{dias}</math> ಇದಕ್ಕೆ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು,<ref name="KlabundeMAP2007" /><math>\! MAP \approxeq P_{dias} + \frac{1}{3} (P_{sys} - P_{dias}).</math> === ನಾಡಿಯ ಒತ್ತಡ === ಹೃದಯದ ಹುಟ್ಟುವಳಿಯ ಮಿಡಿತದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಹೃದಯದ ಬಡಿತ. ನಾಡಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೃದಯದ ಆಘಾತ ಘನಗಾತ್ರ, ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಅನುಸರಣೆ (ವಿಸ್ತರಣಾ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ), ಮತ್ತು ಅಪಧಮನಿಯ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹರಿವಿನ ಪ್ರತಿರೋಧ ಇವುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಾಪಧಮನಿಯು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ವೇಳೆ ಹೃದಯದಿಂದ ಹೊರಡುವ ರಕ್ತದ ವೇಗವನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಹಾಪಧಮನಿ ಆಜ್ಞಾನುವರ್ತಿಯಾಗಿರದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಾಡಿಯ ಒತ್ತಡ ಹೇಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತೋ ಹಾಗಿರುವ ಬದಲು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="KlabundePulse2007">{{cite web|url=http://www.cvphysiology.com/Blood%20Pressure/BP003.htm |title=Cardiovascular Physiology Concepts - Pulse Pressure |accessdate=2008-10-02 |last=Klabunde |first=Richard E. |year=2007 }}</ref> ಸಂಕೋಚನದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡಗಳ ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಾಡಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು,<ref name="KlabundePulse2007" /> <math>\! P_{pulse} = P_{sys} - P_{dias}.</math> === ನಾಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧ === [[ಭೂತಗನ್ನಡಿ|ಭೂತ ಕನ್ನಡಿಯ]] ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಬಹುದಾದ ದೊಡ್ಡ ಅಪಧಮನಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚು ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕೊಳವೆಗಳಾಗಿವೆ (ಅಪಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಂಡು). ಅವು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹನಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಸೃಜಿಸುತ್ತವೆ. === ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡ ತರಂಗ === ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡ ತರಂಗ (VPW) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ [[ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ|ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಸಂಕೋಚನದ ವೇಳೆ ತರಂಗವನ್ನು ಹೃದಯ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಆರೋಹಕ ಮಹಾಪಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ರಕ್ತದ ಹರಿವಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ರಕ್ತನಾಳದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯದ [[ಅಪಧಮನಿ]]ಗಳಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯದ [[ನಾಡಿ]] ಮಿಡಿತ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ ಒತ್ತಡ ತರಂಗವನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬಾಹ್ಯ ಅಭಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತರಂಗ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೇಂದ್ರಗಾಮಿಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲ ತರಂಗ ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ರಕ್ತನಾಳದ ಒಳಗಿನ ಒತ್ತಡ ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ನೈಜ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಲುಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಅಪಧಮನಿಗಳ ಒಳಗೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವೇಕಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಪಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಹುಗಳ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು,<ref>{{cite journal | author =Messerli FH, Williams B, Ritz E | title = Essential hypertension | journal = Lancet | volume = 370 | issue = 9587 | pages = 591–603| year = 2007 |pmid=17707755| doi = 10.1016/S0140-6736(07)61299-9 }}</ref><ref>{{cite journal | author =O'Rourke M | title = Mechanical principles in arterial disease | journal = Hypertension | volume = 26 | issue = 1 | pages = 2–9| year = 1995 | pmid = 7607724 |url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/full/26/1/2 | month =Jul | day =01}}</ref><ref>{{cite journal | author = Mitchell GF | title = Triangulating the peaks of arterial pressure | journal = Hypertension | volume = 48 | issue = 4 | pages = 543–5| year = 2006 | pmid = 16940226 | doi = 10.1161/01.HYP.0000238325.41764.41 |url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/full/48/4/543}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಿಮ್ಮಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಮ್ಮಡಿ ತೋಳಿನ ಒತ್ತಡ ಸೂಚಿಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ತೋಳಿನ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುವುದೇಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. === ನಿಯಂತ್ರಣ === ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಬ್ಯಾರೊರ್ ‌ಸೆಪ್ಟರ್ ಪ್ರತಿವರ್ತನ: ಬ್ಯಾರೊರ್ ‌ಸೆಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೆದುಳಿನ ಕಾಂಡದ ಮೆಡುಲಾಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮೆಡುಲಾ, ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ನರಮಂಡಲದಂತೆ ಹೃದಯದ ಸಂಕೋಚನ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಸರಾಸರಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನೂ ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪಧಮನಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾರೊರ್ ‌ಸೆಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಶೀರ್ಷಧಮನಿಯ ಸೈನಸ್‍ನ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಹಾಗೂ ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Klabunde">{{cite web|url=http://www.cvphysiology.com/Blood%20Pressure/BP012.htm |title=Cardiovascular Physiology Concepts - Arterial Baroreceptors |accessdate=2008-09-09 |last=Klabunde |first=Richard E. |year=2007 }}</ref> * ರೆನಿನ್-ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (RAS): ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣ ನಷ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ಸರಿದೂಗಿಸಿಕೊಡಲು [[ಕಿಡ್ನಿ]]ಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್ ಎಂಬ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕವು ನಾಳಸಂಪೀಡಕವನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಇಳಿಸಲು ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ. * ಆಲ್ಡೊಸ್ಟಿರಾನ್ ಬಿಡುಗಡೆ: ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್ II ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಸೀರಂ [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್|ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ]] ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅಡ್ರೀನಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಈ ಸ್ಟಿರಾಯ್ಡ್ ‌[[ಹಾರ್ಮೋನ್|ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕಿಡ್ನಿಗಳು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ [[ಸೋಡಿಯಂ]] ಮತ್ತು ಪೊಟಾಸ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಲ್ಡೊಸ್ಟಿರಾನ್ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಸೋಡಿಯಂ ಪ್ರಧಾನ [[ಅಯಾನು]] ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು ಪರಾಸರಣದ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿನ ದ್ರವದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಡೊಸ್ಟಿರಾನ್ ದ್ರವದ ಧಾರಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. RAS ಮತ್ತು ಆಲ್ಡೊಸ್ಟಿರಾನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿ ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ, ಮೇಲಿನ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇನಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ, RAS ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನರೀತ್ಯ ACE ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್ II ಪ್ರತಿವರ್ತಿ ಸ್ನಾಯು ಗ್ರಾಹಿ‌ಗಳು ಗುರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆಲ್ಡೊಸ್ಟಿರಾನ್ ಪ್ರತಿವರ್ತಿ ಸ್ನಾಯು ಆಗಿರುವ ಸ್ಪಿರನೊಲಾಕ್ಟೋನ್ ಆಲ್ಡೊಸ್ಟಿರಾನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗುರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೂತ್ರವರ್ಧಕಗಳು ದ್ರವ ಧಾರಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಬಹುದು; ಮೂತ್ರವರ್ಧಕಗಳು ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಉದ್ವೇಗವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರೊರ್‌ಸೆಪ್ಟರ್‌ ಪ್ರತಿವರ್ತನ ಗುರಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನೇರಭಂಗಿಯ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯತೆ|ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯರಾಗಬಹುದು]]. == ರೋಗ-ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ == === ಅತಿ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ === [[ಚಿತ್ರ:Main complications of persistent high blood pressure.svg|thumb|right|200px|ಮರುಕಳಿಸುವ ಅತಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ತೊಡಕುಗಳ ಮೇಲ್ನೋಟ]] ಅಪಧಮನಿಯ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವು ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸೂಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ತೀವ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದ ಎಲ್ಲ ಮಟ್ಟಗಳು ಅಪಧಮನಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಹೃದಯದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಪಧಮನಿಯ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಧಮನಿ ಪೆಡಸಣೆ ಎಂಬ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಅಂಗಾಂಶ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತವಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಧಮನಿ ಪೆಡಸಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯದ [[ಸ್ನಾಯು]] ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ, ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರ ಬಲಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಮರುಕಳಿಸುವ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಆಘಾತಗಳು, [[ಹೃದಯಾಘಾತ|ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ]], ಹೃದಯ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪಧಮನಿಯ ನಾಳವ್ಯಾಕೋಚಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಅಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯಮ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರ ಅತಿ ಒತ್ತಡಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ 50% ಅಥವಾ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ, ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕುವುದು ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯವಾದೀತು.<ref>Textbook of Medical Physiology, 7th Ed., Guyton & Hall, Elsevier-Saunders, ISBN 0-7216-0240-1, page 220.</ref> ಈ ಹಿಂದೆ, ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಅತಿ ಸಂಕೋಚನ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ನಾಡಿ ಒತ್ತಡ (ಸಂಕೋಚನದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡದ ನಡುವಿನ ಅಂಕಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ) ಎರಡೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅತಿ ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡದ ಇಳಿಕೆ ಕೂಡ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ, ಸಂಕೋಚನದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕೋಚನದ ಒತ್ತಡಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. === ಕಡಿಮೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ === ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದನ್ನು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತಲೆತಿರುಗುವಿಕೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವುದು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಪ್ರಕರಣಗಳಾದ ಆಘಾತ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಚಿಹ್ನೆ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಬಹುದು.<ref name="NHLBI2008" /> ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಹರಿವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಂತದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಾಗ, ಮೆದುಳಿನ ಸೇಚನೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆ ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದಾಗ), ಮತ್ತು ತಲೆಭಾರವಾಗುವುದು, ತಲೆತಿರುಗುವುದು, ಬಲಹೀನತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರೋಗಿಯು ಎದ್ದುನಿಂತಾಗಲೂ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೇರಭಂಗಿಯ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ; ದೇಹದ ರಕ್ತನಾಳಗಳಿಂದ ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾಗುವುದನ್ನು [[ಗುರುತ್ವ|ಗುರುತ್ವವು]] ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಘಾತ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಕೂಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಹೃದಯದ ಕೆಳಗಿರುವ ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಹೃದಯದ ಗತಿ ಏರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ನರಮಂಡಲವು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದು ತೀರಾ ನಿಧಾನವಾದಾಗ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹರಿಯುವ ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ತಲೆತಿರುಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ತಪ್ಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. G-ಲೋಡಿಂಗ್ ‌ನಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ನಿತ್ಯ ಏರೊಬ್ಯಾಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧ ಪೈಲಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಇದರ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ, 'ಸೆಳೆಯುವ Gs', ಅಂತಹವರಿಗೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಹೆಚ್ಚು. ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ಲಂಬವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು. ಕಡಿಮೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗುವ ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳು: * ರಕ್ತವಿಷ * [[ರಕ್ತಸ್ರಾವ]] - ರಕ್ತ ನಷ್ಟ * ಜೀವಾಣುವಿಷಗಳು ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಂಜಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು * ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆ, ಅಡಿಸನ್ಸ್‌ ರೋಗದಂತಹವು ಆಘಾತ ಒಂದು ಜಟಿಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸೇಚನೆ ಇಳಿದು ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣ ನಷ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾಗುವ ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಿ ಮತ್ತು/ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ರೇಚಿಸುವುದನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳೊಳಗೆ ರಕ್ತವನ್ನು ಹರಿಸುವುದು. ಕಡಿಮೆ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ನಾಡಿ ಒತ್ತಡವು ಆಘಾತದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇದು ಸೇಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತೋಳಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ತೋಳಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅಪಧಮನಿ ಕಿರಿದಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಸೂಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಅತಿ ಸಂಕೋಚನ, ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಛೇದನ, ತ್ರೊಂಬೊಸಿಸ್ ಅಥವಾ ಧಮನಿಬಂಧ) ಕಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ) == ಇತರ ವಿಷಯಗಳು == ದೇಹದ ಪರಿಚಲನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಒತ್ತಡಗಳ ಮಾಪನವು ತೀವ್ರ ಶುಶ್ರೂಷೆ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವೇಳೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಛೇದನ ಬೇಕಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಅಭಿಧಮನಿಯ ತೂರುನಳಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. === ಅಭಿಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ === ರಕ್ತನಾಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ಹೃತ್ಕರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅಭಿಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ ಇದು ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ, ಬಲ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 5 mmHg ಮತ್ತು ಎಡ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 8 mmHg ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. === ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಒತ್ತಡ === ಇತರವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಪಧಮನಿಯ ಒತ್ತಡ ಸುಮಾರು 15 mmHg ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/pah/pah_what.html What Is Pulmonary Hypertension?] From Diseases and Conditions Index (DCI). National Heart, Lung, and Blood Institute. Last updated September 2008. Retrieved on 6 April, 2009.</ref> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಲೋಮನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತರಾಲಿ ದ್ರವಶೋಥದ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಒತ್ತಡ 20 mmHg ಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಏರಿದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ದ್ರವಶೋಥ ಒತ್ತಡದ ವೇಳೆ 25 mmHgರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://books.google.com/books?id=IYFAsxAUA_MC&printsec=frontcover#PPR3,M1 Chapter 41, page 210 in: Cardiology secrets] By Olivia Vynn Adair Edition: 2, illustrated Published by Elsevier Health Sciences, 2001 ISBN 1560534206, 9781560534204</ref> === ಶಿಶುವಿನ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ === [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ|ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]], [[ಶಿಶು|ಶಿಶುವಿನ]] ಹೃದಯದಿಂದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವುಂಟಾಗಿ ಶಿಶುವಿನ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ತಾಯಿ|ತಾಯಿಯ]] ಹೃದಯದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾದ 20 ವಾರಗಳ ನಂತರ ಶಿಶುವಿನ ಮಹಾಪಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಅಂದಾಜು 30 mmHg ರಷ್ಚಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾದ 40 ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅದು 45 mmHgಗೆ ಏರುತ್ತದೆ.<ref name="Struijk">{{cite journal |author=Struijk PC, Mathews VJ, Loupas T, ''et al'' |title=Blood pressure estimation in the human fetal descending aorta |journal=Ultrasound Obstet Gynecol |volume=32 |issue=5 |pages=673–81 |year=2008 |month=October |pmid=18816497 |doi=10.1002/uog.6137 |url=}}</ref><br />ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಶಿಶುಗಳ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಸರಾಸರಿ:<br />ಸಂಕೋಚನದ 65–95 mm Hg<br />ವ್ಯಾಕೋಚನದ 30–60 mm Hg<ref name="SharonSmithMurray2">Sharon, S. M. & Emily, S. M.(2006). ''Fundations of Maternal-Newborn Nursing.'' (4th ed p.476). Philadelphia:Elsevier.</ref> == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{refs|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.myfamilywellness.org/MainMenuCategories/FamilyHealthCenter/Heart/Hypertension.aspx ಅತಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812070822/http://www.myfamilywellness.org/MainMenuCategories/FamilyHealthCenter/Heart/Hypertension.aspx |date=2009-08-12 }}, [http://www.pamedsoc.org ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ] ಯಲ್ಲಿ [http://www.goodmedicine.org ದಿ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಗುಡ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801102113/http://www.goodmedicine.org/ |date=2009-08-01 }} ಅಧ್ಯಯನ ಅವಕಾಶ * [http://www.bpassoc.org.uk ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಸಂಸ್ಥೆ (UK)] * [http://www.davidgregory.org/blood_pressure_monitors.htm ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಸೊಸೈಟಿ: ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುವವರ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209055647/http://www.davidgregory.org/blood_pressure_monitors.htm |date=2009-12-09 }} * [http://www.blood-pressure-monitoring.org ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ] * [http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/nephrology/arterial-hypertension/ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209062813/http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/nephrology/arterial-hypertension/ |date=2009-12-09 }} ಕ್ಲೆವ್‌ಲೆಂಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಕ್ತ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ]] 04o0qumq9ifw7xijloxr25lldqooheo 0 21574 1375679 1366545 2026-06-22T11:57:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375679 wikitext text/x-wiki '''ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ''' ಎಂಬುದು [[ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು]], ಪದ್ಧತಿಗಳು, [[ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು]], ಕಾನೂನುಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಒಂದು ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. ಒಂದು [[ಸಂಸ್ಥೆ]] ಅಥವಾ [[ಕಂಪನಿ]]ಯು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುವ, ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಇದು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ [[ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರ]]ರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಯಾವ ಗುರಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ [[ಅಡಳಿತ]]ವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಷೇರುದಾರ]]ರು/ಸದಸ್ಯರು, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, ಮತ್ತು [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಧಾನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಲ್ಲಿ, [[ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರು (ನೌಕರರು), ಗ್ರಾಹಕರು, ಸಾಲದಾತರು (ಉದಾ: ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಬಾಂಡ್‌ ಅಥವಾ ಕರಾರುಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು), ಸರಬರಾಜುದಾರರು, ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಲಾಭನಿರಪೇಕ್ಷ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳು ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಆಧರಿತ ಇತರ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ "ಷೇರುದಾರರು" ಎಂದರೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ (ಒಂದು ವೇಳೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಾದರೆ) "ಸದಸ್ಯರು" ಎಂದರ್ಥ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬಹುಮುಖೀಯ ವಿಷಯ.<ref>ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಯಥಾದೃಷ್ಟ ರೂಪಗಳ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥೂಲಸಮೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ನೋಡಿ: Chapter 15ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಡಿಗ್‌ನಾಮ್, ಎ ಮತ್ತು ಲೌರಿ, ಜೆ ಬರೆದಿರುವ ಕಂಪನಿ ಲಾ (2006), ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ ISBN 978-0-19-928936-3</ref> [[ಪ್ರಧಾನ-ದಲ್ಲಾಳಿ ಸಮಸ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಅಥವಾ ಕೌಶಲಗಳ ಮೂಲಕ, ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ [[ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ]]ಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವುದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಆರ್ಥಿಕ ದಕ್ಷತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಬಂಧಿತ ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಎಳೆಯು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಷೇರುದಾರರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಗೂ ಬಲವಾದ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಗ್ಗಲುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ [[ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ]] ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾದ 9ನೇ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ). 2001ರಿಂದಲೂ, ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅಥವಾ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕೃತ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. [[ಎನ್ರಾನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ಮತ್ತು [[MCI ಇಂಕ್‌.]] (ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು WorldCom ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು)ನಂತಹ U.S.ನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿದಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, U.S. ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು 2002ರಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆ ಕಾಯಿದೆ]]ಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ==ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ== '''ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಒಂದು ಮಂಡಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೇಖಕ ಗೇಬ್ರಿಯೆಲ್‌ ಒ'ಡೊನೊವಾನ್ ಪ್ರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, 'ಇದು ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಷೇರುದಾರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಸದೃಢವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವು ಬಾಹ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡರೆ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ'. ಒ'ಡೊನೊವಾನ್ ತಮ್ಮ ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, 'ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟವು ತನ್ನ ಷೇರು ಬೆಲೆಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಂಡವಾಳದ ವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲದು. ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇತರ ಬಾಹ್ಯಶಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಜನರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಗುಣಮಟ್ಟವು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಯಾವುದೇ ಮಂಡಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವಲಯದಿಂದ ಆಚೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಆಂತರಿಕ ಪರಿಸರವು ಒಂದು ತೀರಾ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಮಂಡಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ರೋಗದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಉಪಚರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ವಂಚನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ನೀತಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾಯಕದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕವೂ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ' ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕ, "ಎ ಬೋರ್ಡ್‌ ಕಲ್ಚರ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ 6 ಸಂಚಿಕೆ 3 (2003)</ref> ಷೇರುದಾರರು, ಸಾಲ ನೀಡುವವರು, ನೌಕರರು, ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜುದಾರರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಂಪನಿಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವ, ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಗತ್ಯಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿಯೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತಾದ ಭಾರತದ [[SEBI]] ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಪರಭಾರೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಜವಾದ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಷೇರುದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ. ಇದು ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ತೋರುವ ಬದ್ಧತೆ, ನೈತಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಿಧಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಧರ್ಮದರ್ಶಿತ್ವ ತತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತವನ್ನು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಣಯದ ಹಕ್ಕುಗಳಂತಹ ಶಾಸನಸಮ್ಮತ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಷೇರುದಾರರ ಅವಿರೋಧ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾನೂನುಗಳು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಂಡಳಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ USನಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತಸ್ನೇಹಿ ಡೆಲಾವೇರ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದಲೂ, ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಘಟಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ USನ ಸಂಪತ್ತು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಲೂ, ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಲೀಕರು ಹಾಗೂ ಷೇರುದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಚೆದುರಿಹೋಗಿವೆ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಟಾಕ್‌ ನಷ್ಟಗಳು ಷೇರುದಾರರ ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಈ ಅಂಶಗಳೇ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[1929ರ ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಕುಸಿತ]]ದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಅಡಾಲ್ಫ್‌ ಅಗಸ್ಟಸ್‌ ಬೆರ್ಲೆ]], ಎಡ್ವಿನ್ ಡೊಡ್‌, ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡಿನರ್ ಸಿ.ಮೀನ್ಸ್‌ರಂತಹ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಆಲೋಚಿಸಿದರು. "[[ದಿ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ]]" (1932, ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ, ಬೆರ್ಲೆ ಮತ್ತು ಮೀನ್ಸ್‌ರ ಪ್ರಬಂಧವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಇಂದಿನ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಚಿಕಾಗೋ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ರೊನಾಲ್ಡ್‌ ಕೋಸ್‌]]ರ "[[ದಿ ನೇಚರ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಫರ್ಮ್‌]]" ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳು ಎಂಬ ಅಭಿಮತ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಏಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ನೆರವಾಯಿತು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬಂದ [[ಯೂಜೀನ್ ಫಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಕೇಲ್ ಜೆನ್‌ಸೆನ್‌]]ರವರ, "ದಿ ಸೆಪರೇಷನ್‌ ಆಫ್ ಓನರ್‌ಷಿಪ್ ಅಂಡ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್" (1983, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ನಿಯತಕಾಲಿಕ) ಎಂಬ ದಿನಚರಿಯು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ದಳ್ಳಾಳಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವೇ (ಏಜೆನ್ಸಿ ಥಿಯರಿ) ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿ, ತನ್ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯಂತೆಯೇ ಅದು ಕಂಡಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಕ್ಯಾಥಲೀನ್ ಐಸೆನ್‌ಹಾರ್ಡ್‌]]ರ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ("ಏಜೆನ್ಸಿ ಥಿಯರಿ: ಆನ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿವ್ಯೂ", ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಅಕೆಡೆಮಿಯ ಅವಲೋಕನ) ದಲ್ಲಾಳಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಿತ್ತು. [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಬಂದ US ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಗದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡುಬಂತು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ಗೆ ಸೇರಿದ ಈ ಕೆಳಕಂಡ [[ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು: [[ಮೈಲ್ಸ್‌ ಮೇಸ್‌]] (ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಣಾಶೀಲತೆ), [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಡಿ. ಚಾಂಡ್ಲರ್, Jr.]] (ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಇತಿಹಾಸ), ಜೇ ಲಾರ್ಷ್‌ (ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಡವಳಿಕೆ) ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಐವರ್ (ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಡವಳಿಕೆ). ಲಾರ್ಷ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಐವರ್‌ ಪ್ರಕಾರ, "ಅನೇಕ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಬಲ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ." 1970ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದೀಚೆಗೆ U.S. ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಚರ್ಚಾವಿಷಯವಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದುಕೊಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಒಡೆತನದ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳ ಹಾಗೂ, ತನ್ಮೂಲಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿನ ಷೇರುಮಾಲೀಕರ ಅಗತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬಯಕೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತರುವ ದಿಟ್ಟ, ವಿಶಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿವೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದೀಚಿಗೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಷೇರುಮಾಲೀಕರೆಡೆಗೆ ತೋರಬೇಕಾದ ನಿಷ್ಠಾವಂತಿಕೆಯ ಕರ್ತವ್ಯದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಆಚೆಗೂ ಇದು ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>ಕ್ರಾಫರ್ಡ್‌, ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಜೆ. (2007). ದಿ ರಿಫಾರ್ಮ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌: ಮೇಜರ್‌ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌ರೂಮ್, 1977-1997. ಡಾಕ್ಟರ್‌ ಪದವಿಯ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧ, ಕೆಪೆಲ್ಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. [http://www.xceo.net/about_us/crawford_dissertation.php ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602063513/http://www.xceo.net/about_us/crawford_dissertation.php |date=2017-06-02 }}</ref> 1990ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಂಪನಿಗಳ (ಉದಾ: [[IBM]], [[ಕೊಡಾಕ್]], [[ಹನಿವೆಲ್‌]]) ಮಂಡಳಿಯಿಂದ CEOಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಚಲನೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ''ಸಾಂಸ್ಥಿಕ'' ಷೇರುದಾರರ ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಾಂತದ (ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಈ ಥರದ್ದು ತೀರಾ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು) ಇಂತಹ ಆಂದೋಲನವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್' ರಿಟೈರ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌(CalPERS)]] ಸಂಘಟನೆಯು ವಹಿಸಿತು. CEO ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ನಡುವೆ ಈಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ನೇಹಶೀಲ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ [[ಹಿಂದಿನ ತಾರೀಕಿನ ನಮೂದಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಮಾಡದ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಆಯ್ಕೆಗಳ ತಡೆಹಿಡಿಯದ ನೀಡಿಕೆ) ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1997ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿದ ನಂತರ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳದ ಹಿಂತೆಗೆತದಿಂದಾಗಿ [[ಥೈಲೆಂಡ್‌]], [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]], [[ಮಲೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್‌]] ದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾದುದನ್ನು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ಕಾಣಬೇಕಾಗಿಬಂತು. ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯವು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. 2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಎನ್ರಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ಕಾಮ್‌]]ನಂತಹ ಬೃಹತ್ ದಿವಾಳಿತನಗಳು (ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ದುಷ್ಕೃತ್ಯ) ಹಾಗೂ [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A39143-2004Jul9.html ಅಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌], [[AOL]], [[ಆರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್‌ಸೆನ್‌]], [[ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್]], [[ಟೈಕೋ]]ದಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪತನಗಳು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಷೇರುದಾರರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಲು ಕಾರಣವಾದವು. 2002ರ [[ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅಂಗೀಕಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ.[http://www.nhbar.org/publications/archives/display-journal-issue.asp?id=13 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823015929/http://www.nhbar.org/publications/archives/display-journal-issue.asp?id=13 |date=2009-08-23 }} ===ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಪ್ರಭಾವ=== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತವು ವಿವಿಧ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರ ಮೇಲೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವುದರಿಂದ ಸದೃಢ ಆರ್ಥಿಕತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವು ಸಮಾಜೋ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧನ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.<ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=955289 SSRN-ಗುಡ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌: ಆನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್‌ ಫಾರ್ ವೆಲ್ತ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೈಸೇಷನ್ -ವ್ರಜ್‌ಲಾಲ್ ಸಪೋವಾಡಿಯಾ]</ref> ===ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪಾತ್ರ=== ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಟಾಕುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವವರು ಮತ್ತು ಮಾರುವವರು ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳಂತಹ ''ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ'' ಅಥವಾ ಏಕಗುಂಪಿನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಥವರು ತಾವು ಹೊಂದಿದ ಷೇರುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಭದ್ರ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ''ಸಂಸ್ಥೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು'' ; ಅಂದರೆ ಕೊಳ್ಳುವವರು ಹಾಗೂ ಮಾರುವವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಆಗುವಂತಾಯಿತು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿ]]ಗಳು, [[ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ನಿಧಿ‌]]ಗಳು, [[ಹೆಡ್ಜ್‌ ನಿಧಿಗಳು]], [[ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಮಾರಾಟವಾದ ನಿಧಿ‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ [[ಹೂಡಿಕಾ]] ಸಮೂಹಗಳು; [[ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು]], [[ಬ್ಯಾಂಕು]]ಗಳು, [[ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು]], ಮತ್ತು ಇತರ [[ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]). ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹೆಚ್ಚಳವು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕೆಲಪಾಲನ್ನೂ ತಂದಿದ್ದು, ಅದು [[ಸ್ಟಾಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಅಥವಾ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಷ್ಕಪಟಿ ಅಥವಾ ಸರಳ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಿತವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವ ಅಗತ್ಯವೇನೂ ಅದಕ್ಕಿಲ್ಲ). ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ'' ಹೂಡುತ್ತಿರುವುದರ ನೇರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನಿಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌ ನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ). ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌ ನಿಧಿಗಳಂತಹ ಅಪ್ಪಟ "ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ವರೂಪಗಳ" ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ನಿಧಿಗಳ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಹೂಡಿಕೆಯ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಈಗ "ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆ" ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಾರಾಟದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಸಂಕೇತವಾದ [[ಯೋಜನಾ ಮಾರಾಟ]]ವು (ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಂ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್) 2007ರ ಕೆಲವೊಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ NYSEನ ಮಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 80%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. [http://www.programtrading.com/cgi/ClientLogin.asp? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030815012628/http://www.programtrading.com/cgi/ClientLogin.asp |date=2003-08-15 }} (ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಸದರಿ ಪರಿಪಾಠದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ [['ಐಸ್‌ಬರ್ಗ್‌' ಆದೇಶಗಳು]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಆದೇಶಗಳೇ ಕಾರಣ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ''ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸೂಚನೆಗಳು'' ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.) ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಜಾಗೂರಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೈತಿಕ ಚ್ಯುತಿಯು ಸಹವರ್ತಿಯಾಗೇ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬಹುತೇಕ ಪಾಲು ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಷೇರುದಾರರು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಹಣದ ಹೂಡಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು (ಫೋರ್ಡ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ). ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಮಂಡಳಿಯು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಡುತ್ತಿತ್ತು (ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರನ್ನು ಅಥವಾ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯನ್ನು - CEO, ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವಜಾಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು) ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಸ್ಯುಸೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತದೆ: ''"ಕಂಪನಿಯ ಬಂಡವಾಳದ 10%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಾನಸ್ಕಂಧರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆ ಅಥವಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿವೆ."'' 1996ರಿಂದಲೂ, ಈ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯ ತಲಾ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮಾಣವು 8%ನಷ್ಟಿದೆ.[http://www.credit-suisse.com/research/en/ ] ಹೆಸರಾಂತ CEOನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಿ. ''"'' '''ಸಿಕ್ಸ್‌ ಸಿಗ್ಮ' ಎಂಬ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ವಿನೂತನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗೀಳಿನಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಕಣ್ಣುಹಾಯಿಸಿ. '' ''ಕಂಪನಿಯೊಂದು ಹೊಂದಬಹುದಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ [ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ವೀಕ್‌ ಇದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ), ಅದರ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಗಳು."'' [http://www.businessweek.com/magazine/content/03_45/b3857002.htm ] ಆ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ''"ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು BW ಗುರುತಿಸಿದೆ. '' ''ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಳು ಅನನ್ಯವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. '' ''ಆದರೆ ಉದ್ಯಮದ ಚುಕ್ಕಾಣಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಥವಾ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವವರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅದು ಏಕೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅವು ಬಹುದೂರ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂಥಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪಾಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ವೇತನಚೆಕ್‌ಗಿಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ನಿವೃತ್ತಿಯೊಂದರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿರುವವರಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ." '' ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ, ಅಲನ್‌ ಮರ್ರೇ ಬರೆದಿರುವ "ರಿವೊಲ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಬೋರ್ಡ್‌ರೂಂ" ಕೃತಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿ. ಇಂದು, ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ/CEO ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು ಎನಿಸಿದಲ್ಲಿ ("[[ಸುವರ್ಣ ಹಸ್ತಲಾಘವ]]", ಅಂದರೆ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿದಾಗ ನೀಡುವ ಪರಿಹಾರ ಧನದ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಿ) ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅದು ಸಮಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ/CEOನಿಂದ ಮಂಡಳಿಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ''ಆರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ'', ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರದ ಸಹವರ್ತಿಗಳಂತೆ, ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಷೇರುದಾರರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವುದು ಅಪರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ, ಮಂಡಳಿಯ ಸ್ಥಾನದ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ/CEOಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರಾಗಿಯೇ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ (ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ). ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಆದರೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು [[ಷೇರುದಾರರ ಠರಾವುಗಳನ್ನು]] ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ವೇತನ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಮ್ಯಸ್ವಾಧೀನ-ವಿರೋಧಿ]] ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ "ವಿಷದ-ಗುಳಿಗೆಯ" ಕ್ರಮ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹೂಡಿಕೆಯಾದ ಹಣದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ('[[ವ್ಯಾನ್‌ಗಾರ್ಡ್‌ 500]]' ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ನಿಧಿ, ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, [[ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಕಾರ್ಪ್‌.]]ಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ಹೂಡಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಹದ್ದು) ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ದ್ರವತೆ]]ಯನ್ನು (ಅಂದರೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ನಗದಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾದ ಷೇರುಗಳು, ಡಿಬೆಂಚರುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು) ಹೊಂದಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವಿಧ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು ಏಕ ಕಂಪನಿಯ [[ಹಣಕಾಸಿನ]] ಅಥವಾ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. 1990ರಿಂದಲೂ [[ಅಂತರ್ಜಾಲ]]ದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ [[ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಸ್ಟಾಕ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರ]]ರಿಬ್ಬರೂ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಶಕ್ತ, ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಲವಾಗಿ (ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ) ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಭಾಗೀದಾರ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಷೇರುಗಳ ಖರೀದಿಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ, ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟವು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ನಿಧಿ]]ಗಳು (ETFಗಳು), [[ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೂಚ್ಯಾಂಕ]] [[ಆಯ್ಕೆಗಳು]] [http://invest-faq.com/articles/deriv-option-basics.html ], ಇತ್ಯಾದಿ) ಮೇಲಕ್ಕೇರಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಭಾರೀ ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಅದೃಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ತಳುಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳ ಒಡೆತನವು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಪಾನೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುಗಳು ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಶದಲ್ಲಿವೆ (ಜಪಾನಿನ [[ಕೀರೆಟ್ಸು]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದೊಳಗಿನ [[ಚೇಬಾಲ್]] 'ಸಮೂಹಗಳ' ನಡುವೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ವಿವೇಚನಾಯುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ [http://www.moneyglossary.com/?w=Cross-holdings ಮಿಶ್ರ-ಹಿಡುವಳಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821141023/http://www.moneyglossary.com/?w=Cross-holdings |date=2009-08-21 }} ಯಿದೆ). USA ಅಥವಾ UK ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯಿದ್ದು, ಅದು ಬೃಹತ್ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಬಳಿಯಿರುತ್ತದೆ. ==ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಕೂಟಗಳು== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಘಟಕವು ಸೇರಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾ:[[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ]], [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]], [[ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]],[[ಷೇರುದಾರ]]ರು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು). ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಲ್ಲಿ ಸರಬರಾಜುದಾರರು, ನೌಕರರು, ಸಾಲ ನೀಡುವವರು, ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಧನದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಷೇರುದಾರನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಹೀಗೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರಿಂದ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಷೇರುದಾರರು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಕೂಟಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡು, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಉತ್ತೇಜಕ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಷೇರುದಾರರ ಸವಲತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಭಾಗಶಃ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಎಕ್ವಿಟಿ ಹಿಡುವಳಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಒಡೆತನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆಯ ರದ್ದಿಯಾತಿಗೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಅಷ್ಟೊಂದು ಶಿಥಿಲವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಒಂದು ಮಂಡಳಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಘಟನೆಯ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ಹಿರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದು, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಅಥವಾ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯ ಮಾಲೀಕರು ಹಾಗೂ ವಿಧಾಯಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಖಾತ್ರಿ ನೀಡುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. USನಲ್ಲಿ [[ಕಂಪನಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವನು [[ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್‌ ಸೆಕ್ರೆಟರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟರ್ಸ್‌]]ನಿಂದ (ICSA) (ಅಂದರೆ, ಸನ್ನದು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ) ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಆತನನ್ನು ಸನ್ನದು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ವೃತ್ತಿಪ್ರವೀಣನಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ, ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಅನುಸರಣೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕೂಟಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಇಲ್ಲವೇ ಪರೋಕ್ಷವಾದ ಒಂದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇರುದಾರರು ತಾವು ಹೂಡಿದ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಅಥವಾ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಕೆಲಸಗಾರರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ವೇತನಗಳು, ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಹಾಗೂ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸರಬರಾಜುದಾರರು ತಮ್ಮ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ, ಮಾನವ ರೂಪದ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಾಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರನಾಗಬೇಕೆನ್ನುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವನ ನಿರ್ಧಾರವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಹಣಕಾಸು ಬಂಡವಾಳದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಆತ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ತನಗೆ ಬರಬಹುದಾದ ಲಾಭದ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕೆಲವೊಂದು ಕೂಟಗಳು ತಮಗೆ ಬರಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆಗ ಸದರಿ ಭಾಗೀದಾರರು ತಮ್ಮ ಭಾಗೀದಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಸಂಘಟನೆಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲೂಬಹುದು. ==ತತ್ವಗಳು== ಉತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲತತ್ವಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ವಿಶ್ವಾಸ ಹಾಗೂ ಸಮಗ್ರತೆ, ಮುಕ್ತತೆ, ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಅರಿವು, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯೆಡೆಗಿನ ಬದ್ಧತೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಭಾಗೀದಾರರ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುವ ಆಡಳಿತದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿತ್ವ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಶೀಲತೆಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಹಿರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ [[ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಸಂಘರ್ಷ]], ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಮೂಲತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: *'''ಷೇರುದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾದ ವರ್ತನೆ''' : ಷೇರುದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕು. ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಸಂಘಟನೆಯ ಸರ್ವಸದಸ್ಯರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. *'''ಇತರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು''' : ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ತಾವು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. *'''ಮಂಡಳಿಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು''' : ಅನೇಕ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂಥ ಕೌಶಲಗಳು ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಅಗತ್ಯ ಮಂಡಳಿಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸವಾಲೆಸೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಅದು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂಕ್ತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಮಟ್ಟದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಸೂಕ್ತ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿವೆ. *'''ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ನಡತೆ''' : ನೈತಿಕವಾದ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುದಾವೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗಾಗಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಒಂದು ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನೈತಿಕ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಳೆಯುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಸೂತ್ರದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಂಪನಿಯು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಅವನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದು ಸೋಲಿನಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ, ಅನೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು [[ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಸೂತ್ರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೈತಿಕ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀರುವ ಅಪಾಯವು ಕಡಿಮೆಯಾದಂತಾಗುತ್ತದೆ. *'''ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ''' : ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕಂಪನಿಯ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅವು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾರಭೂತವಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಿಚ್ಚಳವಾದ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೂ ಪಡೆಯುವುದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: *ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು *ಘಟಕದ ಬಾಹ್ಯ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ *ಅಪಾಯದ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ *ಘಟಕದ ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ *ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಿರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗಾಗಿರುವ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅವಲೋಕನ *ನಿರ್ದೇಶಕರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು *ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ *[[ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌]] ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ದುರ್ಬಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಡುವೆಯೂ "ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ"ವು ಒಂದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಮತ್ತು ಅನೇಕಬಾರಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದಗುಚ್ಛವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇದನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಸರಿಯಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ, '''ಬರೆದಿಡಲಾದ''' ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ, ಸಮರ್ಥ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತವು ಕಾನೂನನ್ನೂ ಮೀರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಬೇಕು. ಆಯವ್ಯಯದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆವರ್ತನ, ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು(BOD) ತನ್ನ ''ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ'' ರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ''ನೈತಿಕ'' ಬದ್ಧತೆಯಾಗಿ) ಚಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿನ ಬದ್ಧತೆ- ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಲಯವೊಂದರೊಳಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಶೀಲ/ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿರುವ ಘಟಕಗಳು ಅಥವಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾತ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಆಚರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಒಂದು ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕುರಿತಾದ ಬಲವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ.{{Citation needed|date=June 2008}} ==ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು== [[ನೈತಿಕ ಅಪಾಯ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ]]ಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ನಿಯೋಜಿತನಾದ ಓರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ([[ಬಾಹ್ಯ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕ]]) ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಆಡಳಿತಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಂದು ಮಾದರಿ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ===ಆಂತರಿಕ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು=== ಆಂತರಿಕ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಘಟನೆಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೋಷಪರಿಹಾರಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: *'''ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ''' : ಉನ್ನತ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ವಜಾ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು ಹೂಡಿಕೆಯಾದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಡಳಿಯ ಸಭೆಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ಚರ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಬಹುದು.<ref>ಭಗತ್ &amp; ಬ್ಲಾಕ್‌, "ದಿ ಅನ್‌ಸರ್ಟನ್‌ ರಿಲೇಷನ್‌ಷಿಪ್ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫರ್ಮ್‌ ಪರ್ಫಾಮೆನ್ಸ್‌", 54 ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಲಾಯರ್‌)</ref> ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆಂದೇ ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪದ ಮಂಡಳಿಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಮಂಡಳಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿನ ಅದರ ಮಾರ್ಗದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧನೆಯ ''ಮುನ್ಸೂಚಕ'' ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಉನ್ನತ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ತಳೆದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಗಳಿಂದಲೂ ಆಚೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿದೇಶಕರು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಈ ಮೂಲಕ ವಾದಿಸಬಹುದು. *'''ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು''' : ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಘಟಕವೊಂದರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಯವ್ಯಯ ವರದಿಗಾರಿಕೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಘಟಕದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿನ ಘಟಕದ ಸಮಂಜಸವಾದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಈ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರೊಳಗಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಘಟಕದ ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಯವ್ಯಯ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಅವರು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. *'''ಅಧಿಕಾರದ ಸಮತೋಲನ''' : ಅಧಿಕಾರದ ಅತಿಸರಳ ಸಮತೋಲನವೆಂಬುದು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅಧ್ಯಕ್ಷನು ಖಜಾಂಚಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರರ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪಾಸಿಸಿ, ಸಮತೋಲಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಈ ಅನ್ವಯಿಕವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ. ಕಂಪನಿಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವಂತೆ ಒಂದು ಗುಂಪು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪು ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಮೂರೂ ತಂಡಗಳಿಂದ ಆಚೆಯಿರುವ ಜನರ (ಗ್ರಾಹಕರು, ಷೇರುದಾರರು, ನೌಕರರು) ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಈಡೇರಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪೊಂದು ತಪಾಸಿಸಬಹುದು. *'''ಸಂಭಾವನೆ''' : ವೇತನದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಆಧರಿತ ಸಂಭಾವನೆಯು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನಗದಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಅಥವಾ [[ಷೇರು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಷೇರು ಆಯ್ಕೆ]]ಗಳು, [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ ವೇತನ]] (ಸೂಪರ್ ಆನ್ಯುಯೇಷನ್) ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಂತಹ ನಗದು ಸ್ವರೂಪದ್ದಲ್ಲದ ಪಾವತಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಆದರೂ, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅವಕಾಶವಾದಿ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಅಥವಾ ಕೌಶಲವನ್ನು ಇಂಥಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದೃಷ್ಟಿಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇವು ಹೊರತೆಗೆಯಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಥಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ. ===ಬಾಹ್ಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು=== ಬಾಹ್ಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಸಂಘಟನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಹ್ಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರು ಚಲಾಯಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: *ಸ್ಪರ್ಧೆ *ಸಾಲದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು *ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು]]) *ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು *ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ *ಮಾಧ್ಯಮದ ಒತ್ತಡ *ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ==ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಸಮಗ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು== *ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ: ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಷೇರುದಾರರಿಗಿರುವ ಒಂದು ತಡೆಗೋಡೆಯೆಂದರೆ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವೆಚ್ಚ. ಅದರಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಷೇರುದಾರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು. [[ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವೆಂಬುದು (ಹಣಕಾಸು ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವು (EMH) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ) ಇದಕ್ಕಿರುವ ರೂಢಿಗತ ಉತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ವೃತ್ತಿಪರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಷೇರುದಾರನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. *ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳು: ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಷೇರುದಾರರು ಇತರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮತದಾನದ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಸದಸ್ಯರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಠರಾವುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ನೇಮಕಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಗುಂಪು ಒಡ್ಡಬಹುದಾಗಿದೆ. *ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಸರಬರಾಜು: ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವವರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಕೊಂಡಿಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಖರತೆ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೆ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಅಸಮಗ್ರತೆ ಅಥವಾ ದೋಷಯುಕ್ತತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ==ಲೆಕ್ಕಿಗನ ಪಾತ್ರ== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಥವಾ ಆಯವ್ಯಯದ ನಿರೂಪಣಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಒಂದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}} ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರರಾಗಿರುವವರಿಗೆ [[ಲೆಕ್ಕಿಗ]]ರು ಮತ್ತು [[ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕ]]ರು ಮಾಹಿತಿಯ ಮೊದಲ ಸರಬರಾಜುದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸನವಿಹಿತ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿರುವ, ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ, ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಮಂಡಳಿಯು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಮಾಪನದ ವಿಧಾನ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಮಾನದಂಡ, ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಘಟಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿನ ವಿಧಾನದ ಆಯ್ಕೆಯ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಸದ್ಯದ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕಾ ಪರಿಪಾಠವು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ([[ಸೃಜನಶೀಲ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ) ಈ ಆಯ್ಕೆಯ ಚಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯು ಬಳಕೆದಾರರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೇರುತ್ತದೆ. ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿರುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ತಾನು ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕನಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮಾಲೋಚಕನಾಗಿಯೂ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಕ್ಷಿದಾರನ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವರದಿಗಳ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಒಂದು ತಿಕ್ಕಾಟದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಮಾಲೋಚಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಕ್ಷಿದಾರನ ಅಧಿಕಾರವು, ಓರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ಈ ಕೆಳಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಎನ್ರಾನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಿರುವುದು), ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸೇವೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮುನ್ನೇರ್ಪಾಡು ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[SEBI]] ಕಾಯಿದೆಯ 49ನೇ ಖಂಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರೂಪಣಾ ಪತ್ರವು ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆ ಎಳೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಎನ್ರಾನ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಕುಸಿತವು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಸಹ ಅದರ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತಾನು ಪಾವತಿಸಲು ಮೂರನೇ ಕೂಟವೊಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಒಪ್ಪಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎನ್ರಾನ್‌ ಕಂಪನಿಯು ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತ್ತು. ಆ ಮೂರನೇ ಕೂಟವು ಒಂದು ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಧಿಕಾರದ ಪಾಲುದಾರನಾದ [[ಅರ್ಥರ್‌ ಅಂಡರ್‌ಸನ್‌]] ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಲಾದ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಕ್ಷಿದಾರನೆಡೆಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬೆರಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಪಡೆದ ಓರ್ವ ಬಳಕೆದಾರನು ಒಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪರಿಣಾಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಅದು ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿರುವ ''ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಸಮಗ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು'' ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ).{{Citation needed|date=August 2009}} ==ನಿಯಂತ್ರಣ== {{BusinessLaw}} ===ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಮೂಲತತ್ವಗಳು=== ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಮೂಲತತ್ವಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸರಳ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಒಪ್ಪಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಲಾಗದ ಕಾರ್ಯರೀತಿ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗೆರೆಯು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಅಥವಾ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ಧಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ನಿಯಮಗಳು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಯಮಗಳು ಮೂಲತತ್ವಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸಂಹಿತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯು ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಮೇಲಾಗಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಸುವ ದಾರಿಯೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು- ವಿಶಾಲವಾದ ಮೂಲತತ್ವದಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಇದು ಸಾಧನೆಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮೂಲತತ್ವಗಳು ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಮಾನದಂಡಗಳು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸವಲ್ಲಿ ಇದು ಆಯಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅನುಸರಿಸಲು ಆಗದ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ===ಬಲವಂತವಾದ ಹೇರುವಿಕೆ=== ಬಲವಂತವಾದ ಹೇರುವಿಕೆಯು ನಿಯಂತ್ರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಅವೆರಡೂ ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಭಾಗಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಯೋಗ್ಯವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರುವುದು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಣ್ಣೀರೆರಚಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ, ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಇದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿದೆ. ===ಕಟ್ಟುಪಾಡನ್ನು ಮೀರಿದ ಕ್ರಮ=== ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮಂಡಳಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯೋದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಗುರಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಹಿರಿಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಂಪನಿಯ ಎದುರಿರುವ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಡೆಗೇ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮಂಡಳಿಯು ಗಮನವಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ರೂಢಿಗತ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಶಿಷ್ಟ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮಂಡಳಿಗಳು, ಈ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಧಾರರೇಖೆಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ತಾಳೆಪಟ್ಟಿಯೊಂದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಾವು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೀತಿಸೂತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ CEOನ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವು ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯ ದೈನಂದಿನ ಸವಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಅವರ ಉತ್ಕಟವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೇ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಸಮೂಹ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಡಿರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ (NACD) – ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ, “ಎನ್‌ಲೈಟನ್ಡ್‌ ಬೋರ್ಡ್ಸ್‌: ಆಕ್ಷನ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ಆಬ್ಲಿಗೇಷನ್, ಸಂಪುಟ 31, ಸಂಖ್ಯೆ 12 (2007), ಪುಟ 13. [http://www.xceo.net/admin/files/events/Crawford.Directors_Monthly.Dec07_final.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113225952/http://www.xceo.net/admin/files/events/Crawford.Directors_Monthly.Dec07_final.pdf |date=2012-01-13 }}</ref> ==ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಮಾದರಿಗಳು== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ US ಮಾದರಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಿವೆ. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಕೀರೆಟ್ಸು]]ಗಳ ಗೋಜಲು ಗೋಜಲಾಗಿರುವ ಷೇರುಹಿಡುವಳಿ ರಚನೆಗಳು, ಜರ್ಮನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ [https://web.archive.org/web/20070627190611/http://www.bwl.tu-darmstadt.de/vwl/forsch/veroeff/papers/ddpie_179.pdf] ಇಕ್ವಿಟಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಅಧಿಕತಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿನ [[ಚೇಬಾಲ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕವು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿದ್ದು, USನಲ್ಲಿರುವಂತಹುದೇ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಅವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಚದುರಿಹೋಗಿರುವ ಷೇರುದಾರರು ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ನಡುವೆಯಿರುವ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ತಿಕ್ಕಾಟವೇ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಪಿರಮಿಡ್ಡಿನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬಗೆಯ ಷೇರುಗಳ (ಮತದಾನದ ಮತ್ತು ಮತದಾನ ರಹಿತ ಸ್ವರೂಪದ) ಮೂಲಕ ಮತದಾನದ ಒಡೆತನವನ್ನು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಬಿಗಿಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ. ಇದು "ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ವಹಣೆ" ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ-ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿಯಂತ್ರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣದ ಹರಿವಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಿತ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಅಂಗಗಳ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | title = Corporate governance reforms in Continental Europe | author = Enriques L, Volpin P. | url = http://www.tkyd.org/files/downloads/Corporate_Governance_Reforms_in_Continental_Europe.pdf | year = 2007 | journal = Journal of Economic Perspectives | pages = 117–140 | volume = 21 | issue = 1 | accessdate = 2009-08-13 | archive-date = 2020-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200427125749/http://www.tkyd.org/files/downloads/Corporate_Governance_Reforms_in_Continental_Europe.pdf | url-status = dead }}</ref> ===ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಾದರಿ=== ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಅನೇಕ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಾದರಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳು ಯಾವ ಸ್ವರೂಪದ ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿಯೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೋ ಅದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಉದಾರಿ ಮಾದರಿಯು, ಷೇರುದಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೆಡೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಒಲವು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಯುರೋಪ್‌ ಖಂಡ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸುಸಂಘಟಿತ ಮಾದರಿಯು ಕೆಲಸಗಾರರ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ, ಸರಬರಾಜುದಾರರ, ಗ್ರಾಹಕರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾದರಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಉದಾರಿ ಮಾದರಿಯು ಅಮೂಲಾಗ್ರ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಸುಸಂಘಟಿತ ಮಾದರಿಯು ವರ್ಧನಾತ್ಮಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಹ, ಆಡಳಿತದ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ U.S.ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಬಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಹಾಗೂ UKಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಯೊಂದರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ]] ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಓರ್ವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಈ ಮಂಡಳಿಯು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವಿಶಾಲಾಧಿಕಾರವನ್ನು CEO ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕ, ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಬೃಹತ್‌ ಬಂಡವಾಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು, ಅಥವಾ ಇತರ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಆತ ಮಂಡಳಿಯ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಡಳಿಯ ಇತರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಳೆಯುವುದು, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವುದು, ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಷೇರುದಾರ]]ರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾದರೂ, ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನಿತರರಿಗೆ ಮಂಡಳಿಯ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳ [[ಉಪ-ನಿಬಂಧನೆ]]ಗಳು (ಬೈಲಾಗಳು) ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಂಡಳಿಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರ ಪೈಕಿ ಯಾರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಸ್ಥಾಯಿ ಮಂಡಳಿಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರನ್ನು ವಿವೇಚಿಸದೆ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಆರಿಸುವಂತೆ ಇಂಥಾ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ದುರಾಗ್ರಹದ ಉತ್ತೇಜಕ ಸವಲತ್ತು]]ಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆವರಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆತನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಅಥವಾ ಉಪಕೃತರಾಗಿರುವಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ CEOಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೆಲವರಿಗೆ<ref name="footnote_1">[http://theyrule.net Theyrule.net]</ref> ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ತಿಕ್ಕಾಟದಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸಂಹಿತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲತತ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಟಾಕ್‌ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು, ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಸಂಘಗಳಿಂದ (ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಇವು ಚಲಾವಣೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಸ್ಟಾಕ್‌ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದ [[ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ಈ ಆಡಳಿತದ ಶಿಫಾರಸುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸರಣೆಯು ಕಾನೂನಿನ ಆದೇಶ ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾಕ್‌ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಿಗಳು ತಂತಮ್ಮ ದೇಶಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಹ, ಅವು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು, ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದಾಗದಿದ್ದರೆ, ಇಂಥಾ ಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಕುರಿತು ಅವು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥಾ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಅನುಸರಣೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲಿಸ್ಟೆಡ್‌ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಗಳು ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು, ಅವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಸ್ಟಾಕ್‌ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವು ಯಾವ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆಯೋ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಡೆಲಾವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 500 ಕಂಪನಿಗಳ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಡೆಲಾವೇರ್‌ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ-ಸ್ನೇಹಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾನೂನು ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಬಂಧಿತ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳಿಗೆಂದೇ ಮೀಸಲಾದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ([http://courts.delaware.gov/chancery ಡೆಲಾವೇರ್ ಕೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಾನ್ಸರಿ]) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾನೂನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ [http://www.abanet.org/buslaw/library/onlinepublications/mbca2002.pdf ಮಾದರಿ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾಯಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919162054/http://www.abanet.org/buslaw/library/onlinepublications/mbca2002.pdf |date=2009-09-19 }} ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಡೆಲಾವರ್ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದರ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಡೆಲಾವೇರ್‌ನ ಗಮನಸೆಳೆಯುವ ಹಲವಾರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಅದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ABA ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಡೆಲಾವರ್ ಸವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [http://www.weil.com/enormanveasey/ ಇ. ನಾರ್ಮನ್ ವೀಸೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110101740/http://www.weil.com/enormanveasey/ |date=2014-01-10 }} ಯವರ ಉದಾಹರಣೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದ ಡಿಸ್ನಿ ತೀರ್ಮಾನದ<ref>[https://web.archive.org/web/20051214172711/http://www.akingump.com/docs/publication/795.pdf ದಿ ಡಿಸ್ನಿ ಡಿಸಿಷನ್ ಆಫ್ 2005 ಅಂಡ್ ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡಂಟ್ ಇಟ್ ಸೆಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಫಿಡುಸಿಯರಿ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಿಲಿಟಿ, ಕಕ್ರೆಜಾ, ಅಕಿನ್ ಗಂಪ್, ಆಗಸ್ಟ್ 2005]</ref> ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಚರ್ಚಾವಿಷಯವು ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟದ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅವು ಕೇವಲ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆಯೇ, ಅಥವಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಪಾಠದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಲು ಅವು ಆಡಳಿತದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದೇ ಚರ್ಚಾವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ (ಮೇಲಿನ 3ನೇ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ) ಚಲಾವಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರುವ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, GM ಮಂಡಳಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು ತನ್ನದೇ ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಇಂಥಾ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ವರ್ಧನಾತ್ಮಕವಾದ ವಿಶಾಲ ಪರಿಣಾಮವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಪಾಠದ ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. 1999ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ [[OECD]] ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತದ ಮೂಲತತ್ವಗಳು ಅತಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. OECD ಮೂಲತತ್ವವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲತತ್ವಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾಗಿ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. OECD, ಇತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪರಿಣಿತರ ಅಂತರಸರ್ಕಾರೀಯ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು (ISAR)]] ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರುವ [http://www.unctad.org/en/docs/iteteb20063_en.pdf ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126031629/http://www.unctad.org/en/docs/iteteb20063_en.pdf |date=2009-11-26 }} ವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ<ref>{{Cite web |url=http://www.unctad.org/en/docs/c2isard31_en.pdf |title=TD/B/COM.2/ISAR/31 |access-date=2009-11-13 |archive-date=2017-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126044637/http://unctad.org/en/docs/c2isard31_en.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಮಾನದಂಡವು ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಐದು ವಿಶಾಲ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|title=International Standards of Accounting and Reporting, Corporate Governance Disclosure|url=http://www.unctad.org/Templates/Page.asp?intItemID=2920&lang=1|work=[[UNCTAD]]|accessdate=2008-11-09|archive-date=2008-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123092039/http://www.unctad.org/Templates/Page.asp?intItemID=2920&lang=1|url-status=dead}}</ref> ಅವುಗಳೆಂದರೆ: *ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಿಸುವಿಕೆ *ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ *ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆ *ಆರ್ಥಿಕ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆ *ಒಡೆತನದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಲಾಯಿಸುವಿಕೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವ ವ್ಯವಹಾರ ಸಮಿತಿಯು (ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌) [[WBCSD]] ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=p&amp;id=MTE0OA&amp;doOpen=1&amp;ClickMenu=LeftMenu ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣಾ ಕಾರ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305002916/http://wbcsd.org/includes/gettarget.asp?clickmenu=leftmenu&doopen=1&id=mte0oa&type=p |date=2016-03-05 }} ದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ [http://www.wbcsd.org/Plugins/DocSearch/details.asp?DocTypeId=25&amp;ObjectId=MTIwNjg ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಮಾನದಂಡಗಳು, ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಸವಾಲುಗಳು ಎಂಬ ಚರ್ಚಾವಿಷಯದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಧಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305123112/http://wbcsd.org/plugins/docsearch/details.asp?doctypeid=25&objectid=mtiwnjg |date=2016-03-05 }} ವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಕಡೆಗೆ ಈ ದಸ್ತಾವೇಜು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಸಮಗ್ರ ವಿಷಯದ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ ನೋಟವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿಂತನಾ-ಚಿಲುಮೆ/ವೃತ್ತಿಪರರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಯಥಾದೃಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. == ಒಡೆತನದ ರಚನಾಶೈಲಿಗಳು == ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮೂಹ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಷೇರುದಾರರು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತೋರುವ ಹಲವಾರು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಡೆತನದ ರಚನಾಶೈಲಿಗಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದೊಳಗಡೆಯ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರ ಸಮುದಾಯವೊಂದರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ರೂಪಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಡೆತನದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಕೆಲವೊಂದು ವೀಕ್ಷಣಾರ್ಹ ಅಳತೆಗೋಲುಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ, ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಅನುಪಾತವನ್ನು) ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಅದರ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಡೆತನದ ರಚನಾಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇರುದಾರರು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುವುದು ಮತ್ತು, ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮೂಹ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮಾಲೀಕನನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಒಡೆತನದ ರಚನಾಶೈಲಿಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ. ಒಡೆತನದ ರಚನಾ ಶೈಲಿಗಳ ಕೆಲವೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಿರಮಿಡ್‌ ಸ್ವರೂಪ, ಅಡ್ಡ-ಷೇರಿನ ಹಿಡುವಳಿಗಳು, ವರ್ತುಲಗಳು, ಹಾಗೂ ಜಾಲಗಳು ಸೇರಿವೆ. ==ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ == 2000ದಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್‌ಕಿನ್ಸೆ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೈಗೊಂಡ ಮತ್ತು 2002ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ 'ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಸಮೀಕ್ಷೆ'ಯಲ್ಲಿ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲೂ ಸಿದ್ಧ ಎಂದು ಅವರಲ್ಲಿ 80%ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಉತ್ತರಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅನುಸಾರ ಉತ್ತಮ-ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಯೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ನಿರ್ದೇಶಕರಿರಬೇಕು. ಅವರು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು. ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಔಪಚಾರಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಅವರು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಬರುವ ಮನವಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿರಬೇಕು. ಪಾವತಿಸಲಾದ ಅಧಿಕಮೌಲ್ಯದ ಗಾತ್ರವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಈ ಗಾತ್ರವು 11%ನಷ್ಟು ಇದ್ದರೆ, ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ (ಅಂದರೆ [[ಮೊರೊಕೊ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ) ಈ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು 40%ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಕಂಪನಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಶಾಲ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಷೇರು ಬೆಲೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. [[ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ]]ವು ಕೈಗೊಂಡ 'ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ' ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಚಿತ ಆದಾಯದ ಆಂಟುನೊವಿಚ್‌ ಎಟ್‌ ಅಲ್‌ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, "ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು" ಸುಮಾರು 125%ನಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರೆ, 'ಕಡಿಮೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ' ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 80%ನಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ವೀಕ್‌]] ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಹಾಗೂ 'ಪರಿಣಿತರನ್ನು' ಒಳಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸಲು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಂಪನಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಹಣಕಾಸು ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದೊಳಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಈ ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ===ಮಂಡಳಿಯ ಸಂಯೋಜನೆ === ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುವ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕತೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನಿತರರು ಬಾಹ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಋಣಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬಾಹ್ಯ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರುವ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗೇನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಗತ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಾ ಬರಹವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ಮಂಡಳಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯು ನೇರವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ===ಸಂಭಾವನೆ/ಪರಿಹಾರ=== ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಪರಿಹಾರ]]ದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತಾದ ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಸಂಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸುಸಂಗತವಾದ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ವೇತನ-ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಜೋಡಣೆಯ ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ ಮಟ್ಟಗಳು ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವು ವ್ಯರ್ಥ ಎಂದೇನೂ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದಲ್ಲಾಳಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದೇ ತರಹದ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ಇತರರಿಗಿಂತ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಷೇರುಗಳ ಒಡೆತನದ ಮೂಲಕವೇ CEO ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ತೇಜಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಷೇರು ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯು, ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಶೋಧಕರ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, 20%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಉಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಭದ್ರವಾಗಿ ಬೇರೂರುವಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡರೆ, ತಮ್ಮದೇ ಷೇರುದಾರರ ಹಿತಕಾಯುವಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯು ಷೇರು [[ಆಯ್ಕೆ]] ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅವರ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆಯುವ ವಲಯವನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌ ನಿಧಿಯ ಕಾಲಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಆಧಾರ ಪತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಹಗರಣಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಟೀಕೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಕೇಳಿಬಂತು. ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಐಯೋವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಎರಿಕ್ ಲೀಯಿಂದ ಆಧಾರ ಸಮೇತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಮತ್ತು ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ನ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬ್ಲಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಫೋರೆಲ್ಲೆಯವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಆಯ್ಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ತಾರೀಖೀನಿಂದಲೇ ಸಮ್ಮತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಇದು ಕಂಡುಬಂತು. 2006ರ ಇಂಥಾ ಪೂರ್ವಾನ್ವಯ ತಾರೀಖಿನ ಹಗರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆಯೇ, ಆಯ್ಕೆಗಳ ಅಥವಾ ಹಣಕೊಟ್ಟು ಪಡೆವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಹಲವಾರು ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾದ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಒಂದು ವಾದವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮರುಖರೀದಿ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಷೇರುದಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ವಿಧಾನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ನ ಮರುಖರೀದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು (U.S.ನ ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌ ವೇಸ್‌ಬೆನ್ನರ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ನಿರ್ಣಯಿಸಿದವು. U.S.ನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ 500 ಕಂಪನಿಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳ ಮರುಖರೀದಿಯು, ಆಯ್ಕೆಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 2006ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ದರದಲ್ಲಿ 500 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಈ ಲೇಖಕರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಆಯ್ಕೆ/ಮರು ಖರೀದಿಯ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹರೂಪವನ್ನು 2006ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾದ [http://ssrn.com/author=665434 ಎಂ. ಗಂಪೋರ್ಟ್‌] ಬರೆದಿರುವ [http://ssrn.com/abstract=927111 ''ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಲ್‌'' ] ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ, 2006ನೇ ವರ್ಷವು ಸಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಸಂಭಾವನೆಯ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಮರುಖರೀದಿಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರ್ಯಾಯ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳು "ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ"ಯ ನಗದು ಮರುಖರೀದಿಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿ ನಿಂತವು. ಷೇರಿನ ಮರುಖರೀದಿ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆಯ್ಕೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ== *[[ದಲ್ಲಾಳಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವೆಚ್ಚ]] *[[ದಲ್ಲಾಳಿ ಸಂಸ್ತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] *[[ಬೇಸೆಲ್ II]] *[[ವ್ಯವಹಾರ ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳು]] *[[ಕ್ಯಾಡ್‌ಬರಿ ವರದಿ]] *[[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಯೋಜನ]] *[[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧ]] *[[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾನೂನು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] *[[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ]] *[[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ]] *[[ಸಂಸ್ಥೆ]] *[[ವಿದೇಶಿ ಲಂಚಗುಳಿ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಕಾಯಿದೆ]] *[[ಸುವರ್ಣ ಧುಮುಕುಕೊಡೆ (ಪ್ರಾರಾಷೂಟ್‌)]] *[[ಅಡಳಿತ]] *[[ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ]] *[[ಕಾನೂನಬದ್ಧ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] *[[ನಿಯಂತ್ರಣದ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು]] *[[ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]] *[[ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆ ಕಾಯಿದೆ]] *[[ಸೇ ಆನ್ ಪೇ]] *[[ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== *[http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&amp;wsid=1&amp;wpdid=1308 ಆರ್ಕಾಟ್, ಶ್ರೀಧರ್, ಬ್ರೂನೊ, ವ್ಯಾಲೆಂಟೀನಾ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ಫೌರ್-ಗ್ರೈಮೌಡ್‌, "ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್‌ ಇನ್ ದಿ U.K.: ಈಸ್ ದಿ ಕಂಪ್ಲೈ-ಆರ್-ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೈನ್ ವರ್ಕಿಂಗ್‌?" ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820023126/http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&wsid=1&wpdid=1308 |date=2009-08-20 }}[http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&amp;wsid=1&amp;wpdid=1308 ಡಿಸೆಂಬರ್ 18 ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820023126/http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&wsid=1&wpdid=1308 |date=2009-08-20 }}[http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&amp;wsid=1&amp;wpdid=1308 FMG CG ವರ್ಕಿಂಗ್ ಪೇಪರ್ 001.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820023126/http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&wsid=1&wpdid=1308 |date=2009-08-20 }} *ಬೆಕ್ಟ್‌, ಮಾರ್ಕೋ, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಬೋಲ್ಟನ್, ಐಲ್ಸಾ ರೋಯೆಲ್, "ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್" (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2002; 2004ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ). [http://ssrn.com/abstract=343461 ECGI - ಫೈನಾನ್ಸ್‌ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಪೇಪರ್ ಸಂ. 02/2002.] *ಬ್ರಿಕ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎ., ವಿಲಿಯಂ ಎಸ್‌. ಕ್ಲಗ್ ಮತ್ತು ಜೆರೋಲ್ಡ್‌ ಎಲ್‌. ಝಿಮರ್‌ಮನ್‌, ''ಮ್ಯಾನೇಜರಿಯಲ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ & ಆರ್ಗನೈಸೇಷನಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್,'' ISBN *[[ಕ್ಯಾಡ್‌ಬರಿ, ಸರ್ ಆಡ್ರಿಯಾನ್]], "ದಿ ಕೋಡ್‌ ಆಫ್‌ ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್", ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ಹಣಕಾಸು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕುರಿತಾದ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ, ಗೀ ಅಂಡ್‌ ಕಂ ಲಿ., 1992. [http://www.ecgi.org/codes ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503035947/http://www.ecgi.org/codes/ |date=2010-05-03 }} ರಿಂದ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ *[[ಕ್ಯಾಡ್‌ಬರಿ, ಸರ್‌ ಆಡ್ರಿಯನ್]], "ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌: ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌", ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ವೂರ್ ಬೆಸ್ಟೂರ್‌ಡರ್ಸ್‌, ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌, 1996. *[[ಕ್ಲೇಸೆನ್ಸ್‌, ಸ್ಟೈನ್‌]], ಜಾನ್‌ಕೊವ್‌, ಸಿಮೆಯೊನ್ & ಲ್ಯಾಂಗ್‌, ಲ್ಯಾರಿ ಎಚ್‌.ಪಿ. (2000) ದಿ ಸೆಪರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಓನರ್‌ಷಿಪ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಇನ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ಸ್‌, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌, 58: 81-112 *[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಥಾಮಸ್‌]] (ಸಂಪಾದಿತ) (2004) ''"ಥಿಯರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಥಿಯರೀಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌: ದಿ ಫಿಲಸಾಫಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಅವರ್ನನ್ಸ್‌,"'' ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌, ISBN 0415323088 *[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಥಾಮಸ್‌]] (ಸಂಪಾದಿತ) (2004) ''"ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಪರ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್‌ ಆನ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌: 5 ವಾಲ್ಯುಮ್ ಸೀರೀಸ್ ಆನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌- ಜೆನೆಸಿಸ್‌, ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಮೆರಿಕನ್, ಯುರೋಪಿಯನ್, ಏಷ್ಯನ್ ಅಂಡ್‌ ಕಾಂಟೆಂಪೊರರಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌"'' ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ISBN 0415329108 *[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಥಾಮಸ್]] (2007) ''"ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌"'' ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ISBN 0415323096 *[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಥಾಮಸ್]] & ಚಾನ್‌ಲ್ಯಾಟ್‌, ಜೀನ್‌-ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಜೀನ್‌-ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ (ಸಂಪಾದಕರು) (2009) ''"ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌"'' ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ISBN 9780415405331 *[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಥಾಮಸ್]] & ಡೇಲಾ ರಾಮಾ, ಮೇರಿ (ಸಂಪಾದಕರು) (2006) ''"ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಷನ್ (3 ವಾಲ್ಯೂಂ ಸೀರೀಸ್‌)"'' ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಥೌಸಂಡ್‌ ಓಕ್ಸ್‌, CA: SAGE, ISBN 9781412928991 *[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಥಾಮಸ್]] & ಡೇಲಾ ರಾಮಾ, ಮೇರಿ (ಸಂಪಾದಕರು) (2008) ''"ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ (4 ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಸೀರೀಸ್‌)"'' ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಥೌಸಂಡ್‌ ಓಕ್ಸ್‌, CA: SAGE, ISBN 9781412935890 *ಕಾಲ್ಲೆ, ಜೆ., ಡಾಯ್ಲ್‌, ಜೆ., ಲೋಗಾನ್, ಜಿ., ಸ್ಟೆಟ್ಟಿನಿಯಸ್‌, ಡಬ್ಲ್ಯು., ''ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ?'' (ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004) ISBN *ಕ್ರಾಫರ್ಡ್‌, ಸಿ. ಜೆ. (2007 ಕಂಪ್ಲೈಯನ್ಸ್‌ & ಕನ್‌ವಿಕ್ಷನ್: ದಿ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಎನ್‌ಲೈಟನ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌. ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾರಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫ್: XCEO. ISBN 0-976-90190-9 9780976901914 *ಡೆನಿಸ್, ಡಿ.ಕೆ. ಅಂಡ್‌ ಜೆ.ಜೆ. ಮೆಕ್‌ಕೊನ್ನೆಲ್‌ (2003), ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್ ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಅಂಡ್‌ ಕ್ವಾಂಟಿಟೇಟಿವ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌, 38 (1): 1-36. *[[ಈಸ್ಟರ್‌ಬ್ರೂಕ್‌, ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಎಚ್‌.]] ಅಂಡ್‌ ಡೇನಿಯಲ್ ಆರ್. ಫಿಶೆಲ್, ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಲಾ,'' ISBN *ಎರ್ಟರ್ಕ್‌, ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್, ಫ್ರೌಡ್‌, ಜೂಲಿ, ಜೋಹಾಲ್, ಸುಖ್‌ದೇವ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌, ಕರೆಲ್‌(2004) ''ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸ್‌ಅಪಾಯಿಂಟ್‌ಮೆಂಟ್‌'' ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಇಕಾನಮಿ, 11 (4): 677-713. *ಗ್ಯಾರೆಟ್‌, ಆಲಿಸನ್‌, "ಥೀಮ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವೇರಿಯೇಷನ್ಸ್‌: ದಿ ಕನ್ವರ್ಜೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್‌ ಇನ್‌ ಮೇಜರ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌," 32 ಡೆನ್ವ್‌. ಜೆ. ಇಂಟ್‌’ಎಲ್‌ ಎಲ್‌. & ಪೊಲ್‌’ವೈ). *ಹೋಲ್ಟನ್, ಗ್ಲಿನ್ ಎ(2006). [https://web.archive.org/web/20070104223745/http://www.contingencyanalysis.com/home/papers/suffrage.pdf ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್ ಸಫ್ರಿಜ್‌ ಮೂಮೆಂಟ್‌], ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಜರ್ನಲ್‌, 62 (6), 15–20. *ಹೊವೆ, ಎಂ. ಅಂಡ್‌ ಟಿ. ನಾಟನ್‌ (2007), ಎ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್‌ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಚೈನಾ: ದಿ ವೇ ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌. ಇಕನಾಮಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌, 31 (2): 138-156. *ಲಾ ಪೋರ್ಟಾ, ಆರ್., ಎಫ್. ಲೋಪೆಜ್-ಡಿ-ಸಿಲೇನ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಎ. ಶ್ಲೈಫರ್ (1999), ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಓನರ್‌ಷಿಪ್ ಅರೌಂಡ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌. ದಿ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್ ಫಿನಾನ್ಸ್‌, 54 (2): 471-517. *ಲೆಕಾಟಿಸ್‌, ಜಾರ್ಜ್‌ IT ಅಂಡ್‌ ಇನ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಆಫ್ಟರ್‌ ಸಾರ್ಬೇನ್ಸ್‌-ಆಕ್ಸ್ಲೆ [http://www.compliance-llc.com/IT_and_Information_Security_after_Sarbanes_Oxley.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325182149/http://www.compliance-llc.com/IT_and_Information_Security_after_Sarbanes_Oxley.pdf |date=2009-03-25 }} *ಮಾಂಕ್ಸ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಎ.ಜಿ. ಅಂಡ್‌ ಮಿನ್‌ಲೊ, ನೆಲ್‌, ''ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌'' (ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್‌ 2004) ISBN *ಮಾಂಕ್ಸ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಎ.ಜಿ. ಅಂಡ್‌ ಮಿನ್‌ಲೊ, ನೆಲ್, ''ಪವರ್ ಅಂಡ್‌ ಅಕೌಂಟಬಿಲಿಟಿ'' (ಹಾರ್ಪರ್‌ಬಿಸಿನೆಸ್‌ 1991), ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯವು [http://www.thecorporatelibrary.com/power/contents.html ಆನ್‌ಲೈನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000817213735/http://www.thecorporatelibrary.com/power/contents.html |date=2000-08-17 }} ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. *ಮೋಬರ್ಟ್‌, ಜೋಚೆನ್ ಅಂಡ್‌ ಟೈಡೆಕ್ಸ್‌, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ (2007). ''ಪವರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಓನರ್‌ಷಿಪ್‌ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ಜರ್ಮನ್‌ ಕಂಪನೀಸ್‌. '' ''ಎ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್ ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಲಿಂಕೇಜಸ್‌'' [https://web.archive.org/web/20070627190611/http://www.bwl.tu-darmstadt.de/vwl/forsch/veroeff/papers/ddpie_179.pdf] *ಮರ್ರೆ, ಅಲನ್ ''ರೆವೋಲ್ಟ್‌ ಇನ ದಿ ಬೋರ್ಡ್‌ರೂಮ್‌'' (ಹಾರ್ಪರ್‌ಬಿಸಿನೆಸ್‌ 2007) (ISBN 0060882476) [http://www.amazon.com/dp/B0013L4DZI ರಿಮೈಂಡರ್‌] *[http://www.nyssa.org/Template.cfm?Section=corp_gov_com&amp;Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&amp;TPLID=3&amp;ContentID=499 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ಅನಲಿಸ್ಟ್ಸ್, 2003, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210235821/http://www.nyssa.org/Template.cfm?Section=corp_gov_com&Template=%2FTaggedPage%2FTaggedPageDisplay.cfm&TPLID=3&ContentID=499 |date=2007-02-10 }} *[[OECD]] (1999, 2004) ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌'' ಪ್ಯಾರಿಸ್‌: OECD) *ಒಝೆಕ್‌ಮೆಕಿ, ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ, ಮೆರ್ಟ್‌ (2004) "ದಿ ಕಾರಿಲೇಷನ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿಲೇಷನ್ಸ್‌", ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್ ಬಿಲ್ಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ. *ಸಾಪೋವಾಡಿಯಾ, ವ್ರಜ್‌ಲಾಲ್‌ ಕೆ., "ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ ವಿಸಾವೀ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ" (ಜನವರಿ 2007). SSRN: http://ssrn.com/abstract=712461ನಲ್ಲಿ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಲಭ್ಯ *ಶ್ಲೀಫರ್, ಎ. ಅಂಡ್‌ ಆರ್.ಡಬ್ಲ್ಯು. ವಿಷ್ಣಿ (1997), ಎ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್ ಫಿನಾನ್ಸ್‌, 52 (2): 737-783. *ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ [[WBCSD]] (2004) [http://www.wbcsd.org/Plugins/DocSearch/details.asp?DocTypeId=25&amp;ObjectId=MTIwNjg ''ಇಷ್ಯೂ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೂಲ್‌: ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಕ್‌ ಛಾಲೆಂಜಸ್‌ ಫಾರ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಇನ ದಿ ಯೂಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಿಲಿಟಿ ಕೋಡ್ಸ್‌, ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305123112/http://wbcsd.org/plugins/docsearch/details.asp?doctypeid=25&objectid=mtiwnjg |date=2016-03-05 }} *ಲೋ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌, 2008. "[http://www.conflictandcreativityatwork.ca ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ರಿಯೆಟಿವಿಟಿ ಅಟ್‌ ವರ್ಕ್‌: ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಲೈಫ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180804012800/http://conflictandcreativityatwork.ca/ |date=2018-08-04 }}, ಸಸೆಕ್ಸ್‌ ಅಕೆಡೆಮಿಕ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 978-0751328868 ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.law.stanford.edu/program/centers/rcfcg/ Arthur and Toni Rembe Rock Center for Corporate Governance at [[Stanford University]]] *[http://www.cipd.co.uk/subjects/corpstrtgy/corpgov/ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಪರ್ಸೊನೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ (CIPD) ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಆನ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701234953/http://www.law.stanford.edu/program/centers/rcfcg/ |date=2012-07-01 }} *[http://www.ecgi.org ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ (ECGI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315063302/http://www.ecgi.org/ |date=2010-03-15 }} *[http://www.gcgf.org/ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ ವೇದಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109165611/http://www.gcgf.org/ |date=2012-01-09 }} *[http://www.iod.com/corporategovernance ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡಿರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌] *[http://millstein.som.yale.edu/ ದಿ ಮಿಲ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ದಿ [[ಯೇಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌]]] *[http://www.heyman-center.org ದಿ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಅಂಡ್ ರೋನಿ ಹೇಮನ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಆನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಎನ್‌. ಕಾರ್ಡೊಝೊ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ]]] *[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ [[ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿರುವ [http://www.ccg.uts.edu.au ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿರುವ UTS ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230170555/http://millstein.som.yale.edu/ |date=2009-12-30 }} *[http://www.lerner.udel.edu/centers/ccg ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಗವರ್ನನ್ಸ್‌ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಡೆಲಾವೇರ್]]] *[http://rru.worldbank.org/GovernanceReports/ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತದ ವರದಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728101344/http://www.lerner.udel.edu/centers/ccg |date=2013-07-28 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾನೂನು]] [[ವರ್ಗ:ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಳಿತ]] [[ವರ್ಗ:ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು]] 3y9wlkxbfsgj6okac3ki4z9czq41azf 0 21761 1375673 1366376 2026-06-22T11:15:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375673 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = Sir Isaac Newton |image = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg |alt = Head and shoulders portrait of man in black with shoulder-length gray hair, a large sharp nose, and an abstracted gaze |caption = [[Godfrey Kneller]]'s 1689 portrait of Isaac Newton (aged 46) |birth_date = {{birth date|1643|1|4|df=y}}<br /><small><nowiki>[</nowiki>[[Old Style|OS]]: 25 December 1642<nowiki>]</nowiki></small><ref name="OSNS">During Newton's lifetime, two calendars were in use in Europe: the [[Julian Calendar|Julian]] or '[[Old Style]]' in Britain and parts of northern Europe (Protestant) and eastern Europe, and the [[Gregorian Calendar|Gregorian]] or '[[New Style]]', in use in Roman Catholic Europe and elsewhere. At Newton's birth, Gregorian dates were ten days ahead of Julian dates: thus Newton was born on Christmas Day, 25 December 1642 by the Julian calendar, but on 4 January 1643 by the Gregorian. By the time he died, the difference between the calendars had increased to eleven days. Moreover, prior to the adoption of the Gregorian calendar in the UK in 1752, the English new year began (for legal and some other civil purposes) on 25 March ('[[Lady Day]]', i.e. the feast of the Annunciation: sometimes called 'Annunciation Style') rather than on 1 January (sometimes called 'Circumcision Style'). Unless otherwise noted, the remainder of the dates in this article follow the Julian Calendar.</ref> |birth_place = [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]]<br />[[Lincolnshire]], England |residence = England |citizenship = English |nationality = English (British from [[Acts of Union 1707|1707]]) |ethnicity = |death_date = {{death date and age|1727|3|31|1643|1|4|df=y}}<br /><small><nowiki>[</nowiki>[[Old Style and New Style dates|OS]]: 20 March 1727<nowiki>]</nowiki></small>{{lower|0.3em|<ref name="OSNS"/>}} |death_place = [[Kensington]], [[Middlesex]], England |fields = [[physics]], [[mathematics]], [[astronomy]], [[natural philosophy]], [[alchemy]], [[theology]] |workplaces = [[University of Cambridge]]<br />[[Royal Society]]<br />[[Royal Mint]] |alma_mater = [[Trinity College, Cambridge]] |doctoral_advisor = <!--There was no doctorate at Cambridge until as late as 1919--> |academic_advisors = [[Isaac Barrow]]<ref>Mordechai Feingold, [http://www.oxforddnb.com/view/article/1541 Barrow, Isaac (1630–1677)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], September 2004; online edn, May 2007; accessed 24 February 2009; explained further in Mordechai Feingold " [http://www.jstor.org/stable/236236 Newton, Leibniz, and Barrow Too: An Attempt at a Reinterpretation]"; ''Isis'', Vol. 84, No. 2 (June, 1993), pp. 310-338</ref> <br />[[Benjamin Pulleyn]]<ref>''[http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php Dictionary of Scientific Biography,] Newton, Isaac,'' n.4</ref><ref>{{cite book |author=Gjersten, Derek |title=The Newton Handbook |year=1986 |location=London |publisher=Routledge & Kegan Paul}}</ref> |doctoral_students = <!--There was no doctorate at Cambridge until as late as 1919--> |notable_students = [[Roger Cotes]]<br />[[William Whiston]] |known_for = [[Newtonian mechanics]]<br />[[Universal gravitation]]<br />[[Calculus]]<br />[[Optics]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = [[Henry More]]<ref name="More">{{cite book |last=Westfall |first=Richard S. |origyear=1980 |year=1983 |title="Never at Rest: A Biography of Isaac Newton |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge|ISBN=0521274354, 9780521274357 |pages=530–1}}</ref><br />[[Polish Brethren]]<ref name="heretic">{{cite journal |last=Snobelen |first=Stephen D. |title=Isaac Newton, heretic: the strategies of a Nicodemite |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |pages=381–419 |year=1999 |url=http://www.isaac-newton.org/heretic.pdf |format=PDF |doi=10.1017/S0007087499003751 |access-date=2009-12-18 |archive-date=2013-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007005450/http://isaac-newton.org/heretic.pdf |url-status=dead }}</ref> |influenced = [[Nicolas Fatio de Duillier]]<br />[[John Keill]] |awards = |religion = [[Arianism]]; for details see [[Isaac Newton's religious views|article]] |signature = Isaac Newton signature.svg |signature_alt = Is. Newton |footnotes = His mother was [[Hannah Ayscough]]. His half-niece was [[Catherine Barton]]. }} '''ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌''' ‌ [[FRS]] (4 ಜನವರಿ 1643{{ndash}} 31 ಮಾರ್ಚ್‌‌ 1727 {{smaller|<nowiki>[</nowiki>[[Old Style and New Style dates|OS]]: 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1642{{ndash}} 20 March 1727<nowiki>]</nowiki>}})<ref name="OSNS"/> ರವರು ಓರ್ವ [[ಆಂಗ್ಲ]] [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]], [[ಗಣಿತಜ್ಞ]], [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]], [[ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿ]], ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾಗಿದ್ದರು. ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.adherents.com/adh_influ.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-18 |archive-date=2012-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106185103/http://www.adherents.com/adh_influ.html |url-status=dead }}</ref> 1687ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅವರ ''[[ಫಿಲಾಸೊಫೀಸ್‌ ನ್ಯಾಚ್ಯುರಲಿಸ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಾ]]'' (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''[[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಪುಸ್ತಕವು [[ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲೇ ಬಹು ಪ್ರಭಾವೀ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು [[ಅಭಿಜಾತ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ತಳಪಾಯ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಕೃತಿಯೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ವಿವರಿಸಿದ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ]] ಹಾಗೂ ಮೂರು [[ಗತಿಸೂತ್ರಗಳು]] ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ [[ಭೌತಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]]ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೋಟವನ್ನೇ ಆಳಿದವು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಚಲನೆ ಹಾಗೂ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]] ವಸ್ತುಗಳ ಚಲನೆಯೂ ಒಂದೇ ಗುಂಪಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು [[ಕೆಪ್ಲರನ ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯ ಮೇಲಿನ ಸೂತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ [[ಸೂರ್ಯಕೇಂದ್ರಿತವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಉಳಿದ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. [[ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಆವೇಗ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಆವೇಗ]] ಮತ್ತು [[ಕೋನೀಯ ಆವೇಗ]]ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರತಿಫಲನ ದೂರದರ್ಶಕ]]<ref>{{cite web|url=http://etoile.berkeley.edu/~jrg/TelescopeHistory/Early_Period.html|title=The Early Period (1608–1672)|accessdate=2009-02-03|publisher=James R. Graham's Home Page}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರಲ್ಲದೆ [[ಅಶ್ರಕ]]ವು [[ಬಿಳಿ ಬೆಳಕ]]ನ್ನು ಚದುರಿಸಿ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ [[ದೃಶ್ಯಸಾಧ್ಯ ರೋಹಿತ]]ವನ್ನಾಗಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಅವಲೋಕನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ [[ವರ್ಣ]] ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿಷದಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ [[ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯ ಸೂತ್ರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರಲ್ಲದೇ [[ಶಬ್ದದ ವೇಗ]]ವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದರು. ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಚಲನ ಮತ್ತು ಅಖಂಡ [[ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ(ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಾಖೆ)|ಕಲನ]]ಗಳ [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಯ ಗೌರವವನ್ನು [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಲೆಬ್ನಿಜ್|ಗಾಟ್‌ಫ್ರೀಡ್‌ ಲೇಬಿನಿಜ್/ಲೈಬ್ನಿಟ್ಸ್‌‌]]‌ರೊಂದಿಗೆ‌ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಸಾಧಾರಣೀಕರಿಸಿದ ದ್ವಿಪದ ಪ್ರಮೇಯ]]ವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಅವರು "[[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ವಿಧಾನ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಫಲನ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಸೊನ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು [[ಘಾತಸರಣಿ]]ಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]]ರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ|ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯು 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು, ನ್ಯೂಟನ್‌ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮನುಕುಲಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹಾ ಸಮೀಪವರ್ತಿಗಳು.<ref>{{cite web |title=Newton beats Einstein in polls of scientists and the public |work=The Royal Society |url=http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?id=3880 |access-date=2009-12-18 |archive-date=2006-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060207140734/http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?id=3880 |url-status=dead }}</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಧರ್ಮನಿಷ್ಟರಾಗಿದ್ದು, ಇಂದು ಅವರನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕೃತಿ/ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲ್‌ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು]] ಬರೆದಿದ್ದರು. == ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ == === ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು === {{Main|Isaac Newton's early life and achievements}} [[ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್‌]] ಕೌಂಟಿಯ ಒಂದು [[ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ]] [[ವೂಲ್ಸ್‌‌ಥೋರ್ಪ್‌-ಬೈ-ಕೋಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ವರ್ತ್‌]]‌‌ಲ್ಲಿನ [[ವೂಲ್ಸ್‌‌ಥೋರ್ಪ್‌ ಮೇನರ್‌/ಮ್ಯಾನರ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ‌, ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 4 ಜನವರಿ 1643 <small><nowiki>[</nowiki>[[OS]]: 25 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1642<nowiki>]</nowiki><ref name="OSNS"/></small>ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್‌ ಪಂಚಾಂಗ]]ವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ದಿನ, 25 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1642 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ರೈತ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಎಂಬುದೇ ಹೆಸರಿನ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಹುಟ್ಟಿದರು. [[ಅಕಾಲಿಕ]] ಜನನದ ಕಾರಣ, ಆತ ತೀರಾ ಪುಟ್ಟ ಗಾತ್ರದ ಮಗುವಾಗಿದ್ದ, ಆತನ ತಾಯಿ [[ಹನ್ನಾ ಐಸ್‌ಕಫ್‌]] ಹೇಳಿದರೆನ್ನಲಾಗುವ ಹಾಗೆ ಆತ [[ಕ್ವಾರ್ಟ್]]‌(ಗ್ಯಾಲನ್ನಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಹಿಡಿಸುವ) (≈ 1.1 ಲೀಟರ್‌) ಲೋಟದೊಳಗೆ ಹಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ, ಸುಮಾರು 11ರಿಂದ 15 ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನ್ಯೂಟನ್‌ಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆತನ ತಾಯಿ ಮರುಮದುವೆಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಆತನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯ ಅಜ್ಜಿ ಮಾರ್ಗೆರಿ ಐಸ್‌ಕಫ್‌ಳ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ನವಪತಿ ರೆವರೆಂಡ್‌ ಬರ್ನಾಬಸ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರೊಡನೆ ಇರಲು ತೆರಳಿದರು. ಬಾಲಕ ಐಸಾಕ್‌ ತನ್ನ ಮಲತಂದೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೇ, ಆತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಶತೃತ್ವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದಾಗಿ 19ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ತನಕ ಬರೆದಿಡಲಾದ ಪಾಪಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಶ್ರುತವಾಗುತ್ತದೆ: "ನನ್ನ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ [[ಸ್ಮಿತ್‌]]ರನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಹಾಕಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಬೆದರಿಸಿದ್ದು."<ref>ಕೋಹೆನ್, I.B. (1970). ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿ, Vol. 11, p.43. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಬ್ನರ್ಸ್‌ ಸನ್ಸ್</ref> [[ಚಿತ್ರ:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|thumbnail|ಗಾಡ್‌ಫ್ರೀ ನೆಲ್ಲರ್‌ರು 1702ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಭಾವಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:Bolton-newton.jpg|thumbnail|ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು (ಬಾಲ್ಟನ್‌, ಸಾರಾ K. ಫೇಮಸ್‌ ಮೆನ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌. NY: ಥಾಮಸ್‌ Y. ಕ್ರೌವೆಲ್‌ &amp; Co., 1889)]] ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ವರ್ಷದಿಂದ ಹದಿನೇಳನೆ ವರ್ಷದವರೆಗೆ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ದ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌, ಗ್ರಂಥಮ್‌]] (ಅಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆತನ ಸಹಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು. ಆತನನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1659ರ ವೇಳೆಗೆ, ಆತನನ್ನು [[ವೂಲ್ಸ್‌‌ಥೋರ್ಪ್‌-ಬೈ-ಕೋಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ವರ್ತ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಿತ್ತು. ಆತನ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾದ ತಾಯಿ, ಆತನನ್ನು ರೈತನನ್ನಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆತನು ಕೃಷಿಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ (1993) pp 16-19</ref> ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಬೋಧಕ ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಟೋಕ್ಸ್‌, ಆತನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಅವನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಶಾಲೆ ಬಳಿಯ ಪುಂಡರ ಮೇಲಿನ ಸೇಡು ತೀರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಆತನು ಉನ್ನತ-ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದನು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 22</ref> ಜೂನ್‌ 1661ರಲ್ಲಿ, ಆತನನ್ನು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(ಕಾಲೇಜ್‌ಗೆ)]]ಕ್ಕೆ [[ಸೈಜರ್‌]] ಆಗಿ - ಒಂದು ತರಹದ ಕೆಲಸ-ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಮೈಕೆಲ್‌ ವೈಟ್‌, ''ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌'' (1999) [https://books.google.com/books?id=l2C3NV38tM0C&amp;pg=PA24&amp;dq=storer+intitle:isaac+intitle:newton&amp;lr=&amp;num=30&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES#PPA46,M1 ಪುಟ 46] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427130013/https://books.google.com/books?id=l2C3NV38tM0C&pg=PA24&dq=storer+intitle:isaac+intitle:newton&lr=&num=30&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES#PPA46,M1 |date=2016-04-27 }}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಾಠಗಳು, [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌]]ರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಆಧುನಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ಡೆಸ್ಕರ್ಟೆಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ]] [[ಕೊಪರ್ನಿಕಸ್‌]], [[ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಪ್ಲರ್‌]]ರಂತಹಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಂದುವರಿದ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಓದಲು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. 1665ರಲ್ಲಿ, ಆತನು ಸಾಧಾರಣೀಕರಿಸಿದ [[ದ್ವಿಪದ ಪ್ರಮೇಯ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮುಂದೆ [[ಅನಂತಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲನವಾದ]] ಗಣಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 1665ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ [[ಮಹಾಮಾರಿ ಪ್ಲೇಗ್‌]]ನ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಗಾಗಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮುಚ್ಚಿತು. ಸಾಧಾರಣ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿಯೇ,<ref>[16] ^ ed/. ಮೈಕೆಲ್‌ ಹಾಸ್ಕಿನ್ಸ್‌ (1997). ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಆಸ್ಟ್ರಾನಮಿ, p.&nbsp;159. [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ‌, 1996.]]</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ವೂಲ್ಸ್‌‌ಥೋರ್ಪ್‌ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಖಾಸಗಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಲನ, [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮ]]ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. 1667ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು.<ref>{{Venn|id=RY644J|name=Newton, Isaac}}</ref> === ಮಧ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳು === ==== ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ==== ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು "ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿತು" ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.<ref>W W ರೌಸ್‌ ಬಾಲ್ (1908), "ಎ ಶಾರ್ಟ್‌ ಅಕೌಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌", 319ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ.</ref> ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ದರ ಅಥವಾ ಕಲನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನ ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಈಗಲೂ ನೋಡಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಭಾಗವಾದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1666ರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>D T ವೈಟ್‌ಸೈಡ್‌ (ed.), ''ದ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ '' (ಸಂಪುಟ 1), (ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1967), ಭಾಗ 7 "ದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1666 ಟ್ರಾಕ್ಟ್‌ ಆನ್‌ ಫ್ಲಕ್ಷನ್ಸ್‌", [https://books.google.com/books?id=1ZcYsNBptfYC&amp;pg=PA400 400ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ, 2008ರ ಮರುಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ].</ref> ಅವರ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಅಪರಿಮಿತ ಸರಣಿ. "ಡೆ ಅನಾಲಿಸಿ ಪೆರ್‌ ಎಕ್ವೇಷನ್ಸ್‌ ನ್ಯೂಮರೋ ಟರ್ಮಿನೊರಮ್‌ ಇನ್‌ಫಿನಿಟಾಸ್‌" ("ಸಮೀಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪರಿಮಿತ") ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು [[ಐಸಾಕ್‌ ಬಾರ್ರೋ]]ರವರು [[ಜಾನ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌‌]]ರಿಗೆ ಜೂನ್‌ 1669ರಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಿದ್ದರು: ಆಗಸ್ಟ್‌ 1669ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ರೋರವರು ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ರವರಿಗೆ ಅದರ ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆ "ಆತ ಶ್ರೀ ನ್ಯೂಟನ್‌, ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಓರ್ವ ಫೆಲೊ, ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೂ ಅದ್ಭುತ ಮೇಧಾವಿ ಹಾಗೂ ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>D ಜೆರ್ಟ್‌ಸನ್ (1986), "ದ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌‌ಬುಕ್‌", (ಲಂಡನ್‌ (ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌ &amp; ಕೆಗನ್‌ ಪೌಲ್‌) 1986), 149ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ.</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ನಂತರ [[ಲೇಬಿನಿಜ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ [[ಅನಂತಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಆದ್ಯತೆ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಮತ್ತು [[ಲೇಬಿನಿಜ್‌]] ಇಬ್ಬರೂ [[ಅನಂತಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲನ]]ವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಕನ ಪದ್ಧತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ 1693ರವರೆಗೆ ಏನನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ 1704ರವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರು 1684ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಧಾನಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. (ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರ ಅಂಕನ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು "ವಿಕಲನ ವಿಧಾನ"ಗಳು, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರ ಅಂಕನಪದ್ಧತಿಗಳು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದು ಐರೋಪ್ಯ ಗಣಿತಜ್ಞರು, ಹಾಗೂ 1820ರ ನಂತರ ಅಥವಾ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗಣಿತಜ್ಞರುಗಳಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.) ಆದಾಗ್ಯೂ ಆ ತರಹದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ವಿಮರ್ಶಕರು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದ [[ಪ್ರಥಮ ಪುಸ್ತಕ/Book 1]]ದಲ್ಲಿ (1687ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಾದ 1684ರ [[ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೋರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ]] ("ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ")ಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಹಾಗೆ ಕಲನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಾವು ತಿಳಿದ ಹಾಗೆ ''[[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ]]'' ವನ್ನು ಕಲನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ (ನಂತರದ) 'ಬಿಂದು/ಡಾಟ್‌' ಅಂಕನಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಅಧ್ಯಯನವು ನಶಿಸುವ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಪಾತಗಳ ಮಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನಂತಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ : ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದಲ್ಲೇ 'ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಅನುಪಾತದ ವಿಧಾನ'<ref>ನ್ಯೂಟನ್‌, 'ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ', 1729 ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರ, [https://books.google.com/books?id=Tm0FAAAAQAAJ&amp;pg=PA41 41ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ].</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಹಾಕಿದ್ದೆಂದು<ref>ನ್ಯೂಟನ್‌, 'ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ', 1729 ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರ, [https://books.google.com/books?id=Tm0FAAAAQAAJ&amp;pg=PA54 54ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ].</ref> 'ಈ ಮೂಲಕ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ' ಎಂಬ ಷರಾದೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿವರಣೆಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ <ref>ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್‌ ಟ್ರುಸ್‌ಡೆಲ್‌, ''ಎಸ್ಸೇಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಮೆಕಾನಿಕ್ಸ್‌ '' (ಬರ್ಲಿನ್, 1968), p.99ರಲ್ಲಿ.</ref> "ಅನಂತಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲನದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹಾಗೂ ಅನ್ವಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಪುಸ್ತಕ" ಎಂದು ಹಾಗೂ "ಲೆಕ್ವೆಲ್‌ ಎಸ್ಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್ಕ್ಯು ಟೂಟ್‌ ಡೆ ಸೆ ಕ್ಯಾಲ್‌ಕಲ್‌" ('ಇದರಲ್ಲಿರುವುದೆಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಕಲನವೇ') ಎಂದು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕಾಲ<ref>ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಡೆ L'ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ ''ಅನಾಲೈಸೆ ಡೆಸ್‌ ಇನ್‌ಫಿನಿಮೆಂಟ್‌ ಪೆಟಿಟ್ಸ್‌'' ನ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಪ್ಯಾರಿಸ್, 1696).</ref> ದಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿತ್ತು. "ಅನಂತಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ" ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್‌/ಅವರ 1684ರಲ್ಲಿನ<ref>ಸ್ಟಾರ್ಟಿಂಗ್‌ ವಿತ್‌ [[ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೊರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ#'ಡೆ ಮೊಟು'ನ ಪಠ್ಯ]], ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [https://books.google.com/books?id=uvMGAAAAcAAJ&pg=RA1-PA2 (ಲ್ಯಾಟಿನ್‌) ಪ್ರಮೇಯ 1].</ref> ''[[ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೊರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ]]'' ಮತ್ತು "1684ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ"<ref>D T ವೈಟ್‌ಸೈಡ್‌ (1970), "ದ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಅಂಡರ್‌ಲೈಯಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಾ" ಇನ್‌ ''ಜರ್ನಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಆಸ್ಟ್ರಾನಾಮಿ'', vol.1, 116-138ನೇ ಪುಟಗಳು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 119-120ನೇ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ.</ref> ಚಲನೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಬಳಸಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಕಲನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಇಚ್ಛೆಪಡದ ಮೂಲ ಕಾರಣ ತಮ್ಮನ್ನು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬ ಭಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=September 2009}} ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಮೊದಲಿಂದಲೂ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಿಸ್‌ ಗಣಿತಜ್ಞ [[ನಿಕೊಲಸ್‌ ಫಾಟಿಯೊ ಡೆ ಡುಯಿಲಿಯರ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1691ರಲ್ಲಿ ಡುಯಿಲಿಯರ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದ ನವೀನ ಆವೃತ್ತಿ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, 1693ರಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಬದಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡುಯಿಲಿಯರ್‌ ಲೇಬಿನಿಜ್‌<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1980, pp 538–539</ref> ರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸಹಾ ನಡೆಸಿದ್ದರು. 1699ರಿಂದ [[ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು (ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು) ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರ ಮೇಲೆ [[ಕೃತಿಚೌರ್ಯ]]ದ ಆಪಾದನೆ ಹೊರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು, 1711ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾದವು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ನಿಜವಾದ ಶೋಧಕರೆಂದು ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರನ್ನು ಓರ್ವ ಮೋಸಗಾರರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಸ್ವತಃ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೇ ಅನುಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಕಟುವಾದ [[ನ್ಯೂಟನ್‌ v. ಲೇಬಿನಿಜ್‌ ಕಲನ ವಿವಾದ]]ವು, 1716ರಲ್ಲಿ [30] ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರ ಮರಣದವರೆಗೂ ನಡೆದು ನ್ಯೂಟನ್‌ ಮತ್ತು ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರ ಮನಶ್ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಬಾಲ್‌ 1908, p. 356ff</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರನ್ನು ಯಾವುದೇ ಘಾತಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ [[ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಿದ ದ್ವಿಪದ ಪ್ರಮೇಯ]]ದ ಶೋಧಕರೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಅನನ್ಯತೆ]], [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ವಿಧಾನ]], ಘನ ಸಮತಲ ವಕ್ರಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಎರಡು [[ಚರಾಕ್ಷರಗಳ]]ಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ [[ಬಹುಪದೀಯ]] ಪರಿಮಾಣಗಳು), [[ಪರಿಮಿತ ವ್ಯತ್ಯಾಸ]]ಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರಲ್ಲದೇ, ಘಾತಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಹಾಗೂ [[ಡಿಯೊಫಾಂಟೈನ್‌ ಸಮೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲು [[ಭುಜಯುಗ್ಮ ರೇಖಾಗಣಿತ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಪ್ರಥಮರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಹರಾತ್ಮಕ ಸರಣಿ]]ಗಳ ಭಾಗಶಃ ಸಂಕಲನವನ್ನು [[ಪ್ರತಿಘಾತಗಳ]]ನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದರು ([[ಯೂಲರ್‌'ರ ಸಂಕಲನ ಸೂತ್ರ]]ದ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ), ಮತ್ತು [[ಘಾತ ಸರಣಿಗಳ]]ನ್ನು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬಳಸಿದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಹೌದು. [[ಲುಕಾಸಿಯಾದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ]]ರಾಗಿ 1669ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಅಥವಾ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಯಾವುದೇ ಫೆಲೊ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌]] ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಲುಕಾಸಿಯಾದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚರ್ಚ್‌ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರ''ಬಾರದು'' ಎಂದಿತ್ತು (ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಡಲೆಂದಿರಬಹುದು). ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ವಾದ ಮಾಡಿದರು, ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ II]] ಈ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲುವುಗಳು ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣತೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 151</ref> ==== ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ==== [[ಚಿತ್ರ:NewtonsTelescopeReplica.jpg|thumbnail|1672ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಎರಡನೇ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ದೂರದರ್ಶಕದ ಮಾದರಿ<ref>ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್‌ ಹೆನ್ರಿ C. ಕಿಂಗ್‌ ಲಿಖಿತ, ಪುಟ 74</ref>]] 1670ರಿಂದ 1672ರವರೆಗೆ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು/ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳಕಿನ [[ವಕ್ರೀಭವನ]]ವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು, [[ಪ್ರಿಸಮ್‌/ಅಶ್ರಗ]] [[ಶ್ವೇತ ಬೆಳಕ]]ನ್ನು ವರ್ಣಗಳ [[ರೋಹಿತ]]ವನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಮಸೂರ]]ವನ್ನಿಟ್ಟು ಎರಡನೇ ಪ್ರಿಸಮ್‌/ಅಶ್ರಗವನ್ನಿಟ್ಟರೆ, ಅದು ಬಹುವರ್ಣದ ರೋಹಿತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಶ್ವೇತ ಬೆಳಕಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರು.<ref>ಬಾಲ್‌ 1908, p. 324</ref> ಅವರು ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು, ಬಣ್ಣದ ಪ್ರಭೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಚದುರಿದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪಸರಿಸಿದಾಗಾಗಲಿ ಅದರ ವರ್ಣವು ಬದಲಾಗದೇ ಇರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬಣ್ಣದ ರಚನೆಯು ಮುಂಚೆಯೇ ವರ್ಣಮಯವಾಗಿರುವ ಬೆಳಕಿನೊಡನೆ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಆಗುವುದೇ ಹೊರತು ವಸ್ತುಗಳು ತಮಗೆ ತಾವೇ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಇದನ್ನು [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ವರ್ಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಬಾಲ್‌ 1908, p. 325</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಯಾವುದೇ [[ಪ್ರತಿಫಲಿತ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕಿನ [[ಚದುರುವಿಕೆ]]ಯಿಂದಾಗುವ ವರ್ಣಗಳ ಪ್ರಭೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು([[ವರ್ಣೋನ್ಮಾದ]]), ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ [[ನಿವಾರಕ]]ವಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಯೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು.<ref name="White 1997, p170">ವೈಟ್‌ 1997, p170</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಃ ಇಂದಿಗೆ [[ನ್ಯೂಟೊನಿಯನ್ ದೂರದರ್ಶಕ]],<ref name="White 1997, p170"/> ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ದೂರದರ್ಶಕದ ನಿರ್ಮಾಣವು, ಸಮರ್ಪಕ ಕನ್ನಡಿ ವಸ್ತುವಿನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಆಕಾರ ನೀಡುವ ತಂತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಹಾರದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಆಯಿತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ [[ಗುಣಮಟ್ಟ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ರಿಂಗ್‌‌ಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿ ಐಚ್ಛಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ [[ಪ್ರತಿಫಲನ ಲೋಹ]]ದಿಂದ ಉಜ್ಜಿ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯ ಕನ್ನಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. 1668ರ<ref name="books.google.com">[https://books.google.com/books?id=32IDpTdthm4C&amp;pg=PA67&amp;lpg=PA67&amp;dq=newton+reflecting+telescope++1668+letter+1669&amp;source=bl&amp;ots=PKABaGwPaN&amp;sig=rPS8w23_nAp3kH5YMYGZ7JHhOaI&amp;hl=en&amp;ei=0QC1Svf7AsWb8Aa3nqGTDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5#v=onepage&amp;q=newton%20reflecting%20telescope%20%201668%20letter%201669&amp;f=false '''ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌: ಅಡ್‌ವೆಂಚರರ್‌ ಇನ್‌ ಥಾಟ್‌''', ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ರೂಪರ್ಟ್‌ ಹಾಲ್‌ರಿಂದ, ಪುಟ 67]</ref> ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ''ಪ್ರತಿಫಲಿತ ದೂರದರ್ಶಕ'' ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 1671ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯು ಅವರ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ದೂರದರ್ಶಕದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕೋರಿತು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p168</ref> ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ ''ಆನ್‌ ಕಲರ್‌'' ಎಂಬ ನಿಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಅದನ್ನು ನಂತರ ಅವರು ''[[ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಪುಸ್ತಕ]]'' ವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹುಕ್‌]]ರು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕೆಲ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಎಷ್ಟು ನೊಂದುಕೊಂಡರೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಿಂದಲೇ ಹೊರಗುಳಿದರು. 1679-80ರಲ್ಲಿ, ಹುಕ್‌ರು ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ನಿರ್ವಾಹಕರೆಂದು ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ವ್ಯವಹಾರ<ref name="hooke1679nov24">ನೋಡಿ 'ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌‌, vol.2, 1676-1687' ed. H W ಟರ್ನ್‌ಬುಲ್‌, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ 1960; 297ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ, ದಾಖಲೆt #235, 24 ನವೆಂಬರ್‌ 1679 ದಿನಾಂಕದ ಹುಕ್‌ರು ನ್ಯೂಟನ್‌ರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ.</ref> ಗಳಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಮತ್ತು ಹುಕ್‌ ಸಣ್ಣ ವಾಗ್ವಾದ ರೂಪದ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಡಾಕೃತಿಯು ತ್ರಿಜ್ಯ ಸದಿಶದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರಗಾಮಿ ಬಲದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ([[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮ - ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು ''[[ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೊರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ]]'' ಅನ್ನು ನೋಡಿರಿ) ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಆದರೆ ಹುಕ್‌<ref>ಇಲಿಫೆ, ರಾಬರ್ಟ್‌ (2007) ನ್ಯೂಟನ್‌. ಎ ವೆರಿ ಷಾರ್ಟ್‌ ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ 2007</ref> ರ ಮರಣದವರೆಗೂ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಬೆಳಕು, ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿದ್ದು ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ರಭಸದಿಂದ ಹಾಯಿಸಿದರೆ ವಕ್ರೀಭವಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರತಿಫಲನದ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ನಮೂನೆ/ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ತೆಳು ಪದರ/ಫಿಲ್ಮ್‌ (ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ Bk.II, Props. 12),ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸರಿತಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಶಬ್ದ ಮಾದರಿಯ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಯೋಚನೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಪ್ರೇರಿತ ಕಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವಂತೆ ಅಥವಾ ಪಸರಿಸುವಂತೆ(Props.13) ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ 'ಫಿಟ್ಸ್‌' ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರಂಗಮಾದರಿಯ ವಿವರಣೆಯ [[ವ್ಯತಿಕರಣ]] ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ವಿವರ್ತನೆ]]ಯ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಇಂದಿನ [[ಕ್ವಾಂಟಂ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಫೋಟಾನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ತರಂಗ ಕಣದ ಉಭಯತ್ವ]]ಗಳು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬೆಳಕಿನ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಗೆ ಕೇವಲ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಂದಿವೆ. 1675ರ ತಮ್ಮ ''ಬೆಳಕಿನ ಬಗೆಗಿನ ಕಲ್ಪನೆ'' ಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಶಕ್ತಿಯ ರವಾನೆಯಲ್ಲಿ [[ಈಥರ್‌]]ನ ಪಾತ್ರವಿದೆ ಎಂಬ [[wikt:posit|ಆಧಾರವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು]]. [[ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾವಾದಿ]] [[ಹೆನ್ರಿ ಮೋರ್‌/ಮೂರ್‌]]ರ ಸಂಪರ್ಕವು ರಸಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರಳಿಸಿತು. ಈಥರ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಕಣಗಳ ನಡುವಿನ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ವಿಕರ್ಷಣೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ [[ರಸತಂತ್ರ]]ದ ಆಲೋಚನಾ ಶೈಲಿಯ ನಿಗೂಢ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗೆಗಿನ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದ [[ಜಾನ್‌ ಮೇನರ್ಡ್‌ ಕೀನೆಸ್‌]]ರು ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು "ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಕಾರಣ ಯುಗದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲ; ಅವರು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಯುಗದ ಕೊನೆಯವರು."<ref>{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |year=1972 |chapter=Newton, The Man |title=The Collected Writings of John Maynard Keynes Volume X |publisher=MacMillan St. Martin's Press |pages=363–4}}</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗೆಗಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ರಸತಂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು.<ref name="More"/> (ಅದು ರಸಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿಲ್ಲದ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು.) ಅವರು [[ದೂರ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವ]]ದ [[ನಿಗೂಢತ್ವ]]ವನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. (ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ನಿಗೂಢ ಅಧ್ಯಯನಗಳು]].) 1ದೆತ್ರಎತಎಸ್ತ್704ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಬೆಳಕಿನ ಕಣವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದ ''[[ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಪುಸ್ತಕ]]'' ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಬೆಳಕನ್ನು ವಿಪರೀತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುವು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರಸತಂತ್ರದ ಒಂದು ವಿಧದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮೂಲಕ ಊಹಿಸಿದರು "ಸಾಂದ್ರ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಪರಸ್ಪರ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಬಲ್ಲವೇ, ಹಾಗೂ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲಾರವೇ?"<ref>{{cite journal |last=Dobbs |first=J.T. |year=1982 |month=December |title=Newton's Alchemy and His Theory of Matter |journal=Isis |volume=73 |issue=4 |page=523 |doi=10.1086/353114 |pages=511}} ''ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ '' ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಘರ್ಷಣಾತ್ಮಕ [[ಸ್ಥಾಯಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ]]ದ ಮೂಲ ಮಾದರಿಯನ್ನು [[ಗಾಜಿನ]] ಗೋಲವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು (ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ, 8ನೇ ಪ್ರಶ್ನೆ). ==== ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:NewtonsPrincipia.jpg|thumbnail|ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾದ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರತಿ, ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಹಸ್ತಲಿಖಿತ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳೊಡನೆ]] {{further|[[Writing of Principia Mathematica]]}} 1679ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಗ್ರಹ]]ಗಳ ಚಲನೆಯ [[ಕೆಪ್ಲರರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು]] ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು, i.e., 1679-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ನಿರ್ವಾಹಕರೆಂದು ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬಯಲಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಹುಕ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಪತ್ರಹಸ್ತಾಂತರದ ನಂತರ ಪ್ರಚೋದಿತರಾಗಿ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲಿನ ಅದರ ಪ್ರಭಾವದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.<ref name="hooke1679nov24"/> ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯು 1680/1681ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಧೂಮಕೇತುವೊಂದರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದನೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ [[ಜಾನ್‌ ಫ್ಲಾಸ್ಟೀಡ್‌]]ರ ಜೊತೆ ಪತ್ರಸಂವಾದ ಸಹ ನಡೆಸಿದರು.<ref>R S ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್, 'ನೆವರ್‌ ಅಟ್‌ ರೆಸ್ಟ್‌', 1980, 391-2 ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ.</ref> ಹುಕ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾದದ ನಂತರ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಡಾಕೃತಿಯು ತ್ರಿಜ್ಯ ಸದಿಶದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರಗಾಮಿ ಬಲದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ([[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮ - ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೊರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ ಅನ್ನು ನೋಡಿರಿ) ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು [[ಎಡ್ಮಂಡ್‌ ಹ್ಯಾಲಿ]] ಮತ್ತು ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಗಳಿಗೆ ''[[ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೊರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ]]'' ಎಂಬ ಸುಮಾರು 9 ಹಾಳೆಗಳಷ್ಟು ಬರೆದಿದ್ದ ಲಘುಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿದರು, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1684ರಲ್ಲಿ<ref>D T ವೈಟ್‌ಸೈಡ್‌ (ed.), 'ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌‌', vol.6, 1684-1691, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ 1974, 30ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ.</ref> ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಕಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದ್ದ ತಿರುಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. [[ಎಡ್ಮಂಡ್‌ ಹ್ಯಾಲಿ]]ಯ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ''[[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ]]'' 5 ಜುಲೈ 1687ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಮುಂದಿನೆರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಪಡದಿದ್ದ [[ಚಲನೆಯ ಮೂರು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮ]]ಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಪದ ''ಗ್ರಾವಿಟಾಸ್‌'' (ತೂಕ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ]]ಯೆಂದು ಹೆಸರಾದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಬಳಸಿ, [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ]] ನಿಯಮವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 'ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಅನುಪಾತ'ದ ಮೂಲಕ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಕಲನ-ಮಾದರಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಶಬ್ದದ ವೇಗದ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ([[ಬಾಯ್ಲೆ'ರ ನಿಯಮ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ) ನಿರೂಪಿಸಿದರು, ಭೂಮಿಯ ಗೋಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ಭಾಗದ ತರ್ಕ ಮಂಡಿಸಿದರು, ಭೂಮಿಯ ಧೃವಭಾಗದ ಚಪ್ಪಟೆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ವಿಷುವತ್‌/ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಅಕ್ಷಭ್ರಮಣ, [[ಚಂದ್ರನ ಅನಿಯತ ಚಲನೆ]]ಯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು, ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಸೂರ್ಯಕೇಂದ್ರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. 1680ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸೌರವ್ಯ್ಯೂಹದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ "ಸೂರ್ಯನ ದಿಕ್ಪಲ್ಲಟ"ವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರಿಂದ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಕರ್ಟಿಸ್‌ ವಿಲ್‌ಸನ್‌, "ದ ನ್ಯುಟೋನಿಯನ್‌ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ", 233-274ನೇ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ R ಟಾಟನ್‌ &amp; C ವಿಲ್ಸನ್‌ (eds) (1989) ''ದ ಜನರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ'', ಸಂಪುಟ, 2A', [https://books.google.com/books?id=rkQKU-wfPYMC&amp;pg=PA233 233ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ]).</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಶ್ಚಲವೆನ್ನಲಾದ ಸೂರ್ಯನ ಅಥವಾ ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾಯದ ಕೇಂದ್ರದ ಬದಲಿಗೆ, "ಭೂಮಿ, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗಣಿಸಿಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ", ಹಾಗೂ ಈ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವು "ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೇರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ" (ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರವು ಅದು ಎಲ್ಲೇ ಇರಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯ ಬದಲಿಗೆ "ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿದ್ದಾಗ" ಎಂಬ ವಿಧಾನ ಬಳಸಿದರು).<ref>ಪಠ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 1729ರ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ '' ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದ ಭಾಷಾಂತರದ ಪುಸ್ತಕ 3 (1729 vol.2) [https://books.google.com/books?id=6EqxPav3vIsC&amp;pg=PA233 232-233ನೇ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ]).</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರ [[ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ದೂರದಿಂದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ]] ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅವರನ್ನು "[[ನಿಗೂಢ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು" ವಿಜ್ಞಾನ<ref>[51] ^ ಎಡಲ್‌ಗ್ಲಾಸ್ et al., ''ಮ್ಯಾಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೈಂಡ್‌'', ISBN 0-940262-45-2. p. 54</ref> ದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತು. ನಂತರ, ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (1713), ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅಂತಹಾ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಜನರಲ್‌ ಷೋಲಿಯಂ/ಸ್ಕೋಲಿಯಂನ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ, ಆ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಸಂಗತಿಯು ಸೂಚಿಸದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅನಗತ್ಯ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಳೆದರು. (ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗ ''[[ಹೈಪೋತಿಸಿಸ್‌ ನಾನ್‌-ಫಿಂಗೋ]]'' ವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ). ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1980. 5ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.</ref> [[ಸ್ವಿಸ್]]‌-ಸಂಜಾತ ಗಣಿತಜ್ಞ [[ನಿಕೋಲಸ್‌ ಫಾಟಿಯೊ ಡೆ ಡುಯಿಲಿಯರ್‌]]ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ನಿಕೋಲಸ್‌‌ರೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಏಕಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ 1693ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದ ಗಾಢ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ನರಮಂಡಲದ ಕುಸಿತ]]ವನ್ನನುಭವಿಸಿದರು.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1980. pp 493–497 ಫಾಟಿಯೋರೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹದ ಬಗ್ಗೆ, pp 531–540 ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ..</ref> === ನಂತರದ ಜೀವನ === [[ಚಿತ್ರ:Newton 25.jpg|thumbnail|1712ರಲ್ಲಿ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಸರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಥಾರ್ನ್‌ಹಿಲ್‌ರಿಂದ ಭಾವಚಿತ್ರ]] {{Main|Isaac Newton's later life}} 1690ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಬೈಬಲ್‌]]ನ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಲಘುಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. [[ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್‌]]ರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಡೇಕಾರ್ಟನ/ಕಾರ್ಟೀಸಿಯನ್‌ ದ್ವಿತ್ವ]]ದ ತಿರಸ್ಕರಣೆಯು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿರಬಹುದು. [[ಜಾನ್‌ ಲಾಕೆ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿಮೂರ್ತಿತ್ವ]]ದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕುರಿತು ನಡೆಸಿದ ಚರ್ಚೆಯಿದ್ದದ್ದು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ನಂತರದ ಕೃತಿಗಳಾದ{{ndash}} ''[[ದ ಕ್ರೋನಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಆನ್ಷಿಯೆಂಟ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ಸ್‌ ಅಮೆಂಡೆಡ್‌]]'' (1728) ಮತ್ತು ''ಆಬ್ಸರ್ವೇಷನ್ಸ್‌ ಅಪಾನ್‌ ದ ಪ್ರೊಫೆಸೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಮತ್ತು ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ St. ಜಾನ್‌'' (1733){{ndash}}ಗಳು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಅವರು [[ರಸವಾದ]]ದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ). ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 1689ರಿಂದ 1690ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1701ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಕೆಲ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಕಿಟಕಿ ಮುಚ್ಚಲುಮಾಡಿದ ಕೋರಿಕೆ ಮಾತ್ರವೇ.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 232</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಘನ ಟಂಕಸಾಲೆ]]ಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು 1696ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅವರು [[ಹಾಲಿಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಅರ್ಲ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಮೊಂಟಗು]]ರವರು [[ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಹುದ್ದೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವಿಕೆಯ ಬೃಹತ್‌ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತರು, ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಲುಕಾಸ್‌ರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದರು (ಎಡ್ಮಂಡ್‌ ಹ್ಯಾಲಿಯವರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚೆಸ್ಟರ್‌ ಶಾಖೆಯ ನಿಯೋಜಿತ [[ನಿಯಂತ್ರಕರ]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸುಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದರು). ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 1699ರಲ್ಲಿ ಲುಕಾಸ್‌ರ ಮರಣದ ನಂತರ ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]ನಾದರಲ್ಲದೇ, ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರಣಿಸುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದರು. ಈ ತರಹದ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು [[ಲಾಭದಾಯಕ ಹುದ್ದೆ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, 1701ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದು, ಹಣ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಖೋಟಾನೋಟು ಮುದ್ರಕರನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಚಲಾಯಿಸುವವರ]]ನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿದರು. 1717ರಲ್ಲಿ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ "[[ರಾಣಿ ಆನ್ನೆಯವರ ಕಾನೂನಿನ]]" ಸಹಾಯದಿಂದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅನುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದ್ವಿಲೋಹ ಪದ್ಧತಿಯ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೆನ್ನಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಪೌಂಡ್‌ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌]]ಅನ್ನು [[ಬೆಳ್ಳಿ ದರ್ಜೆ]]ಯಿಂದ [[ಚಿನ್ನದ ದರ್ಜೆ]]ಗೆ ಏರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರನ್ನು 1703ರಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಹಾಗೂ [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಅಕಾಡೆಮೀ ಡೆಸ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದ ಫ್ಲಾಮ್‌ಸ್ಟೀಡ್‌ರ ''ಹಿಸ್ಟೊರಿಯಾ ಕೊಲೆಟಿಸ್‌ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ವನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ರಾಯಲ್‌]] ಮತ್ತು ಜಾನ್‌ ಫ್ಲಾಮ್‌ಸ್ಟೀಡ್‌ರ ನಡುವೆ ಶತೃತ್ವ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣರಾದರು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 317</ref> ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1705ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಆನ್ನೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರಿಗೆ [[ನೈಟ್‌ ಪದವಿ ನೀಡಿದರು]]. ಆದರೆ ಈ ನೈಟ್‌ ಪದವಿ ಪ್ರದಾನದ ಮೂಲಕಾರಣ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಾಧನೆ ಅಥವಾ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಯ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಾಗಲ್ಲದೇ, ಮೇ 1705ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>"ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಆಯ್ಕೆಗೆ ರಾಣಿಯ 'ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸಹಾಯವೆಂದರೆ' ಅವರಿಗೆ ನೈಟ್‌ ಪದವಿ ನೀಡುವುದು,ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಅವರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ 1705ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷ ರಾಜಕೀಯದ ಭಾರೀ ಅಭ್ಯುದಯ ಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ದಯಪಾಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು." ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1994 p 245</ref> ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಹತ್ತಿರದ [[ಕ್ರಾನ್‌ಬರಿ ಉದ್ಯಾನ]]ದ ಬಳಿ ಮನೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೋದರ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ 1727ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಮರಣಿಸುವವರೆಗೆ ಇದ್ದರು.<ref name="Yonge6">{{cite web |last=[[Charlotte M. Yonge|Yonge]] |first=Charlotte M. |title=Cranbury and Brambridge|url=http://www.online-literature.com/charlotte-yonge/john-keble/6/ |date= 1898|work= [[John Keble]]'s Parishes – Chapter 6 |publisher= www.online-literature.com|accessdate=23 September 2009}}</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 31 ಮಾರ್ಚ್‌ 1727ರಂದು <small><nowiki>[</nowiki>[[OS]]: 20 ಮಾರ್ಚ್‌ 1726<nowiki>]</nowiki>,<ref name="OSNS"/></small> ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು, ನಂತರ ಅವರ [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಆಬ್ಬೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಅರೆ-ಸೋದರಸೊಸೆ, [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ ಬಾರ್ಟನ್‌ ಕಾಂಡ್ಯೂಟ್]]‌,<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1980, p. 44.</ref> ಲಂಡನ್‌ನ [[ಜರ್ಮಿನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಆಕೆಯು [[ಸಿಡುಬಿ]]ನಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಕೆಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾಟನ್‌ರು ಆಕೆಯ "ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾವ"ನಾಗಿದ್ದರು<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1980, p. 595</ref>. ಮಕ್ಕಳಿರದಿದ್ದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು, ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿ, [[ಮೃತ್ಯುಪತ್ರ ಬರೆಯದೇ]] ಮರಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಪಾದರಸ]] ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು ಬಹುಶಃ ಅವರ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಪಾದರಸದ ವಿಷಪೂರಣ]] ನಂತರದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿನ ವಿಲಕ್ಷಣತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Newton.html |title=Newton, Isaac (1642-1727) |work=Eric Weisstein's World of Biography |accessdate=2006-08-30}}</ref> === ಮರಣದ ನಂತರ === ==== ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ==== "ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಜೋಸೆಫ್‌-ಲೂಯಿಸ್‌ ಲಾಗ್ರೇಂಜ್‌]] ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಇದುವರೆಗಿನ ಓರ್ವ ಅಪ್ರತಿಮ ಮೇಧಾವಿ ಹಾಗೂ "ಅವರು ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿಯೂ ಹೌದು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ವಿಶ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಲ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲಾಗದು"<ref>ಫ್ರೆಡ್‌ L. ವಿಲ್ಸನ್‌, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌: ನ್ಯೂಟನ್'' ಸೈಟಿಂಗ್‌: ಡೆಲಾಂಬ್ರೆ, M. "ನೋಟಿಸ್‌ ಸುರ್‌ ಲಾ ವಿ ಎಟ್‌ ಲೆಸ್‌ ಔರೇಜಸ್‌ ಡೆ M. ಲೆ ಕಾಮ್ಟೆ J. L. ಲಾಗ್ರೇಂಜ್‌," ''ಔವ್‌ರೆಸ್‌ ಡೆ ಲಾಗ್ರೇಂಜ್‌'' I. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, 1867, p. xx.</ref> ಎಂದು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆಂಗ್ಲ ಕವಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಪೋಪ್‌]]ರು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಪುಲಕಿತರಾಗಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಸಮಾಧಿಲೇಖ]]ವನ್ನು ಬರೆದರು: <blockquote> ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ;<br /> ದೇವರು ಹೇಳಿದ "ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಇರಲಿ" ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳಕಾಯಿತು.</blockquote> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನಮ್ರರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು, [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹುಕ್‌]]ರಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 1676ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ: <blockquote> ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನೋಡಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೋಡಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹುಕ್‌ರಿಗೆ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪತ್ರ, 5 ಫೆಬ್ರವರಿ 1676, ಜೀನ್‌-ಪಿಯೆರೆ ಮೌರಿ ಲಿಪ್ಯಂತರಿಸಿದಂತೆ (1992) ''ನ್ಯೂಟನ್‌ : ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಗ್‌ ದ ಕಾಸ್ಮೋಸ್‌'', ನ್ಯೂ ಹೊರೈಜನ್ಸ್‌</ref><ref>Wikipedia ''[[ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ದ ಷೋಲ್ಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಜಯಂಟ್ಸ್‌]]'',</ref></blockquote> ಇಬ್ಬರು ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆ (ಗೂನು ಬೆನ್ನುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಕುಬ್ಜರಾಗಿದ್ದ) ಹುಕ್‌ರ ಮೇಲಿನ ನಿಂದಾತ್ಮಕ ಅಣಕವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ನಿಜಕ್ಕೂ ಹೇಳುವುದಾದರೆ {{ndash}} ಜೊತೆಗೆ {{ndash}} ನಮ್ರತೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>"ನ್ಯೂಟನ್‌ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ, ಈಗಾಗಲೇ ಅವರು ಪೂರ್ವಿಕರಿಂದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ಹುಕ್‌ರಂತಹಾ ಚಿಕ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಒಳಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಹುಕ್‌ರು ಓರ್ವ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಿತ ಕುಬ್ಜ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಹಾ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದು", ಜಾನ್‌ ಗ್ರಿಬ್ಬಿನ್‌ (2002) ''ಸೈನ್ಸ್‌: A ಹಿಸ್ಟರಿ 1543-2001'', p 164</ref><ref>"ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ನಿಜವಾದ ದ್ವೇಷಪೂರ್ಣ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವಿಪರೀತ ದುಷ್ಟತನದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹುಕ್‌ರಿಗೆ ತೋರಿದ್ದರು... ಅವರು ಎಷ್ಟು ಬಾಗಿದ್ದರೆಂದರೆ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ವಿರೂಪವಾಗಿದ್ದರೆಂದರೆ ಅವರು ಕುಬ್ಜರ ತರಹಾ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು" ವೈಟ್‌ 1997, p187</ref> ಆಗ ಇಬ್ಬರೂ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಾದವಿವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಎರಡನೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಕಲನದ ಸಂಶೋಧನೆ ಯಾರದು ಎಂಬ ವಿವಾದದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಬಹುದು. ನಂತರದ ಒಂದು ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು: <blockquote>ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಜನ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಏನು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೋ ನಾನರಿಯೆ. ಸಮುದ್ರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಿನಂತೆ ನನಗೆ ನಾನು ತೋರಿಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಒಮ್ಮೆ ನುಣುಪಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ನಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು, ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿ ಉಳಿದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಚಿತ್ರವೂ ಮನೋಹರವಾದ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಅನಂತವಾದ ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅಪಾರ ವಾರಿರಾಶಿಯೇ ಇದೆ.<ref>ಮೆಮೋಯಿರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಲೈಫ್‌, ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ (1855) ಸರ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ ಬ್ರ್ಯೂಸ್ಟರ್‌ರಿಂದ (ಸಂಪುಟ II. Ch. 27)</ref></blockquote> ==== ಸ್ಮಾರಕಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Isaac Newton statue.jpg|thumbnail|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಕೃತಿ ಚರಿತ್ರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಟ್ಟಿರುವ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರತಿಮೆ]] ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಆಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿನ ಗಾಯಕರ ಪರದೆಯ ಎದುರಿರುವ ಗಾಯಕ ವೃಂದದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು (1731) ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ರಿಸ್‌ಬ್ರಾಕ್]]‌(1694–1770)ರು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಕೆಂಟ್‌]]ರ(1685–1748) ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇರೆಗೆ ಕೆತ್ತಿದ್ದರು. ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಮೂರ್ತಿಯು ಶಿಲಾಶವಸಂಪುಟದ ಮೇಲೆ ಒರಗಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಬಲ ಮೊಣಕೈ ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೇಲೆ ಆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಎಡಗೈ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಗದದ ಸುರುಳಿಯತ್ತ ತೋರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ಪಿರಮಿಡ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಶಿಚಕ್ರದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ 1680ರ ಧೂಮಕೇತುವಿನ ಪಥವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಗೋಲವಿದೆ. ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಸಮ್‌/ಅಶ್ರಗಗಳಂತಹಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಲಪ್ಪ]]ವನ್ನು ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="wmabbey">{{cite web|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/sir-isaac-newton|title=Famous People & the Abbey: Sir Isaac Newton|publisher=Westminster Abbey|accessdate=2009-11-13|archive-date=2009-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20091016081238/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/sir-isaac-newton|url-status=dead}}</ref> ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೀಠದ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಲಾಲೇಖವನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದಾಗ : <blockquote>ದೈವಿಕವಾದ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು/ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ, ಗ್ರಹಗಳ ಪಥ ಹಾಗೂ ಈ ಆಕೃತಿಯನ್ನು, ಧೂಮಕೇತುಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ, ಸಾಗರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳನ್ನು, ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಯಾವುದೇ ತಜ್ಞ ಕಂಡುಹಿಡಿಯದ ಬಣ್ಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ, ನೈಟ್‌ ಪದವೀಧರ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ, ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿಷ್ಠ, ಚತುರ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು, ದೇವರ ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ನಡೆನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಸರಳತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಜೀವಿಗಳು ಮಾನವಕುಲದ ಆ ತರಹದ ಒಂದು ಆಭರಣ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ! ಅವರು 25 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1642ರಂದು ಜನಿಸಿದರು, ಮತ್ತು 20 ಮಾರ್ಚ್‌ 1726/7ರಂದು ಮರಣಿಸಿದರು. ಎಂಬರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ — ಇದರ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರ G.L. ಸ್ಮಿತ್‌ರದ್ದು, ''ದ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜೆನೀ ಆಫ್‌ St. ಪಾಲ್ಸ್‌ ಕೆಥಡ್ರಲ್‌, ಅಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಆಬ್ಬೆ'' (1826), ii, 703–4.<ref name="wmabbey"/> </blockquote> 1978ರಿಂದ 1988ರವರೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ ([[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಿಂದ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ £1 ನೋಟುಗಳವು) D ಸರಣಿಯ £1 [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟು]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟೋನ್‌]]ರು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಚಿತ್ರವಿತ್ತು. ನೋಟುಗಳ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶಕ, ಪ್ರಿಸಮ್‌/ಅಶ್ರಗ ಮತ್ತು [[ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ನಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಿಡಿದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಚಿತ್ರವಿತ್ತು.<ref name="bankofengland">{{cite web|url=http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/denom_guide/nonflash/1-SeriesD-Revised.htm|title=Withdrawn banknotes reference guide|publisher=Bank of England|accessdate=2009-08-27|archive-date=2010-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100505053927/http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/denom_guide/nonflash/1-SeriesD-Revised.htm|url-status=dead}}</ref> ಸೇಬಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದನ್ನು, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಕೃತಿ ಚರಿತ್ರೆಯ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ==== ಹಲ್ಲು ==== 1816ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಲ್ಲನ್ನು £730<ref>{{cite journal|date=16 January 1881|title=Silly relic-worship|journal=The New York Times|pages=10|url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E02E4DE1730EE3ABC4E52DFB766838A699FDE|accessdate=2009-07-12}}</ref> ({{smallcaps|us}}$3,633)ಗಳಿಗೆ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮಾರಲಾಯಿತು.<ref name="Guiness">{{cite book|title=Guinness World Records 2002|url=http://www.amazon.com/Guinness-World-Records-Antonia-Cunningham/dp/product-description/0553583786|accessdate=2009-07-12}}</ref> ''2002ರ [[ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ]]'' ಇದನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಹಲ್ಲು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರ ಬೆಲೆ 2001<ref name="Guiness"/> ರ ನಂತರದ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು £25,000 ({{smallcaps|us}}$35,700) ಆಗುತ್ತದೆ.<ref name="Guiness"/> ಅದನ್ನು ಯಾರು ಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾರ ಬಳಿಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ. === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === {{Main|Isaac Newton in popular culture}} == ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == {{Main|Isaac Newton's religious views}} [[ಚಿತ್ರ:Isaac Newton grave in Westminster Abbey.jpg|thumbnail|200px|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಸ್‌ಟರ್‌ ಆಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಮಾಧಿ]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಸ್ಟೀಫನ್‌ D. ಸ್ನೋಬೆಲೆನ್‌]] ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಓರ್ವ [[ಪಾಷಂಡಿ]]ಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ... ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ — ಇದನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣರು ವಿಪರೀತ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿತ್ವ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದರೆಂದರೆ ಪಂಡಿತರು ಈಗಲೂ ಅದರ ರಹಸ್ಯ ಬಿಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ."<ref name="heretic">{{cite journal |last=Snobelen |first=Stephen D. |title=Isaac Newton, heretic: the strategies of a Nicodemite |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |pages=381–419 |year=1999 |url=http://www.isaac-newton.org/heretic.pdf |format=PDF|doi=10.1017/S0007087499003751 }}</ref> ಸ್ನೊಬೆಲನ್‌ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಕನಿಷ್ಟ [[ಸೊಸಿನಿಯನ್‌]] ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು (ಅವರು ಕನಿಷ್ಟ ಎಂಟು ಸೊಸಿನಿಯನ್‌ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಓದಿದ್ದರು), ಬಹುಶಃ [[ಏರಿಯಸ್‌ ಪಂಥೀಯ]]ರಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿರೋಧಿ]]ಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು<ref name="heretic"/>. ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಅವರ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾಲಿಸಲೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದ [[ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref name="heretic"/> ಸ್ನೋಬೆಲೆನ್‌ರು ಚರ್ಚಿಸಿದ ಅಭಿಮತದ ಪ್ರಕಾರ,<ref name="heretic"/> T.C. ಫಿಜನ್‌ಮೇಯರ್‌ರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]], [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ರು]] ಪಾಲಿಸುವ [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ದ ಬದಲಿಗೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿತ್ವದ ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal |last=Pfizenmaier |first=T.C. |year=1997 |title=Was Isaac Newton an Arian? |journal=Journal of the History of Ideas |volume=58 |issue=1 |pages=57–80}}</ref> ತಮ್ಮದೇ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು [[ರೋಸೆಕ್ರೂಷಿಯನ್‌ ಪಂಥದವರು]] ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು (ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಹಾಗೂ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ IIರ ಆಸ್ಥಾನದ ಅನೇಕರಂತೆ).<ref>{{cite book |last=Yates |first=Frances A. |year=1972 |title=The Rosicrucian Enlightenment |publisher=Routledge |location=London}}</ref> ಚಲನೆಯ ಸೂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾದರೂ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯಂತ್ರದಂತೆ ಎಂದರೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಡಿಯಾರದಂತೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು, "ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವರಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. "ದೇವರು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ"<ref name="tiner">{{cite book |last=Tiner |first=J.H. |year=1975 |title=Isaac Newton: Inventor, Scientist and Teacher |publisher=Mott Media |location=Milford, Michigan, U.S.}}</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲಾಗದ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬೈಬಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ [[ಚರ್ಚ್‌ ಪಾದ್ರಿಗಳ]] ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಗ್ರಂಥಪಾಠ ವಿಮರ್ಶೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ''[[ಆನ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಅಕೌಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟು ನೋಟೆಬಲ್‌ ಕರಪ್ಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್‌]]'' ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ರನ್ನು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು 3ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್‌, AD 33 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದರು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{0/ಜಾನ್‌ P. ಮೇಯರ್‌, {1}ಎ ಮಾರ್ಜಿನಲ್‌ ಜ್ಯೂ, v. 1, pp. 382–402 ಅವಧಿಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು 30 ಅಥವಾ 33ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದರೆ, ಹಂಗಾಮಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು 30ರ ವಯೋಮಾನದವರಾಗಿರಬಹುದು.</ref> ಅವರು [[ಬೈಬಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳ]] ಪತ್ತೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟು ವೈಫಲ್ಯ ಹೊಂದಿದರು. ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರು. ಅವರು ತರ್ಕಬದ್ಧ [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು, ಆದರೆ [[ಲೇಬಿನಿಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬರೂಚ್‌ ಸ್ಪಿನೋಜಾ]]ರ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ [[ಭೌತಚೇತನವಾದ]]ವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕ್ರಮವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಕ್ರಿಯಾವಾದದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತನ್ನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ಬರೆಯುವಾಗ "ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ದೇವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಮಾನವರನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಬಹುದಾದಂತಹಾ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದೆ"<ref>. ನ್ಯೂಟನ್‌ರಿಂದ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಬೆಂಟ್ಲಿಯವರಿಗೆ]] 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1692, ಟರ್ನ್‌ಬುಲ್‌ et al. ನಲ್ಲಿ (1959–77), vol 3, p. 233.</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಕುರುಹನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು: "ಇಂತಹಾ ಗ್ರಹವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಪೂರ್ವ ಏಕರೂಪತ್ವವು ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನೀಡಿರಲೇಬೇಕು". ಆದರೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳ ಸಾವಕಾಶ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ದೈವಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌, 2nd Ed.1706. ಪ್ರಶ್ನೆ 31.</ref> ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಲೇಬಿನಿಜ್ ಕಟುವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿ : "ದೇವರು ತನ್ನ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಮರುಹೊಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ ; ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಅದು ಚಲಿಸದೇ ಹೋದೀತು. "ಇದನ್ನು ನಿರಂತರಗೊಳಿಸಲು ಬಹುಶಃ ಆತನಿಗೆ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಯಿತೇನೋ"<ref>H. G.. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ (ed) ''ದ ಲೇಬಿನಿಜ್‌ -ಕ್ಲಾರ್ಕೆ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌'', [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]], 1998, p. 11.</ref> ಎಂದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಆತನ ಬೆಂಬಲಿಗ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕೆ]] [[ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ]]ದಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. === ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ === ನ್ಯೂಟನ್‌ ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಬಾಯ್ಲೆ]]ರ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು [[ವಿಚಾರವಾದಿ]] [[ಲಘುಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯುವವರೆಲ್ಲರೂ]] [[ಸರ್ವದೇವಾರಾಧನೆ]] ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಭಾವೋನ್ಮಾದಕ್ಕೆ]] ಸೂಕ್ತ ಬದಲಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ [[ಧರ್ಮಸಹಿಷ್ಣು]] ಬೋಧಕರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |last=Jacob |first=Margaret C. |year=1976 |title=The Newtonians and the English Revolution: 1689–1720 |publisher=Cornell University Press |pages=37,44}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಹಾಗೂ ಸರಳತೆಯು ಭಾವೋನ್ಮಾದ ಹಾಗೂ [[ನಾಸ್ತಿಕತೆ]]<ref>{{cite book |last=Westfall |first=Richard S. |year=1958 |title=Science and Religion in Seventeenth-Century England |publisher=Yale University Press |location=New Haven |page=200}}</ref> ಯ ಅಪಾಯಗಳ ಭಾವುಕತೆ ಮತ್ತು [[ಅನುಭಾವ]]ದ [[ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ]] ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಲು ಹಾಗೂ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ [[ತಾರ್ಕಿಕ ದೈವವಾದಿ]]ಗಳ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯು; ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಧರ್ಮ"ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Newton-WilliamBlake.jpg|thumbnail|left|"ನ್ಯೂಟನ್‌", ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌ ವಿರಚಿತ; ಇದರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರನ್ನು "ದೈವಿಕ ರೇಖಾಗಣಿತಜ್ಞ" ಎಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಜ್ಞಾನೋದಯ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ "ಮಾಂತ್ರಿಕ ಆಲೋಚನೆ", ಹಾಗೂ [[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ರಹಸ್ಯ ಅಂಶಗಳ]] ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿಗಳ ಮೂಲವು ಬಾಯ್ಲೆರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಬಾಯ್ಲೆರ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ [[ಗಣಿತಾತ್ಮಕ ಪುರಾವೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣತೆ ನೀಡಿ, ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref>{{cite bookತ್ದ್ಯ್ಯೂಫ಼ುಫ಼ುಇಲ್ಚ್ಜ಼ೆರ್ದ್ಗಎಯೆಅವ್ಗ್ಫ಼್ಗುತ್ರ್ಜ್ಗ್ಫ಼್ಯುಗ್ಯುಹ್ಶವ್ಗ್ದ್ಘ್ವೂ೩ಟೃಐಊಱ್ಟ್೩ಈಐಊಘಾಐಊಡೂಐಫ಼ೌಎಯ್ವೆಗ್ಫ಼್ಯುಫ಼್ರ್ದ್ಯ್ |last=Haakonssen |first=Knud |editor=Martin Fitzpatrick ed. |chapter=The Enlightenment, politics and providence: some Scottish and English comparisons |title=Enlightenment and Religion: Rational Dissent in eighteenth-century Britain |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |page=64}}</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ನಡೆಸುವ ದೇವರಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಬದಲಿಗೆ ದೇವರಿಂದ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಸಾರ ರಚಿತವಾದ ವಿಶ್ವದ ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |last=Frankel |first=Charles |year=1948 |title=The Faith of Reason: The Idea of Progress in the French Enlightenment |publisher=King's Crown Press |location=New York |page=1}}</ref> ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಜನರಿಗೆ [[ಮತ್ತೊಂದಲ್ಲದ]] ಇದೇ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತಾರ್ಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Germain |first=Gilbert G. |title=A Discourse on Disenchantment: Reflections on Politics and Technology |page=28}}</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಭವ್ಯತೆಯ ಮುಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡರು<ref>^ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ, ಪುಸ್ತಕ III; ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್‌ ನೇಚರ್‌: ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ಹಿಸ್‌ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌,ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, p. 42, ed. H.S. ಥೇಯರ್‌, ಹಾಫ್ನರ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್‌, NY, 1953.</ref><ref>ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಸ್ಕೀಂ ಆಫ್‌ ದ ಟ್ರೂ ರಿಲಿಜನ್‌, ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಕ್ವೋಟೆಡ್‌ ಇನ್‌ ಮೆಮೋಯಿರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಲೈಫ್‌, ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಸರ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ ಬ್ರ್ಯೂಸ್ಟರ್‌ ರಚಿತ, ಎಡ್ಲಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, 1850; ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ; ibid, p. 65.</ref><ref>ವೆಬ್‌, R.K. ed. ಕ್ನುಡ್‌ ಹಾಕೊನ್‌ಸ್ಸೆನ್‌. “ದ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ರ್ಯಾಷನಲ್‌ ಡಿಸ್ಸೆಂಟ್‌.” ಎನ್‌ಲೈಟನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಲಿಜನ್‌: ರ್ಯಾಷನಲ್‌ ಡಿಸ್ಸೆಂಟ್ ಇನ್‌ ಎಯ್ಟೀಂತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್‌. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ : 1996. p19.</ref> ಆತನ ವಕ್ತಾರ ಕ್ಲಾರ್ಕೆ, ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರ ತನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದೇ ''[[ಲಾರೆಂಜಿನ್‌ ಡು ಮಾಲ್‌]]'' ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಮುಕ್ತರಾಗಿಸುವ [[ದೇವನ್ಯಾಯವಾದ]]ವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಕ್ಲಾರ್ಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂತಹಾ ದೇವರು ಕೇವಲ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಯಾಮಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಸ್ತಿಕತ್ವವೇ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>H. G. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ (ed) ''ದ ಲೇಬಿನಿಜ್‌ -ಕ್ಲಾರ್ಕೆ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್'', ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1998, p. 14.</ref> ಆದರೆ ಆಗ ಅಂದಾಜಿಸದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯಶಸ್ಸು, ಲೇಬಿನಿಜ್‌ರು ಹೇಳಿದ [[ತಾರ್ಕಿಕ ದೈವವಾದ]]ವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್, ರಿಚರ್ಡ್ S. ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಲಿಜನ್‌ ಇನ್‌ ಸೆವೆಂಟೀತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌. p201.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವ ತರ್ಕಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಯು, ಓಡೋ ಮಾಕ್ವಾರ್ಡ್‌ ವಾದಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟತನದ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಮನುಷ್ಯರೇ ಜವಾಬ್ದಾರರಾದರು.<ref>ಮಾಕ್ವಾರ್ಡ್‌, ಓಡೋ. "ಬರ್ಡನ್ಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸ್‌ಎಂಬರ್ಡನ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಇನ್‌ ಟು ಅನ್‌ಇನಡೆಕ್ಟಬಿಲಿಟಿ," ಇನ್‌ ಫೇರ್‌ವೆಲ್‌ ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್‌. ರಾಬರ್ಟ್‌ M. ವಾಲೇಸ್‌ trans. ಲಂಡನ್‌: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ UP, 1989.</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಧರ್ಮಸಹಿಷ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಯೋಚನೆಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕಲ್ಪನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡವು ಜ್ಞಾನೋದಯ ಪಂಥವು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಭಾವುಕತೆ ಹಾಗೂ ಅನುಭಾವದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಧರ್ಮಯುಗ]]ದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>ಜಾಕೋಬ್‌, ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ C. ದ ನ್ಯೂಟೋನಿಯನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌: 1689–1720. p100–101.</ref> === ವಿಶ್ವದ ಅಂತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯ ನಿಲುವುಗಳು === {{See also|Isaac Newton's occult studies|eschatology}} 1704ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೈಬಲ್‌ನಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲು ನಡೆಸಿದ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ, ಅವರು ವಿಶ್ವವು [[2060]]ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, "ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವಿಶ್ವವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳುವ ಹಾಗೂ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳಾದಾಗ ಪವಿತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಹೇಳುವ ಭ್ರಮಾಧೀನ ಜನರ ಅವಿಚಾರದ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವ ಉದ್ದೇಶವಷ್ಟೇ."<ref>{{cite web |title=Papers Show Isaac Newton's Religious Side, Predict Date of Apocalypse |publisher=The Associated Press |date=19 June 2007 |url=http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629231937/http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton's_Religious_Side,_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archivedate=2007-06-29}}</ref> == ಜ್ಞಾನೋದಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು == [[ಜ್ಞಾನೋದಯ]] ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪೂರ್ವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕಿರು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು — ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗೆಲಿಲಿಯೊ, ಬಾಯ್ಲೆ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟನ್‌ರನ್ನು — ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನಮಾನದ ಪ್ರತಿ ಭೌತಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಚಿತ್ರ [[ಪ್ರಕೃತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ನಿಯಮ]]ಗಳ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಚಿಸಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.<ref>ಕ್ಯಾಸೆಲ್ಸ್‌, ಅಲನ್‌. ಐಡಿಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಲೇಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಮಾಡರ್ನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌. p2.</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಜ್ಞಾನೋದಯ [[ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref>"ಇದು ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಶ್ವದ ಗಣಿತೀಯ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ನ್ಯೂಟೋನಿಯನ್‌ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಚಳುವಳಿಯ ವಿಕಸನದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು" ಜಾನ್‌ ಗ್ರಿಬ್ಬಿನ್‌ (2002) ''ಸೈನ್ಸ್‌: A ಹಿಸ್ಟರಿ 1543-2001'', p 241</ref> ಲಾಕೆ ಮತ್ತು [[ವಾಲ್ಟೇರ್‌]] ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಅಂತರ್ಗತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸಿದರು; [[ನೈಸರ್ಗಿಕತಾವಾದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಡಂ ಸ್ಮಿತ್‌]] [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು]] [[ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು. [[ಮಾನ್‌ಬೊಡ್ಡೋ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕೆ]] ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲುವುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗುವಂತೆ ಹೊಂದಿಸಿ ಬಳಸಿದರು. == ನ್ಯೂಟನ್‌ ಮತ್ತು ಖೋಟಾನೋಟು ಚಲಾಯಿಸುವವರು == [[ಘನ ಟಂಕಸಾಲೆ]]ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು [[ಬೃಹತ್‌ ಮರುನಾಣ್ಯೀಕರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಾದ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 20% [[ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯಗಳು]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದರು. ಖೋಟಾನಾಣ್ಯ ಚಲಾವಣೆಯು [[ನೇಣು ಹಾಕುವಿಕೆ, ಕುದುರೆಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಎಳೆದೊಯ್ಯುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಕಾಲು ಭಾಗ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ/ಕಾಲು ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ]]ಯಂತಹ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು [[ಗುರುತರ ಅಪರಾಧ]]ವಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ನಿರ್ಭರ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯವು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಇದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥರಾದವರೆನಿಸಿದರು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 259</ref> ಪಾನಗೃಹಗಳ ಹಾಗೂ ಛತ್ರಗಳ ವಾಡಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ, ತಾವೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 267</ref> ಅಭಿಯೋಜಕರ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧವಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ [[ಆಂಗ್ಲ ಕಾನೂನು]] ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭೀಕರ ರಿವಾಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರನ್ನು ಜೂನ್‌ 1698 ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ 1699ರ ನಡುವೆ [[ಶಾಂತಿಪಾಲಕ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸುಮಾರು 200 ಜನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು,ಮಾಹಿತಿದಾರರು ಮತ್ತು ಶಂಕಿತರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಟಿ-ಸವಾಲು ನಡೆಸಿದರು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು ಹಾಗೂ ಫೆಬ್ರವರಿ 1699ರಲ್ಲಿ ಆತ ಹತ್ತು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ನೇಣುಗಂಬಕ್ಕೇರಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿಸಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=March 2009}} ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನ ವಕೀಲನು [[ವಿಲಿಯಂ ಚಾಲನರ್‌]] ಎಂಬಾತನ ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ್ದು ಇತ್ತು.<ref name="White 1997, p 269">ವೈಟ್‌ 1997, p 269</ref> ಚಾಲನರ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ]]ರ ವಂಚನೆಯ ಗುಪ್ತಕೂಟಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ತಾನು ಬೀಸಿದ ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳನ್ನು ಸಂಚುಗಾರರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವುದೂ ಒಂದು. ಚಾಲನರ್‌ ತನ್ನನ್ನು ಓರ್ವ ಸಭ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಚಾಲನರ್‌ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಖೋಟಾನೋಟು ಚಲಾವಣೆಗಾರರಿಗೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಹವಾಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ (ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಇತರರೂ ಮಾಡಿದ್ದರು). ಆತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆಗೊಳಪಡಿಸಲು ತನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಕೇಳಿದ್ದನು. ಆತ ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸುತ್ತಲೇ, ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸಲು ತನ್ನ ನಕಲಿಸಲು ಬಾರದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಹವಾಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1994, p 229</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಖೋಟಾನೋಟು ಚಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಚಾಲನರ್‌ನನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1697ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಗೇಟ್‌ ಬಂದೀಖಾನೆಗೆ ಕಳಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಚಾಲನರ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಆತನ ಖುಲಾಸೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದನು.<ref name="White 1997, p 269"/> ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಆತನನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೊಡನೆ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಿದರು. ಚಾಲನರ್‌ನ ದೇಶದ್ರೋಹದ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಕುದುರೆಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಎಳೆಸಿ, ಕಾಲು ಕತ್ತರಿಸಿ 23 ಮಾರ್ಚ್‌ 1699ರಂದು [[ಟೈಬರ್ನ್‌ ಗಲ್ಲುಕಂಬ]]ದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ 1980, pp. 571–5</ref> == ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು == {{Classical mechanics|cTopic=Scientists}} {{Main|Newton's laws of motion}} ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನೆಯ ಮೂರು ನಿಯಮಗಳು (ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ): ''ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರಥಮ ನಿಯಮ'' ವು, ([[ಜಡತ್ವ]]ದ ನಿಯಮ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಚೋದನೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಏಕರೂಪ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತು ಏಕರೂಪ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ''ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಎರಡನೇ ನಿಯಮ'' ವು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲಿನ ಅನ್ವಯಿಕ ಶಕ್ತಿಯು, <math>\vec{F}</math>, ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆ/ಆವೇಗದ ಬದಲಾವಣೆಯ ದರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, <math>\vec{p}</math>, ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣೀತೀಯವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ :<math> \vec F = \frac{\mathrm{d}\vec p}{\mathrm{\mathrm{d}}t} \, = \, \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} (m \vec v) \, = \, \vec v \, \frac{\mathrm{d}m}{\mathrm{d}t} + m \, \frac{\mathrm{d}\vec v}{\mathrm{d}t} \,.</math> ಎರಡನೇ ನಿಯಮವು ಸ್ಥಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ (d''m'' /d''t'' = 0), ಮೊದಲ ಅಂಶವು ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ, ಬದಲಿಕೆಯಿಂದ [[ವೇಗವರ್ಧಕ]]ದ ಲಕ್ಷಣದ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಕೆಳಕಂಡ ಕಿರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬಹುದು :<math> \vec F = m \, \vec a \.</math> ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೂತ್ರಗಳು [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌]]ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತವೆ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ''ಬದಲಿಸಲು'' ಮಾತ್ರವೇ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದಿದೆ. ಶಕ್ತಿಯ SI ಘಟಕವನ್ನು [[ನ್ಯೂಟನ್‌]] ಎಂದು, ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಮೂರನೇ ನಿಯಮ'' ವು ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಮಾನ ಹಾಗೂ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಸ್ತುವಿನ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿರುದ್ಧ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಎರಡು [[ಐಸ್‌ ಸ್ಕೇಟರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿ ಜೋಡಿಸುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಬಂದೂಕು,ತುಪಾಕಿ]]ಗಳ [[ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆ]], ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುಂಡನ್ನು]] ಹಾರಿಸುವ ಬಲವು, ಬಂದೂಕಿನ ಕಡೆಗೂ ಸಹಾ ಸಮಾನ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಬಂದೂಕುಧಾರಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಜಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಒಂದೇ ಇರಬೇಕಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ, ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಣ ಬಲದ ಉತ್ಕರ್ಷ ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ (ಬಂದೂಕಿನ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಂತೆ). ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ರ ಭೌತತತ್ವಗಳ ಹಾಗಲ್ಲದೇ, ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎರಡನೇ ನಿಯಮವು ಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ಬೀಳುವ ಕಲ್ಲಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ನಿಯಮದ [[ಸದಿಶ]] ಲಕ್ಷಣವು ವಸ್ತುವಿನ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆ/ಆವೇಗ ಬದಲಾಯಿಸುವ ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ನಡುವೆ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಟನ್‌ರಿಗಿಂತ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುವ ಗ್ರಹವು ಅದರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಪ್ರೇಷಕ ಬಲದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಗುಣವಿದ್ದರೆ ಸಾಕು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು. ''[[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ]]'' ದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ, ಈ ಆಲೋಚನೆಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು [[ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆಸ್‌]]ರ ವಿರುದ್ಧಸುಳಿ/ವಾರ್ಟಿಸಿಸ್‌ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಬಾಲ್‌ 1908, p. 337</ref> == ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸೇಬು == {{double image stack|right|Newton's tree, Botanic Gardens, Cambridge.JPG|Newtons apple.jpg|150|Reputed descendants of Newton's [[apple tree]], at the Botanic Gardens in Cambridge and the [[Instituto Balseiro]] library garden}} ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ತಾವೇ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಕಾರಣವಾದ ಮರದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ಸೇಬಿನ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ವೈಟ್‌ 1997, p. 86</ref> ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಸೇಬು ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೋ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಶಕ್ತಿಯ ಅರಿವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವರ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು 1660ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಭೌಮಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯು ವಿಲೋಮ ವರ್ಗದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಿಣುಕಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಎರಡು ದಶಕಗಳೇ ಬೇಕಾದವು.<ref>I. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಕೋಹೆನ್‌ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ E. ಸ್ಮಿತ್‌, eds. ''ದ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್‌ ಟು ನ್ಯೂಟನ್‌'' (2002) p. 6</ref> ಘನ ಟಂಕಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯ ಗಂಡನಾಗಿದ್ದ ಜಾನ್‌ ಕಾಂಡ್ಯೂಟ್‌, ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಾಗ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: <blockquote>1666ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಇರುವ ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಯೋಚನಾಮಗ್ನರಾಗಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಶಕ್ತಿಯು (ಮರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೇಬನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ತಂದ) ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿಗದಿತ ದೂರದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಮೂಡಿತು. ಚಂದ್ರನಷ್ಟು ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಯಾಕೆ ಮುಂದುವರೆದಿರಬಾರದು ಎಂದು ತನಗೆ ತಾನೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಅವರು &amp; ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಷ್ಟಿರಬೇಕು &amp; ಬಹುಶಃ ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರಬೇಕು ಎಂದುಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಊಹೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.newtonproject.ic.ac.uk/texts/viewtext.php?id=THEM00167&mode=diplomatic|last=Conduitt|first=John|title=Keynes Ms. 130.4:Conduitt's account of Newton's life at Cambridge|work=Newtonproject|publisher=Imperial College London|accessdate=2006-08-30|archive-date=2006-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20061004123130/http://www.newtonproject.ic.ac.uk/texts/viewtext.php?id=THEM00167&mode=diplomatic|url-status=dead}}</ref></blockquote> ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯು ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯೊಳಗೆ ಹಿಡಿದಿಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಪಸರಿಸಿರಬಹುದೇ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಆ ಬಲವನ್ನು ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ದೂರದ ವಿಲೋಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ತಾಳೆ ನೋಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಇದೇ ಬಲವು ಇತರ ಕಕ್ಷೆಯ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿ ಹಾಗೆಂದೇ ಅದಕ್ಕೆ "ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಸಮಕಾಲೀನ ಬರಹಗಾರ, [[ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಟಕಿಲೇ]], ಎಂಬುವವರು ತನ್ನ ''ಮೆಮೊಯಿರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಲೈಫ್‌'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 15 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1726ರಂದು ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನ್ಯೂಟನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು "ಹಿಂದೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ತತ್ವವು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಆಲೋಚನಾಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದಾಗ ಸೇಬಿನ ಬೀಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂತು. ಸೇಬು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಏಕೆ ನೆಲಕ್ಕೆ/ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳಬೇಕು. ಅದು ಮೇಲಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಯೋಚಿಸಿದರು." "ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟೇರ್‌ರು ''ಎಪಿಕ್‌ ಪೊಯೆಟ್ರಿಯ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧ'' ದಲ್ಲಿ (1727), "ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮರದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಸೇಬನ್ನು ನೋಡಿ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಆಲೋಚಿಸಿದರು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮರಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಹೇಳಿದ "ಸೇಬಿನ ಮರ"ವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದ ಕಿಂಗ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌, ಗ್ರಂಥಮ್‌ನವರ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಮರವನ್ನು ಶಾಲೆಯು ಖರೀದಿಸಿ, ಬುಡಸಮೇತ ಹೊರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದು ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. [ಈಗಿನ] [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌]] -ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವೂಲ್ಸ್‌ಥೋರ್ಪ್‌ ಮೇನರ್‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮರವೇ ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ವಿವರಿಸಿದ್ದ ಮರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನ್ಯೂಟನ್‌ರು ಅಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇದ್ದ ಕೋಣೆಯ ಕೆಳಗೆ ಮೂಲ ಮರದ ಸಂತತಿಯ ಮರವನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಹೊರಗೆ ಈಗಲೂ ನೋಡಬಹುದು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಲ ಸಂಗ್ರಹ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದರ ಕಸಿಟೊಂಗೆಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಬಲ್ಲರು ಬ್ರಾಗ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿನ<ref>{{cite web |url=http://www.brogdale.org.uk/nfc_home.php |title=Brogdale - Home of the National Fruit Collection |publisher=Brogdale.org.uk |date= |accessdate=2008-12-20 |archive-date=2009-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503034848/http://brogdale.org.uk/nfc_home.php |url-status=dead }}</ref>, ಅದು [[ಕೆಂಟ್‌ ಹೂವಿನ]] ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ದಪ್ಪನಾದ ಅಡಿಗೆಯ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.brogdale.org.uk/image1.php?varietyid=1089|title=From the National Fruit Collection: Isaac Newton's Tree|accessdate=2009-01-10}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಅವರ ಲೇಖನಗಳು/ಕೃತಿಗಳು == * ''[[ಮೆಥಡ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಲಕ್ಷನ್ಸ್‌]]'' (1671) * ''ಆಫ್‌ ನೇಚರ್ಸ್‌ ಆಬ್ವಿಯಸ್‌ ಲಾಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೋಸೆಸಸ್‌ ಇನ್‌ ವೆಜಿಟೇಷನ್‌'' (ಅಪ್ರಕಟಿತ, c. 1671–75)<ref>[http://webapp1.dlib.indiana.edu/newton/index.jsp ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ರಸಸಿದ್ದಾಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು] ಲಿಪ್ಯಂತರವಾಗಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಲಭ್ಯವಿವೆ ಮರುಕಳಿಸಿದ್ದು 11 ಜನವರಿ 2007</ref> * ''[[ಡೆ ಮೊಟು ಕಾರ್ಪೊರಂ ಇನ್‌ ಜೀರಂ]] '' (1684) * ''[[ಫಿಲಾಸೊಫೇ ನ್ಯಾಚುರಲೀಸ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಾ]]'' (1687) * ''[[ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]] '' (1704) * ''[http://www.pierre-marteau.com/editions/1701-25-mint-reports.html ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿನ ವರದಿಗಳು]'' (1701–25) * ''[[ಅರ್ತ್‌ಮೆಟಿಕಾ ಯೂನಿವರ್ಸಲಿಸ್‌]]'' (1707) * ''ದ ಸಿಸ್ಟಂ ಆಫ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌'', ''ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್'' ‌, ''[[ದ ಕ್ರೋನಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಆನ್ಷಿಯೆಂಟ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ಸ್‌, (ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ)]]'' ಅಂಡ್‌ ''ಡೆ ಮುಂಡಿ ಸಿಸ್ಟಮೇಟ್‌'' (1728ರಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು) * ''ಆಬ್ಸರ್ವೇಷನ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಪೋಕಲಿಪ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ St. ಜಾನ್‌'' (1733) * ''[[ಆನ್‌ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್‌ ಅಕೌಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟು ನೋಟೆಬಲ್‌ ಕರಪ್ಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್‌ಚರ್‌]]'' (1754) == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == {{col-begin}} {{col-break}} * [[ಡೆ ಮೊಟು (ಬರ್ಕ್‌ಲೀಯವರ ಪ್ರಬಂಧ)]] * [[ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆ#ನ್ಯೂಟನ್‌ ಸರಣಿ]] * ''[[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳು]]'' * [[ಗಾಸ್‌–ನ್ಯೂಟನ್‌ ಕ್ರಮಾವಳಿ]] * [[ಕಲನದ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್‌ ಬುಲ್ಲಿಯಾಲ್ಡಸ್‌]] * [[ಲೇಬಿನಿಜ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕಲನ ವಿವಾದ]] * [[ಅಸಂಖ್ಯ/ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು#17ನೇ ಶತಮಾನ]] {{col-break}} * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ ಬಿಲ್ಲೆ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ ಫ್ರಾಕ್ಟಲ್‌]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬಹುಪದೀಯ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ (ಘಟಕ)]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಕ್ಯಾನನ್‌ಬಾಲ್‌]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬಾಲ್ಯ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಅಸಮತೆಗಳು]] {{col-break}} * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಅಂಕನ ಪದ್ಧತಿ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರತಿಫಲಕ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಮೇಯ]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌–ಕೋಟ್ಸ್‌ ಸೂತ್ರಗಳು]] * [[ನ್ಯೂಟನ್‌–ಯೂಲರ್‌ ಸೂತ್ರಗಳು]] * [[ನ್ಯೂಟೊನಿಯಾನಿಸಂ]] * [[ಸ್ಕ್ರೋಡಿಂಗರ್‌ –ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಸೂತ್ರಗಳು]] * [[ಸ್ಪಾಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಜೆಂಟಲ್‌ಮೆನ್ಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]] {{col-end}} == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|3}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * {{cite book|last=Ball|first=W.W. Rouse|title=A Short Account of the History of Mathematics|location=New York|publisher=Dover|year=1908}} * {{cite book |last=Christianson|first=Gale|title=In the Presence of the Creator: Isaac Newton & His Times|location=New York|publisher=Free Press|year=1984|isbn=0-02-905190-8}} ಉತ್ತಮವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯ ಕೃತಿ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ರಿಗಿದ್ದ ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ * {{cite journal |last=Craig |first=John |title=Isaac Newton – Crime Investigator |journal=Nature |year=1958 |volume=182 |page=149{{ndash}} 152 |doi=10.1038/182149a0 |pages=149}} * {{cite journal |last=Craig |first=John |title=Isaac Newton and the Counterfeiters |journal=Notes and Records of the Royal Society of London |volume=18 |year=1963 |page=136{{ndash}} 145 |doi=10.1098/rsnr.1963.0017 |pages=136 }} * {{cite book |authorlink=Richard S. Westfall |last=Westfall |first=Richard S. |title=Never at Rest |publisher=Cambridge University Press |year=1980, 1998 |isbn=0-521-27435-4 }} * {{cite book|last=Westfall|first=Richard S.|title=The Life of Isaac Newton|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0521477379}} * {{cite book |authorlink=Michael White (author) |title=Isaac Newton: The Last Sorcerer |first=Michael |last=White |publisher=Fourth Estate Limited |year=1997 |isbn=1-85702-416-8}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite book |last=Andrade |first=E. N. De C. |title=Isaac Newton |publisher=Chanticleer Press |location=New York |year=1950 |pages=}} * ಬರ್ಡಿ, ಜೇಸನ್‌ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌. ''ದ ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲಸ್‌ ವಾರ್ಸ್‌: ನ್ಯೂಟನ್‌, ಲೇಬಿನಿಜ್‌, ಅಂಡ್‌ ದ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಕ್ಲಾಷ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್‌ ಟೈಮ್‌. '' (2006). 277 pp. [http://www.amazon.com/dp/1560259922 ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆ ] * {{cite book | author = Bechler, Zev | title = Newton's Physics and the Conceptual Structure of the Scientific Revolution | year = 1991 | publisher = Springer | isbn = 0792310543}}. * ಬರ್ಲಿನ್‌ಸ್ಕಿ, ಡೇವಿಡ್. ''ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಗಿಫ್ಟ್‌: ಹೌ ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಅನ್‌ಲಾಕ್‌ಡ್‌ ದ ಸಿಸ್ಟಂ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌.'' (2000). 256 pp. [http://www.amazon.com/dp/0743217764 ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆ ] ISBN 0-684-84392-7 * ಬುಚ್‌ವಾಲ್ಡ್‌, ಜೆಡ್‌ Z. ಮತ್ತು ಕೋಹೆನ್‌, I. ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌, ed/ಸಂಪಾದಕರು. ''ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ.'' [[MIT ಪ್ರೆಸ್‌]], 2001. 354 pp. [http://www.amazon.com/dp/0262524252 ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆ ] * {{cite journal | author = Casini, P. | title = Newton's Principia and the Philosophers of the Enlightenment | journal = Notes and Records of the Royal Society of London | year = 1988 | volume = 42 | issue = 1 | pages = 35–52 | issn = 0035–9149 | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0035-9149%28198801%2942%3A1%3C35%3AN%27ATPO%3E2.0.CO%3B2-H|doi= 10.1098/rsnr.1988.0006}} * {{cite book | author = Christianson, Gale E. | title = Isaac Newton and the Scientific Revolution | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1996 | isbn = 019530070X}} ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆಗಾಗಿ [http://www.amazon.com/dp/019530070X ಈ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು] ನೋಡಿ. * {{cite book |last=Christianson |first=Gale |title=In the Presence of the Creator: Isaac Newton & His Times |location=New York |publisher=Free Press |year=1984 |isbn=0-02-905190-8 }} * ಕೋಹೆನ್‌, I. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಿತ್‌, ಜಾರ್ಜ್ E., ed/ಸಂಪಾದಕರು. ''ದ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಸ್‌ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್‌ ಟು ನ್ಯೂಟನ್.'' (2002). 500 pp. ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇದೆ ; [http://www.amazon.com/dp/0521656966 ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆ ]; [http://www.questia.com/read/105054986 ಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008010311/http://www.questia.com/read/105054986 |date=2008-10-08 }} * {{cite book |author=Cohen, I. B. |title=The Newtonian Revolution |year=1980 |location= Cambridge |publisher=Cambridge University Press}} * {{cite book |author=Craig, John |title=Newton at the Mint |year=1946 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England }} * {{cite book |author=Dampier, William C. |coauthors=Dampier, M. |title=Readings in the Literature of Science |publisher=Harper & Row |location=New York |year=1959 }} * {{cite book |author=[[Richard de Villamil|de Villamil, Richard]] |title=Newton, the Man |publisher=G.D. Knox |location=London |year=1931}} – [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]]ರಿಂದ ಪೀಠಿಕೆ‌. ಜಾನ್‌ಸನ್‌ ರೀಪ್ರಿಂಟ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ರಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡದ್ದು (1972). * {{cite book |author=Dobbs, B. J. T. |title=The Foundations of Newton's Alchemy or "The Hunting of the Greene Lyon" |year=1975 |publisher=Cambridge University Press | place = Cambridge }} * {{cite book |author=Gjertsen, Derek |title=The Newton Handbook |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |year=1986 |isbn=0-7102-0279-2 }} * {{cite book|author=Gleick, James|title=Isaac Newton|publisher=Alfred A. Knopf|year=2003 |isbn=0375422331}} * {{cite journal |author=Halley, E. |title=Review of Newton's Principia |year=1687 |journal=Philosophical Transactions |volume=186 |page=291{{ndash}} 297}} * {{cite book |author=[[Michael H. Hart|Hart, Michael H.]] | title = [[The 100]]'' | publisher = Carol Publishing Group | year = 1992 | isbn = 0-8065-1350-0}} – ಕಾಗದಕವಚದ ಆವೃತ್ತಿ * [[ಹಾಕಿಂಗ್‌, ಸ್ಟೀಫನ್‌]], ed/ಸಂಪಾದಕರು. ''ಆನ್‌ ದ ಷೋಲ್ಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಜಯಂಟ್ಸ್‌''. ISBN 0-7624-1348-4 [[ಕೊಪೆರ್ನಿಕಸ್‌]],[[ಕೆಪ್ಲರ್‌]],[[ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] ಮತ್ತು [[ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]]ರ ಆಯ್ದ ಬರಹಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿನ ಆಯ್ದ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದೆ * {{cite book |last=Herivel, J. W. |title=The Background to Newton's Principia. A Study of Newton's Dynamical Researches in the Years 1664–84 | publisher = Clarendon Press | location = Oxford | year = 1965 }} * {{cite book |author=[[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]] |title=Essays in Biography |publisher=W. W. Norton & Co |year=1963 |isbn=0-393-00189-X}} ಕೀನ್ಸ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಖಾಸಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡರು. * {{cite book |author=Koyré, A. |title=Newtonian Studies |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |year=1965 }} * ನ್ಯೂಟನ್, ಐಸಾಕ್ ''ಪೇಪರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ'', [[I. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಕೋಹೆನ್‌]]ರಿಂದ ಸಂಪಾದಿತ. [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]], 1958,1978. ISBN 0-674-46853-8. * ನ್ಯೂಟನ್, ಐಸಾಕ್ (1642–1727). ''ದ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ'' : ಎ ನ್ಯೂ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಷನ್‌, I. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಕೋಹೆನ್‌ರಿಂದ ಕೈಪಿಡಿ ISBN 0-520-08817-4 ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1999) * {{cite book |author=Pemberton, H. |title=A View of Sir Isaac Newton's Philosophy |publisher=S. Palmer |location=London |year=1728 }} * {{cite book |last=Shamos, Morris H. |title=Great Experiments in Physics |location=New York |publisher=Henry Holt and Company, Inc. |year=1959 }} * ಷೇಪ್ಲಿ, ಹಾರ್ಲೋ, S. ರ್ಯಾಪ್ಪರ್ಟ್‌, ಮತ್ತು H. ರೈಟ್‌. ''ಎ ಟ್ರೆಷರಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌'' ; "ನ್ಯೂಟೊನಿಯಾ" pp.&nbsp;147–9; "ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್" pp.&nbsp;150–4. ಹಾರ್ಪರ್‌ &amp; Bros., ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, (1946). * {{cite book | author = Simmons, J. | title = The Giant Book of Scientists {{ndash}} The 100 Greatest Minds of all Time | location = Sydney | publisher = The Book Company | year = 1996}} * {{citation |last=Stukeley |first=W. |title=Memoirs of Sir Isaac Newton's Life |publisher=Taylor and Francis | place = London |year=1936}} (A. H. ವೈಟ್‌ರಿಂದ ಸಂಪಾದಿತ; 1752ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿತ್ತು ) * {{cite book |author=Westfall, R. S. |title=Force in Newton's Physics: The Science of Dynamics in the Seventeenth Century |location=London |publisher=Macdonald |year=1971 }} === ಧರ್ಮ === * ಡಾಬ್ಸ್‌, ಬೆಟ್ಟಿ ಜೋ ಟೆಟ್ಟರ್‌. ''ದ ಜನುಸ್‌ ಫೇಸಸ್‌ ಆಫ್‌ ಜೀನಿಯಸ್‌: ದ ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ ಇನ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಥಾಟ್.'' (1991), ರಸಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಏರಿಯಸ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ * ಫೋರ್ಸ್‌, ಜೇಮ್ಸ್‌ E., ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ H. ಪಾಪ್‌ಕಿನ್, ed/ಸಂಪಾದಕರು. ''ನ್ಯೂಟನ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಲಿಜನ್‌: ಕಾಂಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌, ನೇಚರ್‌, ಅಂಡ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ್.'' (1999), 342pp. Pp. xvii + 325. ಹೊಸದಾಗಿ ಪಡೆದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ರಚಿಸಿದ 13 ಲೇಖನಗಳು * ರಮಟಿ, ಐವಲ್‌. "ದ ಹಿಡನ್‌ ಟ್ರುತ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರಿಯೇಷನ್‌: ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಮೆಥಡ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಲಕ್ಷನ್ಸ್‌ " ''ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಫಾರ್‌ ದ ‌ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್'' 34: 417–438. [http://www.jstor.org/stable/4028372 JSTORನಲ್ಲಿ], ತನ್ನ ಕಲನವು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ * ಸ್ನೋಬೆಲೆನ್‌, ಸ್ಟೀಫನ್‌ "'ಗಾಡ್‌ ಆಫ್‌ ಗಾಡ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಲಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌': ದ ಥಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಜನರಲ್‌ ಷೋಲಿಯಂ/ಸ್ಕೋಲಿಯಂ ಟು ದ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ," ''ಓಸಿರಿಸ್,'' 2ನೇ ಸರಣಿ, Vol. 16, (2001), pp.&nbsp;169–208 [http://www.jstor.org/stable/301985 JSTORನಲ್ಲಿ] * ಸ್ನೋಬೆಲೆನ್‌, ಸ್ಟೀಫನ್ D. "ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌, ಹೆರೆಟಿಕ್‌: ದ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ನಿಕೊಡೆಮೈಟ್‌," ''ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಫಾರ್‌ ದ ‌ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌'' 32: 381–419. [http://www.jstor.org/stable/4027945 JSTORನಲ್ಲಿ ] * ಫಿಜೆನ್‌ಮೇರ್‌, ಥಾಮಸ್‌ C. "ವಾಸ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಆನ್‌ ಏರಿಯನ್‌?," ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಐಡಿಯಾಸ್‌,'' Vol. 58, No. 1 (ಜನವರಿ, 1997), pp.&nbsp;57–80 [http://www.jstor.org/stable/3653988 JSTORನಲ್ಲಿ ] * ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್‌, ರಿಚರ್ಡ್ S. ''ನೆವರ್‌ ಅಟ್‌ ರೆಸ್ಟ್‌: ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌.'' 2 vol. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ U. ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1983. 908 pp. ಪ್ರಮುಖ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ [https://books.google.com/books?id=3ngEugMMa9YC&amp;printsec=frontcover ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆ ] * ವಿಲೆಸ್‌, ಮಾರಿಸ್‌. ''ಆರ್ಚೆಟೈಪಲ್‌ ಹೆರೆಸಿ. '' ''ಏರಿಯನಿಸಂ ಥ್ರೂ ಸೆಂಚುರೀಸ್‌.'' (1996) 214pp, 4ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ‌; pp 77–93 ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ [https://books.google.com/books?id=DGksMzk37hMC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=%22Arianism+through+the+Centuries%22 ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಹುಡುಕುವಿಕೆ ], === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು === * ನ್ಯೂಟನ್, ಐಸಾಕ್ ''ದ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ : ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ.'' [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]], (1999). 974 pp. ** ಬ್ರಾಕೆನ್‌ರಿಡ್ಜ್‌, J. ಬ್ರೂಸ್‌. ''ದ ಕೀ ಟು ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್: ದ ಕೆಪ್ಲರ್‌ ಪ್ರಾಬ್ಲಂ ಅಂಡ್‌ ದ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ : ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿಯ ಪ್ರಥಮ(1687) ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಥಮ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ 1, 2, ಮತ್ತು 3ನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳ ಆಂಗ್ಲ ಅನುವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ‌.'' ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1996. 299 pp. * ನ್ಯೂಟನ್, ಐಸಾಕ್ ''ದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌. '' ''Vol. 1: ದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್, 1670–1672.'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ U. ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1984. 627 pp. ** ನ್ಯೂಟನ್, ಐಸಾಕ್ ''ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ '' (4ನೇ ed/ಆವೃತ್ತಿ. 1730) [https://books.google.com/books?id=GnAFAAAAQAAJ&amp;dq=newton+opticks&amp;pg=PP1&amp;ots=Nnl345oqo_&amp;sig=0mBTaXUI_K6w-JDEu_RvVq5TNqc&amp;prev=http://www.google.com/search%3Fq%3Dnewton%2Bopticks%26rls%3Dcom.microsoft:en-us:IE-SearchBox%26ie%3DUTF-8%26oe%3DUTF-8%26sourceid%3Die7%26rlz%3D1I7GGLJ&amp;sa=X&amp;oi=print&amp;ct=title&amp;cad=one-book-with-thumbnail online edition] ** ನ್ಯೂಟನ್, I. (1952). ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌, ಆರ್‌ ಎ ಟ್ರೀಟೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌, ರಿಫ್ರಾಕ್ಷಮ್ಸ್‌, ಇನ್‌ಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ &amp; ಕಲರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲೈಟ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಡವರ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌. * ನ್ಯೂಟನ್, I. ''. ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ ಅಂಡ್‌ ಹಿಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಂ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌,'' tr. A. ಮೊಟ್ಟೆ, rev. [[ಫ್ಲೋರಿಯನ್‌ ಕಜೋರಿ]]. ಬರ್ಕ್‌ಲೀ: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. (1934). * {{cite book |author=[[Whiteside, D. T.]] |title=The Mathematical Papers of Isaac Newton |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1967–82}} – 8 ಸಂಪುಟಗಳು * ನ್ಯೂಟನ್, ಐಸಾಕ್ ದ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌, ed.'''' H. W. ಟರ್ನ್‌ಬುಲ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು, 7 vols. (1959–77). * ''ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್‌ ನೇಚರ್‌: ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ಹಿಸ್‌ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌'' H. S. ಥೇಯರ್‌ರಿಂದ ಸಂಪಾದಿತ, (1953), [http://www.questia.com/read/5876270 ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813023028/http://www.questia.com/read/5876270 |date=2009-08-13 }} * ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌, ಸರ್; J ಎಡ್ಲೆಸ್‌ಟನ್; [[ರೋಜರ್‌ ಕೋಟೆಸ್‌]], [https://books.google.com/books?as_brr=1&amp;id=OVPJ6c9_kKgC&amp;vid=OCLC14437781&amp;dq=%22isaac+newton%22&amp;jtp=I ''ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಕೋಟ್ಸ್‌, ಇನ್‌ಕ್ಲೂಡಿಂಗ್‌ ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅದರ್‌ ಎಮಿನೆಂಟ್‌ ಮೆನ್‌'' ], ಲಂಡನ್‌, ಜಾನ್‌ W. ಪಾರ್ಕರ್, ವೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್‌; ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌, ಜಾನ್‌ ಡೇಟನ್‌, 1850. – Google Books * ಮಾಕ್ಲಾರಿನ್, C. (1748). ). ಆನ್‌ ಅಕೌಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್‌ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್‌, ನಾಲ್ಕು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ. ಲಂಡನ್‌: A. ಮಿಲ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು J. ನೌರ್ಸೆ * ನ್ಯೂಟನ್, I. (1958). ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ ಅಂಡ್‌ ರಿಲೇಟೆಡ್‌ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್‌, eds/ಸಂಪಾದಕರು. I. B. ಕೋಹೆನ್‌ ಮತ್ತು R. E. ಸ್ಕೋಫೀಲ್ಡ್‌. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ : ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * ನ್ಯೂಟನ್, I. (1962). ದ ಅನ್‌ಪಬ್ಲಿಷ್‌ಡ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ : ಎ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್‌ ಫ್ರಂ ದ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ ಇನ್ ದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌, ed/ಸಂಪಾದಕರು. A. R. ಹಾಲ್ ಮತ್ತು M. B. ಹಾಲ್. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ : ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * ನ್ಯೂಟನ್, I. (1975). ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ 'ಥಿಯರಿ ಆಫ್‌ ದ ಮೂನ್ಸ್‌ ಮೋಷನ್‌' (1702). ಲಂಡನ್‌: ಡಾಸನ್‌. == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Spoken Wikipedia|Isaac_Newton.ogg|2008-07-30}} {{sisterlinks|s=Author:Isaac Newton}} === ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪುಸ್ತಕಗಳು === * ''[https://archive.org/stream/opticksoratreat00newtgoog#page/n6/mode/2up ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌,ಆರ್‌ ಎ ಟ್ರೀಟೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌, ರಿಫ್ರಾಕ್ಷಮ್ಸ್‌, ಇನ್‌ಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ &amp; ಕಲರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲೈಟ್‌]'', [[archive.org]]ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ ಲಭ್ಯವಿದೆ === ಇತರೆ === * {{Wikisource1911Enc Citation|Newton, Sir Isaac}} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Mathematicians/Newton.html ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ (St ಆಡ್ರ್ಯೂಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ )] * [http://scienceworld.wolfram.com/biography/Newton.html ಸೈನ್ಸ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ] * [http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಪದಕೋಶ] * [http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=1 ನ್ಯೂಟನ್‌ ಯೋಜನೆ ] * [http://www.isaacnewton.ca ನ್ಯೂಟನ್‌ ಯೋಜನೆ - ಕೆನಡಾ] * [http://www.antiquebooks.net/readpage.html#newton ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ – ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಡುಕುವಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060708063248/http://www.antiquebooks.net/readpage.html#newton |date=2006-07-08 }} * [http://www.skepticreport.com/predictions/newton.htm ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರಾಕರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629021908/http://www.skepticreport.com/predictions/newton.htm |date=2008-06-29 }} * [http://www.galilean-library.org/snobelen.html ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲುವುಗಳ ಮರುಚಿಂತನೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014559/http://www.galilean-library.org/snobelen.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.pierre-marteau.com/editions/1701-25-mint-reports.html ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಘನ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ವರದಿಗಳು ] * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/newton/ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಡಾರ್ಕ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌] [[NOVA]] TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ * [[ದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ]]:ನಿಂದ ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton/ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ], ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರಿಂದ ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton-principia/ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಫಿಲಾಸೊಫೇ ನ್ಯಾಚುರಲೀಸ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾ ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕಾ], ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರಿಂದ ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton-philosophy/ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ],ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಜೆನಿಯಾಕ್‌ರಿಂದ ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/ ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ವ್ಯೂಸ್‌ ಆನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌, ಟೈಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋಷನ್], ರಾಬರ್ಟ್‌ ರಿನಾಸೀವಿಕ್ಸ್‌ರಿಂದ * [http://www.tqnyc.org/NYC051308/index.htm ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಸಲ್‌] ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ * [http://www.dlib.indiana.edu/collections/newton ದ ಕೈಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌] ಅವರ ರಸವಾದಿ ಲೇಖನಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆ * [http://www.fmalive.com/ FMA Live! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402142826/http://www.fmalive.com/ |date=2016-04-02 }}[http://www.fmalive.com/ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402142826/http://www.fmalive.com/ |date=2016-04-02 }} * [http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲುವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822033018/http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html |date=2009-08-22 }} * [http://hss.fullerton.edu/philosophy/GeneralScholium.htm ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಿಯಾಗೆ "ಜನರಲ್‌ ಸ್ಕೋಲಿಯಂ"]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030513080422/http://hss.fullerton.edu/philosophy/GeneralScholium.htm |date=2003-05-13 }} * ಕಂದಸ್ವಾಮಿ, ಆನಂದ್‌ M. [http://www.math.rutgers.edu/courses/436/Honors02/newton.html ''ದ ನ್ಯೂಟನ್‌/ಲೇಬಿನಿಜ್‌ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ಕಾಂಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌'' ] * {{gutenberg author|id=Isaac_Newton|name=Isaac Newton}} * [http://www.phaser.com/modules/historic/newton/index.html ನ್ಯೂಟನ್ಸ್‌ ಫಸ್ಟ್‌ ODE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705191603/http://www.phaser.com/modules/historic/newton/index.html |date=2007-07-05 }} – ಮೊದಲ-ಹಂತದ ODEಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅನಿಯಮಿತ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಹೇಗೆ ಅಂದಾಜಿಸಿದರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ * {{MacTutor Biography|id=Newton}} * {{MathGenealogy|id=74313}} * [http://www.earlymoderntexts.com/f_newton.html ''ಡೆಸ್ಕರ್ಟೆಸ್‌, ಸ್ಪೇಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಬಾಡಿ'' ], ಡೆ ಗ್ರಾವಿಟೇಷನೆ ಎಟ್‌ ಈಕ್ವಿಪಾಂಡಿಯೋ ಫ್ಲುಯಿಡೋರಂನ ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ, ಜೋನಾಥನ್‌ ಬೆನೆಟ್‌ರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ * [http://www.ltrc.mcmaster.ca/newton/ ದ ಮೈಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213222519/http://www.ltrc.mcmaster.ca/newton/ |date=2006-12-13 }} ಚಿತ್ರಗಳು, ಶ್ರವ್ಯ, ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್‌ವರ್ತೀಯ ಭಾಗಗಳು {{start box}} {{s-par|en}} {{succession box | before= [[Robert Brady (MP)|Robert Brady]] | title=[[Member of Parliament]] for [[Cambridge University (UK Parliament constituency)|Cambridge University]]<br /><small>with [[Sir Robert Sawyer|Robert Sawyer]] | after=[[Edward Finch (composer)|Edward Finch]]| years=1689–1690}} {{succession box | before= [[Anthony Hammond]] | title=[[Member of Parliament]] for [[Cambridge University (UK Parliament constituency)|Cambridge University]]<br /><small>with [[Henry Boyle, 1st Baron Carleton|Henry Boyle]] | after=[[Arthur Annesley, 5th Earl of Anglesey|Arthur Annesley]]| years=1701–1702}} {{s-gov}} {{succession box |before=[[Thomas Neale]] |title=[[Master of the Mint]] |years=1700{{ndash}} 1727 |after=[[John Conduitt]] }} {{end box}} {{Template group |list1= {{Lucasian Professors of Mathematics}} {{Royal Society presidents 1700s}} {{Age of Enlightenment}} {{metaphysics}} {{philosophy of science}} }} {{Persondata |NAME=Newton, Isaac |ALTERNATIVE NAMES=Newton, Sir Isaac |SHORT DESCRIPTION=English mathematician, physicist, and astronomer |DATE OF BIRTH={{birth date|1643|1|4|df=y}} |PLACE OF BIRTH=[[Woolsthorpe-by-Colsterworth]], [[Lincolnshire]], England |DATE OF DEATH={{death date|1727|3|31|df=y}} |PLACE OF DEATH=[[Kensington]], London, England }} {{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೬೪೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1727ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಂಗ್ಲ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:17ನೇ ಶತಮಾನದ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:17ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಂಗ್ಲ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:18ನೇ ಶತಮಾನದ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:18ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ತಂಡ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಸಿದ್ಧಾಂತ ವಿರೋಧಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏರಿಯಸ್‌ ಪಂಥದ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಆಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿನ ಶವಸಂಸ್ಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಣ್ಣದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ ತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಸಂಶೋಧಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಫೆಲೊಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಫೆಲೊಗಳು, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]] [[ವರ್ಗ:ರಸತಂತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾನ್ಯ ನೈಟ್‌/ನೈಟ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಚೆಲರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಲುಕಾಸಿಯನ್‌ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1707ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಆಂಗ್ಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] [[ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಸಿಕ್ರೂಷಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] tkzf7c3ghfmi04ifapxxwfqmj2lqf96 0 22003 1375630 1362045 2026-06-21T21:11:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375630 wikitext text/x-wiki ಭಾರತದ ಎಫ್ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಚಾನಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೆಡ್ ಎಫ್ಎಮ್. '''ಖಾಸಗಿ ಎಫ್ಎಮ್ ಚಾನೆಲ್ಲು''' * '''ರೆಡ್ ಎಫ್ಎಮ್''' ೯೩.೫ ಎಫ್ಎಮ್ {| class="wikitable" |- ! #||ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್ || ಕಂಪನಾಂಕ (ಎಫ್ಎಮ್) || ಸ್ವಾಮ್ಯದ ||ಕಂಪನಿ|| ಸ್ಥಾಪನೆ || ಸ್ಥಳ ||ಪ್ರಸಾರಣ ಸಮಯ ||ಸಂಗೀತ||ಅಂತರಜಾಲ |- | ೧೦|| ರೆಡ್ ಎಫ್ಎಮ್ (ಎಸ್ ಎಫ್ಎಮ್ )* ||೯೩.೫|| ಖಾಸಗಿ||ಕಾಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಸನ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ಸೌತ್ಇಂಡಿಯಾ ಮೀಡಿಯಾ ಹೌಸ್ ||ನವಂಬರ್ ೬ ೨೦೦೬ || -||೨೪ ಗಂ ||ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ಆಂಗ್ಲ||[http://www.sfm935.in/ www.sfm935.in]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203143502/http://www.sfm935.in/ |date=2008-12-03 }} |- |} {{ಎಫ್ ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಚಾನಲುಗಳು}} {{ಭಾರತದ ಮಿಡಿಯಾ ಸ್ಟಬ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರೇಡಿಯೋ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರೇಡಿಯೋ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಎಫ್ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]] t8lxav048s3t5vwid7xyh4sog6yqbjj 0 22033 1375600 1373332 2026-06-21T14:47:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375600 wikitext text/x-wiki {{For|the former baseball player|Mike Tyson (baseball)}} {{Infobox Boxer |name= Mike Tyson |image= Mike Tyson festival de Cannes.jpg |caption= |realname=Michael Gerard Tyson |nationality=American |nickname=Iron Mike<ref name="espn1"/><br />The Baddest Man on the Planet<ref name=bollywood/><br />Kid Dynamite |height={{height|ft=5|in=11.5}}<ref>(2002), [http://news.bbc.co.uk/sport/hi/english/static/in_depth/boxing/2002/lewis_tyson/tale/default.stm Lewis-Tyson: Tale of the tape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530025004/http://news.bbc.co.uk/sport/hi/english/static/in_depth/boxing/2002/lewis_tyson/tale/default.stm |date=2009-05-30 }}, ''[[BBC]] Sport'', Retrieved on 2007-11-01.</ref> |weight=[[Heavyweight]] |birth_date={{birth date and age|1966|6|30|mf=yes}} |birth_place=[[Brooklyn]], [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]], [[New York]] |home =[[Phoenix, Arizona]] |style=[[Orthodox stance|Orthodox]] |total=58 |wins=50 |KO=44 |losses=6 |draws=0 |no contests=2 }} '''ಮೈಕೆಲ್‌ ಗೆರಾರ್ಡ್‌ “ಮೈಕ್‌” ಟೈಸನ್‌''' ರು (ಜನನ ಜೂನ್‌ 30, 1966) ಓರ್ವ ನಿವೃತ್ತ [[ಅಮೇರಿಕನ್]] [[ಕುಸ್ತಿಪಟು]]. ಅವರು [[ನಿರ್ವಿವಾದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] ಅಲ್ಲದೇ, [[WBC]], [[WBA]] ಮತ್ತು [[IBF]] ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ 20 ವರ್ಷ, 4 ತಿಂಗಳು ಹಾಗೂ 22 ದಿನಗಳ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರು ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌]]ರನ್ನು TKOನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ WBC ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಟೈಸನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಉಗ್ರ/ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಕುಸ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಕಣದ ಹೊರಗೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗಿನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಡತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿಧ್ಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ [[WBA]], [[WBC]] ಮತ್ತು [[IBF]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. "ಪುಟಾಣಿ ಡೈನಮೈಟ್‌,"<ref name="nyt1989">{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5DF153FF93AA25753C1A96F948260|title=A Body for Better Men to Beat On - New York Times|last=Berger|first=Phil|date=October 19, 1989|publisher=The New York Times|accessdate=2008-10-06}}</ref> "ಉಕ್ಕಿನ ಮೈಕ್‌,"<ref name="espn1" /> ಮತ್ತು "ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ,"<ref name="bollywood">[https://web.archive.org/web/20070418013243/http://www.cbc.ca/arts/film/story/2007/04/13/tyson-bollywood.html "ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಗೋಸ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್"] - CBC News, 13 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2007</ref> ಟೈಸನ್‌ ಎಂಬೆಲ್ಲಾ ಅಡ್ಡಹೆಸರು/ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ 19 ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ 12ನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಅನಭಿಷಕ್ತ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990ರಂದು, ಟೋಕ್ಯೋ/ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲನೆನಿಸಿದ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ "ಬಸ್ಟರ್‌" ಡಗ್ಲಸ್‌]]ರ ಎದುರು 10ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು KOನಿಂದ 42-ಕ್ಕೆ-1ರಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡಾಗ ಟೈಸನ್‌ರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. 1992ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ರು ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದು ರುಜುವಾತಾಗಿ, ಮೂರು ವರ್ಷ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಳೆದರು (ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಇಸ್ಲಾಂ]]ಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು ಕೂಡ). 1995ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಸೋಲಿನಿಂದ ಗೆಲುವಿಗೆ ಮರಳುವಂತಹಾ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]]ರಿಂದ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು [[1996ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯ]]ದ 11ನೇ ಸುತ್ತಿನ [[TKO]]ದಲ್ಲಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಅವರ [[1997ರ ಮರುಪಂದ್ಯ]]ವು ಟೈಸನ್‌ರು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಕಿವಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಚ್ಚಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುವಂತಹಾ ಆಘಾತಕಾರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಅವರು 35ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ [[ಲೆನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌]]ರೆದುರು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮೂಲಕ ಸೋಲು ಕಂಡರು. 2005ರಲ್ಲಿ [[ಡ್ಯಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆವಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]]ರೆದುರು ಸತತ ಎರಡು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡನಂತರ ಟೈಸನ್‌ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ $300 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ [[US$]]30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ 2003ರಲ್ಲಿ ತಾವು [[ದಿವಾಳಿ]]ಯಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]] ಪತ್ರಿಕೆಯ 100 ಮಂದಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುಷ್ಠಿಪ್ರಹಾರಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ #16ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು == ಟೈಸನ್‌ರವರು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url = http://www.nbcwashington.com/sports/more/Mike-Tyson-The-Real-Heavyweight-Champion.html| title = Mike Tyson: The Real Heavyweight Champion| last = Clancy| first = Michael| date = December 17, 2008| publisher = NBC Washington| accessdate =January 6, 2009}}</ref> ಅವರು ಇಬ್ಬರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ: ಓರ್ವ ಸಹೋದರ, ರಾಡ್ನಿ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ಡೆನಿಸ್‌.<ref>{{cite web| url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| title = BOXING; Tyson Remains An Object of Fascination| last = Berkow| first = Ira| date = May 21, 2002| publisher = [[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]| accessdate = January 18, 2009| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203061940/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| archivedate = ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2010| url-status = dead}}</ref> ಟೈಸನ್‌‌ರ ತಂದೆ, ಜಿಮ್ಮಿ ಕಿರ್ಕ್‌ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌, ಟೈಸನ್‌ರು 2 ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಆತನ ತಾಯಿ, ಲೋರ್ನಾ ಸ್ಮಿತ್‌ರ ಮೇಲೆ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref name="espn1">ಪ್ಯೂಮಾ, ಮೈಕ್‌., [http://static.espn.go.com/classic/biography/s/Tyson_Mike.html ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌ಸೆಂಟರ್‌‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿ: 'ಐರನ್‌ ಮೈಕ್‌' ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋಸಿವ್‌ ಇನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಂಗ್], ''[[ESPN]].com'' , 2005-10-10, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27</ref> ಆ ಕುಟುಂಬವು ಟೈಸನ್‌ 10 ವರ್ಷದವರಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಬ್ರೌನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ [[ಬೆಡ್‌ಫರ್ಡ್‌‌-ಸ್ಟುವೆಸಾಂಟ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು.<ref name="bookrags">{{cite web| title = Mike Tyson Biography| url = http://www.bookrags.com/biography/mike-tyson-cri| work = BookRags}}</ref> 16-ವರ್ಷದ ಟೈಸನ್‌ನನ್ನು ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಾಗೂ ತರಬೇತುದಾರ, ಮುಂದೆ ಆತನ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ಪೋಷಕನಾದ [[ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ]]ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಕೆ ಮರಣಿಸಿದಳು. ಟೈಸನ್‌, "ನಾನೆಂದೂ ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಚರ್ಯೆಗಳಿಂದ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡೇ ಇಲ್ಲ: ಆಕೆಗೆ ನಾನು ಒರಟು/ಪುಂಡು ಬಾಲಕನಾಗಿ ರಸ್ತೆಯೆಲ್ಲಾ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಹಣ ಕೊಡದೇ ಕದ್ದು ತಂದಿದ್ದ ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಗನಷ್ಟೇ. ನನಗೆಂದೂ ಆಕೆಯೊಡನೆ ಮಾತಾಡುವ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಬಗೆಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದೇ ಇದ್ದರೂ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ/ಹಣ್ಣಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ" <ref>{{Cite web |url=http://kjkolb.tripod.com/homepage/miketysonquotes.html |title=kjkolb ಟ್ರೈಪಾಡ್‌ ಜಾಲತಾಣ |access-date=2004-06-07 |archive-date=2004-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040607053457/http://kjkolb.tripod.com/homepage/miketysonquotes.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾತಕಲೋಕದ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬಾಳಿದ್ದು. ಆತನು ಪದೇ ಪದೇ ಚಿಲ್ಲರೆ/ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ದನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ತೊದಲುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರೊಡನೆ ಜಗಳವಾಡಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. 13ನೇ ವರ್ಷದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತನನ್ನು 38 ಬಾರಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="stjames">[https://web.archive.org/web/20120624003248/http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_bio/ai_2419201235/ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್], ''St. ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌‌ ಪಾಪ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌‌ findarticles.com ಮೂಲಕ'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಜಾನ್ಸ್‌ಟೌನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಬಾಲಕರ ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ ಶಾಲೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಬಾಲಾಪರಾಧಿ ಕೇಂದ್ರದ ಆಪ್ತಸಲಹಾಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿದ್ದ ಬಾಬ್ಬಿ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌ರು ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದು.<ref name="espn1" /> ಟೈಸನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಚಂಡ ಕುಸ್ತಿಪಟುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌, [[ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ]]ರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಕೆಲ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="espn1" /> ನಂತರ ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ ಟೈಸನ್‌ನನ್ನು ಸುಧಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸಿದರು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ &amp; ಸ್ಕಟ್‌ (1999), [http://www.ibhof.com/d'amato.htm ದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌‌:ಕಸ್‌ ಡಮಾಟೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504061457/http://www.ibhof.com/d'amato.htm |date=2008-05-04 }}, '' [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌‌]] ಮೂಲಕ, ಮೆಕ್‌ಬುಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್.'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> [[ಕೆವಿನ್‌ ರೂನೆ]] ಸಹಾ ಟೈಸನ್‌ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಟೈಸನ್‌ 15 ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಡಮಾಟೋನಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಟೆಡ್ಡಿ ಅಟ್ಲಾಸ್‌]]ನಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ರೂನೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುವ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ತರಬೇತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಐದು ವರ್ಷ ದೊಡ್ಡವನಾದ ಸಹೋದರ ರಾಡ್ನಿಯು, [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯ-ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದೈಹಿಕ ಆಘಾತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದ.<ref name="The New York Times 2002-05-21">{{cite news | title=Tyson Remains An Object of Fascination | first=Ira |last=Berkow| date=2002-05-21| publisher=The New York Times Company| url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| work =The New York Times| accessdate = 2008-05-24}}</ref> ಆತ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ [[ನೆವಾಡಾ]]ದ [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮೈಕ್‌ "ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ/ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇದ್ದೇವೆ," ಮತ್ತು "ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಏನಾದರೂ ಆಗಿದ್ದರೆ/ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಯುಕ್ತಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಏನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ/ನಾನು ನಿರುಪಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೆ"{{Citation needed|date=May 2009}} ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಹವ್ಯಾಸಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಟೈಸನ್‌ 1982ರ ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ರಜತ ಪದಕ ಪಡೆದ. ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ 8 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅತಿವೇಗದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಆತ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆತ ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ನಿಂದಲೇ ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯ/ಸರದಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. [[ಹೆನ್ರಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಎರಡು ಸರದಿ/ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡನು. [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದುವರೆದರು. === ತಾರಾಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉನ್ನತಿ === ಟೈಸನ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ 6, 1985ರಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಆಲ್ಬೆನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು. ಆತ ಹೆಕ್ಟರ್‌ ಮರ್ಸಿಡೀಸ್‌ರನ್ನು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ [[ನಾಕ್‌ಔಟ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref name="espn1" /> ವೃತ್ತಿಪರನಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಆತ 15 ಸರದಿ/ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾ, ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನ ಮೊದಲ 28 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ 26 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು KO/TKO ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದರು- ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ 16 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref name="rec_0">[http://www.cyberboxingzone.com/boxing/tysonrec.htm "ಐರನ್‌" ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''Cyberboxingzone.com ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ದಾಖಲೆ'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ಆತನ ವಿರೋಧಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಟಿಲ್ಲಿಸ್]]‌, [[ಡೇವಿಡ್‌ ಜಾಕೋ]], [[ಜೆಸ್ಸೆ/ಜೆಸ್ಸಿ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್]]‌, [[ಮಿಚ್‌ ಗ್ರೀನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ವಿಸ್‌ ಫ್ರೇಜಿಯರ್‌]]ಗಳಂತಹಾ [[ತರಬೇತಿಪಡೆದ ಪಟು]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೈಪೋಟಿಗಾರರು/ಸ್ರರ್ಧೆಗಾರರ<ref name="rec_0" /> ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆತನ ಸರಣಿ ವಿಜಯಗಳು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ [[ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಡಾಮಟೋ ಟೈಸನ್‌‌ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ನವೆಂಬರ್‌ 1985ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದರು, ಕೆಲವರ ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆತನ ಮರಣವು ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಬದುಕು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ತೊಂದರೆಗಳ ಮೂಲಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಹಾರ್ನ್‌ಫಿಂಗರ್‌‌, [http://www.saddoboxing.com/boxing-article/Cus-Damato-Mike-Tyson.html ಕಸ್‌ ಡಮಾಟೋ], ''SaddoBoxing.com'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ [[ಪ್ರಸಾರವಾದ]] ಪಂದ್ಯವು ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 1986ರಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಟ್ರಾಯ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಹೌಸ್ಟನ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಪಡೆದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ಪಟು [[ಜೆಸ್ಸೆ/ಜೆಸ್ಸಿ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಿತು‌. ಐದನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಊರ್ಧ್ವ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ರ ಮೂಗಿಗೆ/ನಾಸಿಕಕ್ಕೆ ಏಟು ತಗುಲಿತು.<ref>ಓಟ್ಸ್‌‌, ಜಾಯ್ಸ್‌ C., [http://jco.usfca.edu/boxing/tyson.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''[[ಲೈಫ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌‌]] ಲೇಖಕರ ಜಾಲತಾಣದ ಮೂಲಕ'' , 1986-11-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> ಆರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಅಮುಕಿ ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೇಳಿದರೂ ಆತ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, [[ರೆಫರೀ]]ಯು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆರನೇ ಸುತ್ತಿನ ಮಧ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ವಿರೋಧಿಯ ಅನರ್ಹತೆ(DQ)ಯಿಂದಾಗಿ ಜಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತರುವಾಯ "ಹೊಂದಾಣಿಸಿ" ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ನಿಂದಾದ (TKO) ವಿಜಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಟೈಸನ್‌‌ರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು DQ ಜಯವು ಅವರ ಟೈಸನ್‌‌ರ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ವಿಜಯಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು [[ನಾಕ್‌ಔಟ್‌]] ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರ ನೀಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಪರಿಷ್ಕೃತ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಲಿರುವ/ಮುಂದುವರೆಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ನವೆಂಬರ್‌ 22, 1986ರಂದು, [[ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ಮಂಡಳಿ]] (WBC) ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಟೈಸನ್‌ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. 20 ವರ್ಷ 4 ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ TKOನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಟೈಸನ್‌ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆದರು.<ref>ಪಿನ್ನಿಂಗ್‌ಟನ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್., [http://www.britishboxing.net/news_2062-Trevor-Berbick-The-Soldier-of-the-Cross.html ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌‌ - ದ ಸೋಲ್ಜರ್‌‌ ಆಫ್‌ ದ ಕ್ರಾಸ್], ''Britishboxing.net'' , 2007-01-31, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> ಟೈಸನ್‌‌ರ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅನೇಕ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಆತನಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ <ref>ಪಾರಾ, ಮುರಳಿ., [http://www.eastsideboxing.com/news/para2509.php "ಐರನ್‌‌" ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ - ಹಿಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], ''Eastsideboxing.com'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 25. 2007-04-25ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು.</ref> ಪ್ರಚಂಡ ವೇಗದ ಕೈಬೀಸು, ನಿಖರತೆ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಮಯಾವಧಾನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಸ್ವರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಹೆಸರಾದವರು.<ref name="peekaboo">ರಿಚ್‌‌ಮನ್ [http://www.saddoboxing.com/2844-mike-tyson-kevin-rooney-reunited.html ವಾಟ್‌‌ ಇಫ್‌‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಅಂಡ್‌‌ ಕೆವಿನ್‌ ರೂನೆ ರೀಯುನೈಟೆಡ್?], ''Saddoboxing.com'' , 2006-02-24, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> [[ಪೀಕ್‌‌-ಅ-ಬೂ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗುರು [[ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ]] ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ಹಾಗೆ ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌ ಎದುರಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಗದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಿ ನುಣುಚಿಕೊಂಡು ತಾನು ಹೊಡೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="peekaboo" /> ಟೈಸನ್‌‌ರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಛಾಪಿನ ಹೊಡೆತ ಸಂಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗೆ ಬಲಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಎದುರಾಳಿಯ ಬಲಗದ್ದಕ್ಕೆ ಊರ್ಧ್ವ ಪ್ರಹಾರ ನೀಡುವುದು; ಕೆಲವೇ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಡೆತದ ನಂತರವೂ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕುಸಿದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಸೆ/ಜೆಸ್ಸಿ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ ಮತ್ತು ಜೋಸ್‌ ರಿಬಾಲ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ಅನಭಿಷಕ್ತ/ಅವಿರೋಧ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ === ಟೈಸನ್‌ರ ಮೇಲಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬಹಳವಾಗಿತ್ತು, ಆತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುಗಳೊಡನೆ ಕುಸ್ತಿ ಆಡುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ. ಟೈಸನ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 1987ರಂದು ನೆವಾಡಾದ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಸ್ಮಿತ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅವಿರೋಧ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಗೆದ್ದು, ಸ್ಮಿತ್‌ರ [[ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ಕೂಟ]]ದ (WBA) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌‌ (1987), "ಟೈಸನ್‌ ಯೂನಿಫೈಸ್‌‌ W.B.C.-W.B.A. ಟೈಟಲ್ಸ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 5, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 4'' , 1987-03-08.</ref> ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ 'ಟೈಸನ್‌ ವ್ಯಾಮೋಹ/ಗೀಳು' ಮಿತಿಮೀರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಬಾಮೊಂಟೆ, ಬ್ರಿಯಾನ್., [http://www.dailyiowan.com/home/index.cfm?event=displayArticlePrinterFriendly&amp;uStory_id=cf1ce280-6bad-4cb5-a300-fe79cfdb7bd7 ಬ್ಯಾಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ರೈಸಿಂಗ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[ದ ಡೈಲಿ ಐಯೋವಾನ್]]'' , 2005-10-06, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಮೇನಲ್ಲಿ [[ಪಿಂಕ್‌ಲನ್‌ ಥಾಮಸ್‌]]ರನ್ನು ಆರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ನಾಕ್‌ಔಟ್‌‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1987), "ಟೈಸನ್‌ ರೀಟೇನ್ಸ್‌ ಟೈಟಲ್‌ ಆನ್‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಇನ್‌‌ ಸಿಕ್ಸ್‌ತ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 5, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 2'' , 1987-05-31.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 1ರಂದು ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸುತ್ತುಗಳ ಅವಿರೋಧ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ [[ಟೋನಿ ಟಕರ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]] (IBF) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1987), "ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ - ಟೈಸನ್‌ ಅನ್‌ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಯುನಾನಿಮಸ್‌ ಟೈಟ್ಲಿಸ್ಟ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 51, ಅಂಕಣ 1'' , 1987-08-02.</ref> ಅವರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಲ್ಟ್‌ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾದ — WBA, WBC, ಮತ್ತು IBFಗಳನ್ನು — ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುವಾದರು. 1987ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸುತ್ತಿನ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮೂಲಕ ಟೈಸನ್‌ 1984ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಸ್ವರ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿವಿಜೇತ ಸೂಪರ್‌ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ [[ಟೈರೆಲ್‌ ಬಿಗ್ಗ್ಸ್‌]]‌ರ <ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1987), "ಟೈಸನ್‌ ರೀಟೇನ್ಸ್‌‌ ಟೈಟಲ್‌ ಇನ್‌ 7 ರೌಂಡ್ಸ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 51, ಅಂಕಣ 1'' , 1987-10-17.</ref> ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಜಯ ಪಡೆದರು. 1987ರಲ್ಲಿಯೇ, [[ನಿಂಟೆಂಡೋ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ [[ನಿಂಟೆಂಡೋ ಮನರಂಜನಾ ಸಾಧನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ''[[ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪಂಚ್‌-ಔಟ್‌!!]]'' ಎಂಬ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಟೈಸನ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಜನವರಿ 22, 1988ರಂದು, ದಂತಕಥೆ ಮಾಜಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಆತ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನ KO ಮೂಲಕ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌(1988), "ಟೈಸನ್‌ ಕೀಪ್ಸ್‌‌ ಟೈಟಲ್‌ ವಿತ್‌ 3 ನಾಕ್‌ಡೌನ್ಸ್‌ ಇನ್‌‌ ಫೋರ್ತ್," ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 47, ಅಂಕಣ 5'' , 1988-01-23.</ref> ಹೋಮ್ಸ್‌ ಭಾಗವಹಿಸಿದ 75 ವೃತ್ತಿಪರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಸೋಲು ಇದೊಂದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ [[ಜಪಾನಿ]]ನ [[ಟೋಕ್ಯೋ/ಟೋಕಿಯೋ]]ದಲ್ಲಿ ಸುಲಭದ ಎರಡು ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ, [[ಟೋನಿ ಟಬ್ಬ್ಸ್‌‌]]ರನ್ನು ಉತ್ತೇಜನ ಹಾಗೂ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರ ಕೆಲಸದ ಮಧ್ಯೆ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಷಪಿರೋ, ಮೈಕೆಲ್. (1988), "ಟಬ್ಸ್‌'ಸ್‌‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌‌ ವಾಸ್‌ ಬ್ರೀಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಯಾಡ್‌", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ A, ಪುಟ 29, ಅಂಕಣ 1'' , 1988-03-22.</ref> ಜೂನ್‌ 27, 1988ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. 1985ರಲ್ಲಿನ 15-ಸುತ್ತಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಿಸಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌, ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಅವರನ್ನು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೋಮ್ಸ್‌ IBF ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ IBF ಅಗ್ರಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ/ನಂಬರ್‌ 1 ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಟೋನಿ ಟಕರ್‌ರ ಬದಲಿಗೆ ಗೆರ್ರಿ ಕೂನೆ( 5ನೇ ಸುತ್ತಿನ TKO ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದ)ರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನೂ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ರಿಂದ ಕಸಿಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಮಾನುಗತ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆದರು, ಅನೇಕರು (''[[ರಿಂಗ್‌]]'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ) ನಿಜವಾದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಪಂದ್ಯವು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದುವರೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದ್ದವು. ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಪಂಡಿತರು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಒಳಕುಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ರ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಯ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಚಳಕಗಳ ಬಾಹ್ಯಕುಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಸಂಗತವಾದ ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳ ಟೈಟಾನಿಕ್‌ ಮಾದರಿಯ ಪಂದ್ಯವಾಗುವುದೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ರನ್ನು ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ 91 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪಂದ್ಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು, ಅನೇಕರು ಇದನ್ನು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಮಾವಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌. (1988), "ಟೈಸನ್‌ ನಾಕ್ಸ್‌‌ ಔಟ್‌‌ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ ಅಟ್‌‌ 1:31 ಆಫ್‌‌ ರೌಂಡ್‌‌ 1", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ B, ಪುಟ 7, ಅಂಕಣ 5'' , 1988-06-28.</ref> ಹಿಂದೆ ಸೋಲು ಕಂಡಿರದಿದ್ದ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌, ಮುಂದೆ ವೃತ್ತಿಪರನಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. === ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ === ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಟೈಸನ್‌‌ರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. [[ರಾಬಿನ್‌ ಗಿವೆನ್ಸ್‌]]ರೊಂದಿಗಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ಕಲಹ [[ವಿಚ್ಛೇದನ]]ದೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು,<ref name="divorc1">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5DA1738F931A35755C0A96F948260 SPORTS PEOPLE: BOXING; ಟೈಸನ್‌ ಅಂಡ್‌‌ ಗಿವೆನ್ಸ್‌‌: ಡೈವೋರ್ಸ್‌ ಈಸ್‌‌ ಅಫಿಷಿಯಲ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] '' ಮೂಲಕ [[AP]], 1989-06-02, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು [[ಡಾನ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಿಲ್‌ ಕೇಟನ್‌]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5D91131F933A15752C0A96F948260 SPORTS PEOPLE: BOXING; ಕಿಂಗ್‌ ಅಕ್ಯೂಸಸ್‌‌ ಕೇಟನ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] '' , 1989-01-20, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> 1988ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕರ ಪ್ರಕಾರ ಡಾಮಟೋ'ರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಸಾಣೆ ಹಿಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತರಬೇತುದಾರ [[ಕೆವಿನ್‌ ರೂನೆ]]ರನ್ನು ಟೈಸನ್‌ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="peekaboo" /> ರೂನೆಯವರಿಲ್ಲದೇ, ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಶಲತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ತಮಗೆ ತಾರಾಪಟ್ಟ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದೇ ಹೊಡೆತದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಪಡೆಯಲು ಆತುರಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಕಾಕ್ಸ್‌‌, ಮಾಂಟೆ D., [http://coxscorner.tripod.com/tyson.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌: IRON ಅಂಡ್‌ CLAY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913044416/http://coxscorner.tripod.com/tyson.html |date=2010-09-13 }}, ''ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ನರ್'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಆತ ಮೊದಲಿಗೆ ಎದುರಾಳಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ತೋರಿ ತಲೆ-ಶಿಕಾರಿ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿದರು.<ref name="salon01">ಕಾಫ್‌ಮನ್‌‌, ಕಿಂಗ್‌., [http://www.salon.com/news/sports/col/kaufman/2002/05/14/tyson/index.html ಟೈಸನ್‌ : ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಎವರ್‌‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201155808/http://www.salon.com/news/sports/col/kaufman/2002/05/14/tyson/index.html |date=2010-12-01 }}, ''[[Salon.com]]'' , 2002-05-14, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಆತ ತನ್ನ ಸ್ವರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಎದುರಾಳಿಯೆಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಾ, [[ತಿವಿತ]]ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಸಿಮ್ಮನ್ಸ್‌‌‌, ಬಿಲ್., [http://proxy.espn.go.com/espn/page2/story?page=simmons/020611 ಸೇ 'ಗುಡ್‌ಬೈ' ಟು ಅವರ್‌ ಲಿಟಲ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್], ''[[ESPN]] ಪುಟ 2'' , 2002-06-11, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> 1989ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]‌ ಕುಸ್ತಿಪಟು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ 1ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ,<ref>[http://www.bbc.co.uk/cult/ilove/years/1989/tv3.shtml ಬ್ರೂನೋ vs ಟೈಸನ್‌], ''[[BBC]] TV'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಬ್ರೂನೋ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಕ್ಷೋಭೆ/ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಐದನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂನೋರನ್ನು ಟೈಸನ್‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಟೈಸನ್‌ ಒಂದೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [["ದ ಟ್ರುತ್‌" ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1989), "ಟೈಸನ್‌ ಸ್ಟನ್ಸ್‌‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌ ವಿತ್‌‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌‌ ಇನ್‌‌ 1:33," ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ -ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 45, ಅಂಕಣ 2'' , 1989-07-22.</ref> 1989ರಲ್ಲಿ, ಓಹಿಯೋದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ [[ಮಾನವಿಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಾಗಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌|ಮಾನವಿಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಾಗಿ [[ಗೌರವ]] ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌]] ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DEED91730F936A15757C0A96F948260|title=SPORTS PEOPLE: BOXING; A Doctorate for Tyson |date=April 25, 1989|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|accessdate=December 15, 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Mike Tyson.jpg|thumb|right|ಕಣದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ , ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌, ನೆವಾಡಾ (2006)]] 1990ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮರೆತ ಹಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಹವ್ಯಾಸಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990ರಂದು, ಆತ ತನ್ನ ನಿರ್ವಿವಾದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಅನ್ನು ಟೋಕ್ಯೋ/ಟೋಕಿಯೋ<ref name="buster">ಕಿಂಕೇಡ್‌‌, ಕೆವಿನ್., [http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=4063&amp;more=1 ದ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್‌‌": ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ vs ಬಸ್ಟರ್‌‌ ಡಗ್ಲಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130145640/http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=4063&more=1 |date=2010-11-30 }}, ''Eastsideboxing.com'' , 2005-07-12, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಬಸ್ಟರ್‌ ಡಗ್ಲಾಸ್‌]]ರಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಟೈಸನ್‌ರು ಪಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರೆ, ಡಗ್ಲಾಸ್‌ (42/1ರ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ) ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 23 ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಪೀಡಿತ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖಾತಿರೇಕದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೋರಾಟ ತೋರಿದರು.<ref name="buster" /> ತನಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ನಿಲುಕಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರ ತ್ವರಿತ ತಿವಿತ{{convert|12|in|cm|sing=on}} ದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಟೈಸನ್‌ ವಿಫಲರಾದರು. ಎಂಟನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಊರ್ಧ್ವಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರನ್ನು ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ, ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ಮುಂದಿನೆರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು (ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಶಿಬಿರದವರು ಎಣಿಕೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ಮೇಲೇಳಲು ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಎಂದು ದೂರಿದರು).<ref>ಬೆಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಲೀ., [http://www.saddoboxing.com/2811-month-boxing-history-buster-douglas-mike-tyson-1990.html ಬಸ್ಟರ್‌‌ ಡಗ್ಲಸ್‌‌ - ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ 1990], ''Saddoboxing.com'' , 2006-02-16, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-25.</ref> 10ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೇವಲ ಮೊದಲ 35 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ನೀಡಿದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೊಡೆತಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಪರದೆಯ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವಂತಾಯಿತು. ಅವರ ಮರುಕಳಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ರೆಫರಿ [[ಒಕ್ಟಾವಿಯೋ ಮೇರನ್‌]]ರು ಮಾಡಿದರು.<ref name="buster" /> ಹಿಂದಿನ ಸೋಲರಿಯದ "ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಹಾಗೂ ಆ ಕಾಲದ ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಭಯಾನಕ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌ರ ಮೇಲಿನ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ವಿಜಯವು, ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ [[ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ]]ಗೊಳಿಸಿದ ವಿಚಾರವಾಯಿತು.<ref>ಸಿಬ್ಬಂದಿ/ಸ್ಟಾಫ್, [http://static.espn.go.com/page2/s/list/010523upset.html ಪೇಜ್‌‌ 2'ಸ್‌ ಲಿಸ್ಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಟಾಪ್‌ ಅಪ್‌ಸೆಟ್‌‌ ಇನ್‌‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], ''[[ESPN]].com'' , 2001-05-23, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> === ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ನಂತರದ ಬದುಕು === ಈ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌]]<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1990), "ಟೈಸನ್‌ WINS IN 1ಸ್ಟ್‌‌ ROUND", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ -ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 8, ಪುಟ 7, ಅಂಕಣ 4'' , 1990-06-17.</ref> ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]]ರನ್ನು<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1990), "BOXING; ಟೈಸನ್‌ ಸ್ಕೋರ್ಸ್‌ ರೌಂಡ್‌‌ 1 ವಿಕ್ಟರಿ", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ - ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 8, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 5'' , 1990-12-09.</ref> ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಟೈಸನ್‌‌ರ [[1984ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]] ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕವಿಜೇತ (ಮತ್ತು 1983ರ [[ಪ್ಯಾನ್‌/ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ]] ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ [[ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವಿಜೇತ]]) ಟಿಲ್‌ಮನ್‌ರ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯವು ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎಂದರೆ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌ರಿಂದ ಪಡೆದ ಸೋಲುಗಳ ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಿವಾದ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದವು. ಮಾರ್ಚ್‌ 18, 1991ರಂದು ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ #1 ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌, #2 ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ [["ರೇಜರ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಡೊನೊವನ್‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಬಿರುಸಾದ ಹೊಡೆತ ನೀಡಬಲ್ಲ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟು ಎನಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ ಪಂದ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ, ರೆಫರಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟೀಲೆ]]ರವರು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಏಳನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ರ ಪರವಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಳಿಸುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವು ಹಾಜರಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ರೊಚ್ಚಿಗೆಬ್ಬಿಸಿ ಪಂದ್ಯಾನಂತರದ ಮಾರಾಮಾರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕಣದಿಂದ ಪಹರೆಯವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ರೆಫರಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಬೆಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಲೀ., [http://www.saddoboxing.com/939-boxing-history-mike-tyson-ruddock.html ಮಾರ್ಚ್‌ 1991-ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ vs. ರೇಜರ್‌‌ ರುಡ್ಡೋಕ್], ''Saddoboxing.com'' , 2005-03-13, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಜೂನ್‌ 28ರಂದು ಮತ್ತೆ ಎದುರಾದರಲ್ಲದೇ, ಟೈಸನ್‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಿ 12 ಸುತ್ತಿನ ನಿರ್ವಿವಾದ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1991), "ಟೈಸನ್‌ ಫ್ಲೋರ್ಸ್‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌ ಟ್ವೈಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌‌ ವಿನ್ಸ್‌ ರೀಮ್ಯಾಚ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ -ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 29, ಅಂಕಣ 5'' , 1991-06-29.</ref> 1991ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ವಿವಾದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯವು ಏರ್ಪಾಡಾಗಿತ್ತು. == ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪ ನಿರ್ಣಯ, ಸೆರೆವಾಸ, ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಟೈಸನ್‌ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌]] ನಗರದ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಿಸ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ರ್ಹೋಡ್‌ ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆ 18-ವರ್ಷದ ಯುವತಿ ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರ [[ಅತ್ಯಾಚಾರ]] ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಜುಲೈ 1991ರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದರು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪದ ವಿಚಾರಣೆ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 26ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 1992ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ಫಿರ್ಯಾದುದಾರರಾದ, ಡೇವಿಡ್‌ ಡ್ರೇಯರ್‌, J. ಗ್ರೆಗರಿ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌, ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ J. ಟ್ರಾಥೆನ್‌ರು ಆಕರ್ಷಕ ಯುವತಿಯರೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಹಿಂದಿನ ದುರ್ನಡತೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಭೂತರನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಕೀಲರುಗಳಾದ, ಕಥ್ಲೀನ್‌ I. ಬೆಗ್ಗ್ಸ್‌‌, ವಿನ್ಸೆಂಟ್‌ J. ಫುಲ್ಲರ್‌, ಮತ್ತು F. ಲೇನ್‌ ಹರ್ಡ್‌ರು ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ನಿರ್ದೋಷಿ/ನಿಷ್ಕಪಟಿ ಬಲಿಪಶುವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳನ್ನು ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಓರ್ವ ಕುತ್ಸಿತ ಬುದ್ಧಿಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಸಾಕ್ಷಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಜುಲೈ 19, 1991ರಂದು 1:36 amರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಔತಣಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಟೈಸನ್‌ರಿಂದ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಟೈಸನ್‌ರ ಲಿಮೋಸಿನ್‌ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚರ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲೆತ್ನಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆತನ ಹೋಟೆಲ್‌ ಕೋಣೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿ ಆಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಯಾಚಿಸಿದರೂ ಕೇಳದೇ ಟೈಸನ್‌ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಎಸಗಿದರು. ನಂತರ ಕೋಣೆಯ ಹೊರಗೋಡಿ, ತಾನು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಚಾಲಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಹೋಟೆಲ್‌ಗೆ ಮರಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಫುಲ್ಲರ್‌ರಿಂದ ಪಾಟಿಸವಾಲಿಗೊಳಗಾದಾಗ ಆಕೆ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಹೋಟೆಲ್‌ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಫುಲ್ಲರ್‌ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರದೇ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ಸಹಾ ನಡೆಸಿದರು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಭಾಗಶಃ ದೃಢೀಕರಣವು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಚಾಲಕ ವಿರ್ಜಿನಿಯಾ ಫಾಸ್ಟರ್‌, ನೀಡಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಒದಗಿತು. ಘಟನೆ ನಡೆದ 24 ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದ ನಂತರ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯ ವೈದ್ಯ Dr. ಥಾಮಸ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌ರಿಂದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುರಾವೆ ಒದಗಿತು. ಫುಲ್ಲರ್‌ರ ನೇರ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಟೈಸನ್‌ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳ ಪೂರ್ಣ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೇ ನಡೆದಿದ್ದು ತಾನು ಆಕೆಯನ್ನು ಖಂಡಿತಾ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ರಿಂದ ಪಾಟೀಸವಾಲಿಗೊಳಗಾದಾಗ, ಟೈಸನ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಿ/ಮರೆಮಾಚಿದ್ದಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಆಕೆಯೇ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದರು. ಟೈಸನ್‌‌ರು ಪಾಟೀಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಪೀಠಕ್ಕೆ ಆತನ ನಡತೆಯು ಪಶುವಿನಂತದು ಹಾಗೂ ಆತನು ಅಹಂಕಾರಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಲು ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂತರ ಊಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಗ್ರೇಟ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಟ್ರಯಲ್ಸ್; ದ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಟ್ರಯಲ್, 1992; ISBN 1-57859-199-6; ಗ್ರಂಥಸ್ವಾಮ್ಯ 1994; ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌‌ Inc.</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 1992ರಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ ಬಳಿಕ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಅಪರಾಧಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>ಮಸ್ಕಾಟಿನ್‌, ಅಲಿಸನ್‌., [http://tech.mit.edu/V112/N4/tyson.04w.html ಟೈಸನ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಗಿಲ್ಟಿ ಆಫ್‌ ರೇಪ್‌‌, ಟು ಅದರ್‌ ಚಾರ್ಜಸ್], ''[[ದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]] MIT-ದ ಟೆಕ್‌ ಮೂಲಕ'' , 1992-02-11, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾ]] ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅಪರಾಧಿ]]ಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿಯು [[ಸೆರೆವಾಸ]]ದ ಶಿಕ್ಷೆಯು ವಿಧಿಸಲಾದ ಮರುಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಮಾರ್ಚ್‌ 26ರಂದು ಆತನಿಗೆ, 10 ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು,<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/27/sports/tyson-gets-6-year-prison-term-for-rape-conviction-in-indiana.html?pagewanted=all</ref> ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್‌ 1995ರಲ್ಲಿ ಆತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು.<ref>ಬರ್ಕೌ, ಇರಾ (1995), "BOXING; ಆಫ್ಟರ್‌ ಥ್ರೀ/ತ್ರೀ ಇಯರ್ಸ್‌ ಇನ್‌‌ ಪ್ರಿಸನ್‌, ಟೈಸನ್‌ ಗೇನ್ಸ್‌‌ ಹಿಸ್‌ ಫ್ರೀಡಮ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ - ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 8, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 2'' , 1995-03-26.</ref> ಸೆರೆವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ [[ಇಸ್ಲಾಂ]]ಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="The New York Times 1994-11-13">{{cite news | title=The Tyson, Olajuwon Connection | date=1994-11-13| publisher=The New York Times Company| url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E3D81731F930A25752C1A962958260| work =The New York Times| accessdate = 2008-03-14}}</ref> ಸೆರೆಯಿಂದ ಪೆರೋಲ್‌/ನಂಬಿಕೆಯವಾಗ್ದಾನದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಟೈಸನ್‌ 1995ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆತ ಎರಡು ಚೇತರಿಕೆಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೀಟರ್‌ ಮೆಕ್‌ನೀಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಸ್ಟರ್‌ ಮಾಥಿಸ್‌ Jr.]]ರ ವಿರುದ್ಧ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸುಲಭ ಜಯ ಗಳಿಸಿದರು. ಸೆರೆವಾಸ ನಂತರದ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಮೊದಲ ಚೇತರಿಕೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಜನರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ [[PPV]] ಟೆಲಿವಿಷನ್‌/ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಯ ದಾಖಲೆಯ $63 ದಶಲಕ್ಷವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ [[US$]]96 ದಶಲಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆ ಹುಟ್ಟುವಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 1.52 ದಶಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಪಂಧ್ಯದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆ ಕಾಲದ PPV ವೀಕ್ಷಕದರ/ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0DE1439F932A3575AC0A963958260 SPORTS PEOPLE: BOXING; ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ನಂಬರ್ಸ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಫೈಟ್‌‌], '' [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]], 2005-09-01, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-31.''</ref> 89 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಲಘು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಮೆಕ್‌ನೀಲೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆತನ ಮರುಕಳಿಕೆಯು ಸುಲಭವಾಗಲೆಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಅನರ್ಹರಾದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ "[[ಟೊಮೆಟೊ ಕ್ಯಾನ್‌/ಡಬ್ಬಿಗಳನ್ನು]]" ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಸ್ಯಾಂಡಮಿರ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ (1995), "TV SPORTS; ಹೂ ಮಸ್ಟ್‌‌ ಟೈಸನ್‌ ಫೇಸ್‌‌ ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌‌? ಎ ಫೈನರ್‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಟೊಮೆಟೋ ಕ್ಯಾನ್‌", [[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ - ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ B, ಪುಟ 8, ಅಂಕಣ 1'', 1995-08-22.''</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 1996ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]]ರನ್ನು (ಪರಸ್ಪರರ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯ) ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಕ್‌ ಔಟ್‌ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆತನಿಂದ WBC ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮರಳಿಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref>ಬೆಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ಲೀ., [http://www.saddoboxing.com/967-boxing-history-1996-bruno-tyson-ii.html ಮಾರ್ಚ್‌ 1996 – ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ vs. ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ II], ''Saddoboxing.com'' , 2005-03-18, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಟೈಸನ್‌ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸೆಲ್ಡನ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ WBA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಡಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸೆಲ್ಡನ್‌ರು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಹಾಗೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ನೀಡಿದ ಹಾನಿಕರವಲ್ಲದ ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರಲ್ಲದೇ ವಿಪರೀತ ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಈಡಾದರು.<ref>ಗಾರ್ಡನ್‌, ರಾಂಡಿ., [http://www.cyberboxingzone.com/boxing/randy.htm ಟೈಸನ್‌ -ಸೆಲ್ಡನ್‌ 1-1-1-1-1], ''Cyberboxingzone.com'' , 1996-09-04, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> == ಟೈಸನ್‌ -ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಗಳು == === ''ಟೈಸನ್‌ vs. ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ I'' === {{Main|Tyson-Holyfield I}} ಟೈಸನ್‌ WBA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]]ರ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ (ನಂತರದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೇ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಫೋರ್‌ಮನ್‌]]ರೆದುರು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಆಗಿ ಸೋತಿದ್ದ) [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಮೂರರ್‌]]ರೆದುರಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿನ ನಂತರ 1994ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ತನ್ನದೇ ಪುನರ್ಪ್ರವೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಡಾನ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ ಮತ್ತಿತರರ ಪ್ರಕಾರ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರನ್ನು ಬೃಹತ್‌ ಕೀಳುನಾಯಿಯಿಂದ ಸೋಲಿಸ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ಕಂಡರು.<ref>ಕೋಹೆನ್‌‌, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ, [http://www.wie.org/j15/holyfield.asp ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌: ಗಾಡ್‌ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್‌ ಹೂ ಹೆಲ್ಪ್‌ ದೆಮ್‌ಸೆಲ್ವ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512022837/http://www.wie.org/j15/holyfield.asp |date=2008-05-12 }}, ''ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌‌ ಎನ್‌ಲೈಟನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್,'' ಸಂಚಿಕೆ #15 - 1999, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-25.</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 9, 1996ರಂದು ನೆವಾಡಾದ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ, '''ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿ''' ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವುಗಳ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವೀಕ್ಷಕವಿವರಣೆಕಾರರ<ref>ಶೆಟ್ಟಿ, ಸಂಜೀವ್., [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1636676.stm ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ಮೇಕ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], ''[[BBC]] Sports'' , 2001-12-26, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಪ್ರಕಾರ ಗೆಲ್ಲುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ, "ಸೋತುಹೋಗಿದ್ದ ಪಟು"ವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರು, ರೆಫರಿ [[ಮಿಚ್‌ ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌]]ರ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ 11ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ<ref>ಕಟ್ಸಿಲೋಮೀಟ್ಸ್‌, ಜಾನ್., [http://www.reviewjournal.com/sports/boxing/tyson-holyfield/stories/downside.html ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ನಾಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಟ್‌‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್]]'' , 1996-11-10, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು TKOನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲಿ ಬಳಿಕ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಎರಡನೇ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ಬುಡಮೇಲು ವಿಜಯ ಪಡೆದು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ರು ಪದೇಪದೇ [[ತಲೆಯಿಂದ ಹಾಯುತ್ತಿದ್ದರು]]<ref name="ref_1">[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun26_ref.html ಟೈಸನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಟು ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌ ಆಸ್‌ ರೆಫರೀ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, '' [[Canoe.ca]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 1997-06-26, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> ಎಂಬ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪಾಳೆಯದ ಆರೋಪದಿಂದಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ರೆಫರಿಯವರು,<ref name="ref_1" /> ಈ ಹಾಯುವಿಕೆ ಕೇವಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರೂ, ಮುಂದಿನ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಚಾರವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ/ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಯಿತು.<ref name="butt1">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/464513.stm ಟೈಸನ್‌ : 'ಐ'ಡ್‌ ಬೈಟ್‌‌ ಎಗೇನ್‌'], ''[[BBC]] Sports'' , 1999-10-04, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> === ''ಟೈಸನ್‌ vs. ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ II'' ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Holyfield-Tyson II poster.jpg|thumb|300px|ಜೂನ್‌ 28, 1997ರ ದ ಸೌಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫ್ಯೂರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌‌ -ಟೈಸನ್‌ II ಪಂದ್ಯದ ಜಾಹಿರಾತು.]] {{Main|Holyfield-Tyson II}} ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ಜೂನ್‌ 28, 1997ರಂದು ಮತ್ತೆ ಪಂದ್ಯವಾಡಿದರು. ಮೂಲವಾಗಿ, ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌ರು ರೆಫರಿ ಆಗಿರಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪಾಳಯವು ವಿರೋಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌ [[ಮಿಲ್ಸ್‌‌ ಲೇನ್‌]]ರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ತಾವು ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun28_ref.html ಲೇನ್‌ ಲೇಟ್‌ ರೀಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌, ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ಷನ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಬಹಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ''"ದ ಸೌಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫ್ಯೂರಿ,"'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನ [[MGM ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ಕಣ]]ದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದೊಂದು ಲಾಭಕರ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದುದರಿಂದ $100 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌ $30 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ $35 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು — 2007ರವರೆಗಿನ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಸಂಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ]], ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun25_hol.html ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌‌ vs. ಟೈಸನ್‌ - 'ಫೈಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಟೈಮ್ಸ್‌‌']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-25, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref><ref name="ppv_2">ಡಾಹ್ಲ್‌ಬರ್ಗ್‌, ಟಿಂ. [https://web.archive.org/web/20070512012652/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/10/sports/NA-SPT-BOX-De-La-Hoya-Mayweather-Revenue.php ಡೆ ಲಾ ಹೊಯಾ-ಮೇವೆದರ್‌‌‌ ಬಿಕಮ್ಸ್‌ ರಿಚೆಸ್ಟ್‌‌ ಫೈಟ್‌‌ ಇನ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], '' [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2007-05-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-11-02.</ref> ಈ ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು 1.99 ದಶಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಪ್ರತಿ-ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ/ನೋಟಕ್ಕೆ-ಪಾವತಿ ವಿಧಾನದ ಕ್ರಯದರದ ದಾಖಲೆಯು ಮೇ 5, 2007ರಂದು ನಡೆದ [[ಡೆ ಲಾ ಹೋಯಾ-ಮೇವೆದರ್‌ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯ]]<ref name="ppv_2" /><ref name="Multichannel News 2007-02-26">{{cite news | first=R. Thomas | last=Umstead | title=De La Hoya Bout Could Set a PPV Record | date=2007-02-26 | publisher=Variety Group | url=http://www.multichannel.com/article/CA6419487.html?display=Top+Stories | work=Multichannel News | accessdate=2007-03-25 | archive-date=2007-12-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071215114151/http://www.multichannel.com/article/CA6419487.html?display=Top+Stories | url-status=dead }}</ref> ದವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆ<ref>[http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker/25bigcontroversy ESPN25: ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್‌‌ ಕಾಂಟ್ರೋವರ್ಸೀಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101233101/http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker%2F25bigcontroversy |date=2016-01-01 }}, ''[[ESPN]].com'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಘಟನೆಯಾಗಲಿದ್ದ, ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ 3ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನರ್ಹ<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun28_fightstory.html ಟೈಸನ್‌ DQಡ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಬೈಟಿಂಗ್‌‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ರನ್ನಾಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಆತ ಕಿವಿ ಕಚ್ಚಿದಾಗ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಪಂದ್ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ನಂತರವೂ ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೆ ಆತನ ಕಿವಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿದರು; ಈ ಬಾರಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರು ಪಂದ್ಯ ಗೆದ್ದರು. ಒಂದು ಕಡಿತವು ಎಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಬಲಕಿವಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಹೊರಬಿದ್ದಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕಣದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>ಬಫರೀ, ಸ್ಟೀವ್‌., [http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun29_buffery.html ಚಾಂಪ್‌ ಚಾಂಪ್ಡ್‌ ಬೈ ಕ್ರೇಜ್ಡ್‌‌ ಟೈಸನ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ ದ [[ಟೊರೆಂಟೊ ಸನ್]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಟೈಸನ್‌ ನಂತರ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರು ತನಗೆ ತಲೆಯಿಂದ ಪದೇಪದೇ ಹಾಯ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಪಡೆಯದೇ ಇದ್ದುದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರತೀಕಾರ ಇದಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="butt1" /> ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪಂದ್ಯದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗೆಗಿನ ಗೊಂದಲದಿಂದಾಗಿ ಕಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊಂಬಿ ಎನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ಗಲಾಟೆ ಆರಂಭವಾದುದರಿಂದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮಾರಾಮಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun29_mayhem.html ಡಜನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಜ್ಯೂರ್‌ಡ್‌‌ ಇನ್‌ ಮೇಹಂ ಫಾಲೋಯಿಂಗ್‌ ಬೌಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Slam! ಮೂಲಕ AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಈ ಘಟನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಟೈಸನ್‌‌ರ $30-ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಸಂಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ (ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮೊತ್ತ)<ref>ಬಫರೀ, ಸ್ಟೀವ್‌., [http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun29_money.html ಅಫಿಷಿಯಲ್ಸ್‌ ಮೇ ವಿತ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌‌ ಟೈಸನ್‌‌'ಸ್‌‌ ಮನಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ ದ [[ಟೊರೆಂಟೊ ಸನ್]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> [[$]]3 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪಂದ್ಯದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರಿಗೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿ ಹಾಗೂ ಈ ಘಟನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಜೀವಾವಧಿ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಬಾರದಾಗಿ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ <ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun30_ty.html ದ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌'ಸ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-07-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun30_ty4.html ಟೈಸನ್‌ : "ಐ ಯಾಮ್‌ ಸಾರಿ"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-07-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ಛೀಮಾರಿ ಹಾಕಿದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಗರೂ ಇದ್ದರು. ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕಿ [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ ಡುನ್ನ್‌‌]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಕ್ರೀಡಾಮನೋಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಟೈಸನ್‌ ವಿರೋಧಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೂರಿ ಅಂಕಣಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref name="Dunn_1">ಡುನ್‌‌, ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌. [http://www.cyberboxingzone.com/boxing/box9-99.htm#kd DEFENDING TYSON], '' cyberboxingzone.com'' ಮೂಲಕ [[PDXS]], 1997-07-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> ಜುಲೈ 9, 1997ರಂದು, ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು [[ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಸಮಿತಿ]]ಯು ಒಕ್ಕೊರಲಿನ ಧ್ವನಿಮತದಿಂದ ರದ್ದು ಮಾಡಿತು; ಅವರಿಗೆ US$3 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ವಿಚಾರಣಾ ಕಲಾಪಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡಬೇಕಾಗಿ ಆದೇಶಿಸಿತು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jul9_banned.html ಟೈಸನ್‌ ಬ್ಯಾನ್‌ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಲೈಫ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-07-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-10.</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಸಮಿತಿಗಳು ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಟೈಸನ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಲು ಅನರ್ಹರಾದರು. ರದ್ದುಗೊಳಿಕೆಯು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 18, 1998ರಂದು, ಸಮಿತಿಯು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೀಡುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ 4-1 ಮತಗಳ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.<ref>[http://static.espn.go.com/boxing/news/2002/0129/1319772.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್], ''[[ESPN.com]]'' , 2002-01-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> 1998ರಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಿದ್ದ ದೂರವುಳಿದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIV]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಷಾನ್‌ ಮೈಕೇಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌]]ರ ನಡುವಿನ ಮುಖ್ಯ/ಪ್ರಮುಖ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಂದ್ಯದ [[ಉತ್ತೇಜಕ]]ರಾಗಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ [[D-ಜನರೇಷನ್‌ X]]ನ ಅನಧಿಕೃತ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಪಂದ್ಯದ ಅತಿಥಿ ಉತ್ತೇಜಕರಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಟೈಸನ್‌ರು $3 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>http://www.imdb.com/name/nm0005512/bio</ref> == 1999ರಿಂದ 2005 == === ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ನಂತರ === ಜನವರಿ 1999ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಬೋಥಾ]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಲು ಕಣಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಬೋಥಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆರೋಪಿಸಲಾದಂತೆ ಟೈಸನ್‌ ಪಂದ್ಯದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಲುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಥಾರ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಉದ್ವಿಗ್ನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಿಗೆ ರೆಫರಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಬೋಥಾ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಕದ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಸೋಲುಣಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪಂದ್ಯ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಭರವಸೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದೂ, ಐದನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೇರ ಬಲಗೈ ಹೊಡೆತದ ಮೂಲಕ ಟೈಸನ್‌ ಬೋಥಾರನ್ನು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/256442.stm ರಸ್ಟಿ ಟೈಸನ್‌ ಫೈಂಡ್ಸ್‌ ದ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌‌ ಪಂಚ್], ''[[BBC]] News'' , 1999-01-17, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾನೂನುಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತೊಡರಿಕೊಂಡವು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 1998ರಂದು ವಾಹನಸಂಮರ್ದದಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ವಾಹನಚಾಲಕರ ಮೇಲೆ [[ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ]] ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 1999ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ $5,000 ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಸೆರೆವಾಸ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷ [[ಪರೀಕ್ಷಣೆ]]ಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ 200 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ [[ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ]] ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/272855.stm ಟೈಸನ್‌ ಜೈಲ್‌ಡ್‌ ಓವರ್‌ ರೋಡ್‌ ರೇಜ್], ''[[BBC]] News'' , 1999-02-06, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ಈ ದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಆತನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, [[ಆರ್ಲಿನ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 23, 1999ರಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿದರು. ಟೈಸನ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌ರನ್ನು ಮೊದಲನೇ ಸುತ್ತನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಗಂಟೆ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿದ ನಂತರ ಎಡಕೈಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿ ಕೆಡವಿದರು. ಅವಡುಗಚ್ಚಿ ಹೊಡೆದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಮೊಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ನಾರ್ರಿಸ್‌ ಕಣದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ತಾನು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲಾರೆನು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಫಲಿತಾಂಶರಹಿತ]]ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಫಿಯೊರ್‌, ರಾಯ್ಸ್., [http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/1999/Oct-24-Sun-1999/sports/12214536.html ನೋ-ಕಂಟೆಸ್ಟ್‌‌; ಮೋರ್‌ ಟ್ರಬಲ್‌‌], ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್‌]]'' , 1999-10-24, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> 2000ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧದ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ]]ದ [[MEN ಕದನಕಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ವಿವಾದಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಆತ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ರನ್ನು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿ ಪಂದ್ಯ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ನಿಮಿಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/623865.stm ಟೈಸನ್‌ ವೇಸ್ಟ್‌ಸ್‌ ಲಿಟಲ್‌ ಟೈಮ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2000-01-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ಜೂನ್‌ 2000ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]]ದಲ್ಲಿ 38 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ [[ಲೂ/ಲೌ ಸವಾರೆಸೆ]]ರೊಂದಿಗೂ ಪಂದ್ಯವಾಡಿದರು. ಟೈಸನ್‌ ರೆಫರಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರೂ ಹೊಡೆತ ನಿಲ್ಲಿಸದಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ರೆಫರಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/sport/2000/tyson/804472.stm ಟೈಸನ್‌ ಫೈಟ್‌‌ ಎಂಡ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ಫಾರ್ಸ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2000-06-25, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಆಂಡರ್‌ಜೆಜ್‌ ಗೊಲೊಟಾ]]ರ,<ref>ಗ್ರೆಗ್‌, ಜಾನ್., [http://www.boxingtimes.com/analyses/2000/001020tyson_golota.html ಐರನ್‌ ಮೈಕ್‌ ಮೇಕ್ಸ್‌ ಗೊಲೋಟಾ ಕ್ವಿಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011110239/http://www.boxingtimes.com/analyses/2000/001020tyson_golota.html |date=2007-10-11 }}, ''BoxingTimes.com'' , 2000-10-20, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿ ತನ್ನ ದವಡೆಯು ಮುರಿದಿದ್ದರಿಂದ ಗೊಲೊಟಾ ಆಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಿನ ಉದ್ದೀಪನಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ನಡೆಸಿದ ಪಂದ್ಯಾ ನಂತರದ ಮೂತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ [[ಮರಿಜುವಾನಾ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ]] ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಂತರ ಫಲಿತಾಂಶರಹಿತವೆಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>''[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌]]'' . (2001), "PLUS: BOXING; ಟೈಸನ್‌ ಟೆಸ್ಟ್‌ಸ್‌ ಪಾಸಿಟಿವ್‌ ಫಾರ್‌ ಮರಿಜುವಾನಾ", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ D, ಪುಟ 5, ಅಂಕಣ 4'' , 2001-01-19.</ref> ಟೈಸನ್‌ 2001ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿ, [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌]]ರನ್ನು [[ಕೋಪೆನ್‌ಹೇಗನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸುತ್ತಿನ TKO ಮೂಲಕ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1597519.stm ಬ್ರೂಟಲ್‌ ಟೈಸನ್‌ ವಿನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಸೆವೆನ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2001-10-14, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-25.</ref> === ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ vs. ಟೈಸನ್‌ === {{Main|Lennox Lewis vs. Mike Tyson}} [[ಚಿತ್ರ:Lewis-Tyson.jpg|thumb|ಜೂನ್‌ 8, 2002ರಂದು ನಡೆದ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಪರೀತ ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌-ಟೈಸನ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ.]] ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಕುಸ್ತಿಪಂಧ್ಯವಾಡುವ ಅವಕಾಶವು WBC, IBF ಮತ್ತು [[IBO]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಲೆನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ 2002ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ<ref>ರಾಫೆಲ್‌, ಡಾನ್., [http://www.usatoday.com/sports/boxing/stories/2002-06-03-tyson-lewis.htm ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌‌ vs. ಟೈಸನ್‌ : ದ ಪ್ರಿಕ್ವೆಲ್], ''[[USA ಟುಡೇ]]'' , 2002-06-03, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-25.</ref> ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೋ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯ ನವಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ ಪರಸ್ಪರ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧವಾಡಿದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ರು ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ರೊಡನೆ ನೆವಾಡಾದ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಕರ ಬಾಕ್ಸ್‌-ಆಫೀಸ್‌/ಗಲ್ಲಾ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವಾಡಲು ಕೋರಿದಾಗ, ನೆವಾಡಾ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಲೈಂಗಿಕ ಹಲ್ಲೆ]] ಆರೋಪವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವಾಡುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತ್ತು.<ref name="rap1">[http://www.cbc.ca/sports/story/2002/01/30/tyson-crime020130.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ರ್ಯಾಪ್‌ ಷೀಟ್], ''[[CBC]].ca'' , 2007-01-12, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-25.</ref> ಈ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ, ಸವಾರೆಸೆರೊಂದಿಗಿನ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ರ ಮೇಲೆ, "ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಬೇಕು, ನಾನು ಆತನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು/ಭಕ್ಷಿಸಬಯಸುತ್ತೇನೆ."<ref>ಯಾರ್ಕ್‌, ಆಂಥನಿ/ಅಂಥೋಣಿ., [http://archive.salon.com/news/sports/bounds/2000/06/28/bounds2/ "ಐ ವಾಂಟ್‌ ಟು ಈಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್, ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513053629/http://archive.salon.com/news/sports/bounds/2000/06/28/bounds2/ |date=2008-05-13 }}, ''[[Salon.com]]'' , 2000-06-28, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ರೀತಿಯ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಜನವರಿ 22, 2002ರಂದು, ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರ ಪ್ರಚಾರ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಮತ್ತವರ ಪರಿವಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹಾದಿಬೀದಿ ಗದ್ದಲವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ [[ಪತ್ರಿಕಾ ಗೋಷ್ಠಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>[[AP]], [http://static.espn.go.com/boxing/news/2002/0122/1315536.html ಟೈಸನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಸರ್ಕಸ್‌‌ ಟೇಕ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಸ್ಟೇಜ್], ''[[ESPN]].com'' , 2002-01-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ಈ ಮಾರಾಮಾರಿಯಿಂದಾಗಿ ನೆವಾಡಾ ಪಂದ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೂನ್‌ 8ರಂದು [[ಟೆನ್ನೆಸೆಯ ಮೆಂಫಿಸ್‌ ನಗರ]]ದ [[ಪಿರಮಿಡ್‌ ಕದನಕಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಯಿತು. ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಎಂಟನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಲಗೈ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಾಕ್‌ ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಉದಾರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಟೈಸನ್‌, ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ರನ್ನು ಅವರ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಹೊಗಳಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/boxing/specials/lewis_v_tyson_fight/2032422.stm ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ ಸ್ಟನ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಫಾರ್ ಫೇಮಸ್‌ ವಿನ್ ], ''[[BBC]] Sport'' , 2002-06-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> [[ಪ್ರತಿ-ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ/ನೋಟಕ್ಕೆ-ಪಾವತಿ]] ವಿಧಾನದ ಕ್ರಯದರದ ದಾಖಲೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಎಂದರೆ USAನಲ್ಲಿಯೇ 1.95 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೂ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟಾರೆ $106.9 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ppv_2" /><ref name="Multichannel News 2007-02-26" /> === ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಹಂತ, ದಿವಾಳಿತನ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ === ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2003ರಂದು ಟೈಸನ್‌ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಕ್ಲಿಫಾರ್ಡ್‌ ಎಟಿಯೆನ್ನೆ]]ರನ್ನು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ 49 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೆಂಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಆತ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೇಜವಾನಿಗೆಂದು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತೊರೆದುಹೋದರು ಹಾಗೂ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹೊಸದೊಂದು [[ಹಚ್ಚೆ]]ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ವದಂತಿಗಳು ಹರಡಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನೇ ಕೆಡಿಸಿದ್ದಿತು.<ref>[http://static.espn.go.com/boxing/news/2003/0222/1513016.html ಎಟೆಯೆನ್ನೆ'ಸ್‌ ನೈಟ್‌ ಎಂಡ್ಸ್‌‌ 49 ಸೆಕೆಂಡ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ಟು ಫಸ್ಟ್‌‌ ರೌಂಡ್‌], '' [[ESPN.com]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2003-02-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಇದು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕಣದಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ವೃತ್ತಿಪರ ವಿಜಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 2003ರಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡಿದ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ದಿವಾಳಿತನ]]ದ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/3120237.stm ಟೈಸನ್‌ ಫೈಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ರಪ್ಟ್‌‌ಸಿ], ''[[BBC]] Sport'' , 2002-08-03, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, ಆತನ ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ''[[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]'' ಆತನಿಗೆ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 100 ಪ್ರಮುಖ ಹೊಡೆತಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಸೊನ್ನಿ ಲಿಸ್ಟನ್‌]]ರ ನಂತರದ 16ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 13, 2003ರಂದು, ಆಗಿನ [[K-1]] ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ದಂತಕಥೆ [[ಬಾಬ್‌ ಸ್ಯಾಪ್ಪ್‌]]‌ರೊಡನೆ [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಿಮೋ ಲಿಯೋಪೊಲ್ಡೋ]]ರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಯಾಪ್ಪ್‌‌ರ ಜಯದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಮುಖಾಮುಖಿಗಾಗಿ ಟೈಸನ್‌ ಕಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. K-1 ಟೈಸನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಗಗೊಳಿಸುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಟೈಸನ್‌‌ರು ಸಾಬೀತಾದ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ, ಈ ಪಂದ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ತಂದುಕೊಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವೀಸಾ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಪಂದ್ಯ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಸಫಲಗೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref>[http://www.tysontalk.com/article48.html K-1 ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಅಫಿಷಿಯಲ್‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಫೈಟ್‌‌]</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಲಾಭ ಬಂದಿತ್ತೇ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಜುಲೈ 30, 2004ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಪುನರ್ಪ್ರವೇಶದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಬಾರಿ [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟು [[ಡ್ಯಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಎರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಮೂರನೇ ಸುತ್ತು ಸಮಬಲವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌ ಕೆಲವೊಂದು ಸರಿಯಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಂತರ ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಅಕ್ರಮ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಟೈಸನ್‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಆದರು. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ತಿಳಿದುಬಂದ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಯ [[ಅಸ್ಥಿಬಂಧ]]ದ ತರಚುವಿಕೆಯಿಂದ ಆದ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಟೈಸನ್‌ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಟೈಸನ್‌‌ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಐದನೇ ಸೋಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/3935121.stm ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಷಾಕ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''[[BBC]] Sports'' , 2004-07-31, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಪಂದ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಸ್ಥಿಬಂಧದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾದರು. ಆತನ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಷೆಲ್ಲಿ ಫಿಂಕೆಲ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಡಿಗೆ ಆಘಾತವಾದ ನಂತರ, ಆತ ಉಪಯುಕ್ತ ಬಲಗೈ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/3942971.stm ಟೈಸನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ ಬ್ಲೇಮ್ಸ್‌ ಇಂಜ್ಯುರಿ], ''[[BBC]] Sports'' , 2004-07-31, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಜೂನ್‌ 11, 2005ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ ತರಬೇತಿಹೊಂದಿದ ಪಟು [[ಕೆವಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]]‌ರ ವಿರುದ್ಧದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏಳನೇ ಸುತ್ತಿನ ಆರಂಭದ ಮುಂಚೆಯೇ ತೊರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದನ್ನು ಸೋತನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ತನಗೆ ಮುಂದೆಯೂ "ಕುಸ್ತಿಯನ್ನಾಡುವ ಕೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಗುಂಡಿಗೆ ನನಗಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ನಾನು ಕುಸ್ತಿಯನ್ನಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/4084744.stm ಟೈಸನ್‌ ಕ್ವಿಟ್ಸ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಡಿಫೀಟ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2005-06-12, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರವಾಸ == 2006ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಿತ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟು [["ಟಿ-ರೆಕ್ಸ್‌‌" ಎಂಬ ಬಿರುದಿನ ಕೋರೆ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌]]‌ ವಿರುದ್ಧದ ನಾಲ್ಕು-ಸುತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸರಣಿಯ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಣಕ್ಕೆ ಓಹಿಯೋದ ಯಂಗ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು.<ref name="coreypics">{{cite web | title = Mike Tyson World Tour: Mike Tyson versus Corey Sanders pictures | url = http://www.tysontalk.com/article591.html | work = Tyson Talk}}</ref> ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ 5&nbsp;ft 10.5 in ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 216 ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ತೂಕವಿರುವ ಆದರೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತ ದೂರ ಇರುವ, ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ 6&nbsp;ft 8 in ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 293 ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ತೂಕವಿದ್ದ, ಕಳೆದ ಏಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲುಕಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ [[ರೆಟಿನಾ]]ದಿಂದಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ಕುರುಡಾದ ಎಡ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಲೋಪಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌‌ರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಟೈಸನ್‌ ಉತ್ತಮ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ "ಪ್ರದರ್ಶನ"ವು ಮುಂಚೆಯೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ "ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ" ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ನಾನು ಈ ಆರ್ಥಿಕ ದುರವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಬರದೇ ಹೋದರೆ, ನಾನು ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರ ಗುದ್ದುವ ಚೀಲ ಆಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ದುಡಿಯುವ ಹಣ ನನ್ನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಚಂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡದೇ ಹೋದರೂ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳ್ಳಲಾರೆ," ಎಂದು ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ "ಪುನಃಪ್ರವೇಶ"ದ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web | title = Tyson Happy With Exhibition, Fans Are Not | first = Sammy | last = Rozenberg | url = http://www.boxingscene.com/?m=show&id=5931 | accessdate = 2009-05-16 | work = Boxing Scene}}</ref> == ಕೀರ್ತಿ ಪರಂಪರೆ == [[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]ನ "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುಗಳ ಪಟ್ಟಿ"ಯ 1998ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ #14ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | author = The Editors of Ring Magazine. | title = The 1999 Boxing Alamanac and Book of Facts | publisher = London Publishing Co. | date = 1999 | location = Ft. Washington, PA | pages = 132 | issn = 10849410}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ರೆಜ್‌ ಗುಟ್ಟರಿಡ್ಜ್‌]] ತಮ್ಮ 1995ರ ಪುಸ್ತಕ 'ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ - ದ ರಿಲೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪವರ್‌'ನಲ್ಲಿ ಗಣಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂವೊಂದು ಕೌಶಲ್ಯ, ವೇಗ, ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಡೆಯುವಿಕೆ, ತೂಕ, ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ/ವಿರೋಧಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ/ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಿದಾಗ ಟೈಸನ್‌ರು ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ 4ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ 7ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುವಾಗಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=April 2009}} 2002ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ [http://boxing.about.com/od/history/a/ring_80_best.htm ಕಳೆದ 80ವರ್ಷಗಳ 80 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108035508/http://boxing.about.com/od/history/a/ring_80_best.htm |date=2017-01-08 }} ಯಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ #72ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ''ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'''ನ 2003ರ [http://boxing.about.com/od/history/a/ring_punchers.htm ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುಷ್ಟಿಹೋರಾಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707075523/http://boxing.about.com/od/history/a/ring_punchers.htm |date=2011-07-07 }}''' '' ಯಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ #16ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ನಂತರ == [[ಚಿತ್ರ:Just before I had him.jpg|thumb|left|ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ಭೋಜನಕೂಟದ ನಂತರ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಜೂನ್‌ 3, 2005ರಂದು ''[[USA ಟುಡೇ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ "ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನವು ವ್ಯರ್ಥ - ನಾನೊಬ್ಬ ವಿಫಲನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ." ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಂತರ ಮುಂದುವರೆಸಿ: "ನಾನು ಸುಮ್ಮನೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಜುಗರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಾನೋರ್ವ [[ಪಾದ್ರಿಯಾಗಲು/ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಲು]] ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ನಾನಿದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದ ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಘನತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಈ ಭಾಗದಿಂದ ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಹೊರಬರಲು/ಮುಕ್ತನಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ಏನೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಅಷ್ಟೆತ್ತರಕ್ಕೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನಾನು ಆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಯಸುತ್ತೇನೆ."<ref name="UST1">ಸರಸೇನೊ, ಜಾನ್‌., [http://www.usatoday.com/sports/boxing/2005-06-02-tyson-saraceno_x.htm ಟೈಸನ್‌ : 'ಮೈ ಹೋಲ್‌ ಲೈಫ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಬೀನ್‌ ಎ ವೇಸ್ಟ್'], ''[[USAToday]].com'' , 2005-06-02, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌ [[ಅರಿಝೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌|ಅರಿಝೋನಾ<ref>[http://msnbc.msn.com/id/8305426/ ಟೈಸನ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಫ್ಲೋನ್‌ ಕೂಪ್‌ ಇನ್‌ ನ್ಯೂ ಹೋಂ], '' [[MSNBC]].com ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2005-06-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]] ಸಮೀಪದ ಶ್ರೀಮಂತರ ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್‌ಗಳಿರುವ [[ಪ್ಯಾರಡೈಸ್‌ ವ್ಯಾಲಿ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ 350 ಪಾರಿವಾಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಸನ್‌ ಅನೇಕ [[ಜಾಲತಾಣ]]ಗಳ ಹಾಗೂ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪ್ರಚಾರದ ಮೂಲಕ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹೆಂಡೆರ್‌ಸನ್‌, ಕೆನ್ನೆತ್., [http://www.ringsidereport.com/Henderson6202006.htm ಎ ಲುಕ್‌ ಅಟ್‌‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌'ಸ್‌‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212221937/http://www.ringsidereport.com/Henderson6202006.htm |date=2008-02-12 }}, ''ringsidereport.com'' , 2002-06-20, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-28.</ref> ಈ ಹಿಂದೆ ಟೈಸನ್‌ ಈ ತರಹದ ಪ್ರಚಾರ/ ದೃಢೀಕರಣಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಅವರು ಇತರೆ ಅಥ್ಳೀಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೀವು ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ/ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದರು.<ref>ಸರಸೇನೊ, ಜಾನ್., [http://www.usatoday.com/sports/comment/saraceno/2002-06-06-saraceno.htm ಟೈಸನ್‌ ಷೋಸ್‌ ಗುಡ್‌-ಗೈ ಸೈಡ್‌ ವಿತ್‌ ಕಿ‌ಡ್ಸ್], ''[[USA Today]]'' , 2002-06-06, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಮನರಂಜನಾ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌<ref>ಬಿರ್ಚ್‌, ಪೌಲ್‌/ಪಾಲ್., [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/5326980.stm ಟೈಸನ್‌ ರೆಡ್ಯೂಸ್‌ಡ್‌‌ ಟು ವೇಗಾಸ್‌‌ ಟರ್ನ್], ''[[BBC]] Sports'' , 2002-09-13, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ನ ಮೋಜಿನಮಂದಿರ/ಕ್ಯಾಸಿನೋಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯಗಳ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/5393536.stm ಡೆಟ್‌-ರಿಡನ್‌ ಟೈಸನ್‌ ರಿಟರ್ನ್ಸ್‌ ಟು ರಿಂಗ್‌], '' [[BBC]] Sports'' , 2006-09-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29, 2006ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು [[ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್ಬಿನಿಂದ ಹೊರಟ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ ಆರಕ್ಷಕ ದಳದ [[SUV]]ಗೆ ಅಪಘಾತ ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ [[DUI]] ಹಾಗೂ [[ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ]] [[ಅಪರಾಧಿ]]ಯೆಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇಲೆ ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆರಕ್ಷಕರು [[ಮಾರಿಕೋಪಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಂದರ್ಭದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, "[ಟೈಸನ್‌ ]ರು ಇಂದು [ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳನ್ನು] ಬಳಸಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ತನಗಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವ ಕಾರಣ ತಾನು ಅದರ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ."<ref>ಗೇನರ್‌, ಟಿಂ., [http://sg.sports.yahoo.com/061229/3/45pl7.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಅರೆಸ್ಟೆಡ್‌ ಆನ್‌ ಕೊಕೈನ್‌ ಚಾರ್ಜಸ್], ''Yahoo.com ಮೂಲಕ [[Reuters]]'' , 2007-12-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಟೈಸನ್‌ ಜನವರಿ 22, 2007ರಂದು ಮಾರಿಕೋಪಾ ಕೌಂಟಿಯ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಾನು ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವಿಸಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಲ್ಲ ಎಂದು ಕೋರಿದರು. ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಆರೋಪದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆ ಎದುರುನೋಡುತ್ತಾ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಆತ ತನ್ನನ್ನು "ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವ್ಯಸನಗಳಿಗೆ" ನೀಡುವ ಒಳರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಖಾನ್‌, ಕ್ರಿಸ್., [http://www.abqtrib.com/news/2007/feb/08/boxing-tyson-enters-rehab-facility/ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌: ಟೈಸನ್‌ ಎಂಟರ್ಸ್‌ ‌ರೀಹ್ಯಾಬ್‌ ಫೆಸಿಲಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929123034/https://www.abqtrib.com/news/2007/feb/08/boxing-tyson-enters-rehab-facility/ |date=2007-09-29 }}, '' [[ದ ಅಲ್ಬ್ಯೂಕರ್ಕ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2007-02-08, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-06.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24, 2007ರಂದು, ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಕೊಕೈನ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನವೆಂಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ಆರೋಪಗಳ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸೆರೆವಾಸ, 360 ಗಂಟೆಗಳ ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷಣೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಫಿರ್ಯಾದುದಾರರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸೆರೆವಾಸ ವಿಧಿಸಲು ಕೋರಿದ್ದಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತನ್ನ ಮಾದಕವಸ್ತು ವ್ಯಸನದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಕೇಳಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಆತನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ದೀರ್ಘಶಿಕ್ಷೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>BBC NEWS, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7102471.stm ಟೈಸನ್‌ ಜೈಲ್‌ಡ್‌ ಆನ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಚಾರ್ಜಸ್], ''news.bbc.com'' , 2007-11-19, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-11-19.</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಟೈಸನ್‌ ಕಾನೂನಿನ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳೆಂದರೆ ಮಗ ಡಾಮಟೋ ಕಿಲ್‌ರೇನ್‌ ಟೈಸನ್‌,<ref>https://books.google.com/books?id=ZVsRp-U8P7EC&amp;pg=PA255&amp;lpg=PA255&amp;dq=d'amato+kilrain+tyson&amp;source=bl&amp;ots=yCghZTb_fg&amp;sig=nCEoYBW_u-0zTfyzo8Rd7mvZzpg&amp;hl=en&amp;ei=OPnKSpuyEoK2sgOW2N2hBQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5#v=onepage&amp;q=d'amato%20kilrain%20tyson&amp;f=false</ref> ಮಗಳು ಕುಮಾರಿ ಮೈಕೆಲ್‌ ಟೈಸನ್‌ ("ಮಿಕಿ" ಎಂದೂ ಸಹಾ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ),ಮತ್ತು ರೇನಾ, ಅಮಿರ್‌, ಮಿಗುಯೆಲ್‌, ಎಕ್ಸೋಡಸ್‌, ಹಾಗೂ ಮಿಲನ್‌. ಆತನ ಮೊದಲ ದಾಂಪತ್ಯವು ನಟಿ [[ರಾಬಿನ್‌ ಗಿವೆನ್ಸ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1988ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1989ರವರೆಗಿತ್ತು.<ref name="divorc1" /> ಗಿವೆನ್ಸ್‌ ತನ್ನ ''[[ಹೆಡ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಕ್ಲಾಸ್‌‌]]'' ಎಂಬ [[ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಗಿವೆನ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ದಾಂಪತ್ಯವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆ, [[ಪತ್ನಿಯ ಹೀಗಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳ ಆರೋಪ ಮತ್ತು ಗಿವೆನ್ಸ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಚಿನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಪೀಡಿಸುವಿಕೆಗಳ ಆರೋಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಾಗೂ ಸದ್ದುಗದ್ದಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="givens1">{{cite web | title = Mike Tyson vs. Robin Givens: the champ's biggest fight | author = ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]'' | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_n3_v44/ai_6932688 | accessdate = 2007-04-24 | work = Find Articles at BNet | archiveurl = https://archive.is/20120629052622/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_n3_v44/ai_6932688/ | archivedate = 2012-06-29 | url-status = live }}</ref> "ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಗಿವೆನ್ಸ್‌ [[ಬಾರ್ಬರಾ ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌]]ರೊಡನೆ ಜಂಟಿ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಿದಾಗ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ [[ABC]] [[TV]] [[ಸುದ್ದಿವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[20/20]]'' ಯಲ್ಲಿ, ಗಿವೆನ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಜೀವನವನ್ನು "ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ, ಶುದ್ಧ ನರಕ, ನಾನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ"<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEFD7123CF933A0575AC0A96E948260 ವೈಫ್‌ ಡಿಸ್ಕಸಸ್‌ ಟೈಸನ್‌], '' [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 1988-09-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-24.</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉತ್ಕಟ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವು. ಗಿವೆನ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು "[[ಉನ್ಮಾದದ ಖಿನ್ನತೆ]]" ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ/ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳು/ದೂರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಟೈಸನ್‌ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದೆಂಬಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ಮುಖಭಾವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="givens1" /> ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಗಿವೆನ್ಸ್‌, ದೂಷಿಸುವರೆಂದು ಆರೋಪ ಹೊತ್ತ ಟೈಸನ್‌ರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="givens1" /> ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಕೆ ತನಗೆ [[ಗರ್ಭಪಾತ]]ವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಟೈಸನ್‌ ಆಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಗರ್ಭವತಿಯೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಆ ನೆಪವನ್ನು ತನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಳೆಂದು ದೂರಿದರು.<ref name="givens1" /><ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE1DA123CF935A15753C1A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=2|title=Boxing Notebook; Lalonde-Leonard: It's Same Old Hype|last=Berger|first=Phil|date=October 26, 1988|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|accessdate=2008-12-18}}</ref> ಆತನ ಎರಡನೇ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವು ಮೋನಿಕಾ ಟರ್ನರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 19, 1997ರಿಂದ ಜನವರಿ 14, 2003ರವರೆಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="divorc2">{{cite web | title = Tyson finalizes divorce, could pay ex $9 million | author = ''[[Jet (magazine)|Jet]] | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_6_103/ai_97235749 | accessdate = 2007-04-24 | work = Find Articles at BNet | archive-date = 2010-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100407040551/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_6_103/ai_97235749/ | url-status = dead }}</ref> ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಟರ್ನರ್‌ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ DC]]ಯ [[ಜಾರ್ಜ್‌ಟೌನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥಳೀಯ]] [[ಶಿಶುವೈದ್ಯೆ]]ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="smg1">[http://www.thesmokinggun.com/archive/tysondiv1.html ದ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಗನ್‌: ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿ], ''[[ದ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಗನ್‌]], ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-30.''</ref> ಆಕೆಯು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ಮಾಜಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಗವರ್ನರ್‌]] ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಮಿಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರುವ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಸ್ಟೀಲೆ]]ಯವರ ಸಹೋದರಿಯೂ ಹೌದು. ಟರ್ನರ್‌, ತಮ್ಮ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಲಾಗದ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಮಿಸಲನರ್ಹ ತಪ್ಪಾದ"<ref name="smg1" /> ಕಾರ್ಯವಾದ ವ್ಯಭಿಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರೆಸಿ ಟೈಸನ್‌ರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಜನವರಿ 2002ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು : ರೇನಾ (ಜನನ ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1996) ಮತ್ತು ಅಮಿರ್‌ (ಆಗಸ್ಟ್‌ 5, 1997). ಮೇ 25, 2009ರಂದು, ಟೈಸನ್‌‌ರ 4-ವರ್ಷದ ಮಗಳು, ಎಕ್ಸೋಡಸ್‌ಳನ್ನು ಆಕೆಯ 7-ವರ್ಷದ ಸಹೋದರ, ಮಿಗುಯೆಲ್‌, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ತಂತಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ, ಕಸರತ್ತಿನ ಕಾಲ್ತುಳಿತದ ಯಂತ್ರದಿಂದ ನೇತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ. ಮಗುವಿನ ತಾಯಿ ತಂತಿಯ ಸಿಕ್ಕನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ [[CPR]]ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿದಳು. ಎಕ್ಸೋಡಸ್‌ "ತೀವ್ರ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ"ಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್‌‌ನ St. ಜೋಸೆಫ್ಸ್‌‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ಸಾಧನಗಳ ಸಹಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಳು. ತರುವಾಯ ತನಗಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೇ 26, 2009ರಂದು<ref name="cnn1.com">{{cite web | title = Police: Tyson's daughter on life support | url = http://www.cnn.com/2009/US/05/25/arizona.tyson.daughter/index.html | work = CNN}}</ref><ref name="cnn2.com">{{cite web | title = Tyson's daughter dies after accident, police say | url = http://www.cnn.com/2009/US/05/26/arizona.tyson.daughter/index.html | work = CNN}}</ref> ಮರಣಿಸಿದಳು. ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ 32 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಲಕಿಹಾ ಸ್ಪೈಸರ್‌ರೊಂದಿಗೆ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಪುಟ್ಟ, ಖಾಸಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌‌ ಹಿಲ್ಟನ್‌ನ ಹೋಟೆಲ್‌-ವಿನೋದಗೃಹದಲ್ಲಿನ ಲಾ ಬೆಲ್ಲಾ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌/ಮದುವೆಯ ಚಾಪೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೂನ್‌ 6, 2009ರ ಶನಿವಾರದಂದು ಮದುವೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Marries-1006746.aspx|title=Mike Tyson Marries Two Weeks After Daughter's Death|publisher=TVGuide.com|accessdate=2009-06-10|archive-date=2010-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111010505/http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Marries-1006746.aspx|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಪೈಸರ್‌ NV ಹತ್ತಿರದ ಉಪನಗರ ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್‌ನ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಮದುವೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮುಂಚೆಯಷ್ಟೇ ಜೋಡಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಪರವಾನಗಿ ದೊರೆತಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಮಗಳು/ಪುತ್ರಿ ಮಿಲನ್‌ಳ ತಾಯಿ ಸ್ಪೈಸರ್‌. ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2009ರಂದು, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಮಾರಿಗಿಳಿದಾಗ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, TVGuide.comಗೆ ಆರಕ್ಷಕರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು. "ಅವರು ಮಾರಾಮಾರಿಗಿಳಿದಿದ್ದರು. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಸಿಗಿದ ಗಾಯವಾಗಿತ್ತು, ಆತನನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ," ಆರಕ್ಷಕರು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಣಿಸುವಂತ ಗಾಯಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆರಕ್ಷಕ ದಾಖಲೆಗಳು ತೋರಿಸುವ ಹಾಗೆ $20,000 ಮೊತ್ತದ ಜಾಮೀನು ಪಾವತಿಸಿದ ನಂತರ 8:24 p.mಕ್ಕೆ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ವಿರುದ್ಧ ಹಲ್ಲೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| author=Joyce Eng| title=Mike Tyson Arrested in Airport Scuffle| url=http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Arrested-1011995.aspx| work=TVGuide.com| access-date=2009-12-21| archive-date=2010-02-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20100214032955/http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Arrested-1011995.aspx| url-status=dead}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == {{Details|Mike Tyson in popular culture}} ತನ್ನ ಖ್ಯಾತಿ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದ್ದ 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಟೈಸನ್‌ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತನ ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆತನ ಕಣದಲ್ಲಿನ ಅತಿರೇಕದ ಹಾಗೂ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ನಡತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯ ಅಳವಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರು.<ref>[http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker/outrageousresults ESPN25: ದ 25 ಮೋಸ್ಟ್‌ ಔಟ್‌ರೇಜಿಯಸ್‌ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827133854/http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker%2Foutrageousresults |date=2006-08-27 }}, ''[[ESPN25]].com'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-01.</ref> ಇದುವರೆಗೆ, ಟೈಸನ್‌ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಿರುದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಕಿರುತೆರೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿಡಂಬನೆ]] ಅಥವಾ [[ಅಪಹಾಸ್ಯ]]ದ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ, ಸಾಹಿತಿ ಜೋ ಲೇಡೆನ್‌ರ ಪುಸ್ತಕ ''ದ ಲಾಸ್ಟ್‌‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ಫೈಟ್‌‌: ದ ಎಕ್ಸಟ್ರಾ ಆರ್ಡಿನರಿ ಟೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟು ಮೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೌ ಒನ್‌ ಫೈಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ಡ್‌ ದೇರ್‌ ಲೈವ್ಸ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಎವರ್'' ‌ದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಡಗ್ಲಾಸ್‌‌ರ ಪರಸ್ಪರರ ಹೆವಿವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಶಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಬಂದವಲ್ಲದೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ಪಂದ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಆರಂಭದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿತ್ತು. == ಟೈಸನ್‌ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ == 2008ರಲ್ಲಿ, ''[[ಟೈಸನ್‌]]'' ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕ್ಯಾನ್ನೆಸ್‌ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಟೊಬ್ಯಾಕ್‌‌]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷಣಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸಹಾ ಇವೆ. ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತಲ್ಲದೇ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ [[ರಾಟನ್‌ ಟೊಮ್ಯಾಟೋಸ್‌]] ಜಾಲತಾಣದಿಂದ 86%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು. == ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು == {{start box}} |- |align="center" colspan=8|'''50 ಗೆಲುವುಗಳು''' (44 ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ಗಳು, 5 ನಿರ್ಣಯಗಳು, 1 ಅನರ್ಹತೆ), '''6 ಸೋಲುಗಳು''' , '''0 ಡ್ರಾಗಳು''' , '''2 ಫಲಿತಾಂಶರಹಿತ ಪಂದ್ಯಗಳು''' <ref>{{cite web |url=http://www.boxrec.com/list_bouts.php?human_id=474&cat=boxer |title=Mike Tyson's career boxing record |work=[[Boxrec.com]] |accessdate=2008-01-18 |archive-date=2012-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005125317/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=474&cat=boxer |url-status=dead }}</ref> |- |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|Res. |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ದಾಖಲೆ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಮಾದರಿ/ವಿಧ/ಲಕ್ಷಣ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|Rd., ಸಮಯ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ದಿನಾಂಕ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಸ್ಥಳ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |50-6 |align=left|{{flagicon|IRE}} [[ಕೆವಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]] |[[TKO]] || 6 {{small|(10)}}, 3:00 |2005-06-11 || align=left|{{flagicon|Washington, D.C.}} [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, DC]] |align=left|{{small|Tyson's trainer Jeff Fenech asked for the fight to be stopped after the sixth round. McBride pushed Tyson over in the sixth. Tyson struggled to get up and looked exhausted. Fenech decided Tyson was unable to continue through exhaustion and called the fight off.}} |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |50-5 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಡ್ಯಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] |[[KO]] || 4 {{small|(10)}}, 2:51 |2004-07-30 || align=left|{{flagicon|Kentucky}} [[ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, KY]] |align=left|{{small|With 30 seconds left in round one, Tyson sustained ligament damage to his left knee and visibly reached for his knee in pain. Tyson was knocked out in round four and claimed afterwards he was struggling to even stand from the injury. Four days later, Tyson underwent successful surgery to repair the torn knee ligaments.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |50-4 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಕ್ಲಿಫಾರ್ಡ್‌ ಎಟಿಯೆನ್ನೆ]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 0:49 |2003-02-22 || align=left|{{flagicon|Tennessee}} [[ಮೆಂಫಿಸ್‌, TN]] | |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |49-4 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಲೆನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌‌]] |KO || 8 {{small|(12)}}, 2:25 |2002-06-08 || align=left|{{flagicon|Tennessee}} ಮೆಂಫಿಸ್‌, TN |align=left|{{small|[[List of IBF world champions#Heavyweight|IBF]]/[[List of IBO world champions#Heavyweight|IBO]]/[[List of WBC world champions#Heavyweight|WBC]] Heavyweight titles on the line.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |49-3 |align=left|{{flagicon|DEN}} [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌]] |TKO || 7 {{small|(10)}}, 3:00 |2001-10-13 || align=left|{{flagicon|DEN}} {{small|[[Copenhagen|Copenhagen, Denmark]]}} |align=left|{{small|Corner retirement.}} |- align="center" |style="background: #dddddd"|NC |48-3 |align=left|{{flagicon|POL}} [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಗೊಲೊಟಾ]] |[[ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ]] || 3 {{small|(10)}} |2000-10-20 || align=left|{{flagicon|Michigan}} [[ಆಬರ್ನ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌, MI]] |align=left|{{small|Originally a win after round two for Tyson after Gołota refused to continue fighting, the bout was ruled a no contest by the Michigan State Athletic Commission due to Tyson testing positive for [[marijuana]] after the fight.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |48-3 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಲೂ/ಲೌ ಸವಾರೆಸೆ]] |TKO || 1 {{small|(10)}}, 0:38 |2000-06-24 || align=left|{{flagicon|SCO}} [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌]] |align=left|{{small|Tyson accidentally hits referee [[John Coyle]] after Coyle stopped the bout. During post fight interview, he comments he'd eat Lennox Lewis' children.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |47-3 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌]] |TKO || 2 {{small|(10)}}, 1:03 |2000-01-29 || align=left|{{flagicon|ENG}} {{small|[[Manchester|Manchester, England]]}} | |- align="center" |style="background: #dddddd"|NC |46-3 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಆರ್ಲಿನ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌]] |ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ || 1 {{small|(10)}}, 3:00 |1999-10-23 || align=left|{{flagicon|Nevada}} [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV]] |align=left|{{small|Norris suffered a knee injury following a post-bell punch from Tyson.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |46-3 |align=left|{{flagicon|RSA}} [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಬೋಥಾ]] |KO || 5 {{small|(10)}}, 2:59 |1999-01-16 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV | |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |45-3 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]] |ಅನರ್ಹತೆ || 3 {{small|(12)}} |1997-06-28 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|"[[The Bite Fight]]", Tyson disqualified for twice biting Holyfield's ears in round three.}} |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |45-2 |align=left|{{flagicon|USA}} ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ |TKO || 11 {{small|(12)}}, 0:37 |1996-11-09 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Lost [[List of WBA world champions#Heavyweight|WBA Heavyweight title]].}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |45-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಬ್ರೂಸ್‌‌ ಸೆಲ್ಡನ್‌]] |TKO || 1 {{small|(12)}}, 1:49 |1996-09-07 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBA Heavyweight title. WBC title not on the line. Tyson relinquished the WBC title on September 24.}}<ref name="The New York Times 1996-09-25">{{cite news | title=Tyson Yields W.B.C. Title | date=1996-09-25| publisher=The New York Times Company| url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E3D71F3DF936A1575AC0A960958260 | work =The New York Times| accessdate = 2008-03-14}}</ref> |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |44-1 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]] |TKO || 3 {{small|(12)}}, 0:50 |1996-03-16 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBC Heavyweight title.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |43-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಬಸ್ಟರ್‌‌ ಮಾಥಿಸ್‌, Jr.]] |KO || 3 {{small|(12)}}, 2:32 |1995-12-16 || align=left|{{flagicon|Pennsylvania}} [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |42-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಪೀಟರ್‌ ಮೆಕ್‌‌ನೀಲೆ]] |ಅನರ್ಹತೆ || 1 {{small|(10)}} |1995-08-19 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|McNeeley was disqualified after his manager entered the ring.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |41-1 |align=left|{{flagicon|CAN}} [[ಡೊನೊವನ್‌‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 12 |1991-06-28 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|The rematch was as brutal as the first and as a result Ruddock sustained a broken jaw and Tyson suffered a perforated eardrum.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |40-1 |align=left|{{flagicon|CAN}} ಡೊನೊವನ್‌‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌‌ |TKO || 7 {{small|(12)}}, 2:22 |1991-03-18 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|The fight was surrounded in controversy after referee Richard Steele stopped Ruddock in the 7th round after a barrage of punches from Tyson even though he appeared to be ok to continue. As a result of the premature stoppage a fight broke out in the ring between both camps and a rematch was called for.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |39-1 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 2:27 |1990-12-08 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ]] |align=left|{{small|The fight was waved off by the referee as a result of the three knock-down rule. Alex Stewart had gone down three times in the first round.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |38-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಹೆನ್ರಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌‌]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 2:47 |1990-06-16 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Tyson gained revenge over the man who had beaten him twice in the amateurs.}} |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |37-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಡಗ್ಲಾಸ್‌‌]] |KO || 10 {{small|(12)}} |1990-02-11 || align=left|{{flagicon|JPN}} [[ಟೋಕ್ಯೋ, ಜಪಾನ್‌]] |align=left|{{small|Lost IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |37-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಕಾರ್ಲ್‌‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌]] |TKO || 1 {{small|(12)}}, 1:33 |1989-07-21 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |36-0 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]] |TKO || 5 {{small|(12)}}, 2:55 |1989-02-25 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |35-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌]] |KO || 1 {{small|(12)}}, 1:31 |1988-06-27 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |34-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಟೋನಿ ಟಬ್ಬ್ಸ್‌]] |TKO || 2 {{small|(12)}}, 2:54 |1988-03-21 || align=left|{{flagicon|JPN}} ಟೋಕ್ಯೋ, ಜಪಾನ್‌ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |33-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್‌]] |TKO || 4 {{small|(12)}}, 2:55 |1988-01-22 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |32-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಟೈರೆಲ್‌ ಬಿಗ್ಗ್ಸ್‌]] |TKO || 7 {{small|(12)}}, 2:59 |1987-10-16 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |31-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಟೋನಿ ಟಕರ್‌‌‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 12 |1987-08-01 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won IBF Heavyweight title and retained WBA/WBC Heavyweight titles, becoming Undisputed Heavyweight champion.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |30-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಪಿಂಕ್‌ಲನ್‌ ಥಾಮಸ್‌]] |TKO || 6 {{small|(12)}}, 2:00 |1987-05-30 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Retained WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |29-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 12 |1987-03-07 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBA Heavyweight title and retained WBC Heavyweight title.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |28-0 |align=left|{{flagicon|JAM}} [[ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌‌]] |TKO || 2 {{small|(12)}}, 2:35 |1986-11-22 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBC Heavyweight title.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |27-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಅಲೋನ್ಜೋ ರಾಟ್ಲಿಫ್‌]] |KO || 2 {{small|(10)}}, 1:41 |1986-09-06 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |26-0 |align=left|{{flagicon|CUB}} ಜೋಸ್‌ ರಿಬಾಲ್ಟಾ |TKO || 10 {{small|(10)}}, 1:23 |1986-08-17 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |25-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಮಾರ್ವಿಸ್‌‌ ಫ್ರೇಜಿಯರ್‌]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 0:30 |1986-07-26 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಗ್ಲೆನ್ಸ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |24-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಲೊರೆನ್ಜೋ ಬಾಯ್ಡ್‌‌ |KO || 2 {{small|(10)}}, 1:43 |1986-07-11 || align=left|{{flagicon|New York}} ಸ್ವಾನ್‌ ಲೇಕ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |23-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ವಿಲಿಯಂ ಹೊಸಿಯಾ |KO || 1 {{small|(10)}}, 2:03 |1986-06-28 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಟ್ರಾಯ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |22-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ರೆಜ್ಜೀ ಗ್ರಾಸ್‌‌ |TKO || 1 {{small|(10)}}, 2:36 |1986-06-13 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |21-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಮಿಚ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 10 |1986-05-20 || align=left|{{flagicon|New York}} ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |20-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಟಿಲ್ಲಿಸ್‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 10 |1986-05-09 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಗ್ಲೆನ್ಸ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |19-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಸ್ಟೀವ್‌‌ ಝೌಸ್ಕಿ |KO || 3 {{small|(10)}}, 2:39 |1986-03-10 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಯೂನಿಯನ್‌ಡೇಲ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |18-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೆಸ್ಸೀ/ಜೆಸ್ಸೇ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್‌]] |DQ || 6 {{small|(10)}}, 1:19 |1986-02-16 || align=left|{{flagicon|New York}} ಟ್ರಾಯ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |17-0 |align=left|{{flagicon|USA}}ಮೈಕ್‌ ಜೇಮ್‌‌ಸನ್‌‌ |TKO || 5 {{small|(8)}}, 0:46 |1986-01-24 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |16-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಡೇವಿಡ್‌‌ ಜಾಕೋ]] |TKO || 1 {{small|(10)}}, 2:16 |1986-01-11 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಆಲ್ಬೆನಿ, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |15-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಮಾರ್ಕ್‌‌ ಯಂಗ್‌ |KO || 1, 0:50 |1985-12-27 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಲಥಮ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |14-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಸ್ಯಾಮ್ಮಿ ಸ್ಕಾಫ್‌‌ |KO || 1 {{small|(10)}}, 1:19 |1985-12-06 || align=left|{{flagicon|New York}} ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |13-0 |align=left|{{flagicon|CAN}} ಕಾನ್ರಾಯ್‌‌ ನೆಲ್ಸನ್‌ |KO || 2 |1985-11-22 || align=left|{{flagicon|New York}} ಲಥಮ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |12-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಎಡ್ಡೀ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌‌ |KO || 1, 1:17 |1985-11-13 || align=left|{{flagicon|Texas}} [[ಹೌಸ್ಟನ್‌‌, TX]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |11-0 |align=left|{{flagicon|TRI}} ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌‌ ಬೆಂಜಮಿನ್‌‌ |TKO || 1, 0:54 |1985-11-01 || align=left|{{flagicon|New York}} ಲಥಮ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |10-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕೋಲೆ |KO || 1 {{small|(8)}}, 0:37 |1985-10-25 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |9-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಡಾನ್ನಿ ಲಾಂಗ್‌]] |KO || 1 {{small|(6)}}, 1:28 |1985-10-09 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |8-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಮೈಕೆಲ್‌ ಜಾನ್‌ಸನ್‌‌ |KO || 1 {{small|(6)}}, 0:39 |1985-09-05 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |7-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಲಾರೆನ್ಜೋ ಕೆನಡಿ |TKO || 1 {{small|(6)}}, 1:05 |1985-08-15 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |6-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಸಿಮ್ಸ್‌‌ |KO || 3 {{small|(6)}}, 2:04 |1985-07-19 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಪಫ್‌‌ಕೀಪ್ಸೀ, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |5-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಜಾನ್‌‌ ಆಲ್ಡರ್‌ಸನ್‌‌ |TKO || 2 {{small|(6)}} |1985-07-11 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |4-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ರಿಕಾರ್ಡೋ ಸ್ಪೇನ್‌‌ |KO || 1 {{small|(6)}}, 0:39 |1985-06-20 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |3-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಡಾನ್‌ ಹಾಲ್ಪಿನ್‌‌ |KO || 4 {{small|(4)}} |1985-05-23 || align=left|{{flagicon|New York}} ಆಲ್ಬೆನಿ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |2-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಟ್ರೆಂಟ್‌‌ ಸಿಂಗಲ್‌ಟನ್‌‌ |TKO || 1 {{small|(4)}}, 0:53 |1985-04-10 || align=left|{{flagicon|New York}} ಆಲ್ಬೆನಿ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |1-0 |align=left|{{flagicon|PUR}} ಹೆಕ್ಟರ್‌ ಮರ್ಸಿಡೀಸ್‌ |TKO || 1 {{small|(4)}}, 1:47 |1985-03-06 || align=left|{{flagicon|New York}} ಆಲ್ಬೆನಿ, NY | {{end box}} == ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು == ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲೇ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು:<ref>[https://web.archive.org/web/20050418182915/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/spoty_overseas.shtml ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಆಫ್‌ ದ ಇಯರ್‌ - ಓವರ್‌ಸೀಸ್‌ ವಿನ್ನರ್ಸ್], ''[[BBC]].co.uk' ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-31.''</ref> '''ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' * ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ 1982 * [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋವ್ಸ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ 1984 * ನಿರ್ವಿವಾದ [[ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] (ಮೂರೂ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರು ‌; [[WBA]], [[IBF]], ಮತ್ತು [[WBC]]) — ಆಗಸ್ಟ್‌ 1, 1987 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990 * [[WBC]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — ನವೆಂಬರ್‌ 22, 1986 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990, ಮಾರ್ಚ್‌ 16, 1996 – 1997 (ವಿರಾಮದ ಅವಧಿ) * [[WBA]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 1987 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 7, 1996 – ನವೆಂಬರ್‌ 9, 1996 * [[IBF]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — ಆಗಸ್ಟ್‌ 1, 1987 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990 '''ದಾಖಲೆಗಳು''' * ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — 20 ವರ್ಷ 4 ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸು * ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನ ತ್ವರಿತ KO — 8 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು '''ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' * [[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ವರ್ಷದ ಕುಸ್ತಿಪಟು]]—1986 & 1988 * [[BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಕ್ತಿ]]—1989 * ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ವರ್ಷದ ಉಜ್ವಲ ವ್ಯಕ್ತಿ—1985 {{start box}} {{s-ach|aw}} {{succession box | before=[[Marvin Hagler]] <br />& [[Donald Curry]] | title= [[Ring Magazine Fighter of the Year]] | years= 1986 | after= [[Evander Holyfield]] }} {{succession box | before=[[Evander Holyfield]] | title= [[Ring Magazine Fighter of the Year]] | years= 1988 | after= [[Pernell Whitaker]] }} {{succession box | before=[[Michael Spinks]] | title= [[The Ring Magazine|The Ring]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]]| years= June 27, 1988 - February 11, 1990 | after= [[James Buster Douglas]] }} {{s-sports}} {{s-bef | before=[[Trevor Berbick]]}} {{s-ttl | title=[[World Boxing Council|WBC]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=November 22, 1986 – February 11, 1990}} {{s-aft | rows=4 | after=[[James Buster Douglas|Buster Douglas]]}} {{s-bef | before=[[James Smith (boxer)|James Smith]]}} {{s-ttl | title=[[World Boxing Association|WBA]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=March 7, 1987 – February 11, 1990}} {{s-bef | before=[[Tony Tucker]]}} {{s-ttl | title=[[International Boxing Federation|IBF]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=August 1, 1987 – 11 February 1990}} |- {{s-vac | last=[[Leon Spinks]]}} {{s-ttl | title=[[Undisputed Championship|Undisputed]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=August 1, 1987 – 11 February 1990}} {{s-bef | before= [[Frank Bruno]]}} {{s-ttl | title= [[World Boxing Council|WBC]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=March 16, 1996– September 24, 1997<br />Vacated}} {{s-vac | next=[[Lennox Lewis]]}} {{succession box | before=[[Bruce Seldon]] | title=[[World Boxing Association|WBA]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=September 7, 1996 – November 9, 1996 | after=[[Evander Holyfield]] }} {{end box}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [[ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[WBA ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[WBC ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[IBF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪೀಕ್‌-ಅ-ಬೂ]] * [[ಕ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕಿಲ್‌‌ (ಪಟ್ಟಣ), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] * [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIV]] * [[ಟೈಸನ್‌ (ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ)]] * ಫೇಸಿಂಗ್‌ ಟೈಸನ್‌ [[ಪುಸ್ತಕ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat}} {{wikiquote}} * {{boxrec|id=000474}} * [http://sify.com/news/fullstory.php?a=jf1huhffadi&amp;title=Mike_Tyson_s_daughter_dies_after_freak_accident?vsv=smm ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರಿ ಸಾವು] * [http://www.officialmiketyson.com ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801192228/http://officialmiketyson.com/ |date=2015-08-01 }} * [http://boxing-scoop.com/show_boxer.php?boxer_ID=3854 ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆ] * [http://jco.usfca.edu/boxing/ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಯ್ಸ್‌‌ ಕೆರೋಲ್‌ ‌ಓಟ್ಸ್‌ ಬರೆದ ಲೇಖನ, 1986-1997] * [http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/2005/06/13/tyson.history/content.1.html ಜೂನ್‌ 2005 SI ಟೈಸನ್‌ರ ಜೀವನದ ಹಿನ್ನೋಟದ ಚಿತ್ರಶಾಲೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221233331/http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/2005/06/13/tyson.history/content.1.html |date=2009-02-21 }} * [https://www.nytimes.com/2008/05/11/movies/11aran.html?_r=2 ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅವರ ಹಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಓಲಾಡಿಸಿದೆ] ಲೇ: ಟಿಂ ಅರಾಂಗೋ, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಮೇ 11, 2008 {{DEFAULTSORT:Tyson, Mike}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಖೈದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಅತ್ಯಾಚಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು]] [[ವರ್ಗ:ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋವ್ಸ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:IBF ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಖೈದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:WBA ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:WBC ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] 9uvovora7bk3o8p6018jq1yuqg2a9ad 0 22451 1375638 1362661 2026-06-21T23:20:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375638 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography 2 | playername = Lionel Messi | image = [[ಚಿತ್ರ:Messi_Training.jpg|250px]] | fullname = Lionel Andrés Messi<!-- Not Cuccitini --><ref name="profile"/><ref>{{cite web | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 2009-06-14 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Rosario]] | countryofbirth = [[Argentina]] | height = {{convert|1.69|m|0|abbr=on}}<ref name="profile">{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_07-08/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 2008-05-03 | publisher = fcbarcelona.com}}</ref> | currentclub = [[Inter Miami CF|Inter Miami]] | clubnumber = 10 | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] / [[Forward (association football)|Striker]] | youthyears1 = 1995–2000 | youthyears2 = 2000–2004 | youthclubs1 = [[Newell's Old Boys]] | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] youthclubs3. = [[Paris Saint-German]] youthclubs4. = [[Inter Miami CF]] | years1 = 2004–2005 | clubs1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | caps1 = 5 | goals1 = 0 | years2 = 2004–2021 | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 304<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = 275<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | nationalyears1 = 2005 | nationalyears2 = 2008 | nationalyears3 = 2005–2025 | nationalteam1 = [[Argentina national under-20 football team|Argentina U20]] | nationalteam2 = [[Argentina Olympic football team|Argentina U23]] | nationalteam3 = [[Argentina national football team|Argentina]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 6 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 2 | nationalcaps3 = 97 | nationalgoals3 = 45 | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ARG}}}} {{MedalSport | Men's [[Football at the Summer Olympics|Football]]}} {{MedalGold | [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Football at the 2008 Summer Olympics - Men's tournament|Team Competition]]}} | pcupdate = 30 January 2010 | ntupdate = 14 November 2009 }} '''ಲಿಯೋನೆಲ್ ಆಂಡ್ರೇಸ್ ಮೆಸ್ಸಿ''' ({{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}};ಜನನ 24 ಜೂನ್ 1987) ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ. ಈತ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ MLS ದ Inter Miami CF ತಂಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜೇಂಟೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ಅವನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 2006-02-24 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 2008-07-28 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 2008-04-24 | url = https://www.theguardian.com/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = ''The Guardian'' | accessdate = 2009-03-31}}</ref>. ಇವನು 7 Ballon d'Or (ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡು)ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ FIFA ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ ಎಂದು 21ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 2009-07-07}}</ref><ref name="Gala 2008">{{cite news | url =http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07 | archive-date = 2011-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110721205354/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> ಅವನ ಆಟದ ಶೈಲಿ ಹಾಗು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನ ದಂತಕಥೆ [[ಡೀಗೋ ಮರಡೋನ]]ನ ಆಟದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಮರಡೋನ ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ತನ್ನ "ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ" ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 2007-04-19 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher=''China Daily''|date=2006-02-25|accessdate=2006-10-08}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಬೇಗನೆ ಗುರುತಿಸಿತು. ಅವನು 2000ದಲ್ಲಿ ರೊಸಾರಿಯೋ-ಮೂಲದ ನೆವೆಲ್'ಸ್ ಓಲ್ಡ್ ಬಾಯ್'ಸ್ ಯುವ ತಂಡವನ್ನು ತೊರೆದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ. ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಅವನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಕೊರತೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೊಡಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮುಂದಿರಿಸಿತು. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 2004-05ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ. ಒಂದು ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಲಾ ಲಿಗಾ ದಾಖಲೆ ಮುರಿಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಈತ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ ಗೋಲು ಹೊಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ. ಮೆಸ್ಸಿಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಲಾ ಲಿಗಾ ಗೆದ್ದಾಗ ಮೆಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗೌರವಗಳು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದವು. ಜೊತೆಗೆ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಮತ್ತು 2006ರ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು 2006-07ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು: ಅವನು ಎಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕೊ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗೋಲು ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಜೊತೆಗೆ 26 ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 14 ಗೋಲು‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಿ ಮೊದಲ ತಂಡದ ಕಾಯಂ ಆಟಗಾರನಾದ. ಬಹುಶಃ 2008-09ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿ 38 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ತ್ರಿವಳಿ ಟ್ರೋಫಿಗಳ ಜಯದ ಅಭಿಯಾನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ. ಮೆಸ್ಸಿ ಆರು ಗೋಲು ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ 2005ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಯುವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ ಕಡೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಇದಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಅವನು ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ಸೀನಿಯರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸದಸ್ಯನಾದ. ಇವನು 2006ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪರ [[FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರನೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಜೊತೆಗೆ ಮರು ವರ್ಷವೇ ಕೊಪಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ಸ್‌-ಅಪ್ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಇವನು [[೨೦೦೮]]ರ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ಒಲಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿಅರ್ಜೆಂಟಿನಾದ ಒಲಂಪಿಕ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ [[ಒಲಂಪಿಕ್]] ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆಲ್ಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದ. ಮತ್ತು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸೋತ ಪಾತ್ರವು 2008 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಕೋಪಾ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 2014 ರ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ ವಿರುದ್ಧ ಚಿಲಿ 2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು. 2018 ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಆಗಲೇ ಲಿಯೊನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ 3 ಬಾರಿ copa americaದ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ. 2020ರಿಂದ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಬೇಟೆ ಶುರುವಾಯಿತು. 2021ರಲ್ಲಿ Brazilತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ copa america ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಗೆಲ್ಲಿಸಿದನು. 2022ರಲ್ಲಿ Italy (ಇಟಲಿ) ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ Finalissima ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಲ್ಲಿಸಿದನು. ನಂತರ 2022ರ ಕತಾರ್ fifa ವಿಶ್ವಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ ತಂಡಕ್ಕೆ 3ನೇ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆಲ್ಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಡೆದ‌Leagues cupನಲ್ಲಿ Inter Miami CFತಂಡವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ == ಮೆಸ್ಸಿ 24 ಜೂನ್ 1987ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ರೊಸಾರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತಂದೆ ಜೋರ್ಗ್ ಮೆಸ್ಸಿ, ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕೆಲಸಗಾರ, ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸೆಲಿಯ (ಅಲಿಯಾಸ್ ಕುಚ್ಸಿತಿನಿ), ಒಬ್ಬ ಅರೆ-ಕಾಲಿಕ ಕ್ಲೀನರ್.<ref>{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = ''Página/12'' | title = Los intereses de Messi | accessdate = 2009-05-31|language= Spanish}}</ref><ref name="mission">{{cite web | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = ''Times Online'' | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 2008-04-20 | accessdate = 2009-05-30 | archive-date = 2008-08-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | url-status = dead }}</ref> ಅವನ ತಂದೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲವು ಅಂಕೋನ ಎಂಬ [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಪೂರ್ವಜ ಅಂಜೆಲೋ ಮೆಸ್ಸಿ, 1883 ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದ.<ref name="El origen de los Messi">{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate=2009-07-07 | date=2006-02-24 | publisher=''Al Día'' | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate=2009-07-07 |date = 2005-10-07 |publisher=''El Mundo Deportivo''| last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}</ref> ಇವನಿಗೆ ರೋಡ್ರಿಗೋ ಮತ್ತು ಮಾಟಿಯಾಸ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅಣ್ಣಂದಿರು ಮತ್ತು ಮರಿಯಾ ಸೋಲ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 2009-05-30 | archive-date = 2017-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio | url-status = dead }}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ತನ್ನ ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನ್ಡೋಲಿಗಾಗಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇದು ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್. ಅದರಲ್ಲಿ ಇವನ ತಂದೆ ಜೋರ್ಗ್ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Williams"/> ಮೆಸ್ಸಿ 1995ರಲ್ಲಿ ನೆವೆಲ್'ಸ್ ಓಲ್ಡ್ ಬಾಯ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡ. ಇವರು ಅವನ ತವರು ರೊಸಾರಿಯೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Williams">{{cite web | last = Williams | first = Richard | url = https://www.theguardian.com/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = ''The Guardian'' | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 2008-05-03 | date = 2006-02-26}}</ref> ಅವನ 11ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕೊರತೆಯಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = ''Daily Telegraph'' | last = White | first = Duncan | date = 2009-04-04 | accessdate = 2009-07-07 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323094801/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | url-status = dead }}</ref> ಪ್ರೈಮೆರ ಡಿವಿಷನ್ ಕ್ಲಬ್ ರಿವೆರ್ ಪ್ಲೇಟ್ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿತು, ಆದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬರಿಸುವಷ್ಟು ಹಣ ಅದರ ಬಳಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು $900ರಷ್ಟು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="mission"/> ಕಾರ್ಲೆಸ್ ರೆಕ್ಸಚ್, [[ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ]]ದ ಕ್ರೀಡಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ, ಲೀಡ, ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯ ದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮೆಸ್ಸಿಯ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಮೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref name="mission"/> ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಅವನ ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿ ನಂತರ ಅವನ ಸಹಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು <ref name="fifa.com"/> ಜೊತೆಗೆ ಅವನು [[ಸ್ಪೇನ್]] ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅವನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.<ref name="Williams"/> ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇವನು ಕ್ಲಬ್‌ನ ಯುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.<ref name="fifa.com">{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=2006-03-05 |accessdate=2006-07-25 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225005810/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |url-status=dead }}</ref> == ಕ್ಲಬ್ ವೃತ್ತಿ == === ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ === ಮೆಸ್ಸಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮೊದಲ ತಂಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ನವೆಂಬರ್ 16, 2003ರಂದು(ಆಗ ಅವನಿಗೆ 16 ವರ್ಷ 145 ದಿನಗಳು) ಪೋರ್ಟೊ ವಿರುದ್ಧದ ಒಂದು ಸೌಹಾರ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ.<ref name="footballdb"/><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=2009-05-22|accessdate=2009-05-30|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|url-status=dead}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ನಂತರ,ಫ್ರಾಂಕ್ ರಿಜ್ಕಾರ್ಡ್ ಅವನನ್ನು 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರ ಎಸ್ಪಾನ್ಯೋಲ್ ವಿರುದ್ಧದ ಲೀಗ್ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ( ಆಗ ಅವನ ವಯಸ್ಸು 17 ವರ್ಷ 114 ದಿನಗಳು). ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡಿದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ ಜೊತೆಗೆ ಲಾ ಲಿಗಾ ಕ್ಕೆ ಆಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಕ್ಲಬ್ ಆಟಗಾರ( ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂಡದ ಸಹ ಆಟಗಾರ ಬೋಜನ್ ಕ್ರಿಕ್ ಮುರಿದ).<ref name="profile"/><ref name="footballdb"/> ಅವನು ಕ್ಲಬ್ ಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಗೋಲನ್ನು ಅಲ್ಬಸೆಟ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇ 1, 2005ರಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದಾಗ, ಮೆಸ್ಸಿಯ ವಯಸ್ಸು 17 ವರ್ಷ, 10 ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು 7 ದಿನ. ಲಾ ಲಿಗಾ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 2007ರ ತನಕ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 2008-05-03 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2011-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | url-status = dead }}</ref> ಪರವಾಗಿ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಬೋಜನ್ ಕ್ರ್ಕಿಕ್ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿ ದಾಖಲೆ ಮುರಿದ.<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 2009-07-16 | date = 2007-10-21 | publisher = fcbarcelona.cat | last = Nogueras | first = Sergi | archive-date = 2011-08-19 | archive-url = https://archive.is/20110819191710/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | url-status = dead }}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ತನ್ನ ಮಾಜಿ-ತರಬೇತುದಾರ ಫ್ರಾಂಕ್ ರಿಜ್ಕಾರ್ಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: " ''ರಿಜ್ಕಾರ್ಡ್ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. '' ''ನಾನು ಕೇವಲ ಹದಿನಾರು, ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಭರವಸೆಯನ್ನು ತುಂಬಿದರು."'' <ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/nl/news/545/spanje/2009/12/10/1679579/messi-rijkaard-gaf-ons-meer-vrijheid | title = Messi: "Rijkaard gave us more freedom" | accessdate = 2009-12-10 | date= 2007-12-10| publisher = Goal.com}}</ref> ==== 2005–06ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ==== {{Quote box | width=30% | align=right | quote= "Messi I think is like me, he is the best in the world along with [[Ronaldinho]]."|source= <small>[[Diego Maradona]].<ref>{{cite news|url=http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={83A644F4-1A7E-48B9-AF95-4605613A9A18}&newsid=232152&page=2|title=Funnies: McCarthy's Language Barriers|last = Bartram | first = Steve |publisher=ManUtd.com|date=2005-08-31|accessdate=2009-06-12}}</ref> </small> }} ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16ರಂದು, ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ, ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಜೊತೆ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿತು - ಈ ಬಾರಿ ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲ ತಂಡದ ಆಟಗಾರರ ರೀತಿ ಸಂಬಳದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಿತು ಜೊತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜೂನ್ 2014 ರವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="Williams"/> ಮೆಸ್ಸಿ ಸ್ಪಾನಿಶ್ [[ಪೌರತ್ವ]]ವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26ರಂದು<ref>{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=''The Star Online''|date=2005-05-28 |accessdate=2009-05-29}}</ref> ಗಳಿಸಿದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯ ಆಡಲು ಅರ್ಹನಾದ. ಮೆಸ್ಸಿಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ ತಾಯ್ನಾಡಿನಿಂದ ಆಚೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ. ಇದು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕ್ಲಬ್ ಉಡಿನೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27ರಂದು ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="footballdb">{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=222&b=true |title=Lionel Andres Messi - FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate=2006-08-23}}</ref> ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು,ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದ ಮೆಸ್ಸಿಗೆ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಚೆಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಅವನ ಹಿಡಿತ ಮತ್ತು ರೋನಾಲ್ಡಿನೊ ಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಕಳಿಸುವ ನಡೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಫಲಕಾರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 2005-09-28 |accessdate=2006-08-23}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಹದಿನೇಳು ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡ, ಜೊತೆಗೆ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ನ ಆರು ಗೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ಅವನು ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಸಮ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡನೇ ಲೆ‌ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲ ತೊಡೆಯ ಸ್ನಾಯು ಹರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ,ಅವನ ಕ್ರೀಡಾಋತುವು ಮಾರ್ಚ್ 7, 2006ರಂದು ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=2006-04-26 |accessdate=2006-07-22 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |url-status=dead }}</ref> ಫ್ರಾಂಕ್ ರಿಜ್ಕಾರ್ಡ್ ರ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ [[ಸ್ಪೇನ್]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಪಟ್ಟ ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಋತುವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=''The Independent'' |date= 2006-05-18 |accessdate=2009-06-03 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 2006-05-03 |accessdate=2009-06-03 }}</ref> ==== 2006–07ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ==== [[ಚಿತ್ರ:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|ಮೆಸ್ಸಿ 2007ರಲ್ಲಿ ರೇಂಜರ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ]] 26 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 14 ಬಾರಿ ಗೋಲು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೆಸ್ಸಿ 2006–07ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಯಂ ಮೊದಲ ತಂಡದ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ.<ref>{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=2009-07-17 }}</ref> ನವೆಂಬರ್ 12ರಂದು ರಿಯಲ್ ಸರಗೋಸವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ಕಾಲಿನ ಐದು ಎಲುಬುಗಳ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ, ಇದು ಅವನನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮೈದಾನದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=2006-11-14 |accessdate=2006-11-16 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=2006-11-13 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=2006-01-18 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |url-status=dead }}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾದಲ್ಲಿ ತನಗಾದ ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ. ಜೊತೆಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 11ರಂದು ನಡೆದ ರೇಸಿಂಗ್ ಸಾನ್ಟನ್ಡರ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ,<ref>{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona - Racing Santander |publisher=The Offside |date=2008-01-19 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.is/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |url-status=dead }}</ref> ಅವನ ಮರು ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದ. ಮಾರ್ಚ್ 11ರಂದು, ''ಎಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕೋ'' ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿಸಿತು. 10-ಜನರ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡದ 3-3 ಸಮಾಂಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್]] ಗಳಿಸಿದ. ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಮಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂತಿಮ ಸರಿಸಮ ಗೋಲು ಗಾಯಗೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|title=Magical Messi is Barcelona's hero|last=Hayward|first=Ben|publisher=''The Independent''|date=2007-03-11|accessdate=2009-05-30|archive-date=2011-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|url-status=dead}}</ref> ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇವಾನ್ ಜಮೊರನೋ(ಇವಾನ್ 1994-95ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಮಾಡ್ರಿಡ್ ಪರವಾಗಿ) ನಂತರ ''ಎಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕೋ'' ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್‌-ಟ್ರಿಕ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರನಾದ.<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=2007-03-11 |publisher=FIFA |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2014-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803140827/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |url-status=dead }}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ(ನಿಗದಿತ ಪಂದ್ಯ) ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರನೂ ಹೌದು. ಕ್ರೀಡಾಋತು ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವನು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ; ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ 14 ಲೀಗ್ ಗೋಲುಗಳಲ್ಲಿ 11 ಗೋಲುಗಳು ಕಳೆದ 13 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದವು.<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&season=2006&cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=2009-06-03 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|ಮೆಸ್ಸಿ ಗೆಟಾಫೇ ವಿರುದ್ಧ ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ]] ಮೆಸ್ಸಿಗೆ ನೀಡಿದ "ನ್ಯೂ ಮರಡೋನ" ಎಂಬ ಬಿರುದು ಮೋಸದ ಪ್ರಚಾರವಲ್ಲವೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ. ಮರಡೋನರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡಿದ.<ref name="maradonalike">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date=2007-04-20 |publisher=''Daily Telegraph'' | last = Lowe| first = Sid | accessdate=2009-07-07 }}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 18, 2007ರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಕೊಪಾ ಡೆಲ್ ರೆಯ್ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಟಾಫೇ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 1986ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ಮೆರಡೋನಾ ಹೊಡೆದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗೋಲನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಶತಮಾನದ ಗೋಲು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888| title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final| publisher=ESPN Soccernet| date=2007-04-18| access-date=2010-04-15| archive-date=2012-10-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888| url-status=dead}}</ref> ವರ್ಲ್ಡ್'ಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮರಡೋನ ಜೊತೆ ಇವನನ್ನು ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಮೆಸ್ಸಿಗೆ "ಮೆಸ್ಸಿಡೋನ" ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher=''The Hindu''| date=2007-07-14}}</ref> ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅದೇ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಓಡಿದ,{{convert|62|m|ft}}, ಅದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ (ಗೋಲು ಕೀಪರ್ ನನ್ನು ಸೇರಿ ಆರು), ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಮೂಲೆಯ ಧ್ವಜದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ 21 ವರ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಮರಡೋನ ಓಡಿದ ರೀತಿಯೇ ಓಡಿದ.<ref name="maradonalike"/> ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಸಹ ಆಟಗಾರ ಡೆಕೋ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೋಲು ಇದಾಗಿದೆ."<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=''Daily Telegraph'' |date=2007-04-20 |accessdate=2007-05-07 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513171834/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F04%2F20%2Fsfnmes20.xml |url-status=dead }}</ref> ಎಸ್ಪಾನ್ಯೋಲ್ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿ, ಮರಡೋನ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಗಳಿಸಿದ ಗೋಲು ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಇವನು ಕೂಡ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಮೆಸ್ಸಿ ಚೆಂಡಿನೆಡೆಗೆ ಉಪಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಚೆಂಡನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಚೆಂಡು ಗೋಲು ಕೀಪರ್ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಕಮೆನಿಯನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ.<ref name="Hand of Messi">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=''Times Online'' |date=2007-06-10 |accessdate=2008-01-12 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |url-status=dead }}</ref> ಎಸ್ಪಾನ್ಯೋಲ್ ಆಟಗಾರರ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆ ಜೊತೆಗೆ ಮರು ಪ್ರಸಾರದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಲ್ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಗೋಲು ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Hand of Messi"/> ==== 2007–08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ==== thumb|180px|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22, 2007ರಂದು ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ ನಲ್ಲಿ ಸೇವಿಲ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡದ 2-0 ಗೋಲುಗಳ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 2007-08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುನಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಐದು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಲಾ ಲಿಗಾದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡವು ಅಗ್ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಒಲಂಪಿಕ್ ಲಿಯೋನ್ನಾಯಿಸ್ ತಂಡವನ್ನು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಮೆಸ್ಸಿ ಒಂದು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|title=Barcelona 3-0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=2007-09-19|accessdate=2009-05-27|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ಅವನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22ರಂದು ಸೆವಿಲ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date=2007-09-22|accessdate=2009-05-29}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26ರಂದು ಮೆಸ್ಸಿ ರಿಯಲ್ ಜರಗೋಜ ವಿರುದ್ಧ 4-1 ಜಯದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೆರೆಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4-1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=2007-09-26|accessdate=2009-05-27|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|url-status=dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು, ಮೆಸ್ಸಿ ತನ್ನ 100ನೇ ಅಧಿಕೃತ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ]] ಪರವಾಗಿ ವಲೆನ್ಸಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=2008-02-27|accessdate=2009-05-27|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803053023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|url-status=dead}}</ref> ಅವನನ್ನು FIFPro ವಿಶ್ವ XI ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಆಟಗಾರರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=2009-05-30|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009021258/http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಪಾನಿಶ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''ಮಾರ್ಕಾ'' ತನ್ನ ಆನ್ಲೈನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 77ರಷ್ಟು ಮತಗಳು ಬಂದು,ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-04-10|accessdate=2009-07-07}}</ref> ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ-ಮೂಲದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಎಲ್ ಮುಂಡೋ ಡಿಪೋರ್ಟಿವ್'' ಮತ್ತು ''ಸ್ಪೋರ್ಟ್'' ನ ಅಂಕಣಕಾರರು ಮೆಸ್ಸಿಗೆ Ballon d'Or ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಬೇಕೆನ್ಬುಏರ್ ಕೂಡ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=2009-07-07|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|url-status=dead}}</ref> ಫ್ರಂಸೆಸ್ಕೋ ಟೊಟ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಾಂತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು ಮೆಸ್ಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-11-29|accessdate=2009-07-07}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ತಂಡದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 4ರಂದು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಡ ತೊಡೆಯ ಸ್ನಾಯು ಹರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಮೆಸ್ಸಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗಾಯವನ್ನು ಮೂರು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಅನುಭವಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date=2008-03-05|accessdate=2009-06-14}}</ref> ==== 2008–09ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ==== [[ಚಿತ್ರ:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150px|thumb|left|ಮೆಸ್ಸಿ ಡಿಪೋರ್ಟಿವೋ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ರೋನಾಲ್ಡಿನೊ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಮೆಸ್ಸಿ ಅವನ 10ನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜರ್ಸಿಯನ್ನು ಪಡೆದ.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2008ರ, ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಶಕ್ತರ್ ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ, ಥಿಯೆರಿ ಹೆನ್ರಿ ಗೆ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಕಡೆಯ ಏಳು ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಇದು 1-0 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ]]ತಂಡವನ್ನು 1-2 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ತಿರುವು ನೀಡಿ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದಿನ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯ ಅಟ್ಲೆಟಿಕೋ ಮಾಡ್ರಿಡ್ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಸೇರ್ಗಿಯೋ ಅಗುಎರೋ ನಡುವಿನ ಸೌಹಾರ್ದ ಕದನವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6-1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಒಂದು ಫ್ರೀ ಕಿಕ್‌ನಿಂದ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿ ಇನ್ನೊಂದು ಗೋಲಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 6-1 ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಸೇವಿಲ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅವಳಿ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ಚೆಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಅದನ್ನು ಗೋಲಾಗಿಸಿದ{{convert|23|m|yd|}} ಮತ್ತು ಗೋಲು‌ಕೀಪರ್ ಹತ್ತಿರ ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉರುಳಿಸುತ್ತಾ ಇನ್ನೊಂದು ಗೋಲನ್ನು ಬಿಗಿಯಾದ ಕೋನದಿಂದ ಬಾರಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title=Messi magical, Real miserable|publisher=FIFA|date=2008-11-29|accessdate=2009-06-02|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803210929/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 13, 2008ರ, ಮೊದಲ ಕ್ಲಾಸಿಕೋ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ರಿಯಲ್ ಮಾಡ್ರಿಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ 2-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿ ಎರಡನೇ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2-0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date=2008-12-13|accessdate=2009-05-29}}</ref> ಅವನಿಗೆ 2008ರ FIFA ವರ್ಲ್ಡ್ ವರ್ಷದ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ 678 ಗೋಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Gala 2008"/> ಕೊಪಾ ಡೆಲ್ ರೆಯ್ ಟೈನಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲೆಟಿಕೋ ಮಾಡ್ರಿಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ 3-1 ಅಂಕ ಗಳಿಸಿ ವಿಜಯಿಯಾದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿ 2009ರ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾಟ್‌-ಟ್ರಿಕ್ ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-01-07|accessdate=2009-05-29}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅವಳಿ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2009ರಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ. ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ರೇಸಿಂಗ್ ಸಾನ್ಟನ್ಡರ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ 1-0ಯಿಂದ ಹಿಂದುಳಿದ ನಂತರ ಪಂದ್ಯದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದು 1-2 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಲು ನೆರವಾದ. ಎರಡು ಹೊಡೆತಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೆನೆಯದು ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದ 5000ನೇ ಲೀಗ್ ಗೋಲು.<ref> [https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw ಸೂಪರ್ ಸಬ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಫೈರ್ಸ್ 5000-ಗೋಲ್ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಟು ಕಂಬ್ಯಾಕ್ ವಿಕ್ಟರಿ]. AFP (2009-02-01). 2009-02-01ರಂದು ಪುನರ್ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಲಾ ಲಿಗಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ 28ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ 30ನೇ ಗೋಲನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಿದ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂಡವನ್ನು [[ಮಲಾಗಾ CF]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 6-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date=2009-03-23|accessdate=2009-06-02}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 8 2009ರಲ್ಲಿ, ಬಯೇರ್ನ್ ಮುನಿಚ್ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 2 ಗೋಲು ಹೊಡೆದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher=''USA Today''|date=2009-04-09|accessdate=2009-07-07|last=Logothetis|first=Paul}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 18ರಂದು, ಗೆಟಾಫೇ ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಜಯದೊಂದಿಗೆ ಮೆಸ್ಸಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ 20ನೇ ಲೀಗ್ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ. ಇದು ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡ ಲೀಗ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ಅನುಕೂಲದ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿ ರಿಯಲ್ ಮಾಡ್ರಿಡ್ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1-0 win over Getafe|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-04-19|accessdate=2009-06-02|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202746/http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿಯ 2009ರ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ವೈಖರಿಯನ್ನು ಮೈಕಲ್ ಕಾರ್ರಿಕ್ (ಹಿನ್ನೆಲೆ)ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.]] ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಕ್ರೀಡಾಋತುವು ಮುಕ್ತಾಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮೆಸ್ಸಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ( ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಅವನ 35ನೇ ಮತ್ತು 36ನೇ ಗೋಲುಗಳು). ಇದರಿಂದ ಸಾಂಟಿಯಾಗೋ ಬೇರನ್ಬ್ಯೂ<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-02|accessdate=2009-05-31}}</ref> ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಿಯಲ್ ಮಾಡ್ರಿಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂಡ 6-2 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ವಿಜಯಿಯಾಗಿ, ರಿಯಲ್‌ಗೆ 1930ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಭಾರೀ ಸೋಲೆನಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date=2009-05-03|accessdate=2009-05-31}}</ref> ಪ್ರತಿ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಮರಾಗಳ ಕಡೆ ಓಡಿ ತನ್ನ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಜರ್ಸಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜೊತೆಗೆ ''ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ X ಫ್ರಾಜಿಲ್'' ಎಂದು ಬರೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಟೀ-ಶರ್ಟ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ಫ್ರಾಜೈಲ್ X ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌(ವಂಶವಾಹಿ ಕಾಯಿಲೆ)ನ ಕೆಟಾಲನ್ ಭಾಷೆ. ಇದು ಯಾತನೆಯಿಂದ ನರಳುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವನ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/02/1242691/what-lionel-messis-t-shirt-at-the-bernabeu-meant|title=What Lionel Messi's T-Shirt At The Bernabeu Meant|publisher=Goal.com|last=Macdonald|first=Ewan|date=2009-05-02|accessdate=2009-06-02}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಚೆಲ್ಸಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಡ್ರೆಸ್ ಇನಿಎಸ್ಟಗಾಯಗೊಂಡ ಸಮಯದ ಗೋಲಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ. ಇದರಿಂದ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡವು ಮಾನ್ಚೆಸ್ಟೆರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡವನ್ನು ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಎದುರುಗೊಂಡಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕೊಪಾ ಡೆಲ್ ರೆಯ್‌ಯನ್ನು ಮೇ 13ರಂದು ಗೆದ್ದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಲು ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಮತ್ತೆರೆಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ನೆರವಾದ. ಇದರಿಂದ ತಂಡವು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಬಿಲ್ಬಾವ್ ವಿರುದ್ಧ 4-1 ಗೋಲುಗಳ ಜಯ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher=''Daily Telegraph''|date=2009-05-14|accessdate=2009-05-28}}</ref> ಅವನ ತಂಡವು ಲಾ ಲಿಗಾ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಅವಳಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ನೆರವಾದ. ಮೇ 27ರಂದು ಅವನು 2009ರ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ 70ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಇವನು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಗೋಲು‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಅಗ್ರ ಆಟಗಾರನಾದ.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date=2009-05-27|accessdate=2009-06-04|archive-date=2009-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227065627/http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|url-status=dead}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ UEFA ಕ್ಲಬ್ ನ ವರ್ಷದ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಆಟಗಾರ: ಮತ್ತು UEFA ಕ್ಲಬ್ ವರ್ಷದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ವರ್ಷವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=2009-08-27|accessdate=2009-08-30|archive-date=2010-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204060347/http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಜಯದಿಂದಾಗಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡ ಕೊಪಾ ಡೆಲ್ ರೆಯ್, ಲಾ ಲಿಗಾ ಮತ್ತು UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಮೂರನ್ನು ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪಾನಿಶ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲಬ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತ್ರಿವಳಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-03}}</ref> ==== 2009-10ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ==== [[ಚಿತ್ರ:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|250px|thumb|left|ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡದ ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಜೋಅನ್ ಗಮ್ಪರ್ ಟ್ರೋಫಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ತಂಡದ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿರುವ ವೈಖರಿ.]] ಈ ನಡುವೆ 2009ರ UEFA ಸೂಪರ್ ಕಪ್ ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡದ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಜೋಸೆಪ್ ಗ್ವಾರ್ಡಿಯೋಲ ಬಹುಶಃ ಮೆಸ್ಸಿ ತಾವು ಕಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title= 'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher=''El Mundo Deportivo''|date=2009-08-29|accessdate=2009-08-29|language=Spanish}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18ರಂದು, ಮೆಸ್ಸಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡದ ಜೊತೆಗೆ 2016ರ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು €250 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ ಕಲಂ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ ಸುಮಾರು €9.5 ದಶಲಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನುಸ್ಲಟನ್ ಇಬ್ರಾಹಿಮೊವಿಕ್ ಜತೆಗೆ ಲಾ ಲಿಗಾ ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ಆಟಗಾರರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18|archive-date=2011-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}}</ref> ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22ರಂದು, ಮೆಸ್ಸಿ ಎರಡು ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಲಾ ಲಿಗಾ ದಲ್ಲಿ ರೇಸಿಂಗ್ ಸಾನ್ಟನ್ಡರ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ತಂಡ 4-1 ಗೋಲುಗಳ ಜಯ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-09-22|accessdate=2009-09-23|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|url-status=dead}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಗೋಲನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಗಳಿಸಿದ. ಡೈನಮೋ ಕ್ಯಿವ್ ವಿರುದ್ಧ 2-0 ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ತಂಡವು ಜಯ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2-0 Dynamo Kiev: Messi & Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-03|last=Leong|first=KS}}</ref> 6-1 ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ ನಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಜರಗೋಜ ತಂಡವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮೆಸ್ಸಿ ಲಾ ಲಿಗಾದ ಏಳು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೋಲುಗಳ ಟ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ಆರು ಗೋಲುಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=2009-10-25|accessdate=2009-11-28|archive-date=2009-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಲ್ಲೋರ್ಕಾವಿರುದ್ಧ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ 4-2 ಗೋಲುಗಳ ಜಯ ಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739|title=Guardiola expects more after win over Mallorca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-11-09|accessdate=2009-11-28|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203071732/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2009ರಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು 2009ರ Ballon d'Or(ಚಿನ್ನದ ಫುಟ್ಬಾಲ್) ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಮೆಸ್ಸಿ ರನ್ನರ್‌ಅಪ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೊ ರೋನಾಲ್ಡೊರನ್ನು 473-233 ಭಾರೀ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=''The Independent''|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10|last=Barnett|first=Phil}}</ref> ಇದಾದ ನಂತರ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ: "ಇದನ್ನು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲ ಸದಾ ಜತೆಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಅವರು ನನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾವುಕರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ."<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 19ರಂದು, ಮೆಸ್ಸಿ 2009ರ FIFA ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಟುಡಿಯಂಟ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ [[ಅಬು ಧಾಬಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿ ತಂಡ ಜಯಗಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ.<ref>{{citeweb|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&cc=5739&league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=2009-12-19|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-21|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&league=FIFA.CWC&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಅವನಿಗೆ FIFA ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು; ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋ ರೋನಾಲ್ಡೊ, ಕ್ಸವಿ, ಕಾಕಾ ಮತ್ತು ಅಂಡ್ರೆಸ್ ಇನಿಎಸ್ಟ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಅವನು ಇದೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ, ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ದೇಶದ ಪರವಾಗಿ ಈ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=2009-12-21|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-22|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|url-status=dead}}</ref> ಜನವರಿ 10, 2010ರಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾಟ್-ಟ್ರಿಕ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ನ್ನು CD ಟೆನೆರಿಫ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 0-5 ಅಂತರದ ಜಯದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{citeweb|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0-5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date=2010-01-10|publisher=Goal.com|accessdate=2010-01-11}}</ref> ಜನವರಿ 17ರಂದು, ಮೆಸ್ಸಿ ಕ್ಲಬ್ ಪರವಾಗಿ ತನ್ನ 100ನೇ ಗೋಲನ್ನು ಸೆವಿಲ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 4-0 ಅಂತರದಿಂದ ಜಯದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{citeweb|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date=2010-01-17|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=2010-01-17|language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}</ref> == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೂನ್ 2004ರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪರವಾಗಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪೆರಗ್ವೆ]] ವಿರುದ್ಧ ಸೌಹಾರ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 20-ವರ್ಷ ಕೆಳಗಿನವರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ.<ref>{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=2009-07-07|archive-date=2008-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/|url-status=dead}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2005 FIFA ವಿಶ್ವ ಯುವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಿದ ತಂಡದ ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು, ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬೂಟು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=2009-07-07|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224230512/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|url-status=dead}}</ref> ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 17, 2005 ರಂದು [[ಹಂಗೇರಿ]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಆಡಿದ. ಅವನನ್ನು 63ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವನನ್ನು 65ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ರೆಫ್ರೀ, ಮಾರ್ಕಸ್ ಮೆರ್ಕ್ ರಕ್ಷಕ ವಿಲ್ಮೊಸ್ ವಾನ್ಸಕ್ ನನ್ನು ಮೊಣಕೈನಿಂದ ತಳ್ಳಿದ್ದು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು. ವಿಲ್ಮೊಸ್ ಮೆಸ್ಸಿಯ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಳೆದಿದ್ದ. ತೀರ್ಮಾನವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿತ್ತು ಜೊತೆಗೆಮರಡೋನ ಕೂಡ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವೆಂದು ವಾದಿಸಿದ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport| date=2005-08-22| accessdate=2009-07-07| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=''People's Daily Online''| date=2005-08-20| accessdate=2009-07-07}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3ರಂದು ಪೆರುಗ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ 1-0 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದ ಸೋಲಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದ. ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅವನು "ಇದು ನನಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದನು. ಮೊದಲನೆಯದು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು."<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2005-09-02|accessdate=2009-07-07|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪರವಾಗಿ [[ಪೆರು]] ವಿರುದ್ಧ ಆಡುತ್ತಾನೆ. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಪೆಕರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು "ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನ" ವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date=2005-10-10| accessdate=2009-07-07|last=Homewood|first=Brian}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 28, 2009ರಂದು, [[ವೆನೆಜುವೆಲ]] ವಿರುದ್ಧ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ತಂಡದ 10ನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೆರ್ಸಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಡೀಗೋ ಮರಡೋನಗೆ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರನಾಗಿ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 4-0 ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿತು. ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಆರಂಭಿಕ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| title = Argentina 4-0 Venezuela: Messi the star turn| date = 2009-03-28| accessdate = 2009-07-07| publisher = Allaboutfcbarcelona.com| archive-date = 2012-10-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| url-status = dead}}</ref> === 2006ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ === ಮೆಸ್ಸಿಯು ತನಗಾದ ಗಾಯದಿಂದ 2005–06 ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಹೊರಗುಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಾನಿವುಂಟುಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ಮೇ 15, 2006ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವನು ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ U-20 ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಆಟ ಆಡಿದ ಜೊತೆಗೆ 64ನೇ ನಿಮಿಷದಿಂದ [[ಅಂಗೋಲ]] ವಿರುದ್ಧ ಸೌಹಾರ್ದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport|date=2006-06-05|accessdate=2009-07-07| last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport|date=2006-05-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> ಅವನು [[ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್]] ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಂಟೀನಾತಂಡದ ಆರಂಭದ ಪಂದ್ಯದ ಗೆಲುವನ್ನು ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ.[200] [[ಸೆರ್ಬಿಯ]]ವಿರುದ್ಧದ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ. ಅವನು 74ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಮಾಕ್ಸಿ ರೋಡ್ರಿಗ್ಸ್ ನ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದ. ಅವನು ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಹರ್ನಾನ್ ಕ್ರೆಸ್ಪೋಗೆ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ 6-0 ಗೆಲುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡೆಯ ಗೋಲು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವನು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಲು ಹೊಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ಆರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6-0 Serbia & Montenegro|publisher=BBC Sport|date=2006-06-16|accessdate=2009-07-07}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿ [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ 0-0 ಸಮಾಂಕಗಳ ಪಂದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾದಲ್ಲಿ ಶುರು ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0-0 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-21|accessdate=2009-07-07}}</ref> ಅದರ ನಂತರ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ 84ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದ ಜೊತೆಗೆ ಪಂದ್ಯವು 1-1 ಸಮಾಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅರ್ಜಂಟೀನಾಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋಲೊಂದರ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅವನು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ,ಆಫ್‌ಸೈಡ್ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ತರಬೇತುದಾರ ಜೋಸ್ ಪೆಕರ್ಮಾನ್ [[ಜರ್ಮನಿ]] ವಿರುದ್ಧದ ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ಆಡಲಿಳಿಸದೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಿದ. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂಡ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಶೂಟ್ ಔಟ್ ನಿಂದಾಗಿ 4-2 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋತಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1-1 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> === 2007 ಕೊಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ === [[ಚಿತ್ರ:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|220px|ಮೆಸ್ಸಿ 2007ರ ಕೊಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಮೆಸ್ಸಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಜೂನ್ 29ರಂದು 2007ರಂದು ಕೊಪಾ ಅಮೆರಿಕಾ 2007 ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ತಂಡವನ್ನು ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 4-1 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಆಟಗಾರನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತೋರಿದ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹ ಆಟಗಾರ ಹರ್ನಾನ್ ಕ್ರೆಸ್ಪೋಗೆ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ಗುರಿ ಇರಿಸಿದ. ಟೆವೆಸ್ ಮೆಸ್ಸಿಗೆ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ 79ನೆ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport|date=2007-06-29|accessdate=2008-10-11}}</ref> ಅವನ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯವು [[ಕೊಲಂಬಿಯ]] ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ನಂತರ ಕ್ರೆಸ್ಪೋ ಇದನ್ನು 1-1 ಸಮಾಂಕಗಳಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ. ಅವನು ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ಎರಡನೇ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಗೆರೆ ದಾಟಿ ಆಟದ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಜುಆನ್ ರೋಮನ್ ರಿಕ್ಎಲ್ಮ್ ಒಂದು ಫ್ರೀ ಕಿಕ್‌ನಿಂದ ಗೋಲು ಗಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಂಟೀನಾ 3-1 ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿತು. ಪಂದ್ಯದ ಅಂತಿಮ ಸ್ಕೋರ್ 4-2 ಗೋಲುಗಳು ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪರವಾಗಿ ಇತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಾತರಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport|date=2007-07-03|accessdate=2008-10-11}}</ref> ಪೆರುಗ್ವೆ ವಿರುದ್ಧದ ಮೂರನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಆಡಲು ತಂಡವು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಿಗೆ ತರಬೇತುದಾರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಿದ. ಅವನು 64ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಟೆಬನ್ ಕಮ್ಬಿಅಸ್ಸೊಗೆ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದ. ಆಗ ತಂಡದ ಸ್ಕೋರ್ 0-0 ಗೋಲುಗಳಾಗಿತ್ತು. ಅವನು 79ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಜೇವಿಯರ್ ಮಾಸ್ಕರಾನೋಗೆ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟ.<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=2007-07-05|accessdate=2009-05-28|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|url-status=dead}}</ref> ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪೆರು ತಂಡವನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡಾಗ, ಮೆಸ್ಸಿ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡನೇ ಗೋಲನ್ನು ರಿಕ್ಎಲ್ಮ್ ಚೆಂಡಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ಗಳಿಸಿದ. ತಂಡವು 4-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport|date=2007-07-09|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ವಿರುದ್ಧದ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ಒಸ್ವಾಲ್ಡೋ ಸಾಂಚೆಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಬಾರಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ತಂಡವು 3-0 ಅಂತರದಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport|date=2007-07-12|accessdate=2008-10-11}}</ref> ಆದರೆ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ವಿರುದ್ಧ 3-0 ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport|date=2007-07-16|accessdate=2009-05-28}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|left|220px|ಮೆಸ್ಸಿ 2008ರ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ]] === 2008 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ === ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು 2008ರ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಪರ ಆಡಲು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html|title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa|publisher=''Daily Telegraph''|date=2008-08-06|accessdate=2009-05-27|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193256/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html|url-status=dead}}</ref>, ಜೋಸೆಫ್ ಗಾರ್ಡಿಯೋಲಾ ಜತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ಆಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|publisher=AFP|date=2008-08-07|accessdate=2009-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11}}</ref> ಅವನು ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ತಂಡ ಸೇರಿ [[ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 2-1 ಗೋಲುಗಳ ಜಯ ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ.<ref name="Messi Olympics"/> ಅವನು ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಏಂಜಲ್ ಡಿ ಮರಿಯಾಗೆ ಎರಡನೇ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದ. ಇದರಿಂದ ತಂಡವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅವಧಿಯ ಆಟದಲ್ಲಿ 2-1 ಗೋಲುಗಳಿಂದ [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=2008-08-16|accessdate=2009-05-27|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412024404/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|url-status=dead}}</ref> ಅವನು ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ಎದುರಾಳಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.examiner.com/x-642-Soccer-Examiner~y2008m8d19-Argentina-Takes-Down-Brazil-30-in-Olympic-Semifinal-Nigera-Awaits-in-Final|title=Argentina Takes Down Brazil 3-0|last=Baumgartner|first=Jesse|publisher=Examiner|date=2008-08-19|accessdate=2009-05-27|archive-date=2010-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100423132354/http://www.examiner.com/x-642-Soccer-Examiner~y2008m8d19-Argentina-Takes-Down-Brazil-30-in-Olympic-Semifinal-Nigera-Awaits-in-Final|url-status=dead}}</ref> ಚಿನ್ನದ ಪದಕದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಡಿ ಮರಿಯಾನಿಗೆ ಏಕೈಕ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಂಡವು [[ನೈಜೀರಿಯ]] ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಜಯ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1-0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |publisher=''USA Today''|date=2008-08-23|accessdate=2009-05-27}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಮೆಸ್ಸಿ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಕಾರೆನ ಲೆಮೊಸ್ ಜೊತೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಅವಳೂ ಕೂಡ ಅವನ ತವರೂರು ರೊಸಾರಿಯೋ ದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವನು ಹೇಳುವಂತೆ ಹುಡುಗಿಯ ತಂದೆಯಿಂದ ಅವಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. 2006ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಗೆ ಕೆಲ ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಅವನು ತನಗಾದ ಗಾಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರೊಸಾರಿಯೋಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಅವಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=''El Universal''|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|url-status=dead}}</ref> ಅವನಿಗೆ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ರೂಪದರ್ಶಿಯ ಲೂಸಿಯಾನ ಸಲಸರ್ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title= Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08}}</ref><ref name="Messi y Antonella pasean"/> ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಕೆನಾಲ್ 33]] ವಾಹಿನಿಯ "ಹ್ಯಾಟ್ ಟ್ರಿಕ್ ಬಾರ್ಸ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ನನಗೆ ಒಬ್ಬಳು ಗೆಳತಿ ಇದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಅರ್ಜಂಟೀನಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ, ನಾನು ಆರಾಮವಾಗಿದ್ದೇನೆ ಜೊತೆಗೆ ಖುಷಿಯಿಂದಿದ್ದೇನೆ".<ref name="Messi y Antonella pasean">{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|publisher=''El Periódico de Catalunya''|date=2009-02-25|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|url-status=dead}}</ref> ಅವನು ಅಂಟೋನೆಲ್ಲ ರೋಕ್ಕುಸ್ಸೋ<ref name="Roccuzzo"/> ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ-ಎಸ್ಪಾನ್ಯೋಲ್ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಸಿಟ್ಗೆಸ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ರೋಕ್ಕುಸ್ಸೋಗೆ ಕೂಡ ರೊಸಾರಿಯೋ ತವರೂರು.<ref>{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=2009-02-24|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು 2010ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿವಾಹ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=2009-04-21|accessdate=2009-07-13|language=Italian|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|url-status=dead}}</ref> ಅವನು ಪ್ರೊ ಈವಲ್ಯೂಶನ್ ಸಾಕರ್ 2009ರ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ನ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಜೊತೆಗೆ ಆಟದ ಪ್ರಚಾರ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=2008-08-01|accessdate=2009-06-09|archive-date=2010-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529044550/http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=PES Unites - Messi|publisher=PESunites.com|accessdate=2009-06-09|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಫಾರ್ನಾನ್ಡೋ ಟಾರ್ರೆಸ್ ಜೊತೆ ಮೆಸ್ಸಿ ಕೂಡ ಪ್ರೊ ಈವಲ್ಯೂಶನ್ ಸಾಕರ್ 2010ರ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಜೊತೆಗೆ ಚಲನೆಗಳ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಜಾಹಿರಾತಿನ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-09|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094627/http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2009-06-02|accessdate=2009-06-09|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094702/http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=2009-06-18|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|url-status=dead}}</ref> ಮೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವೇರ್ ಕಂಪನಿ ಅಡಿಡಾಸ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಕಿರುತೆರೆಯ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-27|accessdate=2009-08-16}}</ref> ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ಮಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಎಮಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಬಿಯನ್ಕುಚ್ಚಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=2007-08-20|accessdate=2009-11-03|language=Portuguese|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date=2009-10-20|accessdate=2009-11-03|language=German|first=Claudius |last=Mayer}}</ref> == ಕ್ಲಬ್‌‌ನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == ಜನವರಿ 30, 2010ರ ತನಕ<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=2010-01-17|language=Spanish}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2"|ಕ್ಲಬ್ ! rowspan="2"|ಕ್ರೀಡಾಋತು ! colspan="3"|ಲೀಗ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳು ! colspan="3"| ಕಪ್<ref group="nb"> [[ಕೊಪಾ ಡೆಲ್ ರೆಯ್]] ಮತ್ತು [[ಸೂಪರ್ ಕೊಪಾ ಡಿ ಎಸ್ಪನ]] ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ</ref> ! colspan="3"| [[ಯುರೋಪ್]]<ref group="nb"> [[UEFA ಸೂಪರ್ ಕಪ್]] ಮತ್ತು [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ</ref> ! colspan="3"| [[ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ! colspan="3"|ಒಟ್ಟು |- !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು ! ನೆರವುಗಳು !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು ! ಗೋಲಿಗೆ ನೆರವು !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು ! ಗೋಲಿಗೆ ನೆರವು !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು ! ಗೋಲಿಗೆ ನೆರವು !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು !ಗೋಲಿಗೆ ನೆರವು |- | rowspan="6"|'''[[ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ]]''' | [[2004–05]] | 7 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | - | - | - | 9 | 1 | 0 |- | [[2005/06]] | 17 | 6 | 3 | 2 | 1 | 0 | 6 | 1 | 1 | - | - | - | 25 | 8 | 4 |- | [[2006–07]] | 26 | 14 | 2 | 4 | 2 | 1 | 6 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 36 | 17 | 3 |- | [[2007–08]] | 28 | 10 | 12 | 3 | 0 | 0 | 9 | 6 | 1 | - | - | - | 40 | 16 | 13 |- | [[2008–09]] | 31 | 23 | 11 | 8 | 6 | 2 | 12 | 9 | 5 | - | - | - | 51 | 38 | 18 |- | [[2009–10]] | 17 | 15 | 7 | 4 | 3 | 0 | 6 | 2 | 1 | 2 | 2 | 0 | 29 | 22 | 8 |- ! colspan="2"| ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಒಟ್ಟು ಸಾಧನೆ !126 !69 !35 !22 !12 !3 !40 !19 !8 !2 !2 !0 !190 !102 !46 |} === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಲುಗಳು === {| class="wikitable" align="center" |- ! # ! ದಿನಾಂಕ ! ಸ್ಥಳ ! ಎದುರಾಳಿ ! ಸ್ಕೋರು ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಸ್ಪರ್ಧೆ |- | 1 | 1 ಮಾರ್ಚ್ 2006. | [[ಬೇಸಲ್]], [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] | {{fb|CRO}} | 2 – 3 | ಸೋಲು | [[ಸೌಹಾರ್ದ]] |- | 2 | 16 ಜೂನ್ 2006 | [[ಗೆಲ್ಸೇನ್ಕಿರ್ಚೆನ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] | {{fb|SCG}} | 6 – 0 | ಜಯ | [[2006 ವಿಶ್ವಕಪ್]] |- | 3 | 5 ಜೂನ್ 2007 | [[ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ]], [[ಸ್ಪೇನ್]] | {{fb|ALG}} | 4 – 3 | ಜಯ | ಸೌಹಾರ್ದ |- | 4 | 5 ಜೂನ್ 2007 | ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ, ಸ್ಪೇನ್ | {{flagicon|ALG}}ಅಲ್ಜೀರಿಯ | 4 – 3 | ಜಯ | ಸೌಹಾರ್ದ |- | 5 | 8 ಜುಲೈ 2007 | [[ಬಾರ್ಕ್ವಿಸಿಮೆಟೋ]], [[ವೆನಿಜುವೆಲ]] | {{fb|PER}} | 4 – 0 | ಜಯ | [[2007 ಕೊಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ]] |- | 6 | 11 ಜುಲೈ 2007 | [[ಪೋರ್ಟೊ ಒರ್ಡಾಸ್]], ವೆನೆಜುವೆಲ | {{fb|MEX}} | 0-3 | ಜಯ | 2007 ಕೊಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ |- | 7 | 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | [[ಮರಾಕೈಬೊ]], ವೆನೆಜುವೆಲಾ | {{fb|VEN}} | 0 – 2 | ಜಯ | [[2010 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತಾಪಂದ್ಯ]] |- | 8 | 20 ನವೆಂಬರ್‌ 2007 | [[ಬೊಗೋಟಾ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯ]] | {{fb|COL}} | 2-1 | ಸೋಲು | 2010ರ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆ ಅರ್ಹತಾಪಂದ್ಯ |- | 9 | 4 ಜೂನ್ 2008 | [[ಸಾನ್ ಡಿಗೋ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] | {{flagicon|MEX}}ಮೆಕ್ಸಿಕೊ | 1-4 | ಜಯ | ಸೌಹಾರ್ದ |- | 10 | 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 | [[ಬ್ಯುನಸ್ ಏರ್ಸ್]], [[ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]] | {{fb|URU}} | 2-1 | ಜಯ | 2010ರ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆ ಅರ್ಹತಾಪಂದ್ಯ |- | 11 | 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 | [[ಮಾರ್ಸಿಲೆ]],[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] | {{fb|FRA}} | 0 – 2 | ಜಯ | ಸೌಹಾರ್ದ |- | 12 | 28 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | ಬ್ಯುನಸ್ ಏರ್ಸ್, ಅರ್ಜಂಟೀನಾ | {{flagicon|VEN}}ವೆನೆಜುವೆಲಾ | 4 – 0 | ಜಯ | 2010ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಗೆ ಅರ್ಹತೆ |- | 13 | 14 ನವೆಂಬರ್ 2009 | [[ಮಾಡ್ರಿಡ್]],[[ಸ್ಪೇನ್]] | {{fb|ESP}} | 1-2 | ಸೋಲು | ಸೌಹಾರ್ದ |} == ಗೌರವಗಳು == === ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ === * '''[[ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಲೀಗ್(3)]]:''' [[2004–05]], [[2005–06]], [[2008–09]] * '''[[ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಕಪ್:]]''' [[2008–09]] * '''[[ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಸೂಪರ್ ಕಪ್]](3): ''' [[2005]], [[2006]], [[2009]] * '''[[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]](2):''' [[2005–06]], [[2008–09]] * '''[[UEFA ಸೂಪರ್ ಕಪ್]](1):''' [[2009]] * '''[[FIFA ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]](1):''' [[2009]] === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ === * [[FIFA U-20 ವಿಶ್ವ ಕಪ್]]: [[2005]] * [[Copa America]] : [[2020]] * [[Finalossima]] : [[2021]] * [[FIFA World Cup]] : [[2022 * [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ]]:[[2008]] === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆ === * [[FIFA U-20 ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಕೋರರ್]]: 2005 * [[FIFA U-20 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರ]]: 2005 * [[ಕೊಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ]]: 2007 * [[U-21 ಯುರೋಪಿಯನ್ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ]]: 2007 * [[ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರ]]: 2005, 2007, 2009 * [[FIFPro ವಿಶೇಷ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ]]: 2006–2007, 2007–2008 * [[FIFPro ವಿಶ್ವದ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ]]: 2005–2006, 2006–2007, 2007–2008 * [[ವಿಶ್ವ ಸಾಕರ್ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ]]: 2005–2006, 2006–2007, 2007–2008 * [[ಪ್ರೆಮಿಯೋ ಡಾನ್ ಬಲೋನ್ (ಲಾ ಲಿಗಾ ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಆಟಗಾರ)]]: 2006–2007, 2008–2009 * [[EFE ಟ್ರೋಫಿ (ಲಾ ಲಿಗಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಬೆರೋ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಟಗಾರ)]]: 2006–2007, 2008–2009 * [[FIFPro ವಿಶ್ವ XI]]: 2006–2007, 2007–2008, 2008–2009 * [[UEFA ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂಡ]]: 2007–2008, 2008–2009 * [[FIFA ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂಡ]]: 2008, 2009 * [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನ ಅಗ್ರ ಸ್ಕೋರರ್]]: 2008–2009 * [[ಟ್ರೋಫೆಒ ಅಲ್ಫ್ರೆಡೋ ಡಿ ಸ್ಟೆಫಾನೋ]]:2008–2009 * [[UEFA ಕ್ಲಬ್‌ನ ವರ್ಷದ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಆಟಗಾರ]]: 2008–2009 * [[UEFA ಕ್ಲಬ್‌ನ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ]]: 2008-09 * [[LFP]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ : 2008–2009 * [[LFP]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೋಲು ಹೊಡೆವ ಆಟಗಾರ: 2008–2009 * [[Onze d'Or]]: 2009 * [[Ballon d'Or]]: [[2009]] * [[ವಿಶ್ವ ಸಾಕರ್‌ನ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರ]]: 2009 * [[FIFA ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನ ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡು]]: 2009 * [[ಟೊಯೋಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]: 2009 * [[FIFA ವರ್ಲ್ಡ್ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರ]]: 2009 * [[FIFPro ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠಆಟಗಾರ]]: 2008-09 *FIFA WORLD CUP GOLDEN BALL WINNER :2014 == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <references group="nb"></references> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Lionel Messi}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಬಯೋಗ್ರಫಿ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} FC ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} FIFA.comನಲ್ಲಿ * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಫ್ರೊಫೈಲ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Football-Lineups.com {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಸಾರಿಯೋದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಲಾ ಲಿಗಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:FC ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಫುಟ್ಬಾಲ್(ಸಾಕರ್)ನ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2006 FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2007 ಕೊಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ವಲಸೆಹೋದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2008 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜಂಟೀನಾದ ಒಲಂಪಿಕ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜಂಟೀನಾಕ್ಕೆ ಒಲಂಪಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೂಲದ ಅರ್ಜಂಟೀನಾ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] 52ees10b08916xsqzlihr34m689xji6 0 22618 1375598 1373719 2026-06-21T14:06:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375598 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = Mel Gibson | image = Mel Gibson 1990.jpg | caption = at the 1990 ''Air America'' premiere | birthdate = {{birth date and age|mf=yes|1956|1|3}} | birthplace = [[Peekskill, New York]], U.S. | birthname = {{nowrap|Mel Colm-Cille Gerard Gibson}} | deathdate = | deathplace = | occupation = Actor, film director, film producer, screenwriter | yearsactive = 1976–present | spouse = {{marriage|Robyn Moore|1980|}}<!--Do not put an end date here, they aren't divorced yet.--> | website = }} '''ಮೆಲ್ ಕಾಲ್ಮ್-ಸಿಲ್ಲೆ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಗಿಬ್ಸನ್''' [[AO]](1956,ಜನವರಿ 3ರಂದು ಜನನ)ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಟ,ಚಿತ್ರನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಕಥಾಲೇಖಕರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಪೀಕ್‌ಸ್ಕಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಗಿಬ್ಸನ್, ತಮ್ಮ 12ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಜತೆ [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ [[ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಟನಾವೃತ್ತಿಯ ತರಬೇತಿ ಕೈಗೊಂಡರು. ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮಾಕ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ,[[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ''ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್'' ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ಅವರು,[[ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ 6ನೇ ನಟನೆನಿಸಿದರು.<ref>[http://www.filmsite.org/aa95.html 1995 ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]</ref> ಅವರು 2004ರಲ್ಲಿ ದಿ ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಪ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ,ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಆದರೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು,<ref>[http://money.cnn.com/2004/06/17/news/newsmakers/forbes_stars/index.htm ಜೀಸಸ್ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್ ಮೆಲ್ ಹಿಟ್ ನಂ. 1: ಕಂಟ್ರೋವರ್ಸಿಯಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಗೀವ್ಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಿ ಮೋಸ್ಟ್ ವೇಯ್ಟ್ ಆನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಪವರ್ ಲಿಸ್ಟ್ ;ಬ್ರಿಟ್ನಿ ಆಫ್ ದಿ ಚಾರ್ಟ್ ಏಗೇನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201035435/http://money.cnn.com/2004/06/17/news/newsmakers/forbes_stars/index.htm |date=2007-12-01 }} ಜೂನ್ 18,2004</ref> [[ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://boxofficemojo.com/movies/?id=passionofthechrist.htm ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ Mojo.com] ಸ್ಥಳೀಯ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ:$370,782,930 60.6% + ವಿದೇಶಿ: $241,116,490 39.4%</ref> U.S.ಒಂದರಲ್ಲೇ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು‌<ref>http://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&amp;id=melgibson.htm</ref> == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ == ಗಿಬ್ಸನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಪೀಕ್‌ಸ್ಕಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. [[ಹಟ್ಟನ್ ಗಿಬ್ಸನ್]] ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಸಂಜಾತೆ ಅನ್ನೆ ಪೆಟ್ರೀಸಿಯ(ನೀ ರೈಲಿ)ಅವರ 11 ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ 6ನೆಯವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-02-23 |archive-date=2009-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090727121854/http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ತಂದೆಯ ತಾಯಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಒಪೇರಾ ಗಾಯಕಿ [[ಎವಾ ಮೈಲಾಟ್]](1875-1920)<ref>{{cite web|url=http://www.wargs.com/other/gibson.html |title=Ancestry of Mel Gibson |publisher=Wargs.com |date= |accessdate=2008-10-22}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಡೊನಾಲ್]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ನಟ. ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಹೆಸರು [[ಸೇಂಟ್ ಮೆಲ್‌]]‍ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಮೆಲ್ ಐದನೇ-ಶತಮಾನದ ಐರಿಷ್ ಸಂತ ಮತ್ತು ಗಿಬ್ಸನ್ ತಾಯಿಯ ತವರು [[ಆರ್ಡಾಗ್]],[[ಡಯೋಸೀಸ್‍]]‌‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ. ಅವರ ಎರಡನೇ ಹೆಸರಾದ [[ಕಾಲ್ಮ್-ಸಿಲ್ಲೆ]]<ref name="filed"/> ಯನ್ನು ಐರಿಷ್ ಸಂತನೊಬ್ಬ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಗಿಬ್ಸನ್ ತಾಯಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ [[ಲಾಂಗ್‌ಫರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>ಮೈಕೇಲ್ ಡ್ವಯರ್, ''[[ದಿ ಐರಿಷ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂದರ್ಶನ [[RTÉ]] ರೇಡಿಯೊ 1's ''ದಿಸ್ ವೀಕ್'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2006.</ref> ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ದ್ವಿಪೌರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.people.com/people/article/0,,20178694,00.html| title=Jonathan Rhys Meyers Crowned Best Actor in Ireland| author=Stephen M. Silverman | publisher=[[People Magazine]]| accessdate=2008-03-02}}</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್]] ವಿರುದ್ಧ 1968ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ದಾವೆಯಲ್ಲಿ $145,000 ಗೆದ್ದ ಕೂಡಲೇ ಹಟ್ಟನ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸಿಡ್ನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref>ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ, ವೆನ್‌ಸ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್, ಥಂಡರ್ಸ್ ಮೌತ್ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1993, ಪುಟ 30.</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ 12 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಹಟ್ಟನ್ ತಾಯಿಯ ತವರಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೈನ್ಯ ಸೇವೆ]]ಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹಟ್ಟನ್ ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.dallasobserver.com/2003-07-31/news/is-the-pope-catholic/| title=Is the Pope Catholic?| author=Wendy Grossman | publisher=Dallas Observer | accessdate=2007-09-20}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ [[ವಾಹರೂಂಗಾ]]ದ [[ಸೇಂಟ್ ಲಿಯೊಸ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಹೋದರರ ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಚಿತ್ರವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರತಾರೆಗಳ ಜತೆ ಅವರನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬಿ]] 1982ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಗಿಬ್ಸನ್,ಯುವ [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್ವೀನ್]]ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ...ನಾನು "ತಾರೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ"ವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಏನೇ ಇರಲಿ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಅದು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | title = New Faces Brighten a Mixed Batch of Movies | author = Vincent Canby | publisher = New York Times | date = 1982-08-29}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು "[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಗೇಬಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹಂಫ್ರಿ ಬೊಗಾರ್ಟ್]] ಸಂಯೋಜನೆ"ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="autogenerated2">{{cite news | title = Mel Gibson: Australia's new hunk | author = Vernon Scott | publisher = [[U.P.I.]] | date = 1983-02-24}}</ref> ಅವರ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಅವರನ್ನು ಸಾಹಸ ಯೋಜನೆಗಳಾದ "ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್" ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಅವರ ''[[ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ]]'' ಮತ್ತು "ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ಸ್" ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧರೆನಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಭಿನ್ನವಾದ ನಟನಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವೀಯ ನಾಟಕಗಳಾದ [[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]] ಮತ್ತು ''[[ಮೆವೆರಿಕ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಾಟ್ ವುಮನ್ ವಾಂಟ್]]'' ಮುಂತಾದ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನಟನಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1993ರ ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್]]'',1995ರ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'',2000ದ ''[[ಪಾಟ್ರಿಯಟ್]]'' (ನಟನೆ ಮಾತ್ರ), 2004ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಮತ್ತು 2006ರ ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ಸೇರಿವೆ. ಅವರನ್ನು ''[[ಬ್ಯಾಟ್‌ಮನ್]]'', ''[[ಗೋಲ್ಡನ್ ಐ]]'', ''[[ಅಮೆಡಾಸ್]]'', ''[[ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಚೈಲ್ಡ್]]'', ''[[X-ಮೆನ್]]'', ''[[Robin Hood: Prince of Thieves]]'', ''[[ರನ್‌ಎವೇ ಬ್ರೈಡ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ರೈಮರಿ ಕಲರ್ಸ್]]'' ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಕಾನೆರಿಯ ''[[M]]'' ಗೆ ಮುಂದಿನ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್‌]]ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕೆಂದು ನಟ ಸೀನ್ ಕಾನೆರಿ ಒಮ್ಮೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ತಾವು [[ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಬಹುದೆಂಬ]] ಭಯದಿಂದ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ ವೆನ್‌ಸ್ಲಿ ''ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ''. ಪುಟಗಳು 170-171.</ref> === ಹಂತಗಳು === ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಿಡ್ನಿಯ [[ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]](NIDA)ಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. NIDAದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಬದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನಾಟಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news | url = http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23746638-16947,00.html | title = Youth with stars in their eyes | author = Graeme Blundell | publisher = [[The Australian]] | date = 2008-05-24 | access-date = 2010-02-23 | archive-date = 2008-05-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080528215810/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23746638-16947,00.html | url-status = dead }}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ನಟಿ [[ಜೂಡಿ ಡೇವಿಸ್]] ''[[ರೋಮಿಯೊ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎ ಮಿಡ್‌ಸಮ್ಮರ್ ನೈಟ್ಸ್ ಡ್ರೀಮ್‌ನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ರಾಣಿ ಟಿಟಾನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.|ರೋಮಿಯೊ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್‌[[ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಎ ಮಿಡ್‌ಸಮ್ಮರ್ ನೈಟ್ಸ್ ಡ್ರೀಮ್‌]]ನ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ರಾಣಿ ಟಿಟಾನಿಯ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>"ಎ ನೈಟ್ ಆನ್ ಮೌಂಟ್ ಎಡ್ನಾ," ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 1990</ref>]]'' 1977ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ,''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ [[ರಂಗ]] ನಟನಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಅಡೆಲೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸ್ಟೇಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ನಾಟಕದ ಖ್ಯಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ''[[ವೇಯ್ಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಗೋಡೊಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಎಸ್ಟ್ರಾಜನ್]] ಪಾತ್ರ([[ಜೆಫ್ರಿ ರಷ್]] ಎದುರು)ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ 1982ರ ನಿರ್ಮಾಣ ''[[ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಸೇಲ್ಸ್‌ಮನ್]]'' ನ [[ಬಿಫ್ ಲೋಮ್ಯಾನ್]] ಪಾತ್ರ ಸೇರಿವೆ. [[ಸಿಸ್ಸಿ ಸ್ಪಾಸೆಕ್]] ಎದುರು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಕೊಲರೊಡೊದ ಟೆಲ್ಲುರೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[A. R.ಗರ್ನಿ]] ಅವರ 1993ರ ನಿರ್ಮಾಣ ''[[ಲವ್ ಲೆಟರ್ಸ್]]''.<ref>{{cite news | title = Welcome to Telluride - Now Go Away | author = Robert Weller | publisher = Associated Press | date = 1993-07-17}}</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾ === [[NIDA]]ದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ,ಗಿಬ್ಸನ್ 1977ರ ಚಿತ್ರ ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಸಿಟಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ $250 ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾನಸಿಕ-ದುರ್ಬಲ ಯುವಕನಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಟಿಮ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 1979ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ''[[ದಿ ಸಲಿವಾನ್ಸ್]]'', ''[[ಕಾಪ್ ಶಾಪ್]]'' (1980ರಲ್ಲಿ),''[[ಪನಿಷ್‌ಮೆಂಟ್]]'' ಬೃಹತ್ ಸಂಚಿಕೆ(1980ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ,1981ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ)ಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿಗಳ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II]]ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಟ್ಯಾಕ್ ಫೋರ್ಸ್ Z]]'' ನ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಾಗುವ ತನಕ 1982ರವರೆಗೆ ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ I‌]] ಕಥೆ ''[[ಗ್ಯಾಲಿಪೊಲಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಗ್ಯಾಲಿಪೊಲಿ]]'' ಯು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ಗಂಭೀರ,ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ನಟನೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಾಲಿವುಡ್ ಏಜೆಂಟ್ ಎಡ್ ಲಿಮಾಂಟೊರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ಉತ್ತರದ ಭಾಗ ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2]]'' ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.(''ದಿ ರೋಡ್ ವಾರಿಯರ್'' ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು) [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಅವರ ರಮ್ಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಕಥೆ ದಿ ''[[ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1982ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಮರ್ಶತ್ಮಾಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಅವಳಿ ಪುತ್ರರ ಜನನದ ನಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಚಿತ್ರನಟನೆಯಿಂದ ದೂರವುಳಿದ ಬಳಿಕ, ಗಿಬ್ಸನ್ 1984ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಬೌಂಟಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೆಚರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಯೊಂಡ್ ಥಂಡರ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟಾನ್ಸ್ಕಿ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ 1985ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ವೇತನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |first=Joe |last=Valdez |title=Mad Max Beyond Thunderdome (1985) |url=http://thisdistractedglobe.com/2007/12/20/mad-max-beyond-thunderdome-1985/ |work=This Distracted Globe |date=2007-12-20 |access-date=2010-02-23 |archive-date=2009-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090727141051/http://thisdistractedglobe.com/2007/12/20/mad-max-beyond-thunderdome-1985/ |url-status=dead }}</ref> === ಹಾಲಿವುಡ್‌ === ==== ಪೂರ್ವದ ಹಾಲಿವುಡ್ ವರ್ಷಗಳು ==== ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಿತ್ರ [[ಮಾರ್ಕ್ ರೈಡಲ್]] ಅವರ 1984ರ ರೂಪಕ ''[[ದಿ ರಿವರ್]]''. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು [[ಸಿಸ್ಸಿ ಸ್ಪಾಸೆಕ್]] ಪ್ರಯಾಸಪಡುವ [[ಟೆನ್ನೆಸೀ]] ರೈತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗಿಲಿಯನ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]] ಅವರ ಗೋತಿಕ್ ರಮ್ಯಕಥೆ ''[[ಮಿಸಸ್.ಸೋಫೆಲ್‌‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಮೊಡೈನ್]] ನಿಂದಿತ ಕೈದಿ ಸಹೋದರರಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. [[ಬೈಬಲ್]] ಓದಿಹೇಳಲು ಅವರಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೈಲುಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನ ಪತ್ನಿ [[ಡಯೇನ್ ಕೀಟನ್]] ಎದುರು ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1985ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವಿರಾಮ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಟೌನ್]] ಅವರ ''[[ಟೆಕ್ವಿಲಾ ಸನ್‌ರೈಸ್]]'',ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ 1989ರಲ್ಲಿ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಒಂದರ ಹಿಂದೊಂದು ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಬರ್ಡ್ ಆನ್ ಎ ವೈರ್]]'', ''[[ಏರ್ ಅಮೆರಿಕ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ,ಗಿಬ್ಸನ್ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ==== 1990ರ ದಶಕ ==== 1990 ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಬಾಕ್ಸ್‌ಆಫೀಸ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ದಶಕದ ಮೊದಲರ್ಧಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ''[[ಫೋರೆವರ್ ಯಂಗ್]]'',''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 3]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಾವೆರಿಕ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]''. ನಂತರ ಅವರು ''[[ರ‌‌್ಯಾನ್ಸಮ್]]'',''[[ಕನ್‌ಸ್ಪೈರೆಸಿ ಥಿಯರಿ]]'', ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 4]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪೇಬ್ಯಾಕ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. [[ಡಿಸ್ನಿ]]ಯ ''[[ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಜಾನ್ ಸ್ಮಿತ್]] ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ==== 2000 ನಂತರ ==== 2000ದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ $100 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಒಟ್ಟುಮಾಡಿತು: ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಟ್]]'',''[[ಚಿಕನ್ ರನ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಾಟ್ ವುಮನ್ ವಾಂಟ್]]'' 2002ರಲ್ಲಿ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ವಾರ್]] ಕಥೆ ''[[ವಿ ವರ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು [[M.ನೈಟ್ ಶ್ಯಾಮಲನ್‌]]ರ ''[[ಸೈನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.ಅವರ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=melgibson.htm |title=Mel Gibson |work=Box Office Mojo accessdate=2009-05-24}}</ref> ''[[ಸೈನ್ಸ್]]'' ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ತಾವು ಚಿತ್ರನಟರಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ,ಚಿತ್ರಕತೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ 2010ರಲ್ಲಿ ''[[ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಅದು 2002ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಪಾತ್ರವೆನಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.variety.com/article/VR1117984773.html?categoryid=13&cs=1 |first=Michael |last=Fleming |title=Mel Gibson returns for 'Darkness' |work=Variety |date=2008-04-28 |accessdate=2009-03-29}}</ref> ಅದು BBC ಮಿನಿಸರಣಿಗಳ ''[[ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'' ರೂಪಾಂತರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/VR1117984773.html |title=Mel Gibson returns for 'Darkness' - Entertainment News, Gotham, Media - Variety |publisher=Variety.com |author=By |date= |accessdate=2008-10-22}}</ref> === ನಿರ್ಮಾಪಕ === ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಸರಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ,ಗಿಬ್ಸನ್ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]]'' ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಸಲುವಾಗಿ 1989ರಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರ [[ಬ್ರೂಸ್ ಡೇವಿ]] ಜತೆ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಐಕಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಸನ್ಸ್]] ರಚಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಸ್ವಂತ ಅಭಿನಯದ, ನಿರ್ಮಾಣದ ಅಥವಾ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಿತ್ರಗಳ ಜತೆ ಐಕಾನ್ ಇನ್ನೂ ಇತರೆ ''[[ಇಮ್ಮೋರ್ಟಲ್ ಬಿಲೌಡ್‌]]'' ನಿಂದ ''[[ಆನ್ ಐಡಿಯಲ್ ಹಸ್ಬೆಂಡ್]]'' ವರೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ''[[ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೊಟೆಲ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್]]'' ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗೆ ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ [[ದಿ ತ್ರೀ ಸ್ಟೂಜಸ್]] ಮತ್ತು 2008ರ [[PBS]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಕೆರಿಯರ್]]'' ಕೂಡ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಐಕಾನ್ ಕೇವಲ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು. === ನಿರ್ದೇಶಕ === ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಲ್ಲರ್]],[[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾನರ್]] ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಕಲೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೌನಿ, ಜೂ]].ಪ್ರಕಾರ,ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರವೊಂದರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23622562-5003420,00.html | title = Robert Downey Jr. has irons in the fire | author = Erin McWhirter | publisher = [[The Courier Mail]] | date = 2008-05-01 | archiveurl = https://archive.today/20120906231126/http://www.couriermail.com.au/entertainment/movies/irons-in-the-fire/story-e6freqex-1111116206937 | archivedate = 2012-09-06 | access-date = 2010-02-23 | url-status = live }}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ 1993ರಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್‌]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರಿಗೆ [[ಉತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 451]]'' ರಿಮೇಕ್ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಬಹುಹಿಂದೆ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಆದರೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ವಿವಾದಗಳಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆ 1999ರಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.variety.com/article/VR1117490809.html?categoryid=13&cs=1 | title = Gibson in talks for 'Patriot' | author = Dan Cox and Michael Fleming| publisher = [[Daily Variety]] | date = 1999-02-01}}</ref> ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌ನ ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ 2001ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೌನಿ,Jr]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸೇವನೆಯಿಂದ ಡೌನಿ ಆರೋಗ್ಯಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/935383.stm| title = Gibson Downey Jr becomes Hamlet | publisher = BBC | date = 2000-09-21}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ''[[ವಿ ವರ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಸೈನ್ಸ್]]'' ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ತಾವು ನಟನೆಯನ್ನು ಹಂತ,ಹಂತವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/mel-gibson-i-think-im-mellowing-in-my-old-age-642396.html | title = Mel Gibson: 'I think I'm mellowing in my old age' | author = Tiffany Rose | publisher = [[The Independent]] | date = 2002-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118131737/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/mel-gibson-i-think-im-mellowing-in-my-old-age-642396.html|archivedate=2009-01-18}}</ref> 2002 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ,ತಾವು [[ಅರಾಮಿಕ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್]]'' ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಚಿತ್ರವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಉಪೆಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಚಿತ್ರದ ಕಥಾನಿರೂಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಷೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮೀರಲು ಅವರು ಆಶಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.aintitcool.com/?q=node/13351 |title=Jesus Christ!! What - Ain't It Cool News: The best in movie, TV, DVD, and comic book news |publisher=Aintitcool.com |date= |accessdate=2008-10-22 |archive-date=2008-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402052110/http://www.aintitcool.com/?q=node%2F13351 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು 2004ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದ ಸಹ-ಚಿತ್ರಕಥೆ,ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಅವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು [[ABC]]ಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ''[[ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಸ್ಯಾವೇಜಸ್‌]]'' ನ ಕೆಲವು ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು 2006ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷನ್-ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೀಷೇತರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಳ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. == ಗೌರವಗಳು == ಗಿಬ್ಸನ್ 1997 ಜುಲೈ 25ರಲ್ಲಿ [[ಆಫೀಸರ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]](AO) ಗೌರವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದೊಂದು ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಪೌರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=869892&search_type=simple&showInd=true |title=ಸರ್ಚ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಆನರ್ಸ್ - ಸಿಂಪಲ್ ಸರ್ಚ್ |access-date=2022-10-16 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723080607/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=869892&search_type=simple&showInd=true |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.theorderofaustralia.asn.au/ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ 1985ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಸೆಕ್ಸಿಯಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಅಲೀವ್]] ಎಂದು ''[[ಪೀಪಲ್‌]]'' ನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.people.com/people/quiz/answer/0,,1113192_1113194_,00.html |title=ಥಿಂಕ್ ಯು ನೋ ಸೆಕ್ಸಿ? |access-date=2010-02-23 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728015007/http://www.people.com/people/quiz/answer/0,,1113192_1113194_,00.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು 1995ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರದ [[ಚೆವಲಿಯರ್ ಡೆಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಟ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ವಾಯವ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆರಂಭದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>ಗ್ಯಾಲೊವೇ, ಸ್ಟೀಫನ್. ದ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟರ್‌. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 1995. "ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಖಂಡಿತ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ.", ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಚಿರಾಕ್ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕೋಪಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು.</ref> ''[[ಟೈಮ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಮೂರ್ ಅವರನ್ನು [[ವರ್ಷದ ಪುರುಷ]]ರಾಗಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸೆಷನ್ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಬದಲಿಗೆ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಬುಷ್]] ಚಿತ್ರವು ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.<ref>[http://www.riskybusinessblog.com/2006/09/michael_moore_d.html ಮೈಕೆಲ್ ಮೂರ್ ಡಿಫೆಂಡ್ಸ್ ಕ್ರೂಸ್, ಸ್ಲಾಗ್ಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2006</ref> == ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರಗಳು == === ''ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್'' ಸರಣಿಗಳು === [[ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಲ್ಲರ್‌]]ರ ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ ಜೀವಂತವಾಗುಳಿದ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಣಹೂಡಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ $15,000 ಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಯಾಗಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಟನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಶೈಲಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2]]'' (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ''ದಿ ರೋಡ್ ವಾರಿಯರ್'' ಎಂದು ಪರಿಚಿತ)ಮತ್ತು ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 3]]'' (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ''ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ಥಂಡರ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' ಎಂದು ಪರಿಚಿತ). ನಾಲ್ಕನೇ ಚಿತ್ರ ''[[Mad Max 4: Fury Road]]'' ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಲ್ಲರ್]] ಇಬ್ಬರೂ ಯುವ ನಾಯಕನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನೀಡುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title = Exclusive Exclusive: Writer-Director George Miller Announces 'Mad Max' As First Game From Creative Alliance With God of War II Director Cory Barlog |author = N'Gai Croal |date = 2008-03-12 |url = http://blog.newsweek.com/blogs/levelup/archive/2008/03/12/filmmaker-george-miller-announces-mad-max-game-collaboration-with-cory-barlog.aspx |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080314114957/http://blog.newsweek.com/blogs/levelup/archive/2008/03/12/filmmaker-george-miller-announces-mad-max-game-collaboration-with-cory-barlog.aspx |archivedate = 2008-03-14 |access-date = 2010-02-23 |url-status = live }}</ref> === ''ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ'' === ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] 1981ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಟ [[ಮಾರ್ಕ್ ಲೀ]] ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತನದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಡನ್ನೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ'' ಕಥೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು [[ಟರ್ಕಿ]]ಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ [[ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ,ಯುವಸೈನಿಕರು ಯುದ್ಧದ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಮಾಯಕತೆಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ]]ಯ [[ANZAC]]ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ನೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಗಿಬ್ಸನ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. === ''ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ'' === ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಅವರ 1982ರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ [[ಸಿಜರ್ನಿ ವೀವರ್]] ಮತ್ತು [[ಲಿಂಡಾ ಹಂಟ್]] ಎದುರು ಅನನುಭವಿ ಆದರೆ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಪತ್ರಕರ್ತನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಚ್]] ಅವರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಶಸ್ಸಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಟನನ್ನು [[MGM]]ಸ್ಟುಡಿಯೊ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕುದುರಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಪರಾಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, "ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಬೇರಾವುದೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ". ಅವರು ಅಗತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಎರಡೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು."<ref>{{cite news | title = Year of Living Dangerously | author = Vincent Canby | publisher = New York Times | date = 1983-01-21}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೈ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. "ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವು ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೆಂದು ತಾವು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರವೇ ಹೇಳುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವು ಗೊಂಬೆಯಂತಿದೆ. ನಾನೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದೆ. ಅದೊಂದು ನಾಯಕನ ವಿಷಯವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡಿದರು."<ref name="autogenerated3">{{cite news | title = Mel’s Movies | author = Michael Fleming | publisher = Movieline |date=July 2000}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಸ್ವಯಂ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರದ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಂಡರು. "ಅವನು ಅಪ್ರಮಾಣಿಕ ನಿರರ್ಗಳ ಮಾತುಗಾರನಲ್ಲ. ಅವನು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಕ್ವನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ. ನನಗೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಹೇಳಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ"<ref name="autogenerated2"/> ಚಿತ್ರದ ಸಾಧನೆ ವೈಯಕ್ತಿವಾಗಿ ತಮಗೆ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರು.{{when?}} === ''ದಿ ಬೌಂಟಿ'' === [[ಮುಟಿನಿ ಆನ್ ದಿ ಬೌಂಟಿ]]ಯ ಸಿನೆಮಾ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪ್ಲೆಚರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಎರಾಲ್ ಫ್ಲೈನ್]],[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಗೇಬಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಲಾನ್ ಬ್ರಾಂಡೊ]] ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 1984ರ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಬೌಂಟಿ]]'' ಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಿತ್ರದ ಪರಿಷ್ಕರಣ ನೀತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಖಳನಾಯಕನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೈಗ್]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಆಂಥೋನಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್]] ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತಮ ಅಂಶವೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated3"/> === ''ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್'' ಸರಣಿಗಳು === ಗಿಬ್ಸನ್ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬಡ್ಡಿ ಕಾಪ್]] ''ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್'' ಸರಣಿಗಳಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.ಅದು 1987ರ ಮೂಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು [[LAPD]]ಪತ್ತೆದಾರಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಧುರನಾಗಿದ್ದ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ನಿವೃತ್ತ ಸೈನಿಕ ಸಾಯುವ ಇಚ್ಛೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿತಭಾಷಿ ಕುಟುಂಬಿಕ [[ರೋಜರ್ ಮುರ್ಟಾಗ್]]([[ಡ್ಯಾನಿ ಗ್ಲೋವರ್]])ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಭಾಗಿ. ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡೋನರ್]] ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' (1989), ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 3]]'' (1993),ಮತ್ತು ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 4]]'' (1998) ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸರಣಿಗಳು [[ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರ ಜೋಡಿಯುಳ್ಳ ಚಿತ್ರ]]ದ ಉಪಶೈಲಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. === ''ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌'' === [[ಫ್ರಾಂಕೊ ಝೆಪಿರೆಲ್ಲಿ]]ಯ ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಷಣ್ಣಭಾವದ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಸಹಜ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಅನುಭವಿ [[ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಕಥೆ]]ಗಳ ನಟರಾದ [[ಐಯಾನ್ ಹೋಮ್]], [[ಅಲಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲ್ ಸ್ಕಾಫೀಲ್ಡ್]] ಜತೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ಜತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು "[[ಮೈಕ್‌ಟೈಸನ್]] ಜತೆ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಎಸೆದ" ಹಾಗೆ ಎಂದು ಅವರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು DVD ಮಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುಳಿಯಿತು. ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಸಾಹಸಿ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರದ ನಟ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. === ''ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್'' === ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ,ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಟನಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದೇಶಭಕ್ತ ಸರ್ [[ವಿಲಿಯಂ ವ್ಯಾಲೇಸ್]] ಅವರ ದಂತಕತೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾಕೃತಿಯ ಕಥಾನಕವಿದು. ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶಕ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ]]ದ ಎರಡು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ''[[ಬ್ರೇವ್‍‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಳನಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಶೈಲಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. (1}ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ರಿಜ್]] ಭಾಗವು ಸರ್ವಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯುದ್ಧ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/03/29/movie.battles/ ದಿ ಬೆಸ್ಟ್ -- ಅಂಡ್ ವರ್ಸ್ಟ್ -- ಮೂವಿ ಬಾಟಲ್ ಸೀನ್ಸ್] April 2, 2007</ref> === ''ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್'' === ಗಿಬ್ಸನ್ 2004ರ ಚಿತ್ರ ''ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌'' ಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ, ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಹ-ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಒದಗಿಸಿದರು. ಇದು [[ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಸಾವು|ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ [[ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾತನೆ]] ಮತ್ತು ಸಾವು]] ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು [[ಅರಾಮಿಕ್]],[[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆಬ್ರಿವ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ತೆರೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಅವರು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದರು. ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಆರೋಪಗಳವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ [[US$]] 611,899,420 ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಒಂದರಲ್ಲೇ $370,782,930 ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ನಟನೆಯ ಯಾವುದೇ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು. US ಬಾಕ್ಸ್‌ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಎಂಟನೇ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಲೀನ ಅತ್ಯಂತ ಗಳಿಕೆಯಿಂದ [[R ದರ್ಜೆ]]ಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಮೂರು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವಾದ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥೆಗಾಗಿ [[ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. === ''ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ'' === ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು 2006ರ ಆಕ್ಷನ್-ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ನಾಲ್ಕನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪ್ರಯತ್ನವು [[ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ [[ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ]] ವಿರುದ್ಧ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ]] ತಲೆಮಾರಿನ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಿಂದ [[ಯುಕಾಟೆಕ್]] [[ಮಾಯಾ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. == ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿತ್ರಗಳು == ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ,''[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಿಘಂಟಿನ]]'' (OED)ಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ [[ಫರ್‌ಹಾದ್ ಸಫೀನಿಯ]] ಜತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>ಈವೆಂಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್: [http://www.cinemablend.com/new/Event-Report-Mel-Gibson-Goes-Mad-At-CSU-4744.html "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೋಸ್ ಮ್ಯಾಡ್ ಎಟ್ CSU"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727120834/http://www.cinemablend.com/new/Event-Report-Mel-Gibson-Goes-Mad-At-CSU-4744.html |date=2009-07-27 }} - CinemaBlend.com - March 23, 2007</ref> OED ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ''[[ಫ್ರೊಫೆಸರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾನ್]]'' ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಂಪೆನಿ ಬಹುಹಿಂದೆ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last = Gussow|first = Mel|title = The Strange Case of the Madman With a Quotation for Every Word |publisher = New York Times|date= 1998-09-07|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F06E7DF153EF934A3575AC0A96E958260&sec=&spon=&partner=permalink&exprod=permalink |accessdate = 2007-11-07}}</ref> ತಾವು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಪರಿಶೋಧಕ [[ವಾಸ್ಕೊ ನುನೆಜ್ ಡೆ ಬಾಲ್ಬೋವಾ]] ಕುರಿತು ಚಿತ್ರವೊಂದರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.nst.com.my/Current_News/NST/Saturday/National/20070901081824/Article/index_html 10 ಮಿನಿಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: "ವೆನ್ ಗೋಯಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ ಕಮ್ಸ್ ನ್ಯಾಚುರಲಿ"] - ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2007 -ಪ್ರಕಾಶನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2007</ref><ref>[http://news.opodo.co.uk/articles/2007-03-07/18081178-Mel-Gibson.php "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಟು ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ ಪನಾಮಾ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727200310/http://news.opodo.co.uk/articles/2007-03-07/18081178-Mel-Gibson.php |date=2009-07-27 }} - ಒಪೊಡೊ ಟ್ರಾವಲ್ ನ್ಯೂಸ್ - ಮಾರ್ಚ್ 7, 2007</ref><ref>[http://defamer.com/hollywood/mel-gibson/mel-gibson-thinking-about-setting-next-splatter-film-in-panama-241983.php ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಎಬೌಟ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಪ್ಲಾಟರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ ಪನಾಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001849/http://defamer.com/hollywood/mel-gibson/mel-gibson-thinking-about-setting-next-splatter-film-in-panama-241983.php |date=2007-09-27 }} ಮಾರ್ಚ್ 6, 2007</ref> ನಟನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆಯೇ ಎಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಗಿಬ್ಸನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: :''"ಚಿತ್ರನಟನೆಗೆ ತೀರಾ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ,ಆದರೆ ನಿಮಗೆ ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. '' ''ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇವೆ. '' ''ಮನರಂಜನೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿದ್ದು,ಅದು ಮುಗಿಯುವ ಮುಂಚೆ ನಾನು ಬಹುಶಃ ಪುನಃ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. '' ''ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರಬಹುದು,ಜನರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗದ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕು'' <ref>[http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&amp;sec=movies ಎಂಟರ್ ದಿ ಎಕೊ ವಾರಿಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802151006/http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&sec=movies |date=2009-08-02 }} ''[[ದಿ ಸ್ಟಾರ್]]'' (ಮಲೇಶಿಯ) - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2007 - ಪ್ರಕಾಶನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2007</ref> 2005ರಲ್ಲಿ “ಸ್ಯಾಮ್ ಅಂಡ್ ಜಾರ್ಜ್“ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾನರ್]] ಮತ್ತು ಗಿಬ್ಸನ್ ನಡುವೆ ಏಳನೆಯ ಸಹಯೋಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಡಾನರ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಈ [[ಪರಮ]] ಯೋಜನೆ “ಮೃತ“ವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ತಾವು [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಹೆಲ್ಗಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮೂಲಚಿತ್ರ ಕಥೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 2009ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url= http://www.thedigitalbits.com/articles/interviews/richarddonner/donnerinterview.html |title= Inside Man: Richard Donner on Inside Moves |author= Adam Jahnke |date= February 27, 2009 |access-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 23, 2010 |archive-date= ಮೇ 13, 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120513133458/http://www.thedigitalbits.com/articles/interviews/richarddonner/donnerinterview.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aintitcool.com/node/40175|title= Richard Donner And Mr. Beaks Talk INSIDE MOVES! |publisher=Aint It Cool News |author= Mr. Beaks |date= February 19, 2009 }}</ref> ಮುಂಚಿನ ''ಮೆವರಿಕ್'' ಸಹ-ನಟ [[ಜೂಡಿ ಫಾಸ್ಟರ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿ ಬೇವೆರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆಂದು 2009ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=http://www.variety.com/VR1118005842.html |title=Mel Gibson to star in 'Beaver' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=2009-07-09 |accessdate=2009-10-01}}</ref> [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡಿಕ್ಯಾಪ್ರಿಯೊ]] ಪಾತ್ರದ [[ಸಾಹಸಯಾತ್ರೆ]]ಗಳ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಹೆಸರಿಡದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದ ''ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ'' ಮೂಲ ಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/node/4948325|title=Mel Gibson to direct DiCaprio in Viking movie: report|date=14 December 2009|work=[[France 24]]|accessdate=18 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202154919/http://www.france24.com/en/node/4948325|archivedate=2 February 2010}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == === ಕುಟುಂಬ === ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣವಾದ ನಂತರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಗಿಬ್ಸನ್ 1970ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ಡೆನಿಸ್ ಮೂರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. [[ಅಡೆಲೈಡ್‌]]ನ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಡಿಗೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಭೇಟಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮೆಲ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಾಟಕ ಕಂಪೆನಿ]]ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಜ್ಞಾತ ನಟನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{cite news |first=REBEKAH |last=DEVLIN |title=Star's family farewell father |date=2007-10-16 |work=The Advertiser |url=http://www.news.com.au/adelaidenow/story/0,22606,22591118-2682,00.html |accessdate=2009-06-06 |archiveurl=https://archive.today/20120526200246/http://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/stars-family-farewell-father/story-e6frea83-1111114649483 |archivedate=2012-05-26 |url-status=live }}</ref> [[ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ 1980ರ ಜೂನ್ 7ರಂದು ಅವರಿಬ್ಬರು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ : ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ, ವೆನ್ಸ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್, ಥಂಡರ್ಸ್ ಮೌತ್ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1993, ಪುಟ 125.</ref> ದಂಪತಿಗೆ ಒಬ್ಬಳು ಪುತ್ರಿ,6 ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು<ref>{{cite news |first=Jane |last=Bokun |title=Kenny Wayne Shepherd highlights festival |date=2009-04-26 |work=Schreveport Times |url=http://www.shreveporttimes.com/article/20090426/NEWS01/904260331/1060 |accessdate=2009-04-26 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರ ಏಳು ಮಕ್ಕಳು ಹನ್ನಾ(1980ರಲ್ಲಿ ಜನನ),ಅವಳಿಗಳಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್(1982ರಲ್ಲಿ ಜನನ), ವಿಲಿಯಂ(1985ರಲ್ಲಿ ಜನನ), ಲೂವಿಸ್(1988ರಲ್ಲಿ ಜನನ),ಮೈಲೊ(1990ರಲ್ಲಿ ಜನನ) ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್(1999ರಲ್ಲಿ ಜನನ). ಪುತ್ರಿ ಹನ್ನಾ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಬ್ಲೂಸ್]] ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಕೆನ್ನಿ ವೇನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]] ಅವರನ್ನು 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="Hannah Gibson marrying Shepherd">{{cite web |title=Hannah Gibson marrying Shepherd |work=CBS News |date=2006-09-18 |url=http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2006/09/18/people_milestones/main2020113.shtml |access-date=2010-02-23 |archive-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080109202851/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2006/09/18/people_milestones/main2020113.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Hannah Gibson marrying Shepherd"/> ಹನ್ನಾ ಕ್ರೈಸ್ತಸನ್ಯಾಸಿನಿಯಾಗಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾಳೆಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ವಕ್ತಾರ ಮುಂಚೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Mel's catching hell |url=https://www.nydailynews.com/archives/gossip/2002/09/18/2002-09-18_romantically__sellers_was_dr.html |first=George |last=Rush |coauthor=Joanna Molloy |work=New York Daily News |date=2004-09-18 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಗಲಿಕೆ ಬಳಿಕ, ರಾಜಿಮಾಡಲಾಗದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 13,2009ರಂದು ರಾಬಿನ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ಘೋಷಿಸಿದರು "ನಮ್ಮ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಗಲಿಕೆಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಖಾಸಗಿತನ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಸದಾ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದು, ಮುಂದೆಯೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ"<ref name="filed">{{cite web |title=Mel Gibson's Wife Files for Divorce |url=http://www.tmz.com/2009/04/13/mel-gibson-divorce/ |publisher=TMZ.com |date=2009-04-13 |accessdate=2009-04-13}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೆಳತಿ [[ರಷ್ಯನ್]] ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಒಕ್ಸಾನಾ ಗ್ರಿಗೋರಿವಾ ಮಾಜಿ ಗೆಳೆಯ, ನಟ [[ತಿಮೋತಿ ಡಾಲ್ಟನ್‌]]ನಿಂದ ಪುತ್ರನೊಬ್ಬನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಳು.<ref name="baby">{{cite web |last=Leonard |first=Elizabeth |url=http://www.people.com/people/article/0,,20280980,00.html |title=Rep: Mel Gibson and Girlfriend Are Expecting! |work=People |date=2009-05-25 |accessdate=2009-05-25}}</ref> ಗ್ರಿಗೋರಿವಾ ಅಕ್ಬೋಬರ್ 30,2009ರಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಪುತ್ರಿ ಲೂಸಿಯಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. === ಹೂಡಿಕೆಗಳು === ಆಸ್ತಿಗಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,[[ಮಾಲಿಬು]],ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ,[[ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾ]]ದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಸ್ತಿಗಳಿದ್ದವು.[[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.<ref>[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20050117/ai_n9497657 ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಡೆನೀಡ್ ಬಿಡ್ ಟು ರಿಕ್ಲಾಸಿಫೈ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಆಸ್ ಫಾರ್ಮ್] ಜನವರಿ 17, 2005</ref><ref>[http://extratv.warnerbros.com/v2/news/0806/04/1/text.html ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಹಾಲಿಪುಡ್ ಟೇಕ್ಸ್ ಸೈಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109234824/http://extratv.warnerbros.com/v2/news/0806/04/1/text.html |date=2006-11-09 }} ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2006</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ [[ಕಿವಾ ಕಣಿವೆ]]ಯ{{convert|300|acre|km2|sing=on}} ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಜಮೀನನ್ನು $6 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20050101062719/http://www.abc.net.au/goulburnmurray/stories/s1200331.htm ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಅಪ್] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2004</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004ರಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಟೋಕಿಯು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನಿಂದ $15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾಗೊ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಮ್ಯಾಗೊದ ಮೂಲ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು(1860ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು)ಖರೀದಿ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ದ್ವೀಪದ ಪರಿಸರದ ಮೂಲರೂಪ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯೆಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.smh.com.au/news/World/Displaced-Fijians-sue-islandbuying-Mel-Gibson/2005/03/02/1109700545809.html | title = Displaced Fijians may sue island-buying Mel Gibson | publisher = [[Sydney Morning Herald]] | date = 2005-05-03 | accessdate = 2007-09-14 }}</ref> 2005ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಮಾಂಟಾನಾ]]{{convert|45000|acre|km2|sing=on}} ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೆರೆಮನೆಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಬಹುದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20050228/ai_n11834606| title = Gibson's neighbor buys his Beartooth Ranch | publisher = [[Deseret News]] | date = 2005-02-28 | accessdate = 2007-09-14 }}</ref> 2007 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು 26 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು.{{convert|400|acre|km2|sing=on}} ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ {{convert|76|acre|m2|adj=on}}ಅವರು [[ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌]]ನ ಟ್ಯೂಡರ್ ಎಸ್ಟೇಟ್($9 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 1994ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ) ಅಜ್ಞಾತ ಖರೀದಿದಾರನಿಗೆ $40 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.bergproperties.com/blog/mel-gibson-reportedly-listing-his-greenwich-ct-estate-for-395m-status-of-his-malibu-properties-is-uncertain/1260/celebrities ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ರಿಪೋರ್ಟೆಡ್ಲಿ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ಹಿಸ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್, CT ಎಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ $39.5M; ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಮಾಲಿಬು ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಇಸ್ ಅನ್‌ಸರ್ಟೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617141756/http://www.bergproperties.com/blog/mel-gibson-reportedly-listing-his-greenwich-ct-estate-for-395m-status-of-his-malibu-properties-is-uncertain/1260/celebrities |date=2008-06-17 }} July 12, 2007</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ $24 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ [[ಮಾಲಿಬು]] ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ $30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/20042556 ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೆಲ್ಸ್ ಮಾಲಿಬು ಹೋಮ್ ಫಾರ್ $30 ಮಿಲಿಯನ್: ಸ್ಟಾರ್ ಬಾಟ್ ದಿ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಟು ಇಯರ್ಸ್ ಎಗೊ ಫಾರ್ $24 ಮಿಲಿಯನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417202406/http://www.msnbc.msn.com/id/20042556 |date=2009-04-17 }} ಜುಲೈ 30, 2007</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಡೇವಿಡ್ ಡುಕೋವ್ನಿ]] ಮತ್ತು [[ಟೀ ಲಿಯೋನಿ]] ಅವರ [[ಮಾಲಿಬು]] ಮನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.latimes.com/news/nationworld/world/latinamerica/la-hm-hotprop20-2008sep20,0,4116201.story | title = Mel Gibson buys Malibu home of David Duchovny and Téa Leoni | publisher = [[Los Angeles Times]] | date = 2008-09-20 | accessdate = 2008-09-27 | archiveurl = https://archive.today/20130111060241/http://articles.latimes.com/2008/sep/20/home/hm-hotprop20 | archivedate = 2013-01-11 | url-status = live }}</ref> === ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು === ==== ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ ==== ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌]]ರಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದರು. [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II]] ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು, "ಅವರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಂದು ಕೇಳಲು ತಾವು ಇಚ್ಛಿಸಿರುವೆ" ಯಾರೊಬ್ಬರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಂದು ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುವೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಣ್ಯವರ್ಗದವರಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ. ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. [[ಪೀಟರ್ ಪೀಠದ]] ಅಧಿಪತಿಗಳು ಕೂಡ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref name="ReferenceA">ಗೂಡ್‌ರಿಡ್ಜ್, ಮೈಕ್ "ದಿ ಫ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್." ''ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್''. ಪುಟ 12, ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2004.</ref><ref name="ReferenceA"/> 2004ರ ''[[ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್]]'' ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II ಎಂದು ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ನ್ಯೂನಾನ್, ಪೆಗ್ಗಿ. "ಫೇಸ್ ಟು ಫೇಸ್ ವಿತ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್." ''ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 2004.</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪೋಪ್]] ಅಥವಾ [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ II]] ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಚಯಸ್ಥ ಫಾದರ್ [[ವಿಲಿಯಂ ಫಲ್ಕೊ]] ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated1">[http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 “ಹೂಸ್ ಪ್ಯಾಶನ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308183916/http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 |date=2008-03-08 }}[http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 ಮೀಡಿಯ,ಫೆಯಿತ್ &amp; ಕಂಟ್ರೋವರ್ಸಿ ”] ಪ್ಯಾನಲ್ ಡಿಸ್ಕಷನ್ ವಿಡಿಯೊ, ಟೈಮ್1:05 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308183916/http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 |date=2008-03-08 }}</ref>]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಎಕ್ಲೇಸಿಯಂ ನಲ್ಲಾ ಸ್ಯಾಲಸ್(ಚರ್ಚ್ ಹೊರಗೆ ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ)ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ,"ಗಿಬ್ಸನ್ ಚರ್ಚ್‌ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ... ಅದನ್ನು ತಾವು ನಂಬುವುದಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಒಬ್ಬಳು ಸಂತೆ. ತಮಗಿಂತ ಅವಳು ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ. ಅವಳು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎಪಿಸ್ಕಾಪಾಲಿಯನ್ ರೀತಿ. ಅವಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ,ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ,ಕ್ರೈಸ್ತನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿದೆ,ಆ ಸತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದದಿದ್ದರೆ ಅದು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲ, ನನಗಿಂತ ಆಕೆ ಉತ್ತಮ. ಆದರೆ ಅದು [[ಪೀಠ]]ದ ಘೋಷಣೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ."<ref name="pboyer">ಬಾಯರ್, ಪೀಟರ್ J. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 2003.</ref> [[ವಿಲ್ಲೊ ಕ್ರೀಕ್]] ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ 14:6 ಅಸಹಿಷ್ಣು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ,<ref>{{cite book |title=The Holy Bible, Gospel of John 14:6 |url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=John%2014:6;&version=31}}</ref> ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ ತ್ಯಾಗದ [[ಅರ್ಹತೆ]]ಗಳ ''ಮೂಲಕ''...ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ಜನರು ಕೂಡ ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>[http://dir.salon.com/story/ent/feature/2004/01/27/passion/index1.html?pn=3 "ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ಸ್ "ಪ್ಯಾಶನ್"."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106005728/http://dir.salon.com/story/ent/feature/2004/01/27/passion/index1.html?pn=3 |date=2007-11-06 }} ''ಸಾಲೋನ್''. ಜನವರಿ 27, 2004.</ref> ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕೇತರರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದೆಂದು ತಾವು ನಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಡಯೇನೆ ಸಾಯೆರ್‌]]ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="2004prime">{{cite news |url= http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/sixtyminutes/stories/2004_02_22/story_1034.asp |title= Transcript of February 2004 Primetime |accessdate= 2006-07-31 |archive-date= 2005-07-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20050716090130/http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/sixtyminutes/stories/2004_02_22/story_1034.asp |url-status= bot: unknown }}</ref><ref>{{cite news| url=http://headlines.agapepress.org/archive/2/afa/202004b.asp| title=Gibson's Words Fuel Controversy Already Sparked By 'Passion'| author=Martin, Allie and Jenni Parker| publisher=Agape Press| date=2004-02-20| access-date=2010-02-23| archive-date=2009-05-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20090511192902/http://headlines.agapepress.org/archive/2/afa/202004b.asp| url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ಹರ್ಮಸಿಲ್ಲೊ]]ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೈಡೆಂಟೈನ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. [[ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್]] [[ಎಮಿರೈಟಸ್]] [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಕ್ವಿಂಟೆರೊ ಆರ್ಸ್]] ಇದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071106002346/http://www.foxnews.com/wires/2007May23/0,4670,PeopleGibson,00.html "ಗಿಬ್ಸನ್ ಅಟೆಂಡ್ಸ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕನ್ಫರ್‍‌ಮೇಶನ್ ಇನ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ."] ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್. ಮೇ 23, 2007.</ref><ref>[http://creerenmexico.org/index.php/?cat=22 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವೈ ಯೆಲ್ ಒಬಿಸ್ಪೋ ಎಮೆರೈಟೊ ಡಿ ಹರ್ಮೋಸಿಲ್ಲೊ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616183638/http://creerenmexico.org/index.php/?cat=22 |date=2008-06-16 }} ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್. ಮೇ 23, 2007.</ref> ಇದೇ ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ಆರ್ಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಖಾಸಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ [[ಚರ್ಚ್‌]]ನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಂದು ಧಾರ್ಮಿಕವಿಧಿಗಳಿಂದ [[ಪವಿತ್ರ]]ಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>[http://www.azstarnet.com/sn/metro/184354.php "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಸಿಟ್ಸ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828234422/http://www.azstarnet.com/sn/metro/184354.php |date=2009-08-28 }} azstarnet.com.</ref> ಅವರ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ನಂಬಿಕೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಕುರಿತು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ''ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್‌'' ನಿಂದ ಹೊತ್ತಿದ ಕಿಡಿಯಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ,ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟುವಾದ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಾಗಿ [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="2004prime"/> ==== ರಾಜಕೀಯ ==== “ಉಗ್ರಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ“<ref name="time.com-Apocalytpo">ಪ್ಯಾಡ್‌ಗೆಟ್/ವೆರಾಕ್ರಜ್, ಟಿಮ್. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1174684-2,00.html "ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ ನೌ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106003209/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1174684-2,00.html |date=2007-11-06 }} ಟೈಮ್. ಮಾರ್ಚ್ 19, 2006.</ref> ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು “ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ಉದಾರವಾದಿ“ ಎಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಪರಿಚಯಸ್ಥ [[ವಿಲಿಯಂ ಫಲ್ಕೊ]] ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="autogenerated1" /> ತಾವು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದರೂ,<ref>ವೈನರ್, ಆಲಿಸನ್ ಹೋಪ್. [http://www.ew.com/ew/article/0,,1564173_2,00.html "ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503020733/http://www.ew.com/ew/article/0,,1564173_2,00.html |date=2009-05-03 }} ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ 2006 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 8</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮ ಹಾಗೆಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ನೆಟ್ ಡೇಲಿ]] 2008ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬೆಂಬಲವಿದೆಯೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43659 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪುಶ್ಡ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120230742/http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43659 |date=2006-11-20 }} ''ವಲ್ಡ್ ನೆಟ್ ಡೇಲಿ''.</ref> ತಾವು ಮತ್ತು ಮೂರ್ ಅವರು 2005ರ [[ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಮೈಕೇಲ್ ಮೂರ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 9/11]]'' ಗೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,143924,00.html "ಮೂರ್ ಗಿಬ್ಸನ್,: ಐ ಲೌವ್ ಹಿಸ್ ವರ್ಕ್."] ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್. ಜನವರಿ 10, 2005.</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ [[ಐಕಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] ಮೂರ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮುಂಚೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು [[ಮಿರಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌]]ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ,[[ಶ್ವೇತಭವನ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಮಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿರೆಂದು ಉನ್ನತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ಕರೆಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ತಮ್ಮ ಏಜೆಂಟ್ [[ಆರಿ ಎಮ್ಯಾನುಯಲ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಮೂರ್ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>ಕಿಯೋಗ್, ಪೀಟರ್ [http://www.bostonphoenix.com/boston/movies/documents/03931494.asp "ನಾಟ್ ಸೊ ಹಾಟ್: ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 9/11 ಈಸ್ ಮೋರ್ ಸ್ಮೋಕ್ ದ್ಯಾನ್ ಫೈರ್."] ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೀನಿಕ್ಸ್''. ಜೂನ್‌ 25, 2004</ref> ಐಕಾನ್ ವಕ್ತಾರ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ನಾವು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ನೀವು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿಮಿತತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ನ್ನು ಈಗ ತಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಂಪೆನಿ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಿ"<ref>ಸ್ಟೈನ್, ರೂತ್ [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/05/06/MNGIH6GI6C1.DTL "'ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 9/11' ಟೂ ಹಾಟ್ ಫಾರ್ ಡಿಸ್ನಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128190341/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F05%2F06%2FMNGIH6GI6C1.DTL |date=2012-01-28 }} ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಮೇ 6, 2004</ref> ''[[ಪ್ಲೇಬಾಯ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ಜುಲೈ 1995ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] "ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅವಕಾಶವಾದಿ" ಮತ್ತು "ಏನುಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯಾರೊ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ"ಎಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. [[ರೋಡ್ಸ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ]]ವನ್ನು [[ಹೊಸ ವಿಶ್ವವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗೆ ಶ್ರಮಿಸುವ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ]]ದ ಪರ ಆಂದೋಳನವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="pb">ಗ್ರೋಬೆಲ್, ಲಾರೆನ್ಸ್. "ಸಂದರ್ಶನ: ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್". ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಜುಲೈ ೧೯೯೫. ಸಂಪುಟ. 42, No. 7, ಪುಟ. 51. ಮೇ 17, 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇಂತಹ [[ಒಳಸಂಚಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳಿಂದ ನಂತರ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ಗಿಬ್ಸನ್,ಇದು: ಹೇ, ನಮಗೊಂದು ಪಿತೂರಿ ಹೇಳು...ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಆಗ ನಾನು ಈ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದೆ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ,ನಾನು ಸುವಾರ್ತೆಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು,ಅದರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಅಸಹ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಂತಿತ್ತು"<ref name="NutTeKoha">ನುಯಿ ಟೆ ಕೋಕಾ. "ಡಿಡ್ ಐ ಸೇ ದೆಟ್?" ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಜನವರಿ 30, 1999, ಪುಟ 33.</ref> ಅದೇ 1995ರ ''ಪ್ಲೇಬಾಯ್'' ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ,ಮಹಿಳೆಯರು ಪಾದ್ರಿಗಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ವಿರೋಧವೇಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು "ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ". ಅವರಿಬ್ಬರು ಸಮಾನರಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ನೀವು ಮತ್ತು ನಾವು ಸಮಾನರಲ್ಲ.... ನೀವು ಇನ್ನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗಿರಬಹುದು,ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಜಾಣನಾಗಿರಬಹುದು. ಅದು ಏನೇಇರಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಸಮಾನರಲ್ಲ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಕೂಡ ಸಮಾನರಲ್ಲ. ನನಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿದೆ. ಅವರನ್ನು ನಾನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಯಲು ಯಾಕೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೆಂದು ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇಂದ್ರವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳು ಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ." ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ,"ತಮ್ಮ ಜತೆ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರರೊಬ್ಬಳು ಒಮ್ಮೆ ಇದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಲಿಲ್ಲ." ಏಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ "ಅವಳು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. "ಮಹಿಳೆಯರು ನನ್ನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನೂ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ವಾದವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೇಕೆ ಎಂದು ತಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆ,ನನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ."<ref name="pb"/><ref>ಗ್ರೋಬಲ್, ಲಾರೆನ್ಸ್. [https://books.google.com/books?client=firefox-a&amp;id=ygBlAAAAMAAJ&amp;dq=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.+The+same+way+that+you+and+I+are+not+equal.+%22&amp;q=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.%22&amp;pgis=1#search_anchor ಗ್ರೋಬಲ್, ಲಾರೆನ್ಸ್. ][https://books.google.com/books?client=firefox-a&amp;id=ygBlAAAAMAAJ&amp;dq=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.+The+same+way+that+you+and+I+are+not+equal.+%22&amp;q=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.%22&amp;pgis=1#search_anchor ''ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂ:ಲೆಸನ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಎ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್''.] ತ್ರೀ ರಿವರ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 2004. ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮೂಲಪ್ರತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮೇ 21, 2008. ISBN 1400050715. ಪುಟ 151.</ref><ref name="deangelis">ಡಿಎಂಗೆಲಿಸ್, ಮೈಕೇಲ್. [https://books.google.com/books?id=aZkshPsocwgC&amp;pg=PA165 ''ಗೇ ಫ್ಯಾಂಡಂ ಅಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ವೋವರ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಡಮ್''.] [[ಡ್ಯೂಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 2001. ISBN 0822327384p 166.</ref> 2004ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತದ್ರೂಪ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಭ್ರೂಣಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಭ್ರೂಣ ಆಕರಕೋಶ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಗೆ ತೆರಿಗೆದಾರನ ಆರ್ಥಿಕನೆರವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.nationalreview.com/interrogatory/gibson200411010950.asp "ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ಸ್ ಅಥ್‌ವಾರ್ಟ್ ಎ ಬ್ರೇವ್ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್"] ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿವ್ಯೂ''. ನವೆಂಬರ್ 1, 2004</ref> [[ಸೀನ್ ಹ್ಯಾನಿಟಿ]] ರೇಡಿಯ ಶೋನಲ್ಲಿ [[ಟೆರಿ ಸ್ಕಿಯಾವೊ ಪ್ರಕರಣ]]ದ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಮಾರ್ಚ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ ಅವರು, ಸ್ಕಿಯಾವಲೊ ಸಾವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಅನುಮೋದನೆಯ ಹತ್ಯೆಯೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43576 "ಇಟ್ಸ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಕ್ರೂಸಿಫಿಕ್ಷನ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109183617/http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43576 |date=2006-11-09 }} ''ವರ್ಲ್ಡ್ ನೆಟ್ ಡೇಲಿ''.</ref> [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಜತೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 2004ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[WMD]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2004ರಲ್ಲಿ [[ಸೀನ್ ಹ್ಯಾನಿಟಿ]] ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ [[ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.smh.com.au/articles/2004/03/18/1079199319258.html "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಜಾಯಿನ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್ ಟು ಕ್ವಶ್ಚನ್ ಇರಾಕ್ ವಾರ್."] ''ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್''. ಮಾರ್ಚ್‌ 18, 2004</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಟೈಮ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಜತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ನಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಿರುವ "ಭಯಹುಟ್ಟಿಸುವವರು", [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="time.com-Apocalytpo"/> === ಸಲಿಂಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ ಆರೋಪಗಳು === [[ಮಾನಹಾನಿ ವಿರುದ್ಧ ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ಕೂಟ]](GLAAD)ವು ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಸ್ಪೇನ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಎಲ್ ಪಾಯಿಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1991ರ ಸಂದರ್ಶನದ ನಂತರ ಆರೋಪಿಸಿದವು. ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಯೇನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, "ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಡೆ ಕೈತೋರಿಸುತ್ತಾ: "ಇದು ಹೇಸಿಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಿ ಜನರ ಜತೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರು, ತಾವು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ನನ್ನ ಕೆಲಸವಲ್ಲ"ಎಂದರು. ಅವರು ನಟನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಗಿಬ್ಸನ್‌ಗೆ ಭಯವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು "ನಾನು ಸಲಿಂಗಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೀನಾ, ಅವರ ತರ ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತೀನಾ? ಅವರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವರ್ತಿಸುತ್ತೀನಾ? ನೀವು ಒಬ್ಬ ನಟನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂತಹ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ಅಂಟಿಸುತ್ತಾರೆ."<ref name="deangelis" /><ref name="sfbay">ವೋಕ್ನರ್,ರೆಕ್ಸ್. [http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&amp;article_id=5399 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್, ಸಿರ್ಕಾ 1992, "ರಿಫ್ಯೂಸಸ್ ಟು ಅಪೋಲೈಜಸ್ ಟು ಗೇಸ್"."] ''ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಬೇ ಟೈಮ್ಸ್''. ಆಗಸ್ಟ್‌ 17, 2006.</ref> ''[[ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಅಮೆರಿಕ]]'' ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು,[ಆ ಉತ್ತರಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ)ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ. ಯಾರಾದರೂ ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬಯಸಿದರೆ,ಅದನ್ನು ನಾನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಏನು,ಅವರಿಗೆ ನಾನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೀನಾ"<ref name="sfbay" /> ''ಪ್ಲೇಬಾಯ್‌'' ನ 1995ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ [[GLAAD]]ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು."ನರಕ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದಾಗ ನಾನು ಕ್ಷಮೆಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡಲಿ".<ref name="pb" /> ತರುವಾಯ, 1997 ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಕನ್ಸ್‌ಪೈರಸಿ ಥಿಯರಿ]]'' ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ನ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ 10 ಸಲಿಂಗಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪುರುಷ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಗಿಬ್ಸನ್ GLAADಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>[http://www.glaad.org/media/archive_detail.php?id=181 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಟು ಮೀಟ್ ಅಪ್-ಅಂಡ್-ಕಮಿಂಗ್ ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಂಡ್ ಗೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಮೇಕರ್ಸ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008182440/http://www.glaad.org/media/archive_detail.php?id=181 |date=2008-10-08 }} glaad.org.</ref> 1999ರಲ್ಲಿ ''[[ಎಲ್ ಪಯಸ್‌]]'' ಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ,"ನಾನು ಹಾಗೆ ಹೇಳಬಾರದಿತ್ತು,ಆದರೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಓಡ್ಕಾ ಹೀರುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಆ ಉಲ್ಲೇಖವು ನನಗೆ ವಾಪಸು ಚುಚ್ಚಿತು".<ref name="NutTeKoha"/> ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' <ref>ರೊಟೆಲೊ, ಗೇಬ್ರಿಯಲ್. [http://www.qrd.org/qrd/media/print/gabriel.rotello/1995/gays.should.beware.men.in.kilts-06.01.95 "ಗೇಸ್ ಶುಡ್ ಬಿವೇರ್ ಆಫ್ ಮೆನ್ ಇನ್ ಕಿಲ್ಟ್ಸ್."] ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ''. ಜೂನ್ 1, 1995</ref> ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಪೀಡಿತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಕ್ಲಿಂಟನ್, ಪಾಲ್. [http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/02/25/review.passion/index.html "][http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/02/25/review.passion/index.html ರಿವ್ಯೂ: ಎ ಪವರ್‌ಫುಲ್, ಪರ್ಸನಲ್'ಪ್ಯಾಶನ್'."] CNN. ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 2004.</ref> === ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಆರೋಪಗಳು === ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು: ಅವರ 2004ರ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' [[ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಾರ್ಥಗಳ ಆರೋಪಗಳಿಂದ]] ತೀವ್ರ ವಾದವಿವಾದದ ಕಿಡಿ ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅಲ್ಲಗಳೆದರು. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಳಿಯಿತು. ಚಿತ್ರವು [[ಸುವಾರ್ತೆಗಳು]](ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಜೀವನ,ಬೋಧನೆಗಳು) ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಗತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ,[[ಸುವಾರ್ತೆ]]ಗಳ ಆಯ್ದ ವಾಚನವನ್ನು ಇದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ<ref>''[http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/dramatizing_the_death.htm ಸಮ್ ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಂ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117041731/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/dramatizing_the_death.htm |date=2010-01-17 }}''</ref> ಅಥವಾ 1998ರಲ್ಲಿ [[USCCB]]ಯ ಏಕತೆ ಸಂಘಟಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರಧರ್ಮೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯಿಂದ [[ಪ್ಯಾಶನ್]] ನಾಟಕೀಕರಣದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತರರು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>''[http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/documents/catholic/Passion_Plays.htm USCCB ಸ್ಟಾನ್ ಆನ್ ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಡ್ರೆಮಾಟೈಸೇಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531132610/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/documents/catholic/Passion_Plays.htm |date=2010-05-31 }}''</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಜುಲೈ 28,2006ರಲ್ಲಿ [[ಪಾನಮತ್ತರಾಗಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವಾಗ]] ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಸೋರಿಕೆಯಾದ ವರದಿಯೊಂದು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿತ್ತು.ಯಹೂದಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೀ ಅವರಿಗೆ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಫಕಿಂಗ್ ಜಿವ್ಸ್.... ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಯಹೂದಿಗಳು ಕಾರಣಕರ್ತರು. ನೀನು ಯಹೂದಿಯೇ?"<ref name="tmz">''[http://www.tmz.com/2006/07/28/gibsons-anti-semitic-tirade-alleged-cover-up/ ಗಿಬ್ಸನ್ಸ್ ಆಂಟಿ-ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಟೈರೇಡ್ - ಅಲೆಗ್ಡ್ ಕವರ್ ಅಪ್]'' ; [[TMZ.com]]; July 28, 2006</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಈ ಘಟನೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಕ್ಷಮೆಗಳನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದರು. ನಂತರ [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಜತೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಉಲ್ಲೇಖನಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. === ಕುಚೇಷ್ಟೆ ಸ್ವಭಾವ === ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಸೆಟ್‌‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.<ref>''[http://anecdotage.com/index.php?aid=10022 ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಕ್ಲೌನಿಂಗ್ ಎರೌಂಡ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104234947/http://anecdotage.com/index.php?aid=10022 |date=2010-01-04 }}'' Anecdotage.com ಪ್ರಕಾಶಿತ ಆಗಸ್ಟ್ 3, 2006</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಸ್ಯಗಳು,ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳು, [[ವಿದೂಷಕ]] ಪ್ರೇರಿತವಾದ ದೈಹಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಆಘಾತವುಂಟು ಮಾಡುವ ಹದ್ದುಮೀರಿದ ವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಸಹ-ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅವರು ನಟರನ್ನು ಕೆಂಪು ಕೋಡಂಗಿ ಮೂಗನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ವೇಗ ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101030127-409570,00.html ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060621181232/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101030127-409570,00.html |date=2006-06-21 }} ಜನವರಿ. 19, 2003, Time.com ಪ್ರಕಾಶಿತ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2007</ref> ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಜತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ [[ಹೆಲೆನಾ ಬೋನಾಮ್ ಕಾರ್ಟರ್]] ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಅವರಿಗೆ ತೀರಾ ಮೂಲಭೂತ ಹಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೀಳುಅಭಿರುಚಿಯದಾಗಿದ್ದು,ಅಷ್ಟೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭಿರುಚಿಯಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ"ವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>ವೆನ್ಸ್‌ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ಸ್ "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ", ಪುಟ 287</ref> ''[[ಮೇವರಿಕ್]]'' ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಹ-ನಟಿ [[ಜೂಡಿ ಫಾಸ್ಟರ್]] ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಬರೆದು ಅವಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚರ್ವಿತಚರ್ವಣ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದರು. ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್‌]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗೆದ್ದ ಆಸ್ಕರ್‌ ಕುರಿತ [[ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್]] ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು [[ಬ್ಯಾಗ್‌ಪೈಪರ್‌]]ನನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲಾಂಛನದೊಂದಿಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಫಾಸ್ಟರ್ ಮರುಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದರು. ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಪೋಲೊ 13]]'' ಎರಡೂ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ]]ಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಂಡಾಗ, ಗಿಬ್ಸನ್ [[ರಾನ್ ಹೊವಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗ್ರೇಜರ್]] ಅವರಿಗೆ ''[[ರಾನ್ಸಮ್]]'' ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನಿಮ್ಮ ಪರಿಗಣನೆಗೆ]] ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಜಾಹೀರಾತು ಎಂಬ ಅಣಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು. “ಬೆಸ್ಟ್ ಮೂನ್ ಶಾಟ್‌“ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ''[[ಬ್ರೇವ್ ಹಾರ್ಟ್]]'' ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಇಂಗ್ಲೀಷರಿಗೆ [[ಬೆತ್ತಲೆ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ]] ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mel-at-carinya.com/archives/interviews/ToMelandBack/2.html |title=To Mel & Back2 |publisher=Mel-at-carinya.com |date= |accessdate=2008-10-22}}</ref> ''[[ಕನ್ಸ್ಪರೈಸಿ ಥಿಯರಿ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಸಹನಟ [[ಜೂಲಿಯ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]] ಪರಸ್ಪರ ಕುಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಘನೀಕರಿಸಿದ ಮುಚ್ಚಿದ ಇಲಿಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಸೆಟ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.<ref>ಮೆಲ್ಸ್ ಅದರ್ 'ಪ್ಯಾಶನ್': ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಅಕ್ಸೆಡ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2007, etonline.com</ref> ತಮ್ಮ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೂವರು ವಿದೂಷಕರಿಗೆ]] ಗೌರವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಜತೆಗೆ, ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಮೈಕೆಲ್ ಚಿಕ್ಲಿಸ್]] [[ಕರ್ಲಿ ಹೊವಾರ್ಡ್‌]]ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯತಂಡವನ್ನು ಕುರಿತ 2000ದ ಕಿರುತೆರೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ದ 2005ರ ಅಣಕದ ಟ್ರೇಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಗರೇಟೊಂದನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ತಮ್ಮ ಒಂಟಿ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ ಟೀಸರ್ ಟ್ರೈಲರ್. ][http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ ಫ್ರೇಮ್ 2546. ][http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ ಟೈಮ್‌ಕೋಡ್ 01:01:47:03. ][http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ Time 00:01:46]</ref> === ಮದ್ಯಸೇವನೆ ದುರಭ್ಯಾಸ === ತಾವು 13ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕುಡಿತ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071105225252/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,21062683-5005961,00.html "ರಾಂಟ್ ಆಫ್ಟರ್‌ಮ್ಯಾಥ್ ಎ ಗಿಫ್ಟ್, ಸೇಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್."] ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್''. ಜನವರಿ 15, 2007</ref> [[NIDA]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2002ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ "ನಾನು ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ತಾವು [[ಖಿನ್ನತೆಯ ಉನ್ಮಾದತೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡುಬಂತು.<ref>{{cite web | url=http://www.smh.com.au/news/stay-in-touch/mel-gibson-talks-about-bipolar-struggle/2008/05/14/1210444527205.html| title=Mel opens up, but ever so fleetingly | author=Murray, Elicia and Garry Maddox| publisher=The Sydney Morning Herald | date=2008-05-15| accessdate=2008-05-15}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಭಾವನೆಯ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ರಕ್ತದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣ 0.12%-0.13%ರ ನಡುವೆ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಾರೊಂದರ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಟೊರೆಂಟೊದಲ್ಲಿ 1984ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗಿಬ್ಸನ್ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು $300 ದಂಡ ಹೇರಲಾಯಿತು. 3 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಹನಚಾಲನೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Mel Gibson talks about Braveheart, movie stardom, and media treachery |url=http://www.dallasobserver.com/Issues/1995-05-25/film/film_3.html |author=Seitz, Matt Zoller |work=Dallas Observer |date=1995-05-25 |accessdate=2006-07-29 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126182654/http://www.dallasobserver.com/Issues/1995-05-25/film/film_3.html |url-status=dead }}</ref> ಕುಡಿತದ ಚಟದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಜಮೀನಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಆದರೆ ಕುಡಿತದ ಚಟದಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಣಗಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಡುವೆ ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ [[ಹಾಲಿವುಡ್]] ಚಿತ್ರಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಬೆಳಗಿನ ತಿಂಡಿಯ ಜತೆ ಐದು ಪಿಂಟ್ ಬಿಯರ್ ಸೇವಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿದಾಗ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾನರ್]] ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿದ್ದರು.<ref name="2004prime"/> ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ 30ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು. ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ [[ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾತನೆ]] ಬಗ್ಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋವುಗಳನ್ನು ಶಮನಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ 2003 ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="pboyer"/><ref name="2004prime"/><ref>{{cite news |url=http://archives.starbulletin.com/2004/02/22/news/index2.html |title=Mel Gibson's Passion |author=Ryan, Tim |work=Honolulu Star-Bulletin |date=2004-02-22}}</ref> ಅವರು 1991ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವೃತ್ತಿಪರ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಕೋರಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ [[AA]] ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ''[[ಸಂಡೇ ಮಿರರ್]]'' ಪ್ರಕಟಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಕೀಲರು ಸೋಲುತ್ತಾರೆ.<ref>''ದಿ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸರ್''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 22, 1991</ref>{{Clarify|date=February 2009}} 1992ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಮಧ್ಯಪಾನ ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಿ, [[ಮಧ್ಯಪಾನ ಚಟ]]ವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ತಮಗೆ ನಿಕಟತೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಯ. ಜನರು ಅದರಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದರೆ ಅದೊಂದು ಪವಾಡ."<ref>ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್, ಬಿಲ್. ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 1992</ref> ಜುಲೈ 28, 2006ರಂದು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ತೆರೆದ ಸೀಸೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು [[DUI]] ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಬಂಧನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾವು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು,ತಮ್ಮ ತುಚ್ಛ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದರು.<ref name="first role">{{cite web |title=Gibson takes first starring role in six years |url=https://www.theguardian.com/film/2008/apr/29/news.melgibson |work=Guardian.uk.co |date=2008-04-29}}</ref> ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು "ಮನೋದ್ರೇಕದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದೆಂದು" ಅವರು ನುಡಿದರು. "ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು" ಯಹೂದಿ ನಾಯಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Gibson Asks Jews For Help To Find "Appropriate Path To Healing"|url=http://www.accesshollywood.com/mel-gibson/gibson-asks-jews-for-help-to-find-appropriate-path-to-healing_article_1069|date=2006-07-030|access-date=2010-02-23|archive-date=2010-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723062011/http://www.accesshollywood.com/mel-gibson/gibson-asks-jews-for-help-to-find-appropriate-path-to-healing_article_1069|url-status=dead}}</ref> ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್ ಜತೆ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಯೋಚನೆಗಳೇನೆಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಮೇಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್ [[ಸಂಘರ್ಷ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಉದಾಹರಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಬಂಧನ ನಂತರ ಅವರು ಮದ್ಯಪಾನ ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಚೇತರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆಂದು ಅವರ ಪ್ರಚಾರಕರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 17,2006ರಂದು ಕುಡಿದು ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಯಾವುದೇ [[ಪ್ರತಿವಾದ ಇಲ್ಲ]]ವೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಸನ್ನಡತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="first role"/> ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ವಾರಕ್ಕೆ ಐದು ಬಾರಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ವಯಂ-ನೆರವು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು $1,300 ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು 90 ದಿನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="first role"/> ಅವರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಜತೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕುಡಿತದ ಅಮಲಿನಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರಲು ತಮ್ಮ ಹೆಣಗಾಟ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದರು. <blockquote>ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿದೆ-ಜೀವನ,ಅವಯವ,ಕುಟುಂಬ-ಅದರಿಂದ ದೂರಹೋಗಲು ಇವು ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲ-ನೀವೇ ಸ್ವಯಂ ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜನರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ದೇವರು. ನೀವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ನೀವು ಅದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೆ ಉಳಿಗಾಲವಿಲ್ಲ..ಇಡೀ ಅನುಭವವನ್ನು ನಾನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಂತೆ ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ.ಮೊದಲಿಗೆ, ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆ ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದೆ. ದೇವರಿಗೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸ್ವಯಂ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ... ಕುಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜೋಂಪಿಗೆ ಒಂದು ಬಕೆಟ್ ತಣ್ಣೀರು ಮುಖಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮಕ್ಕುಂಟಾಗುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಧಿ,ಮನಸ್ಸಿನ ಗೀಳು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ನೀವು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತೀರಿ. ಕೆಲವು ಜನರಿಗೆ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಮಾನ ಅಗತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು.<ref>{{cite web | url=http://www.abcnews.go.com/GMA/Entertainment/Story?id=2561919&page=1 |title=Gibson: 'Public Humiliation on a Global Scale' Made Him Address Alcoholism |publisher=ABC News |accessdate=2007-09-04}}</ref></blockquote> ಮೇ 2007 ಪ್ರಗತಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಸನ್ನಡತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಅವಧಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ವಯಂ-ನೆರವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>[http://www.newsmax.com/archives/articles/2007/5/11/153226.shtml "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪ್ರೈಸಡ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಇನ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ರಿಹ್ಯಾಬ್."] ''ನ್ಯೂಸ್‌ಮಾಕ್ಸ್''. ಮೇ 12, 2007.</ref> === ಲೋಕೋಪಕಾರ === ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ,ಅವರು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು [[ಹಿಲಿಂಗ್ ದಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್]] ಸಂಸ್ಥೆ. ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ [[ಕ್ರಿಸ್ ಎಂಬಲ್‌ಟನ್]] ಪ್ರಕಾರ,ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವವುಳಿಸುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.newsroom.ucla.edu/page.asp?RelNum=5562&amp;menu=fullsearchresults "ಆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಡೊನೇಟ್ಸ್ $10 ಮಿಲಿಯನ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906195951/http://www.newsroom.ucla.edu/page.asp?RelNum=5562&menu=fullsearchresults |date=2006-09-06 }} ''UCLA.edu Newsroom''.</ref><ref>[http://www.smh.com.au/articles/2004/10/13/1097607264626.html?from=storyrhs "ಮೆಲ್ಸ್ $14m ಡೊನೇಷನ್."] ''ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್''. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2004</ref> ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿದ್ದರು, [[ನವೋದಯ]] ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕನೆರವು<ref>{{cite news| url = http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2003/07/16/wdavid16.xml| title = Mel Gibson and Sting to fund David restoration| publisher = The Daily Telegraph| date = 2003-07-16| accessdate = 2007-09-23| archive-date = 2007-10-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20071011223442/http://telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2003%2F07%2F16%2Fwdavid16.xml| url-status = dead}}</ref> ಮತ್ತು [[NIDA]]ಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://quadrant.org.au/php/article_view.php?article_id=783 |title=Meln An Interview with John Clark |publisher=Quadrant Magazine |date=May 2004 |accessdate=2007-09-23 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011102140/http://quadrant.org.au/php/article_view.php?article_id=783 |url-status=dead }}</ref> ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ವೆರಾಕ್ರಜ್]] ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್‌]]ಗೆ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.rotary.org/newsroom/programs/060411_gibson.html "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೀವ್ಸ್ ರೋಟರಿ $1 ಮಿಲಿಯನ್ ಫಾರ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್ ರಿಕವರಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706175422/http://www.rotary.org/newsroom/programs/060411_gibson.html |date=2008-07-06 }} Rotary.org.</ref> ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದ ಬಳಿಕ ಬಡಜನರಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ಈ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಾ: <blockquote>''"ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದರು. '' ''ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಲೂವಿಸಿಯಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. '' ''ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹತ್ತುಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನಿರ್ವಸಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದರು. '' ''ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದಾಗ ಸುಮ್ಮನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಾರದೆನ್ನುವುದು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. '' ''ನೀವು ಉಡುಗೊರೆಯೊಂದನ್ನು ತನ್ನಿ. ಇದು ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. '' ''ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾದ ವೈನ್ ಸೀಸೆ, ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಛ ಅಥವಾ ಚಾಕಲೇಟ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ನೀವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಬೇರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಾಗ,ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. '' ''ನೀವು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ,ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ನೆರವು ನೀಡಿ '' ''ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೆರವು ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆವು"'' <ref>[http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17262 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ರಿವೀಲ್ಸ್ ಹಿಸ್ ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218184540/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17262 |date=2007-02-18 }} comingsoon.net. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 2006</ref></blockquote> ಮನರಂಜನೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಚಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ದೂರಮಾಡಲು ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ನೆರವು ನೀಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೌನಿ ಜೂ.]] [[ಕೊರ್‍‌ಕೊರಾನ್ ರಾಜ್ಯ ಬಂಧೀಖಾನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಗಿಬ್ಸನ್ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news |first-Deborah |last=Netburn |title=Showbiz 7s: The delicate art of the celebrity interview |publisher=Los Angeles Times |url=http://www.latimes.com/entertainment/news/celebrity/la-et-showbiz7s-2oct02,1,2424049.story |date=2007-10-02 |accessdate=2007-10-03}}</ref> [[ಹೋಲ್]] ರಾಕರ್ [[ಕರ್ಟನಿ ಲೌವ್]] ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ ತನ್ನನ್ನು ಮಾದಕವಸ್ತು ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ನೆರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ಉಳಿಸಿದರೆಂದು ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಪುನಃ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂದು ಕೇಳಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಹೊಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಕೆಯ ನೆರವಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಲವ್ ನಂತರ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, <blockquote>"ಗಿಬ್ಸನ್ ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಡಿಯುವುದನ್ನು ನಾನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಜತೆ ಇಬ್ಬರು ಮಾದಕವಸ್ತು ಜನರಿದ್ದು, ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮಾದಕವಸ್ತು ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೆಲ್ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಜನರು ಮೆಲ್ ಜತೆ ಚೀಸ್‌ಬರ್ಗರ್ ಸೇವಿಸಲು ತೆರಳಿದರು.ಬಳಿಕ ವಾರನ್(ಬಾಯ್ಡ್)(ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ)ನನ್ನನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>[http://contactmusic.com/news.nsf/article/gibson%20saves%20love%20from%20drugs_1011728 "ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೇವ್ಸ್ ಲವ್ ಫ್ರಂ ಡ್ರಗ್ಸ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727113509/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/gibson%20saves%20love%20from%20drugs_1011728 |date=2009-07-27 }} ಫೆಬ್ರುವರಿ 1, 2007.</ref></blockquote> ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಅರಣ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಎಲ್ ಮಿರಾಡರ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]] ಯೋಜನೆಗೆ ಮತ್ತು "ಮಾಯಾನ್ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಉಗಮ" ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು $500,000 ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url = http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&sec=movies|title = Enter the eco warrior|publisher = [[The Star (Malaysia)]]|date = 2007-09-10|accessdate = 2007-09-13|archive-date = 2007-10-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20071011092050/http://star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&sec=movies|url-status = dead}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪುನಃ [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಸ್ಕರ್ ಅರಿಯಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಗಿಬ್ಸನ್, "ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಕಳಿಸಬೇಕೆಂಬ" ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು.<ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory?id=3361230&amp;CMP=OTC-RSSFeeds0312 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೀಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕನ್ ಲೀಡರ್."] ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. ಜುಲೈ 10, 2007</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್,[[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಗ್ಯಾಲಪ್‌]] ಪ್ರದೇಶದ ಟೈರ್ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ಗ್ರೀನ್ ರಬ್ಬರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎಂಬ ಮಲೇಶಿಯದ ಕಂಪೆನಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುಪ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.ecorazzi.com/?p=3296 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗ್ರೀನ್ ರಬ್ಬರ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928113651/http://www.ecorazzi.com/?p=3296 |date=2007-09-28 }} EcoRazzi.com. ಜುಲೈ 12, 2007.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರಕ್ಕೆ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದ,ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news |title=Mel Gibson makes S$25,000 donation to charity organisation |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/299690/1/.html |publisher=[[Channel NewsAsia]] |date=2007-09-14 |accessdate=2007-09-14 |archive-date=2007-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919194258/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/299690/1/.html |url-status=dead }}</ref> ಫಿಜಿಯ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ $50,000 ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುತ್ರ ಮೈಲೊ ಈ ಚೆಕ್ಕನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದರು.ತಾನು ಫಿಜಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಆಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |first=Monika |last=Singh |url=http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=100852 |title=Actor Gibson's family helps local patients |publisher=Fijitimes.com |date=2008-09-16 |accessdate=2008-10-22 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019134256/http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=100852 |url-status=dead }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {|class="wikitable" stype="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ನಟ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಪಾತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |rowspan="2"| 1977 | ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಸಿಟಿ]]'' | ಸ್ಕಾಲಪ್ | |- | ''[[ಐ ನೆವರ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್ ಯು ಎ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]]'' |ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ | |- |rowspan="2"| 1979 | ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]'' | ಮ್ಯಾಡ್‌ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟನ್‌ಸ್ಕೈ]] | |- | ''[[ಟಿಮ್]]'' | ಟಿಮ್ |[[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |1980 | ''[[ದಿ ಚೇನ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್]]'' | ಗಡ್ಡಧಾರಿ ಮೆಕಾನಿಕ್ | |- |rowspan="2"| 1981 | ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2]]'' | [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟಾನ್‌ಸ್ಕಿ]] | ಅಕಾ ''ದಿ ರೋಡ್ ವಾರಿಯರ್'' <br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ |- | ''[[ಗ್ಯಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ]]'' | ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಡುನ್ನೆ |[[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |rowspan="2"| 1982 | ''[[ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]'' | ಗೈ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಅಟ್ಯಾಕ್ ಫೋರ್ಸ್ Z]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ P.G. (ಪಾಲ್)ಕೆಲ್ಲಿ | |- | rowspan="3"| 1984 | ''[[ಮಿಸೆಸ್. ಸೋಫೆಲ್]]'' | ಎಡ್ ಬಿಡಲ್ | |- | ''[[ದಿ ರಿವರ್]]'' |ಟಾಮ್ ಗಾರ್ವೆ | |- | ''[[ದಿ ಬೌಂಟಿ]]'' | [[ಫ್ಲೆಚರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] | |- |1985 | ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ಥಂಡರ್‌ಡೋಮ್]]'' | ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ | ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟಾನ್ಸ್ಕಿ |- |1987 | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್]] | |- |1988 | ''[[ಟೆಕಿಲಾ ಸನ್‌ರೈಸ್]]'' | ಡೇಲ್ "ಮ್ಯಾಕ್" ಮೆಕ್ಯುಸಿಕ್ | |- |1989 | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್ | |- | rowspan="3"| 1990 |ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌ | [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]] | |- | ''[[ಏರ್ ಅಮೆರಿಕ]]'' | ಜೀನ್ ರ‌್ಯಾಕ್ | |- | ''[[ಬರ್ಡ್ ಆನ್ ಎ ವೈರ್]]'' | ರಿಕ್ ಜಾರ್ಮಿನ್ | |- | rowspan="2"| 1992 | ''[[ಫಾರೆವರ್ ಯಂಗ್]]'' | ಕ್ಯಾ. ಡೇನಿಯಲ್ ಮೆಕಾರ್ಮಿಕ್ | |- | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 3]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್ |[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ ಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿಗೆ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <small>ಜತೆ [[ಡ್ಯಾನಿ ಗ್ಲೋವರ್]]</small><br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚುಂಬನಕ್ಕಾಗಿ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <small>ಜತೆ [[ರೇನೆ ರುಸೊ]]</small><br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪುರುಷನಾಗಿ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |rowspan=2| 1993 | ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್]]'' | ಜಸ್ಟಿನ್ ಮೆಕ್‌ಲಿಯೋಡ್ | |- | ''ದಿ ಚಿಲ್ಲಿ ಕಾನ್ ಕಾರ್ನೆ ಕ್ಲಬ್'' | ಮೆಲ್ | |- |1994 | ''[[ಮೇವರಿಕ್]]'' | ಬ್ರೆಟ್ ಮೇವರಿಕ್ | |- |rowspan=2|1995 | ''[[ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್]]'' | ಜಾನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ |ಧ್ವನಿ |- | ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' | [[ವಿಲಿಯಂ ವ್ಯಾಲೇಸ್]] |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ - ಪುರುಷ)<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪುರುಷ]] |- |1996 | ''[[ರಾನ್ಸಮ್]]'' | ಟಾಮ್ ಮುಲ್ಲನ್ | ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ - ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್<br />| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |rowspan="3"| 1997 | ''[[FairyTale: A True Story]]'' | ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತಂದೆ | |- |ಕನ್‌ಸ್ಪೈರೆಸಿ ಥಿಯರಿ | ಜೆರಿ ಫ್ಲೆಚರ್ | ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು- ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್ |- | ''[[ಫಾದರ್ಸ್ ಡೆ]]'' | ಸ್ಕಾಟ್ ದಿ ಬಾಡಿ ಪಿಯರ್ಸರ್ | |- |1998 | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 4]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ ಭಾಗ]] <small>ಜತೆ[[ಡ್ಯಾನಿ ಗ್ಲೋವರ್]]</small> |- | 1999 | ''[[ಪೇಬ್ಯಾಕ್]]'' | ಪೋರ್ಟರ್ | |- | rowspan="4"| 2000 | ''[[ವಾಟ್ ವುಮನ್ ವಾಂಟ್]]'' | ನಿಕ್ ಮಾರ್ಷಲ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ]] |- | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಟ್]]'' | ಬೆಂಜಮಿನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು : ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ — ಕಥೆ<br />ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು — ಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ - ಪುರುಷ) |- | ''[[ಚಿಕನ್ ರನ್]]'' | ರಾಕಿ |ಧ್ವನಿ |- | ''[[ದಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೊಟೆಲ್]]'' | ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್ ಸ್ಕಿನ್ನರ್ | |- |rowspan="2"| 2002 | ''[[ವಿ ವರ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್]]'' | ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ [[ಹಾಲ್ ಮೂರ್]] | |- |ಚಿಹ್ನೆಗಳು | ರೆವ್. ಗ್ರಾಹಮ್ ಹೆಸ್ | |- |2003 | ''[[ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್]]'' | ಡಾ.ಗಿಬ್ಬನ್ | |- |2004 | ''[[ಪಾಪರಾಜ್ಜಿ]]'' | ಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ರೋಗಿ | |- | 2006 | ''[[ಹು ಕಿಲ್ಲಡ್ ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್?]]'' |ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | |- |2010 | ''[[ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'' | ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೇವನ್ | |- |2011 |''[[ದಿ ಬೇವರ್]]'' |ವಾಲ್ಟರ್ ಬ್ಲಾಕ್ |ನಿರ್ಮಾಣ-ನಂತರದ ಹಂತ |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Director |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |1993 | ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್]]'' | |- |1995 | ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' |[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನೆ ಪರಾಮರ್ಶೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ]]<br />ಶೋವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ವರ್ಷದ ನಿರ್ದೇಶಕ<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಗಿಲ್ಡ್‌ನ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |2004 | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' | [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಸೆಟಲೈಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | 2006 | ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' | |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ನಿರ್ಮಾಪಕ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |1992 | ''[[ಫಾರೆವರ್ ಯಂಗ್]]'' | ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ-ಅನ್ ಕ್ರೆಡಿಟೆಡ್ |- |1995 | ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' |ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ)<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |2000 |''[[ದಿ ತ್ರೀ ಸ್ಟೂಜಸ್]]'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- |2001 |''[[ಇನ್‌ವಿನ್ಸಿಬಲ್]]'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | rowspan="2"| 2003 |''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಕರ್ಸ್'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | ''[[ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್]]'' | |- | rowspan="2"| 2004 | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' | ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು — ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಕ |- | ''[[ಪಾಪರಾಜ್ಜಿ]]'' | |- |2005 | ''[[Leonard Cohen: I'm Your Man]]'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2006 | ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |2008 | ''ಅನದರ್ ಡೇ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್'' |ಕಿರುತೆರೆ |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2004 | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' | ಚಿತ್ರಕಥೆ |- | 2006 | ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' | |} === ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು === * [[ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]: ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (1990, 1996, 2000, 2002, 2003) * ಶೋವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ವರ್ಷದ ಪುರುಷ ತಾರೆ (1993) * ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಥಿಕ್ ಗಾಲಾ ಗೌರವ: ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಥಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(1995) * [[ಹೇಸ್ಟಿ ಪಡ್ಡಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ಸ್]]: ವರ್ಷದ ಪುರುಷ(1997) * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ: ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(2002) * ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಮತ್ತು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಆರಂಭದ ಭಾಷಣಕಾರ, [[ಲೋಯೊಲಾ ಮೆರಿಮೌಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2003) * ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿ-US ಉದ್ಯಮ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' (2004) * [[ಹಾಲಿವುಡ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್]] ವರ್ಷದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾರ (2004) * ಕಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ [[ಲಿಮ್ಕಾಕ್‌ವಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌|[[ಲಿಮ್ಕಾಕ್‌ವಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌]] ]](2007) * ವಿಶ್ವ ಸಿನೆಮಾಗೆ ಮಹೋನ್ನತ ಕೊಡುಗೆ[[ಐರಿಷ್ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (2008)<ref>{{cite web |url=http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |title=RTÉ.ie Entertainment: Mel Gibson to be honoured at IFTA ceremony |publisher=Rte.ie |date= |accessdate=2008-10-22 |archive-date=2009-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090727121854/http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |url-status=dead }}</ref> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book | title=The Films of Mel Gibson | last=McCarty | first=John |location=New York | publisher=Citadel | year=2001 | month=September | isbn=0806522267}} * {{cite book | title=Mel Gibson: Man on a Mission | last=Clarkson | first=Wensley | location=London | publisher=John Blake | year=2004 | month=September | isbn=1-85782-537-3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Mel Gibson}} * {{imdb|0000154}} * {{dmoz|Arts/People/G/Gibson,_Mel/}} * [https://web.archive.org/web/20121211125656/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1174684,00.html "ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್: ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ಸ್ ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ ನೌ] (sic), ಟಿಮ್ ಪಾಡ್‌ಗೆಟ್/ವೆರಾಕ್ರಜ್, ''[[ಟೈಮ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ {{Persondata |NAME=Gibson, Mel |ALTERNATIVE NAMES=Mel Colm-Cille Gerard Gibson |SHORT DESCRIPTION=American film actor, director, producer |DATE OF BIRTH=January 3, 1956 |PLACE OF BIRTH={{city-state|Peekskill|New York}}, United States |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH=}} {{DEFAULTSORT:Gibson, Mel}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೆರಿಕ ದೇಶದ ಜನ]] [[ವರ್ಗ:೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಲೋಕಹಿತೈಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಾಲನೆ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜನ]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] bc4s2qxe9qw83jimhix9w8cpg5zj809 0 23019 1375651 1364123 2026-06-22T04:31:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375651 wikitext text/x-wiki {{Otheruses}} [[ಚಿತ್ರ:glass of whisky.jpg|thumb|200px|ವಿಸ್ಕಿಯ ಒಂದು ಲೋಟ]] '''ವಿಸ್ಕಿ''' ಅಥವಾ '''ವಿಸ್ಕೀ''' ಎಂಬುದು [[ಹುದುಗುಬರಿಸಿದ]] [[ನೆನಸಿಟ್ಟ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ|ನೆನಸಿಟ್ಟ [[ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ]]]]ವನ್ನು ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ [[ಮದ್ಯಸಾರೀಯ ಪಾನೀಯ]]ದ ಒಂದು ವಿಧ. [[ಜವೆಗೋಧಿ]], [[ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಜವೆಗೋಧಿ]], [[ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ]], ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ, [[ಗೋಧಿ]], ಹಾಗೂ [[ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ (ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ)]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ವಿವಿಧ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲ [[ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ ಮದ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಓಕ್]]‌ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ [[ಪೀಪಾಯಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕಿಯು ಅನೇಕ ವರ್ಗಗಳ ಹಾಗೂ ವಿಧಗಳ ಹಾಗೂ ಮೂಲಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಮದ್ಯಾರ್ಕವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳ ಹಾಗೂ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಚಾರಗಳೆಂದರೆ ಧಾನ್ಯಗಳ ಹುದುಗುಬರಿಸುವಿಕೆ, ಮದ್ಯಾರ್ಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಿದ ಧಾನ್ಯದ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹಾಗೂ [[ಧಾನ್ಯ ತಟಸ್ಥ ಮದ್ಯಾರ್ಕಗಳು]] ಅಥವಾ [[ವೋಡ್ಕಾ]] ಎಂದೆನಿಸದಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ನೀರನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮುನ್ನ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ 80%ರವರೆಗೆ ಮದ್ಯಾರ್ಕವನ್ನು ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ 90%ರಷ್ಟು ಮದ್ಯಾರ್ಕವನ್ನು ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=33fc0c0194b58b6fe95208945b5c637a;rgn=div5;view=text;node=27%3A1.0.1.1.3;idno=27;cc=ecfr#27:1.0.1.1.3.3 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301214741/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=33fc0c0194b58b6fe95208945b5c637a;rgn=div5;view=text;node=27%3A1.0.1.1.3;idno=27;cc=ecfr#27:1.0.1.1.3.3 |url-status=dead }}</ref> ವಿಸ್ಕಿ ತನ್ನ 60%ರಷ್ಟನ್ನು ಸ್ವಾದವನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪೀಪಾಯಿಯ ವಿಧದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮರವನ್ನು ಕರಿಕಾಗಿಸುವ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.scotlandwhisky.com/about/how |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422032020/http://www.scotlandwhisky.com/about/how |url-status=dead }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬೌರ್ಬನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕರೀಕರಿಸಿದ ಹೊಸ ಓಕ್‌ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಕಾಶವಾದ ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳಲು ಬೌರ್ಬನ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಬಳಸಿದ ಪೀಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.whiskeywise.com/whiskey-barrels.html</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ವಿಸ್ಕಿ ಎಂಬುದು [[ಕೆಲ್ಟ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಿಂದ (ಐರಿಷ್‌ ''ಉಯಿಸೆ ಬೀಥಾ'' ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ''ಉಯಿಸ್ಗೆ ಬೀಥಾ'' ) ಆಂಗ್ಲವು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ''ಉಸ್ಕೆಬಾಗ್‌/ಉಸ್ಕೆಬಾಹ್‌'' ಪದದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. "ನೀರನ್ನು" ಸೂಚಿಸುವ ಹಳೆಯ ಐರಿಷ್‌ ಪದ ಉಯಿಸೆ, ಹಾಗೂ "ಜೀವನದ" ಎಂಬರ್ಥದ ಬೀಥಡ್‌ ಅಕ್ಷರಶಃ "ಜೀವಜಲ" ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ಪದಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಯೋಗವು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. 14ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯ ''ಆಕ್ವಾ ವಿಟೇ'' ನ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಇದೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಮುಂಚಿನ ಉಚ್ಛಾರಣೆಗಳೆಂದರೆ ''ಉಸ್ಕೆಬಿಯಾ'' (1706) ಹಾಗೂ ''ಇಸ್ಕೀ '' ಬೇ (1583). 1405ರ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ [[ಆನ್ನಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಲಾನ್‌ಮ್ಯಾಕ್‌ನಾಯ್ಸ್]]‌, ವಿಸ್ಕಿಯ ಮೊದಲ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯು ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "''ಆಕ್ವಾ ವಿಟೇಯ ವಿಪರೀತ ಸೇವನೆಯಿಂದಾದ'' " ಸರದಾರನ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಿಸ್ಕಿ ಉತ್ಪಾನೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪುರಾವೆಯು 1494ರಲ್ಲಿ ರಾಜಭಂಡಾರದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯವನ್ನು "''ಆಕ್ವಾ ವಿಟೇಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ರಾಜರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಫ್ರಿಯರ್‌ ಜಾನ್‌ ಕಾರ್‌ಗೆ ಕಳಿಸಿದ್ದು'' " ಎಂಬ ನಮೂದನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = Whisky | id = ISBN 0-7100-6685-6 | pages = 158 | last = Ross | first = James | publisher = [[Routledge]]}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಸೇವಿಸಬಲ್ಲ ಮದ್ಯಾರ್ಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುನ್ನವೇ ಸುಗಂಧ ಹಾಗೂ ಅಂಗರಾಗಗಳ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು]] [[ಮೆಸೊಪೊಟೆಮಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ [[ಇರಾಕ್]]‌) ಕನಿಷ್ಟ [[2ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ BC]]<ref>ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೆವೆ (1956). "ಬೆಬಿಲೋನಿಯನ್‌ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ಅರೇಬಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೆಕಂಡ್‌ ಮಿಲೇನಿಯಂ B.C. ಪರ್ಫ್ಯೂಮರಿ", ''ಆಸಿರಿಸ್‌'' '''12''', p. 376-389.</ref> ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. [[ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ಕಲೆಯನ್ನು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]]‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರು 6ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 7ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ ತಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ [[ಮೂರ್‌ ಜನರು]] ತಂದರಲ್ಲದೇ,<ref name="Irish 1000">{{cite book | title = Irish Whiskey - A 1000 year tradition | isbn = 0862782287 | pages = 144 | last = Magee | first = Malachy | year=1980 | publisher = [[O'Brien press]]}}</ref><ref>{{cite book | title = Whisky: technology, production and marketing | isbn = 9780126692020 | pages = 366 | last = Russell | first = Inge | year = 2003 | page = 14 | publisher = Academic Press}}</ref> ಅದರ ಬಳಕೆಯು [[ಕ್ರೈಸ್ತಮಠಗಳ]] ಮೂಲಕ,<ref>{{Cite web |url=http://www.thewhiskyguide.com/Facts/History.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125105734/http://www.thewhiskyguide.com/Facts/History.html |url-status=dead }}</ref> ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಉದರಶೂಲೆ]], [[ಪಕ್ಷವಾತ]], ಹಾಗೂ [[ಸಿಡುಬು]]ಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಂತಹಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿತು.<ref name="dotcom">{{cite web|title=History of Scotch Whisky|url=http://whisky.com/history.html|accessdate=6 Jan 2010}}</ref> 1100ರಿಂದ 1300ರ ನಡುವೆ, ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತಮಠೀಯ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳ ಮೂಲಕ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]]‌ಗಳಿಗೆ,<ref name="ReferenceA">homecooking.about.com/od/foodhistory/a/whiskeyhistory.htm</ref> ಹರಡಿತು. ಮದ್ಯ/ಹೆಂಡವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಲ್ಲ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ, [[ಜವೆಗೋಧಿ]] ಬೀರು/ಸಾರಾಯಿ ಬಳಕೆಯಿದ್ದುದು, ವಿಸ್ಕಿಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="dotcom" /> 1494ರಲ್ಲಿ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌’ನ ರಾಜಭಂಡಾರವು ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಫ್ರಿಯರ್‌ ಜಾನ್‌ ಕಾರ್‌ಗೆ ನೀಡಿತ್ತು; ಆ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 1500 ಬಾಟಲ್‌/ಸೀಸೆಗಳಷ್ಟು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯವಹಾರವು ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿತ್ತೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಾರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್‌ IV]] (r. 1488-1513) ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುದರಿಂದ, 1506ರಲ್ಲಿ [[ಡುಂಡೀ]] ಪಟ್ಟಣವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ತಜ್ಞ ಕೆಲಸಗಾರರ ಸಂಘ/ಗಿಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್ಜನ್‌ ಬಾರ್ಬರ್ಸ್‌ದಿಂದ, ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಕಾಚ್‌ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. 1536ರಿಂದ 1541ರ ನಡುವೆ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಾರಾಜ ಹೆನ್ರಿ VIII]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಠಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ]] ಅಲ್ಲಿನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಗತಾನೆ ಸ್ವಾವಲಂಬಿತಗೊಂಡ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಆದಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದುದರಿಂದ ವಿಸ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಮಠೀಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref name="dotcom" /> ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿತ್ತು; ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೇ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಚ್ಚಾ ಹಾಗೂ ರೂಕ್ಷ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ನವೋದಯ-ಯುಗದ ವಿಸ್ಕಿ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ತಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಕೂಡ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮರೆತುಬಿಟ್ಟ ಬಾಟಲಿಯ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಧೈರ್ಯ ವಹಿಸಿದ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಾದ ಸಂತೋಷದ ಅಪಘಾತದಿಂದಾಗಿ, ವಿಸ್ಕಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಹನೀಯ ಪಾನೀಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="guide">{{cite web|title=The History of Whisky|url=http://www.thewhiskyguide.com/Facts/History.html|access-date=2010-04-06|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125105734/http://www.thewhiskyguide.com/Facts/History.html|url-status=dead}}</ref> 1707ರಲ್ಲಿ, [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು]] [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ಗಳೆರಡನ್ನೂ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿತು, ಹೀಗಾದ ನಂತರ ಇದರ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಗಳು ಹಠಾತ್ತನೇ ಏರಿದವು.<ref name="guide" /> 1725ರ,ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾಲ್ಟ್‌ ತೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌’ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಇಲ್ಲವೇ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭೂಗತವಾಗಿ ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ಸರಕಾರದ [[ಅಬಕಾರಿ ಇಲಾಖೆ]]ಯವರಿಂದ ಮರೆಮಾಚಲು ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಬಲಿಪೀಠದ ಕೆಳಗೆ, ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಮುಚ್ಚಿಡತೊಡಗಿದರು.<ref name="dotcom" /> ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಬಟ್ಟಿಕಾರರು, ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೊಗೆಯು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ವಿಸ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಪಾನೀಯವನ್ನು [[ಬೆಳದಿಂಗಳು/ಮೂನ್‌ಷೈನ್]]‌ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA" /> ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌’ನ ವಿಸ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="guide" /> ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ನಾಣ್ಯಮಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ವಿಪರೀತ ತೆರಿಗೆ ಹೇರಿದ ಪದಾರ್ಥವೂ ಆಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕವನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ್ದರಿಂದ, 1794ರ [[ವಿಸ್ಕಿ ದಂಗೆ]]ಯು ನಡೆಯಿತು.<ref name="ReferenceA" /> 1823ರಲ್ಲಿ, UK ಅಬಕಾರಿ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿ ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು (ನಿಗದಿತ ಶುಲ್ಕದೊಂದಿಗೆ) ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಬೆಳದಿಂಗಳು ಮದ್ಯದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref name="dotcom" /> 1831ರಲ್ಲಿ, [[ಏನಿಯಾಸ್‌ ಕಾಫೆ]] ವಿಸ್ಕಿಯ ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಗ್ಗಗೊಳಿಸಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ [[ಕಾಫೆ ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರ]]ವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. 1850ರಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಅಷರ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ನವೀನ ಕಾಫೆ ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರದ ವಿಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ [[ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಈ ಹೊಸ [[ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಐರಿಷ್‌ ಬಟ್ಟಿಕಾರರು ಹೀಗಳೆಯಲು ತೊಡಗಿದರು. ಅನೇಕ ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಹೊಸ ಮಿಶ್ರಣವು ಅಸಲು ವಿಸ್ಕಿಯೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Irish 1000" /> 1880ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ [[ಬ್ರಾಂದಿ]] ಉದ್ಯಮವು ಬಹಳಷ್ಟು ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಫಿಲೊಕ್ಸೆರಾ]] ಕೀಟಪೀಡಿತವಾಗಿತ್ತು; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿಸ್ಕಿ ಅನೇಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮದ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="dotcom" /> == ವಿಧಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Auchentoshan03.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಚೆಂಟೋಷಾನ್‌ ಬಟ್ಟಿಗೃಹದಲ್ಲಿನ ತಾಮ್ರದ ಮಡಕೆ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆಗಳು]] ವಿಸ್ಕಿ ಅಥವಾ ವಿಸ್ಕಿ-ಮಾದರಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಧಾನ್ಯ-ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಉತ್ಪನ್ನ, ಮದ್ಯಸಾರೀಯ ಅಂಶ, ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:WhiskyMaking Kilned BarleyMalt.jpg|thumb|left|ಕೆಲ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಜವೆಗೋಧಿ.]] * [[ಮಾಲ್ಟ್]]‌ ಎಂಬ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯದ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಜವೆಗೋಧಿ]]ಯನ್ನು ಈರುಳ್ಳಿ ಆಕೃತಿಯ [[ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಸವಿತಗೊಳಿಸಿ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಗ್ರೇನ್]]‌ ಎಂಬ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉದ್ದಕೊಳವೆಯ [["ಮುಕ್ತ ಬಾಯಿಯ" ಅಥವಾ "ಕಾಫೆ" ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸದ ಜವೆಗೋಧಿಗಳನ್ನು ಇತರೆ ಧಾನ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗ ಕೆಲ ಏಕಧಾನ್ಯ ಸ್ಕಾಚ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹಾ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ * [[ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯನ್ನು ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಅನೇಕ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು "ಶುದ್ಧ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿ" ಅಥವಾ ಕೇವಲ "ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿ"ಯೆಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸಂಯೋಜಿತ ಮಾಲ್ಟ್‌" ವಿಸ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]] ಒಂದೇ ಬಟ್ಟಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿರುವ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯಾವುದೇ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು "ಏಕ-ಪೀಪಾಯಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪೀಪಾಯಿಗಳ, ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಥದೇ ಬಟ್ಟಿಗೃಹದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲಂತೆ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಮೂಡಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬಟ್ಟಿಗೃಹವು ([[ದ ಗ್ಲೆನ್‌ಲಿವೆಟ್‌]], [[ಬುಷ್‌ಮಿಲ್ಸ್]]‌, [[ಯೋಯಿಚಿ]]) ಎಂಬಂತೆ ಒಂದೇ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ಪಕ್ವತೆಯ ಹಾಗೂ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಮದ್ಯ/ಹೆಂಡ]] ಪೀಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿದಂತಹಾ ಕೆಲ ವಿಶೇಷ ಉಪಚಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಹಾ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * [[ಶುದ್ಧ ಮಡಕೆಬಟ್ಟಿ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯೆಂದರೆ ಮಡಕೆ-ಬಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌‌ ದಂತೆ) ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸದ ಜವೆಗೋಧಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಿಟ್ಟು ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ವಿಸ್ಕಿ. ಇದು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದೊರಕುವುದು. * [[ಸಂಯೋಜಿತ ವಿಸ್ಕಿ]]ಗಳನ್ನು ಮಾಲ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿ ಅಥವಾ ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹಾ ವಿಸ್ಕಿಯು ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಸಂಯೋಜಿತವಾದದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಹೆಸರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ [[ಸ್ವಾದ]] ಕೊಡುವಂತೆ ಅನೇಕ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಂಯೋಜನೆಯು (e.g., [[ಷಿವಾಸ್‌ ರೀಗಲ್‌]], [[ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕ್ಲಬ್]]‌) ಬಟ್ಟಿಗೃಹದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಬಟ್ಟಿಗೃಹದಿಂದ ಬರುವುದು ಒಂದು ಅಪವಾದವಷ್ಟೇ. ಆದಾಗ್ಯೂ, "ಮಿಶ್ರಣ" ಎಂಬುದು (ಅಲ್ಪ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ) ಇತರೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳ (ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಮಾಲ್ಟ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ) (ಧಾನ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವ) ಮಾಲ್ಟ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಮಿಶ್ರಿತ ಮಾಲ್ಟ್‌" ಎಂದೂ, ಮಾಲ್ಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲದ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು "ಮಿಶ್ರಿತ ಗ್ರೇನ್‌" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಪೀಪಾಯಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ದ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಅಪರೂಪದವಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೀಗೆ ತುಂಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪೀಪಾಯಿಯಿಂದ ತಿಳಿಗೊಳಿಸದೇ ನೇರವಾಗಿ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿಳಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಬದಲಿಗೆ, ಬಟ್ಟಿಕಾರನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾದ ಬರುವವರೆಗೆ ತಿಳಿಗೊಳಿಸಲು ಪಾಯಿ/ಪೇಯಗನನ್ನೇ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ (ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯೇ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕ ಪೀಪಾಯಿ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಂಥಹದಿರುತ್ತದೆ). ಏಕ ಪೀಪಾಯಿ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡಂಕನ್‌ ಟೇಲರ್‌‌, [[ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾಲ್ಟ್]]‌, ಗಾರ್ಡನ್‌ & ಮೆಕ್‌ಫಾಯಿಲ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇಡನ್‌ಹೆಡ್‌ನಂತಹಾ ಇತರ ತಜ್ಞ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಟಲಿ ತುಂಬುಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಬಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ [[ಪೀಪಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ವಿಸ್ಕಿಯ "ಪಕ್ವತೆ"ಯು ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತುಂಬುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪೀಪಾಯಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಸ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ರುಚಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಅಪರೂಪತನದ ಬೆಲೆ ಹೊಂದಿರಬಹುದೇ ಆದರೆ "ಹಳೆಯವಲ್ಲ" ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಮಯ ಪೀಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಂಡ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿಸ್ಕಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು 40% [[abv]]ರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದರ ಸಮೀಪದ ಮದ್ಯಸಾರೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಅಮೇರಿಕನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === {{Main|American whiskey}} ಅಮೇರಿಕನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ ಹುದುಗುಬರಿಸಿಟ್ಟ [[ಏಕದಳ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ]]ವನ್ನು ಅಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಪೇಯವಾಗಿದೆ. ರುಚಿ, ವಾಸನೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವಿಸ್ಕಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಇದು ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕೂಟದ ನಿಯಮ<ref>{{cite web | url = http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/aprqtr/pdf/27cfr5.22.pdf | title = Standards of Identity for Distilled Spirits, Title 27 Code of Federal Regulations, Pt. 5.22 | accessdate = 2008-10-17 }}</ref> ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಬಹಳವೇ ಸಾಧಾರಣ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ: * [[ಬೌರ್ಬನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]], ಕನಿಷ್ಟ 51%ರಷ್ಟು ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ([[ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]])ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ನೆನಸಿಟ್ಟ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ]]ದಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ ವಿಸ್ಕಿ]], ಕನಿಷ್ಟ 51%ರಷ್ಟು [[ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ನೆನಸಿಟ್ಟ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ]]ದಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ವಿಸ್ಕಿ]], ಕನಿಷ್ಟ 80%ರಷ್ಟು ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ([[ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]])ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ನೆನಸಿಟ್ಟ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ]]ದಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ನೇರ ವಿಸ್ಕಿ]], (ಯಾವುದೇ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಹೆಸರಿಸದಿರುವ) ಎಂಬುದು ಯಾವುದೇ ಧಾನ್ಯವನ್ನು 51%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಿ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರತಿಶತ 80ಕ್ಕಿಂತ [[ಮದ್ಯಸಾರ]] ಹೆಚ್ಚಿರದ ರೀತಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಸುಟ್ಟ ಹೊಸ ಓಕ್‌ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 2 ವರ್ಷಗಳ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯ "ನಾಮಾಂಕಿತ ವಿಧಗಳು" ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರತಿಶತ 80ಕ್ಕಿಂತ [[ಮದ್ಯಸಾರ]] ಹೆಚ್ಚಿರದ ರೀತಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದುದಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಇಷ್ಠೇ ಅಲ್ಲದೇ ನಂತರ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆ "ನಾಮಾಂಕಿತ ವಿಧಗಳು" ಸುಟ್ಟ ಹೊಸ ಓಕ್‌ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ವಿಸ್ಕಿಯು ಪಕ್ವವಾಗಿರಲೇಬೇಕಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪಕ್ವವಾಗಿದ್ದರೆ, ಹೊಸ ಸುಡದ ಓಕ್‌ ಪೀಪಾಯಿಗಳು ಅಥವಾ ಬಳಸಿದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ವಿಸ್ಕಿಯ ಪಕ್ವತೆಯ ಕಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ e.g., ಆರು ತಿಂಗಳು. "ನಾಮಾಂಕಿತ ವಿಧ"ದ ಪಕ್ವತೆಯು 2 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ವಿಸ್ಕಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ "ನೇರ" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ e.g., "ನೇರ ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ ವಿಸ್ಕಿ". "ನೇರ ವಿಸ್ಕಿ " (ಯಾವುದೇ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಹೆಸರಿಸದಿರುವ) ಎಂಬುದು ಯಾವುದೇ ಧಾನ್ಯವನ್ನು 51%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಿ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರತಿಶತ 80ಕ್ಕಿಂತ [[ಮದ್ಯಸಾರ]] ಹೆಚ್ಚಿರದ ರೀತಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಸುಟ್ಟ ಹೊಸ ಓಕ್‌ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 2 ವರ್ಷಗಳ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿಗಳೆಂದರೆ ನೇರ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸದ ವಿಸ್ಕಿ, ಧಾನ್ಯತಟಸ್ಥ ಮದ್ಯಾರ್ಕಗಳು, ಸ್ವಾದ ಹಾಗೂ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಗೊಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವಿಸ್ಕಿ]], [[ಜ್ಯಾಕ್‌ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್]]‌ ಇದರ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಬೌರ್ಬನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯಂತೆಯೇ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ [[ನೆನಸಿಟ್ಟ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯದ ಹುಳಿಬರಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಪೀಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದಿಲಿರದಂತೆ/ಇದ್ದಲಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]] ವಿಸ್ಕಿ [[ಸಕ್ಕರೆ ಮೇಪಲ್]]‌ [[ಇದ್ದಿಲಿ]]ನ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಕಂಪನ್ನು ನೀಡುವುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲದಾದಂತಹಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಆದರೆ [[ಬೌರ್ಬನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಪೀಪಾಯಿಗಳ ಮರುಬಳಕೆ. ಶಾಸನ/ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲದೇ ಹೋದರೂ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]]‌ ಆಫ್‌ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವಿಸ್ಕಿ]]ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಧವೆಂದು [[1941]]ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. === ಕೆನಡಿಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:CanadianWhisky.JPG|right|thumb|200px|ಅನೇಕ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು]] {{Main|Canadian whisky}} [[ಕೆನಡಿಯನ್]]‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇತರೆ ವಿಸ್ಕಿ ವಿಧಗಳಿಗಿಂತ ಲಘು ಹಾಗೂ ನಮ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧಾರಣ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾದ ಹಾಗೂ ನಮ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿಯ ಬಳಕೆ. ಕೆನಡಾದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite web | url = http://laws.justice.gc.ca/en/F-27/C.R.C.-c.870/236939.html#Section-B.02.020 | title = Food and Drugs Act, Food and Drug Regulations (C.R.C., c. 870) | accessdate = 2007-01-23 | archive-date = 2011-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110625074528/http://laws.justice.gc.ca/en/F-27/C.R.C.-c.870/236939.html#Section-B.02.020 | url-status = dead }}</ref> ಕೆನಡಿಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಕೆನಡಾದಲ್ಲೇ ತಯಾರಾಗಿರಬೇಕು, ಹುದುಗುಬರಿಸಿಟ್ಟ ಏಕದಳ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯವನ್ನು ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ, "3 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪೀಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿರಬೇಕಲ್ಲದೇ", "ಕಂಪು ಹಾಗೂ ರುಚಿ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯ ಇತರೆ ಸಾಧಾರಣ ಗುಣಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು". "ಕೆನಡಿಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ", "ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ ವಿಸ್ಕಿ" ಹಾಗೂ "ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ ವಿಸ್ಕಿ"ಗಳನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲದೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ ಅಥವ ಇತರೇ ಧಾನ್ಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಫಿನ್ನಿಷ್‌/ಫಿನ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === {{Main|Finnish whisky}} ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಫಿನ್ನಿಷ್‌/ಫಿನ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ]] ವಿಸ್ಕಿ ಸಂಗೋಪನೆಯು ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದೃಢವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಲಿದೆ. ಫಿನ್ನಿಷ್‌/ಫಿನ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಸ್ಕಿ ಸಂಗೋಪನೆಯು ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ದೃಢ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಪಾಕಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಿದೆ. ಮಾರಾಟದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಸ್ಕಿ ಆಸಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಫಿನ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳಿದ್ದು ಮೂರನೆಯದು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಫಿನ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮದ್ಯಸಾರ ಸರ್ಕಾರಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಆಲ್ಕೋ]]ನಿಂದಲೇ ವಿಸ್ಕಿಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಕಟು ಮದ್ಯಸಾರೀಯ ಪಾನೀಯಗಳ ಜಾಹಿರಾತನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಕೋನ ಏಕಾಧಿಪತ್ಯ ಹಾಗೂ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧಗಳು ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://batman.jamk.fi/~voyager/opin/index.php?show=3995 | title = "WITH A DASH OF WATER" Finnish Whisky Culture and its Future | accessdate = 2009-07-22 | archive-date = 2011-07-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110720184840/http://batman.jamk.fi/~voyager/opin/index.php?show=3995 | url-status = dead }}</ref> === ಜರ್ಮನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === {{Main|German whisky}} ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಿಸ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ಜರ್ಮನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜರ್ಮನ್‌ -ತಯಾರಿತ ವಿಸ್ಕಿಯ ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಗಳು :ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಬೌರ್ಬನ್‌ ವಿಧಗಳಂತಹಾ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ವಿಧಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಜರ್ಮನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದಬಳಕೆ ಇಲ್ಲ, ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು "whisky" ಹಾಗೂ "whiskey"ಗಳೆರಡನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವಲ್ಲದೇ ವಿಸ್ಕಿ ಪದದ ಮೇಲಿನ ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ ರಾಜ್ಯ ಹೆಸ್ಸೆನ್‌ನ ಜೋಡಿಸಿ ಕರೆಯುವ "whessky/ವ್ಹೆಸ್ಕಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಸ್ಕಿಯೂ ಇದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹತ್ತು ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite book | title = Whiskey| last = MaClean | first = Charles | year = 2008 | publisher = Dorling Kindersley | isbn = 978-0-7566-3349-3 | pages = 254–265 }}</ref> === ಭಾರತೀಯ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === {{Main|Indian whisky}} ಭಾರತೀಯ ವಿಸ್ಕಿ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ "ವಿಸ್ಕಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮದ್ಯಸಾರೀಯ ಪೇಯ. ಭಾರತೀಯ ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹುಳಿಬರಿಸಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪೇಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ [[ಉಪಖಂಡ]]ದ ಹೊರಗೆ [[ರಂ]]ನ ಒಂದು ವಿಧ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=265802&area=/breaking_news/breaking_news__business/ | title = Battle for the world's largest whisky market -- India | publisher = [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] [[Mail & Guardian]] | author = Paul Peachey | date = 2006-03-03 | accessdate = 2007-06-25 | archive-date = 2008-06-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080601194459/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=265802&area=%2Fbreaking_news%2Fbreaking_news__business%2F | url-status = dead }}</ref> ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಅಸವಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಭಾರತವು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ 90% ರಷ್ಟು "ವಿಸ್ಕಿ"ಯು [[ಕಾಕಂಬಿ]] ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.amrutdistilleries.com/ | title = Amrut Distilleries | accessdate = 2007-06-25 | archive-date = 2004-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040805004127/http://www.amrutdistilleries.com/ | url-status = dead }}</ref> ಕಸೌಲಿ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ 1820ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಏಕ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯದ ವಿಸ್ಕಿಯು ಪ್ರಮುಖ "ಸೊಲನ್‌ No. 1" ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಸ್ಕಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಆಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸಮೀಪದ ಸೊಲನ್‌ ಎನ್ನುವ ಪಟ್ಟಣದ ಪರವಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಭಾರತೀಯ ವಿಸ್ಕಿ ಆಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳ ಕಠಿಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ 1980ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಕೊನೆಕಂಡಿತು. ಈ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಇತರೆ ವಿಸ್ಕಿಗಳೆಂದರೆ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟ್‌ ಡೀಲಕ್ಸ್‌, ಕರ್ನಲ್ಸ್‌ ಸ್ಪೆಷಲ್‌, ಬ್ಲಾಕ್‌ ನೈಟ್‌ ಹಾಗೂ ಸಮ್ಮರ್‌ ಹಾಲ್‌.<ref>{{cite web | url = http://www.planetwhiskies.com/distilleries/indian.html | title = Planet Whiskies Lists of Indian Whisky Distilleries | accessdate = 2009-05-19}}</ref> === ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:IrishWhiskey.jpg|right|thumb|200px|ಅನೇಕ ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು]] {{Main|Irish whiskey}} ಕೆಲ ಅಪವಾದಗಳಿವೆಯಾದರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ<ref>http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-12549581.html ಸ್ಕಾಚ್‌ ಹಾಗೂ ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು</ref> ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಡಕೆ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದಾದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಲಂಬ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿರಬೇಕು ಕನಿಷ್ಟ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿರಬೇಕು, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಃ ಇದರ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.irishstatutebook.ie/1980_33.html |author=Government of Ireland |title=Irish Whiskey Act, 1980 |accessdate=2007-02-20 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322051933/http://www.irishstatutebook.ie/1980_33.html |url-status=dead }}</ref> [[ಸಸ್ಯಾಂಗಾರವಾಗದ]] ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಪವಾದವೆಂದರೆ ಕನ್ನೆಮರ ಸಸ್ಯಾಂಗರಿತ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿ. ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಬಳಕೆಯ ವಿಸ್ಕಿಯ ವಿಧಗಳು ಅನೇಕವಿವೆ : ಅವೆಂದರೆ [[ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌]]‌, ಏಕಧಾನ್ಯ, [[ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿ]] ಹಾಗೂ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, [[ಶುದ್ಧ ಮಡಕೆಬಟ್ಟಿ ವಿಸ್ಕಿ]]. "ಶುದ್ಧಮಡಕೆಬಟ್ಟಿ" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸದ ಜವೆಗೋಧಿಯನ್ನು 100% ಬಳಸಿ ತಾಮ್ರದ ಮಡಕೆಬಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ವಿಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. "ಹಸಿರು" ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸದ ಜವೆಗೋಧಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶುದ್ಧ ಮಡಕೆಬಟ್ಟಿ ವಿಸ್ಕಿಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಟುಸ್ವಾದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌‌ ವಿಸ್ಕಿಯಂತೆ, ಶುದ್ಧ ಮಡಕೆಬಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಹಾ ಹಾಗೆಯೇ ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಯೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಮಡಕೆಬಟ್ಟಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಜಪಾನೀ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === {{Main|Japanese whisky}} ಜಪಾನೀ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಿದ್ದರೂ ಜಪಾನೀ ವಿಸ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯೆಂದರೆ ಏಕಮಾಲ್ಟ್‌ ಸ್ಕಾಚ್‌ ಆಗಿದೆ. ಮಡಕೆ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಅಲ್ಪ ಸಸ್ಯಾಂಗಾರದ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ನೆನಸಿಟ್ಟು ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಜವೆಗೋಧಿ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ (ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯೇ). ಜಪಾನೀ ವಿಸ್ಕಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ರಫ್ತುಗಳು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸದ ಸ್ಕಾಚ್‌ ಶೈಲಿಯ ವಿಸ್ಕಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಕಳಪೆ ದರ್ಜೆಯದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಜಪಾನೀ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಹುಪಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಶೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಜಪಾನೀ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.nikka.com/eng/singlecask/nscy10.html?scrollbars=yes&resizable=yes&width=800&height=620 |title=ನಿಕ್ಕಾ ಯೋಯ್ಚಿ 10 ಏಕ ಪೀಪಾಯಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಗಳಿಸಿತು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221200433/http://nikka.com/eng/singlecask/nscy10.html?scrollbars=yes&resizable=yes&width=800&height=620 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fg20080523lc.html |title=2008ರ ವಿಶ್ವ ವಿಸ್ಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |access-date=2012-07-15 |archive-date=2011-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806025117/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fg20080523lc.html |url-status=dead }}</ref> === ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Scotch whiskies.jpg|right|thumb|200px|ಅನೇಕ ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು]] {{Main|Scotch whisky}} ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವನ್ನು ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = Michael Jackson's Malt Whisky Companion | last = Jackson | first = Michael | year = 1994 | publisher = Dorling Kindersley | isbn = 0-7513-0146-9 | pages = 12 }}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ "ಸ್ಕಾಚ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಏನನ್ನೇ ಆದರೂ ಇತರೆ ಅನೇಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ಕನಿಷ್ಟ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪಕ್ವಗೊಂಡಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಒಂದು ದಿನವಾದರೂ ಓಕ್‌ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿರಬೇಕು.<ref>{{cite web | url = http://www.asil.org/insights/insigh43.htm | title = ASIL Insight: WTO Protections for Food Geographic Indications | accessdate = 2007-08-25 }}</ref> ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೀಪಾಯಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಬಾಟಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ನಮೂದನೆಯು ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ವಿಸ್ಕಿಯ ಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕು. ಅನೇಕ ಪೀಪಾಯಿ-ಸತ್ವದ ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸದಿರುವ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪಕ್ವಅವಧಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿರುವುದು. ಸ್ಕಾಚ್‌ನ ಮೂಲ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ ಮಾಲ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಧಾನ್ಯ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲದೇ ಹೋದರೂ ಕೆಲ ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾಲ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಉಪಚರಿಸಲು ಸಸ್ಯಾಂಗಾರದ ಧೂಮವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಸ್ಕಾಚ್‌ಗೆ ಅದರದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧೂಮಸ್ವಾದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮಿಶ್ರಿತ ಪೇಯಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯಿದ್ದರೂ, ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ದ ವಿಸ್ಕಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ತುಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ. ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಐದು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿತಗೊಂಡಿವೆ : [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್]]‌, [[ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್]]‌, [[ಐಸ್ಲೇ]], [[ಸ್ಪೆಸೈಡ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ಟೌನ್]]‌. === ವೇಲ್ಸ್‌ನ/ವೆಲ್ಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === {{Main|Welsh whisky}} 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಪೆಂಡೆರಿನ್‌ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವು [[ಪೆಂಡೆರಿನ್‌]] ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ/ವೆಲ್ಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು, 1894ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ನಂತರದ ಮೊದಲ ವೇಲ್ಸ್‌ನ/ವೆಲ್ಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. 1 ಮಾರ್ಚ್‌ 2004ರ [[ಸಂತ ಡೇವಿಡ್‌ರ ದಿನ]]ದಂದು, ಮೊದಲ ಬಾಟಲ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪೆಂಡೆರಿನ್‌ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವು ಬ್ರೆಕನ್‌ ಬೀಕನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.planetwhiskies.com/distilleries/welsh.html | title = Planet Whiskies Welsh Distillery Section| accessdate = 2009-05-19}}</ref> === ಇತರೆ ವಿಸ್ಕಿಗಳು === ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಬ್ರಿಟನಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಐದು ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು (ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೆರೀ ಡೆಸ್‌ ಮೆನ್‌ಹಿರ್ಸ್<ref>{{fr}}[http://www.distillerie.fr/ ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೆರೀ ಡೆಸ್‌ ಮೆನ್‌ಹೆರಿಸ್‌]</ref>, ಗಿಲ್ಲನ್<ref>{{fr}}[http://www.distillerie-guillon.com/ ಗಿಲ್ಲನ್‌]</ref>, ಗ್ಲಾನ್‌ ಅರ್‌ ಮಾರ್‌<ref>{{fr}}[http://www.glannarmor.com/ ಗ್ಲಾನ್‌ ಅರ್‌ ಮೊರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420045152/http://www.glannarmor.com/ |date=2010-04-20 }}</ref>, ಕೇರಿಲಿಸ್‌<ref>{{fr}}[http://www.kaeriliswhisky.com/pages/kaeraccueil_frpag.html ಕೇರಿಲಿಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410005621/http://www.kaeriliswhisky.com/pages/kaeraccueil_frpag.html |date=2010-04-10 }}</ref> ಹಾಗೂ ವಾರೆಂಗ್ಹೆಮ್‌<ref>{{fr}}[http://www.distillerie-warenghem.com/ ವಾರೆಂಗೆಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203002434/http://distillerie-warenghem.com/ |date=2011-02-03 }}</ref>) ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿವೆ. ಒಂದು ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು [[ಕಾರ್ಸಿಕಾ]] ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ : ಪಿಯೆಟ್ರಾ & ಮವೆಲ್ಲಾ (P&amp;M) ಎಂಬುದು [[ಪಿಯೆಟ್ರಾ]] ಸಾರಾಯಿಖಾನೆ ಹಾಗೂ ಮವೆಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟಿಗೃಹಗಳ ಸಹಉತ್ಪಾದನೆ. ನೆನಸಿಟ್ಟ ಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಗೆ ಚೆಸ್ಟ್‌ನಟ್‌ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬೆರೆಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. P&amp;Mಅನ್ನು ಕಸ್ತೂರಿದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಡೊಮೈನೆ ಜೆಂಟೈಲ್‌).<ref>http://www.corsica-isula.com/gastronomy.htm</ref>{{Failed verification|date=February 2010}} [[ಐಸ್‌ಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್]]‌ ದ್ವೀಪದ ''ಮ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ಮದ್ಯಾರ್ಕ'' ವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬೇರೆಡೆ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ನಾಮಸೂಚಕ "ಮೂಲ"ದಲ್ಲಿ ಮರುಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ USAನ ವಿರ್ಜಿನಿಯಾ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ತರಹದ್ದು. [[ಸ್ಪೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[DYC]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ 1948ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವಿದೆ. ಅದು 2 ಮಿಶ್ರಿತ, ಹಾಗೂ ಒಂದು ಶುದ್ಧ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ 3 ವಿಧಗಳ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. 50 ಆನಿವರ್ಸರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ನಿಯಮಿತ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದು ಶುದ್ಧ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿದೆ. [[ಸ್ವೀಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವೊಂದು (ಮಕ್ಮಿರಾ<ref>[http://www.mackmyra.com/ ಮಕ್ಮಿರಾ]</ref>), 2006ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಬ್ರಾಂದಿ]]-ಉತ್ಪಾದಕ [[ಕಾಕಸಸ್‌]] ಪ್ರದೇಶದ ಕನಿಷ್ಟ ಎರಡು ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು ರಷ್ಯಾದ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಿಸ್ಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. [[ಸ್ಟಾವ್ರೋಪೊಲ್‌]]-ಮೂಲದ ಪ್ರಾಸ್ಕೊವೆಸ್ಕಿ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವು ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಐರಿಷ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, [[ಕಿಜ್‌ಲ್ಯಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌, ಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಗೂ ಗೋಧಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ [[ಡಾಗೆಸ್ತಾನ್]]‌ನ "ರಷ್ಯನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯು" ಸ್ಕಾಚ್‌ -ಪ್ರೇರಿತ ಪೇಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url = http://lenta.ru/news/2008/04/17/whiskey/ | title = Lenta.ru report (in Russian)}}</ref> [[ತೈವಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ವಿಸ್ಕಿ ಬಟ್ಟಿಗೃಹವೊಂದನ್ನು [[ಯಿಲಾನ್]]‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕವಲಾನ್‌ ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.kavalanwhisky.com/en/index.html |title=ಕಿಂಗ್‌ ಕಾರ್‌ ವಿಸ್ಕಿ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413103316/http://www.kavalanwhisky.com/en/index.html |url-status=dead }}</ref> [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ವು [[ನ್ಯೂಸೌತ್‌ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಗೆರ್ರಿಂಗಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಮದ್ಯಾರ್ಕ ಬಟ್ಟಿಇಳಿಕೆ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೊಸ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಓಕ್‌ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2004ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ನವೀನ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಶೈಲಿಯ "ಸ್ಟಾಕ್‌ಮನ್ಸ್‌ ವಿಸ್ಕಿ " ಹಾಗೂ "ಗನ್‌ ಆಲೆ" ನೆನಸಿಟ್ಟ ಹುಳಿಮೊಳಕೆಧಾನ್ಯ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.<ref>[http://austdistillery.com.au] {{Dead link|date=January 2010}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ನಾರ್‌ಫೋಲ್ಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ 2006ರ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು (ಮಾಲ್ಟ್‌ ಮದ್ಯಾರ್ಕಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ) ನವೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 100 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ನಂತರದ ಪ್ರಥಮ ಆಂಗ್ಲ ಏಕ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿದೆ. St ಜಾರ್ಜ್'ರ ಬಟ್ಟಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ವಿಸ್ಕಿ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.englishwhisky.co.uk/home.html |title=St ಜಾರ್ಜ್‌'ರ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328140030/https://www.englishwhisky.co.uk/home.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹಿಂದೆ [[ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]]ಗಳು ಆಂಗ್ಲ ವಿಸ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಧಾನ್ಯದ ಮೂಲ [[ಈಸ್ಟ್‌ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ]] ಆಗಿದೆ. == ಹೆಸರುಗಳು ಹಾಗೂ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳು == 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಮಹಾರಾಜ ಹೆನ್ರಿ IIರ ಸೈನಿಕರು "ಜೀವಜಲ" ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಐರಿಷ್‌]] ಪದಗಳಾದ ''ಉಯಿಸೆ ಬೀಥಾ'' ಗಳ {{IPA-ga|ɪʃkʲə bʲahə|}} ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣ "ವಿಸ್ಕಿ" ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾ ನಂತರ, ಉಚ್ಚಾರಣೆಯು "ವ್ಹಿಸ್ಕೀಬಾ"ದಿಂದ ( ಐರಿಷ್‌ ಪದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಅಂದಾಜು ಪದ) "ವಿಸ್ಕಿ"ಗೆ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲ್ಟ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನೇ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]]‌ ಪದಪುಂಜ "ಜೀವಜಲ" ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ''[[ಆಕ್ವಾ ವಿಟೇ]]'' ಯ [[ಎರವಲು ಪದ]]ವಾಗಿದೆ.<ref name="Lloyd_General-Ignorance">[[ಲಾಯ್ಡ್, J]] &#x26; [[ಮಿಚಿನ್ಸನ್, J]]: "[[ದ ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಜನರಲ್‌ ಇಗ್ನೋರೆನ್ಸ್‌]]". ಫೇಬರ್‌ &#x26; ಫೇಬರ್‌, 2006.</ref> ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ,ಎಲ್ಲಾ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು "e"ರಹಿತವಾಗಿ "whisky"ಯಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1870ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು [[ಕಾಫೆ ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರ]]ದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತ ಅಗ್ಗದ ಮದ್ಯಾರ್ಕಗಳ ಸುರಿಮಳೆಯನ್ನೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯ ಹೆಸರು ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಐರಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ "e"ಯೊಂದಿಗಿನ "whiskey" ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇಂದು, ''whisky'' ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಣೆ (ಬಹುವಚನ ''ವಿಸ್ಕಿಗಳು'' )ಯನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್]]‌, [[ಕೆನಡಾ]], ಹಾಗೂ [[ಜಪಾನ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ವಿಸ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿದರೆ, [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಅಮೇರಿಕಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಾರ್ಕಗಳಿಗೆ ''whiskey'' ಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮದ್ಯಸಾರ, ತಂಬಾಕು ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಇಲಾಖೆ]]ಯ [[1968]]ರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪ್ರಕಾರ "whisky"ಯು ಅಧಿಕೃತ US ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, "ವಿಸ್ಕಿ" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆಯಾದರೂ, ಬಹಳಷ್ಟು U.S. ಉತ್ಪಾದಕರು ಐತಿಹಾಸಿಕ/ಹಿಂದಿನ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಅರ್ಲಿ ಟೈಮ್ಸ್]]‌, [[ಮೇಕರ್ಸ್‌ ಮಾರ್ಕ್]]‌, ಹಾಗೂ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಡಿಕೆಲ್]]‌ನಂತಹಾ ಕೆಲ ಅಪವಾದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Irish 1000" /> [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗ]]ದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಸ್ಕಿಯಾಗಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ, [[ಡಬ್ಲಿನ್]]‌ ವಿಸ್ಕಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಕಿಗಳ ''[[ಗ್ರಾಂಡ್ಸ್‌ ಕ್ರುಗಳು]]'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಇತರೆ ವಿಸ್ಕಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು "whiskey" ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇತರೆ ಐರಿಷ್‌ ಅಸವನ ಗೃಹ/ಬಟ್ಟಿಮನೆ/ಡಿಸ್ಟಿಲರಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. 1966ರಲ್ಲಿ "e"ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಂತಿಮ ಐರಿಷ್‌ "ವಿಸ್ಕಿ"ಯ ಹೆಸರು [[ಪ್ಯಾಡಿ]].<ref name="Irish 1000" /> "ಸ್ಕಾಚ್‌ " ಎಂಬುದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ "[[ಸ್ಕಾಚ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]"ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದವಾದರೂ, ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವಿಸ್ಕಿ" ಎಂದು ಹಾಗೂ ಏಕ ಅಥವಾ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು "ಮಾಲ್ಟ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.answers.com/topic/scotch-1 |title=Scotch: Definition, Synonyms and Much More from Answers.com |publisher=www.answers.com |accessdate=2008-06-21 |last= |first= }} </ref> ಅನೇಕ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌-ಅಮೇರಿಕನ್]]‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ''ವಿಸ್ಕಿ'' (''ವೀ-ಸ್ಕೀ'' )ಯನ್ನು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಚೀಸ್‌" ಎನ್ನುವ ಹಾಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉರುಗ್ವೆಯ ಚಿತ್ರ ''ವಿಸ್ಕಿ'' ಯು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. == ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ == ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕಾಗ್ನಾಕ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ರಮ್‌]]ನಂತಹಾ ಇತರೆ [[ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪೇಯಗಳು]] ಸ್ವಾದಕಾರಕಗಳ ಸಾಲನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪೇಯಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 200ರಿಂದ 300ಅನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾದಕಾರಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳೆಂದರೆ "[[ಕಾರ್ಬೋನಿಲ್]]‌ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಮದ್ಯಸಾರಗಳು, [[ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲ್‌ ಆಮ್ಲ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ [[ಈಸ್ಟರ್‌]]ಗಳು, ಸಾರಜನಕ ಹಾಗೂ ಗಂಧಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, [[ಟ್ಯಾನಿನ್‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ [[ಪಾಲಿಫೆನೊಲಿಕ್‌]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳು,[[ಟರ್ಪೀನ್]]‌ಗಳು, ಹಾಗೂ ಆಮ್ಲಜನಕ- ಹೊಂದಿರುವ [[ಭಿನ್ನಚಕ್ರೀಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] " ಹಾಗೂ [[ಕೊಬ್ಬಿನಂಶದ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳು.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=_OvXjhLUz-oC | title = Volatile Compounds in Foods and Beverages | isbn = 0824783905 | last = Maarse | first = H. |year=1991 | publisher = CRC Press | pages = 548}}</ref> ಸಾರಜನಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೆಂದರೆ [[ಪೈರಿಡೈನ್]]‌ಗಳು, [[ಪಿಕೊಲೈನ್‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಪೈರಾಜೈನ್]]‌ಗಳು.<ref>{{cite book | title = Food Chemistry | isbn = 3540408185 | url = https://books.google.com/books?id=_QWbLTSL6HoC | pages = 936 | last = Belitz | first = Hans-Dieter | coauthors = Peter Schieberle & Werner Grosch |year=2004 | publisher = [[Springer Science+Business Media|Springer]]}}</ref> === ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದೊದಗುವ ಸ್ವಾದಗಳು === ವಿಸ್ಕಿಗೆ ಸ್ವಾದ ನೀಡುವಿಕೆಯು ಭಾಗಶಃ [[ಕಾಂಗನರ್‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಫ್ಯೂಸೆಲ್‌ ತೈಲ]]ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಯೂಸೆಲ್‌ ತೈಲಗಳು [[ಎಥನಾಲ್‌]]ಗಳಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಮದ್ಯಸಾರವಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಯ [[ವಿಷಕಾರಿ]]ಯಾಗಿರುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಕಟುವಾದ, ಸಹಿಸಲಸಾಧ್ಯವಾದ ವಾಸನೆ ಹಾಗೂ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಫ್ಯೂಸೆಲ್‌ ತೈಲಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಒಂದು ಲೋಪವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೇಡದ ಫ್ಯೂಸೆಲ್‌ ತೈಲಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಅನೇಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಸವನ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಬಟ್ಟಿಕಾರರು ಬೇಡದ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಕೆಯ ಉಪೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲು [[ಇದ್ದಿಲು]], [[ಜಲ್ಲಿ]], [[ಮರಳು]], ಅಥವಾ [[ನಾರುಬಟ್ಟೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆನಡಾದ ಬಟ್ಟಿಕಾರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಟಸ್ಥಧಾನ್ಯ ಮದ್ಯಾರ್ಕ ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯ ತಟಸ್ಥ ಮದ್ಯಾರ್ಕ (GNS) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುದ್ಧ (ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಾದದ) ಎಥನಾಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುವಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲ [[ಲಂಬ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.pharmco-prod.com/pages/ep1.pdf | title = Pure Alcohol (Ethanol) | format = pdf | accessdate = 2007-12-18 | archive-date = 2007-12-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071202093645/http://www.pharmco-prod.com/pages/ep1.pdf | url-status = dead }}</ref> ತಟಸ್ಥ ಧಾನ್ಯ ಮದ್ಯಾರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ವಾದವುಳ್ಳ ವಿಸ್ಕಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://thespiritworld.net/2007/08/25/canadian-whisky/ | title = Canadian Whiskey | publisher = The Spirit World | date = 2007-08-25 | accessdate = 2007-12-18 | author = Robert Hess | archive-date = 2010-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615001237/http://thespiritworld.net/2007/08/25/canadian-whisky/ | url-status = dead }}</ref> [[ಅಸಿಟಾಲ್‌]]ಗಳು ಬಲುಬೇಗ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಕೆಯ ಉಪೋತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಅಸಿಟಾಲ್‌ಡಿಹೈಡ್‌ ಡೈಈಥೈಲ್‌ ಅಸಿಟಾಲ್‌ (1,1-ಡೈಈಥೋಕ್ಸೈಈಥೇನ್‌). ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಲ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಬೇಡದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=_OvXjhLUz-oC | title = Volatile Compounds in Foods and Beverages | isbn = 0824783905 | last = Maarse | first = H. |year=1991 | publisher = CRC Press | pages = 553}}</ref> ಈ ಅಸಿಟಾಲ್‌ ಎಂಬುದು [[ಷೆರ್ರಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾದಕಾರಕವಾಗಿದ್ದು ಕಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಿನ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.beerbrewer.co.uk/2007/06/ | title = June 2007 | publisher = The Beer Brewer | accessdate = 2007-12-18 | archive-date = 2007-12-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071219120702/https://www.beerbrewer.co.uk/2007/06/ | url-status = dead }}</ref> ಡೈಕೆಟೋನ್‌ [[ಡಯಾಸೆಟೈಲ್]]‌ (2,3-ಬ್ಯುಟೇನ್‌ಡಯೋನ್‌) ಕಣಜದ ಕಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸವಿತ/ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪೇಯಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಗ್ನಾಕ್‌ಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ವೋಡ್ಕಾ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಆದರೆ ರಮ್‌ಗಳು ಅಥವಾ [[ಬ್ರಾಂಡಿಗಳಿ]]ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=_OvXjhLUz-oC | title = Volatile Compounds in Foods and Beverages | isbn = 0824783905 | last = Maarse | first = H. |year=1991 | publisher = CRC Press | pages = 554}}</ref> === ಓಕ್‌ನಿಂದೊದಗುವ ಸ್ವಾದಗಳು === ವಿಸ್ಕಿ [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೋನ್‌]] (3-ಮೈಥೈಲ್‌-4-ಆಕ್ಟಾಲೈಡ್‌) ಓಕ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಲ್ಯಾಕ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರಬಲ [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.wine-pages.com/guests/tom/taste5.htm | title = Aromas and Flavours | publisher = Wine-Pages.com | accessdate = 2007-12-18 | archive-date = 2007-10-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071018025957/http://www.wine-pages.com/guests/tom/taste5.htm | url-status = dead }}</ref> ವಿಸ್ಕಿ ಲ್ಯಾಕ್ಟೋನ್‌ಅನ್ನು ಕ್ವೆರ್‌ಕಸ್‌ ಲ್ಯಾಕ್ಟೋನ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = Food Chemistry | isbn = 3540408185 | url = https://books.google.com/books?id=_QWbLTSL6HoC | pages = 383 | last = Belitz | first = Hans-Dieter | coauthors = Peter Schieberle & Werner Grosch |year=2004 | publisher = [[Springer Science+Business Media|Springer]]}}</ref> ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಸುಟ್ಟ ಓಕ್‌ಗಳು ಫೆನೋಲಿಕ್‌ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ 40 ವಿವಿಧ ಫಿನೋಲಿಕ್‌ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕೂಮರಿನ್]]‌ [[ಸ್ಕೊಪೊಲೆಟಿನ್‌]] ವಿಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿರುವುದಲ್ಲದೇ, [[ಬೌರ್ಬನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=_OvXjhLUz-oC | title = Volatile Compounds in Foods and Beverages | isbn = 0824783905 | last = Maarse | first = H. |year=1991 | publisher = CRC Press | pages = 574}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{div col|2}} * [[ವಿಸ್ಕಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]] * [[ಅಮೇರಿಕನ್‌ ವಿಸ್ಕಿ ಪಥ]] * [[ಪಾಯಿಟಿನ್]] * [[ಸ್ಕಾಲ್ಕ್‌]] * [[ವಿಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವ ಕಾಕ್‌ಟೇಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವಿಸ್ಕಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಲಾಗಿದೆ]] {{div col end}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.burningstill.com/ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆ | ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮುದಾಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514014059/http://www.burningstill.com/ |date=2009-05-14 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=V_dHFWUOVzw/ ಪೊಟೀನ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಡಿಯೋ ದೃಶ್ಯ, ವಿಸ್ಕಿ/ವಿಸ್ಕೀಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಕಾಲದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ] * [https://cefha.org/red-label-price-in-india/ ರೆಡ್ ಲೇಬಲ್ ವಿಸ್ಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231020080849/https://cefha.org/red-label-price-in-india/ |date=2023-10-20 }} {{Commons category|Whisky}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಿಗಳು]] buptf98kdmlbm6yccfl3zqzfuvukt8k 0 23076 1375653 1358172 2026-06-22T05:11:15Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1375653 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮರವಂತೆ | native_name = | native_name_lang = kn | other_name = | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = Maravanthe beach.jpg | image_alt = | image_caption = Maravanthe beach | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Karnataka, India | coordinates = {{coord|13.705|N|74.642|E|display=title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 576224 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = [[ಕುಂದಾಪುರ]], [[ಬೈಂದೂರ್]] | website = [http://www.maravanthe.in www.maravanthe.in] | footnotes = }} '''ಮರವಂತೆ'''ಯು <ref>https://tourismofkarnataka.com/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95/beach/%E0%B2%AE%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B3%80%E0%B2%9A%E0%B3%8D-%E0%B2%8E%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86-%E0%B2%97%E0%B3%8A%E0%B2%A4%E0%B3%8D/</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೈಂದೂರು]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿ.<ref>{{cite web |title=Maravanthe Village |url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Udupi/Kundapura/Maravanthe |website=www.onefivenine.com |accessdate=10 January 2020}}</ref> ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಊರಿನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಅದರಿಂದೇನೂ ಉಪಯೋಗವಾದಂತಿಲ್ಲ.ಮರವಂತೆ ಬೀಚ್ ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಉಡುಪಿಗೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೧೦೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬೀಚ್‌ನ್ನು ವರ್ಜಿನ್ ಬೀಚ್‌ ಎಂದೂ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ==ಸಮುದ್ರ ತೀರ== <ref>https://vijaykarnataka.com/travel/destinations/maravanthe-beach-attractions/articleshow/74228216.cms</ref> ನದಿ ಮತ್ತು [[ಸಮುದ್ರ]] ತೀರ ಹತ್ತಿರ ಬಂದರೂ, ಒಂದಾಗದೇ ದೂರಸಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳ ಇದು. ಸೂರ್ಯಾಸ್ಥಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (NH17) ತೀರದಿಂದ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಕಡಲತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಲತೀರವು ಬಿಳಿ ಮರಳು ತೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಸಗಿ ಕುಟೀರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಟೇಲ್ಗಳಿವೆ. ಸುವರ್ಣ ಮರಳು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನೀಲಿ ಆಕಾಶ, ಪಾಮ್ ಮರಗಳನ್ನು ತೂಗಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ತೀರ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Maravanthe Beach (8321051461).jpg|260px|thumb|right]] ==ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ== ಇತ್ತ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಅತ್ತ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ - ಈ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮರವಂತೆಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಹು ಹಿಂದೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗೊಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿತು - ನೋಡಿದಾಗ ಮಹಾರಾಜರ ಶವವು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು - ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ದೇವೇಂದ್ರನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂಗವು ಈಗಿನ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಮೂರು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾರಾಜ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀ ವರಾಹ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲು ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಕ್ಷತ್ರ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ರಾಜನಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶಕಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಗಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮುದ್ರವ್ಯಾಪಾರದ ನೆನಪುಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮುರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಆ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಆಮೆ]], [[ಮೀನು]] ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ - ಇದು ಸಮುದ್ರದ ಜಲಚರಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರಬೇಕು - ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಇತರ ದೇವರುಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಆಗಿರಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆ ಅಥವಾ ನೆಗಳಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದೂ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ್ಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಗರ್ಭ ಗುಡಿಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಮೆ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ಶಿಲ್ಪವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಮುದ್ರ ಚಲಚರಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನೆ ಮಾಡಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎಂಬಂತೆ, ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿನ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://vijaykarnataka.com/travel/weekend-getaways/udupi-maravanthe-beach-attractions-in-kannada/articleshow/88994637.cms?story=5</ref>'ಅಭಾರಿ' ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೀನುಗಾರರು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಶ್ರೀ ವರಾಹ ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಮುದ್ರದ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಡ ಹಡವು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಷಾಢ ಬಹುಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಳೆಗಾಲದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ, ಭಕ್ತರು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ ನವ ದಂಪತಿಗಳು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ನವ ದಂಪತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಷಾಢ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ, ಅಗಲಿದ ಆತ್ಮಗಳ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ 'ಕೂಷ್ಮಾಂಡ' ಮತ್ತು 'ತಿಲ ಹೋಮ' ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=610836</ref> ==ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ== [[File:Maravanathe Beach 100 (43).jpg|thumb|300px|Maravanathe Beach at dawn]] ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ<ref>{{Cite web |url=https://www.udupilive.in/city-guide/sowparnika-river-of-udupi |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407095213/https://www.udupilive.in/city-guide/sowparnika-river-of-udupi |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವರಾಹಿ ನದಿ, ಕೆದಕ ನದಿ, ಚಕ್ರ ನದಿ, ಮತ್ತು ಪಂಚಗಂಗಾವಲಿ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕುಬ್ಜಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಲೂರಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬರುವ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ತಿರುವಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು, ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳು, ನೀಲ ನೀರು ಚಂದದ ದೃಶ್ಯ. [[ಕೊಡಚಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತವು ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯವು ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Kodachadri (Shimoga) - 2020 All You Need to Know BEFORE You Go (with Photos) |url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g1156205-d3246938-Reviews-Kodachadri-Shimoga_Shimoga_District_Karnataka.html |website=TripAdvisor |accessdate=10 January 2020 |language=en}}</ref> ಸುಪರ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗರುಡ (ಹದ್ದು) ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಸರು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ಎಂದು. ನದಿಯು ಹರಿಯುವಾಗ ೬೪ ವಿವಿಧ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಇದು ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ===ದೋಣಿ ವಿಹಾರ=== ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ವಿಹಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ==ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆಗಳ== ಮರವಂತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಹಿಂದಿನಿಂದ ಮೊಸಳೆಯ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ನೆಗಳ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು ಪುರಾಣ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊಸಳೆಗಳ ಭಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಈಗಲೂ ದೇವಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ನೆಗಳಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಈ ನೆಗಳ ವಾಸಿಸುವ ನದಿಯ ಗುಂಡಿಯ ಆಳವನ್ನು ಯಾರೂ ಅಳೆಯಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ, ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಡಿಗೆ ದಾರ ಬಿಟ್ಟು ಆಳವನ್ನು ಆಳೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತಂತೆ. ==ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ== ಮರವಂತೆ ಮತ್ತು ಆ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಬತ್ತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ]] ಮಾಡುವ ಹೊಂಡಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೆಲವು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Become a Shrimp Farmer - RDM Shrimp Aquaculture |url=https://rdmshrimp.com/become-a-shrimp-farmer/ |website=RDM Shrimp |accessdate=10 January 2020 |archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416150818/https://rdmshrimp.com/become-a-shrimp-farmer/ |url-status=dead }}</ref> ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ ಯು ಜಲಚರಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಗಡಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸಿಗಡಿಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ೧೯೭೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ==ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== {{commons category|Maravanthe}} [[ಬೈಂದೂರು]] (೧೫ ಕಿ.ಮೀ) ಕುಂದಾಪುರ (೨೦ ಕಿ.ಮೀ) ಪಡುಕೋಣೆ (೧ ಕಿ.ಮೀ.) ತ್ರಾಸಿ ಬೀಚ್ (೩ ಕಿ.ಮೀ) ಉಡುಪಿ (೫೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಕೊಲ್ಲೂರು (೨೫ ಕಿ.ಮೀ) ಕೊಡಚಾದ್ರಿ (೩೫ ಕಿ.ಮೀ) ಮರವಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮರವಂತೆಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಅನ್ವೇಷಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.adotrip.com/destination-detail/maravanthe-road</ref> ===ತ್ರಾಸಿ ಮರವಂತೆ ಬೀಚ್=== ಕಡಲತೀರವು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಇದು ಇನ್ನೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಸಮುದ್ರತೀರವು ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತವಾದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು, ತಾಜಾ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>https://udupitourism.wordpress.com/tourist-places-kundapur/trasi-maravanthe-beach-maravanthe/</ref> ===ಇತರ ಕಡಲತೀರಗಳು=== ಮರವಂತೆ ಬೀಚ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿ, ಕಾಪು ಬೀಚ್, ಮ್ಯಾಪಲ್ ಬೀಚ್, ಪಡುಬಿದ್ರಿ ಬೀಚ್ ಮುಂತಾದ ಬೀಚ್ ಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ===ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ=== ಈ ನದಿಯು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದ್ಭುತವಾದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಸ್ಥಳದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬಹುದು. ಈ ಅಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ನದಿಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಗೂಢ ನೋಟದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ರೋಚಕ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ===ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು=== ಸ್ನಾರ್ಕ್ಲಿಂಗ್, ಈಜು, ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಂತಹ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಡಲತೀರ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಕ್ಯೂಆರ್ https://kannada.newsnext.live/coastal-news/maravanthe-beach-kundapura-fear-tourist-for-kadalkoreta-109693.html|ಮರವಂತೆ ಪ್ರವಾಸಿತಾಣ]] 2507b61i5fdxlcn9znsgy30jde2na8a 1375654 1375653 2026-06-22T05:13:32Z VASANTH S.N. 728 /* ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು */ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1375654 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮರವಂತೆ | native_name = | native_name_lang = kn | other_name = | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = Maravanthe beach.jpg | image_alt = | image_caption = Maravanthe beach | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Karnataka, India | coordinates = {{coord|13.705|N|74.642|E|display=title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 576224 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = [[ಕುಂದಾಪುರ]], [[ಬೈಂದೂರ್]] | website = [http://www.maravanthe.in www.maravanthe.in] | footnotes = }} '''ಮರವಂತೆ'''ಯು <ref>https://tourismofkarnataka.com/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95/beach/%E0%B2%AE%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B3%80%E0%B2%9A%E0%B3%8D-%E0%B2%8E%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86-%E0%B2%97%E0%B3%8A%E0%B2%A4%E0%B3%8D/</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೈಂದೂರು]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿ.<ref>{{cite web |title=Maravanthe Village |url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Udupi/Kundapura/Maravanthe |website=www.onefivenine.com |accessdate=10 January 2020}}</ref> ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಊರಿನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಅದರಿಂದೇನೂ ಉಪಯೋಗವಾದಂತಿಲ್ಲ.ಮರವಂತೆ ಬೀಚ್ ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಉಡುಪಿಗೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೧೦೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬೀಚ್‌ನ್ನು ವರ್ಜಿನ್ ಬೀಚ್‌ ಎಂದೂ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ==ಸಮುದ್ರ ತೀರ== <ref>https://vijaykarnataka.com/travel/destinations/maravanthe-beach-attractions/articleshow/74228216.cms</ref> ನದಿ ಮತ್ತು [[ಸಮುದ್ರ]] ತೀರ ಹತ್ತಿರ ಬಂದರೂ, ಒಂದಾಗದೇ ದೂರಸಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳ ಇದು. ಸೂರ್ಯಾಸ್ಥಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (NH17) ತೀರದಿಂದ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಕಡಲತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಲತೀರವು ಬಿಳಿ ಮರಳು ತೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಸಗಿ ಕುಟೀರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಟೇಲ್ಗಳಿವೆ. ಸುವರ್ಣ ಮರಳು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನೀಲಿ ಆಕಾಶ, ಪಾಮ್ ಮರಗಳನ್ನು ತೂಗಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ತೀರ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Maravanthe Beach (8321051461).jpg|260px|thumb|right]] ==ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ== ಇತ್ತ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಅತ್ತ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ - ಈ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮರವಂತೆಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಹು ಹಿಂದೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗೊಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿತು - ನೋಡಿದಾಗ ಮಹಾರಾಜರ ಶವವು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು - ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ದೇವೇಂದ್ರನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂಗವು ಈಗಿನ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಮೂರು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾರಾಜ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀ ವರಾಹ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲು ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಕ್ಷತ್ರ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ರಾಜನಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶಕಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಗಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮುದ್ರವ್ಯಾಪಾರದ ನೆನಪುಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮುರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಆ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಆಮೆ]], [[ಮೀನು]] ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ - ಇದು ಸಮುದ್ರದ ಜಲಚರಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರಬೇಕು - ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಇತರ ದೇವರುಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಆಗಿರಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆ ಅಥವಾ ನೆಗಳಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದೂ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ್ಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಗರ್ಭ ಗುಡಿಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಮೆ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ಶಿಲ್ಪವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಮುದ್ರ ಚಲಚರಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನೆ ಮಾಡಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎಂಬಂತೆ, ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿನ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://vijaykarnataka.com/travel/weekend-getaways/udupi-maravanthe-beach-attractions-in-kannada/articleshow/88994637.cms?story=5</ref>'ಅಭಾರಿ' ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೀನುಗಾರರು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಶ್ರೀ ವರಾಹ ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಮುದ್ರದ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಡ ಹಡವು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಷಾಢ ಬಹುಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಳೆಗಾಲದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ, ಭಕ್ತರು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ ನವ ದಂಪತಿಗಳು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ನವ ದಂಪತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಷಾಢ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ, ಅಗಲಿದ ಆತ್ಮಗಳ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ 'ಕೂಷ್ಮಾಂಡ' ಮತ್ತು 'ತಿಲ ಹೋಮ' ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=610836</ref> ==ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ== [[File:Maravanathe Beach 100 (43).jpg|thumb|300px|Maravanathe Beach at dawn]] ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ<ref>{{Cite web |url=https://www.udupilive.in/city-guide/sowparnika-river-of-udupi |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407095213/https://www.udupilive.in/city-guide/sowparnika-river-of-udupi |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವರಾಹಿ ನದಿ, ಕೆದಕ ನದಿ, ಚಕ್ರ ನದಿ, ಮತ್ತು ಪಂಚಗಂಗಾವಲಿ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕುಬ್ಜಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಲೂರಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬರುವ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ತಿರುವಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು, ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳು, ನೀಲ ನೀರು ಚಂದದ ದೃಶ್ಯ. [[ಕೊಡಚಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತವು ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯವು ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Kodachadri (Shimoga) - 2020 All You Need to Know BEFORE You Go (with Photos) |url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g1156205-d3246938-Reviews-Kodachadri-Shimoga_Shimoga_District_Karnataka.html |website=TripAdvisor |accessdate=10 January 2020 |language=en}}</ref> ಸುಪರ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗರುಡ (ಹದ್ದು) ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಸರು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ಎಂದು. ನದಿಯು ಹರಿಯುವಾಗ ೬೪ ವಿವಿಧ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಇದು ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ===ದೋಣಿ ವಿಹಾರ=== ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ವಿಹಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ==ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆಗಳ== ಮರವಂತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಹಿಂದಿನಿಂದ ಮೊಸಳೆಯ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ನೆಗಳ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು ಪುರಾಣ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊಸಳೆಗಳ ಭಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಈಗಲೂ ದೇವಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ನೆಗಳಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಈ ನೆಗಳ ವಾಸಿಸುವ ನದಿಯ ಗುಂಡಿಯ ಆಳವನ್ನು ಯಾರೂ ಅಳೆಯಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ, ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಡಿಗೆ ದಾರ ಬಿಟ್ಟು ಆಳವನ್ನು ಆಳೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತಂತೆ. ==ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ== ಮರವಂತೆ ಮತ್ತು ಆ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಬತ್ತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ]] ಮಾಡುವ ಹೊಂಡಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೆಲವು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Become a Shrimp Farmer - RDM Shrimp Aquaculture |url=https://rdmshrimp.com/become-a-shrimp-farmer/ |website=RDM Shrimp |accessdate=10 January 2020 |archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416150818/https://rdmshrimp.com/become-a-shrimp-farmer/ |url-status=dead }}</ref> ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ ಯು ಜಲಚರಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಗಡಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸಿಗಡಿಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ೧೯೭೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ==ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== {{wide image|Saurpanika river Arabian Sea Kundapur.jpg|1400px|NH66 near Maravanthe}} {{commons category|Maravanthe}} [[ಬೈಂದೂರು]] (೧೫ ಕಿ.ಮೀ) ಕುಂದಾಪುರ (೨೦ ಕಿ.ಮೀ) ಪಡುಕೋಣೆ (೧ ಕಿ.ಮೀ.) ತ್ರಾಸಿ ಬೀಚ್ (೩ ಕಿ.ಮೀ) ಉಡುಪಿ (೫೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಕೊಲ್ಲೂರು (೨೫ ಕಿ.ಮೀ) ಕೊಡಚಾದ್ರಿ (೩೫ ಕಿ.ಮೀ) ಮರವಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮರವಂತೆಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಅನ್ವೇಷಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.adotrip.com/destination-detail/maravanthe-road</ref> ===ತ್ರಾಸಿ ಮರವಂತೆ ಬೀಚ್=== ಕಡಲತೀರವು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಇದು ಇನ್ನೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಸಮುದ್ರತೀರವು ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತವಾದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು, ತಾಜಾ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>https://udupitourism.wordpress.com/tourist-places-kundapur/trasi-maravanthe-beach-maravanthe/</ref> ===ಇತರ ಕಡಲತೀರಗಳು=== ಮರವಂತೆ ಬೀಚ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿ, ಕಾಪು ಬೀಚ್, ಮ್ಯಾಪಲ್ ಬೀಚ್, ಪಡುಬಿದ್ರಿ ಬೀಚ್ ಮುಂತಾದ ಬೀಚ್ ಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ===ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ=== ಈ ನದಿಯು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದ್ಭುತವಾದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಸ್ಥಳದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬಹುದು. ಈ ಅಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ನದಿಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಗೂಢ ನೋಟದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ರೋಚಕ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ===ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು=== ಸ್ನಾರ್ಕ್ಲಿಂಗ್, ಈಜು, ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಂತಹ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಡಲತೀರ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಕ್ಯೂಆರ್ https://kannada.newsnext.live/coastal-news/maravanthe-beach-kundapura-fear-tourist-for-kadalkoreta-109693.html|ಮರವಂತೆ ಪ್ರವಾಸಿತಾಣ]] 0uw72jda5v6i2w64kq9zd3vwx7kgtyv 0 23136 1375608 1375140 2026-06-21T16:13:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375608 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ದ್ವೀಪ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕಾಗಿ|ಟೆರೇನಾ}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name=ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್<!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |official_name=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ |other_name= |native_name=<!-- if different from the English name --> |nickname= |settlement_type=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಬರೊ <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> |total_type=<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto= <!-- images and maps -----------> |image_skyline=NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg |imagesize= |image_caption=ಜಿ.ಇ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್. |image_flag= |flag_size= |image_sea= |seal_size= |image_shield= |shield_size= |image_blank_emblem= |blank_emblem_type= |blank_emblem_size= |image_map=Manhattan Highlight New York City Map.png |mapsize= |map_caption=Location of Manhattan shown in yellow. |pushpin_map=<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption= |pushpin_mapsize= <!-- Location ------------------> |subdivision_type=ದೇಶ |subdivision_name=ಸಂಯುಕ್ತ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನ |subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ |subdivision_name1=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] |subdivision_type2=ಕೌಂಟಿ |subdivision_name2=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ |subdivision_type3=ನಗರ |subdivision_name3=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type= |seat= |parts_type= |parts_style=<!--=list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts=<!-- parts text, or header for parts list --> |p1= |p2=<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes= |government_type= |leader_title=[[Borough President]] |leader_name=[[Scott Stringer]] (D) |leader_title1=[[New York County District Attorney|District Attorney]] (New York County) |leader_name1=[[Cyrus Vance, Jr.]] |established_title=Settled |established_date=1624 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude= |unit_pref= |area_footnotes= |area_total_sq_mi=33.77 |area_land_sq_mi=22.96 |area_water_sq_mi=10.81 |area_water_percent= <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes=<!--for references: use tags--> |elevation_m= |elevation_ft= |elevation_max_m= |elevation_max_ft= |elevation_min_m= |elevation_min_ft= <!-- Population -----------------------> |population_as_of= |population_footnotes= |population_note= |population_total=1634795 |population_density_sq_mi=71201 <!-- General information ---------------> |timezone= |utc_offset= |timezone_DST= |utc_offset_DST= |latd=40|latm=43|lats=42|latNS=N |longd=73|longm=59|longs=39|longEW=W <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code= |area_code= |website=[http://www.mbpo.org/ Official Website of the Manhattan Borough President] |footnotes= }} [[ಚಿತ್ರ:Hamilton Park, Jersey City.JPG|right|180px|thumb|ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ.]] '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''' [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ [[ಐದು ಆಡಳಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]]. ಇದು ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿಯ ಮುಖಜದಲ್ಲಿರುವ '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌''' ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಸರಹದ್ದುಗಳು '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ''' ಯ ಸರಹದ್ದುಗಳಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ರ‌್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗ,<ref name="NJvNY">[http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&amp;navby=case&amp;vol=000&amp;invol=120ORIG ''ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ v. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050109083017/http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&navby=case&vol=000&invol=120ORIG |date=2005-01-09 }}, 523 U.S. 767 (1998). 2008-01-04ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಾಗೂ [[ಯು ತಂಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]; ಜೊತೆಗೆ, [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] ಬಳಿ ಮುಖ್ಯನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ವಿಭಾಗವಾದ [[ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಿಲ್‌]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೂಲ ನಗರವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 1898ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಐದೂ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. [[2008ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಯು 1,634,795<ref name="2008 NY county est">{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36/36061.html|title=New York County, New York|publisher=Quickfacts.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506191706/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36/36061.html|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಟಿದ್ದು, 22.96 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (59.47&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗೆ 71,201 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು (27,485/km²). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೊಂದು]]. ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ತಲಾ|ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ''ತಲಾ'']] $100,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&catable=CA1-3&lc=30&years=2005&rformat=display&areatype=LOCAL&sort=1|title=U.S. Bureau of Economic Analysis|publisher=Bea.gov|date=2009-04-23|accessdate=2009-05-30|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929124701/http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&catable=CA1-3&lc=30&years=2005&rformat=display&areatype=LOCAL&sort=1|url-status=dead}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಹಣಕಾಸಿನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>ಬ್ಯಾರಿ, ಡ್ಯಾನ್. [https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html "ಎ ನೇಶನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ಡ್: ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾರೀಸ್ ಆನ್, ಬಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಟ್ಸ್ ಗ್ರಿಟ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಜಸ್ಟ್ ಬಿಗನ್"], ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11, 2001. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಭರಾಟೆಯ ಖಾಲಿಜಾಗವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ."</ref><ref>ಸೊರೆಂಟಿನೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html?pagewanted=2&amp;_r=1 "ವೆನ್ ಹಿ ವಾಸ್ ಸೆವೆಂಟೀನ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 16, 2007. ಡಿಸೆಂಬರ್ 22ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1980ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ 1940ರ ದಶಕದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಇವೆ."</ref><ref>ಬುಮಿಲ್ಲರ್, ಎಲಿಸಾಬೆತ್. [https://www.nytimes.com/1995/10/08/nyregion/pope-s-visit-cardinal-pope-s-important-ally-cardinal-shines-high-hierarchy.html "ದ ಪೋಪ್ಸ್ ವಿಸಿಟ್: ದ ಕಾರ್ಡಿನಲ್; ಆಸ್ ಪೋಪ್ಸ್ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್ ಆಲಿ, ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಶೈನ್ಸ್ ಹೈ ಇನ್ ಹೈಯಾರ್ಕಿ"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 1995. ಡಿಸೆಂಬಪ್ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಒ ಕೋನ್ನರ್ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್‌ರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ರೇಡಿಯೊ, ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಕಾಶಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು, ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ತಾಣಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[NASDAQ]]ನ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.demographia.com/db-cbd2000.pdf ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್], ''ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಯಾ.'' 2009-06-29ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮನಾನಗರ ವಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಇತರೆ ವಿಭಾಗಗಳಾದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]]ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನತ್ತ ಪಯಣಿಸುವುದನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/going_to_the_city_manhattan/ BarryPopik.com]</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಮನ್ನಾ-ಹಟ'', ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. [[ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್‌]]ರ ನೌಕೆ ''[[ಹಾಲ್ವ್‌ ಮೇನ್‌]]'' (ಹಾಫ್‌ ಮೂನ್‌ (ಅರ್ಧಚಂದ್ರ)) ದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜ್ಯೂಯೆಟ್‌ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯು 1609ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಾ ಹಟ ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20040616103037/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs216a1v,0,919043.story?coll=ny-lihistory-navigation ರಾಬರ್ಟ್ ಜ್ಯುಯೆಟ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥಭಾಗ: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ, ಎರಡೇ ಸರಣಿ, 841 ಲಾಗ್ ಬುಕ್], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. 2007-05-16ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1610 ಕಾಲದ ನಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮನಹಟ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೌರಿಷಸ್‌ ನದಿಯ (ಆನಂತರ ಈ ನದಿಯನ್ನು [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ಎಂದು ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖೀಸಲಾಗಿದೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಲೆನೇಪ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಿಂದ 'ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mannahatta">ಹೋಲೋವೇ, ಮಾರ್ಗರೇಟ್. [https://www.nytimes.com/2004/05/16/nyregion/urban-tactics-i-ll-take-mannahatta.html "ಅರ್ಬನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ಸ್; ಐ ವಿಲ್ ಟೇಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 16, 2004, ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1609ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್, ಲೆನಾಪೆ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದ್ವೀಪ'' ಎನ್ನುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಅವನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು.</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:Peter Minuit portrait New Amsterdam 1600s light.jpg|thumb|right|180px|ಪೀಟರ್ ಮಿನ್ಯುಇಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:Stad Amsterdam in Nieuw Nederland (City Amsterdam in New Netherland) Castello Plan 1660.jpg|thumb|ನವೀನ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ 1660ರಲ್ಲಿ. ದ್ವೀಪದ ತುದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವೇ ಫೋರ್ಟ್ ಆಂಸ್ಟೆರ್ಡಾಮ್. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ನಕ್ಷೆಯ ಬಲ ಭಾಗಕ್ಕಿದೆ.]] ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಎನ್ನಲಾದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಲೆನೇಪ್‌]] ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1524ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಲೆನೇಪ್‌ ಜನರು ತೋಡುದೋಣಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರು]] ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿ ಪರಿಶೋಧಕ [[ಫ್ಲಾರೆಂಟೀನ್‌]] [[ಜಿಯೊವಾನಿ ಡಾ ವೆರಾಜಾನೊ]] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆದರೆ ವೆರಾಜಾನೊ [[ದಿ ನ್ಯಾರೋಸ್]]‌ ಮೂಲಕ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು.<ref>ಸುಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್, ಡಾ. ಜೇಮ್ಸ್. [http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html "ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್: ಬುಕ್ I, ಚಾಪ್ಟರ್ III"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012091106/http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html |date=2008-10-12 }}, USGenNet, 2007-05-01ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1524ರಲ್ಲಿ ಜಿಯೋವ್ಯಾನಿ ದ ವೆರ್ರಾಜೊನೊ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದ ಬಂದರಿಗೆ ನೌಕಾಯಾನದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿದೆ.</ref> [[ಡಚ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಉದ್ಯೋಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಜೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್]]‌ ಜಲ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಬಂದ ನಂತರವೇ ಈ ವಲಯದ ನಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=New York: the World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress|author=Rankin, Rebecca B., Cleveland Rodgers|publisher=Harper|year=1948}}</ref> ಹಡ್ಸನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲಕ ಬಂದು, 1609ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಆ ನದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದು (ಈ ನದಿಯು ಆನಂತರ '[[ಹಡ್ಸನ್‌ ರಿವರ್]]‌' ಎಂದು ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿತ್ತು) ಇಂದಿನ [[ಆಲ್ಬಾನಿ]] ಎನ್ನಲಾದ ಸ್ಥಳ ತಲುಪಿದರು.<ref name="SciAm">[http://www.ulster.net/~hrmm/diglib/sciamer/hhudson/hhudson.htm "ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್"] ''[[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 25, 1909, ಮೇ 1ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಧೀರ ಸಾಹಸಿಗನೊಬ್ಬ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮಾಡಿದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಫಲಗೊಂಡುದು ವ್ಯರ್ಥ ಆಶಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ “ಹಾಫ್ ಮ‌ೂನ್” ಅದರ ಲಂಗರನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಿ ಹುಕ್‌ನೊಳಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಷ್ಯಾಲಪ್ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಕಳೆದರು. “ಅವರು ಎರಡು ಭೂಚಾಚುಗಳಲ್ಲಿ (ಇಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾಗ) ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು” “ಆದ್ದರಿಂದ 11ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನದಿ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.”"</ref> ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಡಚ್‌]] [[ತುಪ್ಪುಳು ವಹಿವಾಟು]] ಆರಂಭದ ಮೂಲಕ ‌[[ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಾಯಂ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು 1624ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1625ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ [[ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌]] (''Nieuw Amsterdam‌'' ) ಎನ್ನಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm ಡಚ್ ಕಾಲನೀಸ್], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]]. ಮೇ 19ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದ 30 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು 1624ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದವು."</ref><ref name="Tolerance">[http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಆನ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216015240/http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html |date=2008-12-16 }}, ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್. ಮೇ 12ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಲಿಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ನಂ. 5476 ಮತ್ತು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ನಂ.2708 ನೋಡಿ.</ref> ಹೊಸ ಆಗಮನಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು [[ಫೋರ್ಟ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌]] ಕೋಟೆಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml ಸಿಟಿ ಸೀಲ್ ಆಂಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013031016/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml |date=2007-10-13 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]], ಮೇ 13ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿನಾಂಕ: ಸಮನಾಂತರ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗದಡಿಯಲ್ಲಿ 1625 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷ."</ref> ಪೀಟರ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ ಷಾಗೆನ್‌ರ ಪತ್ರ ''ಆವರ್‌ ಪೀಪಲ್‌'' (''ಆನ್ಸ್‌ ಫೋಲ್ಕ್‌'' ) ರ ಪ್ರಕಾರ — [[ಪೀಟರ್‌ ಮಿನ್ಯೂಯಿಟ್‌]] ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ — 60 [[ಗಿಲ್ಡರ್‌ಗಳು]](24 [[ಡಾಲರ್‌ಗಳು]] ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು) ಮೌಲ್ಯದ ವಹಿವಾಟು ಸರಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೂ, (ಬ್ರೆಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮಾರು $1000 ಆಗಬಹುದು<ref>[http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php IISG.nl]</ref>(ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ‌ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ). ಈ ಅಂದಾಜನ್ನು ಬಳಸಿ, 2,400 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಷ್ಟು ಬೀರ್‌ ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು (1626ರಲ್ಲಿ) ಹಣದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವುದುಂಟು.<ref>{{Citation |last=Nevius |first=Michelle |author-link= |last2=Nevius |first2=James |author2-link= |title=Inside the Apple: A Streetwise History of New York City |place= |publisher=Free Press |year=2009 |volume= |edition= |url=http://www.insidetheapple.net |doi= |id= |isbn=141658997X}}</ref> ಇಸವಿ 1647ರಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್‌ ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌]]ರನ್ನು ಈ ವಸಾಹುತುವಿನ ಅಂತಿಮ ಡಚ್‌ ಮಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಜಾಸ್ಮಿನ್ K. [https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 "][https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ - ದ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್"], ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'', ನವೆಂಬರ್ 22, 2006. ಮೇ 19ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವಸಾಹತುಗಳ ತಡೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಮತ್ತು ಆದೇಶವನ್ನು ಪುನರ್ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 1647ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಮುಖಂಡ ಪೀಟರ್ ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೇಂಟ್ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು."</ref> ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ್ನು 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1653ರಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಗರವೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml ಎಬೌಟ್ ದ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203135800/http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml |date=2012-12-03 }} - [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]]. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1664ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು‌ [[ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ [[ಡ್ಯೂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಬಾನಿ]] ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್‌ IIರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಅದನ್ನು "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.dos.state.ny.us/kids_room/kids_history.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್, ಜೂನ್ 29ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "...ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ‌ಗೌರವದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ."</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನತೆಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು ಹಂಗಾಮಿ ಹಸ್ತಾಂತರಣದ 24 ಕಲಮ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref>ಗ್ರಿಫ್ಫಿಸ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಎಲಿಯೋಟ್. [[s:The Story of New Netherland/Chapter 15|"ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌" ಚಾಪ್ಟರ್ XV: ದ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]], ''[[ಹಫ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪೆನಿ]]'', 1909. "ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಚ್ಛೇದ VIII ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ - “ಡಚ್ಚರು ದೇವರ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿ.”"</ref><ref>[http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಆನ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216045247/http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html |date=2008-12-16 }}, ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 26ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === [[ಚಿತ್ರ:George_Washington_Statue_at_Federal_Hall.JPG|thumb|upright|J.Q.A ವರ್ಡ್ ರೂಪಿಸಿದ ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರ ಪ್ರತಿಮೆ ಫೆಡೆರಲ್ ಹಾಲ್ ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಭಾಷಣ ನೀಡಿದರು.]] ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಕ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] ಸಭೆಯು 1765ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಘಟಿತ ವಸಾಹತು ವಿರೋಧದ ಪೀಠಿಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯು [[ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ (ಡಿಕ್ಲೇರೇಷನ್‌ ಆಫ್ ರೈಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರೀವೆನ್ಸಸ್‌)]] ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪತ್ರ ಹೊರತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಹಲವು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಘವು ಹೊರತಂದ ಮೊದಲ ಪತ್ರ ಇದಾಗಿತ್ತು. '[[ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲ]]' ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಘವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಸಾಹತುಗಳೂ ಒಗ್ಗೂಡಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯಲಿದ್ದ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮಹಾಸಭೆ)]]‌ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಕ್ಟ್‌]] ಪ್ರತಿಭಟನಾ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಬೆಳೆಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಡವಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಕಂಬ]]ಗಳ ಕುರಿತು ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಆಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1775ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡವು. [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್‌ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಮರ)]] ಎಂಬ ಸಮರದ ಸರಣಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 16 ನವೆಂಬರ್‌ 1776ರಂದು [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿ ಹೀನಾಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಆರ್ಮಿ]]‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಉಳಿದ ಸಮಯ, ನಗರವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref>[http://www.nycgovparks.org/sub_your_park/historical_signs/hs_historical_sign.php?id=8258 ಫೋರ್ಟ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್]]. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಆನಂತರ ನಡೆದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]‌ ಸೇನಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿ]] ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾಳಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತುಗಳು 25 ನವೆಂಬರ್‌ 1783ರ ತನಕ ನಡೆದವು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಕೊನೆಯ ದಂಡು ನಗರವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ]] [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]]‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾದರು.<ref>[http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/daily_plants/daily_plant_main.php?id=19733 "ಹ್ಯಾಪಿ ಇವ್ಯಾಕ್ಯುವೇಶನ್ ಡೇ"], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್]], ನವೆಂಬರ್ 23, 2005. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ದಿನಾಂಕ 11 ಜನವರಿ 1785ರಿಂದ 1788ರ ಶರತ್ಕಾಲದ ವರೆಗೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು [[ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಷನ್ಸ್‌]]ನಡಿ ಐದು ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದಾಗಿತ್ತು. [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮಹಾಸಭಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ (ಅಂದು [[ಫ್ರಾನ್ಸಸ್‌ ಟ್ಯಾವರ್ನ್‌]]ನಲ್ಲಿ) ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. [[ಫೆಡೆರಲ್‌ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಡಿ, 4 ಮಾರ್ಚ್‌ 1789ರಿಂದ 12 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1790ರ ತನಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm ದ ನೈಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್]] ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್. ಜೂನ್ 9ರ 2005ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಫೋರ್ಟೆನ್‌ಬಾಘ್, ರೋಬರ್ಟ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ''ದ ನೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'', ಯಾರ್ಕ್‌, PA: ಮ್ಯಾಪ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್, 1948...</ref> [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಭೆ ಸೇರಿತು. [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ]]ಯ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. [[ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ ಆರ್ಡಿನೆಂಸ್‌]] ಅಂಗೀಕಾರದ ಮೂಲಕ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಕಾರಣ, ಮೊದಲ [[ಖಜಾನೆ ಇಲಾಖೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]]ರ ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ವಿಧಾನಗಳು; ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಕಾರಣ, 1825ರಲ್ಲಿ [[ಈರೀ ಕಾಲುವೆ]]ಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು - ಇದು ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಬಂದರು ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ]] ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌]], ಎಂಬ [[ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] [[ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ]]ಯು, ಹಲವು [[ಐರಿಷ್‌]] ವಲಸಿಗರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಭಾವೀ ಸಂಘಟನೆಯಾಗೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, 1854ರಲ್ಲಿ [[ಫರ್ನಾಂಡೊ ವುಡ್‌]] ಚುನಾಯಿತರಾದ ಮೊದಲ ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಮಹಾಪೌರರಾದರು. ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಿತು. ಇಸವಿ 1858ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭೂಚಿತ್ರಣ ಪಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉದ್ಯಾನವಾಯಿತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವೂ ಆಯಿತು.<ref>ಬ್ಲೇರ್, ಸಿಂಥಿಯಾ. [https://web.archive.org/web/20070703224700/http://www.newsday.com/about/ny-ihiny011405story,0,2798382.htmlstory "1858: ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಓಪನ್ಸ್"], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1853 ಮತ್ತು 1856 ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂಗಳ ನಡುವಿನ 59ನೇ ಬೀದಿಯಿಂದ 106ನೇ ಬೀದಿಗಳವರೆಗಿನ {{convert|700|acre|km2|1}}ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು."</ref><ref>ರಿಬ್ಕ್‌ಜಿಂಸ್ಕಿ, ವಿಟೋಲ್ಡ್. {{Cite web |url=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php |title="Olmsted's Triumph" |access-date=2010-04-19 |archive-date=2006-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061128235238/http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php |url-status=bot: unknown }}, ''[[ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ಜುಲೈ 2003. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1876ರಲ್ಲಿ, ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಟ್ ವಯಾಕ್ಸ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮಧ್ಯದ ಜೌಗಾದ, ಮರಗಳಿಲ್ಲದ 50 ಬ್ಲಾಕುಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರು."</ref> [[ಚಿತ್ರ:Nast-Tammany.jpg|thumb|ಥಾಮಸ್ ನಸ್ಟ್, ತಮ್ಮನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಉಗ್ರ ವ್ಯಾಘ್ರ ಎಂದು ಜರೆದರು; ಹುಲಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.]] [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆಂತರಿಕ ಸಮರ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶದ [[ದಕ್ಷಿಣ]] ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ದೃಢ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಲಸಿಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಜರ್ಮನ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ), [[ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಒತ್ತಾಯದ ದಾಖಲಾತಿ]] ಕುರಿತು ರೋಷ, ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಲು $300 ಪಾವತಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಬ್ರಹಾಮ್‌ ಲಿಂಕನ್‌ರ ಯುದ್ಧ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಜುಲೈ 1863ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌ ರೈಯಟ್ಸ್‌]] ದೊಂಬಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಕೆಟ್ಟ [[ಆಂತರಿಕ ದೊಂಬಿ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 119 ಜನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ಹಾದುಹೋಕರು ಹತರಾದರು.<ref>ವಾರ್ಡ್, ಜಿಯೋಫ್ರಿ C. [https://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html "][https://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌"] - ಇದೊಂದು [[ಕೆವಿನ್ ಬೇಕರ್/2}‌ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಆಲಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ. ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ಕೆವಿನ್ ಬೇಕರ್/2}‌ ಮಾಡಿದ ''[[ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಆಲಿ]]'' ಯ ವಿಮರ್ಶೆ. ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2002. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಡೆಯ ದಂಗೆಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿನಿಕೃಷ್ಟ ನಾಗರಿಕರ ದೊಂಬಿಯಾಗಿದೆ: ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಕುಕ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, 119 ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ದಂಗೆಕೋರರು ಅಥವಾ ಫೆಡೆರಲ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ವೀಕ್ಷಕರು ಆದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಆಂತರಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ, ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆಯು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೊದಲ ತಂಗುದಾಣವಾಯಿತು. ದಿನಾಂಕ 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1886ರಂದು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ದೇಶದ ಜನತೆಯ ಕೊಡುಗೆಯಾದ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಪ್ರತಿಮೆ]]ಯು ಈ ವಿಚಾರದ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nps.gov/archive/stli/prod02.htm ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ], [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]]. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/1987/10/06/nyregion/new-jerseyans-claim-to-liberty-i-rejected.html?n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fS%2fStatue%20of%20Liberty "ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯನ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮ್ ಟು ಲಿಬರ್ಟಿ I. ರಿಜೆಕ್ಟೆಡ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 1987. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನದ್ದು ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯು ಇಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯವರ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟಗುರುತಿನ ನ್ಯಾಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು."</ref> ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಲಸೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ, ಕಡಿಮೆ-ವೇತನದ ಶ್ರಮಿಕರಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳುಳ್ಳ ನಗರವು [[ಕ್ರಾಂತಿ]], [[ಕಾರ್ಮಿಕಸ್ವಾಮ್ಯವಾದ]], [[ಸುಲಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ಮಿಕಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆ]]ಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1883ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ]]ಯು [[ಪೂರ್ವ ನದಿ (ಈಸ್ಟ್‌ ರಿವರ್‌)]]ನ್ನು ದಾಟಿ ಆಚೆಗಿನ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1895ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>ಮ್ಯಾಸಿ ಜೂನಿಯರ್, ಹ್ಯಾರಿ. [http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&amp;op=viewarticle&amp;artid=45 ಬಿಫೋರ್ ದ ಫೈವ್-ಬರೋ ನಿಟಿ: ದ ಓಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್, ಟೌವ್ನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವಿಲ್ಲೇಜಸ್ ದಾಟ್ ಕೇಮ್ ಟುಗೆದರ್ ಟು ಫಾರ್ಮ್ "ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927221823/http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=45 |date=2011-09-27 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೀನಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಆಂಡ್ ಬಯಾಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] - ''ದ NYG&amp;B ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್'', ವಿಂಟರ್ 1998, ಎಪ್ರಿಲ್ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1683ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮೊದಲು ಕೌಂಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಾಗ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವೂ ಸಹ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿಯಾಯಿತು... 1874ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಯು ಈಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1895ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು‌."</ref> ನಾಲ್ಕು ಕೌಂಟಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ನಗರವಾದಾಗ [[ಬೃಹತ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ (ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಗ್ರೇಟರ್‌ ನ್ಯೂಪಾರ್ಕ್‌)]]ವನ್ನು 1898ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಒಂದೇ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ವಿಭಾಗ]]ಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ದಿನಾಂಕ 1 ಜನವರಿ 1914ರಂದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಇಂದಿನ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು.<ref>ಹರ್ಮಲಿನ್, ಗ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಉಲ್ಟಾನ್, ಲೋಯ್ಡ್. [http://www.nypl.org/branch/bronx/index2.cfm?Trg=1&amp;d1=765&amp;template=brgenhist ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಎ ಜನರಲ್ ಸರ್ವೆ], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 26ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Singer City Investing Hudson Terminal 1909.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1909ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಿಂಗರ್ ಕಟ್ಟಡ ನಗರವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Old timer structural worker2.jpg|thumb|ಕಳೆದ 1930ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ನ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ. ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಕೆಳಗಡೆ ಅವನ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Manhattan from helicopter edit1.jpg|thumb|ಸ್ಟ್ಯಾಟ್ಯೂ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ, ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಲೆಂಡ್, ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಮೇ 2001ರಲ್ಲಿ.]] ಇಸವಿ [[1904]]ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣವು, ಹಾಗೂ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನತ್ತ ಹೋಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇತುವೆಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗಿಡಲು ನೆರವಾದವು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ]]ದಿಂದ [[ಮಹಾ ವಲಸೆ]] ಹಾಗೂ, ಆಕಾಶರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಎದ್ದುಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಮದ್ಯ ನಿಷೇಧ]] ಯುಗದ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನವೋದಯ]] ಅಂಗವಾಗಿ, 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಇಸವಿ 1925ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಕದ ಕಾಲ ಈ ದಾಖಲೆಯು [[ಲಂಡನ್‌]] ಪಾಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಚೇಸ್-ಡ್ಯುನ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಿಂಗ್, ಸ್ಯುಸಾನ್. [http://www.irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm "ಸಿಟಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್: ಫೋರ್ ಮಿಲೆನಿಯಾ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಗ್ರೋತ್ ಆಂಡ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716055607/http://irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm |date=2010-07-16 }}, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ರಿವರ್‌ಸೈಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 1925ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು."</ref> ದಿನಾಂಕ 25 ಮಾರ್ಚ್‌ 1911ರಂದು [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ದ [[ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ ಷರ್ಟ್‌ವೇಯ್ಸ್ಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತ]]ದಲ್ಲಿ 146 ಸಿದ್ದಉಡುಪು ಕೆಲಸಗಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಈ ದುರಂತದ ಫಲವಾಗಿ, ನಗರದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಇಲಾಖೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರೋಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಬೆಂಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610155432/http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm |date=2011-06-10 }}, [[About.com]]. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಎರಡೂ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದ [[ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌]] ರಾಜಕೀಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ [[ಫಿಯೊರೆಲ್ಲೊ ಲಾ ಗಾರ್ಡಿಯಾ]] ಸುಧಾರಣ-ಪರ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು.<ref>{{cite book|title=The Tiger – The Rise and Fall of Tammany Hall|first=Oliver E.|last=Allen|publisher=[[Addison-Wesley]] Publishing Company|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100781540|accessdate=2007-05-25|chapter=Chapter 9: The Decline|date=1993}}</ref> ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಾಗ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘ-ರಚನೆಯು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಲಾ ಗಾರ್ಡಿಯಾ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಾದವು. [[ಮಹಾ ಕುಸಿತ (ಗ್ರೇಟ್‌ ಡಿಪ್ರೆಷನ್‌)]]ಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಆಕಾಶರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]], [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಹಾಗೂ [[GE ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಅನುಭವಿ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತ ಸಮರ ಯೋಧರಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಂಡಳಿಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು, 1947ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಪೀಟರ್‌ ಕೂಪ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ - ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌ ಟೌನ್]].<ref>"ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೇಂಟ್ ಟೌನ್ ಟು ಗೆಟ್ ಇಟ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಟೆನೆಂಟ್ಸ್ ಟುಡೆ", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1947. ಪುಟ 19</ref> ಇಸವಿ 1951ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]]ನ ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತಿನಿಂದ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ವಲಯ (ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌) ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.<ref>ಬೆಹ್ರೆನ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್. [https://web.archive.org/web/20040904183318/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs741a,0,7354306.story "ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೇಮ್ ಟು ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌: ದ ಸ್ಮಾಲ್ ವಿಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲೇಕ್ ಸಕ್ಸೆಸ್ ಪ್ಲೇಯ್ಡ್ ಎ ಬಿಗ್ ರೋಲ್ ಇನ್ ದ ಲಾಂಚ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್"], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1951ರಲ್ಲಿ UN ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ಆದ್ಯಂತ ಸರಿಸಿತು."</ref> 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ U.S. ನಗರಗಳಂತೆಯೇ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. 1970ರ ದಶಕದಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಬೇಡದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅಪರಾಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರುಹಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>[[ಹ್ಯಾಬೆರ್ಮ್ಯಾನ್, ಕ್ಲೈಯ್ಡೆ]]. [https://www.nytimes.com/specials/nyc100/nyc100-8-haberman.html "ಸರ್ವೈವಿಂಗ್ ಫಿಸ್ಕಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ (ಅಂಡ್ ಡಿಸ್ಕೋ)"] ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜನವರಿ 25, 1998. ಮೇ 29, 2007ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1975ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅಡಳಿತವು ಸನ್ನಿಹಿತ ದಿವಾಳಿತನವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೆರವು ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1975ರಂದು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯಾಂಶ "Ford to City: Drop Dead" ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸಾರಾಂಶವೆನಿಸಿತು.<ref>ಜ್ಯಿಟ್ಜ್, ಜೊಶುಅ. [http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆನ್ ದಿ ಬ್ರಿಂಕ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729062003/http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml |date=2010-07-29 }}, ''[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೇರಿಟೇಜ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ನವೆಂಬರ್ 26, 2005. ಮೇ 29, 2007ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಾಲ ನೆರವು ಮತ್ತು ಋಣದ ಪುನರ್ಹೊಂದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ]] ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೆಂಬ ಷರತ್ತಿಗೆ ನಗರವು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಫೈರ್ ಸ್ಟೋನ್, ಡೇವಿಡ್. [https://www.nytimes.com/1995/05/18/nyregion/this-time-new-york-city-is-all-alone.html "ದಿಸ್ ಟೈಮ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಇಸ್ ಆಲ್ ಅಲೋನ್" ], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 18, 1995. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನಗರವು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[AIDS]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರವಲಯವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು [[ಗೇ ಮೆನ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೈಸಿಸ್‌]] (GMHC) ಹಾಗೂ [[AIDS ಕೋಲಿಷನ್‌ ಟು ಅನ್ಲೀಷ್‌‌ ಪಾವರ್‌]] (ACT UP) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇದು 1990ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1990ರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು 2,245 ಇದ್ದದ್ದು 2008ರಲ್ಲಿ 537ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್‌ (ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಜಾಲಗಳು)]] ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು.<ref>ಹ್ಯಾರ್ರಿಸ್, ಪಾಲ್. [https://www.theguardian.com/world/2006/jan/15/usa.paulharris "] [https://www.theguardian.com/world/2006/jan/15/usa.paulharris "ಹೌ ದಿ ಮೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ ಟೇಮ್ಡ್"], ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'', ಜನವರಿ 15, 2006. ಜೂನ್ 29, 2009ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಬದಲಾದ ಯೋಜನಾತಂತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ನಗರವನ್ನು ಗುಡಿಸಿಹಾಕಿತು. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೊಲೀಸರು ವಿತರಕರನ್ನು ಬೀದಿಯಿಂದಾಚೆ ದಬ್ಬುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾದಕವಸ್ತು-ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.... ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸಹ ಇದನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದ 1990ರಲ್ಲಿ, 2,245 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜನರು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗಿದ್ದರು. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ 537ರಷ್ಟಿತ್ತು, 40 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಕಡಿಮೆ ಅಂಕೆಯಾಗಿದೆ."</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ವಲಸಿಗರು ಪುನಃ ಬಂದು ನೆಲೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾದವು. ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಲಾಭಾಂಶಗಳು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>ಹೆವೆಸಿ, ಡೆನ್ನಿಸ್. [https://www.nytimes.com/1997/03/16/realestate/in-much-of-the-city-a-robust-market.html "ಇನ್ ಮಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ, ಏ ರೋಬಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 16, 1997. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ವರ್ಷ 1990ರ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗೆ, ಹಣದುಬ್ಬರದ ಕಾರಣ ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆಯ ದರಗಳೂ ಏರಿಕೆ ಕಂಡವು. ಹಾಗಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಜನರಿಗೆ ಈ ದರಗಳು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯೆನಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಗರವು ಇನ್ನೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಬದುಕಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ನಂತರ, ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹಲವು ಯುವಕರು ಇಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವರು 20ರಿಂದ 30ರ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಯುವಕರು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಸೋಹೋ, ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ, ಟ್ರೈಬೆಕಾ ಹಾಗೂ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮದಂತಹ ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. === 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001ರಂದಿನ ಹಲ್ಲೆ === {{Main|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ರ ದಾಳಿ}} ದಿನಾಂಕ 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರಂದು, ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಹತರಾದರು. ಎರಡೂ ಗೋಪುರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕುಸಿದು ಬೀಳುವ ಮುಂಚೆ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಲಾದ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ 7]] ಸಹ ಬೆಂಕಿಯ ಕಾರಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ಈ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. ([[ಫ್ರೀಡಮ್‌ ಟವರ್]]‌ ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ವಿವಾದ]] ನೋಡಿ) === NYCನಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೀಕರಣ === ಆಧುನಿಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಜಗದಾದ್ಯಂತ ಹಲವರಿಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ''[[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[30 ರಾಕ್‌]]'', ''[[CSI: NY]]'', ''[[ಸೀನ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]'', ''[[NYPD ಬ್ಲೂ]]'', ''[[ಲಾ &amp; ಆರ್ಡರ್‌]]'', ''[[ವಿಲ್‌ &amp; ಗ್ರೇಸ್‌]]'', ''[[ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಿಟಿ]]'', ''[[ಗಾಸಿಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಸೆಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ]]'' ಅಂತಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸರಣಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳಾಗಿವೆ. ''[[ಮಿರಾಕಲ್‌ ಆನ್‌ 34ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]'', ''[[ಘೋಸ್ಟ್‌ಬಸ್ಟರ್ಸ್‌]]'',''[[ಗ್ರೆಮ್ಲಿನ್ಸ್‌ 2]]'',''[[ಐಯ್ಸ್‌ ವೈಡ್‌ ಷಟ್‌]]'', ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'', ''[[ಕ್ಲಾವರ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]'' ಹಾಗೂ [[ವೂಡಿ ಅಲೆನ್‌]]ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಆನೀ ಹಾಲ್‌]]'', ''[[ಬನಾನಾಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌'' - ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದವು. == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:NASA Manhattan.jpg|thumb|upright|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವು, ಈ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಗರವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯಿಂದಲೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿಯಿಂದಲೂ, ಹಾಗು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ನಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬಿಡಿ-ಬಿಡಿಯಾಗಿ [[ಡೌನ್ಟೌನ್‌]], [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಪ್ಟೌನ್‌]] ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[Fifth ಆವೆನ್ಯೂ]] ಬೀದಿಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ರಿವರ್‌ (ಪೂರ್ವ ನದಿ)‌]] ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವಾದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ರ‌್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Islands">[http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 2-202 ಡಿವಿಷನ್ ಇಂಟು ಬರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಬೌಂಡ್ರೀಸ್ ದೇರ್ಆಫ್ - ಡಿವಿಷನ್ ಇಂಟು ಬರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಬೌಂಡ್ರೀಸ್ ದೇರ್ಆಫ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828185323/http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html |date=2008-08-28 }}, ಲಾಯರ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಗರ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾಗಿ ಮಾರ್ಬಲ್ ಹಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾಗವು ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹಾಗು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾವಿರದ ಒಂಭೈನೂರ ಎಂಬತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಕಾನೂನುಗಳ ಒಂಭೈನೂರ ಮೂವತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ವಿಧಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌, ಗವರ್ನರ್'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಬೆಡ್ಲೊಎ'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ರಾನ್ಡಲ್'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗು ಆಯಸ್ಟರ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಗಳು ಸೇರಿವೆ..."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 22.7 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ (58.8&nbsp;km²). ಇದು 13.4 ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (21.6. ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಫೋರ್ಟೀನ್ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೀದಿ)ಯ ಬಳಿ ಇದರ ಅತ್ಯಗಲ ಬಿಂದುವು 2.3 ಮೈಲ್‌ (3.7 ಕಿ.ಮೀ.) ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Stuff">[http://adventure.howstuffworks.com/new-york-city-guide.htm ಹೌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್], ''[[ಹೌ ಸ್ಟಫ್ಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್]] ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.'' ''"ದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತಾರ 22.7 ಸ್ಕ್ವೆರ್ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟಿದೆ ನಷ್ಟಿದೆ (58.8 km²), 13.4 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದ(21.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಹಾಗು 2.3 ಮೈಲುಗಳ(3.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಅಗಲ (ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಹಂತ)." ''</ref> ಇಡಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯು 33.77 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (87.46&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ). ಇದರಲ್ಲಿ 22.96 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (59.47&nbsp;km²) ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ 10.81 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ (28.00&nbsp;km²) ಜಲರಾಶಿ ಇದೆ.<ref name="NYCensusRankings">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US36&amp;-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&amp;-format=ST-7S&amp;-_sse=on ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌—ಪ್ಲೇಸ್ ಅಂಡ್ ಕೌಂಟಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055349/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&-format=ST-7S&-_sse=on |date=2011-01-03 }}, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]]. 2007-05-01 ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:NYC-GRID-1811.png|thumb|left|upright|ಇಸವಿ 1807ರಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಕಮಿಷನರ್ ಗ್ರಿಡ್ ಯೋಜನೆಯ ರೂಪಾಂತರ, 1811ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನೆರೆಹೊರೆಯೊಂದು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌]] ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು 1895ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್‌ ಷಿಪ್‌ ಕೆನಾಲ್‌ (ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ ಹಡಗು ಕಾಲುವೆ)]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಿಲ್‌‌ನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ನಡುವಿನ ದ್ವೀಪವನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref name="canal">ಗ್ರಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1988/03/06/realestate/streetscapes-spuyten-duyvil-swing-bridge-restoring-a-link-in-the-city-s-lifeline.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ಸ್ಪುಯ್ಟೆನ್ ಡುಯ್ವಿಲ್ ಸ್ವಿಂಗ್ ಬ್ರಿಜ್; ರೆಸ್ಟೋರಿಂಗ್ ಏ ಲಿಂಕ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಲೈಫ್ ಲೈನ್"]. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 6, 1988. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಮೂಲ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಯಿತು.<ref name="canal"/> ಮಾನವನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಹೇಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಡಚ್‌ ವಸಾಹತಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ ಜಲಾಭಿಮುಖ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ನೆಲ ಸುಧಾರಣೆ]] ಕಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಳಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಸೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mannahatta"/> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಬೀದಿಯಿಂದ [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ವರೆಗಿರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಡ್ಸನ್‌ ದಡದಿಂದ [[ಲೋಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್]]‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹೂತು ಹೋಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ [[ನೆಲಭರ್ತಿ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=Over and Back: The History of Ferryboats in New York Harbor|author=Cudahy, Brian J. Cudahy|publisher=Fordham University Press|year=1990|page=25}}</ref> [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವನ್ನು [[ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ]], ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಘನಗಜಗಳಷ್ಟು (917,000 [[m³]]) ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="gillespie-p71">{{cite book|author=Gillespie, Angus K.|year=1999|title=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center|publisher=[[Rutgers University Press]]|page=71}}</ref> ಹೂಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ನೆಲಭರ್ತಿಗಳಲ್ಲೋ ಹಾಕುವ ಬದಲಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಯ ಅಗಲಕ್ಕಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ತೀರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref name="iglauer">{{cite news|title=The Biggest Foundation|author=Iglauer, Edith|date=November 4, 1972|publisher=[[The New Yorker]]}}</ref> ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನದಿಯೊಳಗೆ 700 ಅಡಿಯ (210 ಮೀಟರುಗಳ) ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಆರು ವಿಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ 1,484 ಅಡಿಗಳು (450 ಮೀಟರ್‌) {{convert|30|acre|m2}} ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, 1.2-ಮೈಲ್‌ (1.9 ಕಿ.ಮೀ.) ನದೀತೀರದ ಮಟ್ಟಸ ನೆಲ ಹಾಗೂ {{convert|30|acre|m2}}ರಷ್ಟು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[http://www.asla.org/awards/2003/battery_park_city.htm ASLA 2003 ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್], [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೇಪ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್]]. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಪ-ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವಭಾವವೇನೆಂದರೆ, ದ್ವೀಪದ ಬಂಡೆಯ ಆಧಾರವು ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಳಿ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟು ಏರಿ, 29ನೆಯ ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಕೆನಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಕಾಲುವೆ ಬೀದಿ) ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿ, ಪುನಃ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಕೆಳಗೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮತ್ತು ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಶೇಷತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಲ್ಲ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ದೃಢ ತಳಬಂಡೆ (ಬೆಡ್ರಾಕ್‌)ಗಳಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ಅವು ಸುಭದ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸೇತುವೆ]], [[ಹಾಲೆಂಡ್‌ ಟನೆಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಲಿಂಕನ್‌ ಟನೆಲ್‌]] ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಂಗ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್‌]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಹನಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇವಲ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ [[ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರಿ]] ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಐದನೆಯ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಏಕೈಕ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಉಚಿತ. ಈ ದೊಡ್ಡ (ನೌಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೇಂದ್ರ)ದೋಣಿಯ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ವೆರಾಜಾನೊ-ನ್ಯಾರೋಸ್‌ ಸೇತುವೆ]] ಮೂಲಕ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. [[ಸುಮಾರು 1811ರ ಆಯುಕ್ತರ ಯೋಜನೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ತೀರಕ್ಕೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಸ್ತೆಯೂ {{convert|100|ft|m|-1}} ಅಗಲವಿದ್ದು, [[ಫಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಪೂರ್ವಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಟ್ವೆಲ್ಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಪಶ್ಚಿಮಬದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಫಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ನಾಲ್ಕು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ ಅಕ್ಷರಕ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಅವೆನ್ಯೂಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಅವೆನ್ಯೂ A]] ಇಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಅವೆನ್ಯೂ D]] ವರೆಗೆ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂದು [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಬೀದಿಗಳು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು {{convert|60|ft|m|0}} ಅಗಲವಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಅವೆನ್ಯೂಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿ (61 ಮೀ.) ಅಂತರವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗವು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 260 ಅಡಿಗಳಿರುವಂತೆ (79 ಮೀ.) ಲೆಕ್ಕಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಮೈಲ್‌ಗೂ ಬಹುಶಃ ಸರಿಯಾಗಿ 20 ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಮಾದರಿಯಾಗಿ 250 X 600 ಅಡಿ ಅಳತೆಯಷ್ಟಿದೆ. [[34ನೆಯ]], [[42ನೆಯ]], [[57ನೆಯ]] ಹಾಗೂ [[125ನೆಯ]] ಬೀದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಊರುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೋಗುವ ಹದಿನೈದು ಅವೆನ್ಯೂಗಳನ್ನು 100 ಅಡಿ (30 ಮೀ.) ಅಗಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿವೆ. ಇವು ವಿಭಾಗದ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/nyc1811.htm ರಿಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಮಿಶನರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೆಯಿಂಗ್ ಔಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೋಡ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಅಂಡರ್ ದಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 1807], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಮೇ 2, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಈ ಎಲ್ಲ ಬೀದಿಗಳು ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹದಿನೈದು ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೂರು ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ.: ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಇಪ್ಪತ್ತ-ಮೂರು, ಮೂವತ್ತ-ನಾಲ್ಕು, ನಲವತ್ತ-ಎರಡು, ಐವತ್ತ-ಏಳು, ಎಪ್ಪತ್ತ-ಎರಡು, ಇಪತ್ತ-ಒಂಬತ್ತು, ಎಂಬತ್ತ-ಆರು, ತೊಂಬತ್ತ-ಆರು, ನೂರಾ ಆರು, ನೂರ ಹದಿನಾರು, ನೂರಿಪ್ಪತ್ತೈದು, ನೂರಮೂವತ್ತೈದು, ನೂರನಲವತ್ತೈದು, ಹಾಗು ನೂರಐವತ್ತೈದು-ಬ್ಲಾಕಿನ ಉದ್ದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೂರು ಅಡಿಗಳ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ." </ref> ಈ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪವಾದಗಳ ಪೈಕಿ [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]] ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಲೋಯರ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನ [[ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನೊಳಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಕರ್ಣೀಯವಾಗಿ ಸಾಗಿ, [[ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ([[ಆರನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಹಾಗೂ 34ನೆಯ ಬೀದಿ), [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ([[ಏಳನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಹಾಗೂ 42ನೆಯ ಬೀದಿ) ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌]] ([[ಎಂಟನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]]/[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌]] ಹಾಗೂ 59ನೆಯ ಬೀದಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿರುವ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 28.9 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಓರೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಿರುವ ಕಾರಣ, ಈ ವಿಶೇಷ ರಚನೆಗೆ (ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್‌]] ಎಂಬಂತೆ) [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಹೆಂಜ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="Manhattanhenge">ಸಿಲ್ವರ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜಸ್ಟಿನ್ ರಾಕೆಟ್. "ಸನ್ನಿ ಡಿಲೈಟ್ ಇನ್ ಸಿಟಿ ಸೈಟ್", ''[[ನ್ಯೂಸ್ ಡೇ]]'', ಮೇ 27, 2006. "'ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಹೆಂಜ್' ಭಾನುವಾರದ ದಿನ ದೊರಕುತ್ತದೆ, ಈ ದಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗು ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವ ಸಮಯದ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ 14th ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಲುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್ ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಇದು ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿದೆ, "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಹೆಂಜ್" ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಘಟನೆಯು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಮೇ 28ರಂದು ಹಾಗು ಜುಲೈ 12ರಂದು...</ref> ಮೇ ತಿಂಗಳ ಅಪರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವು ಬೀದಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯ ಬೀದಿಯ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷಿತಿಜದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref name="Manhattanhenge"/><ref>[http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html ಸನ್ ಸೆಟ್ ಆನ್ 34th ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅಲಾಂಗ್ ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಗ್ರಿಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516005443/http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html |date=2008-05-16 }}, ''[[ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ(ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'' ಸ್ಪೆಷಲ್ ಫೀಚರ್- ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅದ್ಭುತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಜೀವಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌ ಕಂಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ (ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮುದಾಯ)]] ಇಂದು ಮನ್ನಹಟ್ಟ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇಸವಿ 1609ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್‌ ಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮೂಲಕ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿ, ಇಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ‌<ref name="Mannahatta"/> === ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕೌಂಟಿಗಳು === * [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಬರ್ಗೆನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]—ಪಶ್ಚಿಮ/ವಾಯುವ್ಯ * [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಹಡ್ಸನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]—ಪಶ್ಚಿಮ/ನೈಋತ್ಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ([[ದಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]])—ಈಶಾನ್ಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ([[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]])—ಪೂರ್ವ/ಅಗ್ನೇಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ‌ ([[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]])—ದಕ್ಷಿಣ/ಅಗ್ನೇಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ರಿಚ್ಮಂಡ್‌ ಕೌಂಟಿ‌ ([[ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]])—ನೈಋತ್ಯ {{Geographic Location |Centre=New York County |North= |Northeast=[[The Bronx|Bronx County<br />(The Bronx)]] |East=[[Queens|Queens County<br />(Queens)]] |Southeast= |South=[[Brooklyn|Kings County<br />(Brooklyn)]] |Southwest=[[Staten Island|Richmond County<br />(Staten Island)]] |West=[[Hudson County, New Jersey|Hudson County,<br />New Jersey]] |Northwest=[[Bergen County, New Jersey|Bergen County,<br />New Jersey]] }} === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === * [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಬರಿಯಲ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] * [[ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] * [[ಫೆಡರಲ್‌ ಹಾಲ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]] * [[ಜನರಲ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]] * [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] * [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]] * [[ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಟೆನಿಮೆಂಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌]] * [[ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] (ಭಾಗ) * [[ಥಿಯೊಡೋರ್‌ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಬರ್ತ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌]] === ನೆರೆಹೊರೆ === ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]]) ಅಥವಾ ವಾಸಿಸುವ ಜನಾಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;([[ಚೈನಾಟೌನ್‌]]). ಇತರೆ ಹೆಸರುಗಳು [[ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಟ್ರೈಬೆಕಾ]] ('ಟ್ರಯಂಗಲ್‌ ಬಿಲೋ ಕೆನಾಲ್‌ ಬೀದಿ') ಅಥವಾ [[ಸೋಹೋ]] ('ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಹೌಸ್ಟನ್‌'), ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ [[ನಾಲಿಟಾ]] ('ನಾರ್ತ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಇಟಲಿ').<ref>ಸೇನ್ಫ್ಟ್, ಬ್ರೆಟ್. [https://www.nytimes.com/1993/09/26/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-tribeca-families-are-the-catalyst-for-change.html "ಇಫ್ ಯು'ರ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್/TriBeCa; ಫ್ಯಾಮಿಲಿಸ್ ಆರ್ ದಿ ಕ್ಯಾಟಲಿಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಚೇಂಜ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 1993. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿವರ್ತಕವಾಗಿ TRIangle BElow ಕಾಣಲ್ ಬೀದಿ ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ (ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ತ್ರಿಕೊನವು ಅದರ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ: ಹಡ್ಸನ್ ಬೀದಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ರಾಡ್ವೇಯನ್ನು ಚೆಮ್ಬರ್ಸ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಾಲ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ)....ಕಲಾವಿದರು 70ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೋಹೋ ( ಸೌತ್ ಆಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್) ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು."</ref><ref>ಕೋಹೆನ್, ಜಾಯ್ಸ್. [https://www.nytimes.com/1998/05/17/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-nolita-a-slice-of-little-italy-moving-upscale.html "ಇಫ್ ಯು'ರ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್/ನೋಲಿಟ; ಏ ಸ್ಲೈಸ್ ಆಫ್ ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ ಮೂವಿಂಗ್ ಅಪ್ ಸ್ಕೇಲ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 17, 1998. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಯಾರೇ ಒಬ್ಬರಿಗೂ ಪಟ್ಟಣದ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕರೆಯಬೇಕೆಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಾತ್ರಿಯಿಲ್ಲ. ನೋಲಿಟ-ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಕವನ್ನು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಿಯಲ್-ಎಸ್ಟೇಟ್ ದಳ್ಳಾಳಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಗೌರವ ತರಲು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರು."</ref> ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ದೇಶದ [[Haarlem]] ಎಂಬ ನಗರವನ್ನಾಧರಿಸಿ [[Harlem (ಹಾರ್ಲೆಮ್‌)]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಡಚ್‌ ವಸಾಹತು ಕಾಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>Pitts, David. [https://web.archive.org/web/20061001040235/http://usinfo.state.gov/scv/Archive/2005/Jun/30-613064.html U.S. Post‌age Stamp Honors Harlem‌'s Langston Hughes], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್.]]. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಹಾರ್ಲೆಮ್, ಅಥವಾ ನಿಎಉವ್ ಹಾರ್ಲೆಮ್, ಎಂದು ಮೊದಲಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ ನಲ್ಲಿ 1658 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಹಾರ್ಲೆಮ್ ನ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಒಂದು ನಗರ."</ref> [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾದ A, B, C ಮತ್ತು D ಅವೆನ್ಯೂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Manhattan night view.jpg|thumb|ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌, FDR ಡ್ರೈವ್, ಹಾಗು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ.]] [[ಸೋಹೋ]]ದಂತಹ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉನ್ನತ ವರ್ಗ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]], [[ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]], [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌]]ನಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂಲೂ "[[ಬೋಹೀಮಿಯನ್‌]]" ಉಪಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref>ಬ್ರುನಿ, ಫ್ರಾಂಕ್. [https://www.nytimes.com/1997/04/07/nyregion/the-grounds-he-stamped-the-new-york-of-ginsberg.html "ದಿ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್ ಹೀ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ಡ್: ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆಫ್ ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ 7, 1997. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ, Mr. ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪೂಜನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜಗತ್ತಿನೆಡೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗು ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದೆ. ಅವರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಕುಲೀನ ಹೆಂಗಸರ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಅವರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕಥನವು ಬೋಹೆಮಿಯನ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಈ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ''ಅವರು ಪೂರ್ವದ ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗು ಪೂರ್ವದ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,'' ಬಿಲ್ ಮಾರ್ಗನ್, ಸ್ನೇಹಿತ ಹಾಗು Mr. ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನ ಪತ್ರಪಾಲಕ ಇದನ್ನು ನೆನ್ನೆ ಹೇಳಿದರು."</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳನ್ನು ವಾಸಿಸುವ [[ಚೆಲ್ಸೀ]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕಲಾ ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ನಿಶಾ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>ಡನ್ಲಪ್, ಡೇವಿಡ್ W. [https://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html "][https://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html ದಿ ನ್ಯೂ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ'ಸ್ ಮೆನಿ ಫೇಸಸ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 13, 1994. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವಿಲಾಸಿನಿಯಾದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಳ ಪಾತ್ರವು ಏ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಲೈಟ್ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯ ಆಗಮನದಿಂದ ಬಲವಾಯಿತು, ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ {{convert|800|sqft|m2|0|sing=on}} ಪೆರಿ ಬೀದಿಯ ಸಮೀಪ 548 ಹಡ್ಸನ್ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ {{convert|5000|sqft|m2|-2}}ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು 151 ಪಶ್ಚಿಮ 19ನೇ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು ಹಾಗು ಈ ವಲಸೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಆಡಂಬರದ ಜೀವನವು ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ... ಚೆಲ್ಸಿಯಾಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೋಸ್ಕರ, Mr. ಗರ್ಮೆಂಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಒಂಟಿ ಹೆಂಗಸರು ಇಲ್ಲಿ ಬರಲು ಇಷ್ಟ ಪಡಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಒಂಟಿ ಗಂಡಸರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. "70ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶವು ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಯಿತು," ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ."</ref> [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌]] [[ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]]ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಚೈನಾಟೌನ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಚೀನೀ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗ್ರೈಮ್ಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 "ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್'ಸ್ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಸ್ ಟು ಫೀಲ್ ದಿ ಪಿಂಚ್ ಓವರ್ 'ದಿ ಬಗ್'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202041032/http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 |date=2008-12-02 }}, ''[[ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2003. ಮೇ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚೈನೀಸ್ ಜನರು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060709160929/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=1195 Chinatown‌: A World of Dining, Shopping, and History], [[NYC &amp; ಕಂಪನಿ]], June 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟು, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದೊಡ್ಡ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿನ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೋಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಭೇಟಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಚೈನೀಸ್ ಜನರು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿರುವ-150,000-ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧವು, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಸ್ಕ್ವೆರ್-ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಲಫಾಯೆಟ್ಟೆ, ವೊರ್ತ್, ಹಾಗು ಗ್ರಾಂಡ್ ಬೀದಿಗಳು ಹಾಗು ಈಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಯನ್ನು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ."</ref> [[ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವುಳ್ಳವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು [[ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿ]] ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲರಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://nycgo.com/?event=view.article&amp;id=76746 ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್], [[NYC &amp; ಕಂಪನಿ]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಇದು ನಗರದ ಬೌದ್ಧಿಕ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ಹಾಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಭದ್ರವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರಣವು ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಂತೆ ಇಲ್ಲ."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071011103023/http://nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=447 Maps &amp; Neighborhoods - Upper East Side], [[NYC &amp; ಕಂಪನಿ]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನೆರೆಪ್ರದೇಶದವರಲ್ಲಿದ್ದ ಹಣ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಹಾಗು ಮರಳುಗೊಳಿಸುವ ಕೃತಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯದ ಬಾಟಲುಗಳ ಬಿರಡೆಗಳು ಪಾಪ್ ಎಂದು ಸಿಡಿಸಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದವು! ಜೊತೆಗೆ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಿಟ್ಜ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು." </ref><ref>[http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html ಸ್ಟ್ರೋಲ್ ದಿ ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಲೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626092513/http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html |date=2010-06-26 }}, ''ಫೂಟ್ ನೋಟ್ಸ್'' ಆಫ್ ದಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೋಶಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]], ಮಾರ್ಚ್ 1996, ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಪ್ಟೌನ್‌'' ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ (ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ, ಉತ್ತರ-ಈಶಾನ್ಯ - ಇದು ದ್ವೀಪದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಿರುಗಿರುವ ದಿಕ್ಕೂ ಸಹ) ಮತ್ತು ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ (ದಕ್ಷಿಣ-ನೈಋತ್ಯ).<ref>ಪೆಟ್ಜೊಲ್ಡ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್. [http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html "ಹೌ ಫಾರ್ ಫ್ರಂ ಟ್ರೂ ನಾರ್ತ್ ಆರ್ ದಿ ಅವೆನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌?" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404053211/http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html |date=2007-04-04 }}, ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಗರದ ಬೀದಿಗಳ ನೆಲೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಮುಖ ಚಾಚಿರುವ ಪೂರ್ವಾಬಿಮುಖ ನಕ್ಷೆಗಳು( ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಾದರಿ) ದ್ವೀಪವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹಾಗು ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ."</ref> ಈ ಬಳಕೆಯು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ''[[ಡೌನ್ಟೌನ್]]'' ‌ ಎಂದರೆ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ (ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌)]] ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ - ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ (ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ)]] ಹಾಗೂ [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]. ''ಅಪ್ಟೌನ್‌'' ಎಂಬ ಪದವು, [[59ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯಿಂದ <ref>ಜಾಕ್ಸನ್, ನಾನ್ಸಿ ಬೆತ್. [https://www.nytimes.com/2004/08/29/realestate/living-on-59th-street-putting-out-the-gold-plated-welcome-mats.html "ಲಿವಿಂಗ್ ಆನ್/59th ಸ್ಟ್ರೀಟ್; ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಔಟ್ ದಿ ಗೋಲ್ಡ್-ಪ್ಲೇಟೆಡ್ ವೆಲ್ಕಮ್ ಮ್ಯಾಟ್ಸ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 29, ೨೦೦೪. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಈಗ ಭದ್ರ ಆಸರೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಮಹಾಮಳಿಗೆಗಳು ಹಾಗು ಅಂಗಡಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, 59ನೇ ಬೀದಿಯು ನಗರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಮಿಡ್ಟೌನ್ ಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ."</ref> ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ''ಡೌನ್ಟೌನ್‌'' ಎಂಬುದು [[14ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯಿಂದ <ref name="NYCBasics">[https://web.archive.org/web/20071011014616/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=365 NYC Basics], [[NYC &amp; Company]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು (14ನೇ ಬೀದಿಯ ಕೆಳಗೆ) ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಹಳ್ಳಿ, SoHo, TriBeCa, ಹಾಗು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಹಣಕಾಸಿನ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ."</ref> ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ''ಮಿಡ್ಟೌನ್‌'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ದೃಢವಾಗಿರದೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ. [[ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ (ಐದನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ)]] ರಸ್ತೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗಿಸಿ, ನಗರದ ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೂರ್ವ 27ನೆಯ ಬೀದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ 42ನೆಯ ಬೀದಿ); ಬೀದಿ ವಿಳಾಸಗಳು ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾ ರಸ್ತೆಗಳ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ 100 ಬೀದಿಗಳುಂಟು.<ref name="NYCBasics"/> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು, ಬ್ರಾಡ್ವೇ ರಸ್ತೆಯು ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವ ರೇಖೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹೌಸ್ಟಿನ್‌ ಬೀದಿ]]ಗೆ ತುಸು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜಾಲವು ಮೊದಲನೆಯ ಬೀದಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡರೂ, [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯ ತುಸು ಉತ್ತರದ ತನಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಗಳೂ ಸಾಂಖ್ಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿವೆ. ರಸ್ತೆಯ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆಯು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾ 220ನೆಯ ಬೀದಿಯ ತನಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದ್ವೀಪಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬೀದಿ.<ref name="Stuff"/> === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:Storm at Manhattan.jpg|thumb|ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಮಳೆ.]] 41°Nರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪ-ಉಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ([[Köppen ವಿಂಗಡಣೆ]] Cfa).<ref name="NYC ಹವಾಗುಣ"<ref name="NYC ಹವಾಗುಣ">{{cite web|title=The Climate of New York|publisher=New York State Climate Office|url=http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html|accessdate=2007-03-27}}</ref> ನಗರವು ಕಡಲತೀರ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಒಳನಾಡಿನ ವಲಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 25ರಿಂದ 35 ಅಂಗುಲದಷ್ಟು (63.5ರಿಂದ 88.9 ಸೆ.ಮೀ.) ಹಿಮಪಾತವಾಗುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="NYC climate"/> ಹಿಮಪಾತದ ಕಾಲಗಳ ನಡುವೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 220 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಿಮರಹಿತ ಅವಧಿಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="NYC climate"/> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವಿದ್ದು, ಆರ್ದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 18ರಿಂದ 25 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 90&nbsp;°F (32&nbsp;°C) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="NYC climate"/> ನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹವಾಗುಣ ಮಾದರಿಯು [[ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಮಲ್ಟಿಡಿಕೇಡಲ್‌ ಆಸ್ಕಿಲೇಷನ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ 70 ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಾಖದ ಮತ್ತು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಸುತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|author=Riley, Mary Elizabeth|title=Assessing the Impact of Interannual Climate Variability on New York City's Reservoir System|year=2006|publisher=Cornell University Graduate School for Atmospheric Science|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/2623/1/MER%20Thesis-new.pdf|format=PDF|accessdate=2009-06-29}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ 9 ಜುಲೈ 1936ರಂದು 106&nbsp;°F (41&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹಾಗೂ 9 ಫೆಬ್ರವರಿ 1934ರಂದು -15&nbsp;°F (-26&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಗಿಂತಲೂ ಒಂದಂಕಿ ಹೆಚ್ಚಿನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಇಳಿದು, ಜುಲೈ 2005ರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 100&nbsp;°Fಗೆ ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ 103&nbsp;°Fಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯ ತಾಪಮಾನವು [[ಅರ್ಬನ್‌ ಹೀಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಪ್ರಭಾವದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಶಾಖವು ಇರುಳಿನ ಹೊತ್ತು ಪುನಃ ಪ್ರಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಗಾಳಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೀಸಿದಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7&nbsp;°F (4&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20081216084557/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-12655409_ITM "ಕೀಪಿಂಗ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಕೂಲ್ ಇಸ್ ದಿ ಜಾಬ್ ಆಫ್ NASA'ಸ್ ಹೀಟ್ ಸೀಕರ್ಸ್." ], ''[[Spacedaily.com]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನದ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾವಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿಯು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೀಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಗಾಳಿಯ ಉಷ್ಣತೆಯು {{convert|7.2|°F|°C|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ."</ref> == ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Municipal Building - New York City.jpg|thumb|upright|ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] [[ಚಿತ್ರ:Scott Stringer small.jpg|thumb|left|upright|ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ತ್ರಿನ್ಜರ್, 2006.]] ಇಸವಿ 1898ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸ್ಥಿತಿ ದೃಢವಾಗಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸನ್ನದಿನಡಿ ಆಡಳಿತಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ, 1989ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಂತರ, ದೃಢವಾದ [[ಮಹಾಪೌರ-ಸಭಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.abcny.org/pdf/Report%20on%20Ballot%20Proposals.pdf "ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ಬ್ಯಾಲಟ್ ಪ್ರಪೋಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 2003 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಚಾರ್ಟರ್ ರಿವಿಶನ್ ಕಮಿಷನ್"](ಪ್ದ್ಫ್), [[ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪಕ್ಷೇತರ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ 1989ರ ಚಾರ್ಟರ್ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ."</ref> ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಆಡಳಿತವು ಮ್ಹಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮನರಂಜನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಸೇವಾ ಖಾತೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕಾಗಿ, 1898ರಲ್ಲಿ [[ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಬೊರೊ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌)]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್‌]] ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತದ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಆಡಳಿತ ಪಾತ್ರವಿತ್ತು. ಈ ಮಂಡಳಿಯು ನಗರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆ ಹಾಗೂ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1989ರಲ್ಲಿ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 'ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್‌'ನ್ನು 'ಸಂವಿಧಾನ ಬಾಹಿರ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿರದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 1964ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ 'ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಒಂದೇ ಮತ ಹಕ್ಕು' ತೀರ್ಪಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಯ [[ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಿ]]ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html ಕಾರ್ನೆಲ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್: ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ v. ಮೊರ್ರಿಸ್], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್]]. ಜೂನ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1990ರಿಂದಲೂ, ಬಹುಶಃ ಅಧಿಕಾರವೇ ಇಲ್ಲದ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಮಹಾಪೌರರ ನಿಯೋಗಗಳು, ನಗರ ಮಂಡಳಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ನಗರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಪರವಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗರ್‌]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ M. ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309105343/http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 |date=2010-03-09 }}, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬರೋದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'ಸ್ ಆಫೀಸ್. ಎಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸ್ಕಾಟ್ M. ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ 26ನೇ ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಜನವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು..."</ref> ಇಸವಿ 2010ರಿಂದಲೂ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಪಕ್ಷದವರಾದ [[ಸಿ ವ್ಯಾನ್ಸ್‌]], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಸೈರಸ್ R. ವಾನ್ಸೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501131144/http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml |date=2011-05-01 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಟರ್ನಿ'ಸ್ ಆಫೀಸ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಟರ್ನಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಎಂಟು ಯಶಸ್ವಿ ಆಹ್ವಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇಯದನ್ನು 1974ರಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ತನಕ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹತ್ತು ನಗರ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮಂಡಳಿಯಿದೆ. ಸಮುದಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಅವರ ಪರ ವಕೀಲಿ ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮಂಡಳಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿರುವ ಈ ವಿಭಾಗವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾನ್ಸಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 105 ಕಾನ್ಸಲನ ಅಧಿಕೃತ ಕಛೇರಿಗಳು, ಮಹಾ ಕಾನ್ಸಲರ ಹಾಗೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕಾನ್ಸಲ್‌ ಕಛೇರಿಗಳೂ ಇವೆ.<ref>[http://www.consulsnewyork.com/about.htm ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್ ಕಾನ್ಸಲ್ಸ್: ಅಬೌಟ್ ಅಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619022104/https://www.consulsnewyork.com/about.htm |date=2006-06-19 }}. ಜುಲೈ 19, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]]‌ನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮಹಾಪೌ]]ರರ ಕಛೇರಿ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಮಹಾಪೌರರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಹದಿಮೂರು ನಗರಸಭಾ ನಿಯೋಗಗಳು ಸಮೀಪದ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಗರಸಭಾ ಭವನ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಾಲ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌)]]ದಲ್ಲಿವೆ. ಇಸವಿ 1916ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಬೃಹತ್‌ ಸರ್ಕಾರೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019234821/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml |date=2012-10-19 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]]. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> === ರಾಜಕೀಯ === [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಜಿಲ್ಲಾ ವಕೀಲ]], [[ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] {| class="wikitable" border="1" style="float:left;margin:2em;font-size:90%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' <br /><ref>{{cite web|url=http://elections.nytimes.com/2008/results/president/map.html|title=Election results from the N.Y. Times|publisher=Elections.nytimes.com|date=2008-12-09|accessdate=2009-05-30}}</ref></td> |- style="background:lightgrey" !ವರ್ಷ ![[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ![[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು]] |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|13.5% ''89,906'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''85.7%''' ''572,126'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2004]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|16.7% ''107,405'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''82.1%''' ''526,765'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|14.2% ''79,921'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''79.8%''' ''449,300'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|13.8% ''67,839'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''80.0%''' ''394,131'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|15.9% ''84,501'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''78.2%''' ''416,142'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|22.9% ''115,927'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''76.1%''' ''385,675'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1984]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|27.4% ''144,281'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''72.1%''' ''379,521'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1980]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|26.2% ''115,911'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''62.4%''' ''275,742'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1976]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|25.5% ''117,702'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''73.2%''' ''337,438'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1972]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|33.4% ''178,515'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''66.2%''' ''354,326'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1968]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|25.6% ''135,458'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''70.0%''' ''370,806'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|19.2% ''120,125'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''80.5%''' ''503,848'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1960]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|34.2% ''217,271'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''65.3%''' ''414,902'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1956]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|44.26% ''300,004'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''55.74%''' ''377,856'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1952]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|39.30% ''300,284'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''58.47%''' ''446,727'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1948]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|33.18% ''241,752'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''52.20%''' ''380,310'' |} ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲು ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದವರದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 12%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೋಂದಾಯಿತ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಂದಾಯಿತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದ 20%ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತರಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ [[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌]]ಗಳದ್ದು 66.1%ರಷ್ಟು ಪಾಲಿದೆ. ಮತದಾರರಲ್ಲಿ 21.9%ರಷ್ಟು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ (ನಿರ್ದಳೀಯರು).<ref>ಗ್ರೋಗನ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://web.jrn.columbia.edu/studentwork/election/2004/uptown_grogan01.asp ಎಲೆಕ್ಷನ್ 2004-ರೈಸ್ ಇನ್ ರೆಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಟರ್ನ್ಔಟ್], ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ, ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮಂಡಳಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರ ಗಡುವಿನ ಅವಧಿಯ ತನಕ ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.1 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 727,071ರಷ್ಟು ಜನ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಹಾಗು 132,294 ರಷ್ಟು ಜನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದು 2000ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ 26.7 ಶೇಕಡಾ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 876,120 ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರಿದ್ದರು."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ನಾಲ್ಕೂ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. * [[ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ಲೆಮ್‌, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್]]‌, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌, [[ಇನ್ವುಡ್]]‌ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹದಿನೈದನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬಿ. ರೇಂಜೆಲ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌, [[ಹೆಲ್ಸ್‌ ಕಿಚನ್‌]], ಚೆಲ್ಸೀ, ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ, [[ಚೈನಾಟೌನ್‌]], ಟ್ರೈಬೆಕಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ, ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 'ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌' ಆಧಾರಿತ [[8ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಜೆರೊಲ್ಡ್‌ ನ್ಯಾಡ್ಲರ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * [[ಟೆಡ್ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಲಿಂಡ್ಸೆ]]ಯವರ ರಾಜಕೀಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದ 'ಸಿಲ್ಕ್‌ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ‌' ಎನ್ನಲಾದ [[14ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಕ್ಯಾರೊಲೀನ್‌ ಬಿ. ಮಾಲೊನಿ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌, [[ಯಾರ್ಕ್ವಿಲ್‌]], ಗ್ರ್ಯಾಮರ್ಸಿ ಪಾರ್ಕ್‌, ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗ, ಹಾಗೂ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ (ಪೂರ್ವ ಗ್ರಾಮ)]], ಜೊತೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯ C ಮತ್ತು D ಅವೆನ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕನ್‌ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌/ಕ್ವೀನ್ಸ್‌-ಆಧಾರಿತ [[12ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ನೈಡಿಯಾ ವೆಲಸ್ಕ್ವೆಜ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಸವಿ [[1924]]ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ 41.20%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಸಿದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್‌ ಕೂಲಿಜ್‌]], 39.55%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಸಿದ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಡೇವಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಸವಿ 1920ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತಗಳಲ್ಲಿ 59.22%ರಷ್ಟನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ [[ವಾರೆನ್‌ ಜಿ. ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌]] ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://ourcampaigns.com/ContainerHistory.html?ContainerID=9127 ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್-ಹಿಸ್ಟರಿ: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ], ಅವರ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ಸ್. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 2004ನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಕೆರ್ರಿ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತಗಳಲ್ಲಿ 82.1%ರಷ್ಟು ಪಡೆದರು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಷ್‌]] ಕೇವಲ 16.7%ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[http://vote.nyc.ny.us/pdf/results/2004/general/g2004recaps.pdf 2004 ಜೆನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್: ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ದಿ ವೋಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್](PDF), ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2004ರಂದು ನಡೆಸಲಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ಸ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ವಿಭಾಗವು ಧನ ನೆರವಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಮುಲವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2004ರಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದ ಏಳು [[ZIP ಸಂಖ್ಯೆಗಳ]] ಪೈಕಿ ಆರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp ನ್ಯಾಷನಲ್ ಓವರ್ ವ್ಯೂ: ಟಾಪ್ ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ಸ್ 2004 - ಟಾಪ್ ಕಾಂಟ್ರೀಬ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್ಸ್ (ಇಂಡಿವಿಜುಅಲ್ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಾಂಟ್ರೀಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ($200+))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608074639/http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp |date=2007-06-08 }}, ದಿ ಕಲರ್ ಆಫ್ ಮನಿ. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 10021 ಎಂಬ ಅತ್ಯುನ್ನತ ZIP ಕೋಡ್‌ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಕೆರ್ರಿ ಹಾಗೂ ಬುಷ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost ಬಿಲ್ ಡೋನರ್ಸ್ ಸ್ಟಿಲ್ ರೂಲ್ ದಿ ರೂಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173612/https://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost |date=2016-03-03 }}, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 11, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Farley PO jeh.JPG|thumb|ಜೇಮ್ಸ್ A. ಫಾರ್ಲೆಯ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್.]] [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಫ್ಯಾರ್ಲೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಕಛೇರಿಯು]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&amp;s=NY&amp;service_name=post_office&amp;z=10001 ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಲೊಕೇಶನ್ - ಜೇಮ್ಸ್ A. ಫಾರ್ಲೆಯ್] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120721063948/http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&s=NY&service_name=post_office&z=10001 |date=2012-07-21 }}." ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವೀಸ್]]''. ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[31ನೆಯ ಬೀದಿ]] ಹಾಗೂ [[33ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಎಂಟನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿ # 421ರಲ್ಲಿದೆ. ಅಂಚೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ 9 ಮೇ 2009ರಿಂದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"[http://www.silive.com/news/index.ssf/2009/04/new_york_citys_main_post_offic.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಮೇನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ಸ್ 24-ಅವರ್ ಸರ್ವಿಸ್]." ''[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್]]''. ಶುಕ್ರವಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2009. ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಅಪರಾಧ == ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನೆಲಗಳಲ್ಲಿನ ಬಡತನದಿಂದ ಪಾರಾಗಬಯಸಿದ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಅಯಸ್ಕಾಂತದಂತಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಹಲವರು, [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌]]ನ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಬೊವೆರಿ]] ನಡುವಿನ [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು. 1820ರ ದಶಕಗಳೊಳಗೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಜೂಜುಕೋಣೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕುಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹೋಗಲು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳೆನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಸವಿ 1842ರಲ್ಲಿ, ಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗ್ರಂಥಕರ್ತ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್]]‌ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬಹಳ ದಿಗಿಲಾದರು.<ref>ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋ, ಗ್ರೆಗೊರಿ. [http://urbanography.com/5_points/ "ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್"], ಅರ್ಬನೋಗ್ರಫಿ. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅದೆಷ್ಟು ಕುಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ, [[ಅಬ್ರಹಾಮ್‌ ಲಿಂಕನ್‌]]ರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1860ರಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ [[ಕೂಪರ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಅಡ್ರೆಸ್]]‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>ವಾಲ್ಷ್, ಜಾನ್, [http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm "ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511001820/http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm |date=2009-05-11 }}, ಐರಿಶ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಿಟಿ ಏರಿಯ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1994. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಕೊಳೆಗೇರಿಯು ಎಷ್ಟು ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಬ್ರಹಂ ಲಿಂಕನ್ ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದು ಅವರ ಕೂಪರ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅಡ್ರೆಸ್ಸ್ ಗೂ ಮುಂಚೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು."</ref> ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಮೂಲದ [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌]] ದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧೀ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Leslie five points new york 1885 3c22660v.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1885ರ ಸ್ಥೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಕೊಳೆಗೇರಿಯ ಸಂದರ್ಶನ]] [[ಚಿತ್ರ:NYPD boat99pct.jpg|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾರ್ಬರ್ ನ ಸುತ್ತ ಒಂದು NYPD ದೋಣಿಯ ಗಸ್ತು.]] 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿ ದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಲವರು [[ಆಲ್ ಕ್ಯಾಪೊನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಆಲ್‌ ಕ್ಯಾಪೊನ್‌ ಮೊದಲು [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಅಪರಾಧೀ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ.<ref>[http://www.chicagohs.org/history/capone.html ಅಲ್ ಕಾಪೋನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512025504/http://www.chicagohs.org/history/capone.html |date=2014-05-12 }}, [[ಚಿಕಾಗೊ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕಾಪೋನೆ, ಜನವರಿ 17, 1899ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.... ಅವನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ. ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ನ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಜೊತೆಗೆ ದರೋಡೆಕೋರ ಫ್ರಾಂಕಿ ಯಾಲೆ ಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಡೈವ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇನ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಹ್ವಾನಿತರನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟುವ ಆಳಾಗಿ ಹಾಗು ಪಾನಗೃಹ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ."</ref> ''ಕೊಸಾ ನಾಸ್ಟ್ರಾ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾದ [[ಮಾಫಿಯಾ]] ಗುಂಪು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಸಿಸಿಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು. ಆನಂತರ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿಯನ್‌ [[ವಲಸೆ]] ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ತೀರ]]ದ ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಯೆಹೂದೀ ದರೋಡೆಕೋರ [[ಮೆಯರ್‌ ಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕಿ]] ನಾಯಕತ್ವದ [[ಯೆಹೂದೀ ಗುಂಪು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಅಪರಾಧೀ ಗುಂಪುಗಳೊಡನೆ ಜತೆಗೂಡಿದ [[ಲಕಿ ಲುಸಿಯಾನೊ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾ ಕೊಸಾ ನಾಸ್ಟ್ರಾ ಗುಂಪನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ.<ref name="Smithsonian">ಜಫ್ಫೆ, ಎರಿಕ್. {{Cite web |url=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php |title="Talking to the Feds: The chief of the FBI's organized crime unit on the history of La Cosa Nostra" |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615003727/http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php |url-status=bot: unknown }},''[[ಸ್ಮಿತ್ ಸೋನಿಯನ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ಏಪ್ರಿಲ್ 2007. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1920ರಿಂದ 1933ರ ವರೆಗೆ ಹೇರಲಾದ [[ನಿಷೇಧ]]ವು ಮದ್ಯದ ಕಾಳಸಂತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು ಮಾಫಿಯಾ ಗುಂಪುಗಳು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="Smithsonian"/> 1960 ಹಾಗೂ 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಪೊಲೀಸರು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೆ 21.09 ಇದ್ದದ್ದು 1981ರಲ್ಲಿ 102.66ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ದಶಕದ ತನಕ ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. [[NYPD]] ದಾಖಲಿಸಿಕೊಮಡ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು 1960ರಲ್ಲಿ 390, 1970ರಲ್ಲಿ 1,117, 1980ರಲ್ಲಿ 1812 ಹಾಗೂ 1990ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ 2,262 ಪ್ರಕರಣಗಳಿದ್ದವು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ [[ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಚಟ]]. ಸುಮಾರು 1990ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನರಹತ್ಯೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಲೂಟಿ, ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ ಹಲ್ಲೆ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳು, ಕಳ್ಳತನ, ವಾಹನ ಕಳವು, ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿತ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.<ref>ಲಂಗನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ A. ಹಾಗು ಡುರೋಸ್, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ R. [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }} [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf ದಿ ರಿಮಾರ್ಕಬಲ್ ಡ್ರಾಪ್ ಇನ್ ಕ್ರೈಂ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }} (PDF). [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2004. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:New york police department car.jpg|thumb|left|NYPD ಕ್ರೌನ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರ್]] ಇಸವಿ 2005ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Bloomberg">ಜೆರನ್ಸ್ಕಿ, ಟಾಡ್. [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&amp;sid=aHWGwSJjpbOU&amp;refer=us NYC ಇಸ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಆಸ್ ಕ್ರೈಂ ರೈಸಸ್ ಇನ್ U.S., FBI ಸೇ"]. ''[[ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಜೂನ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ತನ್ನ 13ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಂಗವಾಗಿ [[ಮಾರ್ಗನ್‌ ಕ್ವಿಟ್ನೊ]], ಸುಮಾರು 500,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ 32 ನಗರಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm 13th ಆನ್ಯೂಅಲ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ (ಅಂಡ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡೇಂಜರಸ್) ಸಿಟೀಸ್: ಟಾಪ್ ಅಂಡ್ ಬಾಟಮ್ 25 ಸಿಟೀಸ್ ಓವರ್ ಆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615000102/http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm |date=2011-06-15 }}, ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ]]ಯು 36,400 ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು U.S. ಇಲಾಖೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. NYPDಯ ಅತಂಕವಾದ-ವಿರೋಧೀ ವಿಭಾಗವು 1,000 ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[FBI]]ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref name="Bloomberg"/> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರೆಡೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣ ಇಳಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧದ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವುದು, ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವ NYPDಯ [[ಕಾಂಪ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಕಾರಣ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್, ಹೀದರ್. [http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾಪ್ಸ್: ಸ್ಟಿಲ್ ದಿ ಫೈನೆಸ್ಟ್ - ಬಕಿಂಗ್ ಏ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೆಂಡ್, ಗೋಥಂ'ಸ್ ಕ್ರೈಂ ರೇಟ್ ಕೀಪ್ಸ್ ಡ್ರಾಪಿಂಗ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}[http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html ಹಿಯರ್'ಸ್ ವೈ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}, ''[[ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌)]]'', ಸಮ್ಮರ್ 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ಅಪರಿಮಿತ ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದಾಗಿ (ಹಾಗು ಮೇಯರ್ ಮೈಕಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ), ಕೆಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಸಿವಿಲ್ ಆಡಳಿತದ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ-ಈಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವಿಧಾನವಾದ Compstat ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧ-ನಿಗ್ರಹ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ-ಅವನು ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಪರಾಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ."</ref> ಇಸವಿ 1990ರಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಪ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ತರಹದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಳಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವಿಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿ 1990ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 503 ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ 88%ರಷ್ಟು ಇಳಿತ ಕಂಡು, 62 ಪ್ರಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನ ಪ್ರಕರಣಗಳು 80%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು 93%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಡು ಹಿಡಿದಿರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಅಪರಾಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಪರಾಧಗಳು 1990ರಿಂದಲೂ 75%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf ಪಟ್ರೋಲ್ ಬರೋ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೌತ್ - ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವೀಕ್ ಆಫ್ 05/5/2009 ತ್ರೂ 05/10/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419072451/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf |date=2014-04-19 }} (PDF), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್]] [[CompStat]], ಮೇ 30, 2009. ಮೇ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು [http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf ಪಟ್ರೋಲ್ ಬರೋ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಾರ್ತ್ - ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವೀಕ್ ಆಫ್ 04/30/2007 ತ್ರೂ 05/06/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618154042/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf |date=2009-06-18 }} (PDF), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ CompStat, ಮೇ 30, 2009. ಮೇ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| id="toc" style="float:right;text-align:right;margin-left:2em;width:40%;font-size:90%" cellspacing="3" ! colspan="4"|{{center|'''Manhattan Compared'''}} |- | {{center|'''[[United States Census, 2000|2000 Census]]'''}} | '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಆಸ್ ಆಫ್ 2000 ಸೆನ್ಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> | '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york+city&amp;_cityTown=new+york+city&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆಸ್ ಆಫ್ 2000 ಸೆನ್ಸಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055714/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=05000US36061&_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&_street=&_county=new+york+city&_cityTown=new+york+city&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=050&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=Census |date=2011-01-03 }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> | '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯ''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C16000US3651000&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (ಸ್ಟೇಟ್)ಆಸ್ ಆಫ್ ೨೦೦೦ ಸೆನ್ಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> |- | ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ | 1,537,195 | 8,008,278 | 18,976,457 |- | [[ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ]]<br />ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲು | 66,940 | 26,403 | 402 |- | [[ಮೀಡಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ ಇನ್ಕಮ್‌]] (1999) | $47,030 | $38,293 | $43,393 |- | [[ತಲಾ ಆದಾಯ]] | $42,922 | $22,402 | $23,389 |- | ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು | 49.4% | 27.4% | 27.4% |- | ವಿದೇಶೀ ಸಂಜಾತರು | 29.4% | 35.9% | 20.4% |- | ಬಿಳಿಯರು | 54.4% | 44.7% | 67.9% |- | ಕರಿಯರು | 17.4% | 26.6% | 15.9% |- | ಏಷ್ಯನ್ನರು | 9.4% | 9.8% | 5.5% |- | ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌<br /> (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗ) | 27.2% | 27.0% | 15.1% |} ಇಸವಿ 2008ರಲ್ಲಿ ನಡಸಲಾದ U.S. ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 1 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 1,634,795 ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. {{GR|2}} ಇಸವಿ 2000ದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂಧ್ರತೆಯು 66,940.1/sq mi (25,849.9/km²) ಇತ್ತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://gislounge.com/us-census-2000-population-trends-mapped/ "ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಡೆನ್ಸಿಟಿ"], ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ - GIS ಆಫ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಾನು ಕಂಡಂತೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದಂತೆ 3140 ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 178 ಕೌಂಟಿಗಳು ಮಾತ್ರ ತಲಾ ಒಂದು ಎಕರೆಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ(ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಒಳಗೊಂಡು) ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 104.218 ರಷ್ಟು ಜನರೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ."</ref> ಇಸವಿ 2008ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು ನಿಖರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಇಂದು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗೆ 71,201 ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿರುತ್ತದೆ. ಇಸವಿ 1910ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನತ್ತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಾಂಧ್ರತೆಯು ಅಂದಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಿ, ಅರ್ಥಾತ್‌ 101,548/sq mi (39,222.9/km²) ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ, 34,756.7/sq mi (13,421.8/km²) ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ, 798,144 ಗೃಹಗಳಿದ್ದವು.<ref name="NYCensusRankings"/> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 20.3%ರಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಾಲೀಕ-ವಾಸಿಸುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="OwnerOccupied">[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R21T050.htm ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಯೂಪೈಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೂನಿಟ್ಸ್ ದಟ್ ಆರ್ ಓನರ್-ಆಕ್ಯೂಪೈಡ್], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ. ಎಪ್ರಿಲ್ 3, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 2000ರಿಂದ 2030ರ ವರೆಗೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 289,000ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು, ಆ ಆವಧಿಗೆ 18.8%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ನಗರದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 12.7%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2030ರೊಳಗೆ ಶಾಲಾ-ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 4.4%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿತದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ನಗರದಾದ್ಯಂತ 44.2%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ವಿಭಾಗವು 65 ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರ ಸಂಖ್ಯೆ 108,000ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 57.9%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪಾಪ್ಯೂಲೇಶನ್ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಬೈ ಏಜ್/ಸೆಕ್ಸ್ &amp; ಬರೋ 2000–2030, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನ್ನಿಂಗ್]], ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006. ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 2005-2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 56.8%ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (48.4% ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌-ಏತರ ಬಿಳಿಯರು ಮಾತ್ರ), 16.7% ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು (13.8% ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌-ಏತರ ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾತ್ರ), 0.8%ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು, 11.3%ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರು, 0.1% ಹವಾಯಿಯನ್‌ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು, 16.9%ರಷ್ಟು ಇತರೆ ಅನ್ಯ ಜನಾಂಗದವರು ಹಾಗೂ 2.4%ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗ ಮೂಲದವರು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 25.1%ರಷ್ಟು ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=05000US36061&-format=&-_lang=en|title=New York County, New York - ACS Demographic and Housing Estimates: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210221915/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=05000US36061&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 56.2%ರಷ್ಟು ಸ್ನಾತಕ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, 28.4%ರಷ್ಟು ಜನರು ವಿದೇಶ ಸಂಜಾತರು ಹಾಗೂ 3.6%ರಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ಯೂಯರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಅಥವಾ U.S. ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೂಲದ ದಂಪತಿಗಳ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. 38.8%ರಷ್ಟು ಜನರು ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೊರತಾಗಿ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=05000US36061&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3307&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=New York County, New York - Selected Social Characteristics in the United States: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210213011/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=05000US36061&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3307&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 56.4%ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಬಿಳಿಯರು]], 17.39% [[ಕಪ್ಪಿನವರು]], 14.14% [[ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯದವರು]], 9.40% [[ಏಷ್ಯನ್‌]], 0.5% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಹಾಗೂ 0.07% [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪದವರು]] ಆಗಿದ್ದರು. 4.14%ರಷ್ಟು ಜನರು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದರು. 27.18%ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು. 24.93% ಜನರು ಸ್ವಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, 4.12% ಚೀನೀ ಮತ್ತು 2.19% ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಸ್ಪೋಕನ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, [[ಮಾಡರ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> {{USCensusPop |1790=33131 |1800=60489 |1810=96373 |1820=123706 |1830=202589 |1840=312710 |1850=515547 |1860=813669 |1870=942292 |1880=1164674 |1890=1441216 |1900=1850093 |1910=2331542 |1920=2284103 |1930=1867312 |1940=1889924 |1950=1960101 |1960=1698281 |1970=1539233 |1980=1428285 |1990=1487536 |2000=1537195 |estimate=1634795 |estyear=2008 }} 738,644 ಮನೆಮಂದಿಗಳಿದ್ದವು. ಇವರಲ್ಲಿ 25.2% ಜನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು, 12.6% ಗೃಹವಾಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ 59.1% ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 17.1% ನಿವಾಸಿಗಳು 18ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 48%ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದರು, 10.9%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಾಗಿದ್ದು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆಮಂದಿಯ ಸರಾಸರಿ 2 ಆಗಿದ್ದು ಸಂಸಾರದ ಸರಾಸರಿ 2.99 ಆಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹರಡಿದಂತಿದ್ದು, 16.8%ರಷ್ಟು ಜನರು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದರು, 10.2ರಷ್ಟು ಜನರು 18ರಿಂದ 24ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು, 38.3%ರಷ್ಟು ಜನರು 25ರಿಂದ 44ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು, 22.6%ರಷ್ಟು ಜನರು 45ರಿಂದ 64ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಹಾಗೂ 12.2%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 36 ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ, 90.3 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ಹದಿನೆಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100ರ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 87.9 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯದ ಸ್ಥಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2004ರ ಕಂದಾಯ ವರ್ಷದ [[IRS]] ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌) ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಬಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಕಂದಾಯ ಬಾಧ್ಯತೆಯು $25,875 ಆಗಿದ್ದು, [[ಅಡ್ಜಸ್ಟಡ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ ಇನ್ಕಮ್‌ (ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ)]]ದ 20.0%ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸಹದಿ, ಜೆನ್ನೇ. [http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಕಂ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬರ್ಡನ್ಸ್: ಟಾಪ್ 10 ಪ್ಲೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216115300/http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 |date=2008-12-16 }}, [[CNN ಮನಿ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 2002ರಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ನ್ಯೂಮ್ಯಾನ್, ಜೆಫ್ಫ್ರಿ L. [https://web.archive.org/web/20130724005539/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3SUR/is_6_84/ai_n14892822 "], ''ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಕರೆಂಟ್ ಬಿಸಿನೆಸ್'', ಜೂನ್ 2004. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌) NY ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯವು $84,591ರಷ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 274ರಷ್ಟಿದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]] ZIP ಕೋಡ್‌ (ಅಂಚೆ ಸೂಚಿ ಸಂಖ್ಯೆ) 10021 ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ತಲಾ ಆದಾಯವು $90,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36&amp;_street=&amp;_county=&amp;_cityTown=&amp;_state=&amp;_zip=10021&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=040&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=&amp;show_2003_tab=&amp;redirect=Y ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ ಟ್ಯಾಬ್ಯುಲೇಷನ್ ಏರಿಯ 10021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055853/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=04000US36&_geoContext=01000US%7C04000US36&_street=&_county=&_cityTown=&_state=&_zip=10021&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=ACS_2005_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=&show_2003_tab=&redirect=Y |date=2011-01-03 }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2000. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕೌಂಟಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $47,030 ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $50,229 ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $51,856 ಆಗಿದ್ದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರದ್ದು $45,712 ಆಗಿತ್ತು. ಕೌಂಟಿಯ [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ವು $42,922 ಆಗಿತ್ತು. ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 17.6% ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 20%ರಷ್ಟು [[ಬಡತನದ ರೇಖೆ]]ಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 31.8% 18ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಕರು ಹಾಗೂ 18.9% 65ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಿದ್ದರು.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C86000US10021&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=New ಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607211420/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&geo_id=05000US36061&_geoContext=01000US%7C86000US10021&_street=&_county=new+york&_cityTown=new+york&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=New |date=2011-06-07 }},ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2000. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಹೂಸ್ಟಿನ್‌ ಬೀದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಲೋಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ವಿವಿಧತೆ ಹೊಂದಿದೆ. 1950ರ ದಶಕದ ನಂತರ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಬಾಡಿಗೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಿನಾಂಕ [[11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಗೂ ಮುಂಚಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ (15,000ರಿಂದ 20,000) ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೀನ್ಹುಎರ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E4DD113EF936A25757C0A9639C8B63 "ಬೇಬಿ ಸ್ಟ್ರೋಲ್ಲರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೂಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಪುಶ್ ಇಂಟು ದಿ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್"], ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2005. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವಾಗಿದೆ. 564,505 ಜನರು ಇದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 36%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) 110 ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಯಹೂದ್ಯರು]] ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು; 314,500 ಜನರು (20.5%) ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು, 102 ಸಮೂಹಗಳಿವೆ. ಆನಂತರ, ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟಂಟ್‌ (139,732 ಅನುಯಾಯಿಗಳು (9.1%)) ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ (37,078 ಅನುಯಾಯಿಗಳು (2.4%).<ref>[http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/36061_2000.asp ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211082116/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/36061_2000.asp |date=2012-12-11 }}, [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ರಿಲಿಜನ್ ಡಾಟಾ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್]]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಜನನದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಸವಿ 2000ದಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 32%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಸಾಮ್. [https://www.nytimes.com/2007/03/23/nyregion/23kid.html "ಇನ್ ಸರ್ಜ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಟಾಡ್ಲರ್ಸ್, ರಿಚ್ ವೈಟ್ ಫ್ಯಾಮಿಲೀಸ್ ಲೀಡ್ ವೇ"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 27, 2007. ಮಾರ್ಚ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಾನರೇಖೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪು ನೀಡಿರುವ [[ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ]]ವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದಲೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಅವಧಿ 1890ರಿಂದ 1973ರ ವರೆಗೆ, [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ]]ವೆನಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಂಬತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದವು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ಕಿನ್ಲೆಯ್, ಸ್ಸೆ. "[https://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html F.Y.I.: ಟಾಲ್, ಟಾಲರ್.] [https://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html ಟಾಲ್ಲೆಸ್ಟ್]", ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 5, 1995. p. CY2. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಪಾರ್ಕ್‌ ರೋ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಬಿರುದನ್ನು 1955ರವರೆಗೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇದು 309 ಅಡಿ (91 ಮೀ.) ಎತ್ತರವಿತ್ತು. [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ]]ಗೆ ಹೊಸ ಇಳಿಜಾರು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>"ದೊಡ್ಡ ಸೇತುವೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನಗರಾಡಳಿತವು ಮುಂದಾಗಿದೆ; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ ಆಫ್ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಬ್ರಿಜ್, ಹೆಚ್ಚಿದ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಮರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. COST IS PUT AT $6,910,000 ನೆಲಸಮ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. - ಪ್ರದೇಶದ ರಸ್ತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಮರುರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌,'' ಜುಲೈ 24, 1954. ಪುಟ. 15.</ref> ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, 29 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುವ {{convert|391|ft|m|0}} ಪಾರ್ಕ್ ರೋ ಕಟ್ಟಡವು 1899ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2000/03/12/realestate/streetscapes-park-row-building-15-park-row-1899-monster-that-reigned-high-over.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ ದಿ ಪಾರ್ಕ್ ರೋ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, 15 ಪಾರ್ಕ್ ರೋ; ಆನ್ ೧೮೯೯ 'ಮಾನ್ಸ್ಟರ್' ದಟ್ ರೇನ್ಡ್ ಹೈ ಓವರ್ ದಿ ಸಿಟಿ"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 12, 2000. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರ ತಯಾರಕ ಸಿಂಗರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ 41 ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಸಿಂಗರ್‌ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು 1908ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. {{convert|612|ft|m|0}} ಇಸವಿ 1967ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮವಾದ ಇದು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡದವೆನಿಸಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE4DA1739F931A35752C0A9639C8B63&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=print "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಒನ್ಸ್ ದಿ ಟಾಲೆಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ಬಟ್ ಸಿನ್ಸ್ 1967 ಏ ಗ್ಹೊಸ್ಟ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜನವರಿ 2, 2005. ಮೇ 15, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "41-ಮಹಡಿಯ ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, 1908ರಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹಾಗು ಲಿಬರ್ಟಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2001ರ ತನಕ ನೆಲಸಮಗೊಂಡ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡವು, ಒಂದು ಅಂದದ ಬಿಯಾಕ್ಸ್-ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ 1967ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ನ ಆರಂಭಿಕ ನಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.... ಇಸವಿ 1906ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ''ಏ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟವರ್ಸ್'' ಎಂಬ ಫ್ಲಾಗ್ಗ್ ನ ಮಾದರಿಯಂತೆ ಮೈದಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 1896ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ 65 ಚದರಡಿಯ ಹೊಗೆ ಕೊಳವೆಯನ್ನು {{convert|612|ft|m}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬುರುಡೆಯಾಕಾರದ ಇಜ್ಜಾರು ಛಾವಣಿ ಹಾಗು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಲಾಂದ್ರವನ್ನು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು."</ref> [[ಮೆಡಿಸನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]]ದ ತಳದಲ್ಲಿ 700 ಅಡಿ (213 ಮೀ.) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಂತ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ಷುರೆನ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿ ಟವರ್]]‌ 1909ರಲ್ಲಿ ಬಿರುದನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು [[ವೆನೀಸ್]]‌ನ [[ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೆನೀಲ್]]‌ ಗೋಪುರದ ನೆನಪು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1996/05/26/realestate/streetscapes-metropolitan-life-1-madison-avenue-for-brief-moment-tallest.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಲೈಫ್ ಅಟ್ 1 ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ; ಫಾರ್ ಏ ಬ್ರೀಫ್ ಮೊಮೆಂಟ್, ದಿ ಟಾಲೆಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್"]. ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 26, 1996. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಗಾಥಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ವುಲ್ವರ್ತ್‌ ಕಟ್ಟಡ]]ವು 1913ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತು. ಇದು 792 ಅಡಿ (241 ಮೀ.) ಎತ್ತರವಿತ್ತು.<ref>ಡನ್ಲಪ್, ಡೇವಿಡ್ W. [https://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html "] [https://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html ಕಾನ್ಡೋಸ್ ಟು ಟಾಪ್ ವಾನ್ಟೆಡ್ ಟವರ್ ಆಫ್ ವುಲ್ ವರ್ತ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ನವೆಂಬರ್ 2, 2000. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:ChryslerBuilding.JPG|thumb|left|upright|ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್.1930–1931ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ.]] [[ಅಬ್ಬರದ ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕ(ಮೊದಲನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ)]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ವರ್ಷಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಲಿನೆತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[1929ರ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌]]ನ ಮೊದಲು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಏರಿದುದರಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸ್ಫರ್ಧಿಸಿದರು.<ref>"ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಟಾರ್ರೆಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಹೈಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1929. ಪುಟ. 14.</ref> 927&nbsp;ಅಡಿ ಎತ್ತರದ (282&nbsp;ಮೀ) [[40 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ 1930ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>"ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದಾಖಲೆಯ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಟ್ಟಡವು {{convert|927|ft|m}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದ ಕಾಮಗಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ." ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 6, 1930. ಪುಟ. 53.</ref> [[ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು [[42ನೇ ಬೀದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು {{convert|185|ft|m|0|sing=on}}-ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌]] ಮತ್ತು ಅವನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ವಿಲಿಯಮ್ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು 1,046&nbsp;ಅಡಿ (319&nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, 1929ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದುದಾಯಿತು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1995/12/17/realestate/streetscapes-the-chrysler-building-skyscraper-s-place-in-the-sun.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ದ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್'ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಇನ್ ದ ಸನ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 1995. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಹಾಗು ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದರು, ಈ ಬಾರಿ {{convert|921|ft|m|sing=on}} ಟವರ್ ನೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿ 40 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೌಕಾಕಾರದ ಹೊಗೆಯ-ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಮಹಡಿಯ ಮೆಟ್ಟಲಿನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಹೊಗೆಯ ಕೊಳವೆಯ ಒಳಗೆ, ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಕೆಲಸಗಾರರ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 185-ಅಡಿ-ಎತ್ತರದ ಶಿಖರದ ಆಧಾರಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದನ್ನು 1929ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಇದು 1046 ಅಡಿ, 4.75 ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿದೆ."</ref> 1931ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ಬುಡದಿಂದ ತುದಿಗೆ 1,250 ಅಡಿ (381 ಮೀ) ಎತ್ತರವಿರುವ [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 102-ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಈ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. {{convert|203|ft|m|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗವನ್ನು ನಂತರ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಟ್ಟಡದ ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು 1,453&nbsp;ಅಡಿ (443&nbsp;ಮೀ))ಅಷ್ಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>"ಎತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಪೈಪೋಟಿಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತೆ ಕಂಡಿತು; ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ತನಕ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯಿತೆಂದು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಾಗು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಯಿತು; ಅದರ ತುದಿಯನ್ನು {{convert|1250|ft|m}} ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅದರ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು 1265.5 ಅಡಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು." ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 2, 1931. ಪುಟ. 7.</ref><ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1992/06/14/realestate/streetscapes-the-empire-state-building-a-red-reprise-for-a-31-wonder.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FE%2FEmpire%20State%20Building "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಏ ರೆಡ್ ರಿಪ್ರೈಸ್ ಫಾರ್ ಏ '31 ವಂಡರ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜೂನ್ 14, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Empire State Building by David Shankbone.jpg|thumb|upright|ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌, 1931 ರಿಂದ 1972ರ ತನಕ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಈಗ ಇದು ನಗರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ.]] ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಗುರುತಾಗಿದ್ದ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು. 1,368 ಮತ್ತು 1,362&nbsp;ಅಡಿ (417 ಮೀ&amp; 415 ಮೀ) ಎತ್ತರದ 110-ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು 1972ರಿಂದ ಅವನ್ನು ಮೀರಿಸುವ [[ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಗೋಪುರ]]ವನ್ನು (ಹಿಂದೆ ಸಿಯರ್ಸ್ ಗೋಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇದು ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿದೆ) 1974ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>ಬರ್ಸ್ಸ್, ಕರೆನ್. [http://www.infoplease.com/spot/skyscraperhistory.html "ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್ಸ್: ಏ ರೇಸ್ ಟು ದಿ ಟಾಪ್"], ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಪ್ಲೀಸ್. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ 1972ರ ತನಕ ೪೧ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೇ ಎತ್ತರವಾದುದೆಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಈ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಮೀರಿಸಿತು.(1,368 ಅಡಿ, 110 ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು) ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಚಿಕಾಗೊನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಟವರ್(1450 ಅಡಿ, 110 ಅಂತಸ್ತುಗಳು) ನ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಎಂಬ ಹಿರಿಮೆಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾಯಿತು."</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು [[2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ]]ಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1974ರ ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ನ ಬಿಗಿಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೆ ಪೆಟಿಟ್‌]] ನಡೆದು ತೋರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು ನಾಶಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ [[ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2014ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wtc.com/about/|title=About the WTC|publisher=Silverstein Properties|accessdate=2008-08-15}}</ref> 1961ರಲ್ಲಿ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌]] ಹಳೆಯ [[ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]]ಅನ್ನು ಒಡೆದು ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡ]] ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು. ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು [[ಬಿಯಾಕ್ಸ್-ಕಲಾ]] ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಅಮ‌ೂಲ್ಯ ರತ್ನವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ 1910ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿಮ್, ಮೀಡ್ ಮತ್ತು ವೈಟ್]]-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ರಚನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2001/05/20/realestate/streetscapes-destruction-penn-station-1960-s-protest-that-tried-save-piece-past.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೆಪ್ಸ್/'ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌'; ಏ 1960ಸ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ದಟ್ ಟ್ರೈಡ್ ಟು ಸೇವ್ ಏ ಪೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಾಸ್ಟ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 20, 2001. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯ‌ೂ ಈ ರಚನೆಯ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು 1963ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ನಾಶವನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಲೆವಿಸ್ ಮುಂಫೋರ್ಡ್]] "ಇದೊಂದು ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಾಶಕತೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು 1965ರಲ್ಲಿ "ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ"ಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದನು.<ref>[http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml ಅಬೌಟ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಕಮೀಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609210108/http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml |date=2010-06-09 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಕಮೀಷನ್]]. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಅಳಿವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000ದಷ್ಟು ಅಲ್ಲದೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದಿತಗೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml "ರೆಕ್ವಿಎಮ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111192011/http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml |date=2010-11-11 }}, [[CBS ನ್ಯೂಸ್]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2002. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Wtcmay01.jpg|thumb|left|upright|ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು, 1972 ರಿಂದ 2001ರ ವರೆಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು.]] [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]]‌ನ [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]]ಯಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡ]], [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]‌ನಾದ್ಯಂತವಿರುವ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ]], [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌]], [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ಚೈನಾಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಮೊದಲಾದವು ಈ ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನವನಾದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಫಾಕ್ಸ್‌‌ನ ಸ್ವಂತದ [[ಹಿಯರ್ಸ್ಟ್ ಗೋಪುರ]] ಮತ್ತು ಪುನಃನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[7 ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]] ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಸಿರು ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="greenbuilding">ಪೋಗ್ರೆಬಿನ್, ರೋಬಿನ್. [https://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html "] [https://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html 7 ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಅಂಡ್ ಹೆಅರ್ಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌'ಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಕೇಸಸ್ ಫಾರ್ ಇನ್ವೈರ್ಮೆನ್ಟಲಿ ಅವೇರ್ ಆಫೀಸ್ ಟವರ್ಸ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2006. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ''</ref> [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ [[110ನೇ ಬೀದಿ]], ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಎಂಟನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ [[59ನೇ ಬೀದಿ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]ಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಈ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನಾರ್ತ್]], [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ವೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸೌತ್]] ಎಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ). ಈ ಉದ್ಯಾನ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಟ್ ವಯಾಕ್ಸ್‌]]‌ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 843&nbsp;ಎಕರೆಯ (3.4&nbsp;km²) ಉದ್ಯಾನವು ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ನಡೆದಾಡುವ ಹಾದಿ]], ಎರಡು [[ಐಸ್-ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್]] ರಿಂಕ್‌ಗಳು(ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಹರವು), ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಮನರಂಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸುತ್ತವರಿದ 6&nbsp;ಮೈಲು (10&nbsp;ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ 7:00 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ವಾಹನ ಚಾಲನೆಯು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಸ್ಕೇಟ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ, ಜಾಗಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ ಸವಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.<ref name="CentralPark">[http://www.centralpark.com/pages/general-info.html ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜೆನರಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008115343/http://www.centralpark.com/pages/general-info.html |date=2006-10-08 }}, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಉದ್ಯಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೂದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೃತಕ ಕೊಳಗಳಾಗಿವೆ. 1850ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯುವು ಆ ಯುಗದ ಭಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸಗಳ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ವಯಾಕ್ಸ್‌ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಶೈಲಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಚಿತ್ರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಸುಮಾರು {{convert|3000000|cuyd|m3}}ನಷ್ಟು ಮಣ್ಣನ್ನು ಸರಿಸಿ, 270,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು.<ref>[http://www.centralpark.com/pages/history_2.html ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005052942/http://www.centralpark.com/pages/history_2.html |date=2006-10-05 }}, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಒಟ್ಟು 2,686 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟಿರುವ (10.9&nbsp;km²) ಈ ನಗರದ 17.8%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 70%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ 204 ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು, 251 ಹಸಿರುಬೀದಿಗಳು, 371 ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಂಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಸುಖ ಸೌಕರ್ಯಗಳು.<ref name="MBPOEnvironment">{{Cite web |url=http://www.mbpo.org/policy/environment |title=Environment |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411204634/http://www.mbpo.org/policy/environment |url-status=bot: unknown }},ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಟ್ರಿನ್ಜರ್]]. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡ್ಯುಯಾನೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಬರಿಯಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್(ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಶ್ಮಶಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ)]], 17ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾದ ಸುಮಾರು 400 ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಕಳೇಬರಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕಳೇಬರಗಳು 1991ರಲ್ಲಿ [[ಫೊಲಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಫೆಡರಲ್ ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. == ನಗರದ ಚಿತ್ರ == {{Wide image|NYC Top of the Rock Pano.jpg|1000px|{{center|Skyline of [[Midtown Manhattan]], as seen from the observation deck of the [[GE Building]]}}}} {{Wide image|Upper and Middle Manhattan.jpg|1000px|{{center|Skyline of Upper Manhattan and [[Midtown Manhattan]] as seen from Jersey City}}}} {{Wide image|NYC Panorama edit2.jpg|1000px|{{center|Panorama of the Manhattan skyline as seen looking eastward from [[Hoboken]], New Jersey.}}}} == ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>[http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp ದಿ ಮೋಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆನ್ಸಿವ್ ZIP ಕೋಡ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030929010816/http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp |date=2003-09-29 }}, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 2003. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:6th Avenue from 49th.jpg|thumb|upright|ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಆಫೀಸಸ್]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 2.3 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಮ‌ೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ.<ref name="BLSManhattanLabor"/> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2.87 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 1.34 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ 1.46 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಈ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮಹಾಪೂರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಕೌಂಟಿ ಅಥವಾ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ 480,000 ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C.]]ಗಿಂತ ಮ‌ೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.usatoday.com/news/2003-03-06-commute.htm "ಕಮ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಶಿಫ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಟಾಪ್ 10 ಮೆಟ್ರೋ ಏರಿಯಸ್"], ''[[USA ಟುಡೆ]]'', ಮೇ 20, 2005. ಜೂನ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.census.gov/population/socdemo/daytime/2000/tab02.csv ಎಸ್ಟಿಮೇಟೆಡ್ ಡೇಟೈಮ್ ಪಾಪ್ಯೂಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲೋಯ್ಮೆಂಟ್-ರೆಸಿಡೆನ್ಸ್ ರೆಶಿಯೋಸ್: 2000], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್, 2000. ಜೂನ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಂಬಳದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ 280,000 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ಯಮ. [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಸಾಲ ಯಾ ಬಂಡವಾಳ]] ಉದ್ಯಮವು ನಗರದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 50%ನಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[2008ರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗಿಂತ]] ಮೊದಲು, U.S.ನ ಐದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಲ ಯಾ ಬಂಡವಾಳ-ವಿನಿಮಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು‌.<ref>[http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx ಬಿಸೆನೆಸ್ಸ್ ಇನ್ NYC - ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325221355/http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx |date=2010-03-25 }}, NYCEDC. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |title=America's 500 Largest Corporations |newspaper=Fortune |pages=F-45 and F-64 |year=2007 |date=April 30|url=}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದವರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $8,300ನಷ್ಟು ವೇತನವನ್ನು (ಬೋನಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು) ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ವೇತನವು $2,500ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 325 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 8%ನಷ್ಟು ವೇತನ ಏರಿಕೆಯು ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ವೇತನವು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪಾದಿಸುವ $784 ಸಂಬಳಕ್ಕಿಂತ 85%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೊರಗಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನೆ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗದ ಸುಮಾರು 11%ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು ಸಂಬಳದ 4%ನಷ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $900ನಷ್ಟು ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ ಗೀಹನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್. [https://www.nytimes.com/2006/11/23/nyregion/23income.html?ref=nyregion ಇನ್ಕಂ ಸೋರ್ಸ್ ಆನ್ ವಾಲ್ St., ವೈಡೆನಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಪ್], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮಾರ್ಚ್ 23, 2006. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.<ref>[http://www.empire.state.ny.us/press/press_display.asp?id=575 ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿಟಿ ಹೋಂ ಟು ಮೋಸ್ಟ್ ಫಾರ್ಚೂನ್ 500 ಕಂಪನೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060923033422/http://www.empire.state.ny.us/press/press_display.asp?id=575 |date=2006-09-23 }}, [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ 500 ಫಾರ್ಚೂನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ."</ref> ಮಧ್ಯನಗರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>ನೂನನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ. [http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html ಟೆಸ್ಟಿಮನಿ ಆನ್ ಮೊಯನಿಹನ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ EIS ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044642/http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html |date=2008-12-16 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, ದಿನಾಂಕ 31 ಮೇ, 2006ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹೇಳಿಕೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಜಾಕೋಬ್ K. ಜಾವಿಟ್ಸ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು, ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ."</ref> ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮ‌ೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ([[ಚಿಕಾಗೊ]]ದ [[ಲೂಪ್]]‌ನ ನಂತರ). ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]], [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] (ಅಮೆಕ್ಸ್), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]] (ನಿಮೆಕ್ಸ್) ಮತ್ತು [[NASDAQ]] ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html ಲೋಅರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಿಕವರಿ ಆಫೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527084448/http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html |date=2010-05-27 }}, [[ಫೆಡೆರಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಲಿ 385,000 ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ 85% ನೌಕರರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಎಂಟು ಜಾಗತಿಕ [[ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಹೀರಾತು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು "ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ"ವನ್ನು [[ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯೋಗ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಾರ್ಯತಂಡವು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಕಾಲರಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ (39,800 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವು (31,600) ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="BLSManhattanLabor">[http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf ಆವರಿಜ್ ವೀಕ್ಲಿ ವೇಜ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಟ್ $1,೪೫೩ ಇನ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528173132/http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf |date=2010-05-28 }}, [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್]], ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2007. ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="NYPost">ಗೆಲ್ಲರ್, ಆಂಡಿ. [https://web.archive.org/web/20090528090905/http://www.nypost.com/seven/02212007/news/regionalnews/n_y__hits_paydirt_regionalnews_andy_geller.htm "N.Y. ಹಿಟ್ಸ್ 'ಪೆ'ಡಾರ್ಟ್: ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ No. ೧ ಇನ್ Nat'l ಸ್ಯಾಲರಿ ಸರ್ಜ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007. ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಂಘಟಿತ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ ಭಂಡಾರಗಳ ಒಳಹರಿವು ಹಲವರಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಸಮರಸೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಥೆಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ‌.<ref>ಸ್ಟಸಿ, ಲಿಂಡ. [http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ NY, OH: ಇಟ್'ಸ್ ಕ್ಲೀನರ್, ವೈಟರ್, ಬ್ರೈಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044628/http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ |date=2008-12-16 }}, ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 1997. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Times_Square_New_York_City_FLICKR_1.jpg|thumb|ನಗರದ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 1911ರ ಮಾರ್ಚ್ 25ರಲ್ಲಿ 146 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ [[ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ]]ಯ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಬಿಗಿಯಾದ ನೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ-ಕುಪ್ಪಸಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಉಡುಪಿನ ಶೈಲಿಯು ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮವಸ್ತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು.<ref>[http://www.ilr.cornell.edu/trianglefire/ ದಿ ಟ್ರೈಆಂಗಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಫೈರ್], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಲೇಬರ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1920ರ ದಶಕದ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ]]ವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ರೋಮಾಂಚಕ ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ [[ಪಾಪ್ ಕಲಾ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು [[ಜಾಸ್ಪರ್ ಜಾನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಯ್ ಲಿಚ್ಟೆಂಸ್ಟೈನ್]]‌ರಂತಹ ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದೆ. 1970ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಸೆರೆಂಡಿಪಿಟಿ 3]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟುಡಿಯೊ 54]] ಮೊದಲಾದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಿದ್ದ [[ಆಂಡಿ ವಾರ್ಹೋಲ್‌]]‌ನ‌ಷ್ಟು ಬಹುಶಃ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲಾವಿದನೂ ಪಾಪ್ ಕಲಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಲೋಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ನ ಸೋಲೋಮೊನ್ ರ. ಗುಗ್ಗೆನ್ಹಇಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ ಹೊರನೋಟ.]] ಕಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಶ್ರಯಧಾಮ [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]]ದ ನಗರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಅವುಗಳ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇದು ಮುಂಬರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕಲಾವಿದರ ಆಧುನಿಕ ಕಲೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ 200ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.travelandleisure.com/articles/stylish-traveler-chelsea-girls-september-2005 "ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಗರ್ಲ್ಸ್"], ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ + ಲೆಷರ್]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005. ಮೇ 14, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ."</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml "ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಫಾರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ರೀಜೊನಿಂಗ್ ಟು ಪರ್ಮಿಟ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರೀಯೇಟ್ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಫಾರ್ ಪ್ರಿಸರ್ವಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ ಟು ದಿ ಹೈ ಲೈನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611184958/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml |date=2007-06-11 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್]] ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 200 ಗ್ಯಾಲರಿಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾವನ್ನು ನಗರದ ಹಾಗು ಜಗತ್ತಿನ ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅವಶ್ಯ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ."</ref> [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]]ವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲವೂ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಕನಿಷ್ಠ 500 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 39 ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರೊಂದರಲ್ಲಾದರೂ [[ನಾಟಕಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ‌.<ref>ವೆಬೆರ್, ಬ್ರೂಸ್. [http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;oref=slogin "ಕ್ರಿಟಿಕ್'ಸ್ ನೋಟ್ ಬುಕ್: ಥಿಯೇಟರ್'ಸ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್? ][http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;oref=slogin ಲುಕ್ ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ"],''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜುಲೈ 2, 2003. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಬ್ರಾಡ್ವೇಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಘಟಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ರಚಿಸಬಹುದೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶವಿದೆ; ಇದು 39 ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಟಕಶಾಲೆಗಳ ಸಮೂಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕಡೇಪಕ್ಷ 500 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 99 ರಿಂದ 499 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಟಕಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. (ಯಾವುದಾದರು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಆಫ್ ಆಫ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಟರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹಾಗು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗಿರುವ ಮೈತ್ರಿ ಒಪ್ಪಂದವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ."</ref> [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹೊರಗಿರುವ]] ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು 100-500 ಆಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 ಥಿಯೇಟರ್ 101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510175655/http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 |date=2010-05-10 }}, [[ಥಿಯೇಟರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಫಂಡ್]]. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ಗಿಂತ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಘನತೆಯ ಅಪೆರಾ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಅಪೆರಾ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.abc.net.au/classic/daily/stories/s630189.htm ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡೀಟೈಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸಂಡೆ ಜನವರಿ 5, 1997], [[ABC ಕ್ಲಾಸಿಕ್ FM]]. ಜೂನ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಜೇಮ್ಸ್ ಲೆವಿನೆ ತನ್ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅಪೆರಾದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 27 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟಾಸ್ಕನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ.... ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಅವನು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಮೆಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅಪೆರಾ ಸಂಗೀತ ಭವನವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ."</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲವು ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ - [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]], [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್]] (MoMA), [[ವಿಟ್ನಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲೋಯ್ಡ್ ವ್ರೈಟ್]]-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಗುಗ್ಗೆನ್ಹೇಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]. [[ಚಿತ್ರ:Image-Metropolitan Museum of Art entrance NYC NY.JPG|thumb|ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ನ ಹೊರನೋಟ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಅನಿವಾಸಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗರು "ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಪುರ್ಡುಮ್, ಟಾಡ್ S. [https://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html "][https://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೆಮೋ; ಆನ್ ಎಂಬ್ಯಾಟಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮೂವ್ಸ್ ಟು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌"],''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಗರದ ಶಾಸನಪತ್ರದಲ್ಲಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಾಯಕರನ್ನು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಈಡು ಮಾಡಿವೆ. ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುರಸಭೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ವೈಯುಕ್ತಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸರಕಾರದ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಎಣಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು 'ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು' ವಿವರಿಸುವುದು."</ref> ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ [[ಭಾಷಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''"ಎ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಿನುಟ್"'' ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಅತಿ ಅಲ್ಪ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಬಹುಶಃ ನೀವು ನಂಬುವುದಕ್ಕಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯ‌ೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಅತಿಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ‌.<ref>{{cite web|author=|title=New York Minute|work=[[Dictionary of American Regional English]]|date=1984-01-01|url=http://www.worldwidewords.org/qa/qa-new1.htm|accessdate=2006-09-05}}</ref> "[[ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್]]" ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಇಸ್ರೇಲ್ ಜ್ಯಾಂಗ್ವಿಲ್‌]]ನ ನಾಟಕ ''[[ದ ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟ-ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಾಟಕವು [[ವಿಲಿಯಮ್ ಶೇಕ್ಸ್‌‌ಪಿಯರ್]]‌ನ ''[[ರೋಮಿಯೊ ಆಂಡ್ ಜೂಲಿಯೆಟ್]]'' ‌ನ ಹೊಂದಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜ್ಯಾಂಗ್ವಿಲ್‌ 1908ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು.<ref>[http://www.pbs.org/fmc/timeline/emeltpot.htm "ದಿ ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್"], ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಮೆಷರ್ಡ್ ಸೆಂಚುರಿ'', [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ [[ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು "[[23 ಹೋಗಾಚೆ]]" ಅಥವಾ ತೊಲಗಾಚೆ ಪದದ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದಗಳಿಂದ ಪೋಲೀಸರು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಡುಪು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಿದಾಗ ನಸುನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಗದರಿದರು.<ref>ಡೋಲ್ಕರ್ಟ್, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ S. [http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}[http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html "ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ: ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್ - ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸಿಂಬಲ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}, [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮೇ ೧೫, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಈ ಒಂದು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹಾಗು ಐದನೇಯ ಅವೆನ್ಯೂ- ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬೀದಿಗಳು ಪಕ್ಕ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವುದು ಹಾಗು ಬೀದಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಾನದಿಂದಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ-ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಗಂಡಸರು ಇಪ್ಪತ್ತ-ಮೂರನೇ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಹೆಂಗಸರ ಉಡುಪುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವಾಗ ಕಾಣುವ ಅವರ ನಗ್ನಕಾಲುಗಳ ನಸು ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ; ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರ ಉಡುಪುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದ ಚಿತ್ರಣವಿರುವ ನೂರಾರು ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಅಚ್ಚಾದವು. ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿರುವಂತೆ "23 ಸ್ಕಿಡೂ"(೨೩ ಹೋಗಾಚೆ) ಎಂಬ ಅಶಿಷ್ಟ ಪದವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಪೊಲೀಸರು ಬಂದು ಕಾಮುಕರಿಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳಲು 23 ಸ್ಕಿಡೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> "[[ಬಿಗ್ ಆಪಲ್]]" ಪದವು 1920ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರದಿಗಾರನೊಬ್ಬ [[ಹೊಸ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮಾರಾಟಗಾರರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪಂದ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಿದಾಗ ಈ ಪದವನ್ನು ಕೇಳಿದನು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಅವನ ಪಂದ್ಯದ ಸಾಲನ್ನು "ಎರೌಂಡ್ ದ ಬಿಗ್ ಆಪಲ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು. ಜ್ಯಾಸ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಜ್ಯಾಸ್ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಆಂಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊದ 1970ರ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಈ ಪದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html "ಮೇಯರ್ ಗಿಯುಲಿಯಾನಿ ಸೈನ್ಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್ ಕ್ರಿಯೆಟಿಂಗ್ "ಬಿಗ್ ಆಪಲ್ ಕಾರ್ನರ್" ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414082930/http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html |date=2007-04-14 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]] ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 1997ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Msg2005d.JPG|thumb|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌, ರೇಂಜರ್ಸ್‌, ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ ಹಾಗು ಲಿಬರ್ಟಿ ಗೆ ತವರು.]] ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[NHL]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರು]], [[WNBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[NBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅವರ ಮನೆಯ ಆಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿರುವ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೆಟ್ಸ್]] ಅದರ ಸ್ವಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದರೆ ಆ ಸೂಚನೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2005ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಈಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಒಂದೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಸವಲತ್ತು ಇರದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] [[ಯಾಂಕೀಸ್]]ಅನ್ನೂ ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್]] [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗಲ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]]ನ [[ಮೆಟ್ಸ್]]ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]]‌ನ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೈಕ್ಲೋನ್ಸ್]] ತಂಡದವರು [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್]] ತಂಡದವರು [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದವು‌. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]] ತಂಡದವರು 1883ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆರಂಭದ ಆಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು 1957ರ ಕಾಲದ ನಂತರದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಡಾಡ್ಜರ್ಸ್]]‌ನೊಂಗಿಗೆ ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸುವವರಗೆ [[155ನೇ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಟನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]ಅಲ್ಲಿ [[ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್]]‌ನ ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೇ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. 1889ರಲ್ಲಿ [[ಜೆರ್ಸಿ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಹಿಲ್‌ಟಾಪ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp ಜೈಂಟ್ಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1883-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527021858/http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp |date=2011-05-27 }}, [[MLB.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್‌ ಅವರ ಆಟವನ್ನು [[ಹಿಲ್‌ಟಾಪ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಹಿಲ್‌ಟಾಪರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1903ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆರಂಭದ ಆಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು 1912ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತಂಡವು 1913ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸರಿಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್‌'' ತಂಡವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು 1923ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ [[ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಆಡಿದರು.<ref>[http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp ಯಾಂಕೀ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1903-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100319011203/http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp |date=2010-03-19 }}, [[MLB.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೆಟ್ಸ್]] ಅವರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು 1964ರಲ್ಲಿ [[ಶಿಯಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು 1962ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1963ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.<ref>[http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp ಮೆಟ್ಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1962-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309095941/http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp |date=2011-03-09 }}, [[MLB.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮೆಟ್ಸ್ ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ 1964ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಡ್ರೆಬಿಂಗರ್, ಜಾನ್. "ದಿ ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್, 1889–1964: ಏ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಆಫ್ ಮೆಮರೀಸ್; ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇನ್ ಹಾರ್ಲೆಮ್ ವಾಸ್ ಸೀನ್ ಆಫ್ ಮೆನಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ತ್ರಿಲ್ಲ್ಸ್", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜನವರಿ 5, 1964. ಪುಟ. S3.</ref><ref>ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಮಾರ್ಟೀನ್."ಆಹ್, ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌, ದಿ ಗೇಮ್ ಇಸ್ ಓವರ್; ವ್ರೆಕೆರ್ಸ್ ಬಿಗಿನ್ ಡೆಮೋಲಿಶನ್ ಫಾರ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 1964. ಪುಟ. 27.</ref> ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜು-ಮಟ್ಟದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌]]ಅನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೆ, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.nit.org/history/nit-history.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ NIT ಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಹಳೆಯ ನಿಯತಋತುವಿನ ನಂತರದ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು."</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌]] ತಂಡವು ಆಟವನ್ನು 1946ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]]‌ನ ಮ‌ೂಲ ತಂಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ಅನ್ನು ಅವರ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು [[69ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಆರ್ಮರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.<ref>[http://www.nba.com/knicks/history/new_knicks_history.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಿಕ್ಸ್], [[NBA.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[WNBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]]ಯು 1997ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಾಗ ಲೀಗ್‌ನ ‌ಮ‌ೂಲ ಎಂಟು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ಗಾರ್ಡನ್ಅನ್ನು ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.wnba.com/liberty/news/history_timeline.html ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸ್ಟೋರಿ], [[ವುಮೆನ್'ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌]]‌ನ [[ರ‌್ಯೂಕರ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ''[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬಾಲ್]]'' ಶೈಲಿಯ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಆಟದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ NBA ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.tqnyc.org/2002/NYC00157//BestBasketballPlayers/Rucker%20Park.htm ರ‌್ಯೂಕರ್ ಪಾರ್ಕ್‌], ThinkQuest ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಎರಡೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳು ಇಂದು [[ಹಡ್ಸನ್ ನದಿ]] ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತದ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಈಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವು ಆಡುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದುದು ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]] 1925ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌]]‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿದ ಕಾಲದಿಂದ 1956ರಲ್ಲಿ ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಅವರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಾನನಾಮಕರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಆಡಿದರು.<ref>[http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp ದಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂಸ್: ವೇರ್ ದಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಹ್ಯಾವ್ ಕಾಲ್ಡ್ ಹೋಂ ಫ್ರಂ ದೇರ್ ಇನ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಇನ್ 1925 ಟು ದಿ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519095121/http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp |date=2011-05-19 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]], ದಿನಾಂಕ 7 ನವೆಂಬರ್, 2002. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಗಳ ಜೊತೆಗೆ 1925 ರಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಿಂದಲೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ 1956ರ ಋತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೊಡ್ಡದಾದ ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತನಕವೂ ಅವರು ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> ಮ‌ೂಲತಃ ''ಟೈಟಾನ್ಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೆಟ್ಸ್‌]] 1960ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. 1964ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಸ್ಅನ್ನು ಸೇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು.<ref>[http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ NFL:ಶೆಅ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516042949/http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm |date=2007-05-16 }}, ಸ್ಟೇಡಿಯಂಸ್ ಆಫ್ ದಿ NFL. ಮೇ 8, 2007.</ref> [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌]] ತಂಡವು 1926–1927 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾಲದಿಂದ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. ರೇಂಜರ್ಸ್‌ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]]‌ ತಂಡವು ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್'' ಎಂಬ 1941–1942 NHL ಅವಧಿಯ ನಂತರ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಈ ತಂಡವು ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/nya/nyamericans.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918232759/http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/nya/nyamericans.html |date=2010-09-18 }}, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್]]‌ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾಸ್ಮಸ್‌]] 1974ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಎರಡು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವರ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು [[ಡೌವ್ನಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. 1975ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರ ಎಂದು [[FIFA]]ಯಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆಲೆ]]ಯನ್ನು $4.5 ದಶಲಕ್ಷ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇವನು 22,500ರಷ್ಟು ಅಭಿಮಾನಿ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಂಡಕ್ಕೆ 2-0ರ ಗೆಲುವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html "ಏ $4.5 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗ್ಯಾಂಬಲ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122055724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html |date=2011-01-22 }}, ''[[ಟೈಮ್(ಮ್ಯಾಗಜಿನ್)]]'', ಜೂ 30, 1975. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡೌವ್ನಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಆಡುವ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ ತಂಡದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದುದರಿಂದ ತಂಡವು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ನಂತರ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 2002ರಲ್ಲಿ $45 ದಶಲಕ್ಷದ 4,754-ಆಸನದ [[ಇಕ್ಯಾಹ್ನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಡವಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಲಿಂಪಿಕ್-ಪ್ರಮಾಣಿತ 400-ಮೀಟರ್ ಓಟದ ಪಥ ಹಾಗೂ ಪೆಲೆಯ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮಸ್‌ನ ಸ್ವತ್ತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ [[FIFA]]-ಅಂಗೀಕೃತ ಹೊನಲುದೀಪದ ಸಾಕರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸಾಕ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಸದಸ್ಯರ ಸುಮಾರು 48 ಯುವ ತಂಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಗ್ಲೆನ್ನ್. [https://www.nytimes.com/2004/08/20/nyregion/built-for-speed-and-local-pride-track-stadium-emerges-on-randalls-island.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FT%2FTrack%20and%20Field "ಬಿಲ್ಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೀಡ್, ಅಂಡ್ ಲೋಕಲ್ ಪ್ರೈಡ್; ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಎಮರ್ಜಸ್ ಆನ್ ರಾನ್ಡಲ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್ 20, 2004. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&amp;catID=1194&amp;doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&amp;cc=unused1978&amp;rc=1194&amp;ndi=1 "ಮೇಯರ್ ಮೈಕಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ ಬರ್ಕ್, ಪಾರ್ಕ್ಸ್ &amp; ರಿಕ್ರೀಯೇಶನ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅಡ್ರಿಯನ್ ಬೆನೆಪೆ ಅಂಡ್ ದಿ ರಾನ್ಡಲ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ನೇಮ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ'ಸ್ ನ್ಯೂಯೆಸ್ಟ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಇಕಾಹ್ನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416192234/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |date=2019-04-16 }}, [[ಮೇಯರ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]] ದಿನಾಂಕ 28 ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ === ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ - ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]''. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್]]'' ಸಹ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲೇ. ಇತರ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ - ''[[AM ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜರ್]]''. ಹಾರ್ಲೆಮ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ನ್ಯೂಸ್]]'' ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌]]'' ಒಂದು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಯಾಯ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ.<ref>[http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಮೀಡಿಯ][http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ABYZ ನ್ಯೂಸ್ ಲಿಂಕ್ಸ್. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ದೂರದರ್ಶನ ಉದ್ಯಮವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲಗಳೆಂದರೆ - [[ABC]], [[CBS]], [[Fox]] ಮತ್ತು [[NBC]]. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[MSNBC]], [[MTV]], [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]], [[HBO]] ಮತ್ತು [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಕೇಬಲ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. 1971ರಲ್ಲಿ [[WLIB]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನೀಗ್ರೊಗಳ-ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಮೊದಲ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಯಿತು ಹಾಗೂ [[ಇನ್ನರ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]]‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೀರೀಟಪ್ರಾಯವಾಯಿತು. ಇನ್ನರ್ ಸಿಟಿಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಪರ್ಸಿ ಸುಟ್ಟನ್‌]]. ಇವನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ಕರಿಯರ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ.<ref>ಜಕೆರ್, ಬಿಲ್; ಸುಲೆಕ್, ಫ್ರಾಂಕ್; ಹಾಗು ಕನ್ಜೆ, ಪೀಟರ್ [https://books.google.com/books?id=QwQfaS521mkC&amp;pg=PA113&amp;lpg=PA113&amp;dq=wlib+%22inner+city+broadcasting+corporation%22&amp;source=web&amp;ots=lD0A5elcij&amp;sig=HGLxbcoLEtXhsyp1cWqEvo_z9SY "ದಿ ಏರ್ವೇವ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್ ಆಫ್ 156 AM ಸ್ಟೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಏರಿಯ"], [[ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ ಸರ್ಚ್]], ಪುಟ. 113. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> WLIB 1949ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸುಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಿಯತವಾಗಿ [[ಮಾಲ್ಕೋಲ್ಮ್‌ X]]ರಂತಹ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮುಖಂಡರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ [[NAACP]] ಅಧಿವೇಶನದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ''ಹಾಟ್ 97'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[WQHT]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ. AM ಮತ್ತು FM ಸಂತೇತಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[WNYC]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ-ಆಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು-ರಹಿತ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ.<ref>[http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'ಸ್ ಬಯೋ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618135110/http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html |date=2008-06-18 }}, [[WNYC]], ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪ್ರತಿ ವಾರವೂ 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಶೋತೃಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ WNYC ರೇಡಿಯೋ, ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ."</ref> ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ [[WBAI]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲವು ಸಮಾಜವಾದಿ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಳೆಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಪ್ರವೇಶದ ಅವಕಾಶವಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ]] ಚಾನೆಲ್ ಎಂದರೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]]. ಇದು ಜ್ಯಾಸ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಂತಹ ವಿಶಾಲದೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ TV'ಸ್ 35th ಆನಿವರ್ಸರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |date=2010-08-25 }}, [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನೇಬರ್ಹುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]] ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2006ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪುವ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು U.S. ನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 1, 1971ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಟೆಲಿಪ್ರಾಂಪ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಕೇಬಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದೇ ಈಗಿನ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌."</ref> [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌]]‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿ ಚಾನೆಲ್ [[NY1]], ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. == ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಯಿತು. 1776ರಲ್ಲಿ [[ಐರೋಪ್ಯ ಸೇನೆ]]ಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ, ಭಾರಿ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತಿ ನಡೆದು, ನಗರದ ಸುಮಾರು ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 500 ನಿವಾಸಗಳು ನಾಶಗೊಂಡವು.<ref>[http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html ಗ್ರೇಟ್ ಫೈರ್ ಆಫ್ 1776] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613163138/http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html |date=2010-06-13 }}, ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌. ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕೆಲವು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಹಿರಿಯರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆನೀಡಿದರು, ಇದರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಏನೂ ದೋಚಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಗರದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 1776ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫೈಟಿಂಗ್ ಕಾಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾವರ್ನ್. ನಗರದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಗೈರುಹಾಜರಾದ ನೌಕರರಿಂದಾಗಿ, ಬೆಂಕಿಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ನಗರದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 493 ಮನೆಗಳು ನಾಶವಾದವು."</ref> [[ಚಿತ್ರ:Tribeca hudson st.jpg|thumb|TriBeCaದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಫ್ಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಸ್]] 20ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]] ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯರಹಿತ ನಿವಾಸಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು, ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದವರಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. [[ವಾಸಗೃಹಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು-ಅಂತಸ್ತು ಎತ್ತರವಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಭೂಮಾಲೀಕ"ರು ಹೊಸ ವಲಸಿಗರನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಶಿಷ್ಟ 25x100 ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ದಿ ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌ ಘೆಟ್ಟೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708123315/http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html |date=2011-07-08 }}. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="NYTTenements">ಪೀಟರ್ಸನ್, ಐವೆರ್. [https://www.nytimes.com/1988/01/03/realestate/tenements-of-1880-s-adapt-to-1980-s.html "ಟೆನೆಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ 1880ಸ್ ಅಡ್ಯಾಪ್ಟ್ ಟು 1980ಸ್"], 1}ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 3, 1988, ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಎತ್ತರ ಹಾಗು ಒಂದು {{convert|25|ft|m|sing=on}} ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿನಿರ್ಭಂದಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಳಾಂಗಣವು ಉದ್ದ ಹಾಗು ಕಿರಿದಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ವಸತಿಗೃಹ ಎಂದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> 1929ರಲ್ಲಿ ವಾಸದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಬೆಂಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಎಲಿವೇಟರ್‌ಗಳು ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣದ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಹೊಸ ನಿವಾಸಗಳ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದೂ ಸಹ ಅಂತಹ ನಿವಾಸಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="NYTTenements"/> ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2000ದ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 34,756.7/sq&nbsp;mi (13,421.8/km²)ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 798,144 ನಿವಾಸಗಳಿವೆ.<ref name="NYCensusRankings"/> 20.3%ನಷ್ಟು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾತ್ರ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]‌ನ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ-ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="OwnerOccupied"/> == ಆಧಾರರಚನೆ == === ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === [[ಚಿತ್ರ:Grand_Central_Station_Main_Concourse_Jan_2006.jpg|thumb|ಗ್ರಾಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಒಂದು ಕೊನೆಯ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾಗು ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತು.]] [[ಚಿತ್ರ:59th Street–Columbus Circle (New York City Subway) by David Shankbone.jpg|thumb|ಕೊಲಂಬಸ್ ಸರ್ಕಲ್ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. 88%ನಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ 5%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 72%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ಕೇವಲ 18%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="2001summary">[http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html ಹೈಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 2001 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೌಸ್ ಹೋಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾವಲ್ ಸರ್ವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002070118/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html |date=2006-10-02 }}, [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್]]. ಮೇ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>[http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೆಡೆಸ್ಟ್ರಿಅನ್ ಲೆವೆಲ್ ಆಫ್ ಸೇರ್ವೀಸ್ ಸ್ಟಡಿ - ಫೇಸ್ I, 2006"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615164222/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf |date=2007-06-15 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನ್ನಿಂಗ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 2006, ಪುಟ. 4. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕಳೆದ 2000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, U.S.ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 88% ಕೆಲಸಗಾರರು ಕಾರ್, ಟ್ರಕ್ ಅಥವಾ ವ್ಯಾನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು 5% ಜನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಗು 3% ಜನರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಡೆದೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.... ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ (2000ನೆ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ 66,940 ಜನ/ಚದುರ ಮೈಲಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; 1,564,768 ನಿವಾಸಿಗಳು) ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ, 2000ದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 18% ಜನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಈ ನಡುವೆ 72% ಜನರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು 8% ಜನ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 2000ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ 75%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳು ಸ್ವಂತ ಕಾರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="2001summary"/> 2007ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ [[ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು. ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು 2008ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author=&nbsp;|url=http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&ArID=80238|title=Congestion plan dies|publisher=NY1|date=|accessdate=2009-06-30|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217050046/http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&ArID=80238|url-status=dead}}</ref> ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಸಬ್‌ವೇ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸಬ್‌ವೇ]] ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನಗರದೊಳಗಿನ ಮ‌ೂಲಭೂತ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಸಬ್‌ವೇ [[ಪೋರ್ಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಡ್ಸನ್]] (PATH) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ತರ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರತಿ-ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ-ಒಮ್ಮೆ-ಪಾವತಿಸುವ [[ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್]]‌ಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನಗರದ ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಬ್‌ವೇಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲದೆ PATH ರೈಲುಗಳಿಗೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಬ್‌ವೇಯಲ್ಲಿನ ಏಕ-ಪಥದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಿರುವ ಟಿಕೇಟ್ $2.25,<ref>[http://www.ny.com/transportation/subways/ NY.com], NYC ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಹಾಗು PATH ರೈಲುಗಳ ಶುಲ್ಕ $1.75.<ref>[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html PATH ರಾಪಿಡ್- ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್: ಫೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ QuickCard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822184654/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html |date=2008-08-22 }}, ಪೋರ್ಟ್ ಅತಾರಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ. ಮಾರ್ಚ್ 6, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನದ, 7-ದಿನದ, 14-ದಿನದ ಮತ್ತು 30-ದಿನದ ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲಾ ಸಬ್‌ವೇಗಳಲ್ಲಿ (PATH ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಮತ್ತು MTA ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ವೇಗದೂತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅಪರಿಮಿತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.mta.info/metrocard/index.html ಮೆಟ್ರೋಕಾರ್ಡ್], ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌). ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> PATH ಕ್ವಿಕ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಬಳಕೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. PATH ಮತ್ತು MTA ಎರಡೂ ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ "ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌" ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ತರಲು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070430193634/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html |date=2007-04-30 }} ಪತ್ ಫ್ರೀಕ್ವಂಟ್ಲಿ ಆಸ್ಕ್ಡ್ ಕೊಶ್ಚನ್ಸ್, ಪೋರ್ಟ್ ಅತಾರಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "PATH ವಿಲ್ ಫೇಸ್ ಔಟ್ QuickCard ಒನ್ಸ್ ದಿ SmartLink ಫೇರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಇಸ್ ಇಂಟ್ರೋಡ್ಯೂಸ್ಡ್."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ [[ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ರೈಲು]] ಸೇವೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ರೈಲ್ ರೋಡ್]] (ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು [[ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ), [[ಮೆಟ್ರೊ-ನಾರ್ತ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌]] (ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ]] ಮತ್ತು ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಅನೇಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್]] ರೈಲುಗಳು. [[MTA ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಬಸ್]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವೇಗದೂತ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾಲವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 2004ರಲ್ಲಿ 740 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದು ಹಾಗೂ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾದುದು.<ref>[http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm ಬಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218032806/http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm |date=2010-02-18 }}, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌), ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನಗರದಾದ್ಯಂತ 13,087ಗಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಅವಶ್ಯಕ ದೊಡ್ಡ ಪದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಹಳದಿ ಕ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ .<ref>[http://www.nyc.gov/html/tlc/html/about/about.shtml ಅಬೌಟ್ ದಿ ನಿಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಂಡ್ ಲಿಮುಸೀನ್ ಕಮೀಷನ್]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು [[ಸೈಕಲ್ ಪ್ರಮಾಣಿಕರೂ]] ಇದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಿಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎರಡು ಕಾರು-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ವೇ]] [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿಕರನ್ನು ಐದು ನಿಮಿಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು 1978ರಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. (ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಏರಿಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌]].) <ref>ಲೀ, ಜೆನ್ನಿಫರ್ 8. [https://www.nytimes.com/2006/04/19/nyregion/19roosevelt.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=%22Roosevelt+Island+Tramway%22+only+commuter+cable+car&amp;st=nyt&amp;oref=slogin "ಮಿಡ್ಏರ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಲಿಫ್ಟ್ಸ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾನ್ಡೆಡ್ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ಟ್ರಾಮ್"], 1}ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದೇಶದ ಏಕೈಕ ತೂಗು ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಂಚಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಅಭಿನಯದ ಸಿಟಿ ಸ್ಲಿಕರ್ಸ್; ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಲ್ಲನ್ ಅಭಿನಯದ ನೈಟ್ ಹಾಕ್ಸ್; ಹಾಗು 2002ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಸ್ಪೈಡರ್- ಮ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು."</ref><ref>[http://www.rioc.com/thetram.htm ದಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ], [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 24 ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 365 ದಿನವೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ]] ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ 5.2 ಮೈಲು (8.4 ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ‌. ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಲ್ಲಿ ಐದು ಬೋಗಿಗಳು 110 ಹಡಗು ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 65,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ದಿ ಫೆರ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216141905/http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts |date=2007-02-16 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವಾರದ ದಿನದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಐದು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 65,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.( ದಿನಕ್ಕೆ 110 ಬಾರಿ). ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಚಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ದೋಣಿಗಳನ್ನು (15 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರ)ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref><ref>[http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf ಆನ್ ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಅಂಡ್ ರೆಕಮೆಂಡೆಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821172158/http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf |date=2013-08-21 }} (PDF), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]], ನವೆಂಬರ್ 2007, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ""ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಹಡಗುಗಳ ತಂಡದಲ್ಲಿ, ಐದು ದೋಣಿಗಳು ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 104 ಬರಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ".</ref> ನದಿ ದಾಟುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 50-ಸೆಂಟು ಬಾಡಿಗೆ ಇದ್ದುದು ರದ್ದುಗೊಂಡ ನಂತರ 1997ರಿಂದ ಶುಲ್ಕ-ರಹಿತವಾಗಿದೆ.<ref>ಹಾಲೋವೇ, ಲಿನೆಟ್ಟ್. [https://www.nytimes.com/1997/04/29/nyregion/mayor-to-end-50-cent-fare-on-si-ferry.html "ಮೇಯರ್ ಟು ಎಂಡ್ 50-ಸೆಂಟ್ ಫೇರ್ ಆನ್ S.I. ಫೆರ್ರಿ"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 1997, ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮೇಯರ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ W. ಗಿಯೂಲಯಾನಿ, ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ ಮೇಲಿನ 50-ಸೇಂಟ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಾಗಿ ನೆನ್ನೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ."</ref> [[ಚಿತ್ರ:Penn Station NYC main entrance.jpg|thumb|ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಕೇಂದ್ರ, ಇದು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.]] ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]]ಅನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನಿರತವಾಗಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ-ಒಂದರಷ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://mta.info/mta/network.htm ದಿ MTA ನೆಟ್ವರ್ಕ್], [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ]], ಮೇ 17, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಎಂಟ್ರ್ಯಾಕ್‌]] ನಗರದೊಳಗಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಿಂದ [[ಬೋಸ್ಟನ್]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]], [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C.]] ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ; [[ನಗರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ಗೆ, ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಟೊರೊಂಟೊ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್]]‌ಗೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದಂತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಮಧ್ಯೆ ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯ ಕೆಳಗಡೆ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 120,000 ವಾಹನಗಳ ಚಲಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ [[ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]ವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nycroads.com/crossings/lincoln/ ಲಿಂಕನ್ ಟನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಓವರ್ವ್ಯೂ], NYCRoads.com. ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಂಕನ್ ಟನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಸರಿಸುಮಾರು 120,000 ವಾಹನಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ (AADT), ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟ ವಾಹನ ಸಂಚಾರದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ."</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನ]] ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸರಕು ಹಡಗುಗಳ ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಡ್ಸನ್‌ಅನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಏರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸೇತುವೆಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]ವು 1940ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಅದು ಕೇಂದ್ರ-ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.nycroads.com/crossings/queens-midtown/ ಕ್ವೀನ್ಸ್-ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಟನಲ್], NYCRoads.com. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಟ್ವಿನ್-ಟ್ಯೂಬ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ನವೆಂಬರ್ 15, 1940ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಅದು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಯೋಜನೆಯೆನಿಸಿತ್ತು."</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌]] ಇದರ ಮ‌ೂಲಕ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>"ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದವರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೆ ಮೊದಲಿಗರು; ಉದ್ಘಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಆದ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ನೂರಾರು ವಾಹನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ನವೆಂಬರ್ 9, 1940. ಪುಟ. 19.</ref> [[FDR ಡ್ರೈವ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್ ಡ್ರೈವ್]] ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಗುವ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಜಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾಸಸ್]]‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಕೆನ್ನಿಕಾಟ್, ಫಿಲಿಪ್. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/09/AR2007030900449.html "ಏ ಬಿಲ್ಡರ್ ಹೂ ವೆಂಟ್ ಟು ಟೌನ್: ರಾಬರ್ಟ್ ಮೋಸೆಸ್ ಶೇಪ್ಡ್ ಮಾಡ್ರನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಫಾರ್ ಬೆಟರ್ ಅಂಡ್ ಫಾರ್ ವರ್ಸ್"] ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್]]'', ಮಾರ್ಚ್ 11, 2007, ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಅವನ ಸಾಧನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ: ಏಳು ಸೇತುವೆಗಳು, 15 ಮೋಟಾರುದಾರಿಗಳು, 16 ವಿಶಾಲ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಹೈವೇ ಹಾಗು ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್ ಡ್ರೈವ್..."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮ‌ೂರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[US ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌]], [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್]]ಅನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ [[ಜಾನ್ F. ಕೆನಡಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯ [[ನೆವಾರ್ಕ್ ಲಿಬರ್ಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿಯೋಜಿತ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವವರೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref> ಯು, ರೋಜರ್. [http://www.usatoday.com/money/biztravel/2006-12-10-check-in-copter_x.htm ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಚೆಕ್-ಇನ್:ಸ್ಪೀಡಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಫ್ರಂ ನೆವಾರ್ಕ್ ಟು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮಿಂಗ್], ''[[USA ಟುಡೆ]]'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2006. ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಶುದ್ಧಗಾಳಿಯ ಡೀಸೆಲ್-[[ಬೆರಕೆಯ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]]ದ ಬಸ್‌ಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಮೊದಲ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.<ref>[http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಎಲ್ಲೊ ಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ಗೋ ಗ್ರೀನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |date=2009-01-07 }} [[ಸಿಎರ್ರ ಕ್ಲಬ್]] ದಿನಾಂಕ 1 ಜುಲೈ, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಪ್ರಯೋಜನಗಳು === ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸೊಲಿಡೇಟೆಡ್ ಎಡಿಸನ್‌]] ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರವು ಮೊದಲು ಬಂಡವಾಳ-ತೊಡಗಿಸಿದವನ-ಸ್ವಂತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆ [[ಥಾಮಸ್ ಎಡಿಸನ್‌]]ನ [[ಎಡಿಸನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಇಲ್ಯುಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಮ‌ೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪೆನಿಯು ಅದರ [[ಪರ್ಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್]]ನಿಂದ [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನ ಒಂದು-ಚದರ ಮೈಲು ಪ್ರದೇಶದ 59 ಗ್ರಾಹಕರ 800 ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳಿಗೆ 110 [[ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ]]‌ [[ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್]] (DC)ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಒಂದು ಜನರೇಟರ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು 1882ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071230233440/http://www.eei.org/industry_issues/industry_overview_and_statistics/history/index.htm "History of the Electric Power Industry"], [[ಎಡಿಸನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌‌]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಆವಿಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 105&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (169&nbsp;ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ಆವಿಯ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸುಮಾರು 1,800ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಗೆ, ಬಿಸಿನೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ<ref>ರಯ್, C. ಕ್ಲೈಬೋರ್ನೆ. [https://www.nytimes.com/1992/05/12/science/q-a-931992.html "Q&amp;A"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 12, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಪೀಡನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಕ್ರ, ತಂಪಾಗುವಿಕೆ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗು ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಹವಾ-ನಿಯಂತ್ರಕವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. Mr. ಸರ್ನೋ ಹೇಳುವಂತೆ, ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಸಂಪೀಡಕವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆವಿ ಚಕ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ವಿದ್ಯುತ್ ಆಧಾರಿತ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದಲ್ಲ."</ref> ಆವಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.coned.com/history/steam.asp ಏ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌: ಸ್ಟೀಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060312062632/http://www.coned.com/history/steam.asp |date=2006-03-12 }}, [[ಕನ್ಸೊಲಿಡೇಟೆಡ್ ಎಡಿಸನ್‌]]. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಕೇಬಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌]] ಹಾಗು ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ವೆರಿಜಾನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ [[AT&amp;T]] ಸೌಕರ್ಯವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ [[ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪಾದ ನೀರಿನ]] ಎರಡು ನದಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ನಗರವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೆ ಈ ಪೂರೈಕೆಯು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ನಗರವು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಟನ್ ಅಕ್ವೆಡಕ್ಟ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಇದು 1842ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಕ್ರಾಟನ್ ನದಿ]]ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನೀರನ್ನು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[42ನೇ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]‌ವಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲೆ [[ಹೈ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]]‌ನ ಮ‌ೂಲಕ ಕೆಳಗಡೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾಹಕರ ನಲ್ಲಿಗಳಿಗೆ ಓರಣವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಳವೆಗಳ ಜಾಲದ ಮ‌ೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ'ಸ್ ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಸಿಸ್ಟಂ: ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020045452/http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml |date=2015-10-20 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವೈರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]] ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ನೀರನ್ನು [[ಕ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕಿಲ್ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್]]‌ನ 2,000 ಚದರ ಮೈಲು (5,180&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಿತ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರು ಶೋಧನೆ ಕಾರ್ಯವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ ಹಾಗಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಕ್ಲೋರಿನೀಕರಣ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html |title="Maintaining Water Quality that Satisfies Customers: New York City Watershed Agricultural Program." |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624232329/http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html |url-status=dead }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]], ನವೆಂಬರ್ 20, 1998. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/wsstate.shtml "2005 ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಅಂಡ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ರೀಪೋರ್ಟ್"], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಶನ್]]. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ಗೆ ನೀರು 1917ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1936ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 1]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 2]]ರ ಮ‌ೂಲಕ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 3]]ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು 1970ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎರಡು ಇತರ ಸುರಂಗಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 1.2&nbsp;ಶತಕೋಟಿ ಗ್ಯಾಲನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref>ಚಾನ್, ಸೇವೆಲ್. [https://www.nytimes.com/2006/08/10/nyregion/10tunnel.html?ex=1312862400&amp;en=d8d98e5d189bd599&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss "ಟನಲರ್ಸ್ ಹಿಟ್ ಸಂಥಿಂಗ್ ಬಿಗ್: ಏ ಮೈಲ್ ಸ್ಟೋನ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', August 10, 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನಿಟೇಶನ್]] ನಗರದ ಕೊಳಚೆ ತೆಗೆಯಲು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml ಅಬೌಟ್ DSNY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523110528/http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml |date=2007-05-23 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನಿಟೆಶನ್]], ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನಗರದ ಕಸವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2001ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನ [[ಫ್ರೆಶ್ ಕಿಲ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್]] ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, ವರ್ಜಿನಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ (ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಗಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮ‌ೂಲಕ) ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಾಶಿಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> ಬರ್ಗರ್, ಮೈಕಲ್ ಹಾಗು ಸ್ಟೆವರ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://www.gothamgazette.com/iotw/garbage/ "ಗಾರ್ಬೇಜ್ ಆಫ್ಟರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಕಿಲ್ಲ್ಸ್"], ''[[ಗೋಥಂ ಗಜೆಟ್]]'', ಜನವರಿ 28, 2001. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಸಾಗಣೆ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಸವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಸದಿಂದ-ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಂತೆ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅವುಗಳ ಕಸವನ್ನು ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:New York Public Library May 2011.JPG|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಮಧ್ಯದ ಬ್ಲಾಕ್, ನಿರ್ಮಾಣ 1897-1911, ಕಾರ್ರೆರೆ ಹಾಗು ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು (ಜೂನ್ 2003). ಇದು ಫ್ಲಾಗ್ ಶಿಪ್(ನೌಕಾಬಲಾಧಿಪತಿಯ ಹಡಗು)ಲೈಬ್ರರಿ ಕಟ್ಟಡ; ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು NY ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು 1.1 ದಶಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ<ref>[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/New-York-Education-and-Research.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಎಜುಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್],ಸಿಟಿ ಡಾಟಾ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]]‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ಗೂಟ್ಮ್ಯಾನ್, ಎಲಿಸ್ಸ. [https://www.nytimes.com/2006/09/05/nyregion/05schools.html "ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ಏ ಸಿಸ್ಟಂ ಬೀಯಿಂಗ್ ರೀಮೇಡ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 5, 2006. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಶಾಲೆಗಳಾದ [[ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೆಂಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಫಿಯೊರೆಲ್ಲೊ H. ಲಾಗ್ವಾರ್ಡಿಯ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]], [[ಮುರ್ರಿ ಬರ್ಗ್‌ಟ್ರಾಮ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್]], [[ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾಥ್, ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಟ್ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. [[ಬಾರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]]‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಹೊಸ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಶಾಲೆ [[ಬಾರ್ಡ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಅರ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್]] ನಗರದಾದ್ಯಂತದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]‌ನ [[ಬ್ರಿಯರ್ಲಿ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಡಾಲ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬ್ರೌವ್ನಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಸ್ಪೆನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಚಾಪಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ನೈಟಿಂಗಲೆ-ಬ್ಯಾಂಫೋರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್]] ಹಾಗೂ [[ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನ [[ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್]]. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. U.S.ನ ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಶಾಲೆ ಲಾ ಸ್ಕೌಲ ಡಿ ಇಟಾಲಿಯ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.lascuoladitalia.org/about/ ಲಾ ಸ್ಕೌಲ ಡ'ಇಟಾಲಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704201630/http://www.lascuoladitalia.org/about/ |date=2010-07-04 }}, ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> 2003ರ ಪ್ರಕಾರ 52.3%ನಷ್ಟು 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗರು ಸ್ನಾತಕ ಪದವೀಧರರು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R02T050.htm ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ 25 ಇಯರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಓವರ್ ಹೂ ಹ್ಯಾವ್ ಕಂಪ್ಲೀಟೆಡ್ ಏ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್ ಡಿಗ್ರಿ], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೋ. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2005ರ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 60%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರು ಹಾಗೂ 25%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮ‌ೂಲಕ ರಾಷ್ಟದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರನ್ನು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ ಗೀಹನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್. [https://www.nytimes.com/2006/08/16/nyregion/16degrees.html "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಏರಿಯ ಇಸ್ ಏ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಫಾರ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೇಟ್ಸ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', August 16, 2006. ಮಾರ್ಚ್ 27, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಐದರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಓದನ್ನು ಕಲಿತ ಜನರು ಇಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (NYU), [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಕೂಪರ್ ಯ‌ೂನಿಯನ್]], [[ಫೋರ್ಧ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ದ ಜ್ಯುಲಿಯಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬರ್ಕೆಲಿ ಕಾಲೇಜ್]], [[ದ ನ್ಯೂ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಯೆಶಿವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]. ಇತರ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಪ್ ಎಜುಕೇಶನ್]], [[ಬೊರಿಕ್ವ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಥಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ]], [[ಮ್ಯಾರಿಮೌಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]], [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], [[ಪೇಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ವಿಶ್ವಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], [[ಟೌರೊ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಯ‌ೂನಿಯನ್ ಥಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ - [[ದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ರೊಚೆಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಾಡಳಿತದ ಕಾಲೇಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ಸಿಟಿ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] (CUNY) ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 226,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ವಯಸ್ಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://web.cuny.edu/about/index.html ದಿ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇಸ್ ದಿ ನೇಶನ್'ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅರ್ಬನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115005225/http://web.cuny.edu/about/index.html |date=2010-01-15 }}, [[City ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ…"</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಂದಿ CUNYನಿಂದ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ CUNY ಉನ್ನತ ಕಾಲೇಜುಗಳೆಂದರೆ: [[ಬರುಚ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜಾನ್ ಜೇ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]] ಮತ್ತು [[CUNY ಗ್ರ್ಯಾಜ್ವೇಟ್ ಸೆಂಟರ್]] (ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರ್ ಪದವಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ). ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ CUNY ಸುಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜು - [[ಬರೋ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]]. [[ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಫ್ಯಾಶನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], [[ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆಪ್ಟೊಮೆಟ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೋನಿ ಬ್ರೂಕ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ - ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan|author=New York City Economic Development Corporation|url=http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1|date=2004-11-18|accessdate=2006-07-19}}</ref> ಈ ನಗರವು U.S. ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಎರಡನೆ-ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಟೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್]]‌ನಿಂದ.<ref>{{cite web|title=NIH Domestic Institutions Awards Ranked by City, Fiscal Year 2003|author=National Institutes of Health|date=2003|url=http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|accessdate=2009-06-30|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|url-status=dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾಂಶವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಸ್ಲೋನ್-ಕೆಟರಿಂಗ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಮೌಂಟ್ ಸಿನೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಆಂಡ್ ಸರ್ಜಿಯಾನ್ಸ್]], [[ವೈಲ್ ಕಾರ್ನೆಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಇದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|title=Nation's Largest Libraries|publisher=LibrarySpot|accessdate=2007-06-06|archive-date=2007-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಿಡ್-ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ, ಡಾನೆಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸೆಂಟರ್, ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಫಾರ್ ದ ಪರ್ಫೋರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಆಂಡ್ರಿವ್ ಹೈಸ್ಕೆಲ್ ಬ್ರೈಲೆ ಆಂಡ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಬುಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಆಂಡ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ — ಮೊದಲಾದ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಐದು ಘಟಕಗಳೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.<ref>[http://www.nypl.org/branch/central/ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೈಬ್ರರೀಸ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಜೂನ್‌ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 35ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.nypl.org/hours/index.cfm?Trg=1&amp;b=mn ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮ್ಯಾಪ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. ಜೂನ್ 6, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] * [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನೀಕರಣ]] * [[ಮಿಡ್‍ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] * [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ಸಾವಿಂಗ್ ಆಫ್ (ಕಟ್ಟುಕಥೆ)]] * [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಳನಾಡು]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Manhattan}} === ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === * [http://www.mbpo.org/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್] * [http://www.nyc.gov/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸರಕಾರ] === ಭೂಪಟಗಳು, ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರಗಳು === * [http://kpblm.info/map_of_manhattan_new_york_city.html ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿವರಾತ್ಮಕ ಭೂಪಟ] * [http://www.upnext.com/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ 3D ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524080321/http://upnext.com/ |date=2010-05-24 }} * www.radicalcartography.net ನಿಂದ ಪಡೆದ [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-heights ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರದ] ಮತ್ತು [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-value ಭೂಸ್ವತ್ತಿನ] ನಕ್ಷೆಗಳು, [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-dev ತಾತ್ವಿಕ] ಮತ್ತು [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-far ವಲಯ-ರಚನೆ ಆಧಾರಿತ] ನಕ್ಷೆಗಳು * [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402135944/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg |date=2012-04-02 }}, [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421214555/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg |date=2012-04-21 }} ಮತ್ತು [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg ಆದಾಯ ಮಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421214558/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg |date=2012-04-21 }} === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರಗಳು === * [http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ 1729ರ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812125529/http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html |date=2011-08-12 }} * ವಿಲಿಯಂ J. ಬ್ರಾಡ್, [https://www.nytimes.com/2007/10/30/science/30manh.html ವೈ ದೆ ಕಾಲ್ಡ್ ಇಟ್ ದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 1940ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಣು ಬಾಂಬ್ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹತ್ತು ಸೈಟ್‌ಗಳು === ಸಮುದಾಯ ಚರ್ಚೆಗಳು === * [http://www.nycmanhattan.info/ NYC ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಡಿಸ್ಕಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721230136/http://www.nycmanhattan.info/ |date=2011-07-21 }} ''(ಮೇ 18ರ 2009ರ ತರುವಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ)'' * [http://new-york-forum.com/ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಫೋರಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524170211/http://new-york-forum.com/ |date=2017-05-24 }} * [http://www.blog.theofficelinks.com/ NYC ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಆಫೀಸ್ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ ಅಡ್ವೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507133336/http://blog.theofficelinks.com/ |date=2010-05-07 }} === ಸಾಮಾನ್ಯ === * {{wikivoyage|New York City}} {{Navboxes|list1= {{New York City}} {{New York}} }} {{Coord|40|43|42|N|73|59|39|W|type:city_region:US-NY|display=title}} {{Commonscat|Manhattan, New York City}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1624ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] h90ijsh9rjcv9mfan9vka01c0p3c239 0 23318 1375661 1365248 2026-06-22T07:55:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375661 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer biography | playername = Shoaib Akhtar | image = Shoaib_Akhtar.jpg | country = Pakistan | fullname = Shoaib Akhtar | nickname = The Rawalpindi Express | living = true | dayofbirth = 13 | monthofbirth = 8 | yearofbirth = 1975 | placeofbirth = [[Rawalpindi]] | countryofbirth = [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | heightft = 5 | heightinch = 11 | heightm = | batting = Right handed | bowling = Right arm [[Fast bowling|fast]] | role = [[Bowler (cricket)|Bowler]] | international = true | testdebutdate = 29 November | testdebutyear = 1997 | testdebutagainst = West Indies | testcap = 150 | lasttestdate = 8 December | lasttestyear = 2007 | lasttestagainst = India | odidebutdate = 28 March | odidebutyear = 1998 | odidebutagainst = Zimbabwe | odicap = 123 | lastodidate = 3 May | lastodiyear = 2009 | lastodiagainst = Australia | odishirt = | | columns = 4 | column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್]] | matches1 = 46 | runs1 = 544 | bat avg1 = 10.07 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 47 | deliveries1 = 8,143 | wickets1 = 178 | bowl avg1 = 25.69 | fivefor1 = 12 | tenfor1 = 2 | best bowling1 = 6/11 | catches/stumpings1 = 12/– | column2 = [[One Day International]] | matches2 = 144 | runs2 = 373 | bat avg2 = 9.81 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 43 | deliveries2 = 6,798 | wickets2 = 223 | bowl avg2 = 21.85 | fivefor2 = 4 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 6/16 | catches/stumpings2 = 17/– | column3 = [[First-class cricket]] | matches3 = 133 | runs3 = 1,670 | bat avg3 = 12.27 | 100s/50s3 = 0/1 | top score3 = 59[[not out|*]] | deliveries3 = 20,460 | wickets3 = 467 | bowl avg3 = 21.26 | fivefor3 = 28 | tenfor3 = 2 | best bowling3 = 6/11 | catches/stumpings3 = 41/– | column4 = [[List A cricket]] | matches4 = 195 | runs4 = 811 | bat avg4 = 12.10 | 100s/50s4 = 0/1 | top score4 = 56 | deliveries4 = 9,306 | wickets4 = 301 | bowl avg4 = 21.46 | fivefor4 = 6 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 6/16 | catches/stumpings4 = 30/– | date = 9 May | year = 2009 | source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/5/5634/5634.html CricketArchive }} '''ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌''' ರು ([[ಪಂಜಾಬೀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|شعیب اختر}}}}; [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌]]ನ [[ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನನ 13 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1975) ಓರ್ವ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ]] ಬಲಗೈ ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌ ಆಗಿದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಅಧಿಕ [[ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ 161.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ (100.2&nbsp;mph) ವೇಗದಲ್ಲಿ ಎಸೆತ/ಬೌಲಿಂಗ್‌ವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜಡ/ನಿರ್ಜೀವ ಪಿಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೇಗದ ಯಾರ್ಕರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬೌನ್ಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಬಲ್ಲ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರನ್ನು ಮಾರಕರನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿವಾದದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದವರೇ ಅಲ್ಲ, ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಸಾಂಘಿಕ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಲ್ಲವೆಂಬ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶೋಯೆಬ್‌ ಅವರನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದಾದ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಿಷೇಧಿತ ಮದ್ದುಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವರದಿಯಿಂದ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಕಳಂಕಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ್ದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಸಹಆಟಗಾರ [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್‌]]ರೊಡನೆ ಬೀದಿರಂಪ/ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ PCBಯು ಶೋಯೆಬ್‌ ಅವರ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತ್ತು.<ref>{{cite news | url = http://in.sports.yahoo.com/070907/139/6kgvi.html | title = PCB bans Shoaib Akhtar for an indefinite period | access-date = 2010-05-13 | archive-date = 2008-04-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080420184447/http://in.sports.yahoo.com/070907/139/6kgvi.html | url-status = dead }}</ref> 1 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಂದು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅವರ ಮೇಲೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://ibnlive.com/news/shoaib-akhtar-gets-5year-ban-for-foul-delivery---its-unfair/62443-5.html |title=ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ ಅವಾಚ್ಯ ಪದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ 5-ವರ್ಷ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದರು {{!}} ಇದು ಅನ್ಯಾಯ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403102400/http://www.ibnlive.com/news/shoaib-akhtar-gets-5year-ban-for-foul-delivery---its-unfair/62443-5.html |url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2008ರ ಹಾಗೆ, [[ಲಾಹೋರ್‌ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ 5 ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಅಮಾನತ್ತಿನಲ್ಲಿರಿಸಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಶೋಯೆಬ್‌ರವರನ್ನು ಕೆನಡಾದ [[ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟ್ವೆಂಟಿ20]] ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ 15-ಮಂದಿಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url = http://content-usa.cricinfo.com/pakistan/content/story/372804.html | title = Shoaib in for Canada, not Yousuf }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು == ಶೋಯೆಬ್‌ರವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯ ಸನಿಹದ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣ ಮೋರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಮೋರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಾಕ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ರಿಫೈನರಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆಯವರು [[ಪಂಜಾಬೀ]]ಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರ ತಾಯಿಯು [[ಪಖ್‌ಟೂನ್‌/ಪಾಖ್‌ಟೂನ್‌]] ಜನಾಂಗದವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶೋಯೆಬ್‌ ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೋರ್ಗಾದ ಎಲಿಯಟ್‌ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯ ಅಸ್ಘರ್‌ ಮಾಲ್‌ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. == ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತಹಾ ಸಾಧನೆಗಳ ಓಟವು 1999ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವಾದ ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧದ ಪೂರ್ವ-ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. [[ಶಾರ್ಜ|ಷಾರ್ಜಾ]] ಹಾಗೂ ನಂತರ [[1999ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಅಸಾಧಾರಣ ಎಸೆತ/ಬೌಲಿಂಗ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಾಧನೆಯು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್‌ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 1999ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸದರಲ್ಲಿ ಸಚಿನ್‌ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಹುಲ್‌ ದ್ರಾವಿಡ್‌ರವರ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಂಟು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವೀ ಎಸೆತಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. ಅದು ಶೋಯೆಬ್‌'ರು ಸಚಿನ್‌ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್‌ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಶೋಯೆಬ್‌ ಸಚಿನ್‌ಗೆ ಬೌಲ್‌ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಥಮ ಎಸೆತವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 2002ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧ ಚುರುಕಾದ ಎಸೆತ/ಬೌಲಿಂಗ್‌ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತೋರಿದರು. 2003ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ವಿಪರೀತ ಪ್ರಚಾರದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಫಲತೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಅದರ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ತಂಡದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ವಿರುದ್ಧದ [[೨೦೦೪|2004]]ರ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರದಿಂದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೂ 2004ರಲ್ಲಿಯೇ [[ಭಾರತ]]ದ ವಿರುದ್ಧದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ನಾಯಕ [[ಇಂಜಮಾಮ್‌-ಉಲ್‌-ಹಕ್‌]]ರು ತಂಡದ ಬದ್ಧತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಂತೆ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನೆಪ ಹೂಡಿ ಮೈದಾನದಿಂದ ಹೊರನಡೆದಾಗ ಸರಣಿಯು ವಿವಾದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಇಂಜಮಾಮ್‌-ಉಲ್‌-ಹಕ್‌]] ಹಾಗೂ ತರಬೇತುದಾರ [[ಬಾಬ್‌ ವೂಲ್ಮರ್‌]]ರವರುಗಳೊಂದಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ PCBಯು ನೇಮಿಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯು ಆತನಿಗೆ ಆದ ಗಾಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು, ಎಲ್ಲಾ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು.<ref>{{cite web | year = 2004 | url = http://www.cricinfo.com/pakistan/content/story/140776.html | title = Bone scan puts Akhtar in the clear | accessdate = 2006-04-10 }}</ref> [[೨೦೦೫|2005]]ರಲ್ಲಿ, ಶೋಯೆಬ್‌ ತನ್ನ ತಂಡದ ಪ್ರಬಲ ಬೌಲರ್‌ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ವಿರುದ್ಧದ ಮೂರು-[[ಟೆಸ್ಟ್‌ಪಂದ್ಯ]]ಗಳ ಸ್ವದೇಶೀ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾ, ನಿರ್ಜೀವ/ಜಡ [[ಪಿಚ್‌ಗಳಲ್ಲೂ]] ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತಹಾ ಎಸೆತ/ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಸರಣಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಚೆಂಡಿನ ಬಳಕೆಯು ಆಂಗ್ಲ ದಾಂಡಿಗರ/ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಆಡಲಾರದಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅವರು ಹದಿನೇಳು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸರಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಕೆಟ್‌ ಪಡೆದವರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಆತನ [[ಸ್ವಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ]] ನಿಲುವು ಹಾಗೂ ತಂಡದ ಮೇಲಿರುವ ಬದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ಷೈರ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್‌ ಎಲಿಯಟ್‌ರೂ ಮಾಡಿದ ಟೀಕೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಟೀಕೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಆತನ ಪುನರಾಗಮನವು ಕೂಡಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಆತನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು "ಎರಡೂ ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ನನ್ನ ಭಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ (ಶೋಯೆಬ್‌) ಆತನಿರಬಹುದು" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಆಂಗ್ಲ ನಾಯಕ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ವಾಘನ್‌]]ರೂ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | year = 2004 | url = http://www.cricinfo.com/ci/content/story/228332.html | title = Vaughan - Batsmen to blame | accessdate = 2006-04-10 }}</ref> 100.2&nbsp;mph ಎಸೆತದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಎಸೆತ/ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ 100 mphಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಬೌಲರ್‌‌, ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿರುವರಲ್ಲದೇ, ಆ ಎಸೆತವು ಇದುವರೆಗೂ ಅತಿ ವೇಗದ್ದೆಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 29, 2007ರಂದು ಅಖ್ತರ್‌ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ 13-ಪಂದ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ಐದನೇ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧಾರಕ ODI ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 4-43ರ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ [[2007ರ ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸ]]ಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 16-ಮಂದಿಯ ತಂಡ‌ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಅವರು ಯಾವುದೇ ಘಟನೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ರಾಣಾ ಭಗವಾನ್‌ದಾಸ್‌]] ಒಮ್ಮೆ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ದಂತಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=The law is equal for everyone in Pakistan|url=http://in.rediff.com/news/2006/feb/14inter1.htm|author=Rediffnews|quote=I have little interest in cricket. People are crazy about cricket and we feel happy when our country wins. The names of Hanif Mohammad, Imran Khan, Shoaib Akhtar all come to my mind once I think about cricket. These are legends of Pakistani cricket}}</ref> === ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:Shoaib Akhtar2.jpg|thumb|ಸ್ವಹಸ್ತಾಕ್ಷರ ಹಾಕುತ್ತಿರುವ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌]] ಶೋಯೆಬ್‌ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಆಂಗ್ಲ]] [[ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೌಂಟಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದಾರೆ : [[ಸೋಮರ್‌ಸೆಟ್‌]] (2001), [[ಡು/ದುರ್ಹಾಮ್‌]] (2003 ಹಾಗೂ 2004) ಹಾಗೂ [[ವರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ಷೈರ್‌]] (2005). ಅವರು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡು/ದುರ್ಹಾಮ್‌ ಪರವಾಗಿ ಸೋಮರ್‌ಸೆಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ 2003ರ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ 5-35 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ಷೈರ್‌ನ ಪರವಾಗಿ [[ಗ್ಲಾಮೋರ್ಗನ್‌]]ನ ವಿರುದ್ಧ 6-16 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು) ಅವರು ಆರೋಗ್ಯ/ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲಿದರಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಆರೋಪವನ್ನೂ ಎದುರಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ : ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್‌ ಎಲಿಯಟ್‌ "ಆ ತರಹದ ಆಟಗಾರರು ನಮ್ಮ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ತಕ್ಕವರಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ, ಶೋಯೆಬ್‌ರು ತಾವಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲಬ್‌ಗೂ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ. ಅವರೊಬ್ಬ ಮಹಾತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಕೇವಲ ತಮಗನಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು."<ref> {{cite web | url=http://content-uk.cricinfo.com/wisdencricketer/content/current/story/295629.html | title=Dodgy overseas signings | author=Steve Pittard and John Stern | date=2007-05-24 | accessdate=2007-05-24 | publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> === ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರಿಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ === ಶೋಯೆಬ್‌ IPLನ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲ್ಕತಾ ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌]]ನ ಪರವಾಗಿ [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್‌]]ನ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡ ಪುನರಾಗಮನ ಮಾಡಿದರು}. 133 ರನ್ನುಗಳ ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು, ಶೋಯೆಬ್‌ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್‌ ತಂಡವನ್ನು 110ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಅವರು ಮೂರು ಓವರ್‌ಗಳಿಂದ 4-11ರ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಪಡೆದ ಸಾಧನೆಯು ಅವರನ್ನು, ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹರನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/ipl/engine/match/336017.html ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ - 35ನೇ ಪಂದ್ಯ, ಕೋಲ್ಕತಾ ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌ v ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್‌]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-14ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://content-uk.cricinfo.com/ipl/content/story/350889.html ಶೋಯೆಬ್‌ ಲೀಡ್ಸ್‌ ಡೆಲ್ಲಿ ಡ್ರಬ್ಬಿಂಗ್‌ ]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-14ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಯಾವುದೇ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಶೋಯೆಬ್‌, "ನಾನು ಕೇವಲ ಪಂದ್ಯ ಗೆಲ್ಲುವುದನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದೆ ಅಷ್ಟೇ" ಎಂದರು." ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌' ನಾಯಕ [[ಸೌರವ್‌ ಗಂಗೂಲಿ]]ಯವರೂ ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು, "ಅವರು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನೇಕ [ವಿಚಾರಗಳು ] ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಂದರು...ಆದರೆ ಅವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ತೋರಿದರು."<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/ipl/content/story/350924.html ನಾನು ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರುವ ಅಂಶಗಳಿಲ್ಲ - ಶೋಯೆಬ್]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-14ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ರನ್ನು ಅವರ IPL ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಅವರ ಗಾಯಗಳ ಇತಿಹಾಸದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವರದಿಗಳಿದ್ದರೂ ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌'ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ವರದಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌ರೊಡನೆ ಇನ್ನೂ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ<ref>[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=Cricket&amp;id=17bf6288-951d-443d-8757-d1df2115ea54&amp;&amp;IsCricket=true&amp;Headline=Knight+Riders+in+talks+with+Akhtar+for+his+future ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214073140/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=Cricket&id=17bf6288-951d-443d-8757-d1df2115ea54&&IsCricket=true&Headline=Knight+Riders+in+talks+with+Akhtar+for+his+future |date=2009-02-14 }}, ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2009</ref>. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಸೆತ/ಬೌಲಿಂಗ್‌ ದಾಖಲೆಗಳು == ==== ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಐದು-ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗಳಿಕೆಗಳು ==== {|class="wikitable" style="font-size: 100%" align="center" width:"100%" !colspan=7|ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಐದು-ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗಳಿಕೆಗಳು |- ! width="40"|ಸಂಖ್ಯೆ !! width="50"|ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು !! width="50"|ಪಂದ್ಯ !! width="100"|ವಿರುದ್ಧ !! width="150"|ನಗರ/ರಾಷ್ಟ್ರ !! width="200"|ಸ್ಥಳ !! width="50"|ಋತು/ಸಮಯ/ಕಾಲ |- | '''1''' || 5/43 || 3 || [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] || [[ಡರ್ಬನ್‌]], [[S.A.]] || [[ಕಿಂಗ್ಸ್‌ಮೀಡ್‌]] || 1998 |- | '''2''' || 5/75 || 13 || [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] || [[ಪೇಷಾವರ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ಅರ್ಬಾಬ್‌ ನಿಯಾಜ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 1999 |- | '''3''' || 5/24 || 16 || [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]] || [[ಶಾರ್ಜ|ಷಾರ್ಜಾ]], [[UAE]] || [[ಷಾರ್ಜಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2002 |- | '''4''' || 6/11 || 19 || [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[ಕೊಲಂಬೊ|ಕೊಲಂಬೋ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] || [[PSS]] || 2002 |- | '''5''' || 6/50 || 25 || [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್‌]] || [[ಪೇಷಾವರ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ಅರ್ಬಾಬ್‌ ನಿಯಾಜ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2003 |- | '''6''' || 5/48 || 27 || [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ಬೇಸಿನ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌‌]] || 2003 |- | '''7''' || 6/30 || 27 || [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || | [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ಬೇಸಿನ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌‌]] || 2003 |- | '''8''' || 5/60 || 30 || [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] || [[ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ಇಕ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2004 |- | '''9''' || 5/99 || 31 || [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[ಪರ್ತ್‌]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[WACA ಮೈದಾನ]] || 2004 |- | '''10''' || 5/109 || 32 || [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[MCG]] || 2004 |- | '''11''' || 5/71 || 36 || [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] || [[ಲಾಹೋರ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ಗಡ್ಢಾಫಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2005 |} ==== ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು -ವಿಕೆಟ್‌ ಗಳಿಕೆಗಳು ==== {|class="wikitable" style="font-size: 100%" align="center" width:"100%" !colspan=7|ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು -ವಿಕೆಟ್‌ ಗಳಿಕೆಗಳು |- ! width="40"|ಸಂಖ್ಯೆ !! width="50"|ಪಂದ್ಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು !! width="50"|ಪಂದ್ಯ !! width="100"|ವಿರುದ್ಧ !! width="150"|ನಗರ/ರಾಷ್ಟ್ರ !! width="200"|ಸ್ಥಳ !! width="50"|ಋತು/ಸಮಯ/ಕಾಲ |- | '''1''' || 10/80 || 25 || [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್‌]] || [[ಪೇಷಾವರ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ಅರ್ಬಾಬ್‌ ನಿಯಾಜ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2003 |- | '''2''' || 11/78 || 27 || [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ಬೇಸಿನ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌‌]] || 2003 |} ==== ODI ಐದು-ವಿಕೆಟ್‌ ಗಳಿಕೆಗಳು ==== {|class="wikitable" style="font-size: 100%" align="center" width:"100%" !colspan=7|ODI ಐದು-ವಿಕೆಟ್‌ ಗಳಿಕೆಗಳು |- ! width="40"|ಸಂಖ್ಯೆ !! width="50"|ಪಂದ್ಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು !! width="50"|ಪಂದ್ಯ !! width="100"|ವಿರುದ್ಧ !! width="150"|ನಗರ/ರಾಷ್ಟ್ರ !! width="200"|ಸ್ಥಳ !! width="50"|ಋತು/ಸಮಯ/ಕಾಲ |- | '''1''' || 5/19 || 42 || [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ಕರಾಚಿ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2001 |- | '''2''' || 6/16 || 60 || [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] || [[ಬೇಸಿನ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌‌]] || 2002 |- | '''3''' || 5/25 || 64 || [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] || [[GABBA ಮೈದಾನ]] || 2002 |- | '''4''' || 5/54 || 127 || [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] || [[ಲಾಹೋರ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‌]] || [[ಗಡ್ಢಾಫಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] || 2005 |} == ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿವಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು == ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಗಾಯಗಳು/ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು, ವಿವಾದಗಳು, ಹಾಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಮನೋಭಾವ/ನಿಲುವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ವಿಧ್ವಂಸಕ ವೇಗದಿಂದ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತಾರಾಪಟ್ಟ ದೊರಕಿದ ನಂತರ ಅವರು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರದ ಮೋಹಕತೆ/ಗ್ಲಾಮರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 100 mphಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಿದರೂ, ಅವರ ಮನೋಭಾವ/ನಿಲುವು ಆತನ ಖ್ಯಾತಿ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯ/ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 2003 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ನಾಯಕ [[ವಕಾರ್‌ ಯೂನಿಸ್‌]]ರೊಡನೆ ವಾದ ವಿವಾದದ ಘರ್ಷಣೆ/ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಜಗಳಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದರು. ನಂತರ ಯೂನಿಸ್‌ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಉಳಿದ ಆಟಗಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಆತನನ್ನೂ ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2003ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತ್ರಿಕೋನ ಸರಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಚೆಂಡನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು,ಚೆಂಡು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸರ್ವದಾ ಎರಡನೇ ಆಟಗಾರರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಒಂದು ಟೆಸ್ಟ್‌‌ ಹಾಗೂ ಎರಡು ODIಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಪಾಲ್‌ ಆಡಮ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಅವಾಚ್ಯ ಪದದಿಂದ ನಿಂದಿಸಿದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ 2004ರ ಸ್ವದೇಶೀ/ಸ್ವದೇಶ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಮಣಿಕಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಬೆನ್ನಿನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಂತಿಮ ಟೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಘಾತ/ಗಾಯದ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಪಂದ್ಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆಸೆತ/ಬೌಲ್‌ ಮಾಡದೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಬಂದು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತೆಯೇ ಆಹ್ಲಾದಿಸುತ್ತಾ ಆಟವಾಡಿ ಹಲವರ ಹುಬ್ಬೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ನಾಟಕವೆಂದು ಸಿದ್ಧಪಡದಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಂದ್ಯಾನಂತರದ ಪತ್ರಿಕಾ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್‌ರು ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದಾಗ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಕುಂದು ಬಂದಿತು. ಅವರ ದುರುಪಯೋಗದ ನಡವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಭಾಗಶಃ ರಾಜಕೀಯದಿಂದಾಗಿ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ತರಬೇತುದಾರರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. 2005 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಅಶಿಸ್ತು, ಬದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆ, ಹಾಗೂ ಮನೋಭಾವದ ದೂರುಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಂಬ ಪುಕಾರುಗಳ ನಡುವೆ ಮಂಡಿರಜ್ಜುವಿಗಾದ ಆಘಾತ/ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಾದ ನಂತರ ತಡ ರಾತ್ರಿಯ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ PCB ಅವರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080106102632/http://www.abc.net.au/sport/content/200502/s1305514.htm ABC Sport - ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ - ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ - ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ ಫೈನ್‌ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌‌ ಡಿಸ್ಕೋ ಜಾಂಟ್‌]</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹಆಟಗಾರರು, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅವರಿಂದಲೇ ದೂಷಣೆಗೊಳಗಾದರು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಸೇವನೆಯ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾಗುವವರೆಗೆ ಕೀಲು ಹಾಗೂ ಮೊಣಕಾಲು ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಫೆಬ್ರವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಪಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ತಂಡದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿ, ಅನಿಲ್‌ ಕೌಲ್‌ರು, ICC ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರೋಫಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆ ತಂಡದ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗೀತದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ತರಬೇತುದಾರ ಬಾಬ್‌ ವೂಲ್ಮರ್‌ರಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ನಂತರ ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ವೂಲ್ಮರ್‌ ಈರ್ವರೂ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref>[http://cricket.indiatimes.com/articleshow/374409.cms ಶೋಯೆಬ್‌ ಸ್ಲಾಪ್‌ಡ್‌ ಕೋಚ್‌ ವೂಲ್ಮರ್‌ ಓವರ್‌ i-Pod ಸಾಂಗ್‌ - ನ್ಯೂಸ್‌ - ನ್ಯೂಸ್‌ - ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]</ref> === ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದುಕಳಂಕ === ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 16, 2006ರಂದು [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ಶೋಯೆಬ್‌ರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಉದ್ದೀಪನಮದ್ದು ಸೇವನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಂಡ್ರೋಲಿನ್]]‌ ಪತ್ತೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು [[PCB]] ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>[http://content-usa.cricinfo.com/iccct2006/content/current/story/263238.html Cricinfo - ಆಸಿಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ ಟು ರಿಟರ್ನ್‌ ಹೋಮ್‌]</ref> ಅದಾದ ನಂತರ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು [[ICC ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರೋಫಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ 2006]]ರಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.foxsports.com.au/story/0,8659,20589658-23212,00.html |title=Shoaib returns positive test |date=2006-10-16 |author=Staff writers and wires |work=[[Fox Sports (Australia)|FOX SPORTS Australia]]}}</ref> ಮಾಜಿ PCB ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಂತರ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸತತ "ವಿನಾಯಿತಿ/ನಿರ್ಬಂಧ/ನಿರಾಕರಣೆ"ಗಳಿಂದಾಗಿ ತಮಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಶೋಯೆಬ್‌ರು ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವಿದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://cricket.indiatimes.com/articleshow/2191504.cms ಶೋಯೆಬ್‌ ನೆವರ್‌ ಕೋಆಪರೇಟೆಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಡೋಪ್‌ ಟೆಸ್ಟ್‌ಸ್‌‌: ಷಹರ್ಯಾರ್‌ - ನ್ಯೂಸ್‌ - ನ್ಯೂಸ್‌ - ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಯಕ [[ಇಂಜಮಾಮ್‌ ಉಲ್‌ ಹಕ್]]‌‌ ಕೂಡಾ ಹಿಂದೆಯೇ ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ದುರ್ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರೂ PCBಯು ಅವರ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://paktribune.com/news/index.shtml?158859 |title=ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ - PakTribune |access-date=2010-05-13 |archive-date=2011-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615032601/http://paktribune.com/news/index.shtml?158859 |url-status=dead }}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸುದ್ದಿಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವರದಿಗಳು ಕೇಂದ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯ ಆರಕ್ಷಕರು ಶೋಯೆಬ್‌ರನ್ನು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಸಮೇತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂಧಿಸಿದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದವು. ನಂತರ ಅವರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್‌‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಮೀರಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾರಿಜುವಾನಾದ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನುಕಂಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="autogenerated1" /> ಶೋಯೆಬ್‌ ತಕ್ಷಣವೇ ತಮ್ಮ ನಿರಪರಾಧಿತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ತಾವು ಯಾವುದೇ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿರುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ತಾವು ಸಹಆಟಗಾರರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವವರಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6054724.stm BBC SPORT | ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ | ಷಾಕ್‌ಡ್‌ ಶೋಯೆಬ್‌ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ಸ್‌ಸ್‌ ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್‌ ]</ref> PCBಯ ಆಂಟಿ-ಡೋಪಿಂಗ್‌ ಕಮಿಟಿ/ಮಾದಕವಸ್ತುಬಳಕೆ ನಿರೋಧಕ ಸಮಿತಿಯು (ADC), ಅವರು ಆಸಿಫ್‌ರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಸ್ಟಿರಾಯ್ಡ್‌-ಅಲ್ಲದ ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ್ದುದಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://content-ind.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/266665.html |title=Cricinfo - ಸ್ಯಾಡ್‌ ಬಟ್‌ ವೀ ಹ್ಯಾಡ್‌ ಟು ಮೇಕ್‌ ಆನ್‌ ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್‌ ಆಫ್‌ ಶೋಯೆಬ್‌ - ಅಲಮ್‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2007-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071021104913/http://content-ind.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/266665.html |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ಕಮಿಟಿ/ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ನಿರಪರಾಧಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು. PCBಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ADCಯು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.pcboard.com.pk/Pakistan/Articles/5/5298.html |title=ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ ‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌ - ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128003439/http://pcboard.com.pk/Pakistan/Articles/5/5298.html |url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 1, 2006ರಂದು PCBಯು ಎರಡು-ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶೋಯೆಬ್‌ರನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು-ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್‌ರನ್ನು ಅಮಾನತ್ತಿನಲ್ಲಿರಿಸಿ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಡದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>[http://uk.cricinfo.com/ci/content/current/story/266573.html Cricinfo - ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಸಿಫ್‌ ಬ್ಯಾನ್‌ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಡ್ರಗ್ಸ್‌ ಯೂಸ್‌]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಶೋಯೆಬ್‌ರನ್ನು ಅದಾದ ನಂತರ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸೇವನೆಯ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.stuff.co.nz/stuff/0,2106,3847919a10133,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-13 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927191359/http://www.stuff.co.nz/stuff/0,2106,3847919a10133,00.html |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 5, 2006ರಂದು ತಮ್ಮ ವಕೀಲ [[ಅಬಿದ್‌ ಹಸನ್‌ ಮಿಂಟೋ]]ರ, ಮೂಲಕ ಶೋಯೆಬ್‌ ಮಾಡಿದ ಕೋರಿಕೆಯಿಂದ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://content-usa.cricinfo.com/australia/content/current/story/271241.html Cricinfo - ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಸಿಫ್‌ ಆಕ್ವಿಟ್ಟೆಡ್‌ ]</ref> ==== ಖುಲಾಸೆ ==== ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 5, 2006ರಂದು ಹಿಂದಿನ ಕಮಿಟಿ/ಸಮಿತಿಯು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ್ದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಅವರು ಮಾಡಿದ್ದ ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಲಿಯು ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್‌ರನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು. ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ವಕೀಲ, Mr. [[ಅಬಿದ್‌ ಹಸನ್‌ ಮಿಂಟೊ]]ರಿಂದ ನಡೆದ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿಚಾರಣೆಯ ಬಳಿಕ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂರ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂವರು-ಸದಸ್ಯರ ಕಮಿಟಿ/ಸಮಿತಿಯು ಖುಲಾಸೆಯ ಪರವಾಗಿ ಎರಡು-ಒಂದರ ಮತ ಹಾಕಿತು. ಮಾಜಿ ಟೆಸ್ಟ್‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರ ಹಸೀಬ್‌ ಅಹ್ಸನ್‌ ಹಾಗೂ ಇಬ್ರಾಹಿಂರು ಖುಲಾಸೆಯ ಪರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂರನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾದ ಡ್ಯಾನಿಷ್‌ ಜಹೀರ್‌ರು ಅಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದರು. ತಕ್ಷಣದ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ಆರೋಪ ಮಾಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನೀಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ “ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಸಂದರ್ಭಗಳ”ನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾನಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದುಸೇವನೆ ಪತ್ತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ದೋಷಪೂರಿತವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಕಮಿಟಿ/ಸಮಿತಿಯು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ ಇನ್ನಿತರ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ತಾವು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೂರಕ ಆಹಾರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಈರ್ವರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ PCB ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಕಲ್ಮಶತೆಯು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೇ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://content-pak.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/271241.html |title=Cricinfo - ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಸಿಫ್‌ ಆಕ್ವಿಟ್ಟೆಡ್‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2007-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071222053005/http://content-pak.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/271241.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://content-usa.cricinfo.com/pakistan/content/story/271347.html Cricinfo - ಡೋಪ್‌ ಆನ್‌ ದ ಡೋಪಿಂಗ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಲ್‌]</ref> ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ತಮಗೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದುದಕ್ಕಾಗಿ PCB ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಸೀಮ್‌ ಅಶ್ರಫ್‌ ಅವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಹಆಟಗಾರರು, ನಾಯಕ, ಹಾಗೂ ತರಬೇತುದಾರರು ನೀಡಿದ ನೈತಿಕ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಫಾರ್ಮ್‌ ಮರುಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯ/ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸಲು ಮೊದಲಿಗೆ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಆಟವಾಡಲು PCB ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ 2006ರ Nov-Dec/ನವೆಂ-ಡಿಸೆಂ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದ ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ vs. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ.[http://content-usa.cricinfo.com/pakistan/content/story/271347.html ] ಆದಾಗ್ಯೂ, WADA, [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಂಟಿ-ಡೋಪಿಂಗ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ‌‌'ದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌ಗಳಾದ ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್‌ರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ಲಾ]]ಸನ್ನೆಯಲ್ಲಿನ [[ಕೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಬಿಟ್ರೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಈ ವ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/pakistan/6183997.stm ] ಕ್ರಿಕೆಟ್‌'ನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ICC ಸಂಸ್ಥೆಯು, WADAದ ದರಖಾಸ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿ ತಾವು ಮಾದಕವಸ್ತುಮುಕ್ತ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಬದ್ಧರಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಸಾರಿತು.[https://web.archive.org/web/20080611102600/http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/sports/AS_SPT_CRK_Pakistan_Doping.php] ಮಾರ್ಚ್‌ 1, 2007ರಂದು [[2007ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನ]]ಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ತಂಡಕ್ಕೆ ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ಆಸಿಫ್‌ರ ಹೆಸರಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ತಂಡದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಂಡವು [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್]]‌ಗೆ ಹೊರಡಬೇಕಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು‌. PCBಯೊಂದಿಗೆ ತಂಡದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ಗಾಯಗಳು/ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು. ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸಮರ್ಥರೆಂದು ಘೋಷಿಸದ ಕಾರಣ ಅವರು ಅಧಿಕೃತ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆ ತಪಾಸಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/current/story/281976.html ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ಆಸಿಫ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಿಂದ ಹೊರಗೆ ]:</ref> ಜುಲೈ 2, 2007ರಂದು ಕೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಬಿಟ್ರೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು PCBಯು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ತನ್ನ ಪರಿಧಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/300348.html ಕೋರ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ನೋ ಜ್ಯೂರಿಸ್‌ಡಿಕ್ಷನ್‌ ಇನ್‌ ಡೋಪಿಂಗ್‌ ಕೇಸ್‌]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2007-07-03ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/pakistan/6260498.stm ಕೋರ್ಟ್‌ ಕೆನಾಟ್‌ ರೂಲ್‌ ಆನ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್‌ ಡ್ಯುವೋ]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2007-07-03ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೇ 21, 2009ರಂದು, ಹಿಂದೆ ಚರ್ಮದ ಸೋಂಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದುದು [[ಜನನಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ವೈರಸ್ಸಿನಿಂದುಂಟಾದ ನರಹುಲಿ/ಸಣ್ಣಗಂತಿ]]ಯೆಂದು ಪತ್ತೆಯಾದ ಕಾರಣ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ರನ್ನು ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ತಂಡದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>http://content.cricinfo.com/wt202009/content/story/405415.html</ref> === ಇತರೆ ವಿವಾದಗಳು === ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ಶೋಯೆಬ್‌ ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಅಶಿಸ್ತಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ Rs. 300,000ಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಾ PCBಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಶ್ಲೀಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url = http://in.sports.yahoo.com/070811/139/6jbmc.html | title = Shoaib uses foul language to protest PCB decision | access-date = 2010-05-13 | archive-date = 2012-07-13 | archive-url = https://archive.is/20120713153808/http://in.sports.yahoo.com/070811/139/6jbmc.html | url-status = dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ [[ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20]] ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರವಿರುವ ಹಾಗೆ, ಶೋಯೆಬ್‌ ತಮ್ಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಸಹಆಟಗಾರ [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್]]‌ರನ್ನು ಎಡ ತೊಡೆಗೆ ಮೂಗೇಟಾಗುವಂತೆ ಬ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ ಹೊಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳೆದ್ದವು. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಬ್ಬರೂ ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್‌ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆ/ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಜಗಳ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಸಿಫ್‌ ತಮ್ಮ ಎಡ ತೊಡೆಗೆ ಬ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ ಹೊಡೆತ ತಿಂದರು. ಮೂಲಗಳು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಆಸಿಫ್‌ ಹಾಗೂ [[ಷಾಹಿದ್‌ ಅಫ್ರೀದಿ]] ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾನು ಇಮ್ರಾನ್‌ ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಶೋಯೆಬ್‌ರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಅಂತಹಾ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಜಗಳ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.indianexpress.com/story/215130.html ಶೋಯೆಬ್‌ ಆಸಿಫ್‌ರಿಗೆ ಬ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ ಹೊಡೆದುದಕ್ಕಾಗಿ ತಂಡದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 8, 2007 - [[ದ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]</ref> ಆದ ಆಘಾತ/ಗಾಯವು ಮೂಗೇಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಂಭೀರತೆಯದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಈ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ತಂಡದ ತನಿಖೆಯು ಬಾಕಿ ಇತ್ತು.<ref>{{cite news | url = http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/309867.html | title = Asif injured in dressing room spat by Akhtar }}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ, ಶೋಯೆಬ್‌ರದ್ದೇ ತಪ್ಪೆಂದು ಸಾಬೀತಾದ್ದರಿಂದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಟ್ವೆಂಟಿ20 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ತಂಡದಿಂದ<ref>[http://uk.reuters.com/article/cricketNews/idUKSP16843120070907 ಟ್ವೆಂಟಿ20 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ಗದ್ದಲದ ನಂತರ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರಹೇಳಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221184815/http://uk.reuters.com/article/cricketNews/idUKSP16843120070907 |date=2007-12-21 }} ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 7, 2007 [[ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌]]</ref> ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಸ್ವದೇಶೀ/ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/twenty20wc/content/current/story/309891.html ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಶೋಯೆಬ್‌ರನ್ನು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]</ref> ಅವರು PCBಯಿಂದ 5 ಪಂದ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದರಲ್ಲದೇ ಜೀವಮಾನ ನಿಷೇಧವೂ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20121020032255/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C09%5C08%5Cstory_8-9-2007_pg1_8 ಶೋಯೆಬ್‌ ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದರು] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 8, 2007 [[ಡೈಲಿ ಟೈಮ್ಸ್‌]]</ref> ಶೋಯೆಬ್‌ ನಂತರ "ಆತ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಚಿತ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅದನ್ನು ನನಗೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಅಫ್ರೀದಿಯು ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದ ಅಫ್ರೀದಿ ತಾನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಆಸಿಫ್‌ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು ಎಂದರು.<ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/cricketNews/idUKL0834991020070908 |title=ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ -ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಖ್ತರ್‌ ಘರ್ಷಣೆ/ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆಂದು ಅಫ್ರೀದಿಯ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು {{!}} ಕ್ರೀಡೆಗಳು {{!}} ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ {{!}} ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2007-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219193657/http://uk.reuters.com/article/cricketNews/idUKL0834991020070908 |url-status=dead }}</ref> ಆಸಿಫ್‌ ಕೂಡಾ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ "ಷಾಹಿದ್‌ ಅಫ್ರೀದಿಯವರಿಗೂ ಈ ಜಗಳಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೋಯೆಬ್‌ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿಲ್ಲ" ಎಂದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/007200709102240.htm |title=ಶೋಯೆಬ್‌ ನಿಜವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ : ಆಸಿಫ್‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604112610/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/007200709102240.htm |url-status=dead }}</ref> ಶೋಯೆಬ್‌ ನಂತರ ಷಾಹಿದ್‌ ಅಫ್ರೀದಿ & ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಸಿಫ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಹಆಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1, 2008ರಂದು ಅಖ್ತರ್‌ ಆಟಗಾರರ' ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ನಿಷೇಧವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರವಾಗಿ ಆಡುವ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿತ್ತು‌.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/story/344698.html ಶೋಯೆಬ್‌ ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದರು]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧವು ಬಾಧಕವಾಗಿರದೇ ಇದ್ದರೂ, IPLನ ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿಯು ನಿಷೇಧದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ತೆಗೆಯುವವರೆಗೆ ಶೋಯೆಬ್‌ರನ್ನು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯ [[IS ಭಿಂದ್ರಾ]]ರವರು, "ಅವರು [PCBಯು] IPLನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರಾದರೂ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕೆಂದು ನಮಗನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ."<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/story/344908.html ಶೋಯೆಬ್‌ IPLನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾರರು]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶೋಯೆಬ್‌ ನಿಷೇಧದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದರೂ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧವೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದವರಂತೆ, "ನನಗೆ ಹಕ್ಕಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಅದು ವಿಫಲವಾದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಅದೂ ವಿಫಲವಾದರೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ" ಎಂದರು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/story/344784.html 'ನನ್ನನ್ನು ಬಲಿಪಶು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ' - ಶೋಯೆಬ್‌]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಏಪ್ರಿಲ್‌ 3ರಂದು, PCB ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ನಸೀಮ್‌ ಅಶ್ರಫ್‌]]ರು ಶೋಯೆಬ್‌ರಿಗೆ ‌ಸುದ್ದಿವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ತಾನು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ನಿಂದ ಗಳಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಾಡಿದ ಆರೋಪವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಸೂಚನಾ ಪತ್ರ ಕಳಿಸಿದರಲ್ಲದೇ, ಅಶ್ರಫ್‌ ತಮಗೆ "ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾನಹಾನಿ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ" Rs100 ದಶಲಕ್ಷ (ಅಂದಾಜು US$1.6 ದಶಲಕ್ಷ) ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ "ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ‌‌ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡಗಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಳಂಕ ತಂದುದಕ್ಕಾಗಿ PCBಗೆ Rs100 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಮೊತ್ತದ" ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/story/344913.html ಅಶ್ರಫ್‌ರು ಶೋಯೆಬ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ತಿಳುವಳಿಕೆ/ಸೂಚನಾ ಪತ್ರ ‌ಕಳಿಸಿದ್ದಾರೆ]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> A ಮೂವರು-ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಲಿಯು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 30ರಂದು ಕೋರಿಕೆಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಜೂನ್‌ಗೆ ‌ಮುಂದೂಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಾವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ಐದು-ವರ್ಷದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/story/348077.html ಶೋಯೆಬ್‌'ರ ಐದು-ವರ್ಷ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಶೋಯೆಬ್‌ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು "ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ PCB ಅಧ್ಯಕ್ಷ Dr ನಸೀಮ್‌ ಅಶ್ರಫ್‌ರಿಗೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಮುಜುಗರಗಳಿಗಾಗಿ" ಬೇಷರತ್ತು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದರೂ, ಅಶ್ರಫ್‌'ರ ವಕೀಲರು Rs22 ಕೋಟಿಗಳ ಮೊತ್ತದ (approx US$3.37 ದಶಲಕ್ಷ) ಮಾನಹಾನಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಶೋಯೆಬ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಲಾಹೋರ್‌ನ ದಿವಾನಿ/ಸಿವಿಲ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇ 2ರಂದು ಹೂಡಿದರು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/story/348423.html ಅಶ್ರಫ್‌ರು ಶೋಯೆಬ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೇ 4ರಂದು, PCB'ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಲಿಯು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ IPLನಲ್ಲಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಜೂನ್‌ 4ರಂದು ತಾವು ಮತ್ತೆ ಸಭೆ ಸೇರುವವರೆಗೆ ಐದು-ವರ್ಷ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ತಡೆನೀಡಿತು.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/349950.html ಶೋಯೆಬ್‌ರಿಗೆ IPLನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಹಾದಿ ಸುಗಮ]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ, [[ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌]]ನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ/ವ್ಯಕ್ತಿ ರೆಹ್‌ಮಾನ್‌ ಮಲಿಕ್‌ರ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಸೀಮ್‌ ಅಶ್ರಫ್‌ರ ನಡುವೆ ರಾಜಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ PCB ತಾವು ಮಾನಹಾನಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅಶ್ರಫ್‌ರು "ನನ್ನ ಘನತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಾನಹಾನಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/pakistan/content/current/story/350007.html ಶೋಯೆಬ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಮೃದು ಧೋರಣೆ ತಾಳಿದ PCB]. ''[[Cricinfo.com]].'' 2008-05-05ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಲಸೆವಿಭಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ ಊರ್ಜಿತ ಉದ್ಯೋಗ ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅಖ್ತರ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಊರ್ಜಿತ ವೀಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಉದ್ಯೋಗ ವೀಸಾ ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರು ಆಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2008ರಂದು ಸ್ವದೇಶೀ/ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಕಳಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ ಅವರು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಆಂಗ್ಲ ಕೌಂಟಿಸೈಡ್‌ ಸರ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮರಳಿದರು.<ref>[http://www.cricdb.com/archive/international/news/detail.php?nid=904 ವೀಸಾ ಕಿರಿಕಿರಿಯ ಬಳಿಕ ಸ್ವದೇಶೀ/ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಅಖ್ತರ್‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213161951/http://www.cricdb.com/archive/international/news/detail.php?nid=904 |date=2009-02-13 }}. ''[[Cricdb.com]].'' 2008-09-04ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಖ್ತರ್‌ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ರೋಗವನ್ನು (ಲೈಂಗಿಕಾಂಗಗಳ ನರಹುಲಿ/ಸಣ್ಣಗಂತಿ) ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು 2009ರ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಹೂಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/5363321/Shoaib-Akhtars-genital-warts-keep-him-out-of-Pakistans-World-Twenty-20-squad.html ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌'ರ ಲೈಂಗಿಕಾಂಗದ ನರಹುಲಿ/ಸಣ್ಣಗಂತಿ ಅವರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ 20 ತಂಡದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಕಾರಣ]. 2009-08-10ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಅಖ್ತರ್‌ರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರವಾಸೀ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಲಿಪೋಸಕ್ಷನ್‌ ಸುರೂಪಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತೆಳುವಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದತೆಂದು ದೂರಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ವೈದ್ಯರು ಇದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರೂ ಅಖ್ತರ್‌ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ]] * [[ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳು/ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು/ಸಂಗತಿಗಳು]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.skysports.com/story/0,19528,12123_3379764,00.html ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ PCBಯ ಮೇಲೆ ಅಶ್ಲೀಲ/ಮಾನಹಾನಿ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌ರ ಮೇಲೆ ಮೊಕದ್ದಮೆ ದಾಖಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ] * [http://akhtar.bigstarcricket.com/bs/players/akhtar/ ಶೋಯೆಬ್‌ ಅಖ್ತರ್‌'ರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103005233/http://akhtar.bigstarcricket.com/bs/players/akhtar/ |date=2011-11-03 }} {{DEFAULTSORT:Shoaib Akhtar}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗುರ್ಜಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ‌‌ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರ ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಖಾನ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಡು/ದುರ್ಹಾಮ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸೋಮರ್‌ಸೆಟ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ಷೈರ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ACC ಏಷ್ಯನ್‌ XI ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ICC ವಿಶ್ವ XI ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1998ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1999ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2003ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2007ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸೇವನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾದಕವಸ್ತು ಸೇವನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಲ್ಕತಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಮುಸಲ್ಮಾನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಸುನ್ನೀ ಮುಸಲ್ಮಾನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]] 5tewyxkbrjcm9qd8n3yj0x7n4qqmg3l 0 23542 1375597 1359641 2026-06-21T13:15:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375597 wikitext text/x-wiki {{distinguish|topography}} {{punctuation marks}} '''ಮುದ್ರಣಕಲೆ''' ಯು [[ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಜೊಡಿಸುವ]], [[ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸುವ]], ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಗಳ [[ಗ್ಲೈಫ್‌]]ಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಒಂದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ. ಅಚ್ಚುಗಳ ಗ್ಲೈಫ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ [[ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಚ್ಚುಗಳ ಜೊಡಣೆಯು [[ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳ]] ಆಯ್ಕೆ, [[ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ ಗಾತ್ರ]], [[ಪಂಕ್ತಿಯ ಉದ್ದ]], [[ಲೀಡಿಂಗ್‌]] (ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಂತರಿಸುವುದು), ಅಕ್ಷರಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ( [[ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್]] ), ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಿಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ([[ಕೆರ್ನಿಂಗ್‌]])<ref name="ReferenceA">ಪಿಪೆಸ್,ಅಲನ್. ''Production For Graphic Designers 2nd Edition, Page 40'' : [[ಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಹಾಲ್]] Inc 1997</ref> ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು [[ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವರು]], ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೊಡಿಸುವವರು, ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರು, [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸಕರು]], [[ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು]], ಹಾಸ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಕಲೆಗಾರರು, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಗಾರರು, ಮತ್ತು ಗುಮಾಸ್ತಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ತರಲಾಗಿದೆ. [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಲದ]]ವರೆಗೂ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಡಿಜಿಟೈಜೇಷನ್‌ ದೃಷ್ಟಿ ವಿನ್ಯಾಸಕರ ಮತ್ತು ಲೇಖನ ಬಳಕೆದಾರರ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. == ಶಬ್ದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು [[ಗ್ರೀಕ್]] ಪದಗಳು {{Polytonic|[[wikt:τύπος|τύπος]]}} ''ಟೈಪೊಸ್'' "ಗುರುತು, ಚಿತ್ರ" ಮತ್ತು {{Polytonic|[[wikt:γράφω|γράφω]]}}''ಗ್ರಾಫೊ'' "ನಾನು ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ" ಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Western typography|History of typography in East Asia|Movable type}} ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು [[ಆದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ]] [[ಮುದ್ರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು]] ಮಾಡಲು ಉಪಯೊಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊದಲ [[ರಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಡೈ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಅದು ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮರುಪಯೋಗದಿಂದ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಮೂಲಗ್ರಂಥ ನಿರ್ಮಾಣ,ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ [[ಫೈಸ್‌ಟೊಸ್ ಡಿಸ್ಕ್]], ಗ್ರೀಸ್‌ನ, 0}ಕ್ರೇಟ್ನಿಂದ, ಒಂದು ನಿಗೂಢ [[ಮಿನೋನ್]]ಎಂಬ ಮುದ್ರಣ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂತು. ಇದನ್ನು 1850 ಮತ್ತು 1600 BCರ ನಡುವೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Brekle 1997, 60f.">{{harvnb|Brekle|1997|pp=60f.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Phaistos disk|first=Benjamin|last=Schwartz|journal=[[Journal of Near Eastern Studies]]|volume=18|issue=2|date=1959|pages=105–112 (107)}}</ref><ref>{{Cite book|title=[[Guns, Germs, and Steel|Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Society]]|first=Jared|last=Diamond|authorlink=Jared Diamond|chapter=13: Necessity's Mother: The evolution of technology|isbn=0-393-03891-2}}</ref> [[ರೋಮನ್ ಸೀಸದ ಕೊಳವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಲಿಪಿಗ]]ಳು ಚಲಿಸಲಾಗುವ ಮುದ್ರಣ ಅಚ್ಚುಗಳಿಂದ<ref>ಲಾನ್ಸಿಯನಿ 1881, p. 416, {{harvnb|Pace|1986|p=78}}; {{harvnb|Hodge|1992|pp=310f.}}</ref> ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರು [[ಹೆರ್‌ಬರ್ಟ್ ಬ್ರೆಕ್ಲೆ]] ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{harvnb|Brekle|2010|p=19}}</ref> ಮುದ್ರಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ನ್]] 1119ರ [[ಪ್ರೂಫೆನಿಂಗ್ ಅಬ್ಬೇ ಲಿಪಿ]]ಯಂತಹ [[ಮಧ್ಯಯುಗದ]] ಅಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು ಪೂರ್ತಿಮಾಡಿತು. ಫೈಸ್‌ಟೋಸ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೊಗಿಸಿದ ತಂತ್ರದಿಂದ ಇದನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Brekle 2005, 22–25">{{harvnb|Brekle|2005|pp=22–25}}; {{harvnb|Brekle|1997|pp=62f.}}; {{harvnb|Lehmann-Haupt|1940|pp=96f.}}; {{harvnb|Hupp|1906|pp=185f. (+ fig.)}}</ref> ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಇಟಲಿಯ ನಗರವಾದ [[ಸಿವಿಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]], ca. 1200 ಕಾಲದ ಒಂದು [[ವೆನೆಶಿಯದ]] ಬೆಳ್ಳಿಯ ರೀಟೇಬಲ್ (ಕಪಾಟು) ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಣಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{harvnb|Lipinsky|1986|pp=78–80}}; {{harvnb|Koch|1994|p=213}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರವನ್ನು 10ನೇ ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಬೈಝಾನ್‌ಟೈನ್]] [[ಸ್ಟೌರೊಥೆಕ]] ಮತ್ತು [[ಲಿಪ್‌ಸನೊಥೆಕದಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಬಹುದು.<ref>{{harvnb|Lipinsky|1986|p=78}}; {{harvnb|Koch|1994|p=213}}</ref> ಏಕ ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ಪದಗಳ ರಚನೆಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಮಧ್ಯಾಂತರ ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿತ್ತು.<ref>{{harvnb|Brekle|1997|pp=61f.}}; {{harvnb|Lehmann-Haupt|1940|p=97}}</ref> ಯಾಂತ್ರಿಕ [[ಮುದ್ರಣಾಲಯದ]] ಜೊತೆಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಚಲಿಸಲಾಗುವ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು, 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಜೆರ್ಮನ್ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗನಾದ [[ಜೊಹನ್ನೆಸ್ ಗುಟೆನ್ಬೆರ್ಗ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref>{{harvnb|McLuhan|1962}}; {{harvnb|Eisenstein|1980}}; {{harvnb|Febvre|Martin|1997}}; {{harvnb|Man|2002}}</ref> [[ಸೀಸ]] ಆಧಾರಿತ [[ಲೋಹಮಿಶ್ರ]]ದ ಅವನ ಅಚ್ಚುಗಳು ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದರೆ, ಆ ಲೋಹಮಿಶ್ರಣವು ಇವತ್ತಿಗೂ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="EB: Printing">[[ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಕ]] 2006: "ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್", ರಿಟ್ರಿವ್ಡ್ ನವೆಂಬರ್ 27, 2006</ref> ಅಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಮಾಡಲು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೇಕಾಗುವ ಎರಕ ಹೊಯ್ಯವುದರ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗವಾದ [[ಅಕ್ಷರ ರಂಧ್ರಗಳ]]ಪ್ರತಿಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ವಿಶೇಷ ತಂತ್ರವನ್ನು ಗುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ತಯಾರಿಸಿದನು; ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಭೋಧನೆಯು, ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಆರಂಭವಾದ [[ಮುದ್ರಣ ಚಳುವಳಿಯ]] ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಚಲಿಸಲಾಗುವ ಅಚ್ಚು]]ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. [[ಗೊರ್‌ಯೊ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಅಚ್ಚನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1230ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರು,ಎರೆಡುಕೈಗಳ ಮುದ್ರಣ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು, ವಿರಳವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಊಪಯೊಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಪಾಶ್ಚ್ಯಾತ್ಯ ಸೀಸ ಅಚ್ಚು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಪರಿಚಯದ]]ನಂತರ ತೊರೆದುಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="Ch'on Hye-bong 1993, 12">ಚ್'ಆನ್ ಹ್ಯೆ-ಬೊಂಗ್ 1993, ಪಿ. 19</ref> == ಆಸ್ಪದ == ವರ್ತಮಾನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನವು ತುಂಬಾ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಇದು ಅಕ್ಷರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * [[ಅಚ್ಚುಮೋಳೆಜೋಡನೆ]] [[ಮತ್ತು ಅಚ್ಚು ವಿನ್ಯಾಸ]] * [[ಕೈಬರಹ]] ಮತ್ತು [[ಸುಂದರ ಲಿಪಿ]] * [[ಗೀಚುಬರಹ]] * ಕೆತ್ತನೆ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಪದ್ಧತಿಯನುಸರಿಸಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ * ಪ್ರಕಟಣ ಪತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಭಾರಿಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಉದಾಹರೆಣೆಗೆ [[ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಪಲಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬಿತ್ತಿಪತ್ ಪಲಕೆಗಳು]] * ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃಧಿ * [[ಜಾಹೀರಾತು]] * [[ಪದಚಿನ್ಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಶೀಘ್ರಲಿಪಿಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳು (ಲೋಗೋಟೈಪ್ಸ್‌)]] * [[ಉಡುಪು (ಬಟ್ಟೆ)]] * ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ [[ಮಾಹಿತಿ ಚೀಟಿಗಳು]] * [[ವಾಹನ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] * [[ಚಲನೆಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]]ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಚಲನಾ ಮುದ್ರಣಕಲೆ * [[ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ]]ದ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ,ಗೃಹಸಲಕರಣೆಗಳ, [[ಪೆನ್‌ಗ]]ಳ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಡಿಯಾರ]]ಗಳಮೆಲಿನ ಅಚ್ಚು, ಉದಾಹರೆಣೆಗೆ * ಅಧುನಿಕ ಕವಿತ್ವದ ಅಂಗವಾಗಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[E. E. ಕಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್]] ಕವಿತಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಡಿಜಿಟೈಜೇಶನ್ ಯುಗದಿಂದ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಲಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ವೆಬ್ ಪೇಜ್‌]]ಗಳು [[ಎಲ್‌ಸಿಡಿ]] [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್]] ಸ್ಕ್ರೀನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಆಡುವ [[ವೀಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅಚ್ಚಿನ [[ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತ್ವ]]ವು ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರನ್ನು "ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಚ್ಚು" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆಮಾಡಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ನಾಲ್ಕು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪುನರಾವೃತ್ತಿ]], [[ವಿರುದ್ಧತೆ]], [[ಸಾನ್ನಿಧ್ಯತೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಮರೇಖಕತೆ]]. == ಪಠ್ಯ ಮುದ್ರಣಕಲೆ == [[ಚಿತ್ರ:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|left|ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಕಾಸ್ಲೊನ್ ಅವರಿಂದ ರೊಮನ್ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರ ನಮೂನೆಗಳು]] ಪಾರಂಪರಿಕ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದಲಾಗುವಂತೆ, ಸಮಂಜಸವಾಗುವಂತೆ, ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಕರಣೆಯಾಗುವಂತೆ ಬರಹವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓದುವವರಿಗೆ ಇವುಗಳ ಅರಿವಾಗದಂತೆ ಅಗೋಚರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳ ಹಂಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತ್ವವನ್ನು, ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಚಿತ್ತಭ್ರಂಶ, ಮತ್ತು ವ್ಯತಿಕ್ರಮದೊಡನೆ ಸಾದರಪಡಿಸುವುದೇ ಅದರ ಗುರಿ. ಪಠ್ಯ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವು ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆ(ಗಳ) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ-[[ಗದ್ಯ]] [[ಕಲ್ಪನಾ ಕಥೆ,]] [[ಇತರ ಕಥೆಗಳು,]] ವ್ಯಾಸಂಗ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ವೈಜ್ಙಾನಿಕ, ಸಂಪಾದಕೀಯ ಅಗ್ರಲೇಖ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಬರಹಗಳು ವಿವಿಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬರಹಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಒಂದರಮೇಲೊಂದು ಮುಚ್ಚಿರುವಿಕೆಯಿಂದ,ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಿಕೆಯ ಉದ್ದನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ''ಬೇದದ'' ಯೋಜನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಡಿಗಡಿಗೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತ ಗುಣ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸೆರಿಫ್]]ಡ್ "ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ರೊಮನ್ಸ್‌" ಅಥವಾ "ಬುಕ್ ರೊಮನ್ಸ್"ಗಳ ಸ್ಥಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತಿವೆ, ಇವು [[ನಿಕೋಲ್ಸ್ ಜೆನ್ಸೊನ್]], [[ಫ್ರಾನ್‌ಸೆಸ್ಕೊ ಗ್ರಿಫೊ]] (ಆಲ್‌ಡೈನ್ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಮೊಳೆರಂಧ್ರಕಾರ), ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೌಡ್ ಗರಮೌಂಡ್]] ರವರ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷತೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಕಾರಣ, ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಚೊಕ್ಕವಾದ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಜೊಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೆರಿಫೆಡ್ ಪಠ್ಯ ಅಚ್ಚುಮೊಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಳೆಯ ಉಪಯೋಗ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲ ವಾಚನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತ ಈ ಪಠ್ಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಾನ್ಸ್ ಸೆರಿಫ್ ಅಚ್ಚನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ವಾಕ್ಯವೃಂದಕ್ಕೆ, ಸಂಭವನೀಯ ಅಚ್ಚು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿರೋಬರಹಕ್ಕೆ [[ಸಾನ್ಸ್‌-ಸೆರಿಫ್]] ಅಚ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸೆರೊಫ್‌ಡ್ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಲೇಖನದ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೊಡಿಸುವುದೇ ಈಗಿನ ಫ್ಯಾಷನ್. ಮುದ್ರಣಕಲೆಯನ್ನು [[ಆರ್ಥೊಗ್ರಾಫಿ,]]ಮತ್ತು [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]], ಪದ ರಚನೆಗಳು, ಪದಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು, [[ಶಬ್ದರೂಪಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ]], ಧ್ವನಿಯ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಾವಾರು [[ನಿಯಮಗಳ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪಾರಂಪರಿಕೆ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, [[ಕೋಲನ್]] (:) [[ಅಥವಾ ಸೆಮಿಕೋಲನ್]] (;) ಮುಂದೆ ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದ ಅಂತರವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಈ ಪದ್ಧತಿಯಿಲ್ಲ. === ಬಣ್ಣ === ಮುದ್ರಣಕಲೆಯಲ್ಲಿ ''ಬಣ್ಣ'' ವು ಹಾಳೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಸಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು [[ಹೆಚ್ಚಾಗಿ]] ಅಚ್ಚಿನ ಮುಖ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇದಲ್ಲದೆ ಪದದ ಅಂತರ ಮತ್ತು ಅಂಚು ಗೆರೆಗಳ ಆಳದಿಂದಲೂ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Eckersley|first=Richard|title=Glossary of Typesetting Terms|publisher=University of Chicago Press|year=1994|series=Chicago guides to writing, editing and publishing|page=22|chapter=Color|isbn=9780226183718|oclc=316234150|quote=A page is said to have good color if forms an even mass of gray. Squint at the page, and you will see this.}}</ref> ಪಠ್ಯದ ಲೀಔಟ್‌, ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಜೊಡಿಸಿರುವ ಬರಹದ ಬಣ್ಣ, ಮತ್ತು ಹಾಳೆಯ [[ಖಾಲಿ ಜಾಗ]]ದೊಂದಿಗಿನ ಅಚ್ಚುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಅಂಶಗಳು ಎಲ್ಲವು ಸೇರಿ ವಿಷಯದ ಅಂಶಕ್ಕೆ "ಭಾವನೆ" ಅಥವಾ "ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ"ಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರು [[ಮುದ್ರಣ]]ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಳೆಯ ಆಯ್ಕೆ ಮುದ್ರಣ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಅಂಚುರೇಖೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವಾಚನೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ == ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರ ಪ್ರಧಾನ ಆದ್ಯತೆಯಾದ '''ಲೇಖನ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ''' ನ್ನು, ನಿಶ್ಚಿತಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಗ್ಲೈಫ್‌ ಎಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರಗಳ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರ ಲೇಖನ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಚಿಂತೆಯು ಕೂಡ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಹೆಸರು ವಾಸಿಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, [[ಬ್ರಶ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]] (ಲಿಪಿ), ಇದರಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ ಇದರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿಓದಬಹುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಠ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಗೆ ನೋಡಿದರೆ. '''ವಾಚನೀಯತೆ''' ಯು ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರ ಅಥವಾ ಮಾಹಿತಿ ವಿನ್ಯಾಸಕರ ಪ್ರಧಾನ ಆಧ್ಯತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಠ್ಯವಸ್ತುವಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಉದ್ದೇಶದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷರದ ನಡುವೆ, ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಲಿನ ನಡುವೆ ಅಂತರಗಳಿದ್ದು, ಇದರೊಡನೆ ಸರಿಯಾದ ಸಾಲಿನ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಸ್ಥಾನ,ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಸಂಪಾದಕರ "ಚಂಕಿಂಗ್" ಮತ್ತು ತಲೆಬಹರಗಳ, ಪಠ್ಯ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಆಯ್ಕೆ, ಫೊಲಿಯೊಸ್‌, ಮತ್ತು ರೆಫೆರೆನ್ಸ್ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು, ಒಬ್ಬ ವಾಚನಕಾರ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥ್ಯೈಸಲು ಸಹಕರಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. [[ಚಿತ್ರ:Oscar wilde english renaissance of art 2.png|thumb|ಟೈಪ್‌ಸೆಟ್ ಪಠ್ಯವು ಐವೊವನ್ ಓಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್ ರೊಮನ್,ಇಟಾಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 10 ಪದಗಳಂತೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರ ನಮೂನೆಗಳ ಗಾತ್ರವು 14 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ 1.4 x ಲೀಡಿಂಗ್ ಮೇಲೆ, 0.2 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಎಕ್ಟ್ರಾ ಟ್ರಾಕಿಂಗ್‌ದೊಂದಿಗೆ.ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರೆನೈಸ್ಸನ್ಸ್ ಆಪ್ ಆರ್ಟ್ ಕ ದಿಂದ ಆಯ್ದು ತೆಗೆದ ಪ್ರಬಂಧ.1882.]] ಈ ಎರಡು ವಿಚಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಷಷ್ಟವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು [[ವಾಲ್ಟರ್ ಟ್ರೇಸೀ]] ತನ್ನ ''ಲೆಟ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೇಡಿಟ್'' ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ.... "ಟು ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಎ ಟೈಪ್ "...ಫಲೋತ್ಪಾದನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. "ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ"ಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ "ವಾಚನೀಯತೆ"ಯಾದ ಕಾರಣ, ಕೆಲವು ಜನರು - ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮುದ್ರಣಕಲೆಯಲ್ಲ ತೊಡಗಿದ್ದವರೂ ಸಹ - ಅಚ್ಚುಗಳ ಫಲೋತ್ಪಾದನದ ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ "ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ" ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. '''ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ''' ಮತ್ತು '''ವಾಚನೀಯತೆ''' ಅಚ್ಚಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ವಿಚಾರಗಳಾದರೂ ಇವೆರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದವು. ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ..... ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಅಚ್ಚಿನ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ, ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.....ಮುದ್ರಣಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಲೇಖನ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ...ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ಎಂಬ ಗುಣಗಳ ಅರ್ಥ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ - ಇದರಿಂದ ನಾವು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪುರಾತನ ಇಟ್ಯಾಲಿಕ್ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ '''h ''' ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಭಾಗವು ಚಿಕ್ಕ ಅಳತೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಒಳ ತಿರುಗಿದ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಅದು'''b''' ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆ''' 3''' ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ ಜಾಹಿರಾತಿನಲ್ಲಿ 8 ರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. …ಪ್ರಕಟಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲ; 8ನೇ ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗದ ಅಕ್ಷರವು 24ನೇ ಪಾಯಿಂಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>ಟ್ರೇಸಿ 1986.30-31</ref> ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡದ್ದು ಅನುಕೂಲವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಓದುವ ಅಂತರದಲ್ಲಿ 20/20 ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕು. [[ದೃಷ್ಟಿಯ ತೀಕ್ಷಣತೆಯ]] ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಣ್ಣಿನ ತಜ್ಙರ ಸಾದೃಶ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಚತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ವಿಚಾರದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. ಮುದ್ರಣಕಲೆಯಲ್ಲಿ.... ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಅಥವಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಪುಸ್ತಕದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು, ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಹಳ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಓದಲುಸಾದ್ಯವಾದರೆ, ಆಗ ನಾವು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಚನೀಯತೆಯಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಪದವು ದೃಷ್ಟಿಯ ಅನುಕೂಲತೆಯ ಗುಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ - ವಿಶಾಲವಾದ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ, ಆದರೆ ಇದರ ವಿರೋಧಾಭಾಸವೇನೆಂದರೆ, ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರದ ವಾಹನ ಹೋಗು ಬರುವ ಸೂಚಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಓದುಗಾರ ಧೀರ್ಘ ಸಮಯ ಓದದೆ ಒಂದು ವಿಷಯದ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ ಕಾರಣ ಇದು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ದೃಷ್ಟಿ ಪರಿಣಾಮದ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಠ್ಯದ ಜೋಡಣೆಗೆ ಸಾನ್ಸ್‌-ಸೆರಿಫ್ ಅಚ್ಚುಗಳ ಅನುಕೂಲತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪರಿಚಿತವಾದ ವಾದವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಸಾನ್ಸ್-ಸೆರಿಫ್ ಮುಖದದಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ಚತಂತ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಜೊಡಿಸಲು ಯಾರೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರಣ ಅದರ ವಾಚನೀಯತೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ಟ್ರೇಸಿ 1986.31">ಟ್ರೇಸಿ 1986.31</ref> ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ’ಎಂದರೆ ಗ್ರಹಿಸುವುದು’ ಮತ್ತು ವಾಚನೀಯತೆ ’ಎಂದರೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು’.<ref name="ಟ್ರೇಸಿ 1986.31"/> ಎರಡರಲ್ಲೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದೇ ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. "ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಓದಲಾಗಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಯ ಗಾತ್ರ ಮಾತ್ರ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯು ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳು ಮೂಲ ಅಕ್ಷರಗಳಂತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಿದರೆ, ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿದರೆ, ಅಂದಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೂಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಜೊಡಿಸದಿದ್ದರೆ, ಓದಲಾಗದಿರಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಕಡಿಮೆ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿರುವ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವಾಚನಿಯತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>ಕ್ರೈಗ್, J. ಅಂಡ್ ಸ್ಕಾಲ, IK. ''{Designing with Type, the Essential Guide to Typography. 5th ed{/1}''. ಪಿ63. ವಾಟ್‌ಸೊನ್ ಗುಪ್ಟಿಲ್. 2006.</ref> ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ವಾಚನೀಯತೆಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸಂಗತಿಗಳ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, <font style="font-family:serif">[[ಸೆರಿಫ್]] </font>ವಿರುದ್ಧ [[ಸಾನ್ಸ್‌-ಸೆರಿಫ್]] ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ, ''[[ಇಟ್ಯಾಲಿಕ್ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಯ]] '' ವಿರುದ್ಧ [[ರೊಮನ್ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ]], [[ಸಾಲಿನ ಉದ್ದ]], [[ಸಾಲಿನ ನಡುವಿನ ಅಂತರ]], ಬಣ್ಣ ವಿರುದ್ಧತೆ, ಬಲಕೈ ತುದಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸಮರ್ಥತೆ]], ನೇರವಾದ ಬಲಗೈತುದಿ)ವಿರುದ್ಧ ಎಡಗೈ,ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ ಪಠ್ಯವು ವಿಭಜಿಸುವ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಬೇಕು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದ ನಡೆದರೂ, ಇತರರು ಹಲವುಬಾರಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದುವರೆಗೂ ಯಾರೂ, ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪೂಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವ ಫಾಂಟ್‌ಗೆ ಸೆರಿಫ್ಡ್ ಅಥವಾ ಸಾನ್ಸ್ ಸೆರಿಫ್ಡ್ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳೂ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿರ್ಧಾರಾತ್ಮಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.alexpoole.info/academic/literaturereview.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-03 |archive-date=2010-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306051141/http://www.alexpoole.info/academic/literaturereview.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತಿತರ ವಿಷಯಗಳಾದ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ''ವಿರುದ್ಧ'' ಅಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ, ವಿಭಜಿಸುವ ಚಿನ್ಹೆಗಳು, ಮತ್ತು [[ಡಿಸ್ಲೆಕ್ಸಿಯಾ]] ದಂತಹ ಓದಲು ತೊಂದರೆ ಇರುವ ಜನರಿಗೆ, ಸರಿಯಾದ ಫಾಂಟ್‌‍ಗಳು, ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ. ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಾದ [http://www.hgrebdes.com hgredbes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161223215745/http://www.hgrebdes.com/ |date=2016-12-23 }}, [http://bancomicsans.com/home.html ban comic sans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622173743/http://bancomicsans.com/home.html |date=2010-06-22 }}, [http://www.literacytrust.org.uk/Database/Writing/writingclearly.html UK National Literacy Trust],ಮತ್ತು [http://www.ms-studio.com/articles.html Mark Simsonson Studio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525025613/http://www.ms-studio.com/articles.html |date=2011-05-25 }} ಚರ್ಚಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮೇಲಿನ ವಿಷಯಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಓದುವ ವೇಗದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲೋತ್ಪಾದನವನ್ನು ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ( ಅದು, ಅವಸರ ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾದ ವಾಚನವಲ್ಲ). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮೈಲ್ಸ್ ಟಿಂಕರ್]], ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು 1930 ರಿಂದ 1960ವರೆಗು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಒಂದು ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು, ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅಸಮಂಜಸ ಪದಗಳನ್ನು ಫಲೋತ್ಪಾದಕದ ಶೋಧಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಚನೀಯತೆಯ ಮುದ್ರಣ ತಂಡವು ಬ್ರಿಯನ್ ಕೊ ಮತ್ತು ಲಿಂಡ ರೆನೋಲ್‌ಡ್ಸ್<ref>ಲೆಜಿಬಿಲಿಟಿ ಆಪ್ ಟೈಪ್, ಲಿಂಡ ರೈನೊಲ್ದ್ಸ್ 1988 ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ 10</ref> ಜೊತೆ ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್ [[ಹೆರ್‌ಬರ್ಟ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್‌]]ರ ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ವಾಚನೀಯತೆಗೆ [[ಸಕ್ಕಾಡಿಕ್]] ಕಣ್ಣಿನ ಚಲನೆಯ ಲಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು - ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದೇಬಾರಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ( ಅಂದರೆ, ಗುಂಪುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು) ಸಾಮರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಫಿಸಿಯೊಗ್ನೊಮ, ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ 3 ಅಥವಾ 4 ಸಕ್ಕಾಡಿಕ್ ಜಿಗಿತಗಳು ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಆಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓದುವಾಗ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. (ಉ.ದಾ.ಡಬಲಿಂಗ್). ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಲೇಖನ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ, ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ). ಗಂಭೀರ ವಿಷಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಲೇಖನ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದಾದ [[ದೃಷ್ಟಿ ದುರ್ಬಲತೆ]]ಯಿರುವ ಜನರಿಗಾಗಿ [[ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆ]]ಗಳು ([[ಫಾಂಟ್‌]]ಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವವು), ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಚಿನ್ಹೆಗಳ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳು, ಅಥವಾ ಮತ್ತಿತರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಶೋಧನೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಲೇಖನಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಥಿಯೊರೆಟಿಕಲ್‌ (ಸಿದ್ಧಾಂತ ರಹಿತವಾದದ್ದು) ಆಗಿವೆ - ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ( ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಇದು ಅನಿರ್ವಾಯ), ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಓದುವ ಮಾದರಿಯ ಅಥವಾ ದೃಷ್ಟಿ ಗ್ರಹಣದ ಗೈರುಹಾಜರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಾರರು ಪದದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕಾರವು [[ಬೊವ್ಮ]] ವಾಚನೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರದ ಅಕ್ಷರನುಸಾರ ಗುರುತಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ತಪ್ಪು ಅಥವಾ ಮಹತ್ವವಿಲ್ಲದ್ದು ಅಥವಾ ಅದೇ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಅಂಶವಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬೊವ್ಮ ಗುರುತಿಸಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಜನರು ಓದುವಾಗ ಪದಗಳನ್ನು ಯಾವರೀತಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಗಣನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಮಾನಾಂತರ ಅಕ್ಷರನುಸಾರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಕಂಡಿದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಸಮಾನಾಂತರ ಅಕ್ಷರನುಸಾರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿ [[ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಮನೋವಿಜ್ಙಾನಿ]]ಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=April 2008}} ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು:{{Citation needed|date=February 2010|reason=Colin Wheildon's studies oppose some of these statements. It's hard to determine the validity of the sources for these "commonly agreed findings" without any sources listed.}} * ಲೋವರ್ ಕೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊಡಿಸಿರುವ ಪಠ್ಯ [[ಅಪ್ಪರ್ ಕೇಸ್]] (ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್‌) ನಲ್ಲಿ ಜೊಡಿಸಿರುವ ಪಠ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬಹುಶ್ಯ ಲೊವರ್ ಕೇಸ್ ಅಕ್ಷರಗಳ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದಗಳ ಆಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂದಿರಬಹುದು. * ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ([[ಏರಿಸುವುದು]] [[ಕೆಳಗಿಳಿಸುವುದು]] ಮತ್ತಿತರ ಮುಂದೆ ಚಾಚಿರುವ ಭಾಗಗಳು) ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನತೆ (ಆದ್ಯತೆ) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. * ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸರಳ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ( [[ರೋಮನ್ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು]]) [[ಇಟ್ಯಾಲಿಕ್ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. * ಕಣ್ಣುಕುಕ್ಕುವಂತಹ ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಬಣ್ಣ [[ವಿರುದ್ಧತೆ]], ಸಹ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಹಳದಿ/ಹಾಲ್ಬಿಳುಪಿನ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. * ನೆಗೆಟಿವ್ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಿಗಿಂತ (''ಉದಾಹರಣೆಗೆ:'' ಕಪ್ಪು ಮೇಲೆ ಬಿಳುಪು ) ಪಾಸಿಟಿವ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು (''ಉದಾಹರಣೆಗೆ'' : ಬಿಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು) ಓದುವುದು ಸುಲಭ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಹೊರತುಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಶಕ್ತತೆಯ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ. (ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ [http://www.literacytrust.org.uk/Database/Writing/writingclearly.html UK National Literacy Trust] ನೋಡಿ.) * ಗುರುತಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕೆಳಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಬಲವಾದ ಪಾತ್ರವಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Latex example type.png|thumb|left|ಟೈಪ್‌ಸೆಟ್ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಟೆಕ್ಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೈಪ್‌ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]] ವಾಚನೀಯತೆಯನ್ನು [[ಅಕ್ಷ್ರಗಳಲ್ಲಿ-ಅಂತರ,]] ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ, ಅಥವಾ [[ಲೀಡಿಂಗ್]] ಅಂದರೆ ತುಂಬಾ ಬಿಗಿ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಸಡಿಲ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಿಸಲು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಧಾರಾಳವಾದ ನೀಟಾದ ಅಂತರವು ಪಠ್ಯದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಕಳಪೆಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಜೊಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫಾಂಟ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಸುಮಾರಾದ ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಮುದ್ರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲವಸ್ತು. ನಿಯತ ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಕಾಶನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಾರ/ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು]] ಆಕರ್ಷಕವಾದ, ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದ ನೋಟವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಓದುಗರಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದಲು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಲು ಇದು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ]] ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಗ್ರಹವು ನಿಯತ ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಮಾಡಲಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಅಚ್ಚಿನ ಗಾತ್ರಗಳು, ಇಟ್ಯಾಲಿಕ್‌, ಬೋಲ್ಡ್‌ಫೇಸ್‌, ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ''[[ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ಇಕೊನೊಮಿಸ್ಟ್]]'',ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾಶಕರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಬಿಸ್ಪೊಕ್‌]] (ಕಸ್ಟಮ್ ಟೇಲರ್ಡ್) ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಂತೆ [[ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ]]ರಿಗೆ ಅದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವವರೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು,ವಿಭಿನ್ನ ನಿಯತ ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಅವರ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು,ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಸ್ಚಂತ ತಾವೇ ವಿನ್ಯಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''[[USA Today]]'' ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಧಿಟ್ಟವಾದ, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಯುಕ್ತವಾದ, ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ ಅಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ; ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ ಗಾತ್ರಗಳು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಣ್ಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಕೆಲವೇ ಬಣ್ಣಗಳು, ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾಲಮ್ಸ್‌]] ಹೊಂದಿರುವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಾರ/ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮುಖ ಪುಟಗಳ ಮೇಲೆ, [[ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು, ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೊಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು [[ಮಸ್ತ್‌ಹೆಡ್‌]]ಬಳಿ ಕೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಮುದ್ರಣಕಲೆ == [[ಚಿತ್ರ:John Wilkes Booth wanted poster new.jpg|thumb|19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಕಟನಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮರದ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಅಚ್ಚುಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.]] ವಾಚನೀಯತೆಯತ್ತ ಕಡಿಮೆ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಯನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವ [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ]], ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ಪ್ರಬಲ ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಯನ್ನು [[ನೆಗೆಟಿವ್ ಅಂತರ]], ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳೊಡನೆ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪದಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳು ಪಠ್ಯ ಮುದ್ರಣಕಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು, ಅಕ್ಷರವಿನ್ಯಾಸದ ವಿವರಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವ, ದೊಡ್ಡ ಅಳತೆಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಯನ್ನು ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷಯದ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಸಹಜಗುಣವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅದರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಮುದ್ರಣಕಲೆ ಒಳಗೊಂಡ ಅಂಶಗಳು: * [[ಪ್ರಕಟನಾ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳು; [[ಪುಸ್ತಕಗಳ ಕವರ್]]ಗಳು; * ಟೈಪೊಗ್ರಫಿಕ್ [[ಶೀಘ್ರಲಿಪಿ ಚಿನ್ಹೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪದಗುರುತುಗಳು; ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ ಫಲಕಗಳು; * [[ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿವರ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸುವುದು]]; ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಣಕಲೆ; ಸುಂದರ ಲಿಪಿ; * [[ಗೀಚುಬರಹ]]; ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಲಿಪಿ; * ಪ್ರಕಟನಾ ಚೀಟಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಲೆಟ್ಟರಿಂಗ್ [[ಪ್ರಕಟನಾ ಚಿನ್ಹೆಗಳು]]; * ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮೊಷ್ನಲ್ ಕೊಲ್ಯಾಟರಲ್; ಜಾಹೀರಾತುಗಳು; * [[ಪದ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಟೈಪೊಗ್ರಾಪಿಕ್ ಶೀಫ್ರಲಿಪಿ ಚಿನ್ಹೆಗಳು(ಶೀಘ್ರಲಿಪಿ ಚಿನ್ಹೆಗಳ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು)]], * ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೈನೆಟಿಕ್ ಮುದ್ರಣಕಲೆ ; [[ವೆನ್ಡಿಂಗ್ ಮಷಿನ್]] ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು; ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು [[ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಸ್ಕ್ರೀನ್]] ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. [[ಅಬ್ರಹಮ್ ಲಿಂಕನ್]]ನ ಕೊಲೆಪಾತಕರಿಗಾಗಿ ’ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ’ ಪ್ರಕಟಣ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸೀಸ ಮತ್ತು ಮರದ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. === ಜಾಹೀರಾತುಗಳು === [[ಅಭಿವೃದ್ಧೀಕರಣದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ]] ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ಬಹು ಕಾಲದಿಂದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಮನೋಭಾವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಸುತ್ತಾರೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಧಿಟ್ಟ, ದೊಡ್ಡ ಪಠ್ಯದ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳ ಪರಿಣಮಕಾರಿ ಉಪಯೋಗದ ಸಂಘಟಣೆಯೊಡನೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಹೀರಾತಿನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತು, ಮುದ್ರಣಕಲೆಯು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ವ್ಯಾಪಾರದ ಗುರುತ]]ನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫಾಂಟ್‌ಗಳು ಓದುಗರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ,ಕ್ಲಾಸ್ಸಿಕಲ್ ಫಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ದೃಢವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾದ ಫಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷ ನೋಟಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಧಿಟ್ಟ ಫಾಂಟ್‌ಗಳು, ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. === ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಲಿಪಿ === {{See also|Epigraphy}} [[ಚಿತ್ರ:EncycBrit1913.png|thumb|left|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಾಗ್ರಫಿಕ್‌ನ 1913ನೆಯ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಗೋಸ್ಕರ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.]] ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಲಿಪಿಯ ಇತಿಹಾಸವು, ಬರಹದ, ಅಕ್ಷರ ರೂಪಗಳ ವಿಕಸನ ಮತ್ತು ಕೈ ಚಳಕದ ಇತಿಹಾಸಗಳೊಡನೆ ಆತ್ಮೀಯವಾದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಎಟ್‌ಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬ್ಲಾಸ್ಟಿಂಗ್]] ತಂತ್ರಗಳು ಇಂದು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿರುವ ಕೊರೆದ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪದವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ, ಮತ್ತು [[USA]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವವರ]] ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸತತವಾಗಿ ಸಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದ್ಭುತ ಅಚ್ಚುಗಳ ಲೆಟ್ಟರಿಂಗ್ ಪರಿಣಮದಾಯಕವಾಗಲು ಅದನ್ನು ಅದರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮನ್ನಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಕ್ಷರಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತರಗಳು ವೀಕ್ಷಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ಲಿಪಿಗಾರ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆವುಗಳ ಕಲೆಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಗಮನಿಸುವುದರಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಯೋಜನೆಗೆ ಲಿಪಿಗಾರ ಕೈಯಿಂದಾದ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಸಿರಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಿತರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದನ್ನು ಕೊರೆಯಲು{{Citation needed|date=February 2010}} ಒಂದು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲದ ತನಕ ಬೇಕಾಗಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಟೊಮೇಟೆಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬ್ಲಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉದ್ಯಮದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬ್ಲಾಸ್ಟೆಡ್ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು, ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಫೈಲ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ರಬ್ಬರ್ ಮ್ಯಾಟನ್ನು ಲೇಸರ್‌ನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಟಿಸಲಾಗುವುದು. ಆಗ ಸ್ಯಾಂಡ್ (ಮರಳು) ಬಹಿರಂಗವಾಗಿರುವ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಒರಟಾದ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ನಾಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತದೆ. ದುರ್ದೈವದಿಂದ, ಈ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಲೇಸರ್ ಕಟ್ಟರಿನ ಇನ್ಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಣಕಯಂತ್ರ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈಗ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರದ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಚಾಣದಿಂದ ಕೊರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಕ್ಷರಗಳ ರೇಖಾಗಣಿತದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == === ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === * [[ATypI]] ({{Lang-fr|Association Typographique Internationale}}; ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಸಂಘ) * [[ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಮುದಾಯ]] * [[ದ ಟೈಪೊಫೈಲ್ಸ್]] * [[ಟೈಪ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್]] * [[ಟೈಪೊಫೈಲ್ (ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಫೋರಮ್‌)]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist}} == ಆಕರಗಳು == {{refbegin|2}} * [[ASTM ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] D7298 ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಮೆಥಡ್ ಆಪ್ ಕಂಪರೇಟಿವ್ ಲೆಜಿಬಿಲಿಟಿ ಬೈ ಮೀನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪೋಲಾರೈಜಿಂಗ್ ಪಿಲ್ಟರ್ * {{Citation | last = Brekle | first = Herbert E. | authorlink = Herbert E. Brekle | title = Das typographische Prinzip. Versuch einer Begriffsklärung | url = http://www.typeforum.de/news_332.htm | journal = [[Gutenberg-Jahrbuch]] | volume = 72 | pages = 58–63 | year = 1997 }} * {{Citation | last = Brekle | first = Herbert E. | authorlink = Herbert E. Brekle | title = Die Prüfeninger Weihinschrift von 1119. Eine paläographisch-typographische Untersuchung (brief summary) | url = http://www.typeforum.de/news_308.htm | publisher = Scriptorium Verlag für Kultur und Wissenschaft | place = Regensburg | year = 2005 | isbn = 3-937527-06-0 }} * {{Citation | last = Brekle | first = Herbert E. | authorlink = Herbert E. Brekle | editor1-last = Hanneforth | editor1-first = Thomas | editor2-last = Fanselow | editor2-first = Gisbert | authorlink = Herbert E. Brekle | contribution = Herstellungstechniken von Inschriften auf römischen Wasserleitungsrohren aus Blei | title = Language and Logos. Festschrift for Peter Staudacher on his 70th birthday | publisher = Akademie Verlag | place = Berlin | year = 2010 | pages = 1–20 }} * Ch'ಆನ್ ಹೈ-ಬೊಂಗ್: "ಟೈಪೊಗ್ರಾಫಿ ಇನ್ ಕೊರೆಯ", ''Koreana'', ವೋಲ್. 7, ನಂ. 2 (1993), ಪಿಪಿ. 10−19 * [[ಬ್ರಿಂಘುರ್ಸ್ಟ್, ರೊಬೆರ್ಟ್]] (2002). ''[[The Elements of Typographic Style]]'' (ವರ್ಸನ್ 2.5). ವಂಕೊವೆರ್: ಹಾರ್ಟ್‌ಲೆ&amp; ಮಾರ್ಕ್ಸ್. ISBN 0-471-80580-7. ಅಗಾಗ್ಗೆ ಇದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ "ಬ್ರಿಂಘರ್ಸ್ಟ್" ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಲಾಟಿನ್ ಮುದ್ರಣಕಲೆಗೆ ''Elements'' ಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ([http://www.aaronsw.com/2002/typographicStyle excerpts]). Tschichold's ಜೊತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ ''The Form of the Book'', ಕೆಳಗೆ, ಅದೇ ಪ್ರಕಾಶಕರಿಂದ. * {{Citation | last = Eisenstein | first = Elizabeth L. | authorlink = Elizabeth L. Eisenstein | title = The Printing Press as an Agent of Change | publisher = Cambridge University Press | year = 1980 | isbn = 0-521-29955-1 }} * {{Citation | last1 = Febvre | first1 = Lucien | authorlink1 = Lucien Febvre | last2 = Martin | first2 = Henri-Jean | authorlink2 = Henri-Jean Martin | title = The Coming of the Book: The Impact of Printing 1450-1800 | publisher = Verso | place = London | year = 1997 | isbn = 1-85984-108-2 }} * [[ಹೆಲ್ಲೆರ್, ಸ್ಟೆವೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಗ್ಗ್ಸ್, ಫಿಲಿಪ್ B.]] ''Texts on Type: Critical Writings on Typography'' (c) 2001, ಆಲ್ ವೊರ್ತ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಆಲ್ ವೊರ್ತ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ನ್ಯು ಯಾರ್ಕ್. ISBN 1-55439-006-0. ಮುದ್ರಣಕಲೆ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಆಚರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಮೇಲೆ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ. * {{Citation | last = Hodge | first = A. Trevor | title = Roman Aqueducts & Water Supply | place = London | publisher = Duckworth | year = 1992 | isbn = 0-7156-2194-7 }} * {{Citation | last = Hupp | first = Otto | authorlink = Otto Hupp | contribution = Die Prüfeninger Weiheinschrift von 1119 | title = Studien aus Kunst und Geschichte, Festschrift für Friedrich Schneider | year = 1906 | publisher = Herder | location = Freiburg i. Br. }} * {{Citation | last = Koch | first = Walter | title = Literaturbericht zur mittelalterlichen und neuzeitlichen Epigraphik (1985−1991) | series = [[Monumenta Germaniae Historica]]: Hilfsmittel | volume = 14 | year = 1994 | location = München | isbn = 978-3886121144 | page = 213 }} * ಲಾನ್ಸಿಯಾನಿ, R.: "ಟೊಪೊಗ್ರಾಪಿಯ ಡಿಐ ರೊಮ ಆಂಟಿಕ. I commentarii di Frontino intorno le acque e gli acquedotti. ಸಿಲ್ಲೊಜೆ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ ಅಕ್ವಾರಿಯ", ಇನ್: ''Memorie della Reale Accademia dei Lincei'', Serie III, ವೋಲ್ಯುಮ್ IV, ಕ್ಲಾಸ್ಸೆ ಡಿಐ ಸೈಂಜೆ ಮೊರಾಲಿ, ರೋಮ್ 1881 (ಮರುಮುದ್ರಣ: ಕ್ವಾಸರ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹವ್ಸ್, 1975), ಪಿಪಿ. 215–616 * {{Citation | last = Lehmann-Haupt | first = Hellmut | title = Englische Holzstempelalphabete des XIII. Jahrhunderts | journal = [[Gutenberg-Jahrbuch]] | pages = 93–97 | year = 1940 }} * {{Citation | last = Lipinsky | first = Angelo | title = La pala argentea del Patriarca Pellegrino nella Collegiata di Cividale e le sue iscrizioni con caratteri mobili | journal = Ateneo Veneto | volume = 24 | pages = 75–80 | year = 1986 }} * {{Citation | last = Man | first = John | authorlink = John Man (author) | title = The Gutenberg Revolution: The Story of a Genius and an Invention that Changed the World | publisher = Headline Review | place = London | year = 2002 | isbn = 978-0747245049 }} * {{Citation | last = McLuhan | first = Marshall | authorlink = Marshall McLuhan | title = The Gutenberg Galaxy: The Making of Typographic Man | publisher = University of Toronto Press | edition = 1st | year = 1962 | isbn = 978-0802060419 }} * {{Citation | last = Pace | first = Pietrantonio | title = Gli acquedotti di Roma e il Aquaeductu di Frontino | edition = 2nd | place = Rome | publisher = Art Studio S. Eligio | year = 1986 }} * [[ಟ್ರೇಸಿ, ವಾಲ್ಟೆರ್]] ''Letters of Credit'' 1986 ಗೊರ್ಡನ್ ಪ್ರಾಸೆರ್ * [[Tschichold, Jan]] (1991). ''The Form of the Book: Essays on the Morality of Good Design''. Vancouver: ಹಾರ್ಟ್‌ಲೈ & ಮಾರ್ಕ್ಸ್. ISBN 978-0-88179-034-4. ಮುದ್ರಣೀಯ ಕಲೆಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂಗ್ರಹ. ಎ ಮೋರ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಕಂಪಾನಿಯನ್ ಟು ಬ್ರಿಂಗಸ್ಟ್, ಅಬೋವ್. * ''{{lang|fr|Lexique des règles typographiques en usage à l'Imprimerie nationale}}'', {{lang-fr|Imprimerie nationale}}, 2002, ISBN 2-7433-0482-0, ಪರ್ ಪ್ರೆಂಚ್ ಟೈಪೋಗ್ರಫಿ. * ಸ್ವಾನ್‌ಸೊನ್,ಗುನ್ನರ್ ''Graphic Design and Reading: explorations of an uneasy relationship'' (c) 2000, ಆಲ್ ವೊರ್ತ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಆಲ್ ವೊರ್ತ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ನ್ಯು ಯಾರ್ಕ್. ISBN 1-55439-006-0. The Crystal Goblet, or Printing Should Be Invisible Beatrice Warde; ''Improving the Tool'' ಹ್ರಂಟ್ ಹೆಚ್. ಪಪಝಿಯನ್. * ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಲಾವ್‌ಸೊನ್, ''[[Anatomy of a Typeface]]'', 1990 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ಗುಂಪಿನ ಅಚ್ಚಿನಕ್ಷರ ನಮೂನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ISBN 978-0-87923-333-4 * ವೈಟ್, ಅಲೆಕ್ಸ್ W. (1999). ''Type in Use — Effective typography for electronic publishing'' (ವರ್ಸನ್ 2.0). [[W.W. ನೊರ್ಟೊನ್ &amp; ಕಂಪನಿ]], ನ್ಯು ಯಾರ್ಕ್ ಸೇರಿ. ISBN 0-393-73034-4 (ಪಿಬಿಕೆ). * ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್ ಡಿ ಸೌಸ, ಜೊಸೆ, ''Manual de estilo de la lengua española'', 3.ª ed., ಜಿಜೊನ್: ಟ್ರೆಯ, 2007. ಫರ್ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಟೈಪೋಗ್ರಾಫಿ. * —, ''Ortografía y ortotipografía del español actual'', 2.ª ed., ಜಿಜೊನ್: ಟ್ರೆಯ, 2008. ಫರ್ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಟೈಪೋಗ್ರಾಫಿ. * ಮೆಸ್ಟ್ರೆಸ್, ಜೊಸೆಪ್ M.; ಕೊಸ್ಟ, ಜಾನ್; ಒಲಿವ, ಮಿರೆಯ; ಪಿಟೆ, ರಿಕಾರ್ಡ್. ''Manual d'estil. '' ''La redacció i l'edició de textos''. 4a ed., rev. i ampl. Vic / Barcelona: Eumo / UB / UPF / Rosa Sensat, 2009. ಫರ್ ಕಟಲನ್ ಟೈಪೋಗ್ರಫಿ. * ಪುಜೊಲ್, J. M., i ಸೊಲ, ಜಾನ್: ''Ortotipografia. '' ''Manual de l'autor, l'autoeditor i el dissenyador gràfic'', 2a ed., rev. Barcelona: Columna, 2000. ಫರ್ ಕಟಲನ್ ಟೈಪೋಗ್ರಫಿ. * {{Cite book|publisher=David R Godine|isbn=0879239506|year=2000|origyear=1931|pages=188|last=Gill|first=Eric|authorlink=Eric Gill|title=An Essay on Typography}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} {{Wiktionary|typography}} * [http://www.aiga.org/content.cfm/search?topicAlias=typography AIGA typography articles]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703012212/http://www.aiga.org/content.cfm/search?TopicAlias=typography |date=2010-07-03 }} — AIGA'ರ ಧ್ವನಿ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಮುದ್ರಣಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳು. * [http://www.decodeunicode.org/ Decode Unicode] ವಿಕಿ ಎಲ್ಲಾ 98,884 ಯುನಿಕೋಡ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂಲಗ್ರಂಥ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು. * [http://cg.scs.carleton.ca/~luc/fonts.html Luc Devroye's typography pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402125716/http://cg.scs.carleton.ca/~luc/fonts.html |date=2010-04-02 }} — ಮುದ್ರಣಕಲೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪಾಂಟ್‌ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು * [http://www.typeculture.com/academic_resource/ Type-Culture Academic Resource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412060139/http://www.typeculture.com/academic_resource/ |date=2010-04-12 }} — ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಮುದ್ರಣಕಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಧಾಖಲಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು. * [https://www.youtube.com/watch?v=Ki6rcXvUWP0 Typography from vancouver film school] ಮುದ್ರಣಕಲೆಯೆಂದರೆ ಏನೆಂದು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ 2 ನಿಮಿಷಗಳ [[ಇನ್ಪೋಗ್ರಾಫಿಕ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ. {{-}} {{Typography terms}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುದ್ರಣಕಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿನ್ಯಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ ವಿನ್ಯಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ರೇಖನ ವಿನ್ಯಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ವೀಕೃತ-ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ]] dvs80fk7e00ha2r6bmnc792lu7z3dhp 0 23570 1375602 1373722 2026-06-21T15:16:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375602 wikitext text/x-wiki {{Infobox Dotcom company |company_name = ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌ |company_slogan = A Place for Friends |owner = [[News Corporation]] |company_logo = Myspacelogo2013.svg |company_type = [[Subsidiary]] |foundation = 2003 |location_city = [[Beverly Hills, California]], US |location_country = | area_served = [[World]]wide |key_people = [[Tom Anderson (MySpace)|Tom Anderson]] <small>([[President]]) </small><br />[[Owen Van Natta]] <small>([[CEO]]) </small><br />[[Michael Jones (Internet entrepreneur)|Mike Jones]] <small>([[COO]]) </small><br />[[Jason Hirschhorn]] <small>([[CPO]])</small> |num_employees = 1000<ref>{{cite news | url=http://money.cnn.com/2009/06/16/technology/myspace_layoffs/index.htm | work=CNN | date=2009-06-16 | accessdate=2010-03-30 | title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | archive-date=2010-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100419205912/http://money.cnn.com/2009/06/16/technology/myspace_layoffs/index.htm | url-status=dead }}</ref> |url = [http://www.myspace.com/ www.myspace.com] |registration = Required |launch_date = August 2003 |current_status = Active |language = [[MySpace#International sites|15 languages]] |advertising = Google, [[AdSense]] |website_type = [[Social network service]] |alexa = [http://www.alexa.com/siteinfo/myspace.com 17] }} '''ಮೈಸ್ಪೇಸ್''' ಒಂದು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲದ]] [[ಜಾಲ ತಾಣ]]. ಅದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್]] <ref>[http://www.laobserved.com/biz/2006/08/my_space_is_not_thei.php ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅವರ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಲ್ಲ ]- [[ಬೆವೆರ್ಲೆ ಹಿಲ್ಸ್]] ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೇಖನ, ಮಾರ್ಚ್ 6, 2007 ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು.</ref> ನಲ್ಲಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ನಿಕಟವರ್ತಿ ಮಾಲಿಕ [[ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪ್. ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ]] ಮಾಲಿಕ [[ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] ಜೊತೆ ಕಚೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಜೂನ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲದ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು.<ref>[http://mashable.com/2006/07/11/myspace-americas-number-one/ ಮೈಸ್ಪೇಸ್, ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ]</ref> [[ಕಾಮ್ ಸ್ಕೋರ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು, ಮಾಸಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಶಕರ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.techtree.com/India/News/Facebook_Largest_Fastest_Growing_Social_Network/551-92134-643.html |title=Facebook: Largest, Fastest Growing Social Network |accessdate=2008-08-14 |author=Techtree News Staff |date=2008-08-13 |work=Techtree.com |publisher=ITNation |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818203142/http://www.techtree.com/India/News/Facebook_Largest_Fastest_Growing_Social_Network/551-92134-643.html |archivedate=2008-08-18 |quote= |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://siteanalytics.compete.com/facebook.com+myspace.com+TWITTER.com/?metric=uv |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501103202/http://siteanalytics.compete.com/facebook.com+myspace.com+TWITTER.com/?metric=uv |url-status=dead }}</ref> ಜೂನ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದವರ ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ 1,000 ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1905010,00.html|title=MySpace to Cut 30% of Workforce|publisher=[[TIME Magazine]]|date=2009-06-16|accessdate=2009-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619014326/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1905010,00.html|archivedate=2009-06-19}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಸಿ [[ಲಾಭಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಆದಾಯಗಳನ್ನು]] ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2006<ref name="MySpace100Millionth Profile">{{cite news |url=http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendID=100000000 |publisher=MySpace |title=100,000,000th Account |date=2007-02-25 |accessdate=2007-02-21 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909141109/http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendID=100000000 |url-status=dead }}</ref> ರಂದು ಅದರ 100 ನೇ ಮಿಲಿಯನ್ ಖಾತೆಯು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Murdochcomments">{{cite news | url=http://internet.seekingalpha.com/article/15237 | publisher=SeekingAlpha | title=Rupert Murdoch Comments on Fox Interactive's Growth | last=Murdoch | first=Rupert | date=2006-08-09 | accessdate=2006-09-12 | archive-date=2006-08-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060819183610/http://internet.seekingalpha.com/article/15237 | url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Foxinteractivemediaheadquarters.jpg|thumb|260px|ಫಾಕ್ಸ್ ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್ ಮೀಡಿಯಾ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್, 407 ನಾರ್ಥ್ ಮಾಪಲ್ ಡ್ರೈವ್, ಬೆವರ್ಲೆ ಹಿಲ್ಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಕಚೇರಿಯೂ ಸಹ ಇದೆ.]] 2002 ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಡ್ ಸ್ಟರ್]] ಪ್ರಾರಂಭದ ನಂತರ, ಫ್ರೆಂಡ್ ಸ್ಟರ್ ನ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ [[ಇಯುನಿವರ್ಸ್]] ನ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದರು ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲದ ಜಾಲ ತಾಣದ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 10 ದಿನದೊಳಗೆ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ತಯಾರಾಗಿತ್ತು.<ref name="business of spam">{{cite web|last=Lapinski|first=Trent|title=MySpace: The Business of Spam 2.0 (Exhaustive Edition)|url=http://valleywag.com/tech/myspace/myspace-the-business-of-spam-20-exhaustive-edition-199924.php|work=ValleyWag|date=2006-09-11|accessdate=2008-03-13|archive-date=2008-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312041913/http://valleywag.com/tech/myspace/myspace-the-business-of-spam-20-exhaustive-edition-199924.php|url-status=dead}}</ref> ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ತಾಂತ್ರಿಕ ದಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ಯಾಂಡಿನ ಅಗಲ]] ಹಾಗೂ ಸರ್ವರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮಲಿಯೇ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು, ಹಾಗಾಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಂಡವು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ವಿವಾದಾಂಶಗಳಿಂದ ವಿಕರ್ಷಿತಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆ ಯೋಜನೆಯು [[ಬ್ರಾಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಪಾನ್]] (ಇಯೂನಿವರ್ಸ್ ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಸಿ ಇ ಒ) ರವರಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವರು [[ಕ್ರಿಸ್ ಡಿವೊಲ್ಫ್]] (ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಸಿ ಇ ಒ), ಜೋಷ್ ಬರ್ಮನ್, [[ಟಾಮ್ ಆಂಡರ್ ಸನ್]] (ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ), ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಒಂದು ತಂಡ ಮತ್ತು ಇಯೂನಿವರ್ಸ್ ಒದಗಿಸಿದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉಪಯೋಗದಾರರು ಇಯೂನಿವರ್ಸ್ ನ ಕೆಲಸಗಾರರು. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸಹಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ನೋಡಲು ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಫರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20070710134202/http://freemyspace.com/08-28-03.JPG</ref> ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ತನ್ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿತು. ಇಯೂನಿವರ್ಸ್ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಗೆ <ref>https://web.archive.org/web/20070926034825/http://freemyspace.com/N.jpg</ref> ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ ಜೀವತುಂಬಲು ತನ್ನ ಈ-ಮೇಲ್ ಚಂದಾದಾರರು ಹಾಗೂ 20 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲದ ಜಾಲ ತಾಣಗಳಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರವೀಣ ಟೊಯೆನ್ ಗುಯೆನ್ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, ಬ್ರಾಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಫಾನ್ ನು ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://freemyspace.com/09-03-03-f.jpg |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-07-10 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002053804/http://freemyspace.com/09-03-03-f.jpg |url-status=dead }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ನ ಡೊಮೈನ್ ನ ಆಧಿಪತ್ಯವು ಯುವರ್ಜ.ಕಾಂ, ಇಂಕ್ ನವರ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಒಂದು ತಾಣ.<ref>[http://portal.acm.org/citation.cfm?id=545048.545055 ರೋಮ್ ಮಾಡುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಡಾಟಾವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ದೊರಕುವಂತೆ ಇಡಿ ]</ref> ಅದು 2002 ರವರೆಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರ ತಾಣ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 2004 ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಯುವರ್ಜ.ಕಾಂ <ref>{{Cite web |url=http://www.dacity.com/airwolf/myspace.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102092437/http://www.dacity.com/airwolf/myspace.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.punchnetworks.com/company/articles/home.jsp?pnid=730024 |title=ಪಂಚ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಸ,ಕಾಂ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430034447/http://www.punchnetworks.com/company/articles/home.jsp?pnid=730024 |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮುದ್ರೆಯಾಗಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ಮತ್ತು ಮೈಸ್ಪೇಸ್, ಒಂದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಶೇಖರಣಾ ತಾಣದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ರಿಸ್ ಡಿವುಲ್ಫ್ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಬಂಧವಾಗಿತ್ತು, ಅವನು ಒಂದು ವೆಬ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ತಾಣಕ್ಕಾಗಿ <ref name="autogenerated2">{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/09/04/8384727/index.htm |title=ಮನಿ.ಸಿ ಎನ್ ಎನ್.ಕಾಂ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100427183725/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/09/04/8384727/index.htm |url-status=dead }}</ref> ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಯು ಅರ್ ಎಲ್ ಡೊಮೈನ್ ಆದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ಅನ್ನು ಮೊದಲೇ ಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಡಾಟಾ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಅದು ಸ್ವತಃ "ಡಾಟ್ ಬಾಂಬ್" ಕಾಲದ ಒಂದು ದುರ್ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು ತಾಣದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗೆ ತಾವು ವಂತಿಗೆಯನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ ಕ್ರಿಸ್ ಡಿವುಲ್ಫ್ ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>https://web.archive.org/web/20070710134203/http://freemyspace.com/I-2.jpg</ref> ಅದನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿಡುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿ, ಬ್ರಾಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಪ್ಯಾನನು ಆ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://freemyspace.com/?q=node%2F13 |title=ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಇತಿಹಾಸ {{!}} ಫ್ರೀ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722132216/http://www.freemyspace.com/?q=node%2F13 |url-status=dead }}</ref> ಡಿವುಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಮನ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಮಗಾಗಿ ಭಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಕೊನೆಗೆ ಶಕ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದರೆ ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಯೂನಿವರ್ಸ್ (ಈಗ [[ಇಂಟರ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಗಿದೆ) ಅನ್ನು [[ರುಪರ್ಟ್ ಮುರುಡೊಚ್]] ನ [[ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ([[ಫಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್]] ನ ಮಾತೃಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮೀಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ನಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 580 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳಿಗೆ ಜುಲೈ 2005 ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="business of spam"/><ref>{{cite news|title=News Corp in $580m internet buy|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4695495.stm|publisher=[[BBC News]]|date=2005-07-19|accessdate=2008-03-13}}</ref> ಈ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 327 ಮಿಲಿಯ್ ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರ ನ್ಯಾಯವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬೆಲೆಗೆ ಸರಿದೂಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite press release|title=Internet Entrepreneur & MySpace Founder Brad Greenspan Leads Investment Group Seeking to Take Non-Controlling Stake in Dow Jones Corp.|url=http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/06-20-2007/0004612480&EDATE=|publisher=PRNewsWire|date=2007-06-20|accessdate=2008-03-13}}</ref> ಜನವರಿ 2006 ರರಲ್ಲಿ, "ಇಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸಂಗೀತ ದೃಷ್ಯಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಡಲು" <ref>{{cite news |publisher=[[BBC News]] |date=2006-01-24 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4642622.stm |title=MySpace looks to UK music scene |accessdate=2006-01-24 }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಇಗ್ಲೆಂಡಿನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಫಾಕ್ಸ್ ಘೋಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಅವರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ <ref name="corante">{{Cite web |url=http://goingglobal.corante.com/archives/2006/06/21/myspace_china_germany_and_france_this_summer.php |title=ಈ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಚೀನಾ, ಜರ್ಮನಿ, ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್? |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513043011/http://goingglobal.corante.com/archives/2006/06/21/myspace_china_germany_and_france_this_summer.php |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನರೂಪದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಇತಿಹಾಸವೂ ಅಲ್ಲದೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಟಾಮ್ ಆಂಡರ್ ಸನ್ ಅಂತಸ್ತು ಸಹ ಕೆಲವು ಬಾರಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು]]. === ಹೊಸ ರಚನೆ === 2007 ಹಾಗೂ 2008 ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಕೆಲಸಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ತನ್ನ ತಾಣದ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪುನರ್ರಚಿಸಿತು. [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ನ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಅಪ್ಡೇಟ್ಸ್, ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಚಂದಾದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಸಹಿತ, ಪುನರ್ರಚನೆಯ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರ [[ಹೋಮ್ ಪೇಜ್]] ಆಗಿತ್ತು. 2008 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್ ಅನ್ನು ಪುನಃ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 2008 ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಹಿತ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=November 2009}} ಮಾರ್ಚ್ 10, 2010 ರಂದು, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಹ ನವೀನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಸಾಧನಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಪಂದ್ಯಗಳ ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲದೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪಂದ್ಯಾಳುಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಮೊಬೈನಲ್ಲಿನ ಮೈಕ್ರೊ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಸಹ ಜಾಲ ತಾಣವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಾಣವು 20 ರಿಂದ 30 ಮೈಕ್ರೊ ಅಪ್ಲಿಕೇಷಣ್ ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಿಂದ ಮೊಬೈಲ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/digital/2010/03/site-myspace-users-revamp|title=MySpace adds new tools after revamp|first=Hiren|date=11 March 2010|publisher=New Statesman|accessdate=11 March 2010}}</ref> == ಆದಾಯದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿ == ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕೇವಲ ಜಾಹಿರಾತಿನಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೊನೆಯ ಬಳಕೆದಾರನು ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title=Is MySpace free?|url=http://www.myspace.com/Modules/Help/Pages/HelpCenter.aspx?Category=1&Question=33|publisher=MySpace.com|accessdate=2008-03-11|archive-date=2007-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20071129154152/http://www.myspace.com/Modules/Help/Pages/HelpCenter.aspx?Category=1&Question=33|url-status=dead}}</ref> ತನ್ನ ಜಾಲ ತಾಣ ಹಾಗೂ ಅನುಮೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾಹಿರಾತಿನ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಮೂಲಕ, ತನ್ನ ಉಪಯೋಗದಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಡಾಟಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಿಂದ ಅವನ [[ನಡವಳಿಕೆಯ ಲಕ್ಷ್ಯ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸಂದರ್ಶಕನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ತನ್ನ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕೇವಲ [[ಯಾಹೂ!]] ಗೆ ದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|author=Story, Louise and comScore|title=They Know More Than You Think|url=https://www.nytimes.com/imagepages/2008/03/10/technology/20080310_PRIVACY_GRAPHIC.html|format=JPEG|date=March 10, 2008 | work=The New York Times}} in {{cite news|author=Story, Louise|title=To Aim Ads, Web Is Keeping Closer Eye on You|url=https://www.nytimes.com/2008/03/10/technology/10privacy.html|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=March 10, 2008|accessdate=2008-03-09}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 8, 2006 ರಂದು, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ಹಾಗೂ ಒಂದು [[ಗೂಗಲ್]] ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಸಾಧನದ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 900 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಸಾಧನ ಗೂಗಲ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.<ref name="BBCNews-GoogleNewsCorp">{{ cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5254642.stm |title = Google signs $900m News Corp deal |publisher = [[BBC News]] |date= 2006-08-07 |accessdate = 2006-09-09 }}</ref><ref name="ElReg-GoogleMySpace">{{ cite news |url = http://www.theregister.co.uk/2006/08/07/google_wins_myspace/ |title = Google pays $900m to monetise children via MySpace |publisher = The Register |last = Vance |first = Ashlee |date= 2006-08-07 |accessdate = 2006-09-09 }}</ref><ref name="GuardianBusiness-GoogleMySpace">{{ cite news |url = http://business.guardian.co.uk/story/0,,1839333,00.html |title = Google to pay $900m for MySpace link-up |last = Clark |first = Andrew |publisher = Guardian Unlimited Business |date= 2006-08-08 |accessdate = 2006-09-09 | location=London}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲ ದೈತ್ಯನಿಗೆ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಡ್ ಗೆಟ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತಹ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಧನಲಾಭವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆ ತಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವಿಡ್ ಗೆಟ್ಸ್ ಗಳಾಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಲೈಡ್.ಕಾಂ]], [[ರಾಕ್ ಯು!]] ಮತ್ತು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳು ಆ ತಾಣವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಹದಿವಯಸ್ಸಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ಇಲ್ಲವೇ ಇಪ್ಪತ್ತರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Forbes-MyspaceEcon">{{ cite news |url = http://www.forbes.com/2006/04/07/myspace-google-murdoch-cx_rr_0410myspace.html |title = The MySpace Economy |last = Rosmarin |first = Rachel |publisher = Forbes |date= 2006-10-04 |accessdate = 2006-10-04 }}</ref><ref name="USAToday-GoogleMyspace">{{ cite news |url = http://www.usatoday.com/tech/techinvestor/2006-08-13-google-search_x.htm |title = Google search ads find momentum |last = Graham |first = Jefferson |publisher = USA Today |date= 2006-08-14 |accessdate = 2006-08-14 }}</ref> 2008 ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ, [[ಎಮ್ ಟಿ ವಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಸಹಾಯಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಗಳ ಭದ್ರಪಡಿಸಿದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಂತಹ ಬಳಕೆದಾರನು ಅಪ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಘೋಷಿಸುತು ಹಾಗೂ ಅದರ ಸಹಾಯಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಗಳ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತಹ ಜಾಹಿರಾತುಗಳ ಸಹಿತ ಪುನರ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಡಬಹುದು.<ref>{0/{1}}''ರಾಯಿಟರ್ಸ್ '' "ಮೈಸ್ಪೇಸ್, ಎಂಟಿವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕೃತಿ ಚೌರ್ಯ - ಲಾಭದ ಯೋಜನೆ."[http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE4A20P520081103?feedType=RSS&amp;feedName=technologyNews ವ್ಯಾಲೆನ್ ಸ್ಟೀನ್, ಆಂರ್ಡ್ಯೂ. ][http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE4A20P520081103?feedType=RSS&amp;feedName=technologyNews ನವೆಂಬರ್.3, 2008]</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ [[ಟ್ವಿಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಮಾರುವುದಾಗಲಿ, ಇಲ್ಲವೆ ಟ್ವಿಟರ್ ಅನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನಾಗಲಿ [[ರುಪರ್ಟ್ ಮುರುಡೊಚ್]] ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ಹಣಗಳಿಸುವಂತಹ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಟ್ವಿಟರ್ ಹುಡುಕ ಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಮುರುಡೊಚ್ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಆ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟನು.<ref>{{Cite web |url=https://tech.yahoo.com/news/nm/20090709/tc_nm/us_sunvalley_newscorp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-20 |archive-date=2009-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712042536/http://tech.yahoo.com/news/nm/20090709/tc_nm/us_sunvalley_newscorp |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2009 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಹ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಅಪ್ ಡೇಟ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ತನ್ನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆದಾರನು [[ಟ್ವಿಟರ್]] ಖಾತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಟ್ವೀಟ್ ಸಹ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಅನ್ನು ಅಪ್ ಡೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ([[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ಸಹ ಸಮಾನರೂಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.) ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡೂ ಖಾತೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ [[ಅನುರೂಪ]]ವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. == ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರದ ಪರಿವಿಡಿಗಳು == === ಮನೋಭಾವನೆಗಳು === ಮನೋಭಾವನೆಗಳು [[ಮನಸ್ಥಿತಿ]]ಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಚಿಕ್ಕ ವಿಧಾನಗಳು, ಅದನ್ನು ಬಳಕೆದಾರನು ಒಳಗಿರುವನೆಂಬ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜುಲೈ 2007 ರಲ್ಲಿ ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. === ಬ್ಲುರ್ಬ್ಸ್, ಬ್ಲಾಗ್ಸ್, ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ === ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ [[ಬ್ಲುರ್ಬ್]] ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ: "ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ" ಹಾಗೂ "ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸಯತ್ತೇನೆ" ವಿಭಾಗಗಳು. ಪ್ರೊಫೈಲ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದು "ಇಂಟರೆಸ್ಟ್" ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಒಂದು "ಡೀಟೈಲ್" ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. "ಡೀಟೈಲ್ಸ್" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, "ಸ್ಟೇಟಸ್" ಮತ್ತು "ಜೋಡಿಯಾಕ್ ಸೈನ್" ಭಾಗಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸದಸ್ಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡದೇ ಹೋದರೆ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯರಂಗಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಂಟೆಂಟ್, ಎಮೊಷನ್ ಮತ್ತು ಮಿಡಿಯಾ ದಂತಹ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಭಾಗಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳು ಒಂದು [[ಬ್ಲಾಗ್]] ಅನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಅಪ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಆರಿಸಿ ಅದನ್ನು "[[ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಇಮೇಜ್]]" ಆಗಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಪುಟ, ಶೋಧನೆಯ ಪುಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರನ ಹೆಸರಿನ ಪಕ್ಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶೆ ಗಳು, ಸಂದೇಶಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಫೋಟೋಫ್ಲೆಕ್ಸರ್]] ನಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಆವೃತ್ತಿಯು ದೊರಕುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಒಂದು ಕಾರ್ಟೂನ್ ಗೆ ಅಥವಾ ನಿಯಾನ್ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೆ ಬಳಕೆದಾರನ ಮುಖವನ್ನು 100 ಡಾಲರಿನ ನೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಕ ಬಹುದು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ವಿಡಿಯೋ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಷ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬಹುದು. ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೂ ಸಹ ದೊರಕುತ್ತವೆ. === ವಿಮರ್ಶೆಗಳು === ಯೂಸರ್ಸ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಸ್ಪೇಸ್ (ಢಿಫಾಲ್ಟ್ ನಿಂದ) ನ ಕೆಳಗೆ "ಕಾಮೆಂಟ್ಸ್" ವಿಭಾಗವಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಾರರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶಕರಿಗೂ ಓದಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬಿಡಬಹುದು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆದಾರರು ಯಾವುದೇ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು / ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದನೆ ಯಾಗುವುದನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನ ಖಾತೆಯನ್ನು ಆಳಿಸಿಹಾಕಿದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇತರೆ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ "ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಲ್ಲ" ಎಂಬ ನುಡಿಯ ಟೀಕೆಯ ಸಹಿತ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಉಪಯೋಗದ ಮಾರ್ಪಾಡು(ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಲ್) === "ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ", "ನಾನು ಭೇಟಿಯಾಗ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ" ಮತ್ತು "ಅಭಿರುಚಿಗಳು" ಇಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ [[ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಮ್]] (ಆದರೆ [[ಜಾವಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]] ಅಲ್ಲ)ಮುಖಾಂತರ ತಮ್ಮ ಉಪಯೋಗದ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಮಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಷ್-ಆಧಾರಿತ ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸ ಬಹುದು. ಉಪಯೋಗದಾರರು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತದ ಮುಖಾಂತರ ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತಗಾರರ ತಂಡಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಸೇವೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪುಟದ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ [[ಸಿ ಎಸ್ ಎಸ್]] (in a <tt><style>...</style></tt> element) ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪುಟದ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾಹ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ಸಹ ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಅಕ್ಷರವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಇದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉಪಯೋಗದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಬದಲಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಜೊತೆ ಪುಟವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ ಆ ಹಾಳೆಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ <tt>(<head></tt> element ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ) ಬಳಕೆದಾರನು ಸೇರಿಸಿರುವ ಸಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದು ವಾಸ್ತವಾಂಶ. ಒಂದು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯಂದರೆ ಒಂದು ಡಿವ್ ಓವರ್ ಲೇ ಆಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ <tt><div></tt> ಟಾಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚನೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಾಲ ತಾಣಗಳಿವೆ, ಇವು ತಮ್ಮ ಜೊತೆ ಪುಟ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೆಂಬ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡಲು ತಾಣಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ "ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಕಸ್ಟೊಮೈಜರ್" ಅನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಸಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ನಿಂದಾಗಿ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಬರುವ ವಿವಾದಾಂಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಮೇಲೆ ಕೊಂಡಿಗಳು ಹೇಗೆ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆಯೆಂಬುದರ ಸಹಿತ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಸಂಪಾದಕೀಯವು ಒಂದು ಟೀಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}} === ಸಂಗೀತ === {{wikinews|MySpace to take on iTunes}} [[ಎಮ್ ಪಿ 3]] ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಡಿಸ್ಕೊಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಪ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಜಾಲ ತಾಣದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಪ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡುವವರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ (ಉದಾ. ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿ, ಅನುಮತಿಯಿರುವ ಪರವಾನಗಿ, ಇತ್ಯಾದಿ). ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ [[ಸ್ನೊಕ್ಯಾಪ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಹಾಡನ್ನು ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಮಾರಲು ಮೈಸ್ಪೆಸ್ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು 20th ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್ ನ ಮಾಲೀಕರು ರೂಪರ್ಟ್ ಮುರುಡೊಚ್ ಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಮಾರಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೆ, 2005 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಾರದ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ಎಂದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಸಂಗೀತದ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated2"/> ಈಗಾಗಲೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಕಲೆಗಾರರು ಇಲ್ಲವೆ ಉದ್ಯಮದೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಇನ್ನೂ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಗೆ ಅಪ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯ ಬಹುದು. ಕೆಲವು ಹೆಸರಾಂತ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ಲಿಲಿ ಏಲೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಯಾನ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ಟನ್]] ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮುಖಾಂತರವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳಿಸಿದರು. ಈ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಲಭ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎಂಟು ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹುಡುಕಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://techradar1.wordpress.com/2008/01/11/facebookmyspace-statistics/ ಟೆಕ್ ರಾಡಾರ್1.ವರ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್.ಕಾಂ]</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂಗೀತದ ಪುಟವನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸಿದೆ. ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪ್ಲೇಲಿಸ್ಟ್]] ಸಹಿತ, [[ಲಾಸ್ಟ್.ಎಪ್ ಎಮ್]] ನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಗೀತದ ಜಾಲ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹ, ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಈ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಪ್ ಸ್ಟರ್]] ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ, ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಂಗೀತ ಅನುಮತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರಣ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಒಂದು ಸಂಗೀತದ ಅಂಗಡಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರ ಕೇವಲ 30 ಸೆಕೆಂಡಿನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. 2007 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿಯೇ ನೇರವಾಗಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ತಾಣವು [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಷನ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. == ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ಲಘು ಪ್ರಕಟನೆಗಳು === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಗೆಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನೋಡಲು ಒಂದು "ಬುಲೆಟಿನ್ ಬೋರ್ಡ್" ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಹಾಕುವಂತಹ ಲಘು ಪ್ರಕಟನೆಗಳು. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ನೇಹಿತರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಲಘು ಪ್ರಕಟನೆಗಳು ಸಹಕಾರಿ. ರಾಜಕೀಯ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯಾದರೂ ಸತತ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಒಂದು ಸೇವೆಯಾಗಿ ಲಘು ಪ್ರಕಟನೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಬಳಕೆದಾರರು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ದುರಾದೃಷ್ಟ, ಸಾವು ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ಸಮಾನರೂಪದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಬಲಕೆದಾರರಿಗೆ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಈ ಸತತ ಸಂದೇಶಗಳು ಅಪಾಯದ ಸೂಚಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="gainesville times">{{Cite web |url=http://www.timescommunity.com/site/tab6.cfm?newsid=17259951&BRD=2553&PAG=461&dept_id=506108&rfi=6 |title=ಚಿಟ್ ಚ್ಯಾಟ್ |access-date=2021-08-17 |archive-date=2007-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070306175223/http://www.timescommunity.com/site/tab6.cfm?newsid=17259951&BRD=2553&PAG=461&dept_id=506108&rfi=6 |url-status=dead }}</ref> ಅವು [[ಫಿಶ್ಯಿಂಗ್]] ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕ್ರಮಣದ ಗುರಿಯ ಜಾಗವೂ ಸಹ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಲಘು ಪ್ರಕಟನೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. === ತಂಡಗಳು === ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುಟ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಫಲಕವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಕೆದಾರರ ಒಂದು ತಂಡಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತಹ ತಂಡಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ತಂಡಗಳನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ರಚಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ತಂಡದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಾರನು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅಥವ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು. === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಐ ಎಮ್ === {{Main|MySpaceIM}} 2006 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ಪರದೆಯ ಹೆಸರಿನಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತಹ ಒಂದು [[ಇನ್ಸಟಾಂಟ್ ಮೆಸ್ಸೆಂಜರ್]] ಅನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಐ ಎಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವನ ಅಥವ ಅವಳ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಖಾತೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅದೇ ಈ-ಮೇಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕಕ್ಷಿದಾರನಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರನು ಲಾಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲದೆ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಐ ಎಮ್ [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಗೆ [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಲೋನ್]] ತತ್ರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಐ ಎಮ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರರು ಹೊಸ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂದೇಶಗಳು, ಗೆಳೆಯರ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ತುರ್ತಾದ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಟಿವಿ (ವಿಡಿಯೊ) === 2007 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] [[ವಿಡಿಯೊ ಶೇರಿಂಗ್]] ಜಾಲ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನರೂಪದ ಒಂದು ಸೇವೆಯ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಟಿವಿ ಅನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 2006 ರಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಅದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಟಿವಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು. 2009 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಟಿವಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿಡಿಯೊಗೆ ಪೂರ್ವ ಸ್ಥತಿಗೆ ಪುನಃ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. === ಉಪಯೋಗಗಳು === 2008 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಒಂದು [[ಎಪಿಐ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಅದರ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಇತರೆ ಉಪಯೋಗದಾರರಿಗೆ ರಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಈ ಉಪಯೋಗಗಳು [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ನ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಮಾನರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮೇ 2008 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಜೊತೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಕೆಲವು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮೊಬೈಲ್ === ತಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ದೂರವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪರಿವಿಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದಂತಹ ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಿವೆ. ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೊಬೈಲ್ ದೂರವಾಣಿ ಹಂಚಿಕೆದಾರ [[ಹೆಲಿಯೊ]] 2006 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮೊಬೈಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಒಂದು ಸೇವೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊಬೈಲ್ ದೂರವಾಣಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದನು.<ref name="moconews-MySpaceHelios">{{cite web | url = http://www.moconews.net/?p=5176 | title = MySpace Mobile To Debut On Helio; Details on Handsets | author = | publisher = Dis*Content Media LLC | date = 2006-02-16 | accessdate = 2006-09-08 | archive-date = 2006-09-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060901003014/http://www.moconews.net/?p=5176 | url-status = dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, [[ಎಟಿ&amp;ಟಿ]],<ref name="screenplays-MySpaceUIEvolution">{{cite web | url = http://www.screenplaysmag.com/news_exclusives/MySpace-UIEvolution-091406.html | title = MySpace Picks UIEvolution to Develop Mobile User Interface, Experiences | author = | publisher = ScreenPlays | date = | accessdate = 2006-09-27 | archive-date = 2008-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080411085949/http://www.screenplaysmag.com/news_exclusives/MySpace-UIEvolution-091406.html | url-status = dead }}</ref> [[ವೊಡಾಫೋನ್]] <ref name="MySpaceVodaphone">{{cite web | url = http://live.marketclusters.com/cl2/view/2007/02/07/myspace_partners_with_vodafone/ | title = MySpace partners with Vodafone | author = | publisher = StrategyWire | date = | accessdate = 2007-02-08 | archive-date = 2007-03-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070301065454/http://live.marketclusters.com/cl2/view/2007/02/07/myspace_partners_with_vodafone/ | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ರೋಜರ್ಸ್ ವೈರ್ ಲೆಸ್]]<ref name="MySpaceRogers">{{cite web | url = http://www.moconews.net/entry/419-myspace-launches-mobile-site-in-canada-with-rogers-wireless/ | title = MySpace Launches Mobile Site In Canada With Rogers Wireless; Charges Fee | author = | publisher = MocoNews | date = | accessdate = 2007-08-16 | archive-date = 2007-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070904123251/http://www.moconews.net/entry/419-myspace-launches-mobile-site-in-canada-with-rogers-wireless | url-status = dead }}</ref> ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ವಿಶಾಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಯುಐಎವಲ್ಯೂಶನ್ ಮತ್ತು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿತು. === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಾರ್ತೆ === 2007 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಒಂದು ವಾರ್ತಾ ಸೇವೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [http://news.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿತು, ಇದು ಬಳಕೆದಾರರು ಮಂಡಿಸಿದ [[ಆರ್ ಎಸ್ ಎಸ್]] ನಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಮತದಾನ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿ ವಾರ್ತಾ ಕಥೆಗೆ ದರ್ಜೆ ಕೊಡಲು ಸಹ ಅದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕಥೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಷ್ಟು, ಆ ಪುಟದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಆ ಕಥೆಯು ಹೋಗುತ್ತದೆ. === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವರ್ಗೀಕರಣ === ಪೂರ್ಣಸೇವಾ ವರ್ಗೀಕೃತ ಜಾಹಿರಾತಿನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆಗಸ್ಟ್ 2006 ರ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಶೇಕಡಾ 33 ರರಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ. ತಾಣವು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವರ್ಗೀಕೃತ ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>[http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070904/BUSINESS/709040311/1003 ಡೆಲ್ ವೇರ್ ಆನ್ ಲೈನ್: ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಜರ್ನಲ್, ವಿಲ್ಮಿಂಗ್ ಟನ್, ಡೆಲ್. ; ಕೋರಿದ ಬರಹ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120003202/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070904/BUSINESS/709040311/1003 |date=2008-01-20 }}[http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070904/BUSINESS/709040311/1003 ದಯಮಾಡಿ ನಿಮ್ಮ ಬ್ರೌಸರ್ ಅನ್ನು ಹೊಸತು ಮಾಡಿ ಅಥವ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120003202/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070904/BUSINESS/709040311/1003 |date=2008-01-20 }}[http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070904/BUSINESS/709040311/1003 (ಬಿ ಎಲ್,20070904,ಬಿಸಿನೆಸ್,709040311,ಏ ಆರ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120003202/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070904/BUSINESS/709040311/1003 |date=2008-01-20 }}</ref> === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕಾರೋಕೆ === ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2008 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಸೊಲೊ.ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಸೊಲೊದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಪುಟದ ಮೇಲೆ ತವೇ ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದ ಶ್ರವಣ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅಪ್ ಲೊಡ್ ಮಾಡಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ದರ್ಜೆ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವಿಡಿಯೊ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಇನ್ನೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಹ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟಾಮ್ ಆಂಡರ್ ಸನ್ ಅದು ಕಾರ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.msnbc.msn.com/id/24358965/ | title="Myspace unveils new karaoke feature" | author=Coyle, Jack | publisher=Associated Press | date=2008-04-28 | accessdate=2008-04-29 | archive-date=2009-12-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091213130802/http://www.msnbc.msn.com/id/24358965 | url-status=dead }}</ref> === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮತದಾನಗಳು === ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಮತಗಳನ್ನು ಹಾಕಲು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಯೋಗದಾರರ ಜೊತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಮರ್ಥಗೊಳಿಸಿ 2008 ರಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದಂತಹ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮೇಲೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮತದಾನಗಳು ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಚರ್ಚಾಸ್ಥಳಗಳು === ತನ್ನ ಚಾವಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ [[ಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ]] ಯ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುವುದನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://communityserver.com/showcases/marketing/myspace/ | title="MySpace.com : Community Server" | access-date=2010-06-07 | archive-date=2009-01-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090120014120/http://communityserver.com/showcases/marketing/myspace/ | url-status=dead }}. ರಾಜಕೀಯ, ವಾರ್ತೆ, ಸ್ವಯಂ ಚಲಿಸುವ, ಆಹಾರ, ಸಂಗೀತ, ಮತ್ತು ಮುಂತಾದವುಗಳಂತಹ ಅಭಿರುಚಿಗಳ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಜನಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತಹ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಚರ್ಚಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಒಂದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಭಾಸ್ಥಾನ.</ref> == ರಾಜಕಾರಣ == * [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 2008 ರ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣಾ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯುವ ಮತದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳು ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಗಳು, ಬ್ಲಾಗ್ಸ್, ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆ ದರ್ಶಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಬಂದಂತೆ ನಿಯತ ಆವರ್ತನವೆಂದುತೋರಬಹುದಾದ, "ಕೂಲ್ ನ್ಯು ಪೀಪಲ್" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖಪುಟದ ಮೇಲೆ ಈ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತೋರಿಸಿತು, * ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಬಂಧವಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿವೆ. ಇವು [[ಜಾನ್ ಬಿರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಎ ಸಿ ಎಲ್ ಯು]] ನಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾದ [[ಪರಿಸರವಾದಿ ತಂಡಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಫುಡ್ ನಾಟ್ ಬಾಂಬ್ಸ್]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. == ಟೀಕೆ == === ಸುಗಮತೆ ಮತ್ತು ಭರವಸೆ === ಹೆಚ್ಚು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪುಟಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ [[ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಲ್]] ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ , ಪುಟಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣವು [[ಡಬ್ಲು3ಸಿ]] ಯಿಂದ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಸಿ ಎಸ್ ಎಸ್]] ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಲ್ ನ ಒರೆಗಲ್ಲನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ರೀಡರ್]] ನಂತಹ ತತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವವರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಫಾರ್ಮಾಟ್ ಮಾಡದ ಕೋಡ್ ನಿಂದ ಸುಗಮತೆಯಿಂದ ನೆರವಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite web | url = http://www.w3.org/TR/WAI-WEBCONTENT/ | title = Web Content Accessibility Guidelines 1.0 | publisher = [[W3C]] | date= 1999-05-05 | accessdate = 2006-12-30}}</ref> ಡಬ್ಲು3ಸಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಹೋಮ್ ಪುಟವು 2009, ಮೇ 20 ರ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 101 ತಪ್ಪುಗಳ ಸಹಿತ ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಲ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು (ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿವಿಡಿಯ ಕಾರಣ ಹೋಮ್ ಪುಟದ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ).<ref>[http://validator.w3.org/check?uri=http%3A%2F%2Fwww.myspace.com%2F&amp;charset=%28detect+automatically%29&amp;doctype=Inline &#91;Invalid&#93; Markup Validation of http://www.myspace.com/ – W3C Markup Validator]</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಇತರೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅಥವ ಸಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ನಿಂದ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಶರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ, ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಪುಟದ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಯಾರಾದರು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬಹುದು ಎಂದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಶಲ [[ಜಾಲ ವಿಕಾಸಶೀಲ]]ರಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳು, ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ನಂತಹ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅಗಲವಿರುವ ವಸ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಇಡುವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಥವ, ದೋಷಪೂರಿತ ರಚನೆಯ ಸಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ಕೋಡಿಂಗ್ ನ ಕಾರಣ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಜಾಲದ ಬ್ರೌಸರ್ ಗಳನ್ನು ಘನೀಕರಿಸಬಹುದು (ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಡಿಯೊಗಳು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಕಡತಗಳು ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದಾಗ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾರಿಸುತ್ತವೆ). ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳಿಂದ ಬಹುಶಃ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು (ಜಾವಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ನಂತಹ)ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅಂತಹ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವದಾ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಜಾಲ ತಾಣಗಳ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು #1 ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಇದೇ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದು ''[[ಪಿ ಸಿ ವರ್ಡ್ಲ್]]'' ಎತ್ತಿಹೇಳಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.pcworld.com/article/id,127116-page,7-c,sites/article.html | title = The 25 Worst Web Sites | last = Tynan | first = Dan | publisher = [[PC World (magazine)|PC World]] | date = 2006-09-15 | accessdate = 2006-10-08 | archive-date = 2006-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061206022115/http://www.pcworld.com/article/id,127116-page,7-c,sites/article.html | url-status = dead }}</ref> ಅದು ಅಲ್ಲದೆ, ಹೊಸ ನವೀನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ([[ಫ್ಯೂಚುರಿಟಿಸ್]] ನೋಡಿ). ಇದು, ಹಾಗೂ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅಗಲದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=February 2009}} === ಭದ್ರತೆ === 2005 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ, [[ಮೊದಲ ತಾನೇ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ವಿವಿಧ-ತಾಣಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಕ್ರಿಮಿ (ಎಕ್ಸ್ ಎಸ್ ಎಸ್)]] ಯನ್ನು [["ಸಾಮಿ"]] ಯಿಂದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಾಣದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. "ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಅಂತರಜಾಲದ ತಾಣಗಳು ಗೂಢಾಚಾರದ ತತ್ರಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ", ಎಂದು [[ಎಮ್ ಎಸ್ ಎನ್ ಬಿ ಸಿ]] ಯು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಮತ್ತು "ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲದ ತಾಣಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಸೋಂಕಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಏರುತ್ತಲಿವೆ".<ref>{{cite news | url = http://www.msnbc.msn.com/id/14413906/ | title = Social-networking sites a 'hotbed' for spyware | publisher = MSNBC | access-date = 2010-06-07 | archive-date = 2011-05-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110501151230/http://www.msnbc.msn.com/id/14413906/ | url-status = dead }}</ref> ಇದೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಹೀಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ಅನ್ನು ವಿಳಾಸವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಒಂದು [[ಫಿಶ್ಯಿಂಗ್]] ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಅನ್ನು ನೋಡಲು ಉಪಾಯಮಾಡುವಂತಹ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಲ್ ಸೂಜಿಮದ್ದಿಗೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಬಳಕೆದಾರನ ಪುಟಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://mashable.com/2006/10/27/myspace-phishing-attack-appears-on-3000-pages/ | title=MySpace Phishing Attack Appears on 3000 Pages | date=2006-10-27 |url=http://news.netcraft.com/archives/2006/10/27/myspace_accounts_compromised_by_phishers.html}} </ref> ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಫಿಶ್ಯಿಂಗ್ ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಲಘು ಪ್ರಕಟನೆಗಳಮೇಲೆ ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಈ-ಮೇಲ್ ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Analysing 20000 MySpace Passwords | date=2006-09-16 | url=http://www.cyber-knowledge.net/blog/2006/09/16/analyzing-20000-myspace-passwords/}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ತಾವು ಕಳುಹಿಸದೆ ಇರುವ ಲಘು ಪ್ರಕಟೆಣೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಹೋಮ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ತಾವು ಫಿಶ್ಯಿಂಗ್ ನಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಈ-ಮೇಲ್ ಮತ್ತು ಪಾಸ್ವರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಟೈಪ್ ಮಾಡಿ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಜನಗಳನ್ನು ವಂಚಿಸುತ್ತಾ, ಒಂದು ಮೋಸದ ಲಾಗ್ ಇನ್ ಪರದೆಗೆ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತಹ ಒಂದು ಜಾಹಿರಾತಿನ ಲಘು ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಸ್ವತಃ ಸಾರಾಂಶ ಪರಿಗಣಿಸಿದಂತೆ ಇತರೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಹೆದರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಇರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪುಟದ ಮೇಲೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತಹ ರಚನೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಸಹಜವಾಗಿ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಮಹತ್ವದ ಉದಾಹರಣೆ, ಜಾವಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಫೈಲ್ ಗಳಿಗೆ ಅತಿಶಯದ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಹುದುಗಿರುವ [[ಕ್ವಿಕ್ ಟೈಮ್]] ವೀಡಿಯೊಗಳು ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಇವು ಫಿಶ್ಶಡ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನಿಂದ ಕೇವಲ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವುದು ಅಥವ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಬಳಕೆದಾರನ 'ಎಬೌಟ್ ಮಿ' ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡಿದರೂ ಆಗುವಂತಹುದು. ಕಾಣಿಸದಂತಹ ಒಂದು ಮೋಸದ ಲಾಗ್ ಇನ್ ಬಾರ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಲಾಗ್ ಇನ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಹ ಫಿಶ್ಶಡ್ ಆಗಬಹದು, ಮತ್ತು ಅವರ ಖಾತೆಯ ವಿವರವನ್ನು ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸ್ಪಾಮ್ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸ ಬಹುದು, ಈ ರೀತಿ ಅದು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://blog.spywareguide.com/2006/12/myspace_phish_attack_leads_use.html | title=Myspace Phish Attack Leads Users to Zango Content | date=2006-12-01 | access-date=2010-06-07 | archive-date=2012-08-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120806044953/http://blog.spywareguide.com/2006/12/myspace_phish_attack_leads_use.html | url-status=dead }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಫಿಶ್ಶಿಂಗ್ ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಮ್ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಖಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. <nowiki>http://msplinks.com </nowiki>ಸ್ವಾಮಿತ್ವದ ಮುಖಾಂತರ ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮೆಲೆ ಪುನಃನಿರ್ದೇಶಿಸುವಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮಾಡಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ <nowiki>http://en.wikipedia.org </nowiki>ತಾಣವು <nowiki>http://www.msplinks.com/MDFodHRwOi8vZW4ud2lraXBlZGlhLm9yZw== </nowiki>ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದು.ತನ್ನ ಮೂಲ ಯು ಆರ್ ಎಲ್ ಗೆ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಡೀಕೋಡ್ ಮಾಡಲು ಮಾರ್ಗಗಳಿರುವುದರಿಂದ, [[ಬೇಸ್64]] ಎನ್ ಕೋಡ್ ನಿಂದ ಹೊಸ ಕೊಂಡಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://makcoder.sourceforge.net/demo/base64.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301092859/http://makcoder.sourceforge.net/demo/base64.php |url-status=dead }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದವರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಗುಂದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶಕ್ತರಾಗಬಹುದು. ([[ಹೆಚ್ ಟಿ ಟಿ ಪಿ ರೆಫರರ್]] ಮೈಸ್ಪೇಸ ನ ಪುಟವಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುವ ಕೊಂಡಿಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಜೋಡಣೆಯು ಕಾಣಿಸದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ.) ಅದು ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತೊಂದರೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಾಮರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಅದು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಫೆಬ್ರುವರಿ 2008 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ಅದರಿಂದ ಅಂತಹ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಬಳಕೆದಾರರು ತಾವು <tt>ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ</tt> ಡೊಮೈನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂಬುವ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರು (ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ನಂತಹ ಶ್ವೇತಪಟ್ಟಿಯ ಡೊಮೈನ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರಂತೆ, ಬಳಕೆದಾರನು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಪ್ ಡೇಟ್ ಮಾಡದಹೊರತು ಹಿಂದಿನ ಬ್ಲಾಗ್ ಪ್ರವೇಶಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದದೆ ಹೋದಾಗ್ಯೂ ಈ "ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು" ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳಿಗೂ ಸಹ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ 2008 ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 49 ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾನೂನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ತನೆಗೆ ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{0/{1}}"ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ತಾಣಗಳ ಭದ್ರತೆಯ ಸೂಕ್ಮ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳ ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆ", ಜನವರಿ 14, 2008</ref> 2008, ಜನವರಿ 26 ರಂದು, [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ನ ತಾಣದಿಂದ ಒಂದು ಬಗ್ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ 567,000 ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಚಿತ್ರಗಳು ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಗೆ [[ಪೈರಟ್ ಬೇ]] [[ಟಾರೆಂಟ್]] ನಂತಹ ತಾಣಕ್ಕೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>[https://www.wired.com/politics/security/news/2008/01/myspace_torrent ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಿಟ್ ಟೊರೆಂಟ್ ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ]</ref> === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಔತಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಔತಣಕೂಟಗಳ ಜಾಹಿರಾತಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅಭ್ಯಾಗತನ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಇಲ್ಲದೆಯೆ. ಸಾವಿರಾರು ಡಾಲರುಗಳ ಆಸ್ತಿಯ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಜೀವ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಸಹ (ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ) ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಔತಣಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾಹಿರಾತು ಮಾಡಿದ ಘಟನೆಗಳು ಇದ್ದವು. * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ, [[ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್]] ನ [[ನರ್ರೆ ವಾರ್ರೆನ್]] ನಿಂದ, ಒಬ್ಬ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕ ಕೂರೆ ವೊರ್ಥಿಂಗ್ಟನ್ ನಿಂದ ಆತಿಥ್ಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಒಂದು ಕೂಟವು 500 ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಶಿಸಿತು. ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾನ ದಳ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಕರೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಘಟನೆಯು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. (ವೊರ್ಥಿಂಗ್ಟನ್ ಆನಂತರ ಔತಣಕೂಟದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಪಡೆದನು, ಹಾಗೂ [[ಟೆನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]] ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ''[[ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್]] '' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.)<ref>[http://www.abc.net.au/news/stories/2008/01/16/2139975.htm Teenagers charged in relation to party – [[ABC News]] (Australian Broadcasting Corporation)]</ref> '''''"ನ್ಯೂಸ್ ಫೀಡ್ಸ್" ಮುಖಾಂತರ ಆಹ್ವಾನಿಸದ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಘಟನೆಗಳ ವಾರ್ತೆಗಳನ್ನು ಹರಡಬಲ್ಲ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್/ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಕೂಟಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನರು ಒಳನುಗ್ಗುವ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು [[ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್]] ಆನ್ ಲೈನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬರಹಗಾರ ಆಷರ್ ಮೊಸಸ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ'' ''' .'''''ಕೆಲವು ಔತಣಕೂಟದ ಅಭ್ಯಾಗತರು ಸಂದೇಶ ಪಡೆದ ಜನಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮರೆಯತ್ತಾರೆಂದು ಅವನು ಶಂಕಿಸುತ್ತಾನೆ."<ref name="autogenerated1">[http://www.smh.com.au/articles/2008/01/18/1200620210426.html ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆತಿಥ್ಯ ಮಾಡುವವರ ಔತಣ ಕೂಟದ ಅಪಾಯಗಳು - ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ - ಎಸ್ ಎಮ್ ಹೆಚ್.ಕಾಂ.ಎಯು]</ref><ref name="autogenerated1"/><ref>{{Citation |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article3252251.ece |title=Aussie Party Boy Corey Plans World tour, Next stop UK |work=Times |location=London |date=2008-01-26 |accessdate=2010-03-30 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429135742/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article3252251.ece |url-status=dead }}</ref>''' '' * "ನಾವು ಸರಾಸರಿ ಕುಟುಂಬ ಗಾತ್ರದ ಮನೆ ಡಿಸ್ಕೊ ಕೂಟವನ್ನು ಬಿಸಾಕೋಣ" ಎಂಬ ಉಪ ಶಿರೋನಾಮೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿದ ನಂತರ ಎಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಲಕಿ ಒಂದು ಔತಣಕೂಟವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಳು. ಆಕೆಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಸುಮಾರು 24,000 ಪೌಂಡುಗಳ (48,000 ಡಾಲರುಗಳು) ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಪೋಲಿಸರಿಂದ ಪಡೆದರು.<ref name="autogenerated1"/><ref>{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F04%2F13%2Fnparty213.xml |title=ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಔತಣ ಕೂಟದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಪೋಲೀಸರು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420155816/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F04%2F13%2Fnparty213.xml |url-status=dead }}</ref> * ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷದ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ಸಿಯಾಟಲ್]] ನ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಅಲೆನ್ ಜೊಪ್ಲಿನ್ ನನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮುಖಾಂತರ ಪ್ರಚಾರಗೊಂಡ ಒಂದು ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಕೊಂದರು.<ref name="autogenerated1"/><ref>http://www.seattlepi.com/local/346083_shooting05.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "A High School Party turns deadly"</ref> === ಮಗುವಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ 13 ವರ್ಷ, ಆದರೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಅದು 14 ಎಂದಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಈಗಲೂ 14 ಎಂದೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web| url=http://collect.myspace.com/misc/terms.html| title=MySpace terms of service| access-date=2010-06-07| archive-date=2009-10-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20091003130023/http://collect.myspace.com/misc/terms.html| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.myspace.com/index.cfm?fuseaction=misc.terms| title=new MySpace terms of service}}</ref><ref>{{cite web| url=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MySpace&oldid=293320906#Child_safety| title=14:52, 30 May 2009 version of this article}}</ref> 13 ರಿಂದ 15 ರ ವಯೋಮಾನದವರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳು ತನಗೆ ತಾವೇ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. 16 ಅಥವ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಿತಿಯ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಇಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ನ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರ ಅಥವ ಅವರಿಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಲು, ಇಲ್ಲವೆ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಯ ವಿವರವು 'ಖಾಸಗಿ' ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾದಾಗ (ಇಲ್ಲವೇ ಹದಿನಾರರ ಒಳಗಿದ್ದರೆ) ಒಂ ದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರನ ನೇರ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಲಿಪಶುವು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರೆ ಮೋಸದ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ-ಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಆ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.myspace.com/Modules/Help/Pages/HelpCenter.aspx?Category=2&Question=26 | title=MySpace FAQ | work=MySpace Stuff | last=Anderson | first=Tom | date=2006-09-12 | accessdate=2006-09-12 | archive-date=2006-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060726162621/http://www.myspace.com/Modules/Help/Pages/HelpCenter.aspx?Category=2&Question=26 | url-status=dead }}</ref> ಜುಲೈ 2007 ರಲ್ಲಿ, ದಾಖಲಿಸಿದ ಕಾಮ ಪ್ರಚೋದಕ ತಪ್ಪಿತಸ್ತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 29,000 ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ನೋಡಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದೆ.<ref>[http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2424879820070724?feedType=RSS&amp;rpc=22&amp;sp=true ಮೈಸ್ಪೇಸ್ 29,000 ಕಾಮಾಸಕ್ತ ತಪ್ಪಿತಸ್ತರನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿತು]</ref> ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಮೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಪರ್ವಟೆಡ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]] ಅವರು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು [[ಜನರು ಕಾಮೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.corporatesexoffenders.com/?pg=myspacecleanup</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಸುತ್ತ ಹದಿಹರೆಯದವರು ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ಅನೇಕ ವಾರ್ತಾ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರದ [[ಐಪಿ ವಿಳಾಸವನ್ನು]] ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನೆರವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವಂತಹ, ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಮಾಡಲು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವಿಧಾನಗಳು ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news | url = http://www.msnbc.msn.com/id/11165576/ | title = MySpace, Facebook attract online predators | publisher = MSNBC | access-date = 2010-06-07 | archive-date = 2010-02-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100208225651/http://www.msnbc.msn.com/id/11165576/ | url-status = dead }}</ref> ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಜೂನ್ 2006 ರ ಕೊನೆಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, 18 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯೋಮಿತಿಯುಳ್ಳ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆದಾರರು, ಉಪಯೋಗದಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಅಥವ ಈ-ಮೇಲ್ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಈಮೊದಲೇ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ 13 ರಿಂದ 15 ವಯೋಮಾನದ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಗೆಳೆಯರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news| url = http://www.mercurynews.com/mld/mercurynews/business/14867119.htm?source=rss&channel=mercurynews_teens| title = MySpace plans restrictions to protect younger teens| publisher = San Jose Mercury News}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸೋಷಿಯಲ್ ಶೀಲ್ಡ್ <ref>{{cite news | url = http://www.prweb.com/releases/2006/08/prweb426711.htm | title = Social Shield Offers Help for Parents Struggling with Children on MySpace.com and other Social Networks | publisher = PR Web | access-date = 2010-06-07 | archive-date = 2011-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110430051428/http://www.prweb.com/releases/2006/08/prweb426711.htm | url-status = dead }}</ref> ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮೂರನೆಯ ಪಕ್ಷದ ಅಂತರಜಾಲ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಗುವಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿತರಾದ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಆನ್ ಲೈನ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೂನ್ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮುಖಾಂತರ ಆಕೆಯು ಭೇಟಿಯಾದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಯುವಕನ ಜೊತೆ ಇರಲು ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಒಂದು ರಹದಾರಿ ಪರವಾನಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಲೆಸ್ಟರ್ ಮಧ್ಯಪೂರ್ವದ, [[ಇಸ್ರೇಲಿನ]], [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್]] ಗೆ ಹಾರಿದಳು.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,198981,00.html 'ಮೈಸ್ಪೇಸ್' ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು] ''ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಂ''</ref> [[ಜೋರ್ಡಾನಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಹದಿವಯಸ್ಸಿನ ಆಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ, "ಜೋಷ್ ಇವಾನ್ಸ್" ಹೆಸರಿನ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದವನಂತೆ ನಟಿಸಿದ ಸ್ನೇಹಿತೆಯ ತಾಯಿಯ ಚಿತಾವಣೆಯ ಕಾರಣ [[ಸೈಬರ್ ಹೆದರಿಕೆಯ]] ಬಲಿಪಶುವಾಗಿ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದ [[ಮೆಗನ್ ಮೆಯಿರ್]] ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.<ref>ಸ್ಟೀವ್ ಪೊಕಿನ್ (ನವೆಂಬರ 11, 2007). [http://suburbanjournals.stltoday.com/articles/2007/11/11/news/sj2tn20071110-1111stc_pokin_1.ii1.txt 'ಮೈಸ್ಪೇಸ್' ನಂಬಿಸಿ ವಂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಡಾರ್ಡೆನ್ನೆ ಪ್ರೈರಿಯ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ಸಬರ್ಬನ್ ಜರ್ನಲ್ಸ್'' . ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> 2006 ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ, ಬಲ್ಲಂತಹ ಪುರುಷ/ಸ್ತ್ರೀ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಘೋಷಿಸಿತು. ಖಚಿತವಾದ ವಿವರಗಳು ಕೊಡಲ್ಪಡದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲಂತಹ ಪುರುಷ/ಸ್ತ್ರೀ ಅಪರಾದಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು "ಉಪಕರಣಗಳು" ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6216736.stm| title= MySpace to 'block sex offenders'| publisher = BBC News Online| date = 2006-12-07| accessdate = 2006-12-07}}</ref> ಫೆಬ್ರುವರಿ 2007 ರಲ್ಲಿ, [[ಉಪೇಕ್ಷೆ]], [[ವಂಚನೆ]] ಹಾಗೂ [[ತಪ್ಪಾದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಾಗಿ]] ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮೇಲೆ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವು [[ದಾವೆ]] ಹೂಡಿದಾಗ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು]] ವ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು; ಆಕೆಯು 13 ವರ್ಷದವಳಾದರೂ ತನ್ನ ವಯಸ್ಸು 18 ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮುಖಾಂತರ ಭೇಟಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಹುಡುಗಿಯು [[ಲೈಂಗಿಕ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ]] ಒಳಗಾದಳು. ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ [[ಸ್ಯಾಮ್ ಸ್ಪಾರ್ಕ್ಸ್]] ಬರೆದರು, "ಯುವ ಬಾಲಕಿಯರನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಯಾರಾದರೂ ಕರ್ತವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಆಕೆಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳೆ ಹೊರತು, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅಲ್ಲ."<ref>{{cite news| url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2007/02/15/BUGEKO4VU01.DTL&type=business| title = MySpace suit dismissed by judge in Texas| publisher = San Francisco Chronicle| date = 2007-02-15| accessdate = 2007-02-16| archive-date = 2012-05-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20120516024753/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2007%2F02%2F15%2FBUGEKO4VU01.DTL&type=business| url-status = dead}}</ref> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂದು ಜಸ್ಟಿನ್ ಡಬ್ಲು. ಪ್ಯಾಟ್ಚಿನ್ (ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ - ಏವ್ ಕ್ಲೇರ್) ಮತ್ತು ಸಮೀರ್ ಹಿಂದೂಜಾ (ಫ್ಲಾರಿಡಾ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಡೊಲೆಸೆಂಟ್ಸ್'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯತ್ತಾರೆ; "ಅದರ ಯೋಗ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಅನೇಕರು ಊಹಿಸಿದಂತೆ ಅಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರಲಾರದೆಂದು ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಮಿತಿಮೀರಿ ಬಹುಭಾಗ ಹದಿಹರೆಯದವರು ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.sciencedirect.com/science/journal/01401971</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ === ಡೇವ್ ಇಚ್ ಕೋಫ್ ನು ಜೂನ್ 2006 ರ ''[[ಪ್ಲೇಬಾಯ್]]'' ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಜೊತೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಅವನ ಇತರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ದೂರದಿಂದಲೇ ಅವರಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪುಟಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವತಃ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವ ತಾವು ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಾತ್ ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸವು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಕೇಂದ್ರ ರಚನೆಯಾದ ಜನಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸಿದನು. ''ಪ್ಲೇಬಾಯ್'' , ಪ್ಲೇಮೇಟ್ ಮತ್ತು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸದಸ್ಯೆ [[ಜೂಲಿ ಮೆಕೊಲೋಫ್]] ಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ ದುರ್ವೆಸನದ, ಸಮಯ ವ್ಯಯಿಸುವ ತಾಣದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸಹ ಇಚ್ ಕೋಫ್ ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದನು, ಹಾಗೂ ಅವಳು ತನ್ನ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಗೆಳೆಯನ ಕೋರಿಕೆಗೆ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿ, ಆ ತಾಣವನ್ನು "ಸೈಬರ್ ಕ್ರಾಕ್" ಎಂದು ಆಗ್ರಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದನು. ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬರಲು ಅವಶ್ಯವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಕೊಡದೆ, 'ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನ' ಪುಟಗಳಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನೇಕ ಜನಗಳಿಗೆ ನೋಡಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆಯ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಇಚ್ ಕೋಫ್ ವಾದಿಸಿದನು. ಇದಲ್ಲದೆ, ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಶೋಷಣೆಗಾಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಂಭವನೀಯ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ, ಇಚ್ ಕಾಫ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಗಳ ಶಾಂತಿಭಂಗ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮೋಸದ ವರ್ತನೆಗೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು, ಸಂತೋಷದ ಸಹವಾಸದ ಒಂದು ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹಾಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಆದರೆ ಅವರ ಬ್ಲಾಗ್ (ನಂತರ ಈ-ಮೇಲ್ ಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಇಚ್ ಕೋಫ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು) ವಾಣಿಜ್ಯದ ಅಶ್ಲೀಲ ತಾಣಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊಸ [[20th ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್]] ನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಕಟನೆಗಳು, ಬ್ಯಾನರ್ ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಡಿಯೋ ಕ್ಲಿಪ್ ಗಳಂತಹ ತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೂಢ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿಗೆ ಇಚ್ ಕಾಫ್ ಸಮಾನರೂಪವಾಗಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗೀತ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ತಾವೇ ಮೇಲೆಬಂದ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನಲ್ಲ. ಇಚ್ ಕಾಫ್ "ಜುಡಾಸ್" ಎಂದು ಕರೆದ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಉದಾಹರಿಸಿದನು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸೇರದೇಯಿರುವಂತಹ ಜನಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುವಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನದ ಗುರಿಯು ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಜನಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ, ಕೇವಲ ವರ್ತಮಾನದ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕರಾರನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲಘಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುವ ಕಲ್ಪನೆಗಿಂತ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಫ್ಯಾಡ್ ಗಿಂತ ಜಾಲತಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿನದೇನೂ ಅಲ್ಲ: {{cquote|There will come a moment when, like deer quivering and flicking up their ears toward a noiseless noise in the woods, the first adopters will suddenly realize they’re spending their time blogging, adding, and gawking at the same alarming photos as an army of fourteen year olds, and quick as deer, they’ll dash to the next trend. And before you know it, we’ll all follow.<ref>Itzkoff, Dave; ''Playboy'' magazine; June 2006</ref>}} === ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ವಿವಾದ === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, [[ಬ್ರಾಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಫಾನ್]] ನು (ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ನ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮಾತೃಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಟರ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಷೇರುದಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ಹಿಂದಿನ ಸಿ ಇ ಓ) ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪ್ ಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದನು. ಹೊಸ ಇಂಟರ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಸಿ ಇ ಓ [[ರಿಚರ್ಡ್ ರೊಸನ್ ಬ್ಲಾಟ್]] ಹಾಗೂ ಸಮಿತಿಯ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಅದರ ನಿಜವಾದ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಫಾನ್ ಆಪಾದಿಸಿದನು.<ref>[http://www.vanityfair.com/ontheweb/features/2006/03/myspace200603?printable=true&amp;currentPage=all ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B12FF38550C758DDDA00894DE404482 |title=ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ; ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಹಿಂದಿರುವ ಕತೆ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430043317/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B12FF38550C758DDDA00894DE404482 |url-status=dead }}</ref> [[ವ್ಯಾಲಿವ್ಯಾಗ್]], ಒಂದು ಗಾಸಿಪ್ ಮಾಡುವ ಬ್ಲಾಗ್ ಆಪಾದನೆಗಳ ಮೆಲೆ ವರದಿಮಾಡಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿ, [[ಟಾಮ್ ಆಂಡರ್ ಸನ್]] [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ]] ಶೋಧನೆಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.searchenginejournal.com/myspace-history-of-spam-deception-exposed/3790/ ]</ref> ಯುವ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು "ಆಕರ್ಶಿಸಲು" ತಾಣದ ಮೇಲೆ ಆಂಡರ್ ಸನ್ ನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ನ್ಯೂಸ್ ವೀಕ್ ನಿಂದ ಕೊನೆಗೆ ದೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.newsweek.com/id/62330 ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯೇ?]</ref> ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪ್ ನ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಖರೀದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ತನಿಖೆಗೆ ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಫಾನ್ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ "ದಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | url=http://news.ecoustics.com/bbs/messages/10381/277195.html | publisher=ecoustics.com | title=Myspace.com Founder Issues Report Finding News Corp.'s MySpace Acquisition Defrauded Shareholders of More Than $20 Billion | date=2006-10-09 | accessdate=2007-02-25 }}</ref> ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪ್ 327 ಮಿಲಿಯನ್ ಯು ಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು 20 ಬಿಲಿಯನ್ ಯು ಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಗೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹಾಗೂ ಅನ್ಯಾಯದ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ಮುಖಾಂತರ ಇಂಟರ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ವಂಚಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಫಾನ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಆಪಾದನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | url=http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1141294651.html?dids=1141294651:1141294651&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Oct+6%2C+2006&author=Dawn+C.+Chmielewski&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=C.1&desc=MySpace+Founder+Seeks+Inquiry | publisher=[[Los Angeles Times]] | title=MySpace Founder Seeks Inquiry | date=2006-10-08 | accessdate=2007-02-25 | archive-date=2010-11-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101103045213/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1141294651.html?dids=1141294651:1141294651&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Oct+6%2C+2006&author=Dawn+C.+Chmielewski&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=C.1&desc=MySpace+Founder+Seeks+Inquiry | url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವರದಿಯು ಆರ್ಥಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಒಮ್ಮತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಫಾನ್ ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಹೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.businessweek.com/technology/content/oct2006/tc20061005_397237.htm?chan=top+news_top+news+index_businessweek+exclusives | publisher=[[Business Week]] | title=Was MySpace Sold on the Cheap? | date=2006-10-06 | accessdate=2007-02-25 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.seattlepi.com/business/288111_myspace10.html | publisher=[[Seattle Post-Intelligencer]] | title=Suit over sale of MySpace dismissed | date=2006-10-10 | accessdate=2007-02-25 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಸೆನ್ಸಾರ್ ಷಿಪ್ === ಮಾಧ್ಯಮ ವಿರೋಧಿ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸದೆ, ರುಪರ್ಟ್ ಮುರ್ಡೊಕ್ ನಂತಹ ಉನ್ನತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಮೋಸದ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾ, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೂರನೆಯ ಪಕ್ಷದ ಫ್ಲಾಶ್ ನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಭಂದಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಜಾಲತಾಣವು ಸೆನ್ಸಾರ್ ಷಿಪ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸುತ್ತಾ, ತಾಣದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಒಂದು ಮಂಡನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ತಂಡವಾದ [[ಮೂವ್ ಆನ್.ಆರ್ಗ್]] ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.civic.moveon.org/pdf/myspace/ ಬಳಕೆದಾರ - ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಪೂರ್ವಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವಪರಿಶೀಲನಾಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಚಳುವಳಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208121008/http://www.civic.moveon.org/pdf/myspace/ |date=2012-02-08 }}.</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ [[ಯುಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೋಗಳ ಪೂರ್ವಪರಿಶೀಲನೆ]] ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. {{Citation needed|date=August 2009}} === ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ === ಕಾಲೇಜಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಲಿಸನ್ ಕಿಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಲೇಜಿನ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಗುರಿಮಾಡಿ ಹಿಡಿಯುವವರಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲದ ತಾಣಗಳು ಅದನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{0/{1}}[[ಇಂದು ಯು ಎಸ್ ಎ]] ನಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ 'ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆ', 04-23-07</ref> === ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಚೀನಾ === ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ [[ಸರಳೀಕರಿಸಿದ ಚೀನಾದ]] ಆವೃತ್ತಿಯ, ಸೇವೆಯು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇತರೆ ಅವತರಿಣಿಕೆಗಳಿಂದ [[ದೋಷವಿಮರ್ಶೆಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜನೀತಿಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಅನುಪಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ, ಹಾಗೂ [[ಟೈವಾನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ]] ಬಗ್ಗೆ ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಂತಹ ಜಾಲಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, [[ದಲೈ ಲಾಮಾ]], [[ಫಲುನ್ ಗಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ಇತರೆ "ಅನುಚಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳ" ಬಗ್ಗೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದೂ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|url= http://texyt.com/MySpace+China+censors+politics+religion+064|title= MySpace now available in China – minus politics and religion|author= Lu Enjie|date= 2007-04-26|publisher= Texyt.com|access-date= 2010-06-07|archive-date= 2011-05-01|archive-url= https://web.archive.org/web/20110501202556/http://texyt.com/MySpace+China+censors+politics+religion+064|url-status= dead}}</ref> "ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ರಾಜ್ಯದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡುವುದು, ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ಒಳಸಂಚಿನಿಂದ ಕೆಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ವದಂತಿಗಳನ್ನು ಹರಡುವುದು, ಅಥವ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವಂತಹ" ಒಳಗೊಂಡ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಇತರೆ ಬಳಕೆದಾರರ "ಅಯೋಗ್ಯ ನಡತೆಯನ್ನು" ವರದಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url= http://wwwcn.myspace.cn/Modules/Common/Pages/TermsConditions.aspx|title= MySpace.cn使用协议条款|accessdate= 2007-04-28|publisher= MySpace.cn|language= Chinese|archive-date= 2007-04-29|archive-url= https://web.archive.org/web/20070429021821/http://wwwcn.myspace.cn/Modules/Common/Pages/TermsConditions.aspx|url-status= dead}}</ref> :''ಇದನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ: [[ಚೀನಾದ ಜನಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲ ದೋಷ ವಿಮರ್ಶೆ.]]'' === ಧಾರ್ಮಿಕ ಭೇದಭಾವ === [[ನಾಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ನರೀಶ್ವರವಾದಿ]] ತಂಡದ ನ್ಯಾಯವಿಮರ್ಶಕ ಹಾಗೂ, [[ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಬ್ರಾಯನ್ ಜೆ. ಪೆಸ್ಟಾ, ಜನವರಿ 30, 2008 ರಂದು, ನಾಸ್ತಿಕ ಬಳಕೆದಾರರ, ತಂಡಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕಾರಣಕರ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿದನು. ಪೆಸ್ಟಾನ ಪ್ರಕಾರ, ಅದು ತಾಣದ ಸೇವೆಯ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸದೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸಹ ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಿಂದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಂಡವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿರುವುದು ಇದು ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ, ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕವಾದದಿಂದ ರೇಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನಗಳಿಂದ ಬಂದ ದೂರುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಎ ಎ ಜಿಯ ಖಾತೆಯನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಪೆಸ್ಟಾ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದನು. 2007 ರಂದು ವಂದನೆ ಕೊಡುವಾಗ ಪುಟವನ್ನು ಪುನಃ ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪುನಃ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಮತ್ತು ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | first=David | last=Briggs | title=MySpace deletes hacked Web site for atheists and agnostics | date=2008-01-31 | url=http://www.cleveland.com/plaindealer/stories/index.ssf?/base/living-0/1201772086310820.xml&coll=2 | work=[[The Plain Dealer (newspaper)|Cleveland Plain Dealer]] | accessdate=2008-01-31 | archive-date=2008-02-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080203112128/http://www.cleveland.com/plaindealer/stories/index.ssf?%2Fbase%2Fliving-0%2F1201772086310820.xml&coll=2 | url-status=dead }}</ref> == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣಗಳು == 2006 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅರ್ಪಸಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಅವತರಿಣಿಕೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿವೆ, (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರೆ ಯು.ಕೆ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು "ಕೂಲ್ ನ್ಯೂ ಪೀಪಲ್" ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯು.ಕೆ ಮೂಲದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು)ಹಾಗೂ ಭಾಷೆಯ ವಿವಿಧತೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ: "favorites," mm/dd/yyyy; ವಿಶ್ವದ ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ: "favourites," dd/mm/yyyy;). ಹಾಲಿ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ತಾಣಗಳು: {{col-begin-small}} {{col-2}} * [http://www.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್] * [http://au.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501053234/http://au.myspace.com/ |date=2013-05-01 }} * [http://br.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607190203/http://br.myspace.com/ |date=2013-06-07 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://ca.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕೆನಡಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502201617/http://ca.myspace.com/ |date=2013-05-02 }}{{en icon}}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://cf.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕೆನಡಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502203800/http://cf.myspace.com/ |date=2013-05-02 }}{{fr icon}}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://myspace.cn ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಚೈನಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723022631/http://www.myspace.cn/ |date=2013-07-23 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://dk.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502202348/http://dk.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://fr.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105174614/http://fr.myspace.com/ |date=2007-01-05 }} * [http://fi.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502203309/http://fi.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://de.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಜರ್ಮನಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523220804/https://de.myspace.com/ |date=2011-05-23 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://ie.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಐರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502200512/http://ie.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://la.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502170141/http://la.myspace.com/ |date=2013-05-02 }}{{es icon}}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://in.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507093823/http://in.myspace.com/ |date=2013-05-07 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://it.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಇಟಲಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502192748/http://it.myspace.com/ |date=2013-05-02 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) {{col-2}} * [http://jp.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಜಪಾನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606190812/http://jp.myspace.com/ |date=2013-06-06 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://kr.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕೊರಿಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502200540/http://kr.myspace.com/ |date=2013-05-02 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://mx.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502190018/http://mx.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://nl.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609132757/http://nl.myspace.com/ |date=2013-06-09 }} * [http://nz.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502194931/http://nz.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://pl.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607092614/http://pl.myspace.com/ |date=2013-06-07 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://pt.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪೋರ್ಚುಗಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502185745/http://pt.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://ru.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ರಷಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709071612/http://ru.myspace.com/ |date=2008-07-09 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://es.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಪೇನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502080054/http://es.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://se.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ವೀಡನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502202003/http://se.myspace.com/ |date=2013-05-02 }} * [http://tr.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಟರ್ಕಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502210037/http://tr.myspace.com/ |date=2013-05-02 }}(ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ [[ಪ್ರಯೋಗಿಕ]] ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) * [http://uk.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಯು.ಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130429230429/http://uk.myspace.com/ |date=2013-04-29 }} * [http://latino.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಯು ಎಸ್ ಎ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509010014/http://latino.myspace.com/ |date=2013-05-09 }}{{es icon}} * [http://us.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಯು ಎಸ್ ಎ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506084813/http://us.myspace.com/ |date=2013-05-06 }}{{en icon}}(ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ, ಗ್ಲೋಬಲ್ ತಾಣಕ್ಕೆ ತದ್ರೂಪವಾಗಿದೆ) {{col-end}} == ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿಕಾಸಗಾರರ ವೇದಿಕೆ (ಎಮ್ ಡಿ ಪಿ) == ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಕಾಸಗಾರರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವಂತಹ ಒಂದು ವಿಕಾಸದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2008 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭದ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ [[ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]] ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಸಹಿತ ಉದ್ಘಾಟನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದ ವಿಡ್ ಗೆಟ್ ಗಳನ್ನು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ [[ಗೂಗಲ್]] ನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ [http://developer.myspace.com/community/ ಎಮ್ ಡಿ ಪಿಯು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210011903/http://developer.myspace.com/community/ |date=2009-12-10 }} ಮತ್ತು [[ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ]] ಎಪಿಐ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ಗಳ ಪ್ರಗತಿಯ ವೇದಿಕೆಗೆ ಉತ್ತರದಂತೆ ನೋಡಲ್ಪಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ದೊರಕುವ 1000 ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಹಿತ ಮಾರ್ಚ 5, 2008 ರಂದು ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಂತಹ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite news|url=http://developer.myspace.com/Community/blogs/devteam/archive/2008/02/05/let-me-see-my-app.aspx|title=Let me see my app!|work=MySpace MDP|date=2008-02-05|accessdate=2008-02-05|archive-date=2008-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209102606/http://developer.myspace.com/Community/blogs/devteam/archive/2008/02/05/let-me-see-my-app.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.all4myspace.com/news/2008/1|title=MySpace Open to Developers|work=MySpace News|date=2008-02-05|accessdate=2008-02-05|archive-date=2008-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080114035153/http://www.all4myspace.com/news/2008/1|url-status=dead}}</ref> == ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸರ್ವರ್ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ == ಮೈಸ್ಪೇಸ್ [[ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ]] ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 100 ಗೀಗಾ ಬೈಟ್ಸ್ ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಡಾನ್ ಫೆರಿನೊ, ಕ್ಯೂ ಕಾನ್ ಲಂಡನ್ 2008<ref name="qcon-arch-pres">{{cite web|url=http://www.infoq.com/presentations/MySpace-Dan-Farino|title=Behind the Scenes at MySpace.com|date=2009-02-10|publisher=InfoQ.com|accessdate=2009-12-12}}</ref> ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ 10 ಗೀಗಾ ಬೈಟ್ಸ್ [[ಹೆಚ್ ಟಿ ಎಮ್ ಎಲ್]] ಸಾರಾಂಶವಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಉಳಿದದ್ದು ವಿಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಂತಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ವರ್ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯವು 4500 ಕ್ಕೂಹೆಚ್ಚು ಜಾಲ ಸರ್ವರ್ ಗಳು (ಕಾರ್ಯ ನಿರತವಾದ [[ವಿಂಡೊಸ್ ಸರ್ವರ್ 2003]], [[ಐಐಎಸ್]] 6.0, [[ಎ ಎಸ್ ಪಿ.ನೆಟ್]] ಮತ್ತು [[.ನೆಟ್ ಪ್ರೇಮ್ ವರ್ಕ್]] 3.5), 1200 ಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಕ್ಯಾಚೆ ಸರ್ವರ್ ಗಳು (ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 64 - ಬಿಟ್ ವಿಂಡೊಸ್ ಸರ್ವರ್ 2003 ಮತ್ತು ಎಸ್ ಕ್ಯು ಎಲ್ ಸರ್ವರ್ 2005), ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ [[ಜೆಂಟೂ ಲೈನಕ್ಸ್]] ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕ ವಿತರಣೆಯ ಫೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 2009 ರಂತೆ, ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ [[ಹೆಚ್ ಡಿ ಡಿ]] ಯಿಂದ [[ಎಸ್ ಎಸ್ ಡಿ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಯೋಗದ ಉಳಿತಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="infoq-ssd">{{cite news|url=http://www.infoq.com/news/2009/12/myspace-ssd|title=MySpace Replaces Storage with Solid-State Drive Technology in 150 Standard Load Servers|work=InfoQ.com|date=2009-12-12|accessdate=2009-12-12}}</ref> == ಸಂಗೀತಗಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಒಪ್ಪಂದದ ಉಪಯೋಗದ ಕರಾರುಗಳು == "ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮುಖಾಂತರ ಅಂತಹ ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಲ್ಲದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಪಾವತಿಸಿರುವ ಮತ್ತು ಗೌರವಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಅನುಮತಿಯನ್ನು (ಉಪಸನದುದಾರರ ಅಪಾರ ಹಂತಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಉಪಅನುಜ್ಞೆಗೆ ಹಕ್ಕಿನ ಸಹಿತ) ಉಪಯೋಗಿಸಲು, ನಕಲು ಮಾಡಲು, ಬದಲಾಯಿಸಲು, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಪರ್ದರ್ಶಿಸಲು, ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಸಲು, ರವಾನಿಸಲು, ಮತ್ತು ಹಂಚಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂಗೆ ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿರಿ" ಎಂದು ಓದಲ್ಪಡುವ ಬಳಕೆದಾರನ ಒಪ್ಪಂದದೊಳಗೆ [[ಮುದ್ರಿತ ಕರಾರಿನ]] ಪ್ರಯುಕ್ತ ಗೀತರಚನೆಕಾರ [[ಬಿಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಗ್]] ನಂತಹ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಕಲೆಗಾರರು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯತಂಡದವರ ನಡುವೆ ಜೂನ್ 2006 ರ ತನಕ ಅನುಮಾನಗಳು ಇದ್ದವು. [[ಮುರುಡೊಕ್]] ನ [[ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ನಿನ]] ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದವು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುದ್ರಣ ಕರಾರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 2006 ರ ಮೊದಲ ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಬಿಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಗ್]] ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದನು.<ref name="InquirerBragg">{{cite news | url=http://www.theregister.co.uk/2006/06/08/blly_bragg_myspace/ | publisher=The Register | title=Billy Bragg prompts MySpace Rethink | last=Orlowski | first=Andrew | date=2006-06-08 | accessdate=2006-09-12 }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ, ಜೆಫ್ ಬರ್ಮನ್ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೇಳುತ್ತಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದನು, "ಕಲಾವಿದನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನ ಕೆಲಸದ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಒಂದು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕಾನೂನು ಸ್ವಲ್ಪ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿರುವ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಸವಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಿರತರಾಗಿದ್ದೇವೆ." "ಮೈಸ್ಪೆಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೀವು ಕಳಿಸುವಂತಹ ಲೇಖನ, ಫೈಲುಗಳು, ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊ, ಧ್ವನಿಗಳು, ಸಂಗೀತದ ಕೆಲಸಗಳು, ಲೇಖಕತ್ವದ ಕೆಲಸಗಳು, ಅಥವ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥೂಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ, 'ವಿಷಯಗಳು') ಯಾವುದೇ ಒಡೆತನದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮೈಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ ಸಾಧಿಸಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುವ ಬಳಕೆದಾರರ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿತ ಜೂನ್ 27, 2006, ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ನಂತರ, ನೀವು ಅಂತಹ ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದ್ಧರಾಗಿರುವಿರಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೀವು ಆರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಿರಿ." == ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಾಲೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಚನಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು, ಅದು "ಮಾತ್ಸರ್ಯದ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಗೊಡ್ಡು ಹರಟೆಗಾರರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಂತಿದೆಯೆಂದು" ತಿಳಿದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|work=Curriculum Review|date=October 2005|title=Schools race to restrict MySpace}}</ref> ಅಂತಹ ಒಂದು ನಿಷೇದಾಜ್ಞೆಯ ನ್ಯಾಯಪರತೆಯನ್ನು ತಜ್ಞರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಶಾಲೆಯಿಂದ ಆಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೋಸಗಾರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಾಡಿದಂತಹ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು [[ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಸಹ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಅಥವ ಹೊರದಬ್ಬುವ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅಥವ ತದ್ರೂಪ ಜಾಲತಾಣಗಳ ([[ಗಯಿಯ]] ದಂತಹ) ಮೇಲೆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವುದನ್ನು [[ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿಯ]] [[ಸ್ಪಾರ್ಟಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ]] 2005 ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXIII ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು]] ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.tdn.com/articles/2006/01/22/top_story/news01.txt|title=The MySpace case|work=The Daily News, Longview, Washington|date=2006-01-22|accessdate=2006-02-15}}</ref><ref>[http://www.mtv.com/news/articles/1512215/20051025/index.jhtml?headlines=true ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ - ವಾರ್ತಾ ಕತೆ | ಸಂಗೀತ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಕಲಾವಿದರ ವಾರ್ತೆ | ಎಮ್ ಟಿ ವಿ ವಾರ್ತೆ]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.dailyrecord.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20051024/NEWS01/510240324/1005 ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್ ನಿಷೇಧವು ಸೈಬರ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ: ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಹೆಚ್.ಎಸ್. ಆನ್ ಲೈನ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಲೈಂಗಿಕ ತಪ್ಪಿತಸ್ತರಿಗೆ ಚರ್ಚಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಸ್ವರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ಡೈಲಿ ರಿಕಾರ್ಡ್'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2005</ref> ಶಾಲೆಗಳು, ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಚನಾಲಯಗಳು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ತಾಣಕ್ಕೆ ಲಾಗ್ ಇನ್ ಆಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ "ಮೋಸದ ಬ್ರೌಸರ್" ಗಳ ಸಹಿತ, [[ಬದಲಿ ತಾಣಗಳು]] ಮತ್ತು ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಲ್ಲ ತತ್ರಾಂಶಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. {{Citation needed|date=November 2008}} [[ಟರ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ಎಮ್ ಯು-ಯಾಪ್]] ನ ಹಕ್ಕಿನ ಸಂಗತಿಗಳ ಕಾರಣ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2009, ರಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟಿತ್ತು. ಟರ್ಕಿಯ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಗೀತಗಾರ]]ರಿಗೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಒಂದು ಗುರುತರವಾದ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯೆಂದು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟರ್ಕಿಯ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಏಲಿನ್ ಅಸ್ಲಿಮ್]] ಹೇಳಿದನು. 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರ, ಪ್ರಕಾರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯು ತಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkish-music-industry-vs-myspace-and-last.fm-2009-10-11</ref> == ಕಾನೂನು ಸಂಬಂಧಿ ವಿವಾದಗಳು == ಮೇ 2006 ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ [[ಲಾಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ ಹದಿಹರೆಯದ ಶ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಮತ್ತು ಸೇವರಿಯೊ ಮೊಂಡೆಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಗಣಕಯಂತ್ರ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೆಂದೂ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ತಮಗೆ 150,000 ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡದೇ ಹೋದರೆ ತಾವು ಹೇಗೆ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಒಳನುಗ್ಗಿದರೆಂಬುವ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕದಿಯಲು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಾಣಕ್ಕೆ [[ಹ್ಯಾಕ್]] ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕೆಲಸಗಾರರಂತೆ ವೇಷ ಮರೆಸಿಕೊಂಡ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ನ ಭೂಗತ ಪೋಲೀಸ್ ಬೇಹುಗಾರರಿಂದ ಆ ಹದಿಹರೆಯವದರಿಬ್ಬರೂ ಕೈದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="ElReg-TeenHack">{{cite news | url = http://www.theregister.co.uk/2006/05/25/myspace_hack_charges/ | title = Teen hack suspects charged over MySpace extortion bid | last = Leyden | first = John | publisher = The Register | date= 2006-05-25 | accessdate = 2006-09-09 }}</ref> ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆಕೆಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ಔತಣಕೂಟವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅಪರಾಧದ ನಷ್ಟದ ಆಪಾದನೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಒಂದು 17 ವರ್ಷದ]] ಬಾಲಕಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ, [[ಡುರ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಕೌಂಟಿ]] ಪೋಲೀಸರು ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಿದರು. [[ಸಿಗರೇಟ್]] ನ ತುಂಡುಗಳು, ಉಡುಪಿನಲ್ಲೇ [[ಮೂತ್ರ]] ವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು [[ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರಹಗಳಿಂದ]] 20,000 ಪೌಂಡುಗಳ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ 200 ಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಹದಿಹರೆಯದವರು ದೇಶದೆಲ್ಲಡೆಯಿಂದ ಆ ಕೂಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಹುಡುಗಿಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು, ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಕಡೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.dailymail.co.uk/pages/live/femail/article.html?in_article_id=449819&in_page_id=1879 | title = What Rally happened at the MySpace party from hell | publisher = Daily Mail | date= 2007-04-21 | accessdate = 2007-04-22 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F04%2F13%2Fnparty13.xml |title='ಮನೆಯನ್ನು ದಬ್ಬೋಣ' ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಕೂಟದ ಹುಡುಗಿ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307191648/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F04%2F13%2Fnparty13.xml |url-status=dead }}</ref> == ಇಮೀಮ್ ನ ಗಳಿಕೆ == 2009, ನವೆಂಬರ್ 18 ರಂದು, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತವು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ [[ಇಮೀಮ್]] ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2009 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಪೂರ್ಣ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತವು ಇಮೀಮ್ ಅನ್ನು [[ಯು.ಎಸ್]] 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ನಗದು ಹಣಕ್ಕೆ ಕೊಂಡು ಕೊಂಡಿತೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web | url=https://techcrunch.com/2009/12/08/imeem-myspace-music-completes-acquisition/ | publisher= TechCrunch | title= Myspace Music Completes Acquisition of Imeem | date= 08 December 2009 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.myspace.com/pressroom?url=/article_display.cfm?article_id=1126 | publisher= MySpace | title= Myspace Pressroom | date= 08 December 2009 | access-date= 29 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 | archive-date= 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161025030053/https://myspace.com/pressroom?url=%2Farticle_display.cfm%3Farticle_id%3D1126 | url-status= dead }}</ref> ತಾವು ಇಮೀಮ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ಮತ್ತು ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾನಾಂತರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದೂ ಸಹ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಜನವರಿ 15, 2010 ರಂದು, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಇಮೀಮ್ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13526_3-10436396-27.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429135613/http://news.cnet.com/8301-13526_3-10436396-27.html |url-status=dead }}</ref> == ಯೂಟ್ಯೂಬ್ == {{Main|YouTube}} 2005 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು [[ಹುದುಗಿಸುವ]] ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳೆದಾರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾರಣ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅದು ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಹೊಸ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ವಿಡಿಯೊಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ, ಹುದುಗಿರುವ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗಳಿಂದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಆನಂತರ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾ, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಬಳಕೆದಾರರು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.techdirt.com/articles/20060110/0735214.shtml | title = So That's Why MySpace Blocked YouTube | accessdate = 2006-07-28 | author = Carlos | date= 2006-01-10 | publisher = Techdirt.com }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂದು [[ಅಲೆಕ್ಸಾ ಅಂತರಜಾಲದ]] ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಿ ಜಾಲದ]] <ref name="adage_fastest">[http://adage.com/digital/article.php?article_id=110632 "ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಲತಾಣ"] [[ಅಡ್ವರ್ಟೈಸಿಂಗ್ ಏಜ್]]</ref> ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?&range=max&size=large&compare_sites=myspace.com&y=r&url=youtube.com#top | title = Info for YouTube.com | accessdate = 2006-07-26 | date = 2006-07-26 | publisher = Alexa.com | archive-date = 2007-11-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071103011300/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?&range=max&size=large&compare_sites=myspace.com&y=r&url=youtube.com#top | url-status = dead }}</ref> ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು 2006 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾರ್ತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.<ref>{{cite news | url = http://technology.guardian.co.uk/news/story/0,,1834036,00.html | title = YouTube overtakes MySpace | accessdate = 2006-07-31 | date= 2006-07-31 | publisher = Guardian Unlimited | location=London}}</ref> ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಜಾಲದ ಬ್ರೌಸರ್ ಗಳು ([[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]], [[ಫ್ಲಿಕರ್]], [[ಬ್ಲಾಗರ್]], [[ಗೂಗಲ್]], ಮತ್ತು [[ಫೋಟೊಬಕೆಟ್]] ನಂತಹ ಹೆಸರಿನ) ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೇವಲ "ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿವೆ" ಮತ್ತು "ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಸರಿ ಜೋಡಿಯಾಗಲೇ ಬೇಕು" ಎಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 ರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಒಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪ್ ನ ಸಿ ಒ ಒ [[ಪೀಟರ್ ಚೆರ್ನಿನ್]] ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite web | url = http://www.techcrunch.com/2006/09/12/myspace-we-dont-need-web-20/ | title = MySpace: We don't need Web 2.0 | accessdate = 2006-10-10 | last = Kirkpatrick | first = Marshall | date= 2006-09-12 | publisher = TechCrunch }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಏಷಿಯನ್ ಏವ್]] * [[ಬೆಬೋ]] * [[ಬಜ್ ನೆಟ್]] * [[ಜಿ ಒ ಎಸ್ 2.9 "ಸ್ಪೇಸ್"]] ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರ ಕಡೆಗೆ ಸಜ್ಜು ಮಾಡಿದ [[ಲೈನಕ್ಸ್]] ಹಂಚಿಕೆ * [[ಅಂತರಜಾಲ ಅದ್ಭುತ]] * [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಗಳ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಲೈವ್ ಜರ್ನಲ್]] * [[ಮೈಡೆತ್ ಸ್ಪೇಸ್.ಕಾಂ]] * [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] * [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]] * [[ಸಾಮಾಜಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * ಆಂಗ್ ವಿನ್, ಜುಲಿಯಾ. 2009. [https://books.google.com/books?id=c-lEzyA4TSQC&amp;printsec=frontcover ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಕದಿಯುವುದು: ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಕದನ], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ರಾಂಡಮ್ ಹೌಸ್. ISBN 978-1-4000-6694-0 * ಡೇವಿಸ್, ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕರ್ರಿಂಗ್ಟನ್, ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಲ್ಲ: ಆನ್ ಲೈನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಡುಕುವುದರಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವಾದ ಭರವಸೆಕೊಡಲು ಫೇರ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, 16 ಕಾನ್. ಜೆ.ಎಲ್. & ಪಬ್. ಪಾಲಿ 237 (2007). * ಡೊಡೆರೊ, ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ. [http://bostonphoenix.com/boston/news_features/top/features/documents/04838542.asp "ಲಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮೈಸ್ಪೇಸ್: ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ 22 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಜೊತೆ ಸೇರಿ, ಲಾಗ್ ಆನ್ ಮಾಡುವುದು"], [[ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೋನಿಕ್ಸ್]], ಜುಲೈ 22-28, 2005. * ಡೊಡೆರೊ, ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ, [http://www.thephoenix.com/article_ektid30132.aspx "ಯು ಮತ್ತು ಯುವರ್ ಟೆಕ್-ಚಿಕ್: ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೀಕ್ ಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ"], ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೋನಿಕ್ಸ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2006. * [[ಡಾನ್ ಟಾಪ್ ಸ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು ಅಂಟನಿ ಡಿ. ವಿಲಿಯಮ್ಸ್. 2007. ವಿಕಿನೊಮಿಕ್ಸ್: ಹೇಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಹಯೋಗವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಪೆಂಗ್ವಿನ್. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikinews|Bloggers investigate social networking websites}} * [http://www.myspace.com ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌] * [http://www.myspace.com/tom ಟಾಮ್ ಆಂಡರ್ ಸನ್ ] ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ. {{Social network}} {{Fox Interactive Media}} {{News Corporation}} {{Microblogging}} {{DEFAULTSORT:Myspace}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲಾಗ್ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜದ ಜಾಲತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆವೆರ್ಲೆ ಹಿಲ್ಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಗದ್ವಾಪಿ ಅಂತರಜಾಲ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಜಾಹಿರಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ]] [[ವರ್ಗ:2003 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತರಜಾಲ ಗುಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐಫೋನ್ ಒಎಸ್ ತತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] [[ವರ್ಗ:ಆನ್ ಲೈನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾಜಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಲ 2.0]] 6yfrm7v8bv9m08dvsk55d5hiuc7xp9a 0 23654 1375603 1375100 2026-06-21T15:23:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375603 wikitext text/x-wiki {{Infobox web browser | logo = [[ಚಿತ್ರ:Firefox logo, 2019.svg|100px|Mozilla Firefox Icon]] | screenshot = <!--Do not change this image to a non-free version (this includes Windows Vista screenshots). It will be deleted or reverted. -->[[ಚಿತ್ರ:Firefox Screenshot Linux.PNG|300px]] | caption = Firefox 57 on [[Windows]]. | author = [[Mozilla Corporation]] | developer = Mozilla Corporation<br />[[Mozilla Foundation]] | released = {{initial-release|November 9, 2004}} | frequently updated = Yes (Every 4 to 5 weeks, unless a patch for a vulnerability)<ref>{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Releases/Priority_Ranking |title=Releases/Priority Ranking |publisher=MozillaWiki |date= |accessdate=2009-09-21}}</ref> | programming language = [[C++]], [[JavaScript]],<ref>{{cite web|url=http://www.rietta.com/firefox/Tutorial/backend.html |title=Firefox's addons are written in JavaScript |publisher=Rietta.com |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> [[Cascading Style Sheets|CSS]],<ref>{{cite web|url=http://davidwalsh.name/firefox-internal-rendering-css |title=Firefox uses an "html.css" stylesheet for default rendering styles |publisher=Davidwalsh.name |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://userstyles.org/styles;app |title=The Firefox addon, Stylish takes advantage of Firefox's CSS rendering to change the appearance of Firefox |publisher=Userstyles.org |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> [[XUL]], [[XBL]] | operating system = [[Microsoft Windows|Windows]]<br />[[Mac OS X]]<br />[[Linux]]<br />[[Berkeley Software Distribution|BSD]]<br />[[Solaris (operating system)|Solaris]]<br />[[OpenSolaris]]<br />[[GNU]] | engine = [[Gecko (layout engine)|Gecko]] | language = [https://www.mozilla.com/en-US/firefox/all.html 97 languages] | status = Active | genre = [[Web browser]]<br />[[File Transfer Protocol|FTP client]]<br />[[Gopher (protocol)|Gopher client]] | license = [[Mozilla Public License|MPL]]/[[GNU General Public License|GNU GPL]]/[[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]]/[https://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/notices-firefox/ Additional Notices] | website = [https://www.mozilla.com/firefox/ www.mozilla.com/firefox] }} '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್''' ಒಂದು [[ಉಚಿತ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮುಕ್ತ]] [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್]] ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸೂಟ್]] ದಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು [[ನೆಟ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]] [[ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] 24.59% ಅನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು{{as of|2010|04|lc=on}}, ಅದು ಜಾಗತೀಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] ನ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="hitslink">{{cite web | title = Browser Market Share for April, 2010 | publisher = Net Applications | url = http://marketshare.hitslink.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qptimeframe=M&qpsp=135&qpnp=1 | date = 2010-05-01 | accessdate = 2010-05-01 | archive-date = 2012-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121209143340/http://marketshare.hitslink.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qptimeframe=M&qpsp=135&qpnp=1 | url-status = dead }}</ref> ಇತರ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯು 20% ಮತ್ತು 32% ರ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title= Web Browser Market Share |url= http://statowl.com/web_browser_market_share.php |publisher= StatOwl |date= 2010-02-01 |accessdate= 2010-03-01 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120501074058/http://www.statowl.com/web_browser_market_share.php |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |title= StatCounter Global Stats |url= http://gs.statcounter.com/ |publisher= StatCounter|date= 2010-03-01 |accessdate= 2010-03-01}}</ref><ref>{{cite web |title= Global Web Stats |url= http://w3counter.com/globalstats.php |publisher= W3Counter |date= 2010-02-01 |accessdate= 2010-03-01}}</ref> ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಗೆಕ್ಕೊ]] [[ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ವೆಬ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year = 2009 | url = http://download-firefox.org/spread-firefox/gecko-layout-engine-and-mozilla-firefox/ | title = Gecko Layout Engine | accessdate = 2009-02-16 | archive-date = 2010-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615131607/http://download-firefox.org/spread-firefox/gecko-layout-engine-and-mozilla-firefox/ | url-status = dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Latest Firefox’s Feature-Pack">{{cite web |url=http://www.techpluto.com/latest-features-of-firefox/|title=Latest Firefox’s Feature-Pack}}</ref> [[ಟ್ಯಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]], [[ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ]], [[ಇನ್‌ಕ್ರಿಮೆಂಟಲ್ ಫೈಂಡ್]], [[ಲೈವ್ ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್]], ಒಂದು [[ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ]], [[ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]], ಪ್ರದೇಶ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ("[[ಜಿಯೋಲೊಕೇಶನ್]]" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು [[ಗೂಗಲ್]] ಸೇವೆ<ref name="mozgeo">{{cite web | title = Location-Aware Browsing | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/geolocation/ | accessdate = 2009-07-05 | publisher = Mozilla Corp}} (ವಿಭಾಗ "''ವಾಟ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೆಷನ್ ಈಸ್ ಬಿಯಿಂಗ್ ಸೆಂಟ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟು ಹೂಮ್? '' ''(...)'' ")</ref> ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತ ಹುಡುಕಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು [[ಮೂರನೇ-ಪಕ್ಷದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು]],<ref name="mozilla1">[https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/browse/type:1/cat:all addons.mozilla.org ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬ್ರೌಸ್ ಮಾಡಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಚಿಸಿದ [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಿದೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸೆಳೆದಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಜಿಎನ್‌ಯು/ಲಿನಕ್ಸ್‌, ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ [[ಯುನಿಕ್ಸ್‌-ನಂತಹ]] [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ಗಳ ವಿವಿಧ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಥಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯೆಂದರೆ 3.6.3 ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು {{as of|2010|04|01|alt=April 1, 2010}} ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="release notes">{{cite web | title = Mozilla Firefox 3.6.3 Release Notes | publisher = Mozilla | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/3.6.3/releasenotes/ | accessdate = 2010-04-01 }}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ [[ಮೂಲ ಕೋಡ್]] ಒಂದು [[ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌ವಾಗಿದ್ದು]], ಅದನ್ನು ಒಂದು [[ಟ್ರೈ-ಲೈಸೆನ್ಸ್]] [[GNU GPL]]/[[GNU LGPL]]/[[MPL]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="mozilla_code_licensing">{{cite web | url=http://www.mozilla.org/MPL/ | title=Mozilla Code Licensing | accessdate=2007-09-17 | author=Mozilla Foundation }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Mozilla Firefox}} {{Firefox TOC}} ಈ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ [[ಡೇವ್ ಹ್ಯಾಟ್]], [[ಜೋ ಹೆವಿಟ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೇಕ್ ರೋಸ್‌]]ರಿಂದ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]]ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಧಕ-ರೂಪಿತ [[ಫೀಚರ್ ಕ್ರೀಪ್]] ಇವೆರಡೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು.<ref>{{cite web | url= http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html | title= Where Did Firefox Come From? | accessdate= 2009-08-02 | last= Goodger | first= Ben | authorlink= Ben Goodger | date= 2006-02-06 | publisher= Inside Firefox | archive-date= 2011-06-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110623034401/http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html | url-status= dead }}</ref> ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ನ]] [[ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌ ಗರ್ವ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು, ಅವರು ಒಂದು ಸ್ವಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2003 ರಂದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ ನಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಥಂಡರ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಗೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www-archive.mozilla.org/roadmap/roadmap-02-Apr-2003.html | title = mozilla development roadmap | accessdate = 2009-08-02 | last = Eich | first = Brendan | authorlink = Brendan Eich | coauthors = [[Dave Hyatt|David Hyatt]] |date=2003-04-02 | publisher = [[Mozilla]]}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ''ಫೀನಿಕ್ಸ್‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌]] ನೊಂದಿಗಿನ [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಹೆಸರು, ''ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌'' ಎಂದು ಇಟ್ಟಾಗ [[ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಉಚಿತ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 | title = Mozilla browser becomes Firebird | accessdate = 2007-01-30 | publisher = IBPhoenix.com | archive-date = 2007-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070914035447/http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403 | title = Mozilla 'dirty deed' brings out a Firey response | accessdate = 2007-01-30 | date = 2003-04-17 | last = Dahdah | first = Howard | publisher = LinuxWorld.com.au | quote = "This must be one of the dirtiest deeds I've seen in open source so far," said Helen Borrie, a Firebird project administrator and documenter. | archive-date = 2007-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070101224926/http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://news.cnet.com/2100-1032_3-1000146.html | title = Mozilla's Firebird gets wings clipped | accessdate = 2007-01-30 |date=2003-05-06 | last = Festa | first = Paul | publisher = [[CNET Networks|CNET.com]]}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಈ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯಾವತ್ತೂ ''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಆ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗಿನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಈ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸರ್ವರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮೂಹದ ನಿರಂತರವಾದ ಒತ್ತಡವು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು; ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2004 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌ ''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು,<ref>{{cite web | url = http://news.cnet.com/2100-7344-5156101.html | title = Mozilla holds 'fire' in naming fight | accessdate = 2007-01-24 | last = Festa | first = Paul |date=February 9, 2004 | publisher = CNET News.com}}</ref> ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌'' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''FF'' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಇದನ್ನು ''Fx'' ಅಥವಾ ''fx,'' ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತ ನಾಮದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/1.5.html#FAQ | title = Firefox 1.5 Release Notes | accessdate = 2008-01-03 | publisher = mozilla.com}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 9, 2004 ರಂದು 1.0 ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಅನೇಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವಾದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ 1.5 ಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 29, 2005 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 1.5.0.12 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. === ಆವೃತ್ತಿ 2.0 === {{Main|Mozilla Firefox 2}} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2006, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌]] ಪರಿಸರ; ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರ್ವಾಹಕ; [[GUI (ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್)]]; ಮತ್ತು ಫೈಂಡ್, ಸರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನವೀಕರಣ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು; ಒಂದು ಹೊಸ ಸೆಶನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ; ಆಂತರಿಕ ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ; ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್‌]] ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ<ref>{{cite web| url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/2.0/releasenotes/ |title=Mozilla Firefox 2 Release Notes | publisher=Mozilla Corporation |accessdate=2006-12-19}}</ref> ಒಂದು [[ಕಳ್ಳತನ]]-ನಿರೋಧಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ<ref>{{cite web | url = http://www.google.com/tools/firefox/safebrowsing | title = Google Safe Browsing for Firefox | accessdate = 2007-02-05 | publisher = Google.com}}</ref><ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/index.php?title=Phishing_Protection:_Design_Documentation&oldid=46996#Background | title = Phishing Protection Design Documentation - Background | accessdate = 2007-01-24 | author = Mozilla.org wiki contributors | publisher = Mozilla.org wiki}}</ref> ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೈವ್ ಚಾಟ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು [[ಜೀವ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ [[ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ಮುಖಾಂತರ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಆ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2.0.0.20 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]], ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ME]] ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://blog.mozilla.com/sumo/2007/12/28/firefox-live-chat-launching-today/ |title=Firefox Support Blog » Blog Archive » Firefox Live Chat launching today |publisher=Blog.mozilla.com |date=2007-12-28 |accessdate=2009-12-19}}</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 3.0 === {{Main|Mozilla Firefox 3}} ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3 ಅನ್ನು ಜೂನ್ 17, 2008,<ref>{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/06/17/firefox-3-available-today-at-1700-utc-10am-pdt/ | title = Firefox 3 available today at 17:00 UTC (10am PDT)| accessdate = 2008-02-17 |date=2008-06-17 | publisher = Mozilla Developer Center}}</ref> ರಂದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಗೆಕ್ಕೊ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 1.9 ಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅನುವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ವೆಬ್ [[API]]ಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="mdc_fx3_developers">{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/en/Firefox_3_for_developers | title = Firefox 3 for developers | accessdate = 2007-07-17 | date = 2007-07-17 | publisher = Mozilla Developer Center | archive-date = 2008-11-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081113072436/https://developer.mozilla.org/en/Firefox_3_for_developers | url-status = dead }}</ref> ಇತರ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಒಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಹೊಸ "ಪ್ಲೇಸಸ್" ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಥೀಮ್‌ಗಳು]]. 3.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯೆಂದರೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0.19. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮೊದಲ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 [[ಬೀಟಾ]] (ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ 'ಗ್ರಾನ್ ಪಾರಾಡಿಸೊ'<ref>{{cite web | url=http://groups.google.com/group/mozilla.dev.planning/browse_thread/thread/c73f6a1c25e8e7b0/b714ca46975f0109#b714ca46975f0109 | title = Gecko 1.9/Firefox 3 ("Gran Paradiso") Planning Meeting, Wednesday Jun 7, 11:00 am | accessdate=2006-09-17 |date=June 2, 2006 | last = Vukicevic | first = Vladimir | publisher = Google Groups: mozilla.dev.planning}}</ref> ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಮೊದಲೇ 19 ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು,<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2007/11/19/firefox-3-beta-1-now-available-for-download/ |author=Mike Beltzner |publisher=Mozilla Developer News |title=Firefox 3 Beta 1 now available for download}}</ref> ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೀಟಾ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು 2008 ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web |accessdate=2007-12-20 |url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2007/12/18/firefox-3-beta-2-now-available-for-download/ |author=Mike Beltzner |publisher=Mozilla Developer News |title=Firefox 3 Beta 2 now available for download}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನವೇ 8 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು [[ಗಿನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ]] ಮಾಡಿತು.<ref>[14] ^ [12]\ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ[13]</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 3.5 === {{Main|Mozilla Firefox 3.5}} ಶಿರೆಟೊಕೊ ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಇರುವ ಆವೃತ್ತಿ 3.5<ref>{{cite web | url=https://wiki.mozilla.org/Firefox3.1 | title=Firefox 3.1 "Shiretoko" | date=2008-06-12 | accessdate=2008-06-12}}</ref> ಯು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.1 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ನೀಡಿದ್ದರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 3.5 ಗೆ ಬದಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಯೋಜನೆಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite newsgroup|title=Shiretoko (Firefox 3.1) being renamed to Firefox 3.5|date=March 6th, 2009|author=Mike Shaver |newsgroup=mozilla.dev.planning |server=news.mozilla.org |id=mailman.34.1236360325.4415.dev-planning@lists.mozilla.org}}</ref> ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 30, 2009 ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಟ್ರೇಸ್‌ಮಂಕಿ]] ಎಂಬ [[ಸ್ಪೈಡರ್‌ಮಂಕಿ]] [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ನವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದವು,<ref name="betanews">{{cite web|url=http://www.betanews.com/article/The-final-score-Firefox-35-performs-at-251-the-speed-of-30/1246470925|title=The final score: Firefox 3.5 performs at 251% the speed of 3.0|date=2009-07-01|author=Scott M. Fulton, III|publisher=Betanews|accessdate=2010-05-04}}</ref> ಮತ್ತು [[HTML 5]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ <code><video></code> ಮತ್ತು <code><audio></code> ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು, ಅನೇಕ ವೀಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿರುವ [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಒಂದು [[ವೀಡಿಯೋ]] ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="Warne APC">{{cite web|url=http://apcmag.com/firefox_to_go_headtohead_with_flash_and_silverlight.htm|title=Firefox to go head-to-head with Flash and Silverlight|accessdate= 2008-01-18|author= Dan Warne|date=2007-05-07|work=APC Magazine|publisher=ACP Magazines Ltd}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಶ್‌ಅಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಕ್ರಾಸ್-ಸೈಟ್ [[XMLHttpRequest]] ಗಳನ್ನು (XHR)ಸಹಾ 3.5. ದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/En/HTTP_Access_Control |title=HTTP Access Control |date=2009-06-29 |accessdate=2009-07-01 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527153021/https://developer.mozilla.org/En/HTTP_access_control |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಹೊಸ ಜಾಗತೀಕ [[JSON]] ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷವಾಗಿ JSON ಆಬ್ಜೆ‌ಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ECMAScript]] 3.1 ಡ್ರಾಫ್ಟ್<ref>{{cite web|url=http://wiki.ecmascript.org/doku.php?id=es3.1:json_support|title=es3.1:json_support|publisher=ECMA}}</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತೆ [[ಸರಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸರಣೀಕರಣ]] ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ [http://www.w3.org/TR/css3-selectors/#selectors ಸಿಎಸ್‌ಎಸ್ 3 ಸೆಲೆಕ್ಟರ್] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.1 ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು 3.0 ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗದಿದ್ದ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಝೂಮ್ ಮಾಡಲು ಹಿಸುಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ [[ಗೆಸ್ಚರ್ ಸಪೋರ್ಟ್]] ನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಆ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಸಹಾ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2008/12/10/latest-firefox-3-1-beta-adds-multi-touch-support/|title=Latest Firefox 3.1 Beta Adds Multi-Touch Support|last=Kim|first=Arnold |date=2008-12-10|publisher=Macrumors.com|accessdate=2009-01-17}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಒಂದು ನವೀಕೃತ ಲೋಗೋವನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://blog.mozilla.com/faaborg/2009/05/15/creative-brief-for-the-new-firefox-icon/ | title=Creative Brief for the New Firefox Icon | author=Alex Faaborg | date=2009-05-15 | accessdate=2009-05-30 | archive-date=2012-04-17 | archive-url=https://www.webcitation.org/66ynI0x8A?url=http://blog.mozilla.org/faaborg/2009/05/15/creative-brief-for-the-new-firefox-icon/ | url-status=dead }}</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 3.6 === {{Main|Mozilla Firefox 3.6}} ಆವೃತ್ತಿ 3.6 ಬಿಡುಗಡೆಯು [[ನಮೊರೊಕಾ]] ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/Namoroka#Namoroka |title=Namoroka|date=August 8th, 2009 |publisher=Mozilla |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಈ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2008 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು,<ref>{{citation |url= http://forums.mozillazine.org/viewtopic.php?f=18&t=975065&p=5127635 |title=First step to Firefox 3.2: Alpha 1 is here |accessdate=2008-12-01 |date=2008-12-01 |author=Alfred Kayser |publisher=Mozilla Links}}</ref> ಮತ್ತು ಜನವರಿ 21, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿತು.<ref name="release notes"/> ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಹೊಸ ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.2 [[ರೆಂಡರಿಂಗ್ ಎಂಜಿನ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ನ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು include ಪೆರ್ಸೊನಾಸ್‌ಗೆ (ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಸ್ಕಿನ್‌ಗಳು) ಆಂತರಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಕಾಲಮೀರಿದ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ,<ref>, ಆದರೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೈಟ್ ಆದಾಗ್ಯೂ ಚೆಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ಸ್ ವಿಂಡೋದೊಳಗಡೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.</ref>[[ಥಿಯೋರಾ]] ವೀಡಿಯೋದ ಪೂರ್ಣ ಪರದೆ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್, [[WOFF]] ತೆರೆದ ವೆಬ್‌ಫಾಂಟ್ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ,<ref>{{cite web |last=Blizzard |first=Christopher |url=http://hacks.mozilla.org/2009/10/woff/ |title=Web Open Font Format for Firefox 3.6 |publisher=Hacks.mozilla.org |date=2009-10-20 |accessdate=2009-12-19}}</ref> ಒಂದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುಭದ್ರ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="release notes"/> ನಂತರ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ಲಾರೆಂನ್ಜ್]] ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಇದೆ. ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯ-ನಿರ್ವಹಿಸದ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ಗಳು (OOPP). ಇದು ಅಡೋಬ್ ಪ್ಲ್ಹ್ಯಾಶ್ ಅಥವಾ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ನ ಕ್ವಿಕ್‌‍ಟೈಮ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಆದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲಾರೆಂನ್ಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಳನುಗ್ಗದಂತಹ, ಈ ಮೊದಲು ಸೇರಿಸಿದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ನವೀಕರಣಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಸಹಾ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref name="Lorentz">{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-30685_3-10433844-264.html|title=Firefox 3.6 due this month; next comes 'Lorentz'|publisher=cnet.com|date=2010-01-13|accessdate=2010-01-17|archive-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426041949/http://news.cnet.com/8301-30685_3-10433844-264.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಸಹಾ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್‌ನರ್‌, ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ‌, ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ ಶೇವರ್‌]], ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Lorentz" /> === ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ === {{Main|Firefox for mobile}} ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌, ಅದರ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ [[ಫೆನ್ನೆಕ್‌]], ಎಂಬುದು ಒಂದು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪಿಸಿ-ಅಲ್ಲದ ಚಿಕ್ಕ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[PDA]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ನೋಕಿಯಾ]] [[ಮೇಮೊ]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗಳಿಗಾಗಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋಕಿಯಾ N900 ಮತ್ತು N810 ಗಳಿಗಾಗಿ) ಜನವರಿ 28, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/mobile/1.0/releasenotes/|title=Firefox for Nokia N900 Release Notes|publisher=Mozilla.com |date=2010-01-28 |accessdate=2010-01-30}}</ref> ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮೊಬೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಡ್ರಾಯಿಡ್‌]] ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="mobile platforms">{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Mobile/Platforms|title=wiki.mozilla.org/Mobile/Platforms|accessdate=2010-01-30}}</ref> ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0 ಆವೃತ್ತಿಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಬಳಸುವಂತಹ ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪರದೆಗಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ವೆಬ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು [[ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್]] ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಮ್‌ಬಾರ್, ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌, ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಬೆಂಬಲ, ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌, ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ವೀವ್‌]] ಬಳಸಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ ‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/mobile/features/|title=Firefox mobile features|accessdate=2010-01-30}}</ref> == ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Minefield about.png|150px|thumb|right|ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ "ಅಬೌಟ್ ಮಿನಿಫೀಲ್ಡ್‌" ಬಾಕ್ಸ್‌]] ಮುಂಬರುವ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ [[ಬಿಲ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "[http://www.mozilla.org/projects/minefield/ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌]" ಎಂದು ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದೇ [[ಟ್ರಂಕ್]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಹೆಸರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಟ್ರಂಕ್ ([http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-mozilla-central/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ-ಸೆಂಟ್ರಲ್]) ಮೇಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ [[ಆವೃತ್ತಿ 3.7]] ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಆವೃತ್ತಿ 3.7 === ಜುಲೈ 17, 2009 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ನ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ‍ಗಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ಯ ಮೊದಲ ಆಲ್ಫಾವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 10, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು, ಎರಡನೆ ಆಲ್ಫಾವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 28, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು, ಮೂರನೇ ಆಲ್ಫಾವು ಮಾರ್ಚ್ 17, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಆಲ್ಫಾವು ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು. ಆಲ್ಫಾ 4 ನೊಂದಿಗೆ: ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ಲಗಿನ್‌ಗಳು, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಬಾಹುಳ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆ, ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, HTML5, CSS, DOM, SVG ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ, ವೆಬ್‌GL, ಮತ್ತು Direct2D ಗೆ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ನೇವಿಗೇಶನ್ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಐಕಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವೀಕರಣಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]] ಗಳಲ್ಲಿ [[ಏರೋ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌]] ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬಗ್‌ನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಗಾಗಿನ ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Windows_Theme_Mockups | title=3.7 Windows Theme Mockup Draft | date=2009-07-17 | accessdate=2009-07-20}}</ref><ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Linux_Theme_Mockups Firefox 3.7 Linux Theme Mockups]</ref><ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Mac_Theme_Mockups Firefox 3.7 Mac Theme Mockups]</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಮೇ-ಜೂನ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.3 ಇಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/WeeklyUpdates/2009-07-20#Firefox|title=WeeklyUpdates/2009-07-20|date=2009-07-20|accessdate=2009-07-20|publisher=MozillaWiki}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅನಧಿಕೃತವಾದ "[[ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು]]" ಮಾಡಿದ್ದು (ಟ್ರಂಕ್ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)<ref>{{cite web | title=Index of /pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk | url=http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk/ | publisher=Mozilla | date=2009-05-12 | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2008-12-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081211195134/http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk/ | url-status=dead }}</ref> ಅವು ಡೌನ್‌‍ಲೋಡ್‌ಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಎಫ್‌ಟಿಪಿ ಸರ್ವರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref>{{cite web|url=ftp://ftp.mozilla.org/pub/firefox/nightly/latest-trunk/|title=Mozilla FTP Server|access-date=2010-06-16|archive-date=2015-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911072751/https://ftp.mozilla.org/pub/firefox/nightly/latest-trunk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-3-7-Alpha-1-Download-a-Taste-119316.shtml|title=Firefox 3.7 Alpha 1 Download a Taste: A preview version is up for grabs|first=Marius|last=Oiaga|date=2009-08-14|accessdate=2010-01-26|publisher=Softpedia}}</ref> ಜನವರಿ 15, 2010 ರಂದು ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್‌ನರ್‌ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ "ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಅನ್ನು ಬಿಡಲಿದೆ",<ref>[http://www.computerworld.com/s/article/9144820/Mozilla_dumps_Firefox_3.7_from_schedule_changes_dev_process ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಡಂಪ್ಸ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಫ್ರಾಮ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್, ಚೆಂಜಸ್ ದೇವ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208154934/http://www.computerworld.com/s/article/9144820/Mozilla_dumps_Firefox_3.7_from_schedule_changes_dev_process |date=2010-02-08 }} ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್, 2010-01-14</ref> ಎಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7ನ ಅಂತ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ", ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>[http://beltzner.ca/mike/2010/01/15/of-rumours-and-broken-telephones/ ಆಫ್ ರೂಮರ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬ್ರೋಕನ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413091957/http://beltzner.ca/mike/2010/01/15/of-rumours-and-broken-telephones/ |date=2010-04-13 }} ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನರ್, 2010-01-17</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 4.0 === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 4.0 ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.4 ರೆಂಡರಿಂಗ್ ಇಂಜಿನ್‌ ಬಳಸುವಂತೆ ಅನುಸೂಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ [[ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]] ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌‌ಗಳ<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Windows_Theme_Mockups Firefox 4.0 Windows Theme Mockups]</ref> ನ್ನು ಅವುಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X,<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Mac_Theme_Mockups Firefox 4.0 Mac Theme Mockups]</ref> ಮತ್ತು ಲಿನಕ್ಸ್‌‌<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Linux_Theme_Mockups Firefox 4.0 Linux Theme Mockups]</ref> ಗಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 4.0 ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್ 2010 ರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ 2011 ರ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | last=Shankland | first=Stephen | newspaper=CNET | date=December 29, 2009 | title=Mozilla pushes back Firefox deadlines | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/12/28/cnet.mozilla.firefox.upgrades/index.html}}</ref> ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಂದು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಬಹು-ಸ್ಪರ್ಷದ ಗೆಶ್ಚರ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/Roadmap Firefox/Roadmap]</ref> === ಮೊಜಿಲ್ಲಾ 2.0 === ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2006 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ [[ಮುಖ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾಧಿಕಾರಿ]] [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಈಚ್]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ರನ್ ಆಗುವ ಒಟ್ಟು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು (ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ 2 ದ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆದರು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[XPCOM]] APIಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಪ್ರಮಾಣಿತ [[C++]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ, [[ಜಸ್ಟ್-ಇನ್-ಟೈಮ್ ಕಾಂಪಿಲೇಶನ್]] ವಿತ್ [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌]] 2 (ಇದನ್ನು [[ಟ್ಯಾಮರಿನ್‌]] ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು ಟೂಲ್-ಟೈಮ್ ಮತ್ತು ರನ್‌ಟೈಮ್ ಭದ್ರತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web | url = http://hacks.mozilla.org/2010/03/a-quick-note-on-javascript-engine-components/ | title = a quick note on JavaScript engine components | date = 2010-03-08 | accessdate = 2010-03-19 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/10/mozilla_2.html | title=Mozilla 2 | last=Eich | first=Brendan | date=2006-10-13 | accessdate=2006-09-16 | archive-date=2006-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061025122530/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/10/mozilla_2.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/11/project_tamarin.html | title=Project Tamarin | last=Eich | first=Brendan | date=2006-11-07 | accessdate=2006-11-14 | archive-date=2007-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070427064023/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/11/project_tamarin.html | url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆ-ಸುರಕ್ಷೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಫರ್‌ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಈ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ದಾಳಿ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು [[ಗೋಫರ್ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌]]ಗೆ ಇರುವ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಹ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=388195| title=Bug 388195 - Remove gopher protocol support for Firefox | accessdate=2008-08-24}}</ref> === ಭವಿಷ್ಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು === ಇಂಟೆಗ್ರಲ್ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಆಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಬೆಂಬಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ—[[ಗಿಯರ್ಸ್‌]] ಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು —ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌‌ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಮಾಜಿ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಣಾಧಿಕಾರಿ]] ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವುದೆಂದರೆ ಅವು ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿರಬೇಕು.<ref name="Warne APC"/><ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Mobile/FennecVision | title = Mobile/FennecVision | date = 2008-07-10 | accessdate = 2008-08-06}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಹುಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವ "ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸಿಸ್‌" ಎಂಬ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 8]] ಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="electrolysis-ts">{{cite news|url=http://www.techspot.com/news/35383-Multiprocess-support-in-Firefox-gets-closer-to-reality.html|title=Multi-process support in Firefox gets closer to reality|last=Vilches|first=Jose|date=July 8, 2009|publisher=TechSpot.com |accessdate=2009-07-09}}</ref><ref name="electrolysis-mozillawiki">{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Content_Processes|title=Content Processes|publisher=Mozilla|accessdate=2009-07-09}}</ref> == ಬಿಡುಗಡೆಯ ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Mozilla Firefox}} {| class="ವಿಕಿಟೇಬಲ್‌" |- ! ಬ್ರೌಸರ್‌ ಹೆಸರು ! ಗೆಕ್ಕೊ ಆವೃತ್ತಿ ! ಆವೃತ್ತಿ ಬೆಂಬಲ ಸ್ಥಿತಿ ! ಕೋಡ್‌ನೇಮ್‌ ! ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು |- |rowspan=5 valign=top|'''ಫೀನಿಕ್ಸ್‌''' |rowspan=3 | 1.2 | 0.1 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ]]'' |style="white-space: nowrap;"| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2002 | ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ; ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌, quicksearch, ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌.<ref>{{cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/0.1.html |title=ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ 0.1 (ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ) ಬಿಡುಗಡೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಎಕ್ಯೂ |accessದಿನಾಂಕ=2008-07-01 |ಪ್ರಕಾಶಕರು=ಮೊಜಿಲ್ಲಾ}}</ref> |- | 0.2 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಸ್‌]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1, 2002 | ಸೈಡ್‌ಬಾರ್‌, ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆ. |- | 0.3 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಲೂಸಿಯಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲೂಸಿಯಾ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 14, 2002 | ಇಮೇಜ್ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌, ಪಾಪ್-ಅಪ್‌ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌ ವೈಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌. |- |rowspan="2"|1.3 | 0.4 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಓಶಿಯಾನೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಓಶಿಯಾನೋ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 19, 2002 | ಥೀಮ್‌ಗಳು, ಪಾಪ್-ಅಪ್‌ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಗ್ರಾಹಕೀಕರಣ. |- | 0.5 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ನೇಪಲ್ಸ್‌, ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ನೇಪಲ್ಸ್‌]]'' | ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 7, 2002 | ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್‌ಗಳು, ಸೈಡ್‌ಬಾರ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ. |- |rowspan=2 valign=top| '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌''' |rowspan=2 | 1.5 | 0.6 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} |''[[ಗ್ಲೆನ್‌ಡೇಲ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಗ್ಲೆನ್‌ಡೇಲ್‌]]'' | ಮೇ 17, 2003 | ಹೊಸ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಥೀಮ್‌ (ಕ್ಯೂಟ್‌), ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಸುಲಭ ಸ್ಕ್ರಾಲಿಂಗ್‌, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಿತ್ರ ಮರುಗಾತ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆ. |- | 0.7 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಇಂಡಿಯೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಇಂಡಿಯೋ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15, 2003 | ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ಕ್ರಾಲಿಂಗ್‌‍, ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. |- |rowspan=4 valign=top| '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್''' | 1.6 | 0.8 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ರಾಯಲ್ ಓಕ್‌, ನ್ಯೂ‌ಜಿಲೆಂಡ್‌|ರಾಯಲ್ ಓಕ್‌]]'' | ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2004 | ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಕ, ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಹೊಸ ಲೋಗೊನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿರುವುದು. |- |rowspan=2 | 1.7 | 0.9 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಒನ್ ಥ್ರೀ ಹಿಲ್‌, ನ್ಯೂ‌ಜಿಲೆಂಡ್‌|ಒನ್ ಥ್ರೀ ಹಿಲ್‌]]'' | ಜೂನ್‌ 15, 2004 | ಹೊಸ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಥೀಮ್‌ (ವಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌), ವಿಸ್ತೃತ ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಕೆ, ಹೊಸ ವಿಸ್ತರಣೆ/ಥೀಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಗಾತ್ರ, ಹೊಸ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಕ, ಮೇಲ್ ಐಕಾನ್‌ (ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮಾತ್ರ). |- | 1.0 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌, ಅರಿಜೋನಾ|ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]]'' | ನವೆಂಬರ್‌ 9, 2004 | [[RSS]]/[[ಆ‍ಯ್‌‍ಟಮ್‌ (ಪ್ರಮಾಣ)|ಆ‍ಯ್‌‍ಟಮ್‌]] ಫೀಡ್ ಬೆಂಬಲ, ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌, ಪ್ಲಗಿನ್‌ ಫೈಂಡರ್‌ ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ [[ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್ (product)|ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆ]] ಅನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 2006 ರಂದು ಆವೃತ್ತಿ 1.0.8.<ref>ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ತಲುಪಿತು {{cite web | url = https://ಅಭಿವರ್ಧಕ.mozilla.org/devnews/index.php/2006/04/13/firefox-108-ಭದ್ರತೆ-ಮತ್ತು-stability-release-ಮತ್ತು-ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್-for-10x/ | title = ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0.8 ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್ 1.0.x ಗಾಗಿ | ದಿನಾಂಕ = ಏಪ್ರಿಲ್‌ 13, 2006 | accessದಿನಾಂಕ = 2007-10-28 | ಕೊನೆ = ಬಿಯರ್ಡ್ | ಮೊದಲ = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಮುಖ ಆವೃತ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ).<ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Releaseಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | title = ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | accessದಿನಾಂಕ = 2007-11-17 | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ Wiki }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- || 1.8 | 1.5 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} |''[[ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌|ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]'' | ನವೆಂಬರ್‌ 29, 2005 | [[ಸ್ಕೇಲಬಲ್ ವೆಕ್ಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌|SVG]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್‌|ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್]] ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.5 ಮತ್ತು CSS 2/3 ರಲ್ಲಿ UI ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5.0.12 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದ ಮೇ 30, 2007 ರಂದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 1.5.0.12 ಇದು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = https://ಅಭಿವರ್ಧಕ.mozilla.org/devnews/index.php/2007/05/30/firefox-2004-ಮತ್ತು-firefox-15012-ಭದ್ರತೆ-ಮತ್ತು-stability-update/ | title = ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.4 ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5.0.12 ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ | ದಿನಾಂಕ = ಮೇ 30, 2007 | ಪ್ರವೇಶ ದಿನಾಂಕ = 2007-10-28 | ಕೊನೆಯ = ಹಶೀಮ್‌ | ಮೊದಲ = ಬೇಸಿಲ್‌ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="vertical-align:top;"| '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2]]''' || 1.8.1 | 2.0 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಬಾನ್ ಎಚೊ ಪ್ರೊವೆನ್ಶಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌|ಬಾನ್ ಎಚೊ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 24, 2006 | ಬ್ರೌಸರ್‌ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೆಶನ್‌ಗಳ ಪುನಃಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಯಾಹೂ! ಗಳಿಗೆ ಹುಡುಕಾಟ ಸಲಹೆ, ಹೊಸ ಹುಡುಕಾಟ ಪ್ಲಗಿನ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ವೆಬ್ ಫೀಡ್ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ [[ಮೈಕ್ರೋಸಮ್ಮರೀಸ್]] ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ನ ಎಂಟಿ-[[ಫಿಷಿಂಗ್]] ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="googantiphishfx2">{{cite web | url=http://en-us.www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/firefox2/ | title=Phishing Protection | accessdate=2009-07-05 | publisher=Mozilla Corp | archive-date=2009-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090402135548/http://en-us.www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/firefox2/ | url-status=dead }}</ref> ವಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌ ಥೀಮ್ ರಿಫ್ರೆಶ್. ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.7 ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 18, 2008 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.20 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2.0.0.20 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]], ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ME]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/07/01/firefox-20015-security-and-stability-update-now-available-for-download/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕ ಸುದ್ದಿ » ಬ್ಲಾಗ್ ಆರ್ಕೈವ್ » ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.15 ಈಗ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> |- | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3]]''' | 1.9 | 3.0<ref name="developer1">{{cite web|url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/06/11/coming-tuesday-june-17th-firefox-3/|title= Coming Tuesday, June 17: Firefox 3|publisher=Mozilla Developer News}}</ref> | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಗ್ರಾನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಿಸೊ]]'' ಜೂನ್‌ 17, 2008. | [[ಕೈರೋ]] ಅನ್ನು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಎಂಡ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಕೊಕೊವಾ ವಿಜೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು OS X ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. APIಗಳನ್ನು [[WHATWG]] ಸ್ಪೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ HTML ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಹೊಸ SVG ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ SVG ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಅನುವರ್ತನೆ. [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್2]] ಪರೀಕ್ಷಾ ದೂರು. ವಿವಿಧ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಥೀಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಯುಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾರ್‌ (ಅಂದರೆ ಅಸ್ಸಮ್ ಬಾರ್‌) ನ ಪ್ರಾರಂಭ.<ref>[http://news.cnet.com/8301-17939_109-9944662-2.html ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ.ಕಾಮ್]</ref> [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]], [[98]], [[ME]], [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X v10.3.9]]<ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Firefox3/Firefox_Requirements#System_Requirements | title = Firefox 3 System Requirements | publisher = Mozilla Wiki | accessdate = 2009-06-24}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು, ಮತ್ತು [[GTK+]] 1.2 ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು<ref>{{Cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements-v3.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522112659/https://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements-v3.html |url-status=dead }}</ref> ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. addons.mozilla.org ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ವಿಂಡೋನಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ. [[APNG]] ಕಡತಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಗೂಗಲ್‌ನ "ಮಾಲ್ವೇರ್ ರಕ್ಷಣೆ".<ref name="mozcomphishff3"/> ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2010 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0.19.<ref>https://wiki.mozilla.org/WeeklyUpdates/2010-03-01#Video_for_today.27s_meeting</ref> ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. |- | rowspan="2" | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.5]]''' | rowspan="2" | 1.9.1 | 3.5<ref>{{cite web | url = http://mozillalinks.org/wp/2008/05/firefox-31-targeted-for-years-end/ | title = Firefox 3.1 targeted for year’s end | publisher = Mozilla Links | accessdate = 2009-06-30 | archive-date = 2008-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080701120740/http://mozillalinks.org/wp/2008/05/firefox-31-targeted-for-years-end/ | url-status = dead }}</ref> | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ''[[ಶಿರೆಟೊಕೊ]]<ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Firefox3.5 | title = Firefox3.5 | publisher = Mozilla Wiki | accessdate = 2009-06-30}}</ref>'' ಜೂನ್ 1, 2009 | ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. <ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ > ಅಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಪಠ್ಯ API. ಅಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬೆಂಬಲ. ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಯ್ಕೆದಾರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾರ್‌ಗೆ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/all-beta.html |title=Firefox web browser &#124; Help us test the latest beta |publisher=Mozilla.com |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಮೋಡ್ ಗೂಗಲ್‌-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ (ಜಿಯೋಲೊಕೇಶನ್).<ref name="mozgeo"/> |- | 3.5.9 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ಮಾರ್ಚ್ 28, 2010 | ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ. Preದಿನಾಂಕd by 3.5.1 to 3.5.8. |- | rowspan="2" | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.6]]''' | rowspan="2"| 1.9.2 | 3.6 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ''ನಮೊರೋಕಾ<ref>{{cite web| url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/Namoroka |title=Firefox/Namoroka |publisher=Mozilla Wiki |accessdate=2009-06-24}}</ref>'' | ಜನವರಿ 21, 2010<ref name="release notes"/> | ಟ್ರೇಸ್‌ಮಂಕಿ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ. -moz-ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಗಾತ್ರ CSS ಗುಣಗಳು, CSS ಗ್ರೇಡಿಯೆಂಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಹಳೆಯ ಪ್ಲಗಿನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ. |- | 3.6.3 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 2009 | ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ. |- | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.7]]''' | 1.9.3 | 3.7a4 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ''ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ'' <ref group="Note">ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.7 ಇದುವರೆಗೂ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಫಾ ಇನ್ನೂ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ರಚಿಸಿಲ್ಲ "ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಡೆವಲಪರ್ ಪ್ರಿವ್ಯೂ".</ref> | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 12, 2010<ref>http://www.mozilla.org/projects/devpreview/releasenotes/ ಬಿಡುಗಡೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ (1.9.3 ಆಲ್ಫಾ)</ref> | 3.7 ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ‌. ಬ್ರೌಸರ್‌ಗೆ ಒಂದು ಹೋಮ್‌ ಟ್ಯಾಬ್‌ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕ ವಿಂಡೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ [[HTML5]] ಮತ್ತು [[CSS3]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. |} * {{reflist|group=Note}} == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == {{Main|Features of Mozilla Firefox}} * ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು<ref name="Latest Firefox’s Feature-Pack"/> [[ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌]], [[ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ]], [[ಇನ್‌ಕ್ರಿಮೆಂಟಲ್ ಫೈಂಡ್‌‍]], [[ಲೈವ್ ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್‌]], a [[ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್]], ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್, [[ಗೂಗಲ್‌]] ಸೇವೆಯ<ref name="mozgeo"/> ಆಧಾರಿತವಾದ ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ (ಅಥವಾ "[[ಜಿಯೋಲೋಕಲೈಸೇಶನ್‌]]") ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾದೇಶೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೂಗಲ್‌ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಹುಡುಕಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು]]<ref name="mozilla1"/> ರೂಪಿಸಿದ [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ]] ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಹವು ಅನೇಕ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ. * ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌ ಅಭಿವರ್ಧಕರುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರುಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಎರರ್ ಕನ್ಸೋಲ್ ಅಥವಾ [[DOM ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್]], ಅಥವಾ [[ಫೈರ್‌ಬಗ್‌]] ನಂತಹ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮುಂತಾದ ಆಂತರಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮಾನದಂಡಗಳು === ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅನೇಕ [[ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[HTML]], [[XML]], [[XHTML]], [[MathML]], [[SVG]] 1.1 (ಭಾಗಶಃ),<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/SVG_in_Firefox |accessdate=2007-09-30 |title=SVG in Firefox |archive-date=2008-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829121506/http://developer.mozilla.org/en/SVG_in_Firefox |url-status=dead }}</ref> [[CSS]] (ವಿಸ್ತರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ<ref>{{Cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/CSS_Reference/Mozilla_Extensions |title=CSS Reference:Mozilla Extensions - MDC |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824232755/https://developer.mozilla.org/en/CSS_Reference/Mozilla_Extensions |url-status=dead }}</ref>), ECMAScript ([[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]), [[DOM]], [[XSLT]], [[XPath]], ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಫಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪರೆನ್ಸಿ]] ಇರುವ [[APNG]] (ಎನಿಮೇಟೆಡ್ [[PNG]]) ಚಿತ್ರಗಳು.<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/Gecko_FAQ |title=Which open standards is the Gecko development project working to support, and to what extent does it support them? |work=Gecko FAQ |accessdate=2007-01-24 |author=Mozilla Developer Center contributors |date=2007-01-21 |publisher=mozilla developer center |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913104800/http://developer.mozilla.org/en/Gecko_FAQ |url-status=dead }}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[WHATWG]] ರಚಿಸಿದ ಕ್ಲೈಂಟ್-ಸೈಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್,<ref>{{cite web |url=http://www.whatwg.org/specs/web-apps/current-work/#storage |title=WHATWG specification - Web Applications 1.0 - Working Draft. Client-side session and persistent storage |accessdate=2007-02-07 |date=2007-02-07 |publisher=WHATWG.org}}</ref><ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/DOM/Storage |title=DOM:Storage |accessdate=2007-02-07 |author=Mozilla Developer Center contributors |date=2007-09-30 |publisher=Mozilla Developer Center}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್‌]] ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಪ್ರೊಪೊಸಲ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹಾ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://www.ibm.com/developerworks/xml/library/x-futhtml1/ |title=The future of HTML, Part 1: WHATWG |accessdate=2007-01-24 |last=Dumbill |first=Edd |date=2005-12-06 |publisher=[[IBM]]}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fx Acid3.png|300px|thumb|ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಮೇಲೆ ಅ‍ಯ್‌ಸಿಡ್3 ಪರಿಕ್ಷೆಯ ಪರಿಣಾಮ]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ 3.0.<ref>{{cite web |url=http://www.betanews.com/article/Latest-Firefox-beta-passes-Acid2-test-IE8-claims-to-pass-also/1198178648 |title=Latest Firefox beta passes Acid2 test, IE8 claims to pass also |last=Fulton |first=Scott |date=2007-12-20 |publisher=Betanews.com |accessdate=2007-12-21}}</ref> ಯಿಂದ [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್2]] ಪ್ರಮಾಣಗಳು-ಅನುವರ್ತನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೇರ್ಗಡೆಹೊಂದಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳು 3.6 ಮತ್ತು 3.7 ಆಲ್ಫಾ‌4 [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್‌3]] ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೇರ್ಗಡೆಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 94/100<ref>{{cite web | url=http://www.browserscope.org/?category=acid3 | title=Browserscope Acid3 | publisher=Browserscope}}</ref> ಮತ್ತು 97/100<ref>{{cite web | url=http://www.browserscope.org/ | title=Browserscope Acid3 | publisher=Browserscope}}</ref> ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ <ref name="googsb2prot">{{cite web | title = Client specification for the Google Safe Browsing v2.1 protocol | url = http://code.google.com/p/google-safe-browsing/wiki/Protocolv2Spec | accessdate = 2009-11-29 | publisher = Google Inc.}} ''"(...) '' '''''ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬರವಣಿಗೆ ರೂಪದ ಅನುಮತಿ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಡಿ.''' "'', ''"'''ಟಿಪ್ಪಣಿ''' : ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರೋಟೊಕಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. '' ''(...)"''</ref> ಗೂಗಲ್‌‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ "ಸುರಕ್ಷಿತಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌" ಅನ್ನು ಸಹಾ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref name="mozcomphishff3">{{cite web | title = Phishing and Malware Protection | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/ | accessdate = 2009-11-29 | publisher = Mozilla Corp.}} (ವಿಭಾಗ "ಹೌ ಡಸ್ ಪಿಶಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮಾಲ್ವೇರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌?")</ref> ("ಫಿಶಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ವೇರ್ ರಕ್ಷಣೆ" ಕುರಿತಾದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). ಇದು ಒಂದು [[ಮುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣ]]ವಲ್ಲ. === ಭದ್ರತೆ === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌ ಭದ್ರತಾ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/en/Bypassing_Security_Restrictions_and_Signing_Code | title = Bypassing Security Restrictions and Signing Code | accessdate = 2007-01-24 | last = Ranganathan | first = Arun | coauthors = Netscape Communications | date = 2002-11-11 | publisher = mozilla developer center | archive-date = 2008-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080917162645/http://developer.mozilla.org/en/Bypassing_Security_Restrictions_and_Signing_Code | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಅದೇ ಮೂಲ ನೀತಿ]]ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳು ಇತರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/En/Same_origin_policy_for_JavaScript | title = The Same Origin Policy | date = 2001-06-08 | accessdate = 2007-11-12 | publisher = mozilla.org | archive-date = 2008-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081014022433/http://developer.mozilla.org/En/Same_origin_policy_for_JavaScript | url-status = dead }}</ref> ವೆಬ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದು [[SSL/TLS]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೃಢವಾದ [[ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿ]] ಯನ್ನು [[HTTPS]] ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಬಳಸುವಾಗ ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.org/projects/security/pki/psm/help_21/ssl_help.html | title = Privacy & Security Preferences - SSL | accessdate = 2007-01-24 |date=2001-08-31 | publisher = mozilla.org}}</ref> ವೆಬ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಲು ಇದು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[https://developer.mozilla.org/en/JavaScript_crypto Developer documentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204153404/https://developer.mozilla.org/en/JavaScript_crypto|date=2008-12-04}} [[PKCS#11]] ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌‍ಗಳನ್ನು (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕುರಿತು</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಭದ್ರತೆಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ "ಬಗ್ ಕೊಡುಗೆ"ಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.org/security/bug-bounty.html | title = Mozilla Security Bug Bounty Program | accessdate = 2007-11-21 |date=2004-09-03 | publisher = mozilla.org}}</ref> ಭದ್ರತೆಯ ಅಪಾಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸೂಚನೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ [[ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ದಾಳಿಕಾರಕವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಬಾರದು ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.org/projects/security/security-bugs-policy.html | title = Handling Mozilla Security Bugs | accessdate = 2007-01-24 |date=2003-02-11 | publisher = mozilla.org}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] (ನೋಡಿ ''[[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ]]'' ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ದಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="WSJHowTo">{{cite web | url=http://ptech.wsj.com/archive/ptech-20040916.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221061526/http://ptech.wsj.com/archive/ptech-20040916.html |archivedate=February 21, 2007 |title=How to Protect Yourself From Vandals, Viruses If You Use Windows | last=Mossberg | first=Walter S. | publisher=Wall Street Journal |date=2004-09-16 | accessdate=2006-10-17 | quote = I suggest dumping Microsoft's Internet Explorer Web browser, which has a history of security breaches. I recommend instead Mozilla Firefox, which is free at www.mozilla.org. It's not only more secure but also more modern and advanced, with tabbed browsing, which allows multiple pages to be open on one screen, and a better pop-up ad blocker than the belated one Microsoft recently added to IE.}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.securityfocus.com/columnists/249 | title = Time to Dump Internet Explorer | accessdate = 2007-01-24 | last = Granneman | first = Scott |date=2004-06-17 | publisher = SecurityFocus}}</ref><ref>{{cite web | url = http://reviews.cnet.com/browsers/mozilla-firefox/4505-3514_7-31117280.html?tag=nav | title = CNET editors' review | accessdate = 2007-01-24 | last = Costa | first = Dan | coauthors = Scott Vamosi | date = 2005-03-24 | publisher = [[CNET Networks|CNET]] Reviews }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.slate.com/id/2103152 | title = Are the Browser Wars Back? | accessdate = 2007-01-24 | last = Boutin | first = Paul |date=2004-06-30 | publisher = ''[[Slate (magazine)|Slate]]''}}</ref> ದ ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌'''' ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೀವ್ರವಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದಾಳಿಯ ಕೋಡ್ 2006 ರಲ್ಲಿ 284 ದಿನಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ತೀವ್ರವಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದಾಳಿಯ ಕೋಡ್ 9 ದಿನಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://blog.washingtonpost.com/securityfix/2007/01/internet_explorer_unsafe_for_2.html | title = Internet Explorer Unsafe for 284 Days in 2006 | accessdate = 2007-01-24 | last = Krebs | first = Brian |date=2007-01-04 | publisher = washingtonpost.com}}</ref> ಒಂದು 2006 ರ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌]] ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೂ ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ದೋಷಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.techweb.com/wire/security/193005335 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080207192416/http://www.techweb.com/wire/security/193005335 | archivedate = 2008-02-07 | title = Firefox Sports More Bugs, But IE Takes 9 Times Longer To Patch | accessdate = 2007-01-24 | last = Keizer | first = Gregg |date=2006-09-25 | publisher = TechWeb.com}}</ref> ಭದ್ರತಾ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಈಗಲೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.infoworld.com/d/security-central/symantec-adjusts-browser-bug-count-096 | title = Symantec adjusts browser bug count | accessdate = 2007-01-24 | last = McMillan | first = Robert |date=2006-03-07 | publisher = InfoWorld}}</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 2010 ರಂತೆ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಯಾವುದೇ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು [[ಸೆಕ್ಯುನಿಯಾ]] ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://secunia.com/product/28698/ | title = Vulnerability Report: Mozilla Firefox 3.6.x | accessdate = 2010-03-19 | publisher = Secunia}}</ref> ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 8 ಆವೃತ್ತಿಯು 4 ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿರದ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ "ಮಧ್ಯಮ ತೀವ್ರತೆಯ" ದೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೆಕ್ಯುನಿಯಾ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://secunia.com/advisories/product/21625/ | title = Vulnerability Report: Microsoft Internet Explorer 8.x | accessdate = 2010-03-17 | publisher = Secunia}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಇಂಜಿನೀಯರುಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಿಂದ ಒಂದು [[.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌]] 3.5 SP1 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ನವೀಕರಣ]]ದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ಈಡಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಬಗ್ ಆದ 'ವಿಂಡೋಸ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌' ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ಅನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=5CF0A4A7-1A64-67EA-E45F5A54F2136086 |title=Sneaky Microsoft plug-in puts Firefox users at risk ( - Internet - Software - Security ) |publisher=News.idg.no |date= |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091019084007/http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=5CF0A4A7-1A64-67EA-E45F5A54F2136086 |url-status=dead }}</ref> ಈ ದೋಷವನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸರಿಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.microsoft.com/technet/security/bulletin/ms09-054.mspx | title=Microsoft Security Bulletin MS09-054 - Critical | publisher=Microsoft | accessdate=2010-03-17}}</ref> == ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳು == {{See also|Portable application}} ಒಂದು [[ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಾಗಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಯಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು [[USB ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಡ್ರೈವ್‌]] ನಿಂದ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಚಿಕೆಯು (ಮತ್ತು ಅದರ ಅನೇಕ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು) ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್/ಸರ್ಕಾರಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬದಲಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಾನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. == ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಗತ್ಯಗಳು == ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ನಿಂದ [[ಸಂಕಲಿತಗೊಳಿಸಿದ]] ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಂಚಿದ ಬೈನರಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇವೆ: [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ([[ವಿಂಡೋಸ್‌ 2000]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ XP]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸರ್ವರ್‌ 2003]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ]] or [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]]), [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X 10.4]] (ಅಥವಾ ನಂತರದ್ದು) ಮತ್ತು [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]] (ಈ ಮುಂದಿನ ಲೈಬ್ರರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಸೇರಿ : [[GTK+]] 2.10 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[GLib]] 2.12 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[Pango]] 1.14 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[X.Org]] 1.0 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು *ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ [[TinyX]] ಸರ್ವರ್‌ ನೆರವೇರಿಕೆ*). ಅಧಿಕೃತ ಕನಿಷ್ಟ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಂದರೆ, [[ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ [[ಪೆಂಟಿಯಮ್‌]] 233 [[MHz]] ಮತ್ತು 64 [[MB]] [[RAM]] ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್‌]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಜೊತೆಗೆ [[ಇಂಟೆಲ್‌]] [[x86]] ಅಥವಾ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] [[G3]], [[G4]], ಅಥವಾ [[G5]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಮತ್ತು 128 MB RAM.<ref name="OfficialSysReqs">{{cite web | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements.html | title = Firefox 3 System Requirements | accessdate = 2009-03-10 | author = Mozilla Corp.}}</ref> === 64-ಬಿಟ್‌ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ವರೆಗೆ, [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ]] ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ [[64-ಬಿಟ್‌]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಅನಧಿಕೃತ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web | title=Main Page - Mozilla x86-64 | url=http://wiki.mozilla-x86-64.com/Main_Page | author=Makoto Kato | date=2009-05-10 | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2009-04-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090426104031/http://wiki.mozilla-x86-64.com/Main_Page | url-status=dead }}</ref> [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರ-ಬೆಂಬಲಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಥಿರ 64-ಬಿಟ್‌ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ (ಅಂದರೆ [[ನೊವೆಲ್-ಸುಸೆ ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ಗಾಗಿ, [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್‌ ಲಿನಕ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಉಬುಂಟು]] ಲಿನಕ್ಸ್‌). ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ವಿಂಡೋಸ್‌<ref>{{cite web | title=Bug 471090 - &#091;meta&#093; [[Microsoft Windows|Windows]] x64 build tracking bug | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=471090 | publisher=Mozilla | date=2008-12-24 | accessdate=2009-11-29}}</ref> ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ [[64-ಬಿಟ್‌]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web | title= Bug 468509 - Gecko 64-bit Mac OS X support | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=468509 | publisher=Mozilla | date=2009-05-12 | accessdate=2009-05-12}}</ref><ref>{{cite web | title=Bug 519060 - (support-10.6_x64) &#091;Tracking bug&#093; officially support Mac OSX 10.6 64-bit builds | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=519060}}</ref>. === ಹಳೆಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.20 ಆವೃತ್ತಿಯು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 3.51]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.x ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ Me]] (2.0.0.20 ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಈ OS ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ; 2.0.0.x ಲೈನ್ ಇನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.) ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರ್ನಲ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಆವೃತ್ತಿಯು ರನ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ == ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ ಒಂದು [[ಮುಕ್ತ]] ಮತ್ತು [[ತೆರೆದ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (MPL), [[GNU ಜನರಲ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (GPL), ಮತ್ತು [[GNU ಲೆಸ್ಸರ್ ಜನರಲ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (LGPL) ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿ-ಪರವಾನಗಿ]] ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mozilla_code_licensing"/> ಈ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಮೂಲ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು‌ ಯಾರಿಗೂ ನೋಡಲು, ಪರಿವರ್ತಿಸಲು, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]], [[ಫ್ಲೋಕ್‌]], [[ಮಿರೊ]], [[ಐಸ್‌ವೇಸೆಲ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸಾಂಗ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಗೆ MPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು,<ref name="mozrelicensing">{{cite web|url=http://www-archive.mozilla.org/MPL/relicensing-faq.html|title=Mozilla Relicensing FAQ|accessdate=2007-01-24|publisher=mozilla.org}}</ref> ಮತ್ತು ಈ ಕುರಿತು FSF (ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್‌) [[ದುರ್ಬಲ ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್‌]] ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು; ಈ ಪರವಾನಗಿಯು, ಮಿತವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, MPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಡ್‌‍ಅನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ GPL ಅಥವಾ LGPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಡ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.gnu.org/philosophy/netscape-npl.html|title=On the Netscape Public License|accessdate=2007-01-24|last=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|publisher=[[Free Software Foundation]]|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010014/http://www.gnu.org/philosophy/netscape-npl.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL|title=Various Licenses and Comments about Them. Mozilla Public License (MPL)|accessdate=2007-01-24|publisher=[[Free Software Foundation]]|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825004145/http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ MPL, GPL, ಮತ್ತು LGPL ಗಳ ತ್ರಿ-ಪರವಾನಗಿ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಮರು-ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಅಭಿವರ್ಧಕರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೋಡ್ ಪಡೆಯುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ: GPL ಅಥವಾ LGPL ಈ ಪರವಾನಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದಾಗ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ MPL ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ MPL ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ(ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೇರಿ).<ref name="mozrelicensing"/> === ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಲೋಗೋ === {{See also|Mozilla Corporation software rebranded by the Debian project}} [[ಚಿತ್ರ:Deer Park Globe.png|thumb|ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗ ಅಧಿಕ್ರತ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.]] "ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿತ [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು; ಅಧಿಕೃತ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಬೈನರಿಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಬದಲಾಯಿಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಅಂತಹ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಆಂತರಿಕವಾದ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/trademarks/policy.html|title=Mozilla Trademark Policy|accessdate=2007-01-30|publisher=mozilla.org}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು (ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು),<ref name="MozComLegalStuff">{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/about/logo/legal.html|title=Legal Stuff|accessdate=2009-03-07|publisher=Mozilla Corp.}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆದರೆ ಅಂತಹುದೇ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನೂ ದೃಢವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MozComStopLogo">{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/about/logo/stop.html|title=Stop Logo Cruelty|accessdate=2009-03-07|publisher=Mozilla Corp.}} ''" '' "ನೋಡಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಚಿಹ್ನೆಯಂತಹ ಹೊಸ ಅಂಶವನ್ನು ರಚಿಸ'''ಬೇಡಿ''' ಇದು ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು".</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಕೆಲವು ತೆರೆದ ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆಗಳು "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಚಿಂತನೆಯ ಕುರಿತು ವಿವಾದಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಮಾಜಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಿಇಒ [[ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌]] 2007 ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಗಳು ಮೂಲ-ಕೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಒಂದೇ ಕಾಳಜಿಯೆಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರರು "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಬಳಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಆ ಕುರಿತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗಬೇಕು,<ref> {{cite web|url=http://apcmag.com/the_stoush_over_linux_distributions_using_the_firefox_trademark.htm|title=The stoush over Linux distributions using the Firefox trademark|accessdate=2008-01-18|author=Dan Warne|date=2007-05-07|work=APC Magazine|publisher=ACP Magazines Ltd}}</ref> ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ''ಇಲ್ಲದೆಯೇ'' ಕೋಡ್‌ನ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಮೂಲ ಕೋಡ್‌]] ಒಂದು "ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಸ್ವಿಚ್" ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ವಿಚ್ ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯ ಕುರಿತ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು(ಭವಿಷ್ಯದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಆಲ್ಫಾ‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಸಹಾ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅನ್‌ಬ್ರಾಂಡೆಡ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯಿರುವ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಬಲ್ಲ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಸರಣಿಯ ಜನರಿಕ್ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್" ಹೆಸರನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, "ಬಾನ್ ಎಚೊ" ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ, "ಗ್ರಾನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಿಸೊ" ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ, ಮತ್ತು "ಶಿರೆಟೊಕೊ" ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ನಮೊರೋಕಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಡ್‌ನೇಮ್‌ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್‌ನಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಜನರಿಕ್‌ ಲೋಗೊದ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆವೃತ್ತಿ 3.0 ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅನಧಿಕೃತ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಟ್ರಂಕ್‌ನ ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಕೋಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಹಂಚುವಿಕೆಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ''ಎಲ್ಲಾ'' ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೊ ಬಳಸದೇ "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಡುಬಿಯನ್‌]] ಯೋಜನೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊವನ್ನು ಬಳಸಲು 2006 ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ (ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಯೋಜನೆಯ [[ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ]] ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ), ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಅವರಿಗೆ ಇದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲಮತ್ತು ಒಂದುವೇಳೆ ಬಳಸುವುದಾದರೆ ಮುದ್ರಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಹೆಸರು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://bugs.debian.org/cgi-bin/bugreport.cgi?bug=354622|title=Debian Bug report logs - #354622: Uses Mozilla Firefox trademark without permission|accessdate=2007-01-30|publisher=Debian.org}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಡುಬಿಯನ್‌ ತಮ್ಮ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ "[[ಐಸ್‌ವೇಸೆಲ್‌]]" ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು. == ಜಾಹೀರಾತುಗಳು == ಲಭ್ಯವಾದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ 100 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು<ref>{{cite web | url = http://www-archive.mozilla.org/press/mozilla-2005-10-19.html | title = Firefox surpasses 100 million downloads | accessdate = 2007-02-04 |date=October 19, 2005 | author = Palmer, Judi and Colvig, Mary | publisher = mozilla.org}}</ref> ಆಗಿದ್ದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದು ಸರಣಿ ಅಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು "ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವೀಕ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಬ್ಲೇಕ್ ರೋಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸಾ ಡಾಟ್ಸ್‌ಲೆರ್‌]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.blakeross.com/archives/000228.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040805210701/http://www.blakeross.com/archives/000228.html | archivedate = 2004-08-05 | title = Week 1: Press reviews | accessdate = 2007-02-04 |date=2004-07-07 | last = Ross | first = Blake | authorlink = Blake Ross | publisher = blakeross.com}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 2004 ರಂದು,<ref>{{cite web | url = http://www.spreadfirefox.com/node/115 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070125002055/http://www.spreadfirefox.com/node/115 | archivedate = 2007-01-25 | title = We're igniting the web. Join us! | accessdate = 2007-02-04 | date = 2004-09-12 | author = Sfx Team | publisher = Spread Firefox: Sfx Team's Blog | url-status = dead }}</ref> ಒಂದು ಪ್ರಚಾರದ ಪೋರ್ಟಲ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಂತೆ "ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" (SFX) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಚಾರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ "ಉಲ್ಲೇಖ ಅಂಕಗಳನ್ನು" ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ "ಗೆಟ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಬಟನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಈ ಸೈಟ್ ಉನ್ನತವಾದ 250 ಶಿಫಾರಸುದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಈ SFX ತಂಡ ಅಥವಾ SFX ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="WorldRecord">{{cite web|url = http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/|title = Set a Guinness World Record Enjoy a Better Web|accessdate = 2008-05-30|last = Mozilla Foundation|authorlink = |year = 2008|month = May|archive-date = 2009-11-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20091117160425/http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/|url-status = dead}}</ref> "ವಿಶ್ವ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ದಿನಾಚರಣೆ" ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಜುಲೈ 15, 2006 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು,<ref>{{cite web | url = http://www.spreadfirefox.com/node/24241 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061210145456/http://www.spreadfirefox.com/node/24241 | archivedate = 2006-12-10 | title = World Firefox Day Launches | accessdate = 2007-01-24 | date = 2006-07-16 | author = Sfx Team | publisher = Spread Firefox: Sfx Team's Blog | url-status = dead }}</ref> ಇದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌]] ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೂರನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು,<ref>[http://www-archive.mozilla.org/press/mozilla-foundation.html ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಪ್ರಕಟಣೆ ], ದಿನಾಂಕ=2003-07-15</ref> ಮತ್ತು ಅದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2006 ರವರೆಗೂ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.worldfirefoxday.com/faq.php | title = Friends of Firefox Frequently Asked Questions | accessdate = 2007-11-27 | publisher = Mozilla | archive-date = 2007-11-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071116084027/http://worldfirefoxday.com/faq.php | url-status = dead }}</ref> ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳಲು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದರು‌. ಅದೊಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗೋಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. On ಫೆಬ್ರುವರಿ 21, 2008 ರಲ್ಲಿ 500 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸಮುದಾಯವು [[ಫ್ರೀರೈಸ್‌]] ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ 500 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web | url =http://blog.mozilla.com/blog/2008/02/21/500-million-firefox-downloads-complete-500-million-grains-in-progress/ | title =500 million Firefox downloads: complete; 500 million grains: in progress | date = 2008-02-21 | accessadate = 2008-02-21 | publisher = Mozilla | accessdate = 2009-06-24}}</ref> ಕೆಲವು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಕೊಡುಗೆದಾರರು [[ಓರೆಗಾಂನ್]] ನ ಯೂನಿಯನ್‌ವೇಲ್ ಬಳಿ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಾಲ್ನಟ್ ಹಿಲ್ ರಸ್ತೆ ಕೂಡುವಲ್ಲಿ [[ಗೋದಿಯಲ್ಲಿ]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊದ ಒಂದು [[ಕ್ರಾಪ್ ಸರ್ಕಲ್]] ಅನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://lug.oregonstate.edu/events/firefox/crop-circle |title=Take Back the Field |work=Oregon State Linux Users Group |date=2006-08-14 |accessdate=2009-03-21 |archive-date=2008-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016041912/http://lug.oregonstate.edu/events/firefox/crop-circle |url-status=dead }}</ref> == ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವೀಕಾರ == {{align|left|{{Alternative browser usage}}}} {{Firefox usage share}} {{See also|Usage share of web browsers}} ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಆರಂಭದಿಂದ ಪ್ರತೀ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅನ್ನು ತುಳಿದಿದೆ; ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸೋಲು ಕಂಡಿದೆ. {{As of|2010|04}}, [[ನೆಟ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 24.59% ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref name="hitslink"/> ನವೆಂಬರ್‌ 2009 ರ ಎಟಿ ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯೂರೋಪ್‌]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ 28.4% ಯಷ್ಟು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.atinternet-institute.com/en-us/browsers-barometer/browser-barometer-september-2009/index-1-2-3-180.html | title = Internet Explorer seriously shaken up by rival browsers in Europe | publisher = AT Internet Institute | date = 2009-11-02 | accessdate = 2010-02-05 | archive-date = 2010-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100921010646/http://www.atinternet-institute.com/en-us/browsers-barometer/browser-barometer-september-2009/index-1-2-3-180.html | url-status = dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2004 ರಲ್ಲಿ ಆದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಜುಲೈ 31, 2009 ರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Shankland |first=Stephen |url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10301013-92.html |title=Firefox: 1 billion downloads only part of the story |publisher=News.cnet.com |date=2009-07-31 |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804191730/http://news.cnet.com/8301-1001_3-10301013-92.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://feeds.spreadfirefox.com/downloads/firefox.xml |title=Spread Firefox: Mozilla Firefox Download Counts |accessdate=2007-02-14 |publisher=[[Spread Firefox]] |archive-date=2005-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050717012950/http://feeds.spreadfirefox.com/downloads/firefox.xml |url-status=dead }}</ref> ಅವುಗಳು ಬಳಕೆದಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೊರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಅನೇಕ ಮಶಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರಬಹುದು, ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದವರಿಂದಲೂ ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 350 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{as of|2010|3|lc=on}}.<ref>{{cite web | url = http://blog.mozilla.com/blog/2010/03/31/introducing-the-mozilla-state-of-the-internet-report/ | title = Introducing the Mozilla State of the Internet Report | author = Erica Jostedt | accessdate = 2010-04-01 | date = 2010-03-31 }}</ref> == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ''[[Forbes.com]]'' 2004 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html|title=Better Browser Now The Best|last=Hesseldahl|first=Arik|publisher=Forbes |date=2004-09-29|accessdate=2006-10-17}}</ref> ಮತ್ತು ''[[ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ "100 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ "ವರ್ಷದ ಉತ್ಪನ್ನ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|title=The 100 Best Products of 2005|accessdate=2007-01-24|date=2005-06-01|author=''PC World'' editors|publisher=''[[PC World (magazine)|PC World]]''|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FYl2T9?url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|url-status=dead}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7]] ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದಮೇಲೆ, ''ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌'' ಎರಡನ್ನೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="pcworldreview">{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/127309-6/radically_new_ie_7_or_updated_mozilla_firefox_2which_browser_is_better.html|title=Radically New IE 7 or Updated Mozilla Firefox 2 - Which Browser Is Better?|accessdate=2007-05-18|last=Larkin|first=Erik|date=2006-10-24|publisher=''[[PC World (magazine)|PC World]]''|archive-date=2008-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913021731/http://www.pcworld.com/article/127309-6/radically_new_ie_7_or_updated_mozilla_firefox_2which_browser_is_better.html|url-status=dead}}</ref> ''[[ವಿಚ್?]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ "ಬೆಸ್ಟ್ ಬೈ" ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್ ಎಂದು ಹೇಳಿತು‌.<ref>{{cite web|url=http://www.which.co.uk/reports_and_campaigns/computers_and_internet/reports/internet/using_the_internet/Web%20browsers/pp_excel_546_114959.jsp|title=Mozilla Firefox 2 (PC)|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070902041958/http://www.which.co.uk/reports_and_campaigns/computers_and_internet/reports/internet/using_the_internet/Web+browsers/pp_excel_546_114959.jsp|archivedate=2007-09-02 |accessdate=2007-07-09 |date=October 24, 2006|publisher=[[Which?]]}}</ref> 2008 ರಲ್ಲಿ, [[CNET.com]] [[ಸಫಾರಿ]], ಕ್ರೋಮ್‌, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ "ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದ ಬ್ರೌಸರ್ಸ್" ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿಯಮಗಳು, ಭದ್ರತೆ, ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರೀತಿಕರವೆಂದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html |title=Prizefight: Battle of the browsers |publisher=Cnettv.cnet.com |date=October 30, 2008 |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324125808/http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html |url-status=dead }}</ref> === ಕಾರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ === ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ವೀಕ್‌'' ಒಂದು ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಓದುಗರು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.informationweek.com/software/opensource/174909795|title=Firefox 1.5: Not Ready For Prime Time?|accessdate=2007-01-24|last=Finnie|first=Scot|date=December 8, 2005|publisher=InternetWeek|archive-date=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624202020/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=174909795|url-status=dead}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯು ಕನಿಷ್ಟ ಭಾಗಶಃ ಹೊಸ ವೇಗದ ಹಿಂದೆ-ಮತ್ತು-ಮುಂದೆ (FastBack) ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009749.html|title=About the Firefox "memory leak"|date=2006-02-14|accessdate=2007-11-17|last=Goodger|first=Ben|authorlink=Ben Goodger|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717141231/http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009749.html|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಮರಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಇತರ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗೂಗಲ್‌ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್‌ಬ್ಲಾಕ್‌]] ನ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು,<ref>{{cite web|url=http://kb.mozillazine.org/index.php?title=Problematic_extensions&oldid=30448|title=Problematic Extensions|accessdate=2007-01-24|author=MozillaZine Knowledge Base contributors |date=January 19, 2007|publisher=MozillaZine Knowledge Base}}</ref> ಅಥವಾ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ಗಳು, ಅಂದರೆ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅಡೋಬ್ ಅಕ್ರೋಬ್ಯಾಟ್ ರೀಡರ್‌ನ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು‌.<ref>{{cite web|url=http://kb.mozillazine.org/index.php?title=Adobe_Reader&oldid=30451|title=Adobe Reader|accessdate=2007-01-24|author=MozillaZine Knowledge Base contributors |date=January 17, 2007|publisher=MozillaZine Knowledge Base}}</ref> ''ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'' ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2, [[ಒಪೇರಾ 9]], ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸಹಾ ಸುಮಾರು ಅಷ್ಟೇ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1991370,00.asp|title=Which New Browser Is Best: Firefox 2, Internet Explorer 7, or Opera 9?|accessdate=2007-01-24|date=2006-07-19|last=Muchmore|first=Michael W.|publisher=[[PC Magazine]]|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317040651/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1991370,00.asp|url-status=dead}}</ref> ಸಾಫ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ಗಮನಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು,<ref>{{cite web|url=http://www.softpedia.com/reviews/windows/Mozilla-Firefox-Review-13677.shtml|title=Mozilla Firefox 1.5 Final Review|accessdate=2006-09-22|date=November 30, 2005|last=Muradin|first=Alex|publisher=Softpedia|archive-date=2006-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061027180757/http://www.softpedia.com/reviews/windows/Mozilla-Firefox-Review-13677.shtml|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಗದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{fact|date=2010-05-05}} IE 6 ವಿಂಡೋಸ್‌ XP ನಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ಗಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ಒಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೋಡ್ ಆದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರೀಲೋಡರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಾಗ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=https://sourceforge.net/projects/ffpreloader/ |title= Firefox Preloader| accessdate=2007-04-26|publisher=SourceForge}}</ref> [[ಸೂಪರ್‌ಫೆಚ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಅದನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇದೇರೀತಿಯ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೀಲೋಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ ''[[ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಮತ್ತು ಜಿಂಬ್ರಾ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು.<ref name="pcworldreview"/><ref>{{cite web|url=http://www.zimbrablog.com/blog/archives/2006/10/ie-7-vs-ie-6.html|title=IE 7 vs IE 6|accessdate=2007-01-24|date=October 19, 2006|last=Dargahi|first=Ross|publisher=Zimbra|archive-date=2008-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615025653/http://www.zimbrablog.com/blog/archives/2006/10/ie-7-vs-ie-6.html|url-status=dead}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7, ಒಪೇರಾ 9.50 ಬೀಟಾ, ಸಫಾರಿ 3.1 ಬೀಟಾ, ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ, ಸೈಬರ್‌ನೆಟ್‌, ಮತ್ತು ದ ಬ್ರೌಸರ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ತೋರಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/open-source/news/2008/03/firefox-3-goes-on-a-diet-eats-less-memory-than-ie-and-opera.ars|title=Firefox 3 goes on a diet, eats less memory than IE and Opera|publisher=Ars Technica|author=Ryan Paul|date=2008-03-17|accessdate=2008-06-01 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://cybernetnews.com/cybernotes-browser-performance-comparisons/|title=Browser Performance Comparisons|publisher=CyberNet|date=2008-03-26|accessdate=2008-06-01|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625154908/http://cybernetnews.com/cybernotes-browser-performance-comparisons/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebrowserworld.com/2008/03/29/firefox-30-beta-4-vs-opera-950-beta-vs-safari-31-beta-multiple-sites-opening-test/|title=Firefox 3.0 Beta 4 Vs Opera 9.50 Beta Vs Safari 3.1 Beta: Multiple Sites Opening Test|publisher=The Browser World|date=2008-03-29|accessdate=2008-06-01|archive-date=2008-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616073517/http://www.thebrowserworld.com/2008/03/29/firefox-30-beta-4-vs-opera-950-beta-vs-safari-31-beta-multiple-sites-opening-test/|url-status=dead}}</ref> 2009 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಟಾನ್ಯೂಸ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಅನ್ನು ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು "XP ಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="betanews"/> ಜನವರಿ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಲೈಫ್‌ಹ್ಯಾಕರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು, ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ 4, ಸಫಾರಿ 4, ಮತ್ತು ಒಪೇರಾ 10.5 ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿದ್ದು‌, ಕೇವಲ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ 4 ಗಿಂತ ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://lifehacker.com/5457242/browser-speed-tests-firefox-36-chrome-4-opera-105-and-extensions |title=Browser Speed Tests: Firefox 3.6, Chrome 4, Opera 10.5, and Extensions |publisher=Lifehacker |date=2010-01-26 |accesssdate=2010-05-04 |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609205138/http://lifehacker.com/5457242/browser-speed-tests-firefox-36-chrome-4-opera-105-and-extensions |url-status=dead }}</ref> === ಗೂಗಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ === [[ಗೂಗಲ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3590756|title=Mozilla's Millions?|accessdate=2007-01-24|date=March 10, 2006|last=Kerner|first=Sean Michael|publisher=InternetNews.com|archive-date=2007-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070214130803/http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3590756|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=181501852|title=Mozilla Confirms Firefox Taking In Millions Of Google Dollars|accessdate=2007-01-24|date=March 7, 2006|last=Gonsalves|first=Antone|publisher=InformationWeek|archive-date=2006-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061212083255/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=181501852|url-status=dead}}</ref> ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪೇಯ್ಡ್ ರೆಫರಲ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಕುರಿತಂತೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ನಲ್ಲಿರುವ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-[[ಫಿಶಿಂಗ್‌]] ರಕ್ಷಣೆ ಬಿಡುಗಡೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು:<ref>{{cite web|url=http://www.platinax.co.uk/news/26-10-2006/firefox-2-releases-privacy-storm|title=Firefox 2 releases privacy storm|accessdate=2007-01-24 |date=October 26, 2006|last=Turner|first=Brian|publisher=Platinax}}</ref> ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಫಿಶಿಂಗ್‌ ರಕ್ಷಣೆಯು ಗೂಗಲ್‌ನ ಸರ್ವರ್‌ನಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಗಂಟೆಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿಯಂತೆ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ನವೀಕರಣವಾಗುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="FirefoxPrivacyPolicy">{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/firefox-en.html|title=Firefox Privacy Policy|accessdate=2007-01-24|month=October|year=2006|publisher=mozilla.com|archive-date=2009-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090526233211/http://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/firefox-en.html|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು GUIಯಲ್ಲಿಯೇ ಡೇಟಾ ನೀಡುಗರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=342188|title=Bug 342188 - support changing the local list data provider|accessdate=2007-01-24|publisher=Bugzilla@Mozilla}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಡೇಟಾ ನೀಡುಗರು ಯಾರು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಗೂಗಲ್‌ನ [[ಕೂಕಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ನವೀಕರಣ ಕೋರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=368255|title=Bug 368255 sending Google's cookie with each request for update in default antiphishing mode|accessdate=2007-02-05|publisher=Bugzilla@Mozilla}}</ref> ಕೆಲವು{{Who|date=October 2009}} [[ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಗೌಪ್ಯತೆ]] ಪ್ರಚಾರಮಾಡುವ ಗುಂಪುಗಳು ಗೂಗಲ್‌ ಈ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಗೌಪ್ಯತೆ ನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಸುರಕ್ಷಿತಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌" ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರರನ್ನೂ ಸೇರಿ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="GoogleFirefoxPrivacyPolicy">{{cite web|url=http://code.google.com/apis/safebrowsing/firefox3_privacy.html|title=Google Safe Browsing Service in Mozilla Firefox Version 3|accessdate=2009-02-27|publisher=google.com}}</ref> ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರ ಒಂದು [[CNBC]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಆಸಾ ಡಾಟ್ಸ್‌ಲೆರ್‌]] ದಲ್ಲಿನ ಗೂಗಲ್‌ ಸಿಇಒ [[ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿಟ್‌]]ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ<ref>{{cite web|url=http://gawker.com/5419271/google-ceo-secrets-are-for-filthy-people|title=Google CEO: Secrets Are for Filthy People|accessdate=2009-12-15|publisher=gawker.com}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ [[ಬಿಂಗ್‌]] ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://weblogs.mozillazine.org/asa/archives/2009/12/if_you_have_nothing.html|title=if you have nothing to hide...|accessdate=2009-12-15|date=2009-12-10|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213170522/http://weblogs.mozillazine.org/asa/archives/2009/12/if_you_have_nothing.html|url-status=dead}}</ref> ಗೂಗಲ್‌ ತನ್ನ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಭದ್ರತೆಯು ಗೂಗಲ್‌ನ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯ ಕುರಿತಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>http://www.betanews.com/article/Mozilla-credited-with-discovering-exploitable-Google-Chrome-2-flaw/1251232310</ref> 2005 ರಲ್ಲಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[US$]]52.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 95 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್ ರಾಯಧನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2006statement">{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2006-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and subsidiary - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2007-11-06|author=Hood & Strong, LLP. |date=December 31, 2006|publisher=[[Mozilla Foundation]]}} ಪುಟ 11.</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2007/01/02/the-mozilla-foundation-achieving-sustainability/|title=The Mozilla Foundation: Achieving Sustainability|accessdate=2008-06-23 |date=January 2, 2007|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$66.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್ ರಾಯಧನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2006statement" /><ref>{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2007/10/22/beyond-sustainability/|title=Beyond Sustainability|accessdate=2008-06-23 |date=October 22, 2007|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}</ref> 2007 ರಲ್ಲಿ, the ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$81 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು 88 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು (US$66 ಮಿಲಿಯನ್‌) ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2007statement">{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2007-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and Subsidiary - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2009-02-27|author=Hood & Strong, LLP. |date=December 31, 2007 and 2006|publisher=[[Mozilla Foundation]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2008/11/19/sustainability-in-uncertain-times/|title=Sustainability in Uncertain Times|accessdate=2009-02-27 |date=November 19, 2008|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$78.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು 91 ಶೇಕಡಾ ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2008statement">{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2008-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and Subsidiaries - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2009-11-21|author=Hood & Strong, LLP. |date=December 31, 2008 and 2007|publisher=[[Mozilla Foundation]]}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಇವುಗಳನ್ನು [[IRS]] ಆಡಿಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರ{{Who|date=October 2009}} ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref name="mf2007statement" /><ref name="mf2008statement" /><ref name="TechCrunchMozGoog">{{cite web|url=http://www.techcrunch.com/2008/11/19/google-makes-up-88-percent-of-mozillas-revenues-threatens-its-non-profit-status/|title=Google Makes Up 88 Percent Of Mozilla’s Revenues, Threatens Its Non-Profit Status|accessdate=2009-02-27 |date=November 19, 2008|last=Schonfeld|first=Erick|publisher=TechCrunch}}</ref> === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಸ್ಟೀವ್ ವಾಮೋಸ್‌, 2004 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ತಾನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಒಂದು ಆತಂಕವೆಂದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಗುಚ್ಛದ ಕುರಿತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.zdnet.com.au/news/soa/Microsoft-Firefox-does-not-threaten-IE-s-market-share/0,139023165,139166227,00.htm|title=Microsoft: Firefox does not threaten IE's market share|accessdate=2007-01-24|date=2004-11-11|last=Kotadia|first=Munir|publisher=ZDNet|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520083732/http://www.zdnet.com.au/news/soa/Microsoft-Firefox-does-not-threaten-IE-s-market-share/0,139023165,139166227,00.htm|url-status=dead}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್‌]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ "ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜನರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆಯೇ?"<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4508897.stm|title=The assault on software giant Microsoft|accessdate=2007-01-24 |date=May 9, 2005|last=Weber|first=Tim|publisher=BBC News}}</ref> ಜೂನ್‌ 30, 2005 ರ ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ [[SEC]] ಫೈಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರ "ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ನೀಡುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ನಮ್ಮ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web|url=http://www.linux.org/news/2005/09/01/0001.html|title=SEC Filing Shows Microsoft Fears Firefox, Lawsuits Over Bugs|accessdate=2007-01-24|date=September 1, 2005|last=Keizer|first=Gregg|publisher=Linux Online|archive-date=2010-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502153321/http://www.linux.org/news/2005/09/01/0001.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಫಾಸ್ಟ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದು ಈ ಮೊದಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು RSS ಫೀಡ್‌ಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4516269.stm|title=How Microsoft plans to beat its rivals|accessdate=2008-04-09 |date=May 10, 2005|last=Weber|first=Tim|publisher=BBC News}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತವು ಮೋಜಿಲ್ಲಾದೊಂದಿಂಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧವೇನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ನಿಯತವಾಗಿ ಭೇಟಿಮಾಡಿ [[ವಿಸ್ತರಿತ ವ್ಯಾಲಿಡೇಶನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಗಳಂ]]ತಹ ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/ie/archive/2005/11/21/495507.aspx|title=Better Website Identification and Extended Validation Certificates in IE7 and Other Browsers|accessdate=2007-04-03 |date=November 21, 2005|publisher=IE Blog}}</ref> In 2005 ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವೆಬ್‌ ಫೀಡ್‌ಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ [[ವೆಬ್‌ ಫೀಡ್‌]] ಲೋಗೊ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/rssteam/archive/2005/12/14/503778.aspx|title=Icons: It's still orange|accessdate=2007-04-03 |date=December 14, 2005|publisher=RSS}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಆಗ ಬಂದಿದ್ದ ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು,<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Microsoft-reaches-out-to-Firefox-developers/2100-7344_3-6108221.html?tag=nl|title=Microsoft reaches out to Firefox developers|accessdate=2007-01-24 |date=2006-08-22|last=Barker|first=Colin|publisher=[[CNET Networks|CNET]] News}}</ref> ಮತ್ತು ಈ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Microsoft-offers-helping-hand-to-Firefox/2100-1032_3-6109455.html|title=Microsoft offers helping hand to Firefox|accessdate=2007-01-24 |date=2006-08-24|last=Barker|first=Colin|publisher=[[CNET Networks|CNET]] News}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ವನ್ನು ಸಫಲವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಶುಭಾಶಯವಾಗಿ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಮೊಜಿಲ್ಲಾಗೆ ಒಂದು ಕೇಕನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://fredericiana.com/2006/10/24/from-redmond-with-love/|title=From Redmond With Love|accessdate=2007-01-24|date=2006-10-24|last=Wenzel|first=Frédéric|publisher=fredericiana (weblog of a Mozilla Corporation intern)|archive-date=2007-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125105213/http://www.fredericiana.com/2006/10/24/from-redmond-with-love/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=06/11/09/1445241 |title=Mozilla People Answer Firefox 2.0 Questions |accessdate=2007-07-14 |work=}}</ref> [[ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ]] ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ, ಕೆಲವು ಓದುಗರು ಆ ಕೇಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ ಹಾಕಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಹಾ ಒಂದು ಕೇಕ್ ಅನ್ನು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ತೆರೆದ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಚಳುವಳಿ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.tonychor.com/archive/2006_10.html |title=Tonynet Explorer: October 2006 Archives |publisher=Tonychor.com |date= |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201065838/http://www.tonychor.com/archive/2006_10.html |url-status=dead }}</ref> IE ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡವು ಜೂನ್‌ 17, 2008 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ರ ಸಫಲ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಶುಭಾಶಯ ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಕ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://fredericiana.com/2008/06/17/from-redmond-with-love-part-2/|title=From Redmond With Love, Part 2|accessdate=2008-06-18|date=2008-06-17|last=Wenzel|first=Frédéric|publisher=fredericiana (weblog of a Mozilla Corporation intern)|archive-date=2008-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622150906/http://fredericiana.com/2008/06/17/from-redmond-with-love-part-2/|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಜೆಫ್ ಜೋನ್ಸ್ (ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಒಬ್ಬ "ಭದ್ರತೆ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕ") ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ, ಉದ್ಯಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೀಕರ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.csoonline.com/internet_explorer_and_firefox_vulnerability_analysis_report|title=Internet Explorer and Firefox Vulnerability Analysis Report|date=2007-11-30|accessdate=2009-06-24|archive-date=2010-01-17|archive-url=https://www.webcitation.org/5mq3x9Bql?url=http://blogs.csoonline.com/internet_explorer_and_firefox_vulnerability_analysis_report|url-status=dead}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕ [[ಮೈಕ್ ಶೇವರ್‌]] ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಭದ್ರತೆ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ದೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://shaver.off.net/diary/2007/11/30/counting-still-easy-critical-thinking-still-surprisingly-hard/|title=counting still easy, critical thinking still surprisingly hard|date=30 November 2007|accessdate=2009-06-24|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226235248/http://shaver.off.net/diary/2007/11/30/counting-still-easy-critical-thinking-still-surprisingly-hard/|url-status=dead}}</ref> [[ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಏರಿಯಾ]] [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ 2010 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>ಬಿಬಿಸಿ, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8537763.stm ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ ], 1 ಮಾರ್ಚ್ 2010</ref> ===.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ 3.5 ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ 1 === ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 3.5 ರ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ 1 ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ನವೀಕರಣವು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ([[ಕ್ಲಿಕ್‌ಒನ್ಸ್‌]] ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು).<ref>{{cite web|url=http://www.zdnetasia.com/techguide/security/0,39044901,62055736,00.htm|title=Microsoft may be Firefox's worst vulnerability|date=7 July 2009|accessdate=2009-08-20|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524140510/http://www.zdnetasia.com/microsoft-may-be-firefox-s-worst-vulnerability-62055736.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಮುಖಾಂತರ ತೆಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೇಲೆ ಈ ನವೀಕರಣವು ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.annoyances.org/exec/show/article08-600|title=Remove the Microsoft.NET Framework Assistant (ClickOnce) Firefox Extension|date=27 February 2009|accessdate=2009-08-20|archive-date=2009-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310191258/http://www.annoyances.org/exec/show/article08-600|url-status=dead}}</ref> ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ ಅನ್ನಾಯನ್ಸಸ್.ಆರ್ಗ್ ಈ ನವೀಕರಣದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ತಾಸುಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿ ಬ್ರಾಡ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/brada/archive/2009/02/27/uninstalling-the-clickonce-support-for-firefox.aspx|title=Brad Abrams: Uninstalling the ClickOnce Support for Firefox|date=27 February 2009|accessdate=2009-08-20}}</ref> 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ರಂದು, ಮೊಜಿಲ್ಲಾವು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳು]] ಸೇವೆಯಿಂದ ತಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Morgan|first=Michael|title=blocklist evil versions of microsoft.NET Framework Assistant (the name of the add-on slipped into Firefox)|work=Bugzilla@Mozilla|publisher=[[Mozilla Foundation]]|date=2009-10-16|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=522777#c18}}</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಇದು ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ತಡೆಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Shaver|first=Mike|title=update:.NET Framework Assistant (ClickOnce support) unblocked|date=2009-10-18|accessdate=2009-12-10|url=http://shaver.off.net/diary/2009/10/18/update-net-framework-assistant-clickonce-support-unblocked/|archive-date=2009-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221010751/http://shaver.off.net/diary/2009/10/18/update-net-framework-assistant-clickonce-support-unblocked/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Shaver|first=Mike|title=update on the.NET Framework Assistant and Windows Presentation Foundation plugin blocking from this weekend|date=2009-10-19|accessdate=2009-12-10|url=http://shaver.off.net/diary/2009/10/19/update-on-the-net-framework-assistant-and-windows-presentation-foundation-plugin-blocking-from-this-weekend/|archive-date=2009-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224203611/http://shaver.off.net/diary/2009/10/19/update-on-the-net-framework-assistant-and-windows-presentation-foundation-plugin-blocking-from-this-weekend/|url-status=dead}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌ (ಜೂನ್‌ 10, 2009 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಆವೃತ್ತಿ 1.1, ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿರುವುದು) ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು allows the ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Krebs|first=Brian|title=Microsoft's Fix for the Firefox Add-on Snafu|date=2009-06-03|accessdate=2009-12-10|url=http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2009/06/microsoft_patch_to_fix_firefox.html|archive-date=2012-07-19|archive-url=https://archive.today/20120719023643/http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2009/06/microsoft_patch_to_fix_firefox.html|url-status=dead}}</ref> === ಅಪಾಯಸಾಧ್ಯತೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಭದ್ರತೆ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 2006 ರ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌]] ನ [http://www.symantec.com/about/news/release/article.jsp?prid=20060925_02 ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಥ್ರೆಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ Vol. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226112801/http://www.symantec.com/about/news/release/article.jsp?prid=20060925_02 |date=2010-02-26 }} ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ (47 ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 38), ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಯ್ಟ್ ಕೋಡ್‌ ಲಭ್ಯವಾದ ಮೇಲೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೆಲವರ{{Who|date=January 2010}} ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ<ref>{{cite web|url=http://www.infoworld.com/d/security-central/security-firms-fight-firefox-fire-fire-032|title=Security firms fight Firefox fire with fire|work=InfoWorld|author=Bob Francis}}</ref>, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ: "ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೇನೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ".<ref name="popularity-insecure">{{cite web|url=http://software.silicon.com/applications/0,39024653,39128935,00.htm|title=Popularity won't make Firefox insecure, says Mozilla head|work=silicon.com|author=Michael Kanellos|accessdate=2006-10-13|archive-date=2011-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521071123/http://www.silicon.com/technology/software/2005/03/23/popularity-wont-make-firefox-insecure-says-mozilla-head-39128935/|url-status=dead}}</ref> === ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ === [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ರೆಡಿನೆಸ್ ಟೀಮ್]] (US-CERT) ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2004 ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಅದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅವರ ಯಾವ ಕಾಳಜಿಗಳೂ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.kb.cert.org/vuls/id/713878|title=Vulnerability Note VU#713878|work=US-CERT|accessdate=2006-10-13}}</ref> <blockquote>IE ಡೊಮೇನ್/ಝೋನ್ ಭದ್ರತಾ ಮಾದರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಫೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಸ್ಥಳೀಯ ಮಶಿನ್ ಜೋನ್) ಟ್ರಸ್ಟ್, ಡೈನಾಮಿಕ್ HTML (DHTML) ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡೆಲ್ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕತ್ವದ DHTML ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು), HTML ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, MIME ಟೈಪ್ ಡಿಟರ್ಮಿನೇಶನ್, ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ (GUI), ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೀವ್‌ಎಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ... IE ಯನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.</blockquote> [[ಬ್ರೂಸ್ ಶೀನಿಯರ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.schneier.com/blog/archives/2004/12/safe_personal_c.html|title=Safe Personal Computing|author=Bruce Schneider|accessdate=2006-10-13}}</ref> ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಎ. ವೀಲರ್]],<ref>{{cite web|url=http://www.dwheeler.com/essays/securing-windows.html#dontuseie|title=Securing Microsoft Windows (for Home and Small Business Users)|author=David A. Wheeler|accessdate=2006-10-13}}</ref> ಮುಂತಾದ ಭದ್ರತೆ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬೇರೆಯ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬಳಸಬೇಕು; ವೀಲರ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಂಕಣಕಾರರು ಸಹಾ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ''[[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]]'' ಅಂಕಣಕಾರ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಎಸ್. ಮೋಸ್‌ಬರ್ಗ್]],<ref name="WSJHowTo"/> ''[[ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]'' ಅಂಕಣಕಾರ ರಾಬ್ ಪೆಗೊರಾರೊ,<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47146-2004Nov13.html|title=Firefox Leaves No Reason to Endure Internet Explorer|author=Rob Pegoraro|work=Washington Post|accessdate=2006-10-13}}</ref> ''[[ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ]]'' ಯ ಬೈರನ್ ಅಕೊಹಿಡೋ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸ್ವಾರ್ಟ್ಸ್,<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/tech/news/computersecurity/2004-09-08-zombieinfect_x.htm|title=Signs your PC's under siege, and what you can do|work=USA Today|author=Byron Acohido and Jon Swartz|accessdate=2006-10-13}}</ref> ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]''' ನ [[ಅರಿಕ್ ಹೆಸೆಲ್‌ಡಾಲ್]],<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html?partner=tentech_newsletter|title=Better Browser Now The Best|author=Arik Hesseldahl|work=Forbes|accessdate=2006-10-26}}</ref> ಇವೀಕ್‌.ಕಾಮ್ ವರಿಷ್ಟ ಸಂಪಾದಕ ಸ್ಟೀವನ್‌ ಜೆ. ವ್ಯಾಗನ್-ನಿಕೋಲ್ಸ್,<ref>{{cite web|url=http://www.eweek.com/c/a/Linux-and-Open-Source/Internet-Explorer-Is-Too-Dangerous-to-Keep-Using/|title=Internet Explorer Is Too Dangerous to Keep Using|author=Steven J. Vaughan-Nichols|work=eWEEK.com|accessdate=2006-10-13}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ನ ಸ್ಕಾಟ್ ಫಿನ್ನೀ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.desktoppipeline.com/53700233|title=Firefox 1.0: The New World Wide Web Champ?|author=Scot Finnie|work=InformationWeek|accessdate=2006-10-13|archive-date=2006-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322042336/http://www.desktoppipeline.com/53700233|url-status=dead}}</ref>''' '' === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ: * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್,ಜೂನ್ 2008<ref>{{cite web|author=By&nbsp;Michael Muchmore |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2317294,00.asp |title=Firefox 3 - At A Glance - Reviews by PC Magazine |publisher=Pcmag.com |date=1994-12-01 |accessdate=2009-12-19}}</ref> * ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್,ಜೂನ್ 2008<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-3/4505-3514_7-33087853.html|title=Firefox 3 Browser reviews - CNET Reviews|accessdate=2008-07-18}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2008, ಮೇ 2008<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html|title=The 100 Best Products of 2008 - numbers 21 through 30|accessdate=2009-04-13|archive-date=2012-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221123243/http://www.pcworld.com/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html|url-status=dead}}</ref> * ವೆಬ್‌ವೇರ್ 100 ವಿನ್ನರ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 2008<ref>{{cite web|url=http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html|title=Webware 100 Award Winner Firefox|accessdate=2008-04-25|archive-date=2008-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html|url-status=dead}}</ref> * ವೆಬ್‌ವೇರ್ 100 ವಿನ್ನರ್,ಜೂನ್ 2007<ref>{{cite web|url=http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html|title=Webware 100 Award Winner Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070712013214/http://www.webware.com//8301-13546_109-9729691-29.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2007, ಮೇ 2007<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html|title=The 100 Best Products of 2007|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219133312/http://www.pcworld.com/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2006<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2047445,00.asp|title=Firefox 2.0 Review|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682F51uiO?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2047445,00.asp|url-status=dead}}</ref> * ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2006<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html|title=Firefox 2 CNET Editor's Review|accessdate=2007-10-22}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2006, ಜುಲೈ 2006<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html|title=The 100 Best Products of 2006|accessdate=2007-10-22|archive-date=2008-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703051139/http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಾ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಕೆಟಗರಿ,ಜನವರಿ 2006<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1903598,00.asp|title=Mozilla Firefox & Altiris SVS|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FHPuhp?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1903598,00.asp|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1898240,00.asp|title=Best of the Year, Software: Home, Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FKqmjE?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1898240,00.asp|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಪ್ರೊ ರೀಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌), ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcpro.co.uk/news/81155/pc-pro-awards-2005-the-winners.html|title=PC Pro Awards 2005 - the winners|accessdate=2007-10-22}}</ref> * ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ನವೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/security-utility-services/firefox-1-5/4505-9241_7-31516411.html?tag=prod|title=Firefox 1.5, CNET editors' review|accessdate=2007-10-22}}</ref> * ಯುಕೆ ಯುಸಾಬಿಲಿಟಿ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ಸ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ್ ‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ 2005, ನವೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp|title=First UK UPA Awards commend Firefox, Flickr, Google, Apple, John Lewis and BA|accessdate=2007-10-22|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125054917/http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp|url-status=dead}}</ref> * ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ವಿತ್ ಎ 4.5 ಮೈಸ್ ರೇಟಿಂಗ್, ನವೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php|title=Web browser roundup|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026125544/http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php|url-status=dead}}</ref> * ಸಾಪ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ಯುಸರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ಅವಾರ್ಡ್,ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|title=Firefox Receives Softpedia User’s Choice Award|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FWnaS0?url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|url-status=dead}}</ref> * ಟಿಯಿಎಕ್ಸ್ ೨೦೦೫ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.tuxmagazine.com/node/1000151|title=UX 2005 Readers' Choice Award Winners Announced|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523155244/http://www.tuxmagazine.com/node/1000151|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್, ಜೂನ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|title=The 100 Best Products of 2005|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FYl2T9?url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|url-status=dead}}</ref> * ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ವೆಬ್, ಮೇ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/bow/b2c/review.jhtml?id=7702|title=Best of the Web, BOW Directory, Look It Up, Web Browsers, Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516080102/http://www.forbes.com/bow/b2c/review.jhtml?id=7702|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಮೇ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp|title=Firefox 1.0.3|accessdate=2007-10-22|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728222543/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp|url-status=dead}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] * [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ನೇವಿಗೇಟರ್‌]] * [[ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯುದ್ಧಗಳು]] * [[ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಿಸಮ್]] * [[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಕಾಲ]] * [[ದ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == {{refbegin|2}} * {{cite book | last = Cheah | first = Chu Yeow | title = Firefox Secrets: A Need-To-Know Guide | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-9752402-4-2}} * {{cite book | last = Feldt | first = Kenneth C. | title = Programming Firefox | publisher = O'Reilly | year = 2007 | isbn = 0-596-10243-7}} * {{cite book | last = Granneman | first = Scott | title = Don't Click on the Blue e!: Switching to Firefox | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-596-00939-9}} * {{cite book | last = Hofmann | first = Chris | coauthors = Marcia Knous, & John Hedtke | title = Firefox and Thunderbird Garage | publisher = Prentice Hall PTR | year = 2005 | isbn = 0-13-187004-1}} * {{cite book | last = McFarlane | first = Nigel | title = Firefox Hacks | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-596-00928-3}} * {{cite book | last = Reyes | first = Mel | title = Hacking Firefox: More Than 150 Hacks, Mods, and Customizations | publisher = Wiley | year = 2005 | isbn = 0-7645-9650-0}} * {{cite book | authorlink = Blake Ross | last = Ross | first = Blake | title = Firefox for Dummies | publisher = Wiley | year = 2006 | isbn = 0-471-74899-4}} {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sisterlinks}} {{wikinews|Firefox browser attempts to break world record}} * [[ಅಂತಿಮ-ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ]] [http://www.firefox.com/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್] * [http://www.mozilla.org/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್] * [http://www.spreadfirefox.com/ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರೀ/ಜಾಹೀರಾತು ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041016074722/http://www.spreadfirefox.com/ |date=2004-10-16 }} * {{dmoz|Computers/Software/Internet/Clients/WWW/Browsers/Firefox}} {{Mozilla projects}} {{Web browsers}} {{FLOSS}} {{Aggregators}} {{gopher clients}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಉಚಿತ ಎಫ್‌ಟಿಪಿ ಗ್ರಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಗೊಫರ್ ಗ್ರಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಉಚಿತ ಬಹುಭಾಷಿಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸಿ ++ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ಯಾಮ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:2002 ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಶ್ರ-ವೇದಿಕೆಯ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OS/2 ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:POSIX ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನಿಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] q5er5o0akx4h1wj5eb61uq0upiow5o9 0 23725 1375663 1365600 2026-06-22T08:52:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375663 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Sri Lankan Civil War | partof = | image = [[Image:Sri Lanka-CIA WFB Map.png|250px]] | caption = Sri Lanka is on an island off the coast of India | date = July 23, 1983 – May 18, 2009<ref name='mod-defeat'/> | place = [[Sri Lanka]] | coordinates = | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | territory = The LTTE had controlled most of the north of the country and half of the eastern coastline from 2002 to 2008. In 2009 all of the territory was recaptured by the government. | result = Sri Lankan government victory *Rebel [[Liberation Tigers of Tamil Eelam]] organization is wiped out *Sri Lankan government reestablishes control over entire island | casus = | status = | combatant1 = [[Image:Flag of Sri Lanka.svg|18px]] [[Sri Lanka]]<br />[[Image:Flag of India.svg|18px]] [[Indian Peace Keeping Force]]<small> (1987–90)</small> | combatant2 = <!-- Commented out: [[Image:Ltte emblem.jpg|18px]] --> <!--Do NOT remove this emblem--> [[Image:Tamil-tigers-flag.svg|18px]] [[Liberation Tigers of Tamil Eelam]] | commander1 = {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Junius Richard Jayawardene]] (1983–89)<br/> {{Flagicon|India}} [[Rajiv Gandhi]] (1987–89) {{KIA}}<br/> {{Flagicon|India}} [[V P Singh]] (1989–90)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Ranasinghe Premadasa]] (1989–93){{KIA}}<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Dingiri Banda Wijetunge]] (1993–94)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Chandrika Kumaratunga]] (1994–2005)<br/> {{Flagicon|Sri Lanka}} [[Mahinda Rajapaksa]] (2005–2009) | commander2 =[[Image:Tamil-tigers-flag.svg|18px]] [[Velupillai Prabhakaran]] (1983-2009){{KIA}} |strength1={{Flagicon|Sri Lanka}} '''[[Sri Lanka Armed Forces]]''':<br /> 95,000 (2001)<br /> 118,000 (2002)<br /> 158,000 (2003)<br /> 151,000 (2004)<br /> 111,000 (2005)<br /> 150,900 (2006)<ref name="iiss1">''International Institute for Strategic Studies'', [http://acd.iiss.org/armedconflict/MainPages/dsp_ConflictWeapons.asp?ConflictID=174&YearID=961#2007 Armed Conflicts Database].</ref><br /> {{Flagicon|India}} '''[[Indian Peace Keeping Force]]''':<br /> 100,000 (peak) |strength2= '''[[Liberation Tigers of Tamil Eelam|LTTE]]''':<br /> 6,000 (2001)<br /> 6,000 (2002)<br /> 7,000 (2003)<br /> 7,000 (2004)<br /> 11,000 (2005)<br /> 8,000 (2006)<br /> 7,000 (2007)<ref name="iiss1"/><ref>[https://web.archive.org/web/20081226020413/http://www.asianewsnet.net/news.php?id=3019 Opposition leader rebutts{{sic|nolink=y}} Sri Lankan government claims].</ref> | casualties1 = 23,327+ killed<br>59,037+ wounded (Sri Lankan military and police)<ref>{{cite journal| author = | year = | title = Psychological Management of Combat Stress&mdash;A Study Based on Sri Lankan Combatants| url = http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf| accessdate = 2008-04-20| format = PDF| archive-date = 2009-02-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20090205004230/http://mailer.fsu.edu/~cfigley/vets/documents/PsychologicalManagementofCombatStress_SriLanka.pdf| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |title=Sri Lanka Assessment 2007 |publisher=Satp.org |date= |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2016-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228103717/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/assessment2007.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8062922.stm | work=BBC News | title=Sri Lankan army deaths revealed | date=May 22, 2009 | accessdate=April 9, 2010}}</ref><ref>http://www.bollywhat-forum.com/index.php?topic=25614.0</ref><br />1,155 killed<br>(Indian Peace-Keeping Force)<ref>[http://in.news.yahoo.com/indiaabroad/20080428/r_t_ians_wl_asia/twl-finally-sri-lanka-to-build-memorial-d5d6288_1.html Finally, Sri Lanka to build memorial for Indian soldiers - Yahoo! India News<!-- Bot generated title -->].</ref> | casualties2 = 27,639 Tigers killed<ref name="srilankaunrestfightingfonseka1">[https://news.yahoo.com/s/afp/20090118/wl_afp/srilankaunrestfightingfonseka_20090118135505;_ylt=AjtAZv1QDFPHLN54En4Oktr9xg8F]{{Dead link|date=May 2009}}</ref><ref name="casualties4">{{cite web |url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |title=Sri Lanka Database - Casualties of Terrorist violence in Sri Lanka |publisher=Satp.org |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://www.webcitation.org/5hFCuzIgL?url=http://satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/annual_casualties.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.southasianoutlook.com/issues/2009/march/sri_lanka_eelam_war_IV_imminent_end.html Eelam War IV: Imminent End] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012060922/http://www.southasianoutlook.com/issues/2009/march/sri_lanka_eelam_war_IV_imminent_end.html |date=2017-10-12 }}.</ref><ref name=LTTES>''Tamils mark 25-years of Tiger sacrifice'' [http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=23869 [[Tamilnet]] ].</ref><ref>[http://us.rediff.com/news/2009/jan/06ltte-iranamadu-air-strip-sri-lanka.htm 4073 LTTE cadres killed in ongoing battle].</ref><br>1,800 Tigers captured<ref>http://www.wjla.com/news/stories/0509/624578.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | casualties3 = 80,000-100,000 killed overall (estimate)<ref name="ABC200509">{{cite news|title=Up to 100,000 killed in Sri Lanka's civil war: UN |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/20/2576543.htm|newspaper=[[ABC Australia]]|date=20 May 2009}}</ref> | notes = May 16, 2009: Sri Lankan Government declared a military defeat of LTTE.<ref>{{cite web |url=http://www.680news.com/more.jsp?content=20090516_100120_7192 |title=Homepage - 680News - ALL NEWS RADIO |publisher=680News |date=2009-05-17 |accessdate=2009-05-30 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />May 17, 2009: LTTE admit defeat by Sri Lankan Government.<ref>{{cite web|url=http://www.detnews.com/article/20090518/NATION/905180344/1020/Rebels-admit-defeat-in-Sri-Lankan-civil-war |title=Rebels admit defeat in Sri Lankan civil war &#124; detnews.com &#124; The Detroit News |publisher=detnews.com |date= |accessdate=2009-05-30}}</ref><br />May 19, 2009: Mahinda Rajapaksa officially declares civil war over in parliament. }} {{Fix bunching|mid}} {{Campaignbox Eelam War I}} {{Fix bunching|mid}} {{Campaignbox Indian Peace Keeping Force}} {{Fix bunching|mid}} {{Campaignbox Eelam War II}} {{Fix bunching|mid}} {{Campaignbox Eelam War III}} {{Fix bunching|mid}} {{Campaignbox Eelam War IV}} {{Fix bunching|mid}} {{Campaignbox Sri Lankan Civil War}} {{Fix bunching|mid}} {{Sri Lankan Conflict}} {{Fix bunching|mid}} {{Politics of Sri Lanka}} {{Fix bunching|end}} '''ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ''' [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]][[ದ್ವೀಪ]] ಸಂಘರ್ಷಣೆಗಳ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ್ವೀಪ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗಳ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 23 1983ರಲ್ಲಿ ತಡೆದಿಡುವ/ವಿರಮಿಸುವ ದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ ]][[ತಮಿಳು ಈಳಮ್‌]] ಹೆಸರಿನ [[ತಮಿಳು]] ರಾಜ್ಯ ಸೃಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ [[ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ವಾದಿ]] ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಲಿಬರೇಶನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಮ್‌]]ನಿಂದ (ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳುಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವ) [[ಸರ್ಕಾರದ]] ವಿರುದ್ಧದ [[ಬಂಡಾಯ]] ಶುರುವಾಯಿತು. 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು.<ref name="mod-defeat">{{cite news | title=LTTE defeated; Sri Lanka liberated from terror | date=2009-05-18 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-05-18 | archive-date=2016-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160407220817/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_10 | url-status=dead }}</ref> 25 ವರ್ಷಗಳ ಆಚೆಗೆ, ಬಂಡಾಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆ,ದೇಶದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಷ್ಟಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 80,000-100,000 ಜನತೆ ಹತರಾದರು.<ref name="ABC200509" /> ಲಿಬರೇಶನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಮ್‌ನ ಹಠಾತ್ತಾದ ತೀವ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೆಲಸದಿಂದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 32 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಭಾರತ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೊಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಇಲ್ಲಿ]] ನೋಡಿ.</ref> ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಮೂರು ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, 1987ರಿಂದ 1990ವರೆಗಿನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ [[ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯ ನಿಯೋಜನೆ]], [[ಭಾರತದ ಶಾಂತಿ ರಕ್ಷಣಾ ದಳ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಿರ್ಲ್ಯಕ್ಷ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ / ಸಂಘರ್ಷಣೆಯ ಇತ್ಯರ್ಥವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001ರಲ್ಲಿನ ಕದನ ವಿರಾಮ ಘೋಷಣೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಕದನವಿರಾಮದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು.<ref name="gd1">{{cite news | url =https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,655451,00.html | title =Ceasefire raises Sri Lankan peace hopes| work =|publisher = Guardian|date = February 22, 2002 | location=London | accessdate=April 9, 2010}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ನಂತರದ ನವೀಕರಿಸಿದ ನಿಯಮಿತ ಯುದ್ಧವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಜುಲೈ 2006ರ ಮೊದಲಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಿರುದ್ಧ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಸೇನಾ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೂ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ / ಸಂಘರ್ಷಣೆ ಅಧಿಕವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದ್ವೀಪದ [[ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಂತರ " ಅವರ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವರೆಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೊರಾಟ ಮುಂದುವರೆಸುವೆವು" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="fox1">{{cite news | url =http://www.foxnews.com/wires/2007Feb23/0,4670,SriLanka,00.html | title =Monitors Say 4,000 Dead in Sri Lanka| work =Dillip Ganguly|publisher = Fox News|date = February 23, 2007}}</ref><ref name="wt-7/14/07-ffo">{{cite news | url = http://washingtontimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070714/FOREIGN/107140037/1003 | title =Sri Lanka's war seen far from over | work =Amal Jayasinghe|publisher = AGENCE FRANCE-PRESSE|date = July 14, 2007}}</ref><ref name="nyt3">{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2007/02/25/world/asia/25lanka.html?pagewanted=1 | title =Sri Lankan Government Finds Support From Buddhist Monks| work =Somini Sengupta|publisher = The New York Times|date = February 25, 2007}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಕದನವಿರಾಮ ಒಪ್ಪಂದದ ಹಿಂತೆಗೆತವನ್ನು ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 10,000ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಬಾರಿ ಮುರಿಯಿತೆಂದು ಆಪಾದಿಸಿತು.<ref name="mod-cfa-1/2/08">{{cite news | first = | last = | coauthors = | title =Government takes policy decision to abrogate failed CFA | date =2008-01-02 | publisher = | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080102_12 | work =Ministry of Defence | pages = | accessdate =2008-01-02 | language = | archive-date =2008-01-05 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080105051601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080102_12 | url-status =dead }}</ref> [32] ಆನಂತರ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಗೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆ ದೋಣಿಯ ದ್ವಂಸದಿಂದ ನೆರವಾಯಿತು,<ref name="mod-kkd-10/08/07">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka Navy destroys the 10th LTTE arms ship 1700 km off Dondra | date=2007-10-08 | publisher= | url=http://www.navy.lk/index.php?id=482 | work=Sri Lanka Navy | pages= | accessdate=2007-11-19 | language= | archive-date=2007-10-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071026220011/http://www.navy.lk/index.php?id=482 | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಹಿಂಜರಿತ, ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂದೆ ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರ ನಿಜವಾದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ]]ಸೇರಿದಂತೆ, ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾನೆಲೆ [[ಮುಲೈಟಿವು]] ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಎ9 ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು,<ref name="blm-1/26-rebelbase">[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=a5Kn9DSTKa30&amp;refer=home ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೊನೆಯ ಮೇಜರ್ ರೆಬೆಲ್ ಬೇಸ್‌ನನ್ನು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದರು], ''ಬ್ಲೂಮ್‍ಬರ್ಗ್''.</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಮೇ 17, 2009ರಂದು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-kkd-10/08/07"/> ಯುದ್ದದ ನಂತರ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಶ್ರೀಲಂಕಾವು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆ]]ಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುಹಾಕಿದ ಮೊದಲ ದೇಶವೆಂದು ವಿವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20100113094544/http://www.philly.com/inquirer/currents/81082802.html#axzz0oktSyYYS</ref><ref>{{Cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170706/http://defence.lk/new.asp?fname=20100522_09 |url-status=dead }}</ref> ==ಉಗಮ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ== {{Main|Origins of the LTTE Insurgency}} ಆಧುನಿಕ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯ ಮೂಲ ಹಳೆಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹಾತಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ [[ಸಿಲೋನ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಆರ‍ಂಭವಾಯಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಸಿಂಹಳೀಯರ]] ಸಮುದಾಯದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿತು,1948ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಂಧಾನಗಳ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ flared up when drawing ಅಪ್, ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರಾನಂತರದ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] 1936ರಲ್ಲಿ, [[ಲಂಕಾ ಸಮ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ]] (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್‌ಪಿ) ಸದಸ್ಯರುಗಳಾದ [[ಎನ್‌.ಎಮ್‌. ಪರೆರ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪ್‌ ಗುನವರ್ಧನ]] ಸಿಂಹಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳರ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತರು. ನವೆಂಬರ್‌ 1936ರಲ್ಲಿ, ದ್ವೀಪದ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಪೊಲಿಸ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳು [[ವರ್ನಾಕುಲರ್]]ನಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ' ಮತ್ತು [[ಪೊಲೀಸ್‌ ಕಚೇರಿ]]ಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿರುತ್ತಾರೊ ಅದರಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕಾಗಿದೆ' ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕುರಿತು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ 1944ರಲ್ಲಿ, [[ಜೆ.ಆರ್. ಜಯವರ್ಧನೆ]] ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ [[ಸಿಂಹಳ]]ದ ಬದಲಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಬೇಕೆಂದರು.<ref>{{cite web|title=Mr.J.R.Jayawardene on 'Sinhala Only and Tamil Also' in the Ceylon State Council|url=http://www.tamilnation.org/indictment/indict004.htm#Mr.J.R.Jayawardene}}</ref> 1956ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಎಸ್‌. ಡ್ಬ್ಲು. ಆರ. ಡಿ. ಬಂಡಾರನಾಯಕೆ]]ಯ "[[ಸಿಂಹಳ ಒನ್ಲೀ ಆ‍ಯ್‌‌ಕ್ಟ್‌]]" ಕೄತಿಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವು ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಾಮುಖಿಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} 1976ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಸಂಯುಕ್ತ ವಿಮೋಚನಾ ಪಕ್ಷ]] ದ ಪ್ರಾರಂಭವು (ಟಿಯುಎಲ್‍ಎಫ್)ದ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ವಡ್ಡುಕ್ಕೊಡೈ (ವಟ್ಟುಕ್ಕೊಟ್ಟೈ)) ಗೊತ್ತುವಳಿ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ತೈಲ ಕಂಪೆನಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ತಕ್ಷಣ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಮಿಳು ರಜ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ದಾಖಲೆಗಳು '[[ತಮಿಳು ಈಳಮ್‌]]' ಪ್ರಸಾರವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನೌಕರ [[ಉನ್ನತಾಯುಕ್ತ]] ಆ‍ಯ್‌೦ಟನ್ ಬಾಲಸಿಂಗಮ್‌ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ವಾದಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಿಬರೇಶನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಮ್ನ ಮುಖ್ಯ ಥಿಯರಿಟಿಶಿಯನ್‌ ಆದರು. 1960ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಮಿಳು ಯುವಕರು, ಅವರಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಲಿಪಿಲ್ಲೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌]] ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು. 1972ರಲ್ಲಿ ಇವರು [[ತಮಿಳು ನ್ಯೂ ಟೈಗರ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಇದು ಮೊದಲನೇ ಮಿಲೇನಿಯಮ್‌ನ ವಿಚಾರಪರಂಪರೆಯಿಂದಾವೃತವಾದ [[ಚೊಲ ಎಂಪೈರ್‌]] - ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಚಳುವಳಿ ಮುಂದುವರೆದು, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಈಳಮ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಯಸ್ಪೊರದಲ್ಲಿನ ಎಲಾಮಿಸ್ಟ್‌ ಚಳುವಳಿ ಅವರ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಯಿತು, ಪಾಸ್‌ಪೊರ್ಟ್ಸ್‌ನ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಎಲಾಮಿಸ್ಟ್‌ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು, ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಲಿಬರೇಶನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಮ್‌]] ನಡೆಸಿತು. ಟಿಯುಎಲ್‍ಎಫ್ ಟಿಎನ್‌ಟಿ ಯುವಸೈನಿಕರ ಸೇನಾಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು ಮತ್ತು "ನಮ್ಮ ಹುಡುಗರು" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಈ "ಹುಡುಗರು" ಹಿಂದಿನ-ಯುದ್ಧದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ಫೊಟದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವರು ಅರ್ದ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನಿರುದ್ಯೊಗಿ ತಮಿಳು ಯುವಕರು ತಮ್ಮ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೂ "ಜಾತ್ಯಾತೀತ"ವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಆಳವಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವ ವೆಲ್ಲಾಲ ಜಾತಿಯವರಿಂದಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಕ್ಷ (ಅದರೊಂದಿಗ ಅದರ ಹೊರಬಂದ, ಟಿಯುಎಲ್‍ಎಫ್)ರಾಷ್ಟೀಯವಾಗಿ ಎಡಪಂಥೀಯವರೊಡನೆ ಭಾಷೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಮೈತ್ರಿಯೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜುಲೈ 1977ರಲ್ಲಿನ [[ಯುಎನ್‌ಪಿ]]ಯ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಚುನಾವಣಾ ಜಯದ ನಂತರ, ಟಿಯುಎಲ್‍ಎಫ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿರೊಧಪಕ್ಷವಾಯಿತು,ಚುನಾವಣಾ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಪಡೆದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಪಕ್ಷದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್‌ 1977ರಲ್ಲಿ, [[ಜುನಿಯಸ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಜಯೆವರ್ದನೆ]]ಯ ಹೊಸ ಯುಎನ್‌ಪಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಧಾಳಿಗಳನ್ನು ಎಡಗಡೆಯಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ತಮಿಳರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಮಿಳರ ಬೇಡಿಕೆಯಂತೆ ನೀಡಿತು.<ref name="kms">ch. 38.</ref> ಆದರೆ ತಮಿಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ತಮಿಳು ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾದ ತಮಿಳರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. {{Citation needed|date=May 2009}} == ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸ್ಫೋಟ == {{Main|Four Four Bravo|Eelam War I}} ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಾಜಕೀಯವು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ ತಮಿಳು ಯುವಕರು [[ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ತಂಡಗಳ]]ನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೊಲಂಬೊ ತಮಿಳು ನಾಯಕತ್ವವು ಸ್ವತಂತ್ರ ತಂಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತುಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮೂಲಮಾಡಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಗುಂಪಾದ ಟಿಎನ್‌ಟಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಲಿಬರೇಶನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಮ್‌ ಅಥವಾ [[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ]] ಎಂದು 1976ರಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಅಹಿಂಸೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೆಂದರೆ 1975ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ನಿಂದ [[ಜಾಫ್ನ|ಜಾಫ್ನದ]] ಮೇಯರ್‌‍ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ ದೊರೈಯಪ್ಪನವರ ಹತ್ಯೆ. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ''ಮಾಡುಸ್ ಒಪೆರಂಡಿ'' ಯ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧಗಳು ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮೂಲವನ್ನಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1977ರಲ್ಲಿನ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ ವಯ್ಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತಮಿಳು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಎಮ್‌. ಕನಗರತ್ನಮ್‌ನ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದನು‌.<ref>ನಾರಾಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ, "ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಲುಸಿವ್ ಮೈಂಡ್-ಪ್ರಭಾಕರನ್‌" ಕೋನಾರ್ಕ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್,ನವದೆಹಲಿ 2003.</ref> ಜುಲೈ 1983ರಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಮಾರಕ ಧಾಳಿಗಳು 13 ಜನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.radioaustralia.net.au/news/timelines/s1708507.htm | title = Timeline - Conflict in Sri Lanka|work =|publisher = [[Radio Australia]]| date =}}</ref> ದೇಶೀಯತಾವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಜಯವರ್ದನೆ ಈಗ ಸಂಘಟಿಸಿದ [[ಕೊಲಂಬೊ]]ದಲ್ಲಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನರಮೇಧ ಮತ್ತು [[ಪೊಗ್ರಾಮ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದೆಡೆ ([[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಜುಲೈ]]ನೋಡಿ) - ಹಲವಾರು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಮೊದಲಿನ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಧಾಳಿಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಯಿತು{{Citation needed|date=July 2009}}. ಬಹಳಷ್ಟು ಚನ್ನಾಗಿ ಪಳಗಿದ ಸಿಂಹಿಳೀಯರೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 400 ಮತ್ತು 3,000ರ ನಡುವೆ ತಮಿಳರು ಹತರಾದರು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3090111.stm | title = Twenty years on - riots that led to war|work =|publisher = BBC News| date = 23 July 2003 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ಇದನ್ನು ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಾರಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಹೊರತಾಗಿ, ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತಾಧಿಕ್ಯ/ಅತಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಸ್ಥಾನ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು [[ಪಿಎಲ್‌ಒ]]ಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯಾಗಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಧಾಳಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು ಅವುಗಳೆಂದರೆ 1984ರಲ್ಲಾದ [[ಕೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಡಾಲರ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಾದ ನಾಗರಿಕರ ನರಮೇಧ ]] ಮತ್ತು 1985ರಲ್ಲಾದ [[ಅನಿರಾಧಪುರದಲ್ಲಾದ 146 ನಾಗರಿಕರ ನರಮೇಧ ]]. ಅನಿರಾಧಪುರ ನರಮೇಧ ಸರ್ಕಾರದ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಗೋಚರವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತೀಕಾರವಾದ [[ಕುಮುದಿನಿ ದೋಣಿಯ ನರಮೇಧ]]ದಲ್ಲಿ 23ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕರು ಸತ್ತರು. ಕೆಲ ಸಮಯುದ ನಂತರ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮಗೊಂಡಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ತಮಿಳು ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಲವು ಚೂರುಚೂರಾದ ತಮಿಳು ಗುಂಪುಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು, [[ಅರೆಸೈನಿಕವಾದ]] ಅಥವಾ ಅಹಿಂಸೆಯ ಆಪಾದನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮುಖ್ಯ ವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರಿದರು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಧಿವತ್ತಾದ ತಮಿಳು-ಮನೋಭಾವದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಉಳಿದವು, ಎಲ್ಲಾ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ನಿಲುವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರನಡುವಿನ ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ 1985ರಲ್ಲಿ [[ಥಿಂಪು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಬಹಳ ಬೇಗ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1986ರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ನಾಗರಿಕರು ಅವರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ / ಸಂಘರ್ಷಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಕೊಲೆಯಾದರು]]. 1987ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ದಳಗಳು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಹೊರಾಟಗಾರರನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ [[ಜಾಫ್ನ]] ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದರು. ಎಪ್ರಿಲ್‌ 1987ರಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷ ಹಿಂಸೆಸ್ವಭಾವದ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಸರ್ಕಾರದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಹೊರಾಟಗಾರರು ಸರಣಿ ರಕ್ತಪಾತದಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ ಮೇ–ಜೂನ್‌ 1987ರಲ್ಲಿ “ಆಪರೇಶನ್‌ ಲಿಬರೇಶನ್‌” ಅಥವಾ “ವದಮಾರಚ್ಚಿ ಆಪರೇಶನ್‌”ಎನ್ನುವ ಜಾಫ್ನ ಪೆನಿನ್ಸುಲದ ಗಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯಿಂದ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲು ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯು ಈ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಸೇನೆ ಆಕ್ರಮಣವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ ಮತ್ತು [[ಸಿ ಟೈಗರ್‌]] ನಾಯಕ ಸೂಸೈ ವಲ್ವೆಟ್ಟಿಥುರೈನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಧಳದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅತಿಮಹತ್ವದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೆಂದರೆ ಲೆ.ಕರ್ನಲ್‌ ವಿಪುಲ್ ಬೊಟೆಜು,ಲೆ.ಕರ್ನಲ್‌ ಶರತ್‌ ಜಯವರ್ದನೆ, ಕರ್ನಲ್‌. [[ವಿಜಯ ವಿಮಲರತ್ನೆ]], ಬ್ರಿಗೆಡಿಯರ್. [[ಡೆಂಜಿಲ್‌ ಕೊಬ್ಬೆಕಡುವ]] ಮತ್ತು ಮಜ್‌ [[ಗೊಟಬಯ ರಾಜಪಕ್ಷೆ]]. ಜುಲೈ 1987ರಲ್ಲಿ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ]]ಧಾಳಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು: [[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಟೈಗರ್ಸ‌]]ನ "[[ಕ್ಯಪ್ಟನ್ ಮಲ್ಲರ‍್]]" ಸಣ್ಣ ಟ್ರಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರಪಡಿಸಿದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನಾ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು 40 ಜನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಅವರು ಪ್ರಂಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ 170 ಕ್ಕೂ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಧಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಧಾಳಿಯು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಗುರುತಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಗುರುತಾಯಿತು.<ref name="janes1">''ಜೇನ್ಸ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೆಶನ್ ಗ್ರುಪ್'', [http://www.janes.com/security/international_security/news/usscole/jir001020_1_n.shtml ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ: ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಬೆದರಿಕೆ].</ref> ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ [[ಫಾದರ್‌ ಮೇರಿ ಬಸ್ಟೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಜಯರಾಜಸಿಂಗಮ್]], ನ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೊಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಹತ್ಯೆ ನಡೆದುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. <ref name="pc">{{cite web |url=http://storage.paxchristi.net/AP29E97.pdf#search=%22Fr.%20Mary%20Bastian%20%22|title= Speaking truth to power:the human rights situation in Sri Lanka|accessdate=2006-03-26 |work=Paxchristi }}</ref> ==ಭಾರತದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ== {{See also|Indian intervention in the Sri Lankan Civil War|Research and Analysis Wing}} 1980ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ [[ಭಾರತ]] ಅದರ ನಾಯಕರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅದರ ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಬಲವನ್ನಾಗಿಸುವ ಆಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ತಮಿಳರ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬೇಡಿಕೆಯ ತೊಂದರೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಲವಾದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ]],ಜನಾಂಗೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರ ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರವಾದ ಬೆಂಬಲ ಹರಿದು ಬಂತು. ಸಂಘರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಎರಡೂ ಕಡೆಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1980ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಗುಪ್ತವಾರ್ತಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಆರ‍್&amp;ಎಡಬ್ಲು]] ಮೂಲಕ ಸೈನ್ಯವನ್ನೊದಗಿಸಿತು, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಆಸರೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರೋಧಿ [[ತಮಿಳು ಈಳಮ್‌ ವಿಮೋಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಟಿಇಎಲ್‌ಒ) ಸೇರಿದಂತೆ{{Citation needed|date=October 2009}} ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳಿಗೊದಗಿಸಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಉನ್ನತಿಯು ಆರ‍್&amp;ಎಡಬ್ಲುನ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೊದಲ ಬೆಂಬಲದಿಂದಾಯಿತೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರ ವಿವಿಧ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರಿಂದ ತಮಿಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿ ಚದುರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾವಾದವನ್ನು ನಂಬಿತ್ತು.<ref name="at1">''ಏಷ್ಯಾ ಟೈಮ್ಸ್ '' [http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FC26Df04.html ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಹಿಂದೆ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821195541/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FC26Df04.html |date=2016-08-21 }}.</ref> 1980ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತುಂಬಾ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಾಗವಹಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ 5, 1987ರಂದು, [[ಭಾರತದ ವಾಯು ದಳ]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಡೆಗಳಿಂದ [[ದಿಗ್ಭಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ]][[ವಿಮಾನಯಾನದಿಂದೆಸೆಯಲಾದ ಆಹಾರ ಪೊಟ್ಟಣಗಳನ್ನು]] [[ಜಾಫ್ನಕ್ಕೆ]] ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಭಾರತ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ನೇರವಾಗಿ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 25 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾರಾಚೂಟ್‌ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9B0DE0D8173FF936A35755C0A961948260&n=Top%2fNews%2fWorld%2fCountries%20and%20Territories%2fIndia| title = India airlifts aid to tamil rebels| work = STEVEN R. WEISMAN|publisher = New York Times| date = 5 June 1987 | first=Steven R. | last=Weisman | accessdate=April 9, 2010}}</ref> ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ನಡೆದವು ಮತ್ತು ಜುಲೈ 29, 1987ರಂದು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ್ಯ [[ಜಯವರ್ಧನೆ]]ಯವರಿಂದ [[ಇಂಡೊ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು,. ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ತಮಿಳರ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು, [[ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ]]ಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು [[ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ]] ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ-ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ನಂತರದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ— ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಪತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ([[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ 13ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಳೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ). ಭಾರತ ತನ್ನ ಪಡೆಯಾದ [[ಭಾರತದ ಶಾಂತಿ ರಕ್ಷಕ ದಳ]] (ಐಪಿಕೆಎಫ್‌) ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಪ್ಪಿತು, ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ತಮಿಳು ಬಂಡಾಯಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳು ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮೊದಲು ಕದನ ವಿರಾಮದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳು ವಿನಯದ [[ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಐಕೆಪಿಎಫ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗಲು ಒಪ್ಪಿದವು. ಇಂಡೊ-ಲಂಕಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿಯು ಜೆ ಆರ್‌ ಜಯವರ್ಧನೆಯವರ ಭಾರತೀಯರ ವಿರುದ್ಧ ಕೊನೆಯ ಗುಂಡಿನವರೆಗೂ ಹೊರಾಡುವ ಘೊಷಣೆಯ ತದ್‍ನಂತರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು (ಭಾರತದ ವಿಮಾನಯಾನದಲ್ಲಿ) ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಜನತಾ ವಿಮುಕ್ತಿ ಪೆರಮುನ]] [[ದಂಗೆ ಏಳಲು]] ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅದು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಪತನ ಹೊಂದಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಮಿಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಂತಿಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ತನ್ನ ಯೋಧರನ್ನು ನಿರಾಯುಧಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref name="cp1">{{cite news| url =http://www.chinapost.com.tw/latestnews/20061228/43353.htm| title =Tamil rebels abduct 2 rivals, Sri Lankan military says| work =| agency =Associated Press| date =12 December 2006| access-date =22 ಜೂನ್ 2010| archive-date =17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20151017111914/http://www.chinapost.com.tw/latestnews/20061228/43353.htm| url-status =dead}}</ref> ಒಮ್ಮತದ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದ್ದ ಅಂದಿನ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌, ಒತ್ತಾಯದ ಮೂಲಕ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಅನ್ನು ಸೈನಿಕ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿವಾದದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘ ವಿವಾದವು ಕೂಡ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ ನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಹಲವಾರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಆರೋಪಗಳು ಮತ್ತೂ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಆರೋಪಗಳು ಬಂದವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ ಕೂಡ ತಮಿಳರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಬಾಲಸಿಂಗಮ್,ಅಡೆಲೆ. (2003) ''ದ ವಿಲ್ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್- ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ತಮಿಳು ರೆಜಿಸ್ಟನ್ಸ್''. ಫೇರ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 2ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ. ISBN 0-595-20284-5.</ref><ref>ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ- ಇಲಾಖೆ ವರದಿ 1974 - 2004 (ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ವಿಭಾಗ ನೋಡಿ).</ref> ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮನೋಭಾವನೆಯು ಹಲವಾರು ಸಿಂಹಳೀಯರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. hat culminated in ಕದನ ವಿರಾಮ. ಇದು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕರೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡದೆ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಯೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಕದನ ವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ ಯುದ್ಧ ಸಮಾನವಾದ ಹೊಡೆದಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಕೆಲವು ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕಾ, ಟಿ.ಡಿ.ಎಸ್.ಎ.: "ವಾರ್ ಅರ್ ಪೀಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಂಪುಟ II", ಪು. 332. ಸ್ವಸ್ತಿಕಾ (ಪ್ರೈ.) ಲಿಮಿಟೆಡ್., 1998.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ ನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಅನಾಹುತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿದವು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಘರ್ಷ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ ಅನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡತೊಡಗಿತು ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1989ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಸೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ನೂತನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ [[ವಿ. ಪಿ. ಸಿಂಗ್]] ಐಪಿಕೆಎಫ್ ಅನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದರ ಕೊನೆಯ ಹಡಗು 1990ರ ಮಾರ್ಚ 24ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ಹೊರಟಿತ್ತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌‌ನ 32 ತಿಂಗಳುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು 1100 ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು 5000 ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೈನಿಕರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ವೆಚ್ಚಮಾಡಲಾದ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂದಾಜು ಮೊತ್ತ ಸುಮಾರು 20 ಬಿಲಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=March 2008}} ===ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹತ್ಯೆ=== ಸುಸೈಡ್ ಬಾಂಬರ್ [[ತೆನ್ಮುಲಿ ರಾಜರತ್ನಮ್‌]] ನಿಂದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ರಾಜೀವ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಹತ್ಯೆಗೊಳಗಾದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಗೆ ಇದ್ದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು 1991ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.ಗಾಂಧಿ ತಮಿಳರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೊರಾಟದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು 1991ರ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಸೈತಾನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಐಪಿಕೆಎಫ್‌ನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಹೆದರಿದನು.<ref>{{cite news|url = http://www.rediff.com/news/1998/jan/28rajiv3.htm| title = Prabhakaran had Rajiv killed for being 'anti-Tamil'| work =|publisher = Rediff| date = 31 August 2006}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಯಾದೀಶ ವಿ.ನವನೀತಮ್‌ರು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಯಕ ವೆಲ್ಲುಪಿಳ್ಳೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ ಹತ್ಯೆಗೆ ಜವಬ್ದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದನು.<ref>{{cite news | url = http://www.rediff.com/news/1998/jan/28rajiv.htm| title = 26 sentenced to death for Rajiv Gandhi's assassination| work = | publisher = Rediff| date = 31 August 2006}}</ref> ಮತ್ತು 2006ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ideologue ಆ‍ಯ್‌೦ಟನ್‌ ಬಾಲಸಿಂಗಮ್‌ ಹತ್ಯೆಯ ಬಗೆಗೆ ವ್ಯಥೆಪಡಲು ಆರಂಬಿಸಿದನು, ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಅದರ ಜವಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು stopped short of outright acceptance.<ref>{{cite news | url = http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Lanka&slug=LTTE+regrets+Rajiv+assassination%3A+Anton&id=19706&callid=0| title = LTTE regrets Rajiv assassination: Anton| work = | publisher = NDTV.com| date = 28 June 2006}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.wtop.com/index.php?nid=385&sid=833337 | title = Tiger Apologizes for Rajiv Gandhi's Death| work =|publisher = Associated Press via WTOP|date = 27 June 2006 }}</ref> ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಾಂತಿಮಾತುಕತೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವೀಕ್ಷಕನಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯಿತು, ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯೆಂದರೆ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ [[ವೆಲ್ಲಿಪಿಳ್ಳೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌]]ನ ಕೈವರ್ತನೆ.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1932835.stm | title = Tamil Nadu demands Tiger extradition| work =|publisher = BBC |date = 16 April 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ===ಪಾನ್‌-ತಮಿಳು ಆಸರೆ=== 2008ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಿನಾಮೆಗಳು, ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]]ಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಬಂಧನಗಳು, ಮತ್ತು ತಮಿಳರ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಕಡೆಗಿನ ಬೆಂಬಲದಿಂದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದ ಒಂದಗೂಡುವಿಕೆಯು ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಮಿಳು ನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ pro-ತಮಿಳ್ ಡಿಎಮ್‌ಕೆ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರವೇಶದ ಅಧಿಕಾರ, ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ವಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಟಿಎನ್‌ ಸಿಎಮ್‌ [[ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದುರ್ಘಟನೆಯಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದುದರ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅವನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ [[ಬಹಳಷ್ಟು ಎಂಪಿಗಳ ನೊಂದಾವಣೆಯನ್ನು]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಇದರ ನಂತರ, ಎಂಡಿಎಮ್‌ಕೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು [[ಮಹಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]], [[ವೈಕೊ]], ಅವನ ತಮಿಳರ ಪರವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುವುದಾಗಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಅವನು ದುಷ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೊದನೆ ಕೊಟ್ಟಿದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ತಮಿಳರನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ಸೇರಿಸಿದನು, ಭಾರತವು ದೇಶಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ಹೇರಿದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾವು ಕದನ ವಿರಾಮದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಕೊಡಬೇಕು.<ref>[http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=%E2%80%98Impose+economic+sanctions+on+Lanka%E2%80%99&amp;artid=jaOZ19vtMzY=&amp;SectionID=vBlkz7JCFvA=&amp;MainSectionID=vBlkz7JCFvA=&amp;SectionName=EL7znOtxBM3qzgMyXZKtxw==&amp;SEO= ಶ್ರೀಲಂಕ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ದಿಗ್ಬಂಧನ].</ref> ಸರ್ವಾನುಮತದ ವಿರಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಾಗಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಕದನ ವಿರಾಮಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿತ್ತವು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡಲು ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಒಮ್ಮತವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿತ್ತವು. ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಅಸ್ಪೃಷ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವೂ ಸಹ, ಕದನ ವಿರಾಮದ ಅಗತ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲವೆಂದಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪಕ್ಷದ ಪಕ್ಷನಾಯಕ, ಡಿ ಸುದರ್ಶನ್‌, ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ತಕ್ಷಣ ಗೊಚರವಾಗುವಂತೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಶಿಸ್ತುಪಾಲಕ, ಪೀಟರ್‌ ಅಲ್ಫೊನ್ಸೆ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಈ ತಮಿಳರ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲು ತಯಾರಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಉಪ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಎಐಎಡಿಎಮ್‌ಕೆ ನಾಯಕ ಒ ಪನ್ನೀರ್‌ಸೆಲ್ವಮ್‌, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ "ಛಲದ ಮನೋಭಾವ"ವೇ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೊಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೈನ್ಯವು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಾಂಬುಗಳನ್ನೆಸೆದುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಮಾಯಕ ಜನರ ಸಾವಿಗೀಡಾದರೆಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದನು. ದ್ವೀಪದ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಮೂಲೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಭಾರತದ ತಮಿಳು ಪಕ್ಷಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಉತ್ಕಟವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯಾದ ಕದನ ವಿರಾಮದ ಬೇಡಿಕೆ, ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನದಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು ಹಲವಾರು ಭಾರತದ ತಮಿಳು ರಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕದನ ವಿರಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆನೀಡಲು ಮುಂದಾದರು.<ref>[http://www.thestatesman.net/page.news.php?clid=2&amp;theme=&amp;usrsess=1&amp;id=230675 ]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050428034318/http://www.thestatesman.net/page.news.php?clid=2 |date=2005-04-28 }}</ref> ==ಈಳಮ್‌ ಯುದ್ಧ II== {{Main|Eelam War II}} {{See also|List of attacks attributed to the LTTE}} 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರಂತರವಾದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಹಲವಾರು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು,ತಮಿಳನ್ನು [[ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆಳವಾದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಅಮಯಕ ಹಳ್ಳಿಗರ ನರಮೇಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದಂತೆ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿವೆ. ಡಾಲರ್‌ ಮತ್ತು ಕೆಂಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ನರಮೇಧಗಳು, ನೂರಾರು ಜನ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಮಲಗಿರುವಾಗ ನಡೆದ ಧಾಳಿಯಾದ ದುರದೃಷ್ಟದ ವಿಪತ್ತಾದ ಸಾವಿನಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಕೊಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟರು the head from axes, ಇವುಗಳು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯಿಂದಾದ ನಿರ್ದಯ ಭಯೊತ್ಪಾದನೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಮನುಷ್ಯರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಹಿಂಬಾಗಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. Some of men who defended themselves were executed their hands tied behind their backs. ತಮ್ಮನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಗಂಡಸರು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಈ ಭಯಾನಕ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ರೈತರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಓಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಈ ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತ್ವರಿತವಾದ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಾಂಗವನ್ನು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. [[ಭಾರತದ ಶಾಂತಿ ರಕ್ಷಕ ದಳ]]ವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದಾಗ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಇಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹಲವು ಸರ್ಕಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದವು. 1990ರಲ್ಲಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕದನ ವಿರಾಮದಿಂದ, JVP ಬಂಡಾಯದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಸಿಡಿದು/ದುರ್ಬಲನಾದಾಗ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ತಮಿಳು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ದಳಗಳು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೊಬ್ಬರು ತಿರುಗಿ ಬಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕದನ ವಿರಾಮ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಫ್ನವನ್ನು ಹಿಂಡೆಯಲು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಈಹಂತದ ಯುದ್ಧವು ಬೇಗನೆ ''ಈಳಮ್‌ ವಾರ್‌ II'' ಯೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿಲ್ಲದ ಪಾಶವೀಕೃತ್ಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿತೋರಿಸುವ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆ [[ನರಮೇಧ 113 ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನ್‌ ಪೊಲಿಸರನ್ನು ಅವರು ಶರಣಾದರು]]. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಫ್ನ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯದೊಳಗಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಾಯು ದಳ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗುರಿಯಿರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಬಾಂಬನ್ನೆಸೆದಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ [[ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನ್‌ ಹಲ್ಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಧಾಳಿಗಳಿಂದ ]] ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ನರಮೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನರಮೇಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯಿಂದಾದ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ನರಮೇಧ 166 ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ನಾಗರಿಕರ ಹತ್ಯೆಗೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರ ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ ಗೃಹರಕ್ಷಕ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಘಟಕಗಳನ್ನು ತಮಿಳು ಹಳ್ಳಿಗರ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕರ ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ನರಮೇಧವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ, ವಿಷೇಶವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿತ್ತದೆ. ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟೀಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೆಂದರೆ [[ನೀಲಮ್‌ ತಿರುಚೆಲ್ವಮ್‌]], in speech at ICES-ಕೊಲಂಬೊ, indicated that appropriate investigations into [[Wiktionary:massacre|ನರಮೇಧs]] ಮತ್ತು [[disappearances]] of ನಾಗರಿಕರ including many children in [[ಸತ್ತೂರುಕೊಂಡನ್‍]], [[ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]], [[ಮೈಲಾಂತನೈ]] ಮತ್ತು mass murder ಮತ್ತು burial of school children at [[Sooriyakanda]] were hampered by adoption of [[emergency]] [[regulations]] which were contributing to climate of impunity.<ref>[http://www.icescolombo.org/Neelan/ps060994.htm ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿಯ ಮೇಲೆ ನೀಲನ್ ತಿರುಚೆಲ್ವಮ್‌ರಿಂದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208082545/http://www.icescolombo.org/Neelan/ps060994.htm |date=2012-02-08 }}.</ref> Along roadsides in ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ, burning bodies became common sight. Throughout ದೇಶ, ಸರ್ಕಾರ death squads hunted down, kidnapped, or killed ಸಿಂಹಳೀಯರು or ತಮಿಳು ಯುವಕ suspected of being JVP or ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ sympathizers, respectively.<ref>{{cite web|url= https://www.hrw.org/reports/1990/WR90/ASIA.BOU-11.htm#P718_161127 |title= Sri Lanka|accessdate= 2006-08-07|year= 1990|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> In October 1990, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ [[expelled all Muslims residing in Jaffna]]. A total of 28,000 Muslims were forced to leave their homes taking nothing but clothes on their backs.<ref>http://uthayam.net/articles/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724120242/http://uthayam.net/articles/ |date=2011-07-24 }} oct30_2005html_2.htm ಜಾಫ್ನಾದಿಂದ ಹದಿನೈದನೇಯ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು.ಡಿಬಿಎಸ್ ಜಯರಾಜ್</ref> The largest battle of war was in ಜುಲೈ 1991, when army's [[Elephant Pass]] (Alimankada) base, which controlled access to Yapanaya (Jaffna) peninsula, was surrounded by 5,000 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ troops. More than 2,000 died on both sides in month-long siege, before 10,000 ಸರ್ಕಾರ troops arrived to relieve base.<ref>{{cite web|url= https://www.hrw.org/reports/1992/WR92/ASW-14.htm#P860_317153 |title= Sri Lanka|accessdate= 2006-08-07|year= 1992|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> In February 1992, another series of ಸರ್ಕಾರ ಆಕ್ರಮಣs failed to capture Jaffna due to ಭಾರತದ intervention, which led to ಸೇನಾ stand-off as ಭಾರತದ threatened to invade ಶ್ರೀಲಂಕಾ. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ backed off ಮತ್ತು ordered withdrawal of its forces, only days away from capturing ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ supremo Velupillai Prabharan, whilst he lay surrounded in his home town of Vellvetithurai. Lt. General [[Denzil Kobbekaduwa]] together with Major General [[Vijaya Wimalaratne]] ಮತ್ತು [[Rear Admiral]] [[Mohan Jayamaha]], died on August 8, 1992, at Araly (Aeraella) point [[Jaffna]] due to [[land mine]] blast, which badly affected ಸೇನಾ morale. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, for its part, scored major victory when one of their suicide bombers killed ಶ್ರೀಲಂಕಾದ President [[Ranasinghe Premadasa]] in ಮೇ 1993. ನವೆಂಬರ್‌ 1993 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ succeeded in [[Battle of Pooneryn]]. ==ಈಳಮ್‌ War III== {{Main|Eelam War III}} In 1994 parliamentary elections, ಯುಎನ್‌ಪಿ was defeated ಮತ್ತು, amidst great hope, [[People's Alliance]], headed by [[Chandrika Kumaratunga]], came to power on peace platform. [[Chandrika Kumaratunga]] won presidential elections as well after ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ assassinated opposition ನಾಯಕ [[Gamini Dissanayake]]. A ಕದನ ವಿರಾಮ was agreed in January 1995, but ensuing ಸಂಧಾನಗಳು proved fruitless. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ broke ಕದನ ವಿರಾಮ on April 19 ಮತ್ತು thus began next phase of war, dubbed ''ಈಳಮ್‌ War III''.<ref name="hrw2">''ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆ'', [https://www.hrw.org/reports/1996/WR96/Asia-08.htm ಶ್ರೀಲಂಕ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ].</ref> The new ಸರ್ಕಾರ then pursued policy of "war for peace". Determined to retake key rebel stronghold of Jaffna, which was occupied by 2,000 rebels,<ref name="nyt1">{{cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60714F7385D0C778EDDA80994DD494D81|title= Sri Lanka Says It Has Sealed Rebel Stronghold|accessdate= 2007-03-09|date= November 24, 1995|work= |publisher= New York Times}}</ref> it poured troops into peninsula. In one particular incident in August 1995, ವಾಯು ದಳ jets bombed St. Peter's church at Navali (Naavaella), [[killing]] at least 65 refugees ಮತ್ತು wounding 150 others.<ref>{{cite web|url= http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/57jmas?opendocument|title= Sri Lanka: displaced civilians killed in air strike|accessdate= 2006-08-07|date= 11 July 1995|work= |publisher= International Committee of the Red Cross|archive-date= 2006-08-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20060821143058/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/57jmas?opendocument|url-status= dead}}</ref> ಸರ್ಕಾರ troops initially cut off peninsula from rest of ದ್ವೀಪ,<ref name="nyt1" /> ಮತ್ತು then after 7 weeks of heavy fighting succeeded in bringing Jaffna under ಸರ್ಕಾರ control for ಮೊದಲ time in nearly decade. In high profile ceremony, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Defense Minister Anurudda Ratwatte raised national flag inside Jaffna fort on December 5, 1995. The ಸರ್ಕಾರ estimated that approximately 2500 soldiers ಮತ್ತು rebels were killed in ಆಕ್ರಮಣ, ಮತ್ತು estimated 7,000 wounded.<ref name="cnn1">{{cite news|url= http://www.cnn.com/WORLD/9512/sri_lanka/index.html|title= Sri Lankan army hails capture of Jaffna|accessdate= 2007-03-09|date= December 5, 1995|work= |publisher= CNN|archive-date= 2005-02-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20050206004515/http://www.cnn.com/WORLD/9512/sri_lanka/index.html|url-status= dead}}</ref> Many ನಾಗರಿಕರ were killed as part of this ಸಂಘರ್ಷ such as [[Navaly church bombing]] in which over 125 ನಾಗರಿಕರ died. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು more than 350,000 ನಾಗರಿಕರ, compelled by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ pressure to leave Jaffna,<ref name="hrw1">{{cite web|url=https://www.hrw.org/reports/1997/WR97/ASIA-06.htm#P487_223952|title= Sri Lanka|accessdate= 2006-08-07|year= 1997|work= |publisher= [[Human Rights Watch]]}}</ref> fled to [[Vanni region]] in interior. Most of refugees returned later next year. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ responded by launching [[Operation Unceasing Waves]] ಮತ್ತು decisively won [[Battle of Mullaitivu]] in ಜುಲೈ 1996. The ಸರ್ಕಾರ launched another ಆಕ್ರಮಣ in August 1996. Another 200,000 ನಾಗರಿಕರ fled violence.<ref name="hrw1" /> The town of [[Kilinochchi]] (GiraaNikke) was taken on September 29. On May 13, 1997, 20,000 ಸರ್ಕಾರ troops tried to open supply line through LTTE-controlled Vanni, but failed. Civilians were regularly killed ಮತ್ತು wounded ಯಿಂದ both sides. As violence continued in ಉತ್ತರ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ suicide ಮತ್ತು time bombs were exploded numerous times in populated city areas ಮತ್ತು public transport in south of ದೇಶ, killing hundreds of ನಾಗರಿಕರ. In January 1996, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ carried out one of their deadliest suicide bomb attacks at [[ಕೇಂದ್ರ Bank]] in ಕೊಲಂಬೊ, killing 90 ಮತ್ತು injuring 1,400. In October 1997 they bombed ಶ್ರೀಲಂಕಾದ World Trade Centre ಮತ್ತು, in January 1998, detonated truck bomb in [[Kandy]] (Mahanuvara), damaging [[Temple of Tooth]], one of holiest Buddhist shrines in world. In response to this bombing, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ outlawed ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು with some success pressed other ಸರ್ಕಾರಗಳು around world to do same, significantly interfering with their fund-raising activities. On September 27, 1998 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ launched [[Operation Unceasing Waves II]] ಮತ್ತು after heavy fighting captured [[Kilinochchi]], thus winning [[Battle of Kilinochchi]]. In March 1999, in Operation Rana Gosa, ಸರ್ಕಾರ tried invading Vanni from south. The army made some gains, taking control of Oddusuddan (Oththan-thuduva) ಮತ್ತು Madhu, but could not dislodge ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ from region. In September 1999 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ [[ನರಮೇಧd 50 ಸಿಂಹಳೀಯರು ನಾಗರಿಕರ at Gonagala]] The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ returned to ಆಕ್ರಮಣ with [[Operation Unceasing Waves III]] on November 2, 1999. Nearly all Vanni rapidly fell back into ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ hands. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ launched 17 successful attacks in region which culminated in overrunning of Paranthan (Puranthaenna) Chemicals Factory base ಮತ್ತು Kurrakkan Kaddukulam (kurakkan-kaela vaeva) base.<ref name="tamilnet">{{cite web|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=16249|title= Sixth anniversary of Unceasing Waves-III commemorated|accessdate= 2009-02-09|date=November 3, 2005|work= |publisher=Tamilnet}}</ref> Thousands were killed in fighting. The rebels also advanced ಉತ್ತರ towards Elephant Pass (Alimankada) ಮತ್ತು Jaffna (Yapanaya). The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ was successful in cutting all land ಮತ್ತು sea supply lines of ಶ್ರೀಲಂಕಾದ armed forces to south, west ಮತ್ತು ಉತ್ತರ of town of [[Kilinochchi]]. In December 1999 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ attempted to assassinate President Chandrika Kumaratunga in ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಧಾಳಿ at pre-election rally. She lost one eye, among other injuries, but was able to defeat opposition ನಾಯಕ [[Ranil Wickremesinghe]] in Presidential ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು was reelected for her second term in office.<ref name="tribune1">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99dec23/head1.htm|title= Chandrikare-elected President|accessdate= 2006-08-07|date= December 23, 1999|work= |publisher=The Tribune}}</ref> On April 22, 2000, Elephant Pass ಸೇನೆ complex, which had separated Jaffna peninsula from Vanni mainland for 17 years, completely fell to hands of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ.<ref>{{cite web|url= http://www.wsws.org/articles/2000/apr2000/sri-a25.shtml |title= Military debacle at Elephant Pass set to trigger political crisis in Sri Lanka|accessdate= 2006-08-07|date= 25 April 2000|work= |publisher= World Socialist Web Site}}</ref><ref>{{cite web|url= http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html|title= Tigers seize Elephant Pass|accessdate= 2006-08-07|date= |work= |publisher= Sri Lanka Monitor|archive-date= 2009-01-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20090119043408/http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april2000/tiger.html|url-status= dead}}</ref> The army then launched Operation Agni Khiela to take back southern Jaffna Peninsula, but sustained losses. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ continued to press towards Jaffna, ಮತ್ತು many feared it would fall to ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, but ಸೇನೆ repulsed ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆಕ್ರಮಣs ಮತ್ತು was able to maintain control of city. ===Early peace efforts=== Exhaustion with war was building as casualties mounted ಮತ್ತು there appeared to be no end in sight. By mid-2000, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ estimated that more than one million ಜನತೆ in ಶ್ರೀಲಂಕಾ were [[internally displaced persons]], living in camps, homeless ಮತ್ತು struggling for survival. As result, significant [[peace ಚಳುವಳಿ]] developed in late 1990s, with many ಸಂಸ್ಥೆಗಳು holding peace camps, conferences, trainings ಮತ್ತು peace meditations, ಮತ್ತು many other efforts to bridge two sides at all levels. As early as February 2000, [[Norway]] was asked to mediate by both sides, ಮತ್ತು initial international diplomatic moves began to find negotiated settlement to ಸಂಘರ್ಷ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/627281.stm |title= Norway role in Sri Lanka peace plan|date=February 1, 2000|work=Susannah Price|publisher= BBC News | accessdate=January 4, 2010}}</ref> Hopes for peace gained ground as ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ declared unilateral ಕದನ ವಿರಾಮ in December 2000, but they canceled it on April 24, 2001, ಮತ್ತು launched another ಆಕ್ರಮಣ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರ. After securing vast area controlled by ಸೇನೆ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ further advanced northwards. This advancement of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ was posing serious threat to Elephant Pass (Alimankada) ಸೇನೆ complex that housed 17,000 troops of ಶ್ರೀಲಂಕಾದ forces.<ref>{{cite web|url= http://www.flonnet.com/fl1708/17080520.htm|title= Another LTTE offensive|accessdate= 2006-08-07|date= April 15–28, 2000|work= |publisher= Frontline|archive-date= 2006-05-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20060526111833/http://www.flonnet.com/fl1708/17080520.htm|url-status= dead}}</ref> In ಜುಲೈ 2001 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ carried out devastating [[ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಧಾಳಿ on ಬಂಡಾರನಾಯಕೆ International Airport]], destroying eight of ವಾಯು ದಳ's planes (2 [[IAI Kfir]]s, 1 [[Mil-17]], 1 [[Mil-24]], 3 [[K-8 trainers]], 1 [[MiG-27]]) ಮತ್ತು four [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Airlines]] planes (2 [[Airbus]] [[A330]]s, 1 [[A340]] ಮತ್ತು 1 [[A320]]), dampening economy ಮತ್ತು causing tourism, vital foreign exchange earner for ಸರ್ಕಾರ, to plummet. ==2002 ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ== ====ಕದನ ವಿರಾಮದ ಆರಂಭ==== ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, 2001ರ ಕೊನೆ ಸಮೀಪಿಸಿದಂತೆ [[9/11]] ದಾಳಿಯ ನಂತರ,ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ಸಂಘರ್ಷದ ಶಾಂತಿಯುತ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೇಲಿನ ಭೀತಿಯಿಂದ ಯುಎಸ್ ನೇರವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ಈ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="bbct" /> ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ "ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಯುದ್ಧ" ಎಂಬ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, with peace nowhere in sight ಮತ್ತು ಚಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಧಿಕತೆ. ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕುಮಾರತುಂಗಾ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕರೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. [[ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2001]]ರಂದು ನಡೆಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. [[ರಾನಿಲ್ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆ]]ಯ ನೇತ್ರತ್ವದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ರಂಟ್]] ಜಯಗಳಿಸಿತು, ಅವರು ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುವ ಪ್ರಮಾಣಮಾಡಿದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, ನಾರ್ವೆಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸಭೆಗೆ,ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ಶ್ರೀಲಾಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕದನ ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿತು.<ref name="bbc1">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1719133.stm | title =Sri Lanka rebels announce truce| work =|publisher = BBC News|date = December 19, 2001 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಈ ನಡೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು,ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ,ಧೀರ್ಘ ತಿಂಗಳ ಕದನವಿರಾಮ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ದಿನಗಳಿಂದ ದಂಗೆಕೋರರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ [[ನಿರ್ಭಂಧನೆ]]ಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು.<ref name="bbc2">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1723419.stm | title =Sri Lanka enters truce with rebels| work =|publisher = BBC News|date = December 21, 2001 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ====ತಿಳುವಳಿಕೆ ಜ್ಞಾಪನಾ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ==== [[File:Sea Tiger Fast Attack boat.jpg|thumb|left|250px|ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸಮುದ್ರ ಟೈಗರ್ ದೋಣಿಗಳು ಶಾಂತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದವು.]] ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2002ರಂದು ಎರಡು ಕಡೆಯವರು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಜ್ಞಾಪನಾಪತ್ರ (ಎಮ್‌ಒಯು)ವಿದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದವು,ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಕದನವಿರಾಮ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು (ಸಿಎಫ್‌ಎ). Norway was ಹೆಸರಿನ [[mediator]], ಮತ್ತು it was decided that they, together with other Nordic countries, monitor ಕದನ ವಿರಾಮ through committee of experts ಹೆಸರಿನ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ Monitoring Mission]].<ref name="bbc3">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1835737.stm | title =Sri Lanka seals truce deal | publisher = BBC News | date = February 22, 2002 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ನರ್ವೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ದಾರನಾಗಿ ಹೆಸರಾಯಿತು,ಮತ್ತು ಇತರ ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶಗಳ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮೇಲಿನ ನಿಶೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಜೊತೆಗಿನ ನೇರ ಸಂಧಾನಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಸುಗಮವಾಗಿ ಪುನರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="bbc4">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2217189.stm | title =Colombo lifts ban on Tamil Tigers| publisher = BBC News | date = August 26, 2002 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ಕದನ ವಿರಾಮ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದ ತರುವಾಯ,ವ್ಯಾಣಿಜ್ಯಿಕ ವಿಮಾನಗಳು ಜಾಫ್ನಾಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು,ಎಲ್ಟಿಟಿಇ ಅತಿಮಹತ್ವದ ಎ9 ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು,ಇದು ದಕ್ಷಿಣಲ್ಲಿ ಜಾಫ್ನಾ ಜೊತೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟಿಟಿಇ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿತ್ತು,ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವನ್ನಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು,ಆದರೆ ಎಲ್ಟಿಟಿಇಗೆ ಕಂದಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಹಲವಾರು ವಿದೇಶಿ ದೇಶಗಳು ಕೂಡ ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು ಬಯಸಿದವು ಮತ್ತು ದಶಕಗಳ ಕಾಲೀನ ಸಂಘರ್ಷ ಕೊನೆಯಾಗುವುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16ರಂದು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನ [[ಪುಕೆಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು,ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಐದು ಸುತ್ತುಗಳು ಪುಕೆಟ್‌,ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್]],[[ಜರ್ಮನಿ]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="bbc5">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2260047.stm | title =Upbeat opening for Sri Lanka talks |publisher = BBC News | date = September 16, 2002 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ಮಾತುಕತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಡೆಯವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಧೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೈ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಯಿಂದ ಅತಿಮಹತ್ವದ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದ, ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಮಿಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತ್ತು,ಮತ್ತು ಇದು ಕೂಡ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸಣ್ಣದಾದ ಡೆವಲ್ಯೂಶನ್‌ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಿರಳವಾದ ಸಮ್ಮತಿಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಸಲ ಎರಡು ಕಡೆಯ ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="bbct">''ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್'', [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1166237.stm ಟೈಮ್‌ಲೈನ್: ಶ್ರೀಲಂಕಾ].</ref> ====ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು==== 2001ರ ಚುನಾವಣೆ ತರುವಾಯ,ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಕೋ-ಹೆಬಿಟೇಶನ್ ಅಹಿತವಾಗಿತ್ತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆಯವರಿಗೂ ಮತ್ತು [[ಯುಎನ್‌ಪಿ]]ಗೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರದ ಕಡೆ ಒಲವಿತ್ತು, ಬಿಗಿನೀತಿ ಅಂಶಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಕುಮಾರತುಂಗಾರ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ವಿರೋಧಿಸಿದವು ಅವರು ಎಲ್ಟಿಟಿಯನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ,ಲೆವಿ ಕಂದಾಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು,ಆಯುಧಗಳು ಯುದ್ಧಸಾಮಾಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಬಲಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡವು,ಬಾಲ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡವು,ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿ ತಮಿಳು ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಗುಪ್ತಚರ ಏಜೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಕೂಡ ತ್ರಿಂಕೊಮಲೆ ( ಗೋಕನ್ನಾ) ಬಂದರು ([[ಈಳಮ್ ಯದ್ಧ]] IV ನೋಡಿ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುತ್ತಲು ವಿಶಾಲವಾದ ತಳಹದಿ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2003ರಂದು ಮಾತುಕತೆ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು,ಯಾವಾಗ ಅವರ ಕೆಲವು ಕ್ಲಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುಲ್ಲಿವನ "ಅಸಂತೋಷ"ದಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಅನಾಮತ್ತುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿಯಲ್ಲಿನ ಏಪ್ರಿಲ್ 14ರ ಪುನರ್‌ರಚನಾ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹುಲಿಗಳು ನೀಡಿದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. They cited failure, as they saw it, of peace-dividends to transfer to security withdrawals on ground ಮತ್ತು disparity, as they saw it, between relative calm of ಸರ್ಕಾರ-held northeast ಮತ್ತು continuing violence in Tiger-held areas. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮುಂದುವರೆಸಿತು ಇದು ಎರಡು ದಶಕದ ಸಂಷರ್ಷದ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ.stated that progress had to be made on the ground before the settlement proceeded<ref name="bbc6">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2964349.stm | title =Tamil Tigers call off peace talks| publisher = BBC News | date = April 21, 2003 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ''[[ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ವಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]'' (ಐಎಸ್‌ಜಿಎ)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಐಎಸ್‌ಜಿಎ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿತ್ತು. ([http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3232913.stm ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು] ನೋಡಿ) ಇದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅಂಶಗಳು ಬಲವಾದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದವು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆಯವರನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಯುತು. ಅವರ ಸ್ವಂತ ಪಕ್ಷದೊಗಿನಿಂದಲೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಡ ಬಂದಿತು, ಕುಮಾರತುಂಗಾ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಖಾತೆಗಳಾದ,ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಖಾತೆ, ಆಂತರಿಕ ಖಾತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="bbc7">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3239303.stm | title =Sri Lanka thrown into political crisis| publisher = BBC News | date = November 4, 2003 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಜೆವಿಪಿ ಜೊತೆಗೆ ಮೈತ್ರಿಗೆ ರೂಪನೀಡಿದರು,ಅದನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ರೀಡಮ್ ಅಲಯನ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆದರು,ಐಎಸ್‌ಜಿಎಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಟಿಟಿ ಮೇಲಿನ ಬಿಗಿನೀತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು,ಮತ್ತು ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕರೆನೀಡಿದರು. ಚುನಾವಣೆ 2004ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಏಪ್ರಿಲ್ 8,ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು,ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುಪಿಎಫ್‌ಎ ಗೆದ್ದಿತು ಜೊತೆಗೆ ಮಹಿಂದಾರಾಜಪಕ್ಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಪುನರಾರಂಭವಾಗುವ ಹೆದರಿಕೆ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮಾಯವಾಯಿತು. ===ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಿಭಜನೆ=== ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, 2004 ಮಾರ್ಚನಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಒಡಕು ಕಂಡುಬಂದಿತು,[[ಕಲೊನಿಯಲ್ ಕರುಣಾ]],ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಎಲ್ಟಿಟಿಇ ಕಮಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾರಕನ್‌ನ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಗಸ್ಥ ಪ್ರತಿನಿಧಿ,ಪೂರ್ವ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇಯಿಂದ 5,000 ಮೂಲಪಡೆಯವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ,ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಅದಕ್ಷ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಮಿಳರಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತಃಕಲಹದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಒಳಗೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಸಂಸತ್‌ ಚುನಾವಣೆ ನಂತರ, ತ್ರಿಂಕೊಮಲೆಯ( ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಕನ್ನಾ) ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕರುಣಾ ಗುಂಪು ಶರಣಾಗತವಾಯಿತು,ಕೊಟ್ಟಕೊನೆಗೆ ಅದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ಕರುಣಾ ಅಡಗಿಕೊಂಡರು,ಪರಾರಿಯಾಗಲು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಜಕಾರಣಿ [[ಸಯೀದ್ ಅಲಿ ಜಹೀರ್ ಮೌಲಾನಾ]] ಸಹಾಯಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, "ಕರುಣಾ ಒಳಪಂಗಡ" ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಾದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು.<ref name="nyt2">{{cite news | url =https://www.nytimes.com/2006/12/31/world/asia/31lanka.html?_r=1&oref=slogin | title =Sri Lanka Says Rebels Took Losses in Raids| publisher = New York Times | date = December 31, 2006}}</ref> ಗುಪ್ತವಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬೇರೆಯಾದ ಗುಂಪನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆರೋಪಿಸಿತು, ನಂತರ ತಮಿಳ್‌ಇಲಾ ಮಕ್ಕಳ್ ವಿದುತಲೈ ಪುಲಿಕಲ್ (ಟಿಎಮ್‌ವಿಪಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಆಶಿಸಿತು. The ಕದನ ವಿರಾಮ largely held through all this turmoil, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯಿಂದ 3000 ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಎಯಿಂದ ಸುಮಾರು 300 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಎಮ್‌ಎಮ್) 2005ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ-ಇಲಾಖೆ ವರದಿ, 2005.</ref> The situation was further complicated ಯಿಂದ allegations that both sides were carrying out covert operations ವಿರುದ್ಧ each other. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಯಿತು ಎರದು The ಸರ್ಕಾರ clಗುರಿed that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ was killing ರಾಜಕೀಯ opponents, recruiting children, importing arms, ಮತ್ತು killing ಸರ್ಕಾರ security ಮತ್ತು intelligence officers. The rebels accused ಸರ್ಕಾರ of supporting paraಸೇನೆ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧ them, especially Karuna group. ===Tsunami ಮತ್ತು aftermath=== On December 26, 2004, [[ಭಾರತದ Ocean tsunami]] hit ಶ್ರೀಲಂಕಾ, killing more than 30,000 people, ಮತ್ತು leaving many more homeless. Aid poured in from donor countries, but disagreements arose instantly over how it should be distributed to ತಮಿಳು regions under ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ control. By ಜೂನ್‌ 24, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ agreed on Post-Tsunami Operational Management Structure (P-TOMS), but it received sharp criticism from JVP, who left ಸರ್ಕಾರ in protest. The legality of P-TOMS was also challenged in courts. President Kumaratunga eventually had to scrap P-TOMS, which led to widespread criticism that sufficient aid was not reaching ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ of ದೇಶ. ಆದಾಗ್ಯೂ, immediately following tsunami there was marked decrease in violence in ಉತ್ತರ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Foreign Minister [[Lakshman Kadirgamar]], ತಮಿಳು who was highly respected by foreign diplomats ಮತ್ತು who had been sharply critical of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, was assassinated at his home on August 12, 2005, allegedly by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ sniper.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4147196.stm |title=Senior Sri Lanka minister killed |accessdate=2005-08-13 |work=BBC News | date=August 13, 2005}}</ref> His assassination led to marginalization of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ from international ಸಮುದಾಯ, ಮತ್ತು is thought to be instant when ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ lost much of its sympathy in eyes of foreign nations. Hence silence of international ಸಮುದಾಯ when ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ took ಸೇನೆ action ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ in 2006, when latter closed Mavil Oya (Mavil aru) sluice. Further ರಾಜಕೀಯ change occurred when [[Supreme Court of ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] declared President Kumaratunga's second ಮತ್ತು final term over ಮತ್ತು ordered her to hold fresh presidential elections. The main candidates for [[ಚುನಾವಣೆ]], which was held in November, were UNF candidate, former ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ Ranil Wickremasinghe, who advocated reopening of talks with ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, ಮತ್ತು UPFA candidate, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ Rajapaksa, who called for tougher line ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮತ್ತು renegotiation of ಕದನ ವಿರಾಮ. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ openly called for [[boycott]] of ಚುನಾವಣೆ by ತಮಿಳರು. Many of them were expected to vote for Wickremasinghe, ಮತ್ತು loss of their votes proved fatal to his chances as Rajapakse achieved narrow win. Following ಚುನಾವಣೆ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕ [[Velupillai ಪ್ರಭಾಕರನ್‌]] stated in his annual address that Tigers would "renew their struggle" in 2006 if ಸರ್ಕಾರ did not take serious moves toward peace. ==Resumption of ಯುದ್ಧವಿರಾಮ== {{Main|Eelam War IV}} Just days after ಪ್ರಭಾಕರನ್‌'s speech, new round of violence erupted. Beginning in December 2005, there was increased guerrilla activity to northeast, including [[Claymore mine]] attacks which killed 150 ಸರ್ಕಾರ troops,<ref name="st1">{{cite news | url =http://www.sundaytimes.lk/060430/index.html | title =How President decided on retaliation| work =|publisher = The Sunday Times|date = April 30, 2006}}</ref> clashes between [[Sea Tigers]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ navy, ಮತ್ತು killings of sympathizers on both sides including [[Taraki Sivaram]], pro-LTTE journalist, ಮತ್ತು [[Joseph Pararajasingham]], pro-LTTE MP allegedly by ಸರ್ಕಾರ of ಶ್ರೀಲಂಕಾ. At beginning of 2008, focus of ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ turned to civilian targets, with commuter bus ಮತ್ತು train bombings carried out in most parts of ದೇಶ,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7440183.stm|title=Sri Lanka's war turns on civilians|work=BBC News|date=6 June 2008 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> ಸೇರಿದಂತೆ series of attacks ವಿರುದ್ಧ commuters in ಮತ್ತು around ಕೊಲಂಬೊ.<ref>[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/BCADEB7F-1755-4499-8719-C5E4181273B7.htm ಶ್ರೀಲಂಕದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಬಸ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ].</ref> ====Talks ಮತ್ತು further violence==== In light of this violence, co-chairs of [[Tokyo]] Donor conference called on both parties to return to negotiating table. The co-chairs—the United States in particular—were heavily critical of violence perpetrated by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ. [[US ರಾಜ್ಯ Department]] officials, as well as US ambassador to ಶ್ರೀಲಂಕಾ, gave warnings to Tigers clಗುರಿing return to hostilities would mean that Tigers would face "more capable ಮತ್ತು more determined" ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ.<ref name="ind1">{{cite news| url =http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece| title =Sri Lanka bomb attack fuels fear of return to civil war| work =Justin Huggle| publisher =[[The Independent]]| date =January 13, 2006| location =London| first =Justin| last =Huggler| accessdate =April 9, 2010| archive-date =ಜನವರಿ 10, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080110153720/http://news.independent.co.uk/world/asia/article338232.ece| url-status =dead}}</ref> While talks were going on there was violence targeted towards ನಾಗರಿಕರ such as [[ನರಮೇಧ of 5 ತಮಿಳು students]] on January 2, 2006, in [[Trincomalee]] when high school students playing by beach were briefly detained ಮತ್ತು then shot dead.<ref>{{cite web|url=http://www.nation.lk/2006/07/23/newsfe3.htm|title=Is the State complacent?|accessdate=2007-01-30|work=The Nation|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224026/http://www.nation.lk/2006/07/23/newsfe3.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2006statements/612/|title='Murder of five Tamil youths highlights need to end impunity' – Govt must protect witnesses to Trinco killings – HRW|accessdate=2007-01-30|work=Human Rights Watch|archive-date=2009-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108034108/http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2006statements/612/|url-status=dead}}</ref> In last-minute effort to salvage agreement between parties, Norwegian special envoy [[Erik Solheim]] ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ theoretician Anton Balasingham arrived in ದ್ವೀಪ. The parties severely disagreed on location of talks; however, continued efforts produced breakthrough when both parties agreed on February 7, 2006, that new talks could be held in [[Geneva]], [[Switzerland]] on February 22 ಮತ್ತು February 23. These talks were reported to have gone "above expectations", with both ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ agreeing to curb violence ಮತ್ತು to hold further talks on April 19–21.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4742208.stm|title = Sri Lanka foes to 'curb violence'| work =|publisher = BBC News| date = February 24, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> During weeks after talks, there was significant decrease in violence. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ resumed attacks ವಿರುದ್ಧ ಸೇನೆ in April beginning with [[Claymore]] anti-personnel mine attack on ಸೇನೆ vehicles which killed 10 navy sailors on April 11. The following day, coordinated bombings by rebels ಮತ್ತು rioting in north-eastern part of ದೇಶ left 16 dead. First, Claymore anti-personnel mine exploded in [[Trincomalee]], killing ಎರಡು policemen in their vehicle. Another blast, set off in crowded vegetable market, ಹತರಾದರು one soldier ಮತ್ತು some ನಾಗರಿಕರ. Ensuing rioting ಯಿಂದ ನಾಗರಿಕರ left more than dozen dead.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4901952.stm|title = Sri Lanka violence leaves 16 dead| publisher = BBC News | date = April 12, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> Responsibility for these attacks was clಗುರಿed by organisation called [[Upsurging People's Force]], which ಸೇನೆ accused of being front for ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ. In light of this violence, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ called for postponement of Geneva talks until April 24–25, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ initially agreed to this. Following ಸಂಧಾನಗಳು, both ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು rebels agreed to have civilian vessel transport regional ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕs with international truce monitors on April 16, which ಒಳಗೊಳ್ಳು crossing ಸರ್ಕಾರ-controlled territory. ಆದಾಗ್ಯೂ, climate shifted drastically when ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು canceled meeting, clಗುರಿing not to have agreed to naval escort. ಒಪ್ಪಂದing to SLMM, ತಮಿಳು rebels had previously agreed to escort. This led to Helen Olafsdottir, spokesperson for SLMM saying "It was part of agreement. The rebels should have read clauses carefully. We are frustrated."<ref name="bbc8">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4911554.stm | title = Tamil Tigers harden talks stance| work = | publisher = BBC News| date = April 17, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> On April 20, 2006, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ officially pulled out of peace talks indefinitely. While they stated that transportation issues had prevented them from meeting their regional ನಾಯಕs, some analysts ಮತ್ತು international ಸಮುದಾಯ held deep skepticism, seeing transportation issue as delaying tactic by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ in order to avoid attending peace talks in Geneva.<ref name="bbc9">{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/04/printable/060423_eu_ban.shtml | title = EU ban on LTTE urged| publisher = BBC News | date = April 23, 2006}}</ref> Violence continued to spiral ಮತ್ತು on April 23, 2006, [[six ಸಿಂಹಳೀಯರು rice farmers were ನರಮೇಧd]] in their paddy fields by suspected ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ cadres in [[Trincomalee]] district.<ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514204120/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157189.htm |date=2006-05-14 }} {{Dead link|date=May 2009}}</ref> The following day, ಎರಡು suspected ತಮಿಳು ಹುಲಿ rebels were shot dead in [[Batticaloa]] when caught planting mines after rebels reportedly hacked young mother to death ಮತ್ತು kidnapped her infant.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4937624.stm |title = 'Eight die' in Sri Lanka violence |publisher = BBC News | date = April 24, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> After ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ launched suicide assault on naval convoy in which 18 sailors died, [[Allaipiddy ನರಮೇಧ]] of May 13, 2006, happened in which 13 minority [[ತಮಿಳು]] ನಾಗರಿಕರ were killed in separate incidents in three villages in [[islet of Kayts (Uruthota)]] in northern ಶ್ರೀಲಂಕಾ.<ref> {{cite news | first = Dumeetha | last = Luthra | title = Sri Lanka villagers flee massacre | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5000920.stm | work = [[BBC]] | date = May 20, 2006 | accessdate = 2007-08-16}}</ref> International condemnation ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ skyrocketed following attempted assassination of commander of ಶ್ರೀಲಂಕಾ Army, Lieutenant General [[Sarath Fonseka]] by pregnant ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ [[Black Tiger]] [[suicide bomber]] [[Anoja Kugenthirasah]], who blew herself up at [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Army]] headquarters in capital, [[ಕೊಲಂಬೊ]]. Lt. Gen. Fonseka ಮತ್ತು twenty-seven others were injured, while ten people were killed in attack. For ಮೊದಲ time since 2001 ಕದನ ವಿರಾಮ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಾಯು ದಳ carried out aerial assaults on rebel positions in north-eastern part of ದ್ವೀಪ nation in retaliation for attack.<ref>{{cite news |url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4941744.stm |title = Bomb targets Sri Lanka army chief |publisher = BBC News | date = April 25, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> This attack, along with assassination of Lakshman Kadiragamar year earlier ಮತ್ತು unsuccessful attack ವಿರುದ್ಧ naval vessel carrying 710 unarmed security force personnel on holiday, proved catalysts as European Union decided to proscribe ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ as terrorist organisation on May 19, 2006. It resulted in freezing of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ assets in member nations of EU, ಮತ್ತು put end to its efforts to raise funds its terror campaign in ಶ್ರೀಲಂಕಾ. In statement, [[European Parliament]] said that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ did not represent all ತಮಿಳರು ಮತ್ತು called on it to "allow for ರಾಜಕೀಯ pluralism ಮತ್ತು alternate democratic voices in northern ಮತ್ತು eastern parts of ಶ್ರೀಲಂಕಾ".<ref name="hindu1">{{cite news| url =http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm| title =European Union bans LTTE| work =Amit Baruah| publisher =The Hindu| date =May 31, 2006| access-date =ಜೂನ್ 22, 2010| archive-date =ಜೂನ್ 1, 2006| archive-url =https://web.archive.org/web/20060601100958/http://www.hindu.com/2006/05/31/stories/2006053117200100.htm| url-status =dead}}</ref> As ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ of ದೇಶ continued to be rocked by attacks, new talks were scheduled in Oslo, Norway, between ಜೂನ್‌ 8–9. Delegations from both sides arrived in Oslo, but talks were canceled when ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ refused to meet directly with ಸರ್ಕಾರ delegation clಗುರಿing its fighters were not been allowed safe passage to travel to talks. Norwegian mediator Erik Solheim told journalists that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ should take direct responsibility for collapse of talks.<ref name="bbc10">{{cite news | url =http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/06/060609_saroj-oslo.shtml| title =Collapse of talks | work =Saroj Pathirana|publisher = BBC News|date = June 9, 2006}}</ref> Further violence followed, including [[Vankalai ನರಮೇಧ]] in which family of four minority [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರು]] from village of [[Vankalai]] in district of [[Mannar]] in [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] on ಜೂನ್‌ 8, 2006, were tortured ಮತ್ತು killed. Both mother ಮತ್ತು nine year old daughter were allegedly raped before being killed. The gory images of corpses published by pro rebel [[Tamilnet]] news site created controversy in ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು abroad. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ army ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು ಹುಲಿ]] rebels have blamed each other for killings.<ref name="ml">{{cite web | url = http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html | title = Another family wiped out in Vankalai | access-date = 2010-06-22 | archive-date = 2009-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090220015546/http://www.themorningleader.lk/20060614/focus.html | url-status = dead }}</ref><ref name="hhr">{{cite web|url=http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf|title=Details of few extra judicial claims|format=PDF|access-date=2010-06-22|archive-date=2007-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127110521/http://www.hhr-srilanka.org/hhr/news/summary.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="AN">{{cite web| url = http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=6425 | title = People terrorized after massacre of Tamil family}}</ref><ref name="pw">{{cite web | url = http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html | title = Statement by women for democracy and human rights | access-date = 2010-06-22 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc|title=Country of origin information report– Sri Lanka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926024832/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs06/sri_lanka_021106.doc|archivedate=2007-09-26|access-date=2010-06-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html|title= Sri Lankan Combatants Rape Women to Terrorize|access-date= 2010-06-22|archive-date= 2008-05-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20080516230758/http://www.peacewomen.org/resources/Human_Rights/Statement_womensgroup.html|url-status= dead}}</ref> There was also [[Kebithigollewa ನರಮೇಧ]] on ಜೂನ್‌ 15, 2006, in which ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ attacked bus killing at least 64 ಸಿಂಹಳೀಯರು ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು prompting more air strikes by ವಾಯು ದಳ,<ref name="usinfo1">''ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ '' ", [http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&amp;y=2006&amp;m=June&amp;x=20060615115032ndyblehs0.351742&amp;t=livefeeds/wf-latest.html ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಖಂಡಿಸಿದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬಸ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219172235/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=June&x=20060615115032ndyblehs0.351742&t=livefeeds%2Fwf-latest.html |date=2007-12-19 }}.</ref> ಮತ್ತು assassination of ಶ್ರೀಲಂಕಾ's third highest-ranking army officer ಮತ್ತು Deputy Chief of Staff [[General Parami Kulatunga]] on ಜೂನ್‌ 26 by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ suicide bomber.<ref name="bbc11">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5115968.stm| title =Sri Lanka general killed in blast| work =|publisher = BBC News|date = June 26, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> These events led [[SLMM]] to question whether ಕದನ ವಿರಾಮ could still be said to exist.<ref name="slmm1">{{cite web|url= http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm|title= Press releases|accessdate= 2006-08-07|date= |work= |publisher= Sri Lanka Monitoring Mission|archive-date= 2007-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20070312223248/http://www.slmm.lk/intros/press_releases.htm|url-status= dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ most analysts continued to believe that return to full-scale war was unlikely ಮತ್ತು "low-intensity ಸಂಘರ್ಷ" would continue.<ref name="bbc11" /> ===Mavil Oya (Mavil Aru) water dispute=== A new crisis leading to ಮೊದಲ large-scale fighting since signing of ಕದನ ವಿರಾಮ occurred when ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ closed [[sluice gate]]s of Mavil Oya ([[Mavil Aru]]) [[reservoir]] on ಜುಲೈ 21 ಮತ್ತು cut [[water supply]] to 15,000 villages in ಸರ್ಕಾರ controlled areas.<ref name="bbc12">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5249884.stm | title = Sri Lanka forces attack reservoir|work =|publisher = BBC News|date=August 6, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> After initial ಸಂಧಾನಗಳು ಮತ್ತು efforts by SLMM to open gates failed, ವಾಯು ದಳ attacked ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ positions on ಜುಲೈ 26, ಮತ್ತು ground troops began operation to open gate.<ref name="dm1">{{cite news | url = http://www.dailymirror.lk/2006/07/27/front/6.asp | title = Air Force jets hit LTTE targets|work =Sunil Jayasiri|publisher = The Daily Mirror| date =July 27, 2006}}</ref> The sluice gates were eventually reopened on August 8, ಜೊತೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷing reports as to who actually opened them. Initially, SLMM clಗುರಿed that they managed to persuade ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ to lift waterway blockade conditionally.<ref name="fline1" /> ಆದಾಗ್ಯೂ ಸರ್ಕಾರ spokesman said that "utilities could not be used as bargaining tools" by rebels<ref name="bbc12" /> ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ forces launched fresh attacks on ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ positions around reservoir. These attacks prompted condemnation from SLMM Chief of Staff, who stated "(The ಸರ್ಕಾರ) have information that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ has made this offer." "It is quite obvious they are not interested in water. They are interested in something else."<ref name="bbc12" /> The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ then clಗುರಿed they opened sluice gates "on humanitarian grounds" although this was disputed by ಸೇನೆ correspondents, who stated water began flowing immediately after security forces carried out precise bombing of Mavil Aru anicut.<ref name="st2">''ದ ಸಂಡೆ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಿಚಿಯೇಶನ್ ರಿಪೋರ್ಟ್'', [http://sundaytimes.lk/060813/index.html ಈಳಮ್‌ ವಾರ್ IV ರೇಂಜ್ ಆನ್ ಸೆವೆರಲ್ ಫ್ರಂಟ್ಸ್].</ref> Eventually, following heavy fighting with rebels, ಸರ್ಕಾರ troops gained full control of Mavil Aru reservoir on August 15.<ref name="jw1">''Iqbal Athas, ಜೇನ್ಸ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ,'' [http://www.janes.com/defence/news/jdw/jdw060817_1_n.shtml ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯಿತು].</ref> ===ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆಕ್ರಮಣs in Muttur ಮತ್ತು Jaffna=== As fierce fighting was ongoing in vicinity of (Mavil Oya) Mavil Aru, violence spread to Gokanna (Trincomalee), where ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ launched attack on crucial ಶ್ರೀಲಂಕಾ Navy base,<ref name="fline1">{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |title = Water war |work = B. Muralidhar Reddy |publisher = The Hindu |date = August 12, 2006 |access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 |archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080201115217/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2316/stories/20060825001405400.htm |url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು to strategic ಸರ್ಕಾರ controlled coastal town of Muttur in early August, resulting in deaths of at least 30 ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು displacing 25,000 residents of area.<ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5240864.stm |title = Civilians die in Sri Lanka clash |work = |publisher = BBC News |date = August 3, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> The clashes erupted on August 2, 2006 when ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ launched heavy artillery attack on Muttur<ref name="toi1">{{cite news |url =http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1859354.cms |title = 152 LTTE rebels killed in Sri Lanka |work = |publisher = [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |date = August 4, 2006}}</ref> ಮತ್ತು then moved in, gaining control of some parts of town.<ref name="hindu2">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |title = 34 killed as LTTE `overruns' Muttur town |work = B. Muralidhar Reddy |publisher = The Hindu |date = August 4, 2006 |access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 |archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070930235841/http://www.hindu.com/2006/08/04/stories/2006080408511500.htm |url-status = dead }}</ref> The ಸೇನೆ retaliated, ಮತ್ತು reestablished full control over town by August 5, killing over 150 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ cadres in heavy fighting.<ref name="toi1" /> Soon afterwards, 17 persons working for International French charity [[Action Against Hunger]] (ACF) in Mooduthara (Muthur), [[were found executed]]. They were found lying face down on floor of their office, with bullet wounds, still wearing their clearly marked T-shirts indicating they were international humanitarian workers. The murders prompted widespread ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ condemnation.<ref>{{cite web |url= http://www.hindu.com/2006/08/08/stories/2006080808521200.htm |title=15 NGO workers killed |accessdate=2007-01-30 |work=The Hindu}}</ref> The SLMM clಗುರಿed that ಸರ್ಕಾರ was behind attack,<ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5298470.stm |title = Military 'killed Lanka aid staff' |publisher = BBC |date = August 30, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> but ಸರ್ಕಾರ denied allegation calling it "pathetic ಮತ್ತು biased", ಮತ್ತು stated that SLMM had "no right to make such statement because they are not professionals in autopsy or post-mortem."<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5298470.stm | title = Sri Lanka forces attack reservoir|work =|publisher = BBC News|date=August 6, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> An ವ್ಯವಹಾರಿಕ investigation launched by ಸರ್ಕಾರ with aid of international forensic experts is currently ongoing.<ref>[http://www.foreignminister.gov.au/releases/2007/fa007_07.html ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರಣೇಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು].</ref> Meanwhile, in ಉತ್ತರ of ದೇಶ, some of bloodiest fighting since 2001 took place after ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ launched massive attacks on [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ Army]] defence lines in Jaffna peninsula on August 11. The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ used force of 400 to 500 fighters in attacks which consisted of land ಮತ್ತು amphibious assaults, ಮತ್ತು also fired barrage of artillery at ಸರ್ಕಾರ positions, including key ಸೇನೆ airbase at Paluyaala ([[Palaly]]).<ref name="hindu3">{{cite news | url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200608121801.htm | title = At least 127 combatants killed in Lanka fighting: military | work = | publisher = The Hindu | date = August 12, 2006 | access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930211134/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200608121801.htm | url-status = dead }}</ref> Initially, Tigers broke through army defense lines around Muhamalai (Mahakanda), ಮತ್ತು advanced further ಉತ್ತರ,<ref name="oi1">{{cite news | url = http://news.oneindia.in/2006/08/12/sri-lanka-rebels-say-destroy-northern-defences-advance-1155353635.html | title = Lanka rebels destroy northern defenses, advance | work = | publisher = One India | date = August 12, 2006 | access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date = ಮೇ 10, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110510083652/http://news.oneindia.in/2006/08/12/sri-lanka-rebels-say-destroy-northern-defences-advance-1155353635.html | url-status = dead }}</ref> but they were halted after 10 hours of fierce fighting. Isolated battles continued over next few days, but ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ was forced to give up its ಆಕ್ರಮಣ due to heavy casualties.<ref name="ht1">{{cite news | url = http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm | title = Lanka's chilling 2006 timeline |work =PK Balachandran|publisher = [[Hindustan Times]]| date = December 30, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613013854/http://www.hindustantimes.com/news/7598_1883909,000500020002.htm|archivedate=June 13, 2007}}</ref> The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ is estimated to have lost over 250<ref name="ht1" /> cadres in operation, while 90 ಶ್ರೀಲಂಕಾದ soldiers ಮತ್ತು sailors were also killed.<ref name="usatoday1">{{cite news | url = http://www.usatoday.com/news/world/2006-08-15-sri-lanka_x.htm | title = Fighting rages in northern Sri Lanka in fourth week of hostilities |work = |publisher = [[USA Today]]| date = August 15, 2006}}</ref> ===Chencholai air strike=== As ground battles were ongoing in ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ of ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಾಯು ದಳ carried out air strike ವಿರುದ್ಧ facility in rebel held Mullaitivu area, [[killing number of ತಮಿಳು girls]]. Although ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ clಗುರಿed 61 girls were killed, SLMM stated they were able to count just 19 bodies.<ref name="mc1">{{cite news|url = http://news.monstersandcritics.com/southasia/article_1190181.php/61_girls_killed_in_airstrike_8_dead_in_Colombo_blast__2nd_Roundup_|title = SLMM counted 19 Bodies|work = |publisher = monstersandcritics.com|date = August 13, 2006|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಮೇ 21, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070521084701/http://news.monstersandcritics.com/southasia/article_1190181.php/61_girls_killed_in_airstrike_8_dead_in_Colombo_blast__2nd_Roundup_|url-status = dead}}</ref> The ಸರ್ಕಾರ stated that it was ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ training facility ಮತ್ತು that children were ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ child soldiers,<ref name="mg1">{{cite news |url = http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?area=/breaking_news/breaking_news__international_news/&articleid=280855|title = Unicef: Bombed orphans were not Tamil Tigers |publisher = [[Mail and Guardian Online]] |date = August 15, 2006}}</ref> although ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ clಗುರಿed victims were schoolgirls attending course on ಮೊದಲ aid at orphanage.<ref name="mg1" /> ===Attack on Pakistani High Commissioner=== {{Main|Attack on Pakistani ambassador to Sri lanka}} On same day, convoy carrying [[Pakistan]]i [[High Commissioner]] to ಶ್ರೀಲಂಕಾ [[Bashir Wali Mohamed]] was attacked by [[claymore antipersonnel mine]] concealed within [[auto rickshaw]]. The High Commissioner escaped unhurt, but seven people were killed ಮತ್ತು further seventeen injured in blast.<ref name="ndtv1">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?id=20040&template=Lanka&callid=0&frmsrch=1&txtsrch=Lanka | title=Lanka blast: Pak envoy safe, 7 killed | author = Rica Roy & Anisa Khan |date=August 14, 2006 | publisher =NDTV }}</ref> No group clಗುರಿed responsibility for attack, but ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ blamed ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ. The [[Pakistan]]i [[High Commissioner]], [[Bashir Wali Mohamed]], clಗುರಿed that ಭಾರತ was strongly believed to have carried it out,<ref name="at2">{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |title=The Pakistani muscle behind Colombo |author=Sudha Ramachandran |date=September 22, 2006 |publisher=Asia Times |access-date=ಜೂನ್ 22, 2010 |archive-date=ಜುಲೈ 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725112954/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HI22Df01.html |url-status=dead }}</ref> in order to intimidate Pakistan, which is one of main suppliers of ಸೇನೆ equipment to ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ.<ref name="at2" /> Pakistan had promised one shipload of wherewithal every 10 days in coming months, it was Pakistan’s assurance of solid support which prompted ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Defence Secretary Gotabhaya Rajapakse to publicly ರಾಜ್ಯ that Kilinochchi, headquarters of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, would be liberated by end of December. ===Fall of Sampur=== Since resumption of violence, concerns were mounting among ಸೇನೆ establishment that strategically crucial<ref name="reuters1">{{cite news|url = http://today.reuters.co.uk/news/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804|title = Sri Lanka army battles rebels in northeast|work = Peter Apps|publisher = Reuters|date = September 12, 2006|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20060903184404/http://today.reuters.co.uk/News/CrisesArticle.aspx?storyId=COL24804|url-status = dead}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾ Navy base in Trincomalee was under grave threat from ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ gun positions located in ಮತ್ತು around Sampur, which lies across Koddiyar Bay from Trincomalee.<ref name="saag1">{{cite news |url = http://www.saag.org/%5Cnotes4%5Cnote331.html|title = Sri Lanka: LTTE's moment of truth at Sampur - Update 101|work = Col R Hariharan (retd.)|publisher = South Asai Analysis Group |date = September 8, 2006}}</ref><ref name="hindu4">{{cite news|url = http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm|title = Sri Lankan army captures Sampur|work = B. Muralidhar Reddy|publisher = The Hindu|date = September 5, 2006|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071001023247/http://www.hindu.com/2006/09/05/stories/2006090505251300.htm|url-status = dead}}</ref> Artillery fired from ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ bases in area could potentially cripple naval base, bringing it to complete standstill ಮತ್ತು therefore cutting only ಸೇನೆ supply chain to Jaffna. All ಚಳುವಳಿs of naval vessels were also under constant surveillance of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ.<ref name="saag1" /> These fears were backed up by United States ಸೇನೆ advisory team which visited ದ್ವೀಪ in 2005. Following clashes in Mavil Aru (Mavil Oya) ಮತ್ತು Muttur (Mooduthara), ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ had intensified attacks targeting naval base in Trincomalee (Gokanna),<ref name="hindu4" /> ಮತ್ತು in speech on August 21, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ president Mahinda Rajapakse made clear ಸರ್ಕಾರ intentions were to neutralize ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ threat from Sampur.<ref name="hindu4" /> On August 28, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ launched assault to retake ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ camps in Sampur ಮತ್ತು adjoining Kaddaiparichchan (Gaeta-bara-hena)ಮತ್ತು Thoppur (Thupapura) areas. This led ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ to declare that if ಆಕ್ರಮಣ continued, ಕದನ ವಿರಾಮ would be officially over. After steady progress, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ security forces led by Brigade Commander Sarath Wijesinghe<ref name="hindu5" /> re-captured Sampur (Somapura) from ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ on September 4, ಮತ್ತು began to establish ಸೇನೆ bases there,<ref>{{cite news |url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=ax6hzULkWuCE|title = Sri Lanka Army captures Sampur |publisher = [[Bloomberg.com]] |date = September 4, 2006}}</ref> as ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ admitted defeat ಮತ್ತು stated their cadres "withdrew" from strategically important town.<ref>{{cite news |url = http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/09/060904_sampoor_defeat.shtml| title = LTTE admits defeat in Sampoor|work = |publisher = BBC |date = September 4, 2006}}</ref> It marked ಮೊದಲ significant territorial change of hands since signing of ಕದನ ವಿರಾಮ agreement in 2002.<ref name="iht1">{{cite news |url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/09/04/asia/AS_GEN_Sri_Lanka.php|title = Sri Lankan military captures key rebel territory, Tigers vow to keep fighting|work = |publisher = International Herald Tribune |date = September 3, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080205184829/http://www.iht.com/articles/ap/2006/09/04/asia/AS_GEN_Sri_Lanka.php|archivedate=February 5, 2008}}</ref> The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Military estimated that 33 personnel were killed in ಆಕ್ರಮಣ, along with over 200 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ cadres.<ref name="hindu5">{{cite news|url = http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm|title = Fierce battles continue in Jaffna|work = B. Muralidhar Reddy|publisher = The Hindu|date = September 12, 2006|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 12, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070312233039/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091204601400.htm|url-status = dead}}</ref> ===ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ retaliation ಮತ್ತು further ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ=== The ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ struck back in October. First, they killed nearly 130 soldiers in fierce battle at Muhamalai (Mahakanda), crossing-point between ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ controlled area in ಉತ್ತರ of ದೇಶ.<ref name="dm2">{{cite news | url = http://www.dailymirror.lk/2006/10/18/front/1.asp | title = No repeat of Muhamalai, President warns; orders full probe into debacle |work =Poorna Rodrigo and Sunil Jayasiri |publisher = The Daily Mirror|date=October 18, 2006}}</ref> Just days later, suspected ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ suicide bomber [[struck naval convoy]] in Habaraba, in center of ದೇಶ killing about 100 sailors who were returning home on leave.<ref>{{cite news | url = http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html | title = Bloodbath in Sri Lanka: At Least 100 Unarmed Sailors Dead | work = | publisher = Playfuls.com | date = October 16, 2006 | access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date = ಜನವರಿ 13, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090113224201/http://www.playfuls.com/news_10_1683-Bloodbath-in-Sri-Lanka-At-Least-100-Unarmed-Sailors-Dead.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6045866.stm| title = Analysis: Sri Lanka military setbacks|work = |publisher = BBC |date = October 16, 2006 | accessdate=January 4, 2010}}</ref> It was deadliest ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಧಾಳಿ in history of ಸಂಘರ್ಷ.<ref name="zaman1">{{cite news | url = http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 | title = Bloody Day in Sri Lanka: 103 Dead | work = | publisher = Zaman Daily | date = October 17, 2006 | access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date = ಮೇ 11, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511061254/http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&hn=37451 | url-status = dead }}</ref> Two days later, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ Sea Tiger cadres launched attack ವಿರುದ್ಧ ''Dakshina'' naval base in southern port city of [[Galle]]. It was farthest south any major ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ attack had taken place, ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳು 15 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ cadres who arrived in five suicide boats. The attack was repulsed by ಸರ್ಕಾರ, ಮತ್ತು damage to naval base was minimum. All 15 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ suicide cadres are believed to have died in attack, along with one ಶ್ರೀಲಂಕಾ Navy sailor.<ref name="hindu6">{{cite news | url = http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm | title = LTTE attack on Galle repulsed | work = B. Muralidhar Reddy | publisher = The Hindu | date = October 19, 2006 | access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date = ನವೆಂಬರ್ 5, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061105150432/http://www.hindu.com/2006/10/19/stories/2006101915420100.htm | url-status = dead }}</ref> Despite these incidents, both parties agreed to unconditionally attend ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ in Geneva on October 28–29.<ref name="car1">{{cite news | url = http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government | title = Sri Lanka - Tamil Tigers OK Talks With Sri Lanka: Tamil Tigers Agree to Unconditional Talks With Sri Lankan Government | work = BHARATHA MALLAWARACHI | publisher = Conflict and Religion | date = October 3, 2006 | access-date = ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 25, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090325181330/http://conflict-religion.boker.tv/news/conflicts/hinduism/sri_lanka_tamil_tigers_ok_talks_with_sri_lanka_tamil_tigers_agree_to_unconditional_talks_with_sri_lankan_government | url-status = dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ peace talks broke down due to disagreements over reopening of key A9 highway, which is link between Jaffna ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ controlled areas in south. While ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ wanted highway, which was closed following fierce battles in August, to be reopened, ಸರ್ಕಾರ refused, stating ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ would use it to collect tax from people passing through ಮತ್ತು would use it to launch further ಆಕ್ರಮಣs ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರ troops.<ref>{{cite news | url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/29/europe/EU_GEN_Switzerland_Sri_Lanka_Talks.php | title = Sri Lankan peace talks end in deadlock over road blockade |work =|publisher = International Herald tribune|date=October 28, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061104192937/http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/29/europe/EU_GEN_Switzerland_Sri_Lanka_Talks.php|archivedate=November 4, 2006}}</ref> Following dawn of new year, suspected [[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ]] cadres carried out two bus bombings in south of ದೇಶ, killing 21 ನಾಗರಿಕರ. News reports stated that attacks bore all hallmarks of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ attack.<ref name="an1">{{cite news | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL157334.htm| title =Fear and loathing in south Sri Lanka after bus bombs| work =Buddhika Weerasinghe|publisher = Reuters|date = January 8, 2007}}</ref> The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ condemned attacks ಮತ್ತು blamed ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ for carrying them out,<ref name="mcns1">''ಮೀಡಿಯಾ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ'', [http://www.nationalsecurity.lk/fullnews.php?id=3298 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲಿನ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಖಂಡಿಸಿತು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223055805/http://www.nationalsecurity.lk/fullnews.php?id=3298 |date=2007-02-23 }}.</ref> although ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ denied any involvement. Iqbal Athas, analyst for Jane's Defence Weekly commented that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ's targeting of ನಾಗರಿಕರ was cause for concern, ಮತ್ತು that further attacks ವಿರುದ್ಧ ನಾಗರಿಕರ couldn't be ruled out.<ref name="glp1">{{cite news| url =http://godlikeproductions.com/news/item.php?keyid=11224&category=1| title =Suspected suicide bomber attacks S. Lanka bus| work =Simon Gardner| publisher =Reuters| date =January 6, 2007}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Other analysts too expressed fears that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ attacks, which had largely been confined to ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ targets during ಕದನ ವಿರಾಮ period, may now increasingly target ನಾಗರಿಕರ as in earlier stages of ಸಂಘರ್ಷ. ===ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಳಿ=== {{Main|Eastern Theater of Eelam War IV}} {{See also|Operation Definite Victory}} ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ, ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೊದಮೊದಲು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿ ಆನಂತರ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಉತ್ತರಭಾಗದಿಂದಲೂ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜನರ ಮುಂದಿರಿಸಿದರು.<ref name="dm1"/> 35,000 ಜನರನ್ನು ಮಾನವ ಗುರಾಣಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾದ "ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ" ತಾನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="reuters-12/14/2006">{{cite news | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/COL298949.htm | title =Sri Lanka military vows to drive Tigers from east coast| work =|publisher = Reuters|date = December 14, 2006}}</ref> ಮುಂದೆ ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ಜನರು ಕೂಡ ಇದೇ ಗುರಿಯ ಪರವಾಗಿಮಾತನಾಡಿದರು.<ref name="iht-12/18/2006">{{cite news | url =http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Refugees.php | title =Fleeing Tamil refugees describe being held by separatists as Sri Lanka shelled camps| publisher = International Herald Tribune|date = December 18, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080205184839/http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Refugees.php|archivedate=February 5, 2008}}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 7, 2006ರಂದು ಈ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಗುರಿಗಳ ನಡುವೆ [[ವಹರಾಯ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ 45 ತಮಿಳು ಸಾಮಾನ್ಯರ ಹತ್ಯೆಯಾಯಿತು. ತದನಂತರ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 8, 2006ರಂದು ಪೂರ್ವದ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಲವಾದ [[ವಕರಾಯ್‌]]ಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವಿರುದ್ಧ ಬಟ್ಟಿಕೊಲೊವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ದಾಳಿಮಾಡಿತು,<ref name="Hindu-12/9/06">{{cite news|url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm|title = Heavy fighting in Sri Lanka's restive east, 13 injured|work = |publisher = The Hindu|date = December 9, 2006|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080222023439/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200612091430.htm|url-status = dead}}</ref> ಆದರೆ ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ, ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯರು ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು [[ಮುಂಗಾರು]] ಮಳೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿಲಾಯಿತು.<ref name="saloon-12/16/06">{{cite news | url =http://www.salon.com/wire/ap/archive.html?wire=D8M22IEO0.html | title =3,000 Tamils Flee to Escape Fighting| work =GEMUNU AMARASINGHE|publisher = The Hindu|date = December 16, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929141203/http://www.salon.com/wire/ap/archive.html?wire=D8M22IEO0.html|archivedate=September 29, 2007}}</ref> ನಂತರದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ನಡೆಯಬ್ದಹ್ಗುದಾಗಿದ್ದ ದಾಳಿಗೆ ಹೆದರಿ 20,000 ಸಾಮಾನ್ಯರು ವಾಕರೆಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಗುಳೆ ಹೊರಟರು. ಮಧ್ಯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯು ಹೊಸ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಜನವರಿ 19, 2007ರಂದು ವಾಕರ್‌ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೇನೆಯ ವಶವಾಯಿತು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಾಯುಸೇನೆ]]ಯು [[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ]]ಯ ನೌಕಾನೆಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಉತ್ತರ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಇಲ್ಲುಪ್ಪಯ್‌ಕಡವಯ್‌ ಎಂಬ ಜಾಗದ ಮೇಲೆದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಪದಹುಥುರಾಯ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 2, 2007ರಂದು 15 ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ಆರೋಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/02/sri_lankan_air_force_says_tamil_base_hit/ |title=Rebel base hit, says government|accessdate=2006-01-07 |work=Boston.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310024231/http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/02/sri_lankan_air_force_says_tamil_base_hit/|archivedate=2007-03-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf |format=PDF |title=Press release on 29 April 2006 SUBJECT: Air strikes violate the Ceasefire Agreement |accessdate=2007-03-02 |work=SLMM |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102927/http://www.slmm.lk/press_releases/statement%20-%20air%20strike.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸೇನೆಯು ಮೂರು ವಿವಿಧ ಜಾಗಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ವಕ್ತಾರ ಕೆಹೆಲಿಯ ರಂಬುಕ್‌ವೆಲ್ಲಾ "ವಾಕರೆಯ ಜನರನ್ನು ಭಯೋದ್ಪಾದಕರ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ವಾಕರೆ(ವಕರೈ)ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ತರದ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವದ ಹುಲಿಗಳೊಂದಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.<ref>{{cite news | url =http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4211 | title =Tigers admit fall of Vakarai | publisher =Asian Tribune | date =January 20, 2007 | access-date =ಆಗಸ್ಟ್ 10, 2021 | archive-date =ಜುಲೈ 26, 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180726040911/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4211 | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite news | url =http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4208 | title =Sri Lanka Security forces captured LTTE controlled Vaharai | publisher =Asian Tribune | date =January 19, 2007 | access-date =ಆಗಸ್ಟ್ 10, 2021 | archive-date =ಜುಲೈ 26, 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180726040919/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4208 | url-status =dead }}</ref> ಮಿಲಿಟರಿ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1, 2007ರಂದು ಬಟ್ಟಿಕಲೋವದಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯು ಆರು ಸಿಂಹಳೀಯ ಸುನಾಮಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಕೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿಯು ಆರೋಪಿಸಿತು.<ref name="smh-4/2/07">{{cite news | title=Sri Lanka says rebels killed aid workers | date=April 2, 2007 | url =http://www.smh.com.au/news/World/Sri-Lanka-says-rebels-killed-aid-workers/2007/04/02/1175366108841.html | work =Sydney Morning Herald | accessdate = 2007-04-22}}</ref><ref name="toi-4/2/07">{{cite news | title=Tamil Tigers kill 6 civilian workers in Lanka | date=2007-04-02 | url =http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/World/Rest_of_World/Tamil_Tigers_kill_6_civilian_workers_in_Lanka/articleshow/1842392.cms | work =Times of India | accessdate = 2007-04-22}}</ref> ಮಾರನೆಯ ದಿನ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪದವೃಂದವು ಅಂಪಾರಾದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿ ಬಾಂಬು ಸಿಡಿಸಿದರು, ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿನೇಳು ಜನರು ಹತರಾದರು.<ref name="bbc-4/2/07">{{cite news | title=Sri Lanka blast 'kills civilians' | date=2007-04-02 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6517167.stm | work =BBC | accessdate = 2007-04-22}}</ref><ref name="mod-bus-4/2/07">{{cite news | title=Seventeen persons killed, over two dozens injured- Ampara [4th Lead] | date=2007-04-02 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-04-22 | archive-date=2007-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070407165748/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070402_07 | url-status=dead }}</ref> ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಪಡೆ ಮತ್ತು ಕಮಾಂಡೋ ಘಟಕಗಳು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಕ್ಯಾಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು<ref name="ra-4/12/07" /> ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಸೇನೆಯು ಮಾರ್ಚ್‌ 28ರಂದು ಗೋಕಟುಗೊಲ್ಲಾ([[ಕೊಕ್ಕಡಿಚೋಲಯ್‌]])ದ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು<ref name="mod-kkd-3/28/07">{{cite news | title=Kokkadicholai LTTE base falls to SL Army | date=2007-03-28 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-04-22 | archive-date=2007-04-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070403180143/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070328_06 | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 12ರಂದು 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎ5 ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-a5-4/12/07">{{cite news | title=SL Army Troops gain complete control over the A-5 Main Road | date=2007-04-12 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-04-22 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927175656/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070411_07 | url-status=dead }}</ref> ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಮಡಕಲಪುವ(ಬಟ್ಟಿಕೊಲೊವ)ದ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾದ ತೊಪ್ಪಿಗಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಕೇವಲ 140 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾಡಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸೇನಾ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಒಂಭತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು 184 ಹುಲಿ ಕ್ಯಾಡರ್‌ಗಳು ಹತರಾದರೆಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="ra-4/12/07">{{cite news | title=Sri Lanka captures key highway in rebel territory | date=2007-04-12 | url =http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/s1895901.htm | work =Radio Australia | accessdate = 2007-04-22}}</ref> ===ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಳಿ (ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು). === {{Main|2008–2009 SLA Northern offensive}} ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು, ಆದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007ರ ನಂತರ ಹೋರಾಟದ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. During clashes in Forward Defence Lines, separating their forces, ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳು ಭಾರೀ ಫಿರಂಗಿಗಳ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು, ನಂತರ ಮಿಲಿಟರಿ ದಾಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7046629.stm | title = Sri Lanka on brink of all-out war | publisher = BBC News| date = October 16, 2007 | accessdate = 2007-12-31}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 22, 2007ರಂದು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಅಡಗುತಾಣಗಳಾಗಿದ್ದ ಉಯಿಲಂಕುಲಾಮಾ ಮತ್ತು ತಂಪಾನಯ್‌ಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-ma-12/22/07">{{cite news | title=LTTE defences in Mannar and Vavuniya fall to army; terrorists on the run with soaring casualties | date=December 22, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-12-31 | archive-date=2007-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071225110603/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071222_08 | url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29, 2007ರಂದು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇಯ ಬಿಗಿಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಮನ್ನಾರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪರಪ್ಪಕಂಡಲ್‌ಅನ್ನು ಸೇನೆಯು ಒತ್ತಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="mod-ma-12/29/07">{{cite news | title=SLA overruns LTTE stronghold: several LTTE leaders injured- Mannar | date=2007-12-29 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-12-31 | archive-date=2007-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071230211156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071229_04 | url-status=dead }}</ref><ref name="mod-ma-12/30/07">{{cite news | title=33 terrorists killed, 38 wounded: SLA overruns LTTE stronghold- Mannar | date=2007-12-30 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-12-31 | archive-date=2007-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071230220342/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_02 | url-status=dead }}</ref> ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆ.ಜೆ.ಸರತ್‌ ಫೋನ್ಸೆಕಾ ''[[ಸಂಡೇ ಅಬ್ಸರ್‌ವರ್‌]]'' ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ Forward Defence Lineಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವನ್ನಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರೆದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. 3,000 ಹುಲಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಒಳಗೆ ಅವರನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕಲು ಮಿಲಿಟರಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಹ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="mod-no-12/30/07">{{cite news | title=Wanni is surrounded on all prongs | date=December 30, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-12-31 | archive-date=2008-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080101155601/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071230_05 | url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ ಭೂಸೇನೆ, ವಾಯುಸೇನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಂದ ಬಂದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಅಷ್ಟು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೇನೆಯು ವನ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 5,000 ಹುಲಿ ಕ್ಯಾಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. The Commander of Army intended to shift current battles in Forward Defence Lines to decisive phase in August 2008. ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪ್ರಕಾರ 2008ರಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="autogenerated2">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Forces' Chiefs predict Tiger extinction in 2008 | date=2007-12-31 | publisher= | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 | work=Ministry of Defence | pages= | accessdate=2007-12-31 | language= | archive-date=2008-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080101155611/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071231_01 | url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 26, 2007ರಂದು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಾಯುಸೇನೆ]]ಯು ಜಯಂತಿನಗರದ ಬಂಕರ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ವಾಯು ದಾಳಿಯಿಂದ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ [[ವೆಲಿಪಿಲ್ಲಯ್‌ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌]] ತೀವ್ರ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆಂದು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಿಲಿಟರಿ]]ಯು ಹೇಳಿತು.<ref name="mod-vp-12/19/07">{{cite news | title=Prabhakaran injured in air attack | date=December 19, 2007 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 | work=Ministry of Defence | accessdate=2007-12-26 | archive-date=2007-12-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071221192746/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20071219_05 | url-status=dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ನವೆಂಬರ್‌ 2, 2007ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ವಾಯುದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾದ [[ಎಸ್‌. ಪಿ. ತಮಿಳ್‌ಸೆಲ್ವನ್‌]] ಹತ್ಯೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7074450.stm | title = Senior Tamil Tiger leader killed | publisher = BBC News| date = November 2, 2007 | accessdate = 2007-12-31}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಾಯುಸೇನೆಯು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಎಲ್ಲ ನಾಯಕರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಶಪಥಮಾಡಿತು.<ref name="autogenerated2" /> ಒಂದು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ-ಪರ ಜಾಲತಾಣವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಜನವರಿ 5, 2008ರಂದು ಶಂಕಿತ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇನಾ Deep Penetration ಘಟಕ ನಡೆಸಿದ [[ಕ್ಲೇಮೋರ್‌ ಗಣಿ]] ambushಯಿಂದ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮಿಲಿಟರಿ Intelligence ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕರ್ನಲ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಹತ್ಯೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7173679.stm | title = Tamil intelligence chief killed | publisher = BBC News| date = January 6, 2008 | accessdate = 2008-01-06}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=24197 | title = LTTE's Head of Military Intelligence killed in Claymore ambush | publisher = [[TamilNet]]| date = January 6, 2008 | accessdate = 2008-01-06}}</ref> ==ಯುದ್ಧವಿರಾಮವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಲಾವಧಿ == {{Prose|section|date=September 2009}} ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಯುದ್ಧವಿರಾಮ ಒಪ್ವಂದವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಿತು.<ref name="afp">{{cite news | url=http://www.france24.com/france24Public/en/archives/news/world/20080102-sri-lanka-tamil-tiger-cease-fire-end.php | title = Government ends ceasefire with Tamil Tigers| publisher = Agence France Presse|date = January 2, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205104725/http://www.france24.com/france24Public/en/archives/news/world/20080102-sri-lanka-tamil-tiger-cease-fire-end.php|archivedate=December 5, 2008}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29, 2007ರಂದು defense secretary [[ಗೊಟಭಯ ರಾಜಪಕ್ಷ]]ರು ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಬೇಡಿಕೆಯ ನಡುವೆಯೇ ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="Daily">{{cite news|url = http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp|title = Ban LTTE, end truce|work = |publisher = Daily News|date = December 29, 2007|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20071231054702/http://www.dailynews.lk/2007/12/29/sec01.asp|url-status = dead}}</ref> ದಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌,<ref name="State">{{cite news | url= http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/98381.htm/ | title = Government of Sri Lanka’s Withdrawal from Ceasefire Agreement |publisher = U.S. Department of State|date = January 3, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080104214927/http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/98381.htm/|archivedate=January 4, 2008}}</ref> ಕೆನಡಾ,<ref name="Foreign">{{cite news|url = http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2|title = Statement on the possible escalation of violence in sri lanka|publisher = Foreign Affairs and International Trade Canada|date = January 3, 2008|access-date = ಜೂನ್ 22, 2010|archive-date = ಜನವರಿ 7, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080107090421/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&Language=E&publication_id=385729&docnumber=2|url-status = dead}}</ref> ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ<ref name="Ministry">{{cite news | url= http://www.regjeringen.no/en/dep/ud/Press-Contacts/News/2008/Norway-regrets-the-Government-of-Sri-Lan.html?id=495581 | title = Norway regrets the Government of Sri Lanka’s decision to terminate the 2002 ceasefire agreement| work =|publisher = Ministry of Foreign Affairs|date = January 2, 2008}}</ref> ಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. ನೆರೆಯ ಭಾರತವು ಕೂಡ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಯುದ್ಧವಿರಾಮವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.<ref name="India">{{cite news | url= http://mea.gov.in/pressbriefing/2008/01/04pb01.htm | title = In response to questions about Sri Lankan Government’s abrogation of Ceasefire Agreement of 2002, Official Spokesperson said:| publisher = Ministry of External Affairs, India|date = January 4, 2008}}</ref> ಜನವರಿ 10, 2008ರಂದು ಹುಲಿಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಹೊಸಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ಬಿ.ನಾಡೇಸನ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಆತನ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡದೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧವಿರಾಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಕಾರಣ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಗೆ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಶಾಭಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಯುದ್ಧವಿರಾಮದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲಂಅನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರೂಪಾಯಿಗೆ ಹದಿನಾರಣೆಯಷ್ಟು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದೂ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯು ಹೇಳಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿರುವ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.<ref name="bbc">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7180761.stm | title = Tamil Tigers in ceasefire appeal | publisher = BBC |date = January 10, 2008 | accessdate=January 4, 2010}}</ref><ref name="cfa">{{cite news | url= http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=24249 | title = LTTE requests Norway to continue facilitation, urges IC's support for Tamil rights | publisher = TamilNet |date = January 10, 2008}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23, 2008ರಂದು troops manning [[Muhamalai Forward Defence Line]] attempted to open third front ಮತ್ತು ಜಫ್ನಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಿಂದ [[ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ 185 ಜನರ ಹತ್ಯೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="apr2308">{{cite news | url= http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/23/srilanka.battle/index.html | title= Sources: Tigers' feint kills 100 Sri Lanka troops | publisher= CNN | date= April 23, 2008 | access-date= ಜೂನ್ 22, 2010 | archive-date= ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230411090205/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/23/srilanka.battle/index.html | url-status= dead }}</ref> ಮೇ 9, 2008ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯ ಅಡಂಪನ್‌ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜೂನ್‌‍ 30, 2008ರಂದು ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಎ ತಂಡಗಳು ಪೆರಿಯಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಮನ್ನಾರ್‌ battlefrontಅನ್ನು ವವುನಿಯಾ battlefront ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಬಿಟ್ಟವು.<ref name="mod-ma-07/01/08">{{cite news | title=Wanni liberation enters decisive phase; Two warfronts linked up | date=July 1, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-07-01 | archive-date=2008-07-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080704114119/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080701_01 | url-status=dead }}</ref> ಜುಲೈ 16, 2008ರಂದು, ದ್ವೀಪದ ವಾಯವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ನೆಲೆಯಾದ [[ವಿಡಟ್ಟಲ್‌ಟಿವು]] ನಗರವನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-ma-07/16/08">{{cite news | title =Vidattaltivu Liberated; terrorists suffer fatal blow | date =July 16, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 | work =Ministry of Defence | accessdate =2008-07-16 | archive-date =2008-07-18 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080718234304/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080716_03 | url-status =dead }}</ref> ಜುಲೈ 20, 2008ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯು ಇಲುಪ್ಪೈಕಡವೈ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-ma-07/20/08">{{cite news | title=Troops Liberate Illuppaikkadavai | date=July 20, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-07-20 | archive-date=2008-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080722223609/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080720_02 | url-status=dead }}</ref> [[ಕೊಲೊಂಬೋ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ [[ಸಾರ್ಕ್‌]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ 15ನೇ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಜುಲೈ 28ರಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌ 4ರವರೆಗೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧವಿರಾಮ ಘೋಷಿಸುವುದಾಗಿ ಜುಲೈ 21, 2008ರಂದು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="dm 22/07/08">{{cite news | first=Jamila | last=Najmuddin | coauthors= | title=LTTE set to declare unilateral ceasefire | date=July 22, 2008 | publisher=Daily Mirror | url=http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 | accessdate=2008-07-22 | archive-date=2008-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080722223548/http://www.dailymirror.wijeya.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=21107 | url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅನಗತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು.<ref name="mod-ma-07/25/08">{{cite news | title=LTTE's ceasefire: Public relations or more? | date= July 25, 2008 | url =http://in.rediff.com/news/2008/jul/25guest2.htm | work =Rediff News | accessdate = 2008-08-04}}</ref> ===ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಸೇನಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== ಆಗಸ್ಟ್‌ 2, 2008ರಂದು [[ಮನ್ನಾರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಕಡೆಯ ಬಿಗಿಹಿಡಿತವಾದ ವೆಲ್ಲಾಂಕುಲಮ್‌ ನಗರವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇನೆಯ ವಶವಾಯಿತು.<ref name="mod-ma-08/02/08">{{cite news | title=Troops capture LTTE's last stronghold in Mannar District | date=August 2, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-08-02 | archive-date=2008-08-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080805155156/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080802_06 | url-status=dead }}</ref> ಇದರಿಂದ ಸೇನೆಯು ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮನ್ನಾರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಂತಾಯಿತು.<ref name="mod-ma-08/03/08">{{cite news | title=Sri Lanka Army captured Vellankulam – last bastion of Tigers in Mannar district | date=August 3, 2008 | url=http://www.asiantribune.com/?q=node/12554 | work=Asian Tribune | accessdate=2008-08-04 | archive-date=2018-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180323092800/http://www.asiantribune.com/?q=node%2F12554 | url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸೇನೆಯು ಮನ್ನಾರ್‌-ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ [[ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref>{{cite web |author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |title=Sri Lankan troops enter Tigers’ final frontier |publisher=Colombopage.com |date=2008-08-01 |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012213506/http://www.colombopage.com/archive_08/August1145347CH.html |url-status=dead }}</ref> defence ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ [[ಗೊಟಭಯ ರಾಜಪಕ್ಷ]] ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಬಿಗಿಹಿಡಿತವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |title=Sri Lanka Breaking News-Daily Mirror Online |publisher=Dailymirror.lk |date= |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909230842/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=23222 |url-status=dead }}</ref> ಸೇನೆಯು ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆಸಿದ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2, 2008ರಂದು [[ಮಲ್ಲಾವಿ]] ನಗರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-ma-09/02/08">{{cite news | title =LTTE's strategic bastion Mallavi falls to security forces | date =September 2, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 | work =Ministry of Defence | accessdate =2008-09-02 | archive-date =2008-09-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080906000010/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080902_07 | url-status =dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 9, 2008ರಂದು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯು [[ವಾಯುನಿಯ]] ವಾಯುನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ದಿಢೀರ್‌ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು,ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವುಗಳಾದವು ಎಂದು ಸೇನೆಯು ಹೇಳಿದರೆ ಪ್ರತಿರೋಧಿಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="mod-va-09/09/08">{{cite news | title=Security Forces crush major terror attack at Vavuniya | date=September 9, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-09-09 | archive-date=2008-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911203435/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080909_02 | url-status=dead }}</ref><ref name="mod-tn-09/09/08">{{cite news | title=Mission on Vanni SF HQ successful, Tiger aircrafts safe - LTTE | date=September 9, 2008 | url =http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=26876 | work =TamilNet | accessdate = 2008-09-10}}</ref><ref name="mod-bbc-09/10/08">{{cite news | title=Sri Lanka jets attack rebel base | date=September 10, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7607610.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-09-10}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2008ರಂದು ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಅಕ್ಕರಯಂಕುಲಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಕದನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="mod-ki-09/15/08">{{cite news | title =Fierce gun battle in Akkarayankulam, 18 terrorists killed, many injured | date =September 15, 2008 | url =http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 | work =Ministry of Defence | accessdate =2008-09-15 | archive-date =2008-09-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080916015734/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20080915_05 | url-status =dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 3, 2008ರಂದು ಯುಎನ್‌ ಯೇಡ್‌ನ 650 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಆಹಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತ 51 ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಸರಕನ್ನು ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಹತ್ತಿರತ್ತಿರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊರಟುಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="mod-bbc-10/03/08">{{cite news | title=Civilians flee Tamil Tiger centre | date=October 10, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7651232.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-10-03}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6, 2008ರಂದು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತ ಮೇಜರ್‌ ಜೆನರಲ್‌ [[ಜನಕ ಪೆರೇರ]]ರವರು ಇತರ 26 ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಸರ್ಕಾರವು [[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ]]ಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಹಾಕಿತು. ಈ ನಡುವೆ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ {{convert|2|km|mi|abbr=on}} ತಮ್ಮ ತಂಡಗಳು ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿಯ ಹುಲಿಗಳ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದ ಒಳಗೇ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ.<ref name="mod-bbc-10/06/08">{{cite news | title = Suicide blast hits Sri Lanka town | date=October 6, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7653945.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-10-06}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 17, 2008ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇನೆ ಮನ್ನಾರ್‌-ಪೂನಾರಿನ್‌ (ಎ-32) ಉತ್ತರ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಕಡಿದು ಹಾಕಿತು, ಇದರಿಂದ ವಾಯವ್ಯ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ [[ಕಡಲು ಹುಲಿ]]ಯ ಕಡೆಯ ಬಿಗಿಹಿಡಿತವಾಗಿದ್ದ ನಚ್ಚಿಕುಡವನ್ನು ಸೇನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆಯಿತು.<ref name="mod-ki-10/17/08">{{cite news | title=Troops encircle Nachchikudha; LTTE on the verge of losing Sea Tiger stronghold | date=October 17, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-10-17 | archive-date=2008-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081020031941/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081017_07 | url-status=dead }}</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದ 200,000 ನಾಗರಿಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಸಂಚಕಾರ ಬಂದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ಸಂಧಾನಗಳ ನಿಷ್ಠೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಂದೇಹಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೇ ಆಗಲಿ ಭಾರತವೇ ಆಗಲಿ ಯುದ್ಧವಿರಾಮದ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="mod-bbc-10/17/08-2">{{cite news | title=West urged not to ignore Sri Lanka | date=October 17, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7676839.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-10-18}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 28, 2008ರಂದು ಕಿಲಿನೊಚ್ಚಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇನೆಯು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇಯ ನಚ್ಚಿಕೊಡದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕೊತ್ತಲದ ಮೇಲೆ ಅಂತಿಮ ದಾಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮಾರನೆಯ ದಿನವೇ ಅದು ಸೈನ್ಯದ ವಶವಾಯಿತು.<ref name="mod-ki-10/28/08">{{cite news | title=SLA crush LTTE defences: fall of Nachchikuda imminent | date=October 28, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-10-28 | archive-date=2008-10-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081031072110/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081028_08 | url-status=dead }}</ref><ref name="mod-ki-10/29/08">{{cite news | title=Nachchikuda falls to troops - Kilinochchi | date=October 29, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-10-29 | archive-date=2008-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081101061848/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081029_08 | url-status=dead }}</ref> ನಂತರ, ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯ ಪಡೆ 1 ಪೂನೆರಿನ್‌ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತ ಕಿರಂಚಿ, ಪಾಲವಿ, ವೆರವಿಲ್, ವಲಯ್‌ಪಡು ಮತ್ತು ಡೆವಿಲ್ಸ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="mod-ki-11/11/08">{{cite news | title=Heavy fighting at Wanni fronts; Troops recover 9 LTTE bodies | date=November 11, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-11-11 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510102849/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081111_11 | url-status=dead }}</ref><ref name="mod-bbc-11/11/08">{{cite news | title=Tamil Tiger 'strong point taken' | date=November 11, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7722705.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-11-12}}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 15, 2008ರಂದು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯ ಪಡೆ 1ರ ತಂಡವು [[ಪೂನೆರಿನ್‌]]ನ ತಮಿಳುಹುಲಿ ಬಿಗಿಹಿಡಿತದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref name="mod-bbc-11/15/08">{{cite news | title=Sri Lanka army 'takes Tiger base' | date=2008-11-15 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7730850.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-11-15}}</ref><ref name="mod-ki-11/15/08">{{cite news | title=Mop up operations in progress in Pooneryn salient; Air Force comes to troops assistance | date=November 15, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-11-16 | archive-date=2008-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081201171559/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081115_04 | url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 3, 2008ರಂದು, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಜಾಫ್ನಾ–ಕ್ಯಾಂಡಿ (ಎ-9) ರಸ್ತೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯ ಪಡೆ 3ಅನ್ನು ಮಂಕಲುಮ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="mod-mu-11/03/08">{{cite news | title=Army Task Force 3 comes into action; pounds LTTE positions in Mankulam | date=November 3, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-11-03 | archive-date=2008-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081106110927/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081103_05 | url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 17, 2008ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇನಾ ತಂಡಗಳು [[ಮಂಕುಲಮ್‌]] ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="mod-mu-11/17/08">{{cite news | title=Troops overrun Mankulama: LTTE flee amidst heavy casualties- Mullaittivu | date=November 17, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-11-22 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510103335/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081117_06 | url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 4, 2008ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇನೆಯು ಮುಲ್ಲೈಟಿವು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಪಿಲ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref name="mod-bbc-12/05/08">{{cite news | title=S Lanka army 'enters rebel town' | date=December 5, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7766378.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-12-06}}</ref><ref name="mod-mu-12/04/08">{{cite news | title=59 Div troops enter Alampil sea tiger bastion | date=December 4, 2008 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 | work=Ministry of Defence | accessdate=2008-12-06 | archive-date=2008-12-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081205131234/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20081204_03 | url-status=dead }}</ref> ===Fall of Kilinochchi ಮತ್ತು subsequent events=== {{Main|Battle of Kilinochchi (2008–2009)}} ಒಪ್ಪಂದing to ಶ್ರೀಲಂಕಾದ Army, attack on Kilinochchi started on November 23, 2008. Troops were attacking rebels' defences from ಮೂರು directions.<ref name="mod-bbc-11/24/08">{{cite news | title=S Lanka attack on rebel 'capital' | date=November 24, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7745162.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-11-24}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ offered stiff resistance, ಮತ್ತು prolonged attack resulted in heavy casualties on both sides.<ref name="mod-bbc-12/17/08">{{cite news | title='Many dead' in Sri Lanka battles | date=December 17, 2008 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7786183.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-12-26}}</ref> Not until January 1, 2009, were SLA troops able to capture [[Paranthan]], which is located to ಉತ್ತರ of Kilinochchi along A-9 route. ಒಪ್ಪಂದing to unnamed defence observers, fall of Paranthan isolated southern periphery of Elephant Pass ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ foothold ಮತ್ತು also exposed ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ's main fortification at Kilinochchi.<ref name="mod-ki-01/01/09">{{cite news | title=Paranthan LTTE garrison captured: Troops make headway at Wanni battles | date=January 1, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-01-06 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510103220/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090101_01 | url-status=dead }}</ref> On January 2, 2009, President of ಶ್ರೀಲಂಕಾ, [[Mahinda Rajapaksa]], announced that troops had captured Kilinochchi, which rebels had used for over decade as their de facto administrative capital.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/01/03/stories/2009010357740100.htm |title=Kilinochchi captured in devastating blow to LTTE |publisher=Hindu.com |date= |accessdate=2009-05-17}}</ref> It was noted that loss of Killinochchi had caused substantial dent in ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ's image as capable, ruthless terrorist group.<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-01/03/content_10596928.htm |title=The fall of rebel headquarters: what does it hold for Sri Lanka? |publisher=News.xinhuanet.com |date=2009-01-03 |accessdate=2009-05-17}}</ref> The fall of Kilinochchi to ಶ್ರೀಲಂಕಾದ troops was celebrated by fire crackers throughout ದ್ವೀಪ. It was also stated that after fall of Kilinochchi ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ was likely to collapse before long under unbearable ಸೇನೆ pressure on multiple fronts.<ref>[http://www.island.lk/2009/01/03/editorial.html ಜಾಗತಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಪತ್ತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624062509/http://www.island.lk/2009/01/03/editorial.html |date=2009-06-24 }}.</ref> As of January 8, 2009, Tigers were abandoning their positions on Jaffna peninsula to make last stand in jungles of [[Mullaitivu]], their last main base.<ref name="mod-bbc-01/08/09">{{cite news | title=Army 'takes more Tiger territory' | date=January 8, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7817110.stm | work =BBC News | accessdate = 2009-01-08}}</ref> The entire Jaffna peninsula was captured by ಶ್ರೀಲಂಕಾ Army by January 14, 2009.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&sid=aehebYR1I8gI&refer=india |title=Sri Lankan Military Seizes Last Rebel Base on Jaffna Peninsula |publisher=Bloomberg.com |date=2009-01-14 |accessdate=2009-05-17}}</ref> On January 25, 2009, SLA troops captured [[Mullaittivu]] town, last ತಮಿಳು ಹುಲಿ rebel stronghold.<ref name="mod-bbc-01/25/09">{{cite news | title=Last Tamil Tiger bastion 'taken' | date=January 25, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7849684.stm | work =BBC News | accessdate = 2009-01-25}}</ref><ref name="nytimes 2009/01/26">{{cite news | author = Somini Sepgupta |title = Sri Lankan Troops Take Last Rebel Stronghold |date = January 26, 2009 |publisher=New York Times |url = https://www.nytimes.com/2009/01/26/world/asia/26lanka.html?hp |accessdate = 2009-01-26 }}</ref> On February 3, 2009, United States, [[European Union]], [[Japan]] ಮತ್ತು [[Norway]] issued joint statement urging ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು to lay down their arms ಮತ್ತು end hostilities, as there was just short time before Tigers lost all territory still under their control.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7867743.stm ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಟೈಗರ್ಸ್ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಸಲು ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸಿದರು], ''ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್''.</ref> On February 5, 2009, ಸೇನೆ captured last [[Sea Tiger]] base in Chalai, reducing territory under rebel control to less than some 200&nbsp;km².<ref name="mod-mu-02/05/09">{{cite news | title=Army captures last sea tiger base & clears entire Visuamadu area | date=February 5, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-02-05 | archive-date=2009-02-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090227182635/http://defence.lk/new.asp?fname=20090205_08 | url-status=dead }}</ref> On February 20, 2009, two ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ planes on suicide mission attacked ಶ್ರೀಲಂಕಾದ capital [[ಕೊಲಂಬೊ]], killing 2 ಮತ್ತು wounding 45. Both planes were reportedly shot down by [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಯು ದಳ]] before they could damage intended targets which were Army Headquarters ಮತ್ತು main Airforce base.<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=Cricket&id=be92742a-93ec-45ae-8445-3255107d44ef&MatchID1=4932&TeamID1=7&TeamID2=8&MatchType1=1&SeriesID1=1247&PrimaryID=4932&Headline=LTTE+air+power+has+collapsed%3a+officials |title=LTTE air power has collapsed: officials |publisher=Hindustantimes.com |date=2009-02-23 |accessdate=2009-05-17 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | title=Tamil Tiger planes raid Colombo | date=February 20, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7902392.stm | work=BBC | accessdate = 2009-02-20 }}</ref> This stage of war has been marked by increased brutality ವಿರುದ್ಧ ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು rapidly mounting civilian casualties. On February 19, 2009, [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು Watch]] issued report accusing ಶ್ರೀಲಂಕಾದ army of "slaughtering" ನಾಗರಿಕರ during indiscriminate artillery attacks (including repeated shelling of hospitals) ಮತ್ತು calling on ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ to end its policy of "detaining displaced persons" in ಸೇನೆ-controlled internment camps. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು Watch also urged ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು to permit trapped ನಾಗರಿಕರ to leave war zone ಮತ್ತು to "stop shooting at those who try to flee".<ref name="hrw-2/19/08">[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/srilanka0209webwcover_0.pdf ಯುದ್ಧ ಸ್ಥಳಾಂತರ: ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವನ್ನಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಗರೀಕರ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂದನೆ ], ''ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಣೆ''. ಫೆಬ್ರುವರಿ 23, 2009.</ref> The [[UN]] was also concerned over condition of internally displaced persons ಮತ್ತು estimated that some 200,000 people were being squeezed into narrow 14&nbsp;square kilometre patch of land on coast in Vanni, which ಸರ್ಕಾರ had declared 'no-fire zone'.<ref name="un-2/27/08">[https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30046&amp;Cr=sri+lanka&amp;Cr1= ತಿಕ್ಕಾಟಗಳಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ಸ್‌ರ ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಬಗ್ಗೆ ಕದನ ಯುಎನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಾಳಜಿತೋರಿದರು.], ''ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್''.. ಫೆಬ್ರುವರಿ 23, 2009.</ref> On March 26, 2009, ಸೇನೆ clಗುರಿed that there was only one square kilometre left in ತಮಿಳು ಹುಲಿ control outside no-fire zone. Less than three years ago, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ controlled 15,000&nbsp;km². ರಾಜಕೀಯ pressure was placed on Mahinda Rajapaksa to find ರಾಜಕೀಯ solution to ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು he called for meeting with parliamentarians allied with Tigers, but they refused until ಸರ್ಕಾರ resolved humanitarian crisis faced by ನಾಗರಿಕರ trapped in fighting.<ref>[http://ca.news.yahoo.com/s/reuters/090326/world/international_us_srilanka_war ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಕೊನೆಯ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಆಫ್ ಎಂದು ಹೇಳಿತು ಜೊತೆಗೆ ಟೈಗರ್ಸ್ ಸಮೀಪಿಸಿದರು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ===Fighting in 'no-fire zone'=== On April 5, 2009, SLA troops gained total control over entire area of Puthukkudiyirippu, pushing ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು into no-fire zone set up for ನಾಗರಿಕರ.<ref name="mod-mu-04/05/09">{{cite news | title=Troops unshackle LTTE grip on Puthukkudiyirippu: Over 250 terrorists killed | date=April 5, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-04-05 | archive-date=2009-04-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090408124001/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090405_04 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Army 'routs Tigers in north-east' | date=April 5, 2009 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7984184.stm | work=BBC | accessdate = 2009-04-05 }}</ref> On April 20, 2009, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ army captured {{Convert|3|km|adj=on|0}} long earth bund, built by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ on western border of no-fire zone, ಮತ್ತು rescued over 30,000 ನಾಗರಿಕರ who had been trapped at Puthumathalan ಮತ್ತು Amplalavanpokkani areas.<ref name="mod-mu-04/20/09">{{cite news | title=World's largest hostage rescue mission becomes success; over 30,000 rescued | date=April 20, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-04-20 | archive-date=2012-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120923171711/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090420_09 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Thousands flee Sri Lanka combat | date=April 20, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8007465.stm | work=BBC | accessdate = 2009-04-20 }}</ref> Meanwhile, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ accused ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ of killing about 1,000 ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು injuring many more during its latest ಸೇನೆ ಆಕ್ರಮಣ.<ref>{{cite news | title=Sri Lanka army 'killed civilians' | date=April 21, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8009459.stm | work=BBC | accessdate = 2009-04-21 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ has attacked fleeing ನಾಗರಿಕರ using suicide bomber ಮತ್ತು killing around 15 ನಾಗರಿಕರ. On April 21, 2009, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ troops reportedly launched ‘final assault’ ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, especially targeting its ನಾಯಕ, [[Vellupillai ಪ್ರಭಾಕರನ್‌]]. At same time, mass ತಮಿಳು exodus from 'no-fire zone' was under way.<ref>{{cite news | title=Final assault begins as LTTE vows to fight on | date=April 22, 2009 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/Final-assault-begins-as-LTTE-vows-to-fight-on/articleshow/4432129.cms | work=The Times of India | accessdate = 2009-04-22 }}</ref><ref>{{cite news | title=Mass Tamil exodus from rebel area | date=April 21, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8010818.stm | work=BBC | accessdate = 2009-04-22 }}</ref> On April 22, 2009, two senior ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸದಸ್ಯರುಗಳು (ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ media co-ordinator Velayuthan Thayanithi, alias Daya Master, ಮತ್ತು top interpreter Kumar Pancharathnam, alias George)<ref>[http://defence.lk/new.asp?fname=20090422_07 ದಯಾ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೇನೆ ಹುಡುಕಲು ನಿರಾಕರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426230549/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090422_07 |date=2009-04-26 }}.</ref> surrendered to advancing ಶ್ರೀಲಂಕಾದ army. This came as " rude shock" ಮತ್ತು major setback for rebel ನಾಯಕತ್ವ.<ref>{{cite news | title=Two key Tamil Tigers 'surrender'| date=April 22, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8012016.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-04-24 }}</ref> By April 25, 2009, area under ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ was reduced to 10&nbsp;km². While ತಮಿಳು exodus from 'no-fire zone' continued, [[UN]] estimated that around 6,500 ನಾಗರಿಕರ may have been killed ಮತ್ತು another 14,000 wounded between January 2009 ಮತ್ತು April 2009.<ref>{{cite news | title=Prabhakaran trapped in 10sqkm area:Lanka army| date=April 24, 2009 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/World/Prabhakaran-trapped-in-10sqkm-areaLanka-army/articleshow/4445465.cms | work=Times Of India| accessdate = 2009-04-24 }}</ref><ref>{{cite news | title=Sri Lanka rejects rebel ceasefire| date=April 27, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8019865.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-05-12 }}</ref> ಒಪ್ಪಂದing to BBC, land recaptured by army from rebels in past few months is totally depopulated ಮತ್ತು destruction is seen everywhere.<ref>{{cite news | title=Journey to Sri Lanka's frontline| date=April 25, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8017945.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-05-11 }}</ref> On April 29, 2009, Ministry of Defence aired interview called [http://defence.lk/new.asp?fname=HiddenReality Hidden Reality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502080311/http://www.defence.lk/new.asp?fname=HiddenReality |date=2009-05-02 }}, with Daya Master ಮತ್ತು George, of their experience ಮತ್ತು time in 'no-fire zone'. When asked why they had surrendered, both men stressed that rebels were shooting at ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು preventing them from escaping from 'no-fire zone' to safety in ಸರ್ಕಾರ-controlled areas. They also confirmed that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ were still abducting ಮತ್ತು conscripting children as young as 14 years old, ಮತ್ತು would fire at anyone who tried to resist. BBC news also reported that Tigers are forcefully recruiting young children ಮತ್ತು are stopping people from moving out to ಸರ್ಕಾರ-controlled areas.<ref>{{cite news|last=Natarajan |first=Swaminathan |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7985155.stm |title=World &#124; South Asia &#124; Sri Lanka civilians tell of war ordeal |publisher=BBC News |date=2009-04-06 |accessdate=2009-05-17}}</ref> On May 8, 2009, group of ಸ್ವಾತಂತ್ರ United Nations experts called on [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಭೆ]] to urgently set up international inquiry to address “critical” situation in ಶ್ರೀಲಂಕಾ amid fighting between Army ಮತ್ತು ತಮಿಳು rebels. ಒಪ್ಪಂದing to [[UN Office for Coordination of Humanitarian Affairs]] ([[OCHA]]), over 196,000 people fled ಸಂಘರ್ಷ zone, shrinking pocket of land on north-east coastline, where clashes continued between ಸರ್ಕಾರ troops ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ, while at least 50,000 people were still trapped there.<ref>{{cite news | title=Urgent international scrutiny needed in Sri Lanka, say UN rights experts | date=May 8, 2009 | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30740&Cr=Sri%20Lanka&Cr1= | work=UN | accessdate = 2009-05-11 }}</ref> Dr. V. Shanmugarajah, working in makeshift hospital in ಸಂಘರ್ಷ zone, made clಗುರಿ (which BBC stated was "impossible to verify") that at least 378 ನಾಗರಿಕರ were killed ಮತ್ತು another 1,122 hurt during heavy ಮತ್ತು lengthy shelling overnight on May 9, 2009. The ವ್ಯವಹಾರಿಕ stated that shelling came from territory controlled by ಶ್ರೀಲಂಕಾದ army. The Ministry of Health denied that there was ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಹಾರಿಕ with BBC source's name in ಸಂಘರ್ಷ zone. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ denied shelling 'no-fire zone', ಮತ್ತು attributed it to ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ. Videos were released to media of site ಮತ್ತು site was clearly affected by war.<ref>{{cite news | title='Steep rise' in Sri Lanka deaths | date=May 10, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8042341.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-05-10 }}</ref><ref name="mod-mu-05/12/09">{{cite news | title=BBC - What they do not wish to see | date=May 12, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2009-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090515011258/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090511_15 | url-status=dead }}</ref> A UN spokesman in ಕೊಲಂಬೊ, Gordon Weiss, said more than 100 children died during "large-scale killing of ನಾಗರಿಕರ" ಮತ್ತು described situation in northern ಶ್ರೀಲಂಕಾ as "bloodbath".<ref>{{cite news | title=UN mourns Sri Lanka 'bloodbath' | date=May 11, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8043169.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-05-11 }}</ref> [[UN Secretary-General]] Ban Ki-moon said he was appalled at killing of hundreds of ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನಾಗರಿಕರ caught in middle of hostilities between army ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ವಾದಿ ತಮಿಳು rebels over weekend. He voiced deep concern over continued use of heavy weapons in ಸಂಘರ್ಷ zone, but also stressed that “reckless disrespect shown by ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ for safety of ನಾಗರಿಕರ has led to thousands of people remaining trapped in area”.<ref>{{cite news | title=UN chief ‘appalled’ by weekend death toll in Sri Lankan conflict | date=May 11, 2009 | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30759&Cr=sri+lanka&Cr1= | work=UN | accessdate = 2009-05-12 }}</ref> On May 13, 2009, Dr. T. Varatharajah in Mullivaikal told BBC more than 50 people had died when two shells hit zone's main hospital compound. Sources in UN said they agreed with that figure ಮತ್ತು that 100 had been injured. A ಶ್ರೀಲಂಕಾದ technician working for [[International Committee of Red Cross]] was killed in shelling along with his mother, organisation said. US President Barack Obama urged ಶ್ರೀಲಂಕಾ to stop "indiscriminate shelling" of ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು urged ತಮಿಳು ಹುಲಿ rebels to lay down their arms.<ref>{{cite news | title=Tamil war zone hospital hit again | date=May 13, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8048087.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-05-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lankasrinews.com/view.php?2b34OXJ4a3df5Am34d0IOoM3a03O4BBa4d35TmA4e0d60Mmcce0ccYdZ2cce3lYo2e |title=SLA shells hospital again, several killed including doctor, ICRC worker |publisher=Lankasrinews.com |date= |accessdate=2009-05-17}}</ref> In unanimous statement UN Security ಸಭೆ "strongly condemned ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ for its continued use of ನಾಗರಿಕರ as human shields ಮತ್ತು acknowledged legitimate right of ಸರ್ಕಾರ of ಶ್ರೀಲಂಕಾ to combat terrorism”. At same time, ಸಭೆ ಸದಸ್ಯರುಗಳು “expressed deep concern at reports of continued use of heavy calibre weapons in areas with high concentrations of ನಾಗರಿಕರ, ಮತ್ತು expected ಸರ್ಕಾರ of ಶ್ರೀಲಂಕಾ to fulfil its commitment in this regard”.<ref>{{cite news | title=Security Council voices ‘grave’ concern over Sri Lanka humanitarian crisis | date=May 13, 2009 | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30785&Cr=sri+lanka&Cr1= | work=UN | accessdate = 2009-05-14 }}</ref> On May 16, 2009, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ troops broke through ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ defences ಮತ್ತು captured last section of coastline held by ತಮಿಳು ಹುಲಿ rebels. The army reported it was set to "clear" remaining rebel-held land within days.<ref>{{cite news | title=Sri Lanka army 'controls coast' | date=May 16, 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8053091.stm | work=BBC news | accessdate = 2009-05-16 }}</ref><ref name="mod-mu-05/16/09">{{cite news | title=Sri Lanka's coast free of terror; Army 58 Div links up with the 59 Div | date=May 16, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-05-16 | archive-date=2009-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180146/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_02 | url-status=dead }}</ref> Later ಸೇನೆ clಗುರಿed, allegedly citing intercepted ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ communication, that rebels are preparing for mass suicide after being effectively cut-off of escape routes.<ref name="mod-nfz-05/16/09">{{cite news | title=LTTE prepares for mass suicide; key terror leaders trapped | date=May 16, 2009 | url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 | work=Ministry of Defence | accessdate=2009-05-16 | archive-date=2009-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180152/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090516_08 | url-status=dead }}</ref> Some rebels have been reported to be blowing themselves up.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/may/17/tamil-tigers-surrender|title=Tamil Tigers announce plan to surrender|last=Chamberlain|first=Gethin|coauthors=David Batthy|date=17 May 2009|work=The Observer|accessdate=2009-05-17 | location=London}}</ref> ''[[The Times]]'' newspaper has reported, clಗುರಿing source within U.N., that as many as 20,000 ನಾಗರಿಕರ were killed in Safe Zone.<ref name="times">{{cite news | url= http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece | title= Slaughter in Sri Lanka | publisher= The Times | accessdate= 29 May 2009 | date= 29 May 2009 | location= London | archive-date= 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110429054611/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece | url-status= dead }}</ref> The paper further asserted that some of deaths were caused by ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು but most were as result of shelling by ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ. The UN had estimated that 6,500 ನಾಗರಿಕರ had been killed in three months to middle of April, while it has no ವ್ಯವಹಾರಿಕ figure after that date. ''The Times'' number asserts that death toll soared to 1,000 each day in final two weeks of war.<ref name="aljazeera">{{cite web | url= http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/05/200952964049285757.html | title = Sri Lanka fighting 'killed 20,000' | publisher= [[Al Jazeera]] | accessdate= 29 May 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> The UN says it has no confirmed estimates of civilian casualties ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ has denied ''Times' '' allegations.<ref name="bbc290509">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8073540.stm | title = Sri Lanka rejects deaths report | publisher= BBC News | accessdate= 29 May 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> ''The Guardian'' newspaper, quoting another U.N. ವ್ಯವಹಾರಿಕ, called Times' figure as "dangerous extrapolation". ''The Guardian'' also questioned many underlying assumptions of ''The Times''' figure.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/may/29/sri-lanka-casualties-united-nations |title=Sri Lanka death toll 'unacceptably high', says UN &#124; World news &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= May 29, 2009|accessdate=2009-05-30 | location=London}}</ref>''' '' The five doctors (Sivapalan, V. Shanmugaraja, Thurairaja Vartharaja, Sathyamoorthy ಮತ್ತು Ilancheliyan) who reported mass civilian casualties in final phase of ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ issued statements on 8 ಜುಲೈ 2009 recanting their reports.<ref name="bbc080709">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8141007.stm | title = S Lanka medics recant on deaths | publisher= [[BBC News]] | accessdate= 12 July 2009 | date = 8 July 2009 | author=Charles Haviland}}</ref> They said causulaty figures they released were exaggerated ಮತ್ತು were handed to them by [[ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು]]. They stated that between January 2009 ಮತ್ತು end of war in May 2009 some 600-700 ನಾಗರಿಕರ were killed ಮತ್ತು twice that number had been injured. This contradicts figures issued by international aid agencies: [[United Nations]] says that 6,500 were killed between late January ಮತ್ತು early April; ಮತ್ತು [[Red Cross]] evacuated 14,000 sick ಮತ್ತು injured people between mid-February ಮತ್ತು mid-May. The doctors also said that it was not true that hospital had been shelled on 2 February. ಆದಾಗ್ಯೂ, UN ಮತ್ತು Red Cross, both of whom had their own staff in Safe Zone, say that hospital was shelled ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ were killed.<ref name="bbc080709" /> The United Nations says it stands ಯಿಂದ its casualty figures.<ref name="bbc080709" /> [[Amnesty International]] says doctors' [[recantation]] lacks [[credibility]] because they have been detained for two months by ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ without access to [[lawyers]]; they face [[torture]], ill-treatment ಮತ್ತು other forms of [[duress]]; senior ಸರ್ಕಾರ officials have threatened doctors with serious charges, including [[treason]]; ಮತ್ತು because doctors' recent statements contradict independently verified [[facts]].<ref>{{cite web | url= https://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/015/2009/en/b25685b7-31d7-4056-ad7c-6e94c641cba1/asa370152009eng.html | title= ASA 37/015/2009 Sri Lanka: Statements by detained doctors underline need for independent inquiry | publisher= [[Amnesty International]] | accessdate= 12 July 2009 | date= 9 July 2009 | archive-date= 16 ಜುಲೈ 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090716194653/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/015/2009/en/b25685b7-31d7-4056-ad7c-6e94c641cba1/asa370152009eng.html | url-status= dead }}</ref> Amnesty says it remains concerned about doctors' safety. It has repeatedly called for ಸ್ವಾತಂತ್ರ inquiry into alleged [[war crimes]] committed ಯಿಂದ both sides. It has also urged all ಸ್ವಾತಂತ್ರ organisations, including UN ಮತ್ತು Red Cross, who collected information about final phase of war to release that information so that world knows truth about casualty figures ಮತ್ತು war crimes. ==ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯ== {{Wikinews|Sri Lankan president declares victory over rebels}} ===ಮೇ 16: ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ವಿಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು=== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಷ]] ಮೇ 16, 2009ರಂದು ವಿಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳದೇ ಹಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಯೋಧರ ತಂಡವು ಕೊನೆಯ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಪ್ರತಿರೋಧ ತಂಡವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ವೇಗವಾಗಿ ತೆರಳಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸಂಘಟನೆಯು ನುಚ್ಚು ನೂರಾಯಿತು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಯೋಧರ ತಂಡವು ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಪರಾರಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ 70 ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿತು. ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮುಖಂಡ [[ವೆಳ್ಳುಪಿಳ್ಳೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಕೋರರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ವಾಸ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ 2009ರ ಮೇ 17ರಂದು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದನು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="MSN news, Sunday, May 17, 2009">{{cite web | title = Is LTTE chief Prabhakaran dead? Yes, says Lanka govt | url = http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 | accessdate = 2009-05-17 | archive-date = 2009-05-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520011234/http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3016836 | url-status = dead }}</ref> ಇತರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮುಖಂಡರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.{{Citation needed|date=May 2009}} ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿಜಯದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ [[ಕೋಲಂಬೊ]]ದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಬ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.news.yahoo.com/s/ap/20090517/ap_on_re_as/as_sri_lanka_civil_war |title=Sri Lanka rebels concede defeat in civil war |publisher=News.yahoo.com |date= |accessdate=2009-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521161711/http://www.news.yahoo.com/s/ap/20090517/ap_on_re_as/as_sri_lanka_civil_war |archivedate=2009-05-21 |url-status=dead }}</ref> ===ಮೇ 17: ಟೈಗರ್ ಸಂಘಟನೆಯು ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು=== ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ದಂಗೆಕೋರರ ಮುಖಂಡನಾದ [[ಸೆಲ್ವರಸ ಪದ್ಮನಾಥನ್]] ಅವರ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಸಂಘಟನೆಯು 2009ರ ಮೇ 17ರಂದು ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಅವನು "ಈ ಯುದ್ಧವು ಕಹಿಯಾದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು..... ನಾವು ನಮ್ಮ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಯಬ್ಧಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೆವು. ನಮ್ಮ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಷಾದವೆಂದರೆ ಜೀವನದ ನಾಶ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಅದನ್ನು ದೀರ್ಘಾವದಿಯವರೆಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು.<ref name="correspondentscivil" /><ref>[https://www.nytimes.com/2009/05/19/world/asia/19lanka.html?pagewanted=2&amp;_r=1&amp;partner=rss&amp;emc=rss ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಸಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹೇಳಿತು] [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]], ಮೇ 18, 2009.</ref> ===ಮೇ 18: ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ ಸಾವಿಗೀಡಾದ ದಿನ=== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕ [[ವೇಳುಪಿಳ್ಳೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್]] 2009ರ ಮೇ 18ರಂದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಅರಣ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಕರನ್ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಸೇನೆಯು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿತ್ತರಗೊಂಡಿತು. ''ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'' ನಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಭಾಕರನ್ "... ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಒಂದು ಅಂಬುಲೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಪ್ತ ಸಹಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ-ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೆನೆಡ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹತನಾದನು. [[ಸೀ ಟೈಗರ್]] ಎಂಬ ನೌಕಾ ದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ [[ಕಲೋನಿಯಲ್ ಸಾಸೈ]] ಮತ್ತು ಆತನ ಗುಪ್ತಮಾಹಿತಿ ದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ [[ಪೊಟ್ಟು ಅಮ್ಮನ್]] ಕೂಡ ಈ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು" ಎಂದು ಬರೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Nelson |first=Dean |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/5343129/Sri-Lanka-Tamil-Tiger-leader-Velupillai-Prabhakaran-and-his-lieutenants-eliminated.html |title=Sri Lanka: Tamil Tiger leader Velupillai Prabhakaran and his lieutenants 'eliminated' |publisher=Telegraph |date=2009-05-18 |accessdate=2009-05-30 | location=London}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಜನರಲ್]] [[ಶರತ್ ಫೋನ್‌ಸೆಕಾ]] ಅವರು ಸೇನೆಯು ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು "ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಶವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಮಿಲಿಟರಿ ವಕ್ತಾರರಾದ [[ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್]] [[ಉದಯ ನಾನಾಯಕ್ಕರ]] ಅವರು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ 250 ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್‌ಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾಕರನ್ ಸಾವಿನ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8055015.stm |title=South Asia &#124; Sri Lanka's rebel leader 'killed' |publisher=BBC News |date=2009-05-19 |accessdate=2009-05-30}}</ref> ಅವರು ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ವಲಯದ ಒಳಗೆ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |title=Security News &#124; Sundayobserver.lk - Sri Lanka |publisher=Sundayobserver.lk |date=2009-05-17 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521095500/http://www.sundayobserver.lk/2009/05/17/sec04.asp |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಭಾಕರನ್ ಅವರ ಮೃತ ದೇಹವನ್ನು 2009ರ ಮೇ 19ರಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು [[ಜನರಲ್]] [[ಶರತ್ ಫೋನ್‌ಸೆಕಾ]] ಅವರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ್ದರು. [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್]] [[ಕಮಲ ಗುಣರತ್ನೆ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[53 ವಿಭಾಗ]]ದ ತಂಡದಿಂದ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಮೃತ ದೇಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |title=Prabhakaran's body found |publisher=Defence.lk |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522101554/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_03 |url-status=dead }}</ref> ===ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ=== ====ಶೀಲಂಕಾ==== [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ [[ರೆನಿಲ್ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆ]] 2009ರ ಮೇ 18ರಂದು ದೂರವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಹಿಂದ ರಾಜಪಕ್ಷಾ]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಅವರ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ವಿರುದ್ಧದ ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |title=Sri Lanka: Opposition Leader congratulates Sri Lanka President |publisher=Colombopage.com |date=2009-05-18 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521074242/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242653081CH.html |url-status=dead }}</ref> ಆ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್]] [[ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಗೋಮಿಸ್]] ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: {{quote|1=I congratulate His Excellency President Mahinda Rajapakse, President of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka, for his very courageous leadership and thank the Chiefs of the Defense outfit who supported him with deep commitment and self-sacrifice. I also offer my deepest sympathies to those who laid down their lives in battle and those innocent civilians killed, trapped in war. In a sense we could say that we have won the battle but the war is not ended. The war would end only on the day that we grow in nationhood realizing that we are all one people in one country with equal right. We have to realize the fact that we are a multi-ethnic, multi-religious and multi-cultural community. As such we are now left with the great task of nation- building forgetting our ethnic, political and religious differences. It is imperative that there be a political formula that will inspire confidence and promote a sense of belonging among the minority groups in the country. We have to leave the sad and bitter memories of the past three decades and look positively and optimistically towards the future in hope. All of us have to share the blame for our division and forgive each other. We should have the humility and wisdom to learn from the sad experiences of that past. It is then, and only then, that we could build nationhood that will bring true peace and prosperity to our beloved country - Sri Lanka. Let us always remember that united we will flourish but divided we will perish.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_15 |title=Archbishop congratulates Armed forces on the conclusion of war |publisher=Defence.lk |date=2009-05-18 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510102857/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090518_15 |url-status=dead }}</ref> }} ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಿಲಂಕಾದ [[ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯು ಅದರ ಆರನೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲಾಭವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref name="lbo-victorystocks">{{cite news | title=Sri Lankan stocks shoot up on war victory | date=2009-05-18 | url=http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 | work=Times Online | accessdate=2009-05-18 | archive-date=2011-05-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510014843/http://lbo.lk/fullstory.php?nid=491291415 | url-status=dead }}</ref> ====ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು==== {{Flag|United Nations}}- 2009ರ ಮೇ 19ರಂದು, [[ಜಿನೆವಾ]]ದ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾದ [[ಬಾನ್ ಕಿ-ಮೂನ್]] ಅವರು "ನಾನು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಉಪಸಂಹಾರದಿಂದಾಗಿ ಮಾದಾನಗೊಂಡಿದ್ದೆನೆ, ಆದರೆ ನಾನು ಹಲವಾರು ನಾಗರಿಕರು ಜೀವ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಬಹಳ ದುಖಿ:ತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಜನತೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಕೆಲಸ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೈ ಜೋಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಒಡೆದ ಕನ್ನಡಿಯಂತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಇಂದು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ಅನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಜಪಕ್ಸಾ ಹೇಳಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಆಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಜರ್ಜರಿತಗೊಂಡಿರುವ ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗದ ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಕೆಲಸವಾಗಬೇಕಿದೆ” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಾವು ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದಾಗಿಯೂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url= https://www.un.org/apps/sg/offthecuff.asp?nid=1291 | title= Geneva, 19 May 2009 - Joint Press Conference held by UN Secretary-General and World Health Organization Director-General, Margaret Chan | publisher= [[United Nations]] | accessdate= 19 May 2009 | date= 19 May 2009 | archive-date= 14 ಮೇ 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110514103546/http://www.un.org/apps/sg/offthecuff.asp?nid=1291 | url-status= dead }}</ref> {{Flag|European Union}} - 2009 ಮೇ 18ರಂದು ಬ್ರುಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿದ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. “ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಆದಷ್ಟು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಮ್ಮತವಾದ ರಾಜಕೀಯ ತೀರ್ಮಾನವೊಂದಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕೆಂದು” ಕರೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, “ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸರ್ವಸಮ್ಮತ ಒಪ್ಪಿಗೆ, ಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಜನಾಂಗದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು” ಕಿವಿಮಾತು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. “ಈ ಬಗೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಂಘರ್ಷಣಾಪೂರ್ವ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್.‌ “ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಿತಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.eu-un.europa.eu/articles/en/article_8730_en.htm | title = Summary: 18 May 2009, Brussels - Council of the European Union, 2942nd GENERAL AFFAIRS Council meeting, Conclusions on Sri Lanka | publisher= [[European Union]] | accessdate= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ದ ಟೈಮ್ಸ್‌ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23702375-details/WORLD:+Britain+sold+arms+to+Sri+Lanka+while+civil+war+raged/article.do |title=ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಕೆರಳಿದಾಗ ಬ್ರಿಟನ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು |access-date=2010-06-22 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614041448/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23702375-details/WORLD:+Britain+sold+arms+to+Sri+Lanka+while+civil+war+raged/article.do |url-status=dead }}</ref> ====ಇತರ ದೇಶಗಳು==== {{CAN}} - ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ [[ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಕೆನಾನ್]]‌, “ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಕೆನಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಕಳವಳವಿದೆ. ದಶಕಗಳಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಯುದ್ಧ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಬದುಕನ್ನೇ ಸರ್ವನಾಶಗೊಳಿಸಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವು-ನೋವುಗಳಿಗೆ ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಈ ಭೀಕರ ಅಂತಃಕಲಹದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗಿಗೂ ಸಂತಾಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಯುವಂತೆ ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಥದ್ದೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮರಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಶ್ರಿಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ನೆರವುಗಳನ್ನೂ ನೀಡಲು ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರ ಸಿದ್ಧವಿದೆ”<ref>{{cite web |url=http://w01.international.gc.ca/minpub/publication.aspx?publication_id=387175&lang=eng&docnum=135 |title=Department of Foreign Affairs and International Trade - Media Room - News Releases |publisher=W01.international.gc.ca |date=2009-03-25 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001090108/http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?lang=eng&publication_id=387175&docnum=135 |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. {{IND}} - 2009 ಮೇ 18 ರಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]], “[[ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ]] [[ಶ್ರೀ ಪ್ರಣಬ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]] ಅವರ ಜೊತೆ ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ಪರಮೋಚ್ಛ ನಾಯಕ ವೇಲುಪಿಳ್ಳೆ ಪ್ರಭಾಕರನ್‌ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುವುದರ ಮೂಲಕ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರತಿರೋಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಸಂತ್ರಸ್ತರಾಗಿರುವ ಜನತೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನೆಲೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರಿಗೆ ಪುನರ್ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಹಸನುಗೊಳಿಸುವ, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರಿಲಂಕಾದ ಜನತೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆ ಭಾರತ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬದುಕನ್ನು ದುರ್ಭರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಸಂಘರ್ಷವೊಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗಿದ್ದ ಸಂಗತಿಗಳ ಕಡೆ ಗಮನಕೊಡುವುದಕ್ಕಿದು ಸಕಾಲ. ಇದು, ತಮಿಳು ಜನಾಂಗವನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂವಿಧಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ತಮಿಳರು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವೂ ಸ್ವತಂತ್ರ, ನಿರ್ಭಯ ಹಾಗೂ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕು ನಡೆಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://meaindia.nic.in/ | title = Statement by the Official Spokesperson on Sri Lanka | publisher= [[Ministry of External Affairs (India)]] | accessdate= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> {{IRN}} - 2009 ಮೇ 19ರಂದು [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ]] [[ರೋಹಿತ ಬೊಗೊಲ್ಲಾಗಾಮಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇರಾನ್‌]]ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ [[ಮನೊಚೆಹ್ರ್ ಮೊಟ್ಟಕಿ]] ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಉಗ್ರವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗೆಲುವು ದಾಖಲಿಸಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರು]] ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಶ್ರೀಲಂಕಾದೊಂದಿಗೆ ಇರಾನ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸದಾಕಾಲ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಐಕ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ” ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾವು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ತಮ್ಮ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮುಗ್ದಾಂ ಮಾತನಾಡುವುದಾಗಿಯೂ ಅವರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇರಾನ್‌ ತನ್ನ ರೆಡ್‌ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್‌ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಹ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ನೆರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |title=Iran congratulates Sri Lanka on defeating terrorism |publisher=Defence.lk |date=2009-05-19 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523161801/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090519_11 |url-status=dead }}</ref> {{JPN}} - ಜಪಾನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಪ್ರಧಾನಿ]] ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ [[ತಾರೋ ಆಸೊ]] ಅವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಸ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದರೆನ್ನಲಾದ ದೂರವಾಣಿ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು, “ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಲಿಬರೇಶನ್‌ ಟೈಗರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಂ ಉಗ್ರ ಸಂಘಟನೆಯ ನಡುವಿನ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದಾರೆ” ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ “ಯುದ್ಧ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ನೆರವಿಗೆ ಧಾವಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಈಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವ ರಾಜಕೀಯ ನಡೆಗಳು ಕೂಡ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೇ ಗೋಚರಿಸುವಂತಿರಬೇಕು” ಎಂದು ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರಿಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ತಾವು ಬಯಸುವುದಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಅಂಥ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಜಪಾನ್‌ ಸಾಧ್ಯಾನುಸಾರ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವುದಾಗಿಯೂ ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |title=Japan PM welcomes end of Sri Lanka war |publisher=Lanka Business Online |date=2009-05-19 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511135304/http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=1503900039 |url-status=dead }}</ref> {{MDV}} - [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾದ [[ಮಹಮದ್‌ ನಶೀದ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾದ [[ಮಹಮದ್‌ ವಹೀದ್‌ ಹಸನ್]]‌ ಕೂಡ ದಶಕಗಳ ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಕ್ಕೆ ಇತಿಶ್ರಿ ಹಾಡಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಂಡ ಯಶಸ್ಸು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನತೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಹಾರೈಕೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪರವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಜನತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ”ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |author=Miadhu News |url=http://miadhu.com.mv/news.php?id=10177 |title=President congratulates Sri Lankan President on ending civil war |publisher=Miadhu.com.mv |date=2009-05-19 |accessdate=2009-05-30 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> “ಶ್ರಿಲಂಕಾ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ತರ ಸಂದರ್ಭ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ” ಎಂದೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.”<ref>{{cite web |url=http://www.minivannews.com/news_brief.php?id=6542 |title=Maldives News |publisher=Minivan News |date=2009-05-19 |accessdate=2009-05-30 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{NOR}} - ಈ ಕುರಿತು ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ [[ನಾರ್ವೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ]]ರಾದ [[ಜೋನಾಸ್‌ ಗಾಹ್ರ ಸ್ಟೋರ್]], “ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನತದೃಷ್ಟರ ಕುರಿತು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪವಿದೆ. ಯುದ್ಧ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಕುರಿತು ನಾವು ಸಹಕಾರ ನೀಡುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಆದಷ್ಟು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯಂತೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಸ್ಟೋರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |author=James Wray and Ulf Stabe |url=http://www.monstersandcritics.com/news/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |title=Norway urges Sri Lanka to aid refugees |publisher=Monsters and Critics |date=2009-05-19 |accessdate=2009-05-30 |archiveurl=https://archive.today/20120906132624/http://news.monstersandcritics.com/southasia/news/article_1478210.php/Norway_urges_Sri_Lanka_to_aid_refugees_ |archivedate=2012-09-06 |url-status=live }}</ref> {{PAK}} - ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಉಪಸಚಿವ [[ಹುಸೇನ್‌ ಎ.ಬೈಲಾ]] ಜೊತೆ ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ [[ನವಾಬ್‌ಜಾದಾ ಮಲಿಕ್ ಅಮದ್ ಖಾನ್]], “ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಮಹತ್ವದ ಜಯ”ವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಶುಭಾಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಹಾಗೂ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಐಕ್ಯತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮುಂದಿನ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ತಾನು ಬೇಷರತ್‌ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಾಗಿಯೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಚಿವರು ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹಾರೈಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಭಿನಂದನೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಸೆ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ರೋಹಿತ ಬೊಗೊಲ್ಲಾಗಾಮಾ ಅವರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಉಪಸಚಿವರಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |title=Pakistan felicitates Sri Lanka on 'great victory over terrorism' |publisher=Defence.lk |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529112727/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_02 |url-status=dead }}</ref> {{PHI}} - 2009 ಮೇ 22 ರಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ: “ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಗಳು ನಲೆಸಿದ್ದು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡು ಕೊಳ್ಳುವ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ನಾವು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಶಾಂತಿಯ ಫಲವನ್ನು ತಮಿಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯವೂ ಅನುಭವಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ಹೊಂದಿದೆ”.<ref>{{cite web |url=http://dfa.gov.ph/?p=5236 |title=On the End of Sri Lankan Civil War: Department of Foreign Affairs |publisher=Dfa.gov.ph |date=2009-05-22 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912175749/http://dfa.gov.ph/?p=5236 |url-status=dead }}</ref> {{RUS}} - “ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಉಗ್ರ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮಟ್ಟ ಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹಾರ್ಧಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ”, ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲಾಖೆ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. “ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದದ ವಿರುದ್ಧದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ರಷ್ಯಾ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಕಾಡಿದ್ದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬಹುದಾದ ಶಾಂತಿ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ದೃಢತೆಗೆ ಭರವಸೆಯಂತಿವೆ ಎಂದು ರಷ್ಯಾ ಭಾವಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/21/content_11409677.htm |title=Russia, Iran congratulate Sri Lanka on ending civil war_English_Xinhua |publisher=News.xinhuanet.com |date=2009-05-21 |accessdate=2009-05-30}}</ref> {{ZAF}} - ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಆಂತರಿಕ ಕಲಹದ ಕುರಿತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಉಪಸಚಿವ ಇಹ್ರಾಹಿಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅವರ ಮೂಲಕ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. “ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಕುರಿತು ದಕ್ಷಿಣಾ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಹಾಗೂ ಜಿನಿವಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಬೇಕು” ಎಂದು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಜರುಗಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೂ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. “2009 ಮೇ 19ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಸ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವಾನದ ದನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನೋವುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಹತಾಶೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಂತಿಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ನಮಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಸೌಹಾರ್ಧತೆ ಏರ್ಪಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ನಾವು ಬೇಷರತ್‌ ಬೆಂಬಲ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತೇವೆ”<ref>http://www.dfa.gov.za/docs/2009/sri0521.html</ref> {{SGP}} - ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ 2009 ಮೇ 29 ರಂದು ಜರುಗಿದ ಶಾಂಗ್ರಿ-ಲಾ ಮಾತುಕತೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ]] [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಯೆಒ]] [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ]] [[ರೋಹಿತ ಬೊಗೊಲ್ಲಾಗಾಮಾ]] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. “ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನಿರಾಳತೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಈ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಆ ದೇಶ ತೆತ್ತ ಕಂದಾಯ ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಹಾನಿಯಾಗಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಿರ್ಗತಿಕರಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ದೇಶದ ಯಾತನಾಮಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕಿಟಕಿ ಮುಚ್ಚುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಅವಕಾಶ ಮಾತ್ರ. ಇನ್ನು ದೇಶದ ದಶಕಗಳ ವೃಣವನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಸೌಹಾರ್ಧತೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಕಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಆದಷ್ಟು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು” ಎಂದು ಸಿಂಗಾಪುರ ಸರ್ಕಾರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.mfa.gov.sg/ | title = MFA Press Statement: The Situation in Sri Lanka - Sri Lankan Minister of Foreign Affairs Rohitha Bogollagama calls on Minister for Foreign Affairs George Yeo | publisher= [[Ministry of Foreign Affairs (Singapore)|Ministry of Foreign Affairs, Singapore]] | accessdate= 5 June 2009 | date = 29 May 2009}}</ref> ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ರೋಹಿತ ಬೊಗೊಲ್ಲಾಗಾಮಾ ಅವರನ್ನು ಜಾರ್ಜ್‌ ಯೆಒ ಅಭಿನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-22 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930033023/http://defence.lk/new.asp?fname=20090604_09 |url-status=dead }}</ref> {{SUI}} - 2009 ಮೇ 19 ರಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಿಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದೆ. ಆದರೂ, ಸ್ವಿಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ “ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಎಂಥದ್ದೇ ಸಂದರ್ಭವಿರಲಿ ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ” ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಸ್ವಿಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ. “ದ್ವೇಷ ಹಾಗೂ ಚಿತಾವಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸರ್ವರಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸೌಹಾರ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸ್ವಿಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಅನಿವಾಸಿಗಳು ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೊಡಿಸಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೂ, ಸೌಹಾರ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಬಹುಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.”<ref>{{cite web|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/recent/media/single.html?id=26978 |title=Media Release |publisher=Eda.admin.ch |date= |accessdate=2009-05-30}}</ref> {{TUR}} - ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಸ]] ಟರ್ಕಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಅಬ್ದುಲ್ಹ ಗುಲ್]]‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಟರ್ಕಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರ ಆ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ತಮ್ಮ ಸಮರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕುರಿತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಟರ್ಕಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಗುಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಲ್ಹ ಅವರು ಸಂತಸ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಾನವೀಯ ನೆರವು ನೀಡಲು ಟರ್ಕಿ ಸಿದ್ಧವಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ದೂರವಾಣಿ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.trtpersian.com/Haber/HaberDetay.aspx?HaberKodu=1c9a83c7-dc30-4e6c-aa40-95c53fb6281c | title = Sri Lanka'dan Gül'e Son Durum Bilgisi | publisher= [[TRT|TRT World]] | accessdate= 7 September 2009 | date = 19 May 2009}}</ref> {{UK}} - 2009 ಮೇ 19 ರಂದು [[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್]]‌ ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] [[ಡೇವಿಡ್‌ ಮಿಲಿಬಾಂಡ್‌]]: “ಮೇ 18ರಂದು ಲಂಕಾ ಪಡೆಗಳು ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಪಡೆಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಉಗ್ರ ಸಂಘಟನೆಯ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಕೊಂದಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮೇ 19ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನೆಮ್ಮದಿಗೆಡಿಸಿದ್ದ ಬರ್ಬರ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ತಮಿಳರು, ಸಿಂಹಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಕಲ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗಿದ್ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಶಾಂತಿಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಕಾಶವೊಂದು ಈಗ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮುಂದಿದೆ. ಈ ಅವಕಾಶ ಸದುಪಯೋಗವಾಗುವ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾವೀಗ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆ ಒಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಗೆಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೇ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ತೋರಬೇಕು” ಎಂದು ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ."<ref>{{cite web | url= http://www.fco.gov.uk/en/newsroom/latest-news/?view=PressS&id=18007087 | title= Written ministerial statement on Sri Lanka (19/05/2009) | publisher= [[Foreign and Commonwealth Office]] | accessdate= 22 May 2009 | date= 19 May 2009 | archiveurl= https://archive.today/20121228191241/https://www.gov.uk/government/announcements?departments%5B%5D=foreign-commonwealth-office | archivedate= 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 | url-status= dead }}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಹಾಗೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ [[ಲಾರ್ಡ್‌ ಮಲ್ಲೋಶ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]] ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಲಾರ್ಡ್‌ ನೆಸ್ಬಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ “ತಮಿಳು ಉಗ್ರರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 26 ವರ್ಷಗಳ ಭೀಭತ್ಸ ಕದನಕ್ಕೆ ಕೊನೆ ಹಾಡಿದ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಾವು ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದ್ದೇವೆ” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಲಾರ್ಡ್‌ ನೆಸ್ಬಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾ, ಲಾರ್ಡ್‌ ಮಲ್ಲೋಶ್‌ ಬ್ರೌನ್‌, “ಈ ಸಂದಿಗ್ಧಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರವೆಂಬುದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದೊಳಗಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಅಂಥದ್ದೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಜಪಕ್ಸ ಹೇಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬದನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ.” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದುವರಿದು ಮಾತನಾಡಿದ ಬ್ರೌನ್‌, “ಆದರೆ, ಈಗ ದೊರಕಿರುವ ಜಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮಾನವೀಯ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಮುತ್ಸದ್ಧಿತನವನ್ನು ತೋರಬೇಕು ಎಂದು ನಾವು ನಮ್ಮ ಆಶಯವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. “ಮೇ 17ರಂದು, ಪ್ರಧಾನಿಯವರು ಮಾನವೀಯ ಪರಿಹಾರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ œ5 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 ರ ಈಚೆಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ನಾವು ನೀಡಿದ ಮೊತ್ತ œ12.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅಷ್ಟಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮಾತನಾಡಿದ [[ಲಾರ್ಡ್‌ ನೆಸ್ಬಿ]], “ತಮಿಳು ಉಗ್ರರನ್ನು ಮಟ್ಟ ಹಾಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ ಅಭಿನಂದಿಸಿದೆಯೇ? ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಜಾಫ್ನಾದಿಂದ ’[[ಜನಾಂಗೀಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]]’ದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ 250,000 ತಮಿಳರು ಹಾಗೂ 100,000 ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪುನರ್ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ’ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ’ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕ್ಲೀಶೆಯನ್ನೇ ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯಾ? ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲವೇ?” ಎಂದು ಬ್ರೌನ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |title="British government congratulated President Rajapaksa for finishing off terrorists" - Lord Malloch Brown |publisher=Defence.lk |date=2009-05-22 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525104500/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090522_01 |url-status=dead }}</ref> {{USA}} - 2009 ಮೇ 18 ರಂದು ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯ ವಕ್ತಾರ ಐಯಾನ್‌ ಕೆಲ್ಲಿ: “ಸಮರ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಣಿತ ಜೀವಗಳ ನಾಶ ಹಾಗೂ ಅಮಾಯಕರ ಹತ್ಯೆ ಈಗಲಾದರೂ ಕೊನೆಯಾಯಿತಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರಾಳತೆ ನಮ್ಮದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತ ಅಪರಿಮಿತ ಗೌರವವನ್ನು ಅಂತರ್ಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಸುವರ್ಣಾವಕಾಶ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮುಂದಿದೆ. ತಮಿಳರನ್ನು, ಸಿಂಹಳಿಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹೊಸದೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಬೇಕಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ದಿನದೂಡುತ್ತಿರುವ 280,000 ನಾಗರಿಕರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಗುರುತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೂಡ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿದೆ. ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆಲ್ಲಾ ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಗಳಾಗಿರಬೇಕು”<ref>{{cite web | url= http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2009/05/123541.htm | title = Daily Press Briefing May 18, 2009 | publisher= [[United States Department of State]] | accessdate= 19 May 2009 | date = 18 May 2009}}</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಐಯಾನ್‌ ಕೆಲ್ಲಿ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ರಾಯಭಾರಿ]] [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಒ.ಬ್ಲೇಕ್‌]] ಜ್ಯೂನಿಯರ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ]] [[ರೋಹಿತ ಬೊಗೊಲ್ಲಾಗಾಮಾ]] ಅವರಿಗೆ 2009 ಮೇ 18ರಂದು ಕರೆ ಮಾಡಿ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಸಂತ್ರಸ್ತ ತಮಿಳು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮಾನವೀಯ ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |title='US will continue to support Sri Lanka's humanitarian relief efforts' says US Ambassador |publisher=Defence.lk |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522111614/http://defence.lk/new.asp?fname=20090519_07 |url-status=dead }}</ref> {{VNM}} - ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವಕ್ತಾರ ಲೇ ದುಂಗ್‌ ಅವರು 2009 ಮೇ 21ರಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಪತ್ರಕರ್ತರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ: "ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜೆಗಳ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಗೆಲುವನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗೆಲುವಿನಿಂದಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತು ಗಮನ ಹರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ದೃಢತೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಅವಶ್ಯವಿರುವ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಂತಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ."<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/tt_baochi/pbnfn/ns090522095256 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-22 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180000/http://www.mofa.gov.vn/en/tt_baochi/pbnfn/ns090522095256 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |title=Vietnam welcomes the victory of the Government and people of Sri Lanka |publisher=Defence.lk |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511194957/http://defence.lk/new.asp?fname=20090526_04 |url-status=dead }}</ref> ==2009 ಮೇ 18ರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ== * 12 ಮೇ 2006 [[ಅಂಪಾರಾ]]ದ [[ಕುಚಿಕುಡಿಚ್ಚಿರು]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ 3 ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತ್ತು.<ref name="detailed1">{{cite web |url=http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=500 |title=Sri Lanka Army - Defenders of the Nation |publisher=Army.lk |date=2009-05-20 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523092615/http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=500 |url-status=dead }}</ref> * 12 ಮೇ 2006 ಪೆರಿಯಾಪಿಳ್ಳುಮಲೈನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೈನಿಕರು 5 ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಉಗ್ರರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="detailed1" /> * 12 ಮೇ 2006 [[ಕಡವಾನ]] ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯ 10 ಜನ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಉಗ್ರರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=518 |title=Sri Lanka Army - Defenders of the Nation |publisher=Army.lk |date=2009-05-21 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526205616/http://www.army.lk/detailed.php?NewsId=518 |url-status=dead }}</ref> * 12 ಮೇ 2006 ಬ್ಯಾಟಿಕಲೊ ಪ್ರಾಂತದ ಕಳವಂಚಿಕುಡಿ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯ 11 ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಉಗ್ರರನ್ನು ಕೊಂದಿತ್ತು. ಐದು ಟಿ-56 ಬಂದೂಕುಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತು ಕ್ಲೇಮೋರ್ ಮೈನ್‌ಗಳು(ತಲಾ 15 ಕೆ.ಜಿ), ಎರಡು ಗ್ರೇನೇಡ್‌ಗಳು, ಮೂರು ಆಂಟಿ-ಪರ್ಸನಲ್‌ ಮೈನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |title=Commandos kill 11 LTTE infiltrators - Kalavanchchikudi |publisher=Defence.lk |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531055222/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090527_14 |url-status=dead }}</ref> * 5 ಜೂನ್‌ 2004 ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಪಡೆ (STF) ಆಂಪಾರದ ದರಂಪಾಲವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯ ಎರಡು ಶವಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |title=Troops recover more military equipments in search and clear operations |publisher=defence.lk |date=2009-06-08 |accessdate=2009-06-13 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609051315/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090606_01 |url-status=dead }}</ref> * 16 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 ಎಲ್‌ಟಿಟಿಈ ಸಂಘಟನೆಯ ಹೊಸ ನಾಯಕ [[ಸೆಲ್ವರಸ ಪದಮನಾಥನ್]]‌ ಅವರನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ ಕೊಲೊಂಬೋಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ==ಪರಿಣಾಮಗಳು== {{Main|Sri Lankan IDP camps}} President Rajapaksa also said ಸರ್ಕಾರ was committed to ರಾಜಕೀಯ solution, ಮತ್ತು for this purpose action would be taken based on 13th ತಿದ್ದುಪಡಿ to ಸಂವಿಧಾನ.<ref>{{cite web |url=http://defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |title=IDPs: Govt. already acting on agreed areas of priority - President to Ban Ki-moon |publisher=Defence.lk |date=2009-05-23 |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2009-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527085039/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090523_07 |url-status=dead }}</ref> The continuous defeats of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ had made its cadres abandon outfit in large numbers. Over 7,237 ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿs who had surrendered to ಸೇನೆ are now being rehabilitated at various rehabilitation centres. Among them are 1,601 females. The officials said over 2,379 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿs were identified by ಸೇನೆ. Among them are ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿs who volunteered to surrender to troops. Over 2,065 males said that they surrendered to troops at Forward Defence Lines as they were disillusioned with their ನಾಯಕತ್ವ. They had sensed historic defeat ಮತ್ತು realised that ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ cadres had to fight to protect life of ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ನಾಯಕ ಮತ್ತು not for ಈಳಮ್‌. The ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿs who surrendered are provided ಜೊತೆಗೆ facilities ಮತ್ತು most of them have been sent to rehabilitation camps. Since end of war, more than 5,000 ತಮಿಳು ಯುವಕs have been gathering at selected police stations in ಪೂರ್ವern ಪ್ರಾಂತ್ಯ for interviews to join police force as ಸರ್ಕಾರ has called for interviews. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ is planning to recruit 2,000 new police officers to department, especially for services in northern region of ದೇಶ.<ref>{{Cite web |url=http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-22 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513045725/http://www.colombopage.com/archive_091/May1242917634RA.html |url-status=dead }}</ref> == Humanitarian Impact == {{Main|Sri Lankan IDP camps}} Towards end of war, as ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ forces advanced deeper into ತಮಿಳು ಹುಲಿ controlled areas, international concern grew for fate of 350,000 ನಾಗರಿಕರ trapped.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/17/srilanka-tamil-tigers-trapped-civilians | work=The Guardian | location=London | title=Fears grow for trapped civilians as army advances on Tamil Tigers | first=Amelia | last=Gentleman | date=January 18, 2009 | accessdate=May 23, 2010}}</ref> On 21 January 2009, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ declared 32 square kilometers (12.4&nbsp;mi) ''Safe Zone'' located northwest of Puthukkudiviruppu, between A35 Highway ಮತ್ತು Chalai Lagoon. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಯು ದಳ]] aircraft dropped leaflets urging ನಾಗರಿಕರ to relocate to safe zone ಮತ್ತು wait until army could move them into safer locations. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ promised not to fire into area.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/22/sri-lanka-military | work=The Guardian | location=London | title=Military declares civilian safety zone in rebel area | date=January 22, 2009 | accessdate=May 23, 2010}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, only small numbers of ನಾಗರಿಕರ actually crossed into Safe Zone, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ, [[United Nations]], ಮತ್ತು [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು accused ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ of preventing ನಾಗರಿಕರ from leaving. The fighting eventually caused ನಾಗರಿಕರ to flee safe zone to narrow strip of land between [[Nanthi Kadal]] ಮತ್ತು ಭಾರತದ Ocean. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನಾ declared new 10 square kilometer (3.9 square mile) Safe Zone northwest of [[Mullativu]]on February 12. Over next three months, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ repeatedly attacked Safe Zone with aircraft ಮತ್ತು artillery to destroy last remnants of ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು trapped there. The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ clಗುರಿed that it was trying to hit ತಮಿಳು ಹುಲಿ positions, ಮತ್ತು clಗುರಿed that these raids started on February 15 ಮತ್ತು ended on April 19, day before Army breached ತಮಿಳು ಹುಲಿ defenses, ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ started to pour out.<ref>http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/05/20095141557222873.html</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, these attacks caused heavy damage.<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6201379.ece | work=The Times | location=London | title=Leaked UN satellite images show haven for Sri Lanka refugees was bombed | first=Jeremy | last=Page | date=May 1, 2009 | accessdate=May 23, 2010 | archive-date=ಮೇ 7, 2009 | archive-url=https://archive.today/20090507152057/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6201379.ece | url-status=dead }}</ref> Thousands of ನಾಗರಿಕರ were killed or injured, ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು reportedly held many as human shields.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/world/2009/apr/24/srilanka | work=The Guardian | location=London | title=Sri Lanka war toll near 6,500, UN report says | first=David | last=Pallister | date=April 24, 2009 | accessdate=May 23, 2010}}</ref> The final stages of war created 300,000 [[internally displaced persons]] (IDPs) who were transferred to camps in [[Vavuniya District]] ಮತ್ತು detained there ವಿರುದ್ಧ their will.<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/016/2009/en/5de112c8-c8d4-4c31-8144-2a69aa9fff58/asa370162009en.html|title=ASA 37/016/2009 Unlock the Camps in Sri Lanka: Safety and Dignity for the Displaced Now|publisher=[[Amnesty International]]|date=10 August 2009|accessdate=22 October 2009|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915234824/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA37/016/2009/en/5de112c8-c8d4-4c31-8144-2a69aa9fff58/asa370162009en.html|url-status=dead}}</ref> This, together with conditions inside camps, has attracted much criticism from inside ಮತ್ತು outside ಶ್ರೀಲಂಕಾ. The camps were surrounded ಯಿಂದ barbed wire, ಮತ್ತು internees attempting to escape were shot. The ಸರ್ಕಾರ has stated that it will release ನಾಗರಿಕರ from camps once it completes screening process to weed out ತಮಿಳು ಹುಲಿಗಳು hiding among ನಾಗರಿಕರ in camps, as well as demining operations.<ref>http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=6335&amp;I=3{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> On 7 May 2009 ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರ announced plans to resettle 80% of IDPs by end of 2009.<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/en/news/2009/10/19/sri-lanka-government-breaks-promises-displaced-can-go-home|title=Sri Lanka: Government Breaks Promises That Displaced Can Go Home|date=19 October 2009|publisher=[[Human Rights Watch]]|accessdate=22 October 2009}}</ref> After end of ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ President Rajapaksa gave assurances to foreign diplomats that bulk of IDPs would be resettled in ಒಪ್ಪಂದance with 180 day plan.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/ukfs_news/mobile/newsid_8060000/newsid_8061600/8061623.stm|title=Sri Lanka vows to resettle Tamils|date=21 May 2009|publisher=[[BBC News]]|accessdate=22 October 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.news.lk/index.php?option=com_content&task=view&id=9776&Itemid=44|title=India and Sri Lanka agree on IDP timetable, political solution |date=22 May 2009|publisher=The Official Government News Portal of Sri Lanka|accessdate=22 October 2009}}</ref> By 9 October 2009, after more than 150 days, less than 10% (27,000) of IDPs had been released or returned to their places of origin, with 250,000 still being held in camps.<ref>{{cite web|url=http://www.humanitarianinfo.org/srilanka_hpsl/Files/Situation%20Reports/Joint%20Humanitarian%20Update/Joint,_Joint%20Humanitarian%20Update%20-%2010.pdf|title=Report # 10: 26 September – 9 October 2009|date=9 October 2009|work=Joint Humanitarian Update: North East Sri Lanka|publisher=[[UN]] [[Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]]|accessdate=22 October 2009}}</ref> ==ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು== {{Main|2009 Tamil diaspora protests}} [[ತಮಿಳು diaspora]] ಸಮುದಾಯಗಳು around world have recently been actively protesting [[ತಮಿಳು]] civilian casualties in [[ಉತ್ತರern ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು war in general. Active protests have occurred in major ಮತ್ತು capital cities of [[ಭಾರತ]],<ref>[http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/554313/TamilNadu/2/20/2 ಮಲೇಷಿಯಾ ತಮಿಳರು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ "ಭಾರತದ ಸಹಾಯದ" ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825192307/http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/554313/TamilNadu/2/20/2 |date=2009-08-25 }} ಇಂಡೋಪಿಯಾ, 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009.</ref> [[Britain]],<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8043773.stm ತಮಿಳು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು ] [[ಬಿಬಿಸಿ]] 11 ಮೇ 2009.</ref> [[ಕೆನಡಾ]],<ref>{{cite news | title =Misguided Tamil protesters | date =2009-05-13 | url =http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1590422 | work =Martin Collacott | publisher =[[The National Post]] | accessdate =2009-05-13 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Australia, [[Norway]], [[Switzerland]], [[Denmark]], [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು United States. The collective objective of protests was to persuade world national ನಾಯಕs to stop ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು bring permanent ಕದನ ವಿರಾಮ with internationally coordinated diplomatic strategy. ==ಸಾವುನೋವುಗಳು== {{Main|Casualties of the Sri Lankan Civil War}} The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ was very costly, killing estimated 80,000-100,000 ಜನತೆ.<ref name="ABC200509" /> The deaths include 27,639 ತಮಿಳು fighters, more than 23,327 ಶ್ರೀಲಂಕಾದ soldiers ಮತ್ತು policemen, 1,155 ಭಾರತದ soldiers, ಮತ್ತು tens of thousands of ನಾಗರಿಕರ. Secretary of Defence Ministry [[Gotabhaya Rajapaksa]] said on interview with ರಾಜ್ಯ television that 23,790 ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನಾ personnel were killed since 1981 (it was not specified if police or other non-armed forces personnel were included in this particular figure). From August 2006 recapture of Mavil Aru reservoir until formal declaration of cessation of hostilities (on May 18), 6261 ಶ್ರೀಲಂಕಾದ soldiers were killed ಮತ್ತು 29,551 were wounded.<ref>{{cite web|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/victorys-price-6200-sri-lankan-troops-20090522-bi4f.html |title=Victory's price: 6,200 Sri Lankan troops |publisher=News.smh.com.au |date=2009-05-22 |accessdate=2009-05-30}}</ref> The ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ estimates that up to 22,000 ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿs were killed in last three years of ಸಂಘರ್ಷ.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/eda17636-4733-11de-923e-00144feabdc0.html?nclick_check=1 |title=/ UK - Sri Lankan army and Tamil Tiger death tolls reveal grim cost of years of civil war |publisher=Ft.com |date=2009-05-23 |accessdate=2009-05-30}}</ref> {{POV-section|date=May 2010}} The final five months of ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ saw heaviest civilian casualties. The [[UN]], based on credible witness evidence from aid agencies as well ನಾಗರಿಕರ evacuated from ''Safe Zone'' by sea, estimated that 6,500 ನಾಗರಿಕರ were killed ಮತ್ತು another 14,000 injured between mid-January 2009, when ''Safe Zone'' was ಮೊದಲ declared, ಮತ್ತು mid-April 2009.<ref name="TG240409">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/apr/24/srilanka|title=Sri Lanka war toll near 6,500, UN report says|author=David Pallister & Gethin Chamberlain|date=24 April 2009|publisher=[[The Guardian]], UK | location=London}}</ref><ref name="BBC270409">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8019865.stm|title=Sri Lanka rejects rebel ceasefire|date=27 April 2009|publisher=[[BBC News]]}}</ref> There are no ವ್ಯವಹಾರಿಕ casualty figures after this period but estimates of death toll for final four months of ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ (mid-January to mid-May) range from 15,000 to 20,000.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/may/29/sri-lanka-casualties-united-nations|title=Sri Lanka death toll 'unacceptably high', says UN|last=Chamberlain |first=Gethin|date=29 May 2009|publisher=[[The Guardian]], UK|accessdate=26 October 2009 | location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece|title=Slaughter in Sri Lanka|date=29 May 2009|publisher=[[The Times]], UK|accessdate=26 October 2009|location=London|archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429054611/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/leading_article/article6382706.ece|url-status=dead}}</ref> A [[US ರಾಜ್ಯ Department]] report has suggested that actual casualty figures were probably much higher than UN's estimates ಮತ್ತು that significant numbers of casualties weren't recorded.<ref name="State"/> A former UN ವ್ಯವಹಾರಿಕ has clಗುರಿed that up to 40,000 ನಾಗರಿಕರ may have been killed in final stages of ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ.<ref>{{cite news|last=Buncombe|first=Andrew|title= Up to 40,000 civilians 'died in Sri Lanka offensive'|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/up-to-40000-civilians-died-in-sri-lanka-offensive-1897865.html|accessdate=23 May 2010|newspaper=[[The Independent]]|date=12 February 2010 | location=London}}</ref> ==ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು== *[[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಕದನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಕಗ್ಗೊಲೆಗಳು]] *[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಯುಪಡೆಯು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಿಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ ]] *[[ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ತಮಿಳು ಈಳಮ್‌]] *[[ಸ್ವ-ಸಂಕಲ್ಪ]] *[[II ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ವಾಯುದಳ ಕದನದ ನಷ್ಟಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|3}} ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== {{Refbegin|3}} * ಬಾಲಸಿಂಗಮ್, ಅಡೆಲೆ: ''ದ ವಿಲ್ ಟು ಪ್ರೀಡಮ್ - ‌ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ರೆಸಿಸ್ಟನ್ಸ್''. ಫೇರ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 2ನೇಯ ಸಂಪುಟ. 2003, ISBN 1-903679-03-6. * ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕಾ, ಟಿ.ಡಿ.ಎಸ್.ಎ.: ''ವಾರ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಂಪುಟ II''. ಸ್ವಸ್ತಿಕಾ(ಪ್ರೈ.) ಲಿಮಿಟೆಡ್., ಕೊಲಂಬೊ 1998. * ದೀಕ್ಷಿತ್, ಜೆ.ಎನ್.: ''ಅಸೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಕೊಲಂಬೊ'', ISBN 81-220-0499-7. (1980ರ ಐಪಿಕೆ‌ಎಫ್ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.) * ಗಮೆಜ್,ಎಸ್. ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್, ಐ.ಬಿ.: ''ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಇನ್ ಕಂಟೆಪರರಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ''. ಸೇಜ್, ನವದೆಹಲಿ 1999. * ಗಮೆಜ್, ಎಸ್.: ''ಎಥ್ನಿಕ್ ಕಾನ್ಪ್ಲಿಕ್ಟ್, ಸ್ಟೇಟ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ನೇಶನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಘರ್ಷದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳು '', : ನೀಲ್ಸನ್, ಜಾನ್ ಪಿ. ಮತ್ತು ಮಲಿಕ್, ದೀಪಕ್: "ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು Fragmentation", ಮನೋಹರ್,ನವದೆಹಲಿ (ಮುಂಬರಲಿದೆ). * ಹೂಲೆ,ಆರ್., ಸೋಮಸುಂದರಂ, ಡಿ., ಶ್ರೀಥರನ್,ಕೆ, ಮತ್ತು ಥಿರನಾಗಮಾ, ಆರ್. ''ದ ಬ್ರೋಕನ್ ಪಾಮಾಯ್ರಾ - ದ ತಮಿಳ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಅಕೌಂಟ್ ''. ದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕ್ಲೆರ್‌ಮೌಂಟ್ 1990. (ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಿದೆ.)[http://www.uthr.org/BP/Content.htm ದ ಬ್ರೋಕನ್ Palmyra - ದ ತಮಿಳ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಅಕೌಂಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515072857/http://www.uthr.org/BP/Content.htm |date=2011-05-15 }}. * ಜಾನ್ಸನ್, ರಾಬರ್ಟ್: ''ಎ ರೀಜನ್ ಇನ್ ಥರ್ಮೊಯ್l''. ರಿಕ್ಟಿಯಾನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ 2005. (Covers ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.) * ನರಾಯನ ಸ್ವಾಮಿ, ಎಂ. ಆರ್.: '' ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ :ಫ್ರಾಮ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಟು ಗೆರಿಲ್ಲಾಸ್''. ಕೋನಾರ್ಕ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್; 3ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ. 2002, ISBN 81-220-0631-0. * ರಾಜಸಿಂಗಮ್,ಕೆ.ಟಿ.: ''ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ದ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ''. 2001-2002. (''ಏಷಿಯನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌'' ) ನಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಹಿಯಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು.[http://www.atimes.com/atimes/others/untold_story.html ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ದ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011103308/http://www.atimes.com/atimes/others/untold_story.html |date=2007-10-11 }}. * ''ವಾರ್ ಮತ್ತು ಪೀಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ವಿತ್ ಎ ಪೋಸ್ಟ್-ಅಕಾರ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಫ್ರಾಮ್ ಜಾಫ್ನಾ''. ISBN 955-26-0001-4 /ISBN 978-955-26-0001-2, [[ರೋಹನ್ ಗುಣರತ್ನಾ]] ರಿಂದ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ; 1 ಸಂಪುಟ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 1987),. * ''ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ವೆನ್ಶನ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ದ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದ ಭಾರತ'ಸ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್ ''. ISBN 955-95199-0-5/ ISBN 978-955-95199-0-4,[[ರೋಹನ್ ಗುಣರತ್ನಾ]] ರಿಂದ ಸೌತ್ ಏಷಿಯನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆನ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ (1993),. {{Refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== '''ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ''' *[http://www.defence.lk/ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ] *[http://www.peaceinsrilanka.org/ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ- ಇಲಾಖೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112015449/http://www.peaceinsrilanka.org/ |date=2006-01-12 }} *[http://www.ltteps.org/ ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ- ಇಲಾಖೆ] '''ನಕ್ಷೆಗಳು''' * [http://www.defence.lk/orbat/Default.asp ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ,ಯುದ್ಧ ಪ್ರಗತಿಯ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823094426/http://www.defence.lk/orbat/Default.asp |date=2009-08-23 }} * [http://www.lakdiva.org/army/digital_globe.html ಅಂತಿಮ ಸಂಘರ್ಷ ವಲಯದ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426044854/http://www.lakdiva.org/army/digital_globe.html |date=2009-04-26 }} * [http://www.cyberlk.com/defencemap/ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವ ರಕ್ಷಣಾ ನಕ್ಷೆ] '''ಸ್ವತಂತ್ರ ವರದಿ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್''' * [http://wsws.org/category/as-lanka.shtml ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಕವರೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122223029/http://wsws.org/category/as-lanka.shtml |date=2009-01-22 }} - ಹಲವಾರು ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ * [http://www.pact.lk/ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ (ಪಿಎಸಿಟಿ) - ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಘರ್ಷದ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523100752/http://pact.lk/ |date=2013-05-23 }} * [http://www.c-r.org/our-work/accord/sri-lanka/key-texts.php ಕಳೆದ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚನೆಯ ಒಪ್ಪಂದ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಂಧಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ] * [http://defencewire.blogspot.com/ ಶ್ರೀಲಂಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸೇನೆಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೇ] * [https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/srilanka0209webwcover_0.pdf ಯುದ್ಧ ಸ್ಥಳಾಂತರ: ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ ವನ್ನಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಗರೀಕರ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂದನೆ ],ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಣೆ '''ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ''' * [http://www.iss.europa.eu/nc/actualites/actualite/article/sri-lanka-what-role-for-the-eu/ ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ಇಯುಗೆ ಏನು ಪಾತ್ರ ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015040718/http://www.iss.europa.eu/nc/actualites/actualite/article/sri-lanka-what-role-for-the-eu/ |date=2009-10-15 }}, ಅಮೈಯಾ ಸ್ಯಾನ್‌ಚೆಜ್ ಕಾಸಿಸೆದೋರಿಂದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ,ಮೇ 2009, {1ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ {/1} {{Sri Lankan Civil War|state=expand}} {{Armed Conflicts Involving Sri Lanka}} {{Sri Lanka topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]] [[ವರ್ಗ:20ನೇಯ- ಶತಮಾನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇಯ- ಶತಮಾನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ ರಾಜಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಳಗೊಂಡ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಈಳಮ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ದೊಂಬಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಅಶಾಂತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ-ವಿರೋಧ]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]] pcygjsgvit58ckghov90xpxob02a2u0 0 23818 1375667 1366019 2026-06-22T10:08:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375667 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|date=April 2010}} {{Disputed|date=June 2009}} [[ಚಿತ್ರ:McDonalds in Moncton.jpg|thumb|right|ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್.]] '''ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ''' ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ವಹಿಸಿ ಕೊಡುವುದೆಂದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಯಶಸ್ವಿ [[ವಹಿವಾಟಿನ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು. 'ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ' ಪದವನ್ನು ಆಂಗ್ಲೊ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ,''ಫ್ರಾಂಕ್ '' ಅಂದರೆ ಮುಕ್ತ,ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಾಮಪದ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಪದ (ಸಕರ್ಮಕ)ಎಂದೂ <ref>{{Cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php |title=ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ - ಆನ್ ಲೈನ್ ಎಟಿಮೊಲಾಜಿ ಡಿಕ್ಸನರಿ |access-date=2010-06-29 |archive-date=2015-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151205085150/http://www.etymonline.com/index.php |url-status=dead }}</ref><ref>[http://en.wiktionary.org-franchise - ವಿಕ್ಶನರಿ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗೆ ಇದು 'ಸರಣಿ ದಾಸ್ತಾನುಗಳ'ಮೂಲಕ ಪರ್ಯಾಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ''ವಿತರಣೆ '' ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಯಶಸ್ಸು ಫ್ರಾಂಚೈಸೀಯ ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ನೇರ ನೌಕರನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯದ ಪ್ರ್ತೊತ್ಸಾಹಕರ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಈತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನೇರ ಬಂದವಾಳ ಹೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ US ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದೂ ಈಗ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ(2007)ಅಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ (US ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿ ಕಾನೂನುಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ,ಬಹಳಷ್ಟು ದೇಶಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲ್ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನ್ನು ತೆರೆದ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ,ಆದರೆ ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳನ್ನು ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ,ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿತರಣಾ ಪದ್ದತಿಯೆಂದು (ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಪದ್ದತಿ)ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇದಕ್ಕೆ ವಿತರಣಾ ಕಾನೂನು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ,ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಇದಕ್ಕಿರಬೇಕಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು: * ಉತ್ತಮ ವಹಿವಾಟಿನ ಲಾಭದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. * ಈ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾದ್ರಿಯ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಕಿರಕಳ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ;ಕೂಡಲೇ ಇದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಕೆಲಸವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗುರುತಿನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಅದರೂ ಕೂಡಾ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯು ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತೊಡಕಾಗಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ {{By whom|date=April 2010}}ಮೂರು ತೆರನಾದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳಿವೆ,ಚಿಕ್ಕ,ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿವೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಉತ್ಪಾದನಾ [[ವಾಹಕ]]ಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಈ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಸಾದನಗಳು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಅದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೀಸಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದೇ ''ಸೇವಾ '' ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಪವಿಭಾಗದ-$80,000 ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಅವರೀಗ ತಮ್ಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರ ಸಾಗಿದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.franchising.com</ref> ಇವುಗಳು ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳು ಕೆಲವೇ ಸಾವಿರ ಡಾಳರ್ ಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಈ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯರಾಗಿತ್ತಾರೆ. USನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ <ref>http://www.entrepreneur.com/ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್500/index.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೋಷ್ಟಕದ ಪ್ರಕಾರ 2010 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಶ್ರೇಣಿಕೃತಗೊಳಿಸಿತು.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉಪ-ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳ(ಅಥವಾ ಪಾಲುದಾರರ) ಇದಕ್ಕಾಗಿ 2004 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳೂ ದೊರೆತಿವೆ,ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ <ref>ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲೈಜೇಶನ್ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಕಂಟ್ರಿ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಿಸ್ (ಅಲೈಯನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ವೆಂಚರ್ಸ್)ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವಲಪ್ ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗ್ಫೈನೈಜೇಶನ್,ವಿಯೆನ್ನಾ, 2008, ISBN 978-92-1-106443-8,pp 65</ref> ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ US ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಯಕನಾಗಿದೆ,ಇದು 1930 ರಿಂದಲೂ ಅಮೆರಿಕೆಯ ಮುಂಚೂಣಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಗಿನ ಫಾಸ್ಟ್ -ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟಾರಂಟ್ ಗಳು,ಆಹಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು,ನಂತರ ಮೊಟೆಲ್ ಗಳು ಮೊದಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಪ್ರವರ್ಧನಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಯನ್ನು U.S.ನ 70 ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ $1 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.(2001 ರ {{Citation needed|date=April 2010}}ಅಧ್ಯಯನ) ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ 767,483 ವಹಿವಾಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಿದಾಗ,ಈ ವಹಿವಾಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಗಳಿಂದ ಒಡೆತನ ಪಡೆದು ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ಸ್ ಗಳಿಂದ <ref>{{Cite web |url=http://www.franchise.org/Files/EIS6_2.pdf |title=ಎಕಾನ್ ಸ್ಟಡಿ ಕವರ್ ಟೈಟಲ್ pg |access-date=2010-06-29 |archive-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923023000/http://www.franchise.org/Files/EIS6_2.pdf |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. : ::'''1.''' [[ಉಪಮಾರ್ಗ]] (ಸ್ಯಾಂಡ್ ವಿಚ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಾಡ್ ಗಳು ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $84,300 – $258,300 (ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 22000 ಪಾಲುದಾರರು 2004 ರಲ್ಲಿ). : ::'''2.''' [[ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್]] | ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' in 2010, $995,900 – $1,842,700 (ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 30,300 ಪಾಲುದಾರರು in 2004 ರಲ್ಲಿ) : ::'''3.''' [[7-ಹನ್ನೊಂದು]] Inc. (ಅನುಕೂಲಕರ ಮಳಿಗೆಗಳು ) |''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $40,500- 775,300 2010,ರಲ್ಲಿ(ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 28,200 ಪಾಲುದಾರರು 2004ರಲ್ಲಿ) : ::''4.'' '''''[[ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಇನ್ನ್]] ಗಳು &amp; ಸುಟೆಗಳು(ಮಿಡ್ ಪ್ರೈಸ್ ಹೊಟೆಲ್ಸ್) ''' '' |''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $3,716,000 – $13,148,800 2010 ರಲ್ಲಿ : ::'''5.''' [[ಸುಪರ್ ಕಟ್ಸ್]] (ಹೇರ್ ಸಲೂನ್ಸ್) | ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $111,000 - $239,700 2010 ರಲ್ಲಿ : ::'''6.''' [[H&amp;R ಬ್ಲಾಕ್]] (ತೆರಿಗೆ ಸಿದ್ದತೆ ಮತ್ತು ಇ-ಫೈಲಿಂಗ್) | ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $26,427 - $84,094 (11,200 ಪಾಲುದಾರರು 2004 ರಲ್ಲಿ) : ::'''7.''' [[ಡಂಕಿನ್ ಡೊನಟ್ಸ್]] | ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $537,750 - $1,765,300 2010 ರಲ್ಲಿ : ::'''8.''' [[ಜಾನಿ-ಕಿಂಗ್]] (ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಕ್ಲೀನಿಂಗ್ ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $11,400 - $35,050, (ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 11,000 ಪಾಲುದಾರರು 2004 ರಲ್ಲಿ) : ::'''9.''' [[ಸರ್ವೊ-ಪ್ರೊ]] (ವಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಶ ತಡೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ದೀಕರಣ) | ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $102,250 - $161,150 in 2010 : ::'''10''' [[ಮಿನಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್]] (ಅನುಕೂಲಕರ ಮಳಿಗೆ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್) | ''ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು '' $1,835,823 - $7,615,065 2010 ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳಾದ ರೆಸ್ಟಾರಂಟ್ಸ್,ಗ್ಯಾಸೊಲಿನ್ ಸ್ಟೇಶನ್ಸ್,ಟ್ರಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಶನ್ಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗಾ ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ಸೀಸ್ ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ-ಹೊಟೆಲ್ ಗಳು,ಸ್ಪಾಗಳು,ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ-ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ [[ಟೆಕ್ನಾಲಾಜಿಕಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓರ್ವ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ನೀಡುವ ಕ್ರಮಗಳೆಂದರೆ:(a) a ಒಂದು [[ರಾಯಲ್ಟಿ]] (ರಾಜಧನ)ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿನ್ಹೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು (b)ಬಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಒಂದೇ "ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ"ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಷಯಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ "ಫ್ರಂಟ್ -ಎಂಡ್ ಫೀ" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತರೆ ಮತ್ತೆ ಮರು ''ಪರವಾನಿಗೆ '' ಪಡೆಯಬೇಕು)ಅದಲ್ಲದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ "ಪ್ರದೇಶ" ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇಂತಿಷ್ಟು ದೂರ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಇರಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಐದು ವರ್ಷದಿಂದ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ,ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಧಿಗೆ ಮುನ್ನ ರದ್ದುಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅನ್ನುವುದು ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿನ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ,ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆ ಅಥಾವಾ ಲೀಸಿಂಗ್ ನ ಆವಕಾಶವೂ ಇರುತ್ತದೆ.ಈ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಮಾಲಿಕತ್ವಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಆಸ್ತಿಗಳ ವ್ಯರ್ಥತೆ ಎಂದು ಸೀಮಿತ ಪರವಾನಿಗೆ ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಉದ್ದೇಶ ಇಲ್ಲವೆ 'ಸೋಲ್ ಅಂಡ್ ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್ 'ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶದ ಅಥವಾ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರ. ಆದರೂ ಕೂಡಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಲಾಭವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳ ''ಲಾಭದ '' ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲ,ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ 'ಕೆಲಸ'ದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಶುಲ್ಕಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ 'ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾರಾಟದ ಆದಾಯ'ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.ಆದರೆ ಲಾಭ ಗಳಿಸಿದರ ಮೇಲಲ್ಲ. ನೋಡಿ [[ಸಂಭಾವನೆ]]. ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಹ್ಯ ಮಾಡುವ ಗ್ರಾಹ್ಯ ಮಾಡಲಾಗದ ಆಸ್ತಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಜಾಹಿರಾತು]]ಗಳು,[[ತರಬೇತಿ]],ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಬೆಂಬಲಿತ ಸೇವೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ''ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '' ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ 'ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳು' ಇರುತ್ತಾರೆ,ಇವರು ಉಪ-ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡಲು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್]] ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 4% ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ -ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಹಸ ಬಂಡವಾಳೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ {{Citation needed|date=April 2010}}ಕೇವಲ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ (ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕಂಪನಿ ಮಾರಾಟದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುವುದು) ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ''ಬಂಡವಾಳ '' ವಲಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ;ಇಲ್ಲಿ'' ವಹಿವಾಟಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ'' ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿತರಣೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳಿಗೆ ಈ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳು ಉಪ ವಹಿವಾಟುದಾರರಿಗೆ ಮಾರಾಟದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.ಹೀಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ,US ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳು ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡವಾಳದಾರರು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಈ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ {{Citation needed|date=April 2010}}ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿನ್ಹೆ) ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಗೆರೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನೂ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪಾಲುದಾರರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು == ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ಪಾಲುದಾರನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಅಥವಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಕುರಿತಂತೆ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ವ್ಯವಹಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ''ನಿಯಂತ್ರಣ '' ಮತ್ತು ಅದರ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿವರ]]ಗಳ ಭದ್ರತೆಯೂ ಆತನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟದ ಚಿನ್ಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಹಿವಾಟಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ತೇಜಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೇವಾ ಸ್ಥಳವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ರುಜುವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು,ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿನ್ಹೆ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಜಾಗೆಯ ವಿವರವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳು ಧರಿಸಿರುವ ಸಮವಸ್ತ್ರ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಶೇಡ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಸೇವೆಯು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ನ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಇರಬೇಕು. ''ಇಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ಕಿರಕಳ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇದರ ಪೂರ್ಣ ವಹಿವಾಟಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರಲಾರ''. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪು-ದಾರಿಯ ರೇಖೆಗಳಿವೆ! ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನಿಂದ ಒಂದು ಉಪಕರಣವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವುದೇ ಇದರ ಯಶಸ್ವಿನ ಗುಟ್ಟಾಗಿದೆ.(ಯಾವುದನ್ನು ಯಾವ ಬೆಲೆಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಖರೀದಿಸಬೇಕು ಪೂರೈಸಬೇಕೆಂಬುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಕಾಫಿಯನ್ನು ಅದರ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಎಲ್ಲಿಯದೆಂದು, ಪೂರೈಕೆದಾರ ಯಾರೆಂದುಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಒಂದು ವೇಳೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ದಾಸ್ತಾನಿನಿಂದ ''ಅವಶ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ'' ''ಪಡೆಯಬಹುದಾದಾಗ '' ಅದು [[ಆಂಟಿ-ಟೃಸ್ಟ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್]] ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ದೇಶದವರೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಮವಸ್ತ್ರ ಖರೀದ,ರುಜುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.ಇಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ ''ಜಾಗೆಗಳು '' ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನಿಂದ ಒಡೆತನ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಪರವಾನಿಗೆಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ತನ್ನ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಜೊತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಯೋಜನೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಲ್ಕಗಳ ಬಗೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮುಚ್ಚುಮರೆ ಇಲ್ಲದೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ರಹಸ್ಯ ಶುಲ್ಕ ಇರಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಂಡವಾಳದ ಬಗ್ಗೆ ಪರವಾನಿಗೆ ಪಡೆಯುವ ಮುಂಚೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲೈಸನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ "ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ"ಯಲ್ಲಿ ಜಂಗುಳ ಆಗಬಾರದು,ಒಂದು ವೇಳೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಉತ್ತಮ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇಂತಹ ಸಮಯವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಂತೆ ಕಂಡು ಬರಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯವಿದೆ. ಆತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಮೂರನೆಯವರು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಇಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ <ref>^ ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಆನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲಾಜಿ ಟ್ರಾನ್ಸಫರ್ ನೆಗೊಶಿಯೇಶನ್ (ಎ ರೆಫೆರನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪಾಲ್ಸಿ-ಮೇಕರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ನರ್ಸ್ ಆನ್ ಟೆಕ್ನೊಲಾಜಿ ಟ್ರಾನ್ಸಫರ್ ),1996 ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವಲಪ್ ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗ್ಫೈನೈಜೇಶನ್, ವಿಯೆನ್ನಾ, 1990, ISBN 92-1-106302-7</ref> ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.. ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ವಿವರಣಾ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಯು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರಬೇಕು,ಅಲ್ಲದೇ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ಗೆ ಇದು ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಬಾರದು. ಹಲವಾರು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಮಾರಾಟ ಕುಶಲತೆ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಗದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಈಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಯಾವುದೇ ಖಚಿತತೆ ಅಥವಾ [[ವಾರಂಟೀಸ್]] ನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.ಆಗ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತಕರಾರು ಬಂದಾಗ ಅವರ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆ <ref>http://www.nolo.com/legal-encyclopedia/article-29512.html</ref> ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳ ಪರವಾಗಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಅವರ ''ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ '' ಗಳ ಲಾ ಸೂಟ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ,ಇಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಗದ ಈ ಕರಾರುಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯಿಂದ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ,ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲಾಭ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ''ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ''. ಈ ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆ ಮೇಲೆ ನವಿಕರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡದ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಬದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು === ===The U.S.(ದಿ ಯು.ಎಸ್ )=== <ref name="findarticles.com">{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FJN/is_n8_v30/ai_18728418 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2013-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112212746/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FJN/is_n8_v30/ai_18728418 |url-status=dead }}</ref> ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ 1850 ರಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದ ಐಸಾಕ್ ಸಿಂಗರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೇ ನಂತರ ಕೊಕೊಕೊಲಾ,ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುನಿಯನ್ <ref>[http://www.referenceforbusiness.com/encyclopedia/For-Gol/Franchising.html ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್- ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸಗಳ,ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನ ಇತಿಹಾಸ, ದಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್]</ref> ಇತ್ಯಾದಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಅಟೊಮೊಬೈಲ್ ತಯಾರಕರು ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಧ್ಯದ ವಹಿವಾಟಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ <ref name="findarticles.com"/> ಮಾಡಿದ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ -ಮೂಲದ ಆಹಾರ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆರಂಭದ ನಂತರ ಆಧುನಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. 1932,ರಲ್ಲಿ ಹೌವರ್ಡ್ ಡೀರಿಂಗ್ ಜಾನ್ ಸನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ -ಮೂಲದ ಮೊದಲ ರೆಸ್ಟಾರಂಟ್ ಮ್ಯಾಸಚ್ಸೆಟ್ಟೆಯ ಕ್ವಿನೆಯಲ್ಲಿ [[ಹೌವರ್ಡ್ ಜಾನ್ ಸನ್]] 1920 ರಲ್ಲಿ <ref>[https://web.archive.org/web/20120711101700/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_n4_v32/ai_20199526/ ಅಲ್ಲೆನ್, ಕೊಲಿನ್ ಚಕ್ಮಾ. ]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120711112602/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_nSPEISS_v30/ai_18091886/ ಹೌವರ್ಡ್, ಟಿ. (][http://archive.is/20120711092735/findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_nSPEISS_v30/ai_18091886 1996). ]</ref> ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಗಳು,ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೂಡಾ ಒಂದೇ ವಿನಿಮಯದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ 1930 ರಲ್ಲಿ [[ಹೌವರ್ಡ್ ಜೊನ್ ಸನ್]] ಆರಂಭಿಸಿದ ಸರಣಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಮೊಟೆಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು <ref>{{Cite web |url=http://www.wdfi.org/fi/securities/franchise/history.htm |title=ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ (ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್) |access-date=2010-06-29 |archive-date=2017-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730213741/http://www.wdfi.org/fi/securities/franchise/history.htm |url-status=dead }}</ref> ಆರಂಭಿಸಿದ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜನವೆಂದರೆ U.S.ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 1950 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. U.S.FTC ಯಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ,ಇದು ಹಣದ ಕೈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹತ್ತು ದಿನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವಾಗಲೂ ಶುಲ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕರಾರುಗ್ಳಿತ್ತವೆ. ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೂರನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಠೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ಪಡೆಯಲು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ತನ್ನ ವಿಷಯಗಳ ಕಲೆಹಾಕಲು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೀಸ್ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. U.S.ನ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ (FDD)ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ,(300-700 pp +)ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಬಹಿರಂಗದ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು UFOC ನ್ನು ನೋಡಿ)ಇದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಿತ ವಿವರವನ್ನು ನಿಗದಿತ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಇದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳ ಹೆಸರುಗಳು,ವಿಳಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯ ದೂರವಾಣಿ ನಂಬರ್ ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪರವಾನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ (ಇವರನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕರಾರುಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದರಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಆದಾಯಗಳು, ಲಾಭಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು FDD ಯನ್ನು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಕರಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ರಾಜ್ಯ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ಫೆಡರಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ನೀತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮನಗಾಣಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಹಕ್ಕಿನ ಕ್ರಿಯೆ]] ಇರುವುದಿಲ್ಲ,ಆದರೆ FTC ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಹದಿನೈದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳಿಗೆ ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗು ಇದರ ಮೂಲಕ ಮೋಸ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳು ಕೆಲವು ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ,ಈ ಬಗ್ಗೆ U.S.ಸುಪ್ರಿಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಥ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಫೆಡರಲ್ ರಜಿಸ್ಟ್ರಿ ಅಥವಾ ಫೆಡರಲ್ ದಾಖಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೊದಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ,ಅದಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿ ಮತ್ತು ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಯಮ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳು ಹಲವಾರು ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ರೂಪದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ಗಳಾದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಯುರೋಪ್‌ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುರೊಪಿನಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ,ಆದರೆ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತೆ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್ ಕೂಡಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನೀತಿಗೆ ಒಂದು ಸಮರೂಪದ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಜರ್ ಪಾಲಸಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಯುರೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐದು ದೇಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ವ-ಮಾರಾಟ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಜರ್ ಹಕ್ಕು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ (1989), ಸ್ಪೇನ್ (1996), ಇಟಲಿ (2004), ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್ (2005) ಮತ್ತು ರೊಮಾನಿಯಾ (<ref>http://www.peralaw.com/EU_ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್_Disclosure.html</ref> 1997). ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಎಥಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಕೂಡಾ ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹದಿನೇಳು ಯುರೊಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.ಇವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ಸ ಗಳು EFF ಗೆ ಸದಸತ್ವ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು UNIDROIT ಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಜರ್ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ "ಒಪ್ಪಂದದ ಸಾರಾಂಶಗಳ"ನ್ನು ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ: : :: ::* ಒಪ್ಪಂದದ ಉದ್ದೇಶ ::* ಪಾಲುದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ;;* ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು : :: ::* ಒಪ್ಪಂದದ ಕರಾರು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಅಂತಿಮ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೊಪಿನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಕಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಜಾಗೆ ಸಿಗುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ,ಅದರೆ ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ US. ನಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ,ಇದರ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ದಲ್ಲಾಳಿ ಅಥವಾ ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳೂ ಕೂಡಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ==== ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಯುರೊಪಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತೆಯೇ ಇದು ಕೂಡಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ 1930 ರಿಂದಲೂ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಗತಿಯು 70 ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು..ಹೊರಗಿನ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕೊಂಚ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ 21 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಕೆಲವು ಕುರುಹುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಸುಮಾರು 30 US ಕಂಪನಿಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ <ref>http://www.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್.org/ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್-news-detail.aspx?id=33190{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗ ''ಳಿಲ್ಲ''. ದಿ ಲೊಯಿ ಡೌಬಿನ್ 1989 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಕಾನೂನನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. ಇದು ಡಿಕ್ರೀ ನಂಬರ್ 91-337 ರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವ ನಿಯಮಾವಳಿಯಂತೆ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಬಂಧ ಇನ್ನುಳಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾನೂನು "ಕೇವಲ ಅದಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಇಲ್ಲವೇ ಭಾಗಶಃ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದ" ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಈ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಡಾಕುಮೆಂಟ್ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದದ ಜಾರಿಯ 20 ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹಣ ಸಂದಾಯವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ಸ್ <ref name="peralaw.com">(http://www.peralaw.com/EU_ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್_Disclosure.html )</ref> ಎಂದರೆಃ :a)ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಉದ್ದಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಇತಿಹಾಸದ ವಿವರ,ಈ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿ,ಉದ್ದಿಮೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳ ವಿವರ, ::b)ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಿವರ :::c)ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ನ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರದ ಪಟ್ಟಿ, ::::d)ಇನ್ನುಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ಸದ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲ :::::e)ಖಾತೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಜಾಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಅವರು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ,ಮತ್ತು ::::::f)ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ನಿಯಮಗಳು,ಕಾರ್ಯಭಾರ,ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಈ ವಹಿವಾಟಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ. ಮೊದಲು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಶ್ಚತತೆ ಇದು ಏನಾದರೂ ಡೌಬಿನ್ ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಇದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರನಡೆವ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಸುಪ್ರಿಮ ಕೋರ್ಟ್ (ಕೊರ್ ಡೆ ಕ್ಯಾಸೆಶನ್ ) ಬರಬರುತ್ತಾ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಕೇವಲ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯ ಪ್ರವೇಶದ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಒಪ್ಪಂದ. ಇದರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ <ref>http://www.ffw.com/pdf/ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್-disclosure-in-Europe.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಿವಾದದ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಯುರೊಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಅಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ,ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನ್ನು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ==== ಸ್ಪೇನ್‌ ==== ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಎಗ್ರಿಮೆಂಟನ್ನು 20 ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಅದರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಕ್ಕು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಲವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರಿಟೇಲ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ್ನು ಅದು ನೀಡಿದ ನಿಯಮ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ: :1)"ಪರೀಕ್ಷಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ನಮೂನೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ": ::2)ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯವಹಾರದ ಗುರುತು ಚಿನ್ಹೆ, :::3) "ಮಾಹಿತಿ" ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ::::4)ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನಿಂದ ನಿರಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ <ref name="peralaw.com"/> ನೆರವು ==== ಇಟಲಿ ==== ಇಟಾಲಿಯನ್ <ref>http://www.euroಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್lawyers.com/pdf/Comparative_Table_08_06_09%20printable.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಇಬ್ಬರ ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದ ಇದನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಅದನ್ನೂ ಕೂಡಾ ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆ ಮೇಲೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಮ್ಮತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳು ಇದರ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ 30 ದಿನಗಳ ಪೂರ್ವವೇ ಇದು ದೊರೆಯಬೇಕು. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು: :a)ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರಾಂಶ ::b)ಇಟಲಿಯ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸ್ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ಪಟ್ಟಿ :::c)ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವರ ::::d)ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾಹಿತಿಯ ವಿವರ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಪದ್ದತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಮತ್ತು :::::e)ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ಇಚ್ಛೆಪಟ್ಟರೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಬ್ಯಾಲನ್ಸ್ ಶೀಟ್,ಅಥವಾ ಅದರ ಆರಂಭದ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಚೀನಾ === ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 43 ಹೊರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ 540ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ 2600 ಬ್ರಾಂಡ್ ಗಳು ಸುಮಾರು 200,000 ಕಿರುಕಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ KFC ಯು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಾದದ್ದು 1987 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತ <ref name="ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್.org">http://www.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್.org/uploadedFiles/ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್_Industry/International_Development/franchising%20in%20China.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://search.yahoo.com/search?p=franchising+hongkong+china&ei=UTF-8&fr=moz35 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-02-26 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124062513/https://search.yahoo.com/search?p=franchising%20hongkong%20china&ei=UTF-8&fr=moz35 |url-status=dead }}</ref> ಹರಡಿದೆ..ಹಲವಾರು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳು ಜಂಟಿ-ವ್ಯಾಪಾರದ ಪದ್ದತಿ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಒಂದು ಜಂಟಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಉದ್ಯಮ. ನಂತರ ಪಿಜ್ಜಾ ಹಟ್,TGIF,ವಾಲ್ -ಮಾರ್ಟ್,ಸ್ಟಾರ್ ಬಕ್ಸ್ ಕಾಲಿಟ್ಟವು. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಕೇವಲ 3% ರಷ್ಟಿದ್ದು ಅಲ್ಲದೇ ಕಿರುಕಳ ವ್ಯಾಪಾರವು ವಿದೇಶಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದೆ. ಆಗ 2005 ರಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ<ref name="ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್.org"/> ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಕಾನೂನು ಜನ್ಮ ತಾಳಿತು,"ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref>http://www.pfa.org.ph/images/stories/PFA/PDF/chinaಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್regulations.pdf{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಳತೆಗೋಲಾಯಿತು." ಹಿಂದಿನ (1997)ರ ಮಸೂದೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಕಾನೂನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು 2007 ರ ನಂತರ ಇದು ಪುನರ್ ವಿಮರ್ಶೆಯಾದದ್ದು,ಅಲ್ಲದೇ 2005 ರಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ <ref>http://www.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್-update.com/article.php?id=316{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕರ್ತ್ಯವ್ಯಗಳು ಕುರಿತಂತೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂದಾಯದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾನೂನು 42 ಅಧಿನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು 8 ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಫ್ರ್ಯ್ತಾಂಚೈಸರ್ ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: : :: ::* ಅಂದರೆ FIE ಫಾರೆನ್ ಇನ್ ವೆಸ್ಟೆಡ್ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಿಸ್ )ನಿಯಂತ್ರಕನಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪತ್ರ ಪಡೆದಿರಬೇಕು ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ (ಅಥವಾ ಅದರ ''ಉಪಶಾಖೆ'' )ಅದು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಎರಡು ಕಂಪನಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಇರಬೇಕು(ಪರಿಷ್ಕೃತದ ಪ್ರಕಾರ ''ಎಲ್ಲೇ ಆದರೂ'' )12 ತಿಂಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿರಬೇಕು("ದಿ ಟು ಸ್ಟೊರ್ -ವನ್ ಇಯರ್ "ನಿಯಮದಂತೆ) ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ವಿನಂತಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿದ ''ಯಾವುದೇ '' ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ::* ಕ್ರಾಸ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ,ಕೆಲವು ಕರಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ(2007ರ ಕಾನೂನಿನ್ವಯ) ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನೊಂದಾವಣೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. : :: ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ ಒಪ್ಪಂದ,ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪಟ್ಟಿ,ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ::* ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆ,ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರಂಕೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ::* ಚೀನಿ ಸಿಂಬಬಂದಿಯ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ::* ಸುದೀರ್ಘ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಕನಿಷ್ಟ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. ಇನ್ನುಳಿದ ನಿಯಮಗಳೆಂದರೆ : : :: ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಕೆಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ::* ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ದಂಡಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರಿದವುಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪಲಾರದು. ಈ ಬಹಿರಂಗವು 20 ದಿನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಏರ್ಪಾಡಾಗಬೇಕು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಿಕಾದ: : :: ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ವಿವರ ::* ಎಲ್ಲಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಶುಲ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ಣ ವಿವರ ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀನ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡವಾಳ ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ಪೂರೈಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ,ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ::* ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆಗಳು,ನೊಂದಣಿ,ವಿವರ ಮತ್ತು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ಸಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅವರಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ::* ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಘಟಕಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು,ಫ್ರ್ಯಾಂಚೀಸೀಗಳ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ಶೇಕಡಾವಾರು ::* ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ವರದಿ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ(ಅನಿರ್ಧಷ್ಟಕಾಲದ ವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ) ಇನ್ನುಳಿದ ಕಾನೂನು ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳು: : :: ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ನಂತರದ ವಿಶ್ವಾಸದ ಬಗೆಗಿನ ಅನಿಶ್ಚತತೆ ಅಥವಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಗಳ ಒಪ್ಪಂದ ಅವಧಿ ಮುಗಿದಿದ್ದು ::* ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ಹತ್ತಿತ ಮುಂಗಡ ಠೇವಣಿ ಹಣ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಸೇವಾವಧಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಾಪಸು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರ ನಂತರ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರನ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಕೂಡದು. === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === [[ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [http://www.comlaw.gov.au/comlaw/Legislation/LegislativeInstrumentCompilation1.nsf/0/EC633DF9856A4257CA2573F7000C6CB5 ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕಂಡಕ್ಟ್ ] ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇದರಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ [[ಕೋಡ್ ಆಫ ಕಂಡಕ್ಟ್]] ನ್ನು [[ಟ್ರೇಡ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸಿಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1974]] ನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಈ ಕೋಡ್ ಮೂಲಕ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಡಾಕುಮೆಂಟ್ ನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ 14 ದಿನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನಿಧಿಗಳು,ಅದರ [[ಪ್ರವೇಶಾವಧಿ]],ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ]]ಯಿಂದ [[ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ. ಸದ್ಯದ ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.'ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕೆ ವಿನಹ ಅವಕಾಶಿವಾದಿತನಕ್ಕೆ'ಸ್ಥಳವಿರಬಾರದು,ಈ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಸದನದ ಮುಂದೆ <ref>http://www.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್.net.au/Article/Federal-franchising-inquiry-favours-ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್es/433011.aspx{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತರಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಪರಿಣತರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ಆಕರ್ಷಕ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ <ref>{{Cite web |url=http://www.dlaphillipsfox.com/article/302/Over-regulation-would-harm-franchising-sector-inquiry-warned |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228162803/http://www.dlaphillipsfox.com/article/302/Over-regulation-would-harm-franchising-sector-inquiry-warned |url-status=dead }}</ref> ಒತ್ತುಕೊಡಬೇಕು. === ರಷ್ಯಾ === ರಷ್ಯದಲ್ಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ (1996 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದು)ಇದರ 54 ನೆಯ ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿತ ರೂಪದಲಿರಬೇಕು,ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ವಸ್ತುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ, ದರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಬಾರದು. ಕಾನೂನುಗಳ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರಿಕೆಯ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ:[[ಡಂಕಿನ್ ಡೊನಟ್ಸ್]] ತನ್ನ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮುರಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ವೊಡ್ಕಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ಪ್ಯಾಟೀಸ್ ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ,ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವದರ ಬದಲಾಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನೇ <ref>ಅಂಟೊನ್ನಿನ್, ನೂರಾ, ಮೈಕಾ ತೌನಿಯನ್, ಇಲಾನ್ ಅಲೊನ್(2005), “ದಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಎನ್ವಾರ್ ಮೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾಐಚೈಸಿಂಗ್ ಇನ್ ರಸಿಯಾ," ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿವಿವ್ ", (5), 1-18.</ref> ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. === ಯುಕೆ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗೆ ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾದ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳು ಇನ್ನುಳಿದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ,ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಧೃಡ ಕಾನೂನುಗಳ ಶಾಸನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.selectyourfranchise.com/franchise-blog/2009/10/franchise-agreements-subject-to-european-code-of-ethics/ |title=ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಶಿಸ್ತು ಸಂಹಿತೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಮುಖಾಂತರ |access-date=2010-06-29 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716035008/http://www.selectyourfranchise.com/franchise-blog/2009/10/franchise-agreements-subject-to-european-code-of-ethics/ |url-status=dead }}</ref> ಸೂತ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ (BFA)ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣದ ನಿಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿವೆ ಇವು ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿಲ್ಲ,ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು {{Citation needed|date=December 2007}}ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಜನರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇಂತಹ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಅಲ್ಲದೇ ಈ "ಕೌಬಾಯ್ "ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು,ಇದರಿಂದ ಈಗಿರುವ ಈ ಕಳಂಕವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ {{Who|date=December 2007}}ಮಾಡಬಹುದು. ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳ ವಿಶೇಷ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಗಮನಿಸಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಷ್ಟವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಬೇಕೆಂದು UK ಗೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದರು,ಮೇ 22,2007 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತಿತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವ ಮಾರ್ಗ್ರೆಟ್ ಹೊಜೆ ಈ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರಲ್ಲದೇ ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಈ ನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಕುರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮೋಸವಾಗದಂತೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು,ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಪ್ಪು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವರ ಪ್ರಕಾರ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿನವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತೋರಿದರೆ ಈಗಿರುವ UK ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾನೂನುಗಳು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು <ref>{{cite journal|journal=Daily Hansard|date=22 May 2007|pages=Column Pyramid Schemes were outlawed in the UK by The Trading Schemes Act 1996. However, the legislation was so worded that legitimate Franchise Schemes were caught by the legislation and following lobbying by the British Franchise Association a memo was issued to the British Franchise Association by the Department of Trade and Industry on the 19 July 1997 which amended the wording of the legislation. The law on statute is now impossible to follow without reference to the memo. 363WH|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmhansrd/cm070522/halltext/70522h0001.htm|title=Franchise Industry|url2=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmhansrd/cm070522/halltext/70522h0002.htm|url3=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmhansrd/cm070522/halltext/70522h0003.htm|nopp=true}}</ref> ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. === ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ === ಸುಮಾರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1,013 <ref>http://www.allbusiness.com/legal/international-law/8887771-1.html</ref> ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ಗಳು ಮತ್ತು 62,500 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೊರಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಈ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿವೆ.ಇದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಎನ್ನಬಹುದು,ಈ ಘಟಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಅದರ ಬೃಹತ್ ಜಾಲವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಶೇಕಡಾ 11 ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯನ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ (ಕಾನೂನು ನಂ, 8955,ಡಿಸೆಂಬರ್ 15,1994 )ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಎಂದರೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಹಣ ನೀಡುವ ಒಪ್ಪಂದಂತೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ''ಲೈಸನ್ಸ್ '' ನೀಡುವ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿದೆ.ಈ ಮೂಲಕ ಆತ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತು-ಸೇವೆಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಡಗಬಹುದು. ದಿ "ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಆಫಿಸರ್ ಸರ್ಕ್ಯುಲರ್ "ಅಥವಾ ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಜಾರಿ ಮಾಡುವ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ಡಾಕುಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಒಪ್ಪಂದವು ಮಾನ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಕಾನೂನು ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸರ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದ ಭಾವ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ದಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೊಪರ್ಟಿ (INPI) ಒಂದು ನೊಂದಾಯಿತ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳು ವಸ್ತುಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ (ಅಂದರೆ ಬಹಿರಂಗದ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು)ಮತ್ತು ಸೆರ್ಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ (INPI)(ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳ ನೊಂದಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ) ನಂತರದ್ದು ಹಣ ಪಾವತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮೊತ್ತವನ್ನೂ ವಿದೇಶಿ ಕರೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಮಾಣಿಕರಣವೆಂದರೆ ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲ್ ನ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಮಾಡಿದಂತವು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ ಕಂಪನಿಗಳು ಅವರ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಲಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯನ್ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ನು ಬಲಸಿದರೆ ಇದರ ಭಾಷಾಂತರದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.(ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ) ನೊಂದಣಿಯು ಮೂರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: : :: *ಇದು ಮೂರನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ::: *ಹಣಪಾವತಿಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ :::: *ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಯನ್ನು ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ === ಭಾರತ === ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಅಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ವಿದೇಶದಿಂದ ತರಿಸುವುದು ಮೊದಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರದರ್ಶನವು 2009 ರಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ <ref>http://www.ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್business.in/c/Franchising-Association-of-India/ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್-laws-in-India-n863929{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಾಗೆಯೆಂದರೆ, ಭಾರತವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಸುಮಾರು 300 ದಶಲಕ್ಷ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನ ವಾಸಿಸುವ ಇಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿವಿಧತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಸಮಾಜವು ([[ಡೆಮಾಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ನೋಡಿ)ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಒಂದು ಯಶಸ್ವಿನ ಗಾಥೆ,ವಿಶ್ವದ ಇನ್ನುಳಿದ ತಕರಾರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇದು <ref>ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನೈಲೇಜೇಶನ್ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಕಂಟ್ರಿ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಿಸ್ (ಅಲೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ವೆಂಚರ್ಸ್)ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವಲಪ್ ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗೈನೈಜೇಶನ್,ವಿಯೆನ್ನಾ, 2008, ISBN 978-92-1-106443-8,</ref> ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೆಸರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀ ನಡುವೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರಿಲಿಫ್ ಆಕ್ಟ್ 1963 ನಲ್ಲಿ ಆದ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದ್ದು,ಇದು ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಒಪ್ಪಂದವಲ್ಲದೇ ಮಧ್ಯೆ ಇದರ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿದೆ. == ಸಾಮಾಜಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳು(ಉಪ ಮಾರಾಟಗಾರರು) == ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ [[ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳ ವಲಯ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ,ಇದರ ಮೂಲಕ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉತ್ಪಾದಕತೆಗಳ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು,ಸಾಬೂನು ತಯಾರಿಕೆ,ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಹಾರದ ಕಿರುಕುಳ ವ್ಯಾಪಾರ,ಮೀನು ಸಾಕಣೆ,ಹೊಟೆಲ್ ನಡೆಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಮತ್ತು ಅಂಗ ವೈಕಲ್ಯರಿಗೆ ನೆರವು ಒದಗಿಸಬಹುದಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯೆ ಉದಾಹರಣೆ ಅಂದರೆ [[CAP ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್]] [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೆರೆಹೊರೆಯ [[ಸೂಪರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಹೊಟೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿಯೆಸ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಹೊಟೆಲ್ ಟ್ರಿಟೊನೆ]],ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್]] ಸರ್ಕಾರ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಒಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವೂ ಆಗಿದೆ,ಅದಲ್ಲದೇ ಅನುದಾನ ದಾನಿಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಇದರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು. == ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ == ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಎಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭ [[ಸಂದರ್ಬಗಳ]]ನ್ನು ಇನ್ನುಳಿದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಇದರ ಮೂಲಕ ಮೂಲ [[ಬ್ರಾಂಡ್]],[[ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿನ್ಹೆ]],ಉದ್ದೇಶ,ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭದ ರೂಪ ರೇಷೆಗಳನ್ನು <ref>{{cite book |author=Kissikov Beknur |title=Franchising |date= |isbn= }}</ref> ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಯಾ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನಕಲು ಮಾಡುವ ಯಶಸ್ವಿ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ತೂರಿಸಲಾಗುವುದು. ಇವೆಂಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಫೊರಮ್]] ಅಥವಾ [[ಡಾವೊಸ್]] ನ ವೇದಿಕೆಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗಳ ರೂಪ ನೀಡಿದ್ದು,[[ಚೀನಾ]],[[ಲ್ಯಾಟಿನ ಅಮೆರಿಕಾ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು.ಇದರಂತೆ ಅಲ್ಟರ್ ಗ್ಲೊಬೊಲಿಸ್ಟ್ ನ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೊಸಿಯಲ್ ಫೊರಮ್]] ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. [[ವ್ಹೆನ್ ದಿ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಸ್ಟಾಪ್ಸ್]] ಎನ್ನುವುದೊಂದು [[UK]]ನಲ್ಲಿನ ಇವೆಂಟ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ನ ಉದಾಹರಣೆ,ಇದು [[ಸ್ಪೀಡ್ ಡೇಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು ಏಕವೇದಿಕೆಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. == ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು == * [[ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆ]] * [[ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.franchise.org ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್] * [http://www.aafd.org ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಅಂಡ್ ಡೀಲರ್ಸ್] * [http://www.cfa.ca/ ಕೆನಡಿಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್] * [http://www.fai.co.in/ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722104944/http://www.fai.co.in/ |date=2010-07-22 }} * [http://www.thebfa.org/ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್] * [http://www.franchise.org.au/ ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್] * [http://www.cafla.com/ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್-ಏಷ್ಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್] * [http://www.fasa.co.za/ ದಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಸದರ್ನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ] * [http://www.franchising.org.ua/ ದಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್(ಉಕ್ರೇನ್ )] * [http://www.franchise.edu.au/ ಏಷ್ಯಾ-ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್ ಎಕ್ಸೆಲನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623061617/http://www.franchise.edu.au/ |date=2010-06-23 }}, [[ಗ್ರಿಫಿತ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ]], [[ನಾಥನ್, ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]], (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) * [http://www.franchise-info.ca ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್ ಅಂಡ್ ಡೀಲರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014053449/https://www.franchise-info.ca/ |date=2019-10-14 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ವಿತರಣೆ, ಕಿರುಕಳ ವ್ಯಾಪಾರ, ಮತ್ತು ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು alliances]] [[ವರ್ಗ:ಗುತ್ತಿಗ ಕಾನೂನು]] ji423iatc21546tub9t9c9bnw1jo6sx 0 23860 1375589 1359228 2026-06-21T12:03:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375589 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #4B89E6 | name = Mickey Mouse | image = | caption = Mickey Mouse | first = ''[[Plane Crazy]]'' (1928) | creator = [[Walt Disney]], [[Ub Iwerks]] | lbl1 = Voiced by | data1 = [[Walt Disney]] (1928–1947) <br /> [[Jimmy MacDonald (sound effects artist)|Jimmy MacDonald]] (1947–1977)<br /> [[Wayne Allwine]] (1977–2009)<br />[[Bret Iwan]] (2009–present) | alias = | noinfo = yes }} '''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌''' ಎಂಬುದು '''ಮಿಚೆಲ್‌ ಮೌಸ್‌''' <ref>''ಸಿಂಫೊನಿ ಹಾವರ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಮೌಸ್‌'' ನ ಸಂಚಿಕೆ 'ಮಿಕ್ಕಿ ಆಂಡ್‌ ದಿ ಕಲ್ಚರ್‌ ಕ್ಲ್ಯಾಷ್‌' ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಪೂರ್ಣಹೆಸರನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. </ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಿರುನಾಮವಾಗಿದೆ. [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿ]]ಗೆ ಕಣ್ಮಣಿಯಾಗಿ ಅಪಾರ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ ಮಿಕ್ಕಿ ಒಂದು [[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರ]]ವಾಗಿದೆ. [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ]] ಹಾಗು [[ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌]] <ref name="Kenworthy">{{cite book|last=Kenworthy|first=John|title=The Hand Behind the Mouse|edition=Disney|location=New York|year=2001|pages=53–54}}</ref> ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು 1928ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರೇ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಆರು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ''[[ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ]]'' ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ,''[[ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ]]'' <ref>{{cite web|url=http://psc.disney.go.com/guestservices/8699.html|title=Disney Online Guest Services|accessdate=2006-08-31|work=Disney Online|publisher=|archive-date=2008-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201113213/http://psc.disney.go.com/guestservices/8699.html|url-status=dead}}</ref> ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನಾಂಕ 18 ನವೆಂಬರ್‌ 1928ರನ್ನು ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿಯು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವೆಂದು ಆಚರಿಸಿತ್ತು. (''ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ'' ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು). [[ಮಾನವರೂಪಿ]][[ಇಲಿ]]ಯು [[ಆನಿಮೇಟ್‌ ಆಗಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಕಟ ಚಿತ್ರಾವಳಿ (comic strip)]]ಗಳಲ್ಲಿ ,ಮೊದಲಿಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಒಂದು ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದದ್ದು ವಿಕಸನ ಹೊಂದಿ, ಬೆಳೆದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಚಿರಪರಿಚಿತ, ಪ್ರಮುಖ ಲಾಂಛನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಡಿಸ್ನಿ ಚಾನೆಲ್‌]]ನ ''ಪ್ಲೇಹೌಸ್‌ ಡಿಸ್ನಿ'' ಯ '''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಹೌಸ್]]‌''' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಿಕ್ಕಿಯು [[ದಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌]]ನ ನಾಯಕ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥ). == ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯ == [[ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್‌]]ನ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಮಿಂಟ್ಜ್]]‌ರಿಗಾಗಿ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ರಚಿಸಿದ್ದ [[ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ ದಿ ಲಕಿ ರ‌್ಯಾಬಿಟ್]]‌ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|first=Michael|last=Barrier|title=The Animated Man: A Life of Walt Disney|publisher=University of California Press|year=2008|page=56|isbn=978-0520256194}}</ref> ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ ಸರಣಿಗಾಗಿ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಜೆಟ್‌ ಕೋರಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೊದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ ಸೇರಿ, ಬಜೆಟ್‌ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವವರೆಗೂ ಡಿಸ್ನಿ ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬಹುದು ಎಂದು ಮಿಂಟ್ಸ್‌ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಮಿಂಟ್ಸ್‌ ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ನ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು, ತಾವು ಡಿಸ್ನಿಯನ್ನು ಅಸಹಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಿರುವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಮೂಲ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ತಾವು ಮಿಂಟ್ಜ್‌ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ನ ಅಂತಿಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ತಮ್ಮ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯವರು ದ್ರೋಹವೆಸಗಿದ್ದರಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅನುಕೂಲವಿಲ್ಲದೇ ಪುನಃ ಆರಂಭಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದರು. ನೂತನ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಆನಿಮೇಟರ್‌ [[ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ ಕಲಾವಿದ [[ಲೆಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]]‌ ಇದ್ದರು. ಮಿಂಟ್ಜ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಈ ಅನುಭವದಿಂದ, ತಮ್ಮ ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ತಾವೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಲಿತರು. ಇಸವಿ 1928ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಪಾತ್ರ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹೇಳಿದರು. ನಾಯಿಗಳು, ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುವೂ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿಯವರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರಲಿಲ್ಲ. ಹಸು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಕುದುರೆಯನ್ನೂ ಸಹ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಆನಂತರ [[ಕ್ಲಾರಾಬೆಲ್‌ ಕವ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹಾರೇಸ್‌ ಹಾರ್ಸ್‌ಕಾಲರ್]]‌ ಎಂಬ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದವು. ಗಂಡುಕಪ್ಪೆಯೊಂದನ್ನು ಸಹ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಆನಂತರ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ರ ಸ್ವಂತ ಸರಣಿ ''[[ಫ್ಲಿಪ್‌ ದಿ ಫ್ರಾಗ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು <ref name="Kenworthy"/> ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕಿದ್ದ ಇಲಿಯೊಂದರಿಂದ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಇಸವಿ 1925ರಲ್ಲಿ [[ಹಗ್‌ ಹಾರ್ಮನ್]]‌ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರ ಚಿತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಇಲಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಗಾಗಿ ಹೊಸದಾದ ಇಲಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದವು.<ref name="Kenworthy"/> ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ [[ಮೊರ್ಟಿಮರ್‌ ಮೌಸ್]]‌ ಎಂಬ ಮೂಲ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪತ್ನಿ ಲಿಲಿಯನ್‌ ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತೆ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಗೆ ಮನವೊಲಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರವು ಆಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://tweens.indiatimes.com/articleshow/51990.cms |title=ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌'ಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ - ಟ್ವೀನ್‌ಟೈಮ್ಸ್‌ - ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್‌ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2004-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040113130826/http://tweens.indiatimes.com/articleshow/51990.cms |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.uselessknowledge.co.za/interesting-facts/mickey-mouse-was-going-to-be-mortimer-mo/ » ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್ ಮಾರ್ಟಿಮರ್‌ ಮೌಸ್‌ ಆಗಲು ಹೊರಟಿದ್ದ ... ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417164306/http://www.uselessknowledge.co.za/interesting-facts/mickey-mouse-was-going-to-be-mortimer-mo/ |date=2009-04-17 }}[http://www.uselessknowledge.co.za/interesting-facts/mickey-mouse-was-going-to-be-mortimer-mo/ ಅಯೋಗ್ಯ ಜ್ಞಾನವಿದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417164306/http://www.uselessknowledge.co.za/interesting-facts/mickey-mouse-was-going-to-be-mortimer-mo/ |date=2009-04-17 }}</ref> ನಟ [[ಮಿಕ್ಕಿ ರೂನಿ]] ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ತಾವು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೆಗ್ವಯರ್ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳಂದು ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಮ್ಮ (ಮಿಕ್ಕಿ ರೂನಿ) ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡರಂತೆ.<ref>{{cite web|last=Albin|first=Kira|url=http://www.grandtimes.com/rooney.html|title=Mickey Rooney: Hollywood, Religion and His Latest Show|work=GrandTimes.com|publisher=Senior Magazine|year=1995}}</ref> ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕೆಳಕಂಡ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು: :'''ಜನರು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮುದ್ದಾದ, ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. '' ''ಈ ಕಲ್ಪನೆಗಾಗಿ ನಾವು [[ಚಾರ್ಲೀ ಚ್ಯಾಪ್ಲಿನ್‌]]ರಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ. '' ''ನಮಗೆ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತಹ ಪಾತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಶತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಾರ್ಲೀ ಚ್ಯಾಪ್ಲಿನ್‌ರಂತೆ ಉತ್ಸುಕತೆ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಇಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದವು. '' ''ಜನರು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಿ, ನಕ್ಕಾಗ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಇರುವುದು ಇದರ ಕಾರಣ. ಇದು ಮಿಕ್ಕಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ರಹಸ್ಯ. '' ''ಇವೆಲ್ಲದರ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಒಂದು ಇಲಿ ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯದಿರುವುದು ಒಳಿತು.' <ref>[http://www.justdisney.com/walt_disney/quotes/index.html#anchor481552 justdisney.com]</ref>'' === ''ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ'' === ದಿನಾಂಕ 15 ಮೇ 1928ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು [[ಮಿನ್ನೀ]] ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ-ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಉಬ್‌‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಮುಖ [[ಆನಿಮೇಟರ್‌]] ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸತತ ಆರು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1928 ಮತ್ತು 1929ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಆನಿಮೇಟರ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಗ್‌ ಹಾರ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು [[ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಐಸಿಂಗ್]]‌ ಸಹ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರ ಸಹಯೋಗಿಗಳು ಆಗಲೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಮಿಂಟ್ಜ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಕರಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಹೊಸ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಈ ಕಿರುಚಿತ್ರವು ಕೊನೆಯ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ'' ಯ ಚಿತ್ರಕಥೆಯು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಲಿಂಡ್ಬರ್ಗ್]]‌ರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಒಬ್ಬ [[ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ]]ನಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನದೇ ಆದ [[ವಿಮಾನ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದರ ಮೊದಲ ಉಡ್ಡಯನಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮಿನ್ನೀಯನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಮಾನ ಹಾರಿಸುವ ಸಮಯ ಮಿಕ್ಕಿ ಮಿನ್ನೀಯನ್ನು ಚುಂಬಿಸಲು ಹಲವು ಸಲ ಯತ್ನಿಸಿ ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಲವಂತದ ಚುಂಬನ ನೀಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮಿನ್ನೀ [[ಪ್ಯಾರಚೂಟ್]]‌ ಬಳಸಿ ವಿಮಾನದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಮಿನ್ನೀಯಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾದ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವಿಮಾನದ ಹತೋಟಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಹತೋಟಿ ತಪ್ಪಿದ ಉಡ್ಡಯನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗಿ, ಹಲವು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸರಮಾಲೆಯ ನಂತರ, ವಿಮಾನವು ಕೊನೆಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ. ''ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಬಹಳ ತರಲೆ, ಪ್ರಣಯಾಸಕ್ತ ಹಾಗು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಪುಂಡನೆಂದೂ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಮಯ, ''ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ'' ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಮುಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪು ಹಚ್ಚಿದಂತೆ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ವಿತರಕರೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡರೂ, ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ''[[ದಿ ಗ್ಲಾಲೊಪಿನ್‌' ಗಾಚೊ]]'' ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಇನ್ನೊಂದು ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹೊರಟರು. == ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವುಗಳು == === ''ದಿ ಗ್ಯಾಲೊಪಿನ್‌' ಗಾಚೊ'' , ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ / ಪೆಗ್‌ ಲೆಗ್‌ ಪೀಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಭೇಟಿ === ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ, ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ''[[ದಿ ಗ್ಯಾಲೊಪಿನ್‌' ಗಾಚೊ]]'' ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದ ಜಂಟಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಇದರ ಏಕೈಕ ಆನಿಮೇಟರ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ದಿನಾಂಕ 7 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1928ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಡಗ್ಲಸ್‌ ಫೇರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್]]‌ರ ''ದಿ ಗಾಚೊ'' ಚಲನಚಿತ್ರದ 'ಅಣಕು' ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಂತರ, ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳು [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]] ದೇಶದ [[ಪ್ಯಾಂಪಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಗಾಚೊ]] ಸ್ವತಃ ಮಿಕ್ಕಿಯೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ[[ಕುದುರೆ]]ಯ ಬದಲಿಗೆ ಮಿಕ್ಕಿ [[ರಿಯಾ]]ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ(ಆಗಾಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಉಷ್ಟ್ರಪಕ್ಷಿ ಮೇಲೆ) ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಮಿಕ್ಕಿ 'ಕ್ಯಾನ್ಟೀನಾ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ' ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ[[ಬಾರ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರ]]ಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ಒಳಹೊಕ್ಕಿ ಕುರ್ಚಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೂರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸುಮ್ಮನೆ ಸ್ವಲ್ಪ [[ಮದ್ಯಪಾನ]] ಹಾಗೂ [[ತಂಬಾಕು ಸೇವಿಸಿ]] ವಿಶ್ರಮಿಸಲೆಂದು ಬಂದಿರುವನು. ಅದೇ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ [[ಪೆಗ್‌ಲೆಗ್‌ ಪೀಟ್]]‌ (ಆನಂತರ 'ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಪೀಟ್'‌, ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನೆ 'ಪೀಟ್'‌ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ) ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವ್ಯಕ್ತಿ]] ಹಾಗೂ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಗಿರಾಕಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಮಿನ್ನೀ ಮೌಸ್‌ ಒಬ್ಬ ಉಪಚಾರಕಿ ಹಾಗೂ ನರ್ತಕಿ ಸಹ. ಆ ಸಮಯ ಮಿನ್ನೀ [[ಟ್ಯಾಂಗೊ]] ನರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪೀಟ್‌ - ಇಬ್ಬರೂ ಗಿರಾಕಿಗಳು ಮಿನ್ನೀಯೊಂದಿಗೆ [[ಚೆಲ್ಲಾಟ]]ವಾಡಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವರು. ಒಂದು ಹಂತಲ್ಲಿ ಪೀಟ್‌ ಮಿನ್ನೀಯನ್ನು [[ಅಪಹರಿಸಿ]], ತನ್ನ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ತನ್ನ ರಿಯಾ ಹಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರನಾಗಿ ಪೀಟ್‌ನ ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಇಬ್ಬರೂ [[ಕತ್ತಿ]]ಯುದ್ಧ ನಡೆಸುವರು. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಇಬ್ಬರೂ ರಿಯಾ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನೇರಿ ದೂರ ಹೋಗುವರು. ಆನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ, ''ದಿ ಗ್ಯಾಲೊಪಿನ್‌' ಗಾಚೊ'' ದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರ ಫೇರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ದುಂಡಾವರ್ತಿಗಾರ]]ನ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಪೀಟ್‌ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಪೀಟ್‌ ಈಗಾಗಲೇ[[ಅಲೀಸ್‌ ಕಾಮೆಡೀಸ್‌]] ಮತ್ತು ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ ಸರಣಿ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ. ಚಿತ್ರದ ಅಂತಿಮ ದೃಶ್ಯದ ತನಕ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಪರಸ್ಪರ ಅಪರಿಚಿತರಂತೆ ನಟಿಸುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮೂಲತಃ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯವಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ಈ ಮೂರೂ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಒರಟಾದ, [[ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವರ್ಗ]]ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಆನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ತೋರಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ದಿ ಗ್ಯಾಲೊಪಿನ್‌' ಗಾಚೊ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಎನ್ನಲು ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪುನಃ ಒಬ್ಬ ವಿತರಕನನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಮಿಕ್ಕಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಇದು 30 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1928ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮುಂಚಿನ ಪಾತ್ರ ಆಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ ಜನರು ಮಿಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸರಣಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮುಂಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗು ತಮ್ಮ ಪೈಪೋಟಿದಾರರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನರೂಪ ನೀಡಲು ರೂಪುರೇಖೆ ಹಾಕಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಣವಾದದ್ದು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಮೂರನೆಯ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲು ಎರಡನೆಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ'' . === ಸರಣಿಗೆ ಧ್ವನಿಪಥದ ಸೇರ್ಪಡೆ === thumb|right|ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ (1928) ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌. ''[[ಸ್ಟೀಮ್‌ಬಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ]]'' 18 ನವೆಂಬರ್‌ 1828ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಎಂದಿನಂತೆ, ಈ ಕಿರುವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಪುನಃ ಮುಖ್ಯ ಆನಿಮೇಟರ್‌ ಆದರು. ಜಾನಿ ಕ್ಯಾನನ್‌, [[ಲೆಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]]‌, ವಿಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು [[ಡಿಕ್‌ ಲುಂಡಿ]] ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಹಾಯಕ-ಸಹಯೋಗಿ ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳಾದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ 12 ಮೇರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಬಸ್ಟರ್‌ ಕೀಟನ್]]‌ರ ''[[ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ಬಿಲ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಣಕು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಇದು ಮೂರನೆಯ ಮಿಕ್ಕಿ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾದರೂ, ವಿತರಕರನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಇದು ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ''ವಿಲ್ಲೀ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿದ್ದವು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಚುಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ಆನಂತರದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಕ್ರಿಯಾ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ಮೊದಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಹೋದರರಾದ [[ಡೇವ್]]‌‌ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಫ್ಲೇಷರ್‌]] ಸಾರಥ್ಯದ ಫ್ಲೇಷರ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್‌, 1920ರ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಡೆಫಾರೆಸ್ಟ್‌]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಿ 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಹಲವು ಧ್ವನಿ-ಸಹಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯ-ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ-ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಪಥವು ಸಮನ್ವಯಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ''ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ'' ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯು, ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಿಸಲು [[ಕ್ಲಿಕ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಕ್]]‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ನಡೆಸಿತು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುವವರು ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಈ ನಿಖರ ಕಾಲಯೋಜನೆಯು 'ಟರ್ಕಿ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರಾ' ಎಂಬ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯ ನಟನೆಯು ಜೊತೆಗೆ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಖರ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲ [[ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು]] ಯಾರು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಆನಿಮೇಷನ್‌ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌, [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು ಬರ್ಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಮಿನ್ನೀ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಪೀಟ್‌ನ ಆಧೀನನಾಗಿ 'ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ' ಎಂಬ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವನು ನೌಕೆಯನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ [[ಸಿಳ್ಳು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ]]. ಆನಂತರ, ಪೀಟ್‌ ಮಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ನೌಕೆಯ ಚಾಲನಾ ಕಸಬನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೌಕೆಯ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ನೂಕುತ್ತಾನೆ. ಸರಕನ್ನು ನೌಕೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲೆಂದು ನೌಕೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೌಕೆಯು ಹೊರಡುವಾಗಲೇ ಮಿನ್ನೀ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ನೌಕೆಯ ಏಕೈಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನೌಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ತಡವಾಗಿದ್ದಳು. ಮಿಕ್ಕಿ ಅವಳನ್ನು ನದಿಯ ತೀರದಿಂದ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದ ಗೀತೆ '[[ಟರ್ಕಿ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರಾ]]' ಹಾಡಿನ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನಾ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಮಿನ್ನೀ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ಮೇಕೆ]]ಯೊಂದು ಈ ಸಂಗೀತ-ಸಂಯೋಜನಾ ಹಾಳೆಯನ್ನು ತಿಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಮೇಕೆಯ ಬಾಲವನ್ನು ರಾಗ ನುಡಿಸುವ [[ಧ್ವನಿಲೇಖ (ಫೊನೊಗ್ರಾಫ್‌)]] ವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದ ಉಳಿದ ಭಾಗದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಮಿಕ್ಕಿ ವಿವಿಧ ಇತರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ [[ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ನೌಕೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಪೀಟ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಸದ್ದುಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಯಾಣದ ಉಳಿದ ಭಾಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. [[ಗಿಣಿ]]ಯೊಂದು ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಟ್ಟಾದ ಮಿಕ್ಕಿ ಅದನ್ನು ನದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ''ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ''' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಮಯ, ವಿನೋದಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಮೆಚ್ಚಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.''' '' '''''ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಧ್ವನಿ-ಸಹಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಅಥವಾ 'ಟಾಕೀಸ್‌' ಹೊಸತನದ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''' '' '''''ಸಂವಾದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ''' '' , [[ಆಲ್‌ ಜೊಲ್ಸನ್]] ಅಭಿಯನದ '''ದಿ [[ಜ್ಯಾಝ್‌ ಸಿಂಗರ್]]''‌ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1927ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.'' ''' '''''ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೇ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. '' ''' '''''ಈ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಲಾಭ ಪಡೆಯ ಹೊರಟ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದರು. '' ''' '''''ಹಲವು ಇತರೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು ಇನ್ನೂ ಮೂಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಶಕ್ತ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. '' ''' '''''ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. '' ''' '''''ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ತಮ್ಮ ಮುಂಚಿನ ಧ್ವನಿ-ರಹಿತ ಮಿಕ್ಕಿ ಚಿತ್ರಗಳಾದ'' ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ'' ಹಾಗೂ '' ದಿ ಗ್ಯಾಲೊಪಿಂಗ್‌ ಗಾಚೊ''ಗೆ ಧ್ವನಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿ, ಪುನಃ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಇವೆರಡೂ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.'' ''' '''''ಮಿಕ್ಕಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ '' ದಿ ಬಾರ್ನ್‌ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌'' ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1929ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ದಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್‌ ಕಿಡ್]]''‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, ಹಾಟ್‌ ಡಾಗ್ಸ್‌!' ಎನ್ನುವ‌ ತನಕ ಮಿಕ್ಕಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.'' '' ''' '''ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲಿ'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, '' ''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ದಿ ಕ್ಯಾಟ್‌ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿ, ತಾನು ಸತತವಾಗಿ ಧ್ವನಿ-ಸಹಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. '' ''' '''''ಇಸವಿ 1929ರೊಳಗೆ, ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರಣ, ಪ್ಯಾಟ್ ಸಲ್ಲಿವನ್‌ ಮುಂಬರುವ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ-ಸಹಿತ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>[http://www.toontracker.com/felix/felix.htm toontracker.com]</ref> '' ''' '''''ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌, ಧ್ವನಿ-ಸಹಿತದ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯ-ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಸವಿ 1930ರೊಳಗೆ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರವು ಪರದೆಯಿಂದ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419100434 |title=ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ದಿ ಕ್ಯಾಟ್‌ {{!}} ಸೇಂಟ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಪಾಪ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌ {{!}} |access-date=2012-07-14 |archive-date=2012-07-14 |archive-url=https://archive.is/20120714143538/findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419100434 |url-status=live }}</ref>'' ''' === ಬಣ್ಣದ ಸೇರ್ಪಡೆ === ಮಿಕ್ಕಿ 1935ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇಸವಿ 1932ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಫ್ಲಾವರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಟ್ರೀಸ್]]‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ಟೆಕ್ನಿಕಲರ್‌]] ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಡಿಸ್ನಿ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ [[ಬಣ್ಣ-ಲೇಪನ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಮೂಲ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ (ಟ್ರೇಡ್‌-ಮಾರ್ಕ್)‌ == [[ಚಿತ್ರ:Mickey-Mouselogo1928-trademarkia.jpeg‎|thumb|border|150px|right|text-top|upright||alt=31 ಮೇ 1928ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮೂಲ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ|[[USPTO]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆ ಮಾಡಿಸಲಾದ, [[ದಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿ]]]]ಯ ಮೂಲ ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ '''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್''' ‌ ಲಾಂಛನ. ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌‌ನ್ನು 1928ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಪ್ಲೇನ್ ಕ್ರೇಜಿ]] ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ]] ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಿಕ್ಕಿ ತಾರೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ. ಕಾಲ್ಪನಿಕಹಾಗೂ ಕಿಲಕಿಲ ನಗುವ ಈ ದಂಶಕವು ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ 1928ಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಲಾಂಛನ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲೆಂದು [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]]‌ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. [[ವಾಲ್ಟರ್‌ ಎಲಿಯಾಸ್‌ ಡಿಸ್ನಿ]] 21 ಮೇ 1928ರಂದು ಮೂಲ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು [[USPTO]]ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 'ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು' ಎಂದು ಅವರು ನಮೂದಿಸಿದರು.<ref>[http://www.trademarkia.com/mickey-mouse-71266717.html ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌]</ref> ಈ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ 1 ಮೇ 1928 ದಿನಾಂಕದ ಸುಮಾರಿನಿಂದಲೂ ಸತತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. 'ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂಬಂಧಿತ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪರಂಪರಾಗತ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಡಿಸ್ನಿ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌ ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೋಂದಾಯಿಸಿ ನವೀಕರಿಸಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. == ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ವಿನ್ಯಾಸ == === ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ === ಇಸವಿ 1929ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹನ್ನೆರಡು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ''[[ದಿ ಬಾರ್ನ್‌ ಡ್ಯಾನ್ಸ್]]'' ‌ 14 ಮಾರ್ಚ್‌ 1929ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಮುಖ್ಯ ಆನಿಮೇಟರ್‌ ಹಾಗೂ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಿನ್ನೀ ಪೀಟ್‌ಗಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೀಟ್‌ನ ಪಾತ್ರವು ಬಹಳ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ [[ಖಳ]]ನಾಗಿದ್ದ ಪೀಟ್‌, 'ದಿ ಬಾರ್ನ್‌ ಡ್ಯಾನ್ಸ್'‌ನಲ್ಲಿ ಸನ್ನಡತೆಯ ಸಜ್ಜನನಾಗಿ ಬಿಂಬಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಒಬ್ಬ [[ನಾಯಕ]]ನ ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಸಮರ್ಥ ಯುವ ಕನ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ವೈಫಲ್ಯದ ಕಾರಣ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುವ ಮಿಕ್ಕಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮನನೋಯುವ ಸ್ವಭಾವದವನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ, ಈ ಪಾತ್ರದ ಸ್ವಭಾವವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಅನುಕಂಪ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. === ಕೈಚೀಲಧಾರಿ ಮಿಕ್ಕಿ === ''"ನಾವು ಈ ಕೈಚೀಲಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಧರಿಸುವೆವು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ಯೋಚಿಸಿದ್ದೀರ?"'' - ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ವಿಭಿನ್ನತೆಯುಳ್ಳ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Mickey-004.gif|thumb|right|ಕೈಗವಸುಧಾರಿಯಾಗಿರುವ ಮಿಕ್ಕಿ.]] ದಿನಾಂಕ 28 ಮಾರ್ಚ್‌ 1929ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ದಿ ಆಪ್ರಿ ಹೌಸ್]]'' ‌, ಆ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡನೆಯ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಕೈಚೀಲ]]ಧಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೈಚೀಲಧಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. 'ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಶರೀರ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಕೈಗಳು ಶರೀರದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕೈಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಲೆಂದು ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು' ಎಂಬ ವಿವರಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ (1935ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ತನಕ ಮಿಕ್ಕಿ ಬಣ್ಣದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ). ಕೈಗವಸಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮುರು ಕಪ್ಪು ಗೀಟುಗಳು, ಕೈಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕೈಗವಸುಗಳ ಬಟ್ಟೆಯ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆ ಕಾಲದ [[ಸಣ್ಣಮಕ್ಕಳ ಕೈಗವಸು]] ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿಯಂತಿದೆ. === ಸಹಜ ಇಲಿಯಂತೆ ನಿರೂಪಣೆ === ದಿನಾಂಕ 18 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1929ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ವೆನ್‌ ದಿ ಕ್ಯಾಟ್'ಸ್‌ ಅವೇ]]'' , ಮಿಕ್ಕಿಯ ಆ ವರ್ಷದ ಮೂರನೆಯ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 15 ಜನವರಿ 1926ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಅಲೀಸ್‌ ರ‌್ಯಾಟ್ಲ್‌ಡ್‌ ಬೈ ರ‌್ಯಾಟ್ಸ್'' ‌ ಎಂಬ ಅಲೀಸ್‌ ಕಾಮಿಡಿ ಸರಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗದ ರೀಮೇಕ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಅವನ ಹೆಸರು "ಟಾಮ್ ಕ್ಯಾಟ್" ಎಂದಾಗಿದ್ದರೂ,[[ಕ್ಯಾಟ್‌ ನಿಪ್‌]] ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ([[ಟಾಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜೆರಿ]] ಸರಣಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಪಾತ್ರ ಟಾಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗೊಂದಲ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ). ಅವನು ಅತಿಯಾಗಿ [[ಮದ್ಯ]] ಸೇವಿಸಿ ಪಾನಮತ್ತನಾಗಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರ ಅವನು [[ಬೇಟೆ]]ಯಾಡಲೆಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ ಸಮಯ ಇಲಿಗಳ ಸೇನೆ ಆಹಾರ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಅವನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಈ ಇಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಸಹ ಇದ್ದು, ಈ'ಕೂಟ'ವನ್ನು [[ಔತಣಕೂಟ]]ವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಸಹಜ ಇಲಿಯ ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ಭಾಗಶಃ ಇಲಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಈ ಚಿತ್ರದ ಮುಂಚೆ ಹಾಗೂ ಆನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಕುಳ್ಳಗಿನ ಮನುಷ್ಯರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಚಾರವೇನೆಂದರೆ, [[ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕಳ್ಳಬಟ್ಟಿ]]ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. === ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ === ಮುಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿರುವ ಮಿಕ್ಕಿ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವೂ ಸಹ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ದಿನಾಂಕ 25 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1929ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ದಿ ಬಾರ್ನ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ ಬ್ಯಾಟ್ಲ್]]'' ‌ ಈ ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾನೆ. == ಸಂಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ == === ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಾದ್ಯಂತ ನೂರಾರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿನ [[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್]]‌ಗಳಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1929ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://members.aol.com/wolfdisney/timeline2.html |title=ಡಿಸ್ನಿ ಟೈಮ್ಲೈನ್‌: ಎ ಮೌಸ್‌ ಈಸ್‌ ಬಾರ್ನ್‌!! |access-date=2004-04-08 |archive-date=2004-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040408025207/http://members.aol.com/wolfdisney/timeline2.html |url-status=dead }}</ref> === ಮೊದಲ ವಿನೋದಪತ್ರಿಕಾ (ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌) ಪ್ರಕಟಣೆ === ಈ ಹಂತದೊಳಗೆ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಫಲ್ಯ ಕಂಡ ಹದಿನೈದು ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ, [[ಕಿಂಗ್‌ ಫೀಚರ್ಸ್‌ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್]]‌ನವರು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಅವನ [[ಸಹಯೋಗಿ ಪಾತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಬಳಸಿ ವಿನೋದ-ಚಿತ್ರಸರಣಿ (ಕಾಮಿಕ್‌ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌)ಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ಕೋರಿದರು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ದಿನಾಂಕ 13 ಜನವರಿ 1930ರಂದು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅಚ್ಚಾದ ವಿನೋದ-ಚಿತ್ರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಕಾಮಿಕ್‌ ಕಥೆಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರಿಗೆ, ಕಲೆ ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಣ-ಶಾಯಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ [[ವಿನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]]ರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕಾಮಿಕ್‌ ಚಿತ್ರಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ '''ಪ್ಲೇನ್‌ ಕ್ರೇಜಿ'' 'ಯ ಸ್ಥೂಲ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಮಾಲೆಯು ತೋರಿಸಿತು. ಮಿನ್ನೀ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಯ ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ದಿನಾಂಕ 13 ಜನವರಿ 1930ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 1930ರ ವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ'''ಲಾಸ್ಟ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡೆಸರ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್'' ' ಎಂಬ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿರೋನಾಮೆ ಹೊತ್ತ [[ಕಾಮಿಕ್‌-ಬುಕ್]]‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಆನಿಮೇಷನ್‌ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಿಮ್‌ ಕೊರ್ಕಿಸ್‌ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, 'ಹದಿನೆಂಟು ಸರಣಿಗಳ ನಂತರ, ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆ ತೊರೆದರು; ವಿನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ದೈನಿಕ ಮೇರೆಗೆ ಚಿತ್ರರಚನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.' <ref name="jimhillmedia.com">[http://jimhillmedia.com/blogs/jim_korkis/archive/2003/09/10/1097.aspx ಕಾರ್ಕಿಸ್‌, ಜಿಮ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202155433/http://jimhillmedia.com/blogs/jim_korkis/archive/2003/09/10/1097.aspx |date=2010-02-02 }}[http://jimhillmedia.com/blogs/jim_korkis/archive/2003/09/10/1097.aspx "ದಿ ಅನ್ಸೆನ್ಸಾರ್ಡ್‌ ಮೌಸ್‌".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202155433/http://jimhillmedia.com/blogs/jim_korkis/archive/2003/09/10/1097.aspx |date=2010-02-02 }}</ref> === ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಆನಿಮೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾದ '''ದಿ ಬಾರ್ನ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್'' ‌' 3 ಮಾರ್ಚ್‌ 1930ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಸಂಗೀತ [[ವಾದ್ಯವೃಂದ]]ವನ್ನು [[ನಿರ್ವಹಿಸು]]ವಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ವಾದ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ([[ಕೊಳಲುವಾದಕಿ]]ಯಾಗಿ ಕ್ಲಾರಾಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು [[ಡ್ರಮ್‌ ವಾದಕ]]ನಾಗಿ ಹಾರೇಸ್‌). [[ಫ್ರಾನ್ಜ್‌ ವೊನ್ ಸುಪ್ಪೆ]] ವಿರಚಿತ ''ಪೊಯೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪೆಸೆಂಟ್‌ ಒವರ್ಟ್ಯುವರ್'' ‌ ಬಹಳ ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾದ ಹಲವು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 14 ಮಾರ್ಚ್‌ 1930ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡನೆಯ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವು ಮೊದಲಿಗೆ ''ಫಿಡ್ಲಿನ್‌‌' ಅರೌಂಡ್‌'' ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆನಂತರ ''ಜಸ್ಟ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ'' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಸೊಲೊ [[ವಯೊಲಿನ್‌]] ನುಡಿಸುವಂತೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಎರಡೂ ಶಿರೋನಾಮೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಕಟ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. "[[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಟೆಲ್‌ ಒವರ್ಟ್ಯುವರ್‌]]", [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷುಮನ್‌]]ರ "ಟ್ರಾಮೆರೇ" ("ರೆವರೀ"), ಹಾಗೂ [[ಫ್ರಾನ್ಜ್‌ ಲಿಝ್ಟ್‌]]ರ "[[ಹಂಗೇರಿಯನ್‌ ರ್‌ಹ್ಯಾಪ್ಸೊಡಿ]] ನಂಬರ್‌ 2"ಗಳ ಮುಕ್ತಾಯಗತಿಯನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿ ಭಾವುಕವಾಗಿ ನುಡಿಸುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಬಗ್ಸ್‌ ಬನ್ನಿ]], [[ಟಾಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜೆರಿ]] ಹಾಗೂ [[ವುಡಿ ವುಡ್ಪೆಕರ್‌]] ಪಾತ್ರಗಳುಳ್ಳ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. [[ಟೆಕ್ನಿಕಲರ್]]‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ''ವಿಲಿಯಮ್‌ ಟೆಲ್‌ ಒವರ್ಟ್ಯುವರ್'' ‌ ವಾದ್ಯವೃಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅವನ ವಾದ್ಯವೃಂದವು ಚಂಡಮಾರುತದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ವಾಹಕ ಆರ್ಟರೋ ಟಾಸ್ಕಾನಿನಿ ಅಪಾರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಇದನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್‌ ಚಾಲಕನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡರಂತೆ. ಇಸವಿ 1940ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ'' [[ಫ್ಯಾಂಟೆಸಿಯಾ]]'' ದಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ತನ್ನ ವಿಖ್ಯಾತ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. [[ಪಾಲ್‌ ಡ್ಯುಕಾಸ್]]‌ ಇದೇ ಹೆಸರಿನ [[ಸ್ವರಮೇಳ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾದ [[ದಿ ಸಾರ್ಸೆರರ್ಸ್‌ ಅಪ್ರೆಂಟೀಸ್]]‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಈ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂವಾದವಿರದೆ, ಕೇವಲ ಸಂಗೀತವುಂಟು. ತನ್ನ ದಿನನಿತ್ಯ ಚಾಕರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡದ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ, ಮಂತ್ರವಾದಿಯು ನಿದ್ದೆ ಹೋದನಂತರ ಮಂತ್ರವಾದಿಯ ಟೊಪ್ಪಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪೊರಕೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಪೊರಕೆಯು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಬಂದು, ಎರಡು ಬಕೆಟ್‌‌ಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಳವಾದ ಬಾವಿಯನ್ನು ತುಂಬುವ ಅತಿ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಾವಿಯ ನೀರು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದಾಗ, ಮಿಕ್ಕಿ ಪೊರಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪ್ರವಾಹದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಾಗ, ಮಿಕ್ಕಿ ನೆರಳುಚಿತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ''ಫ್ಯಾಂಟೆಸಿಯಾ'' ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದ [[ಲಿಯೊಪೊಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೊಕೊವ್‌ಸ್ಕಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಾನೆ. === ಸಹ-ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು === ಇವುಗಳ ನಂತರ, '''[[ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್‌ ಕಿಡ್]]'' ' 11 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1930ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ‌ ಶಿರೋನಾಮೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ[['ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌' ಶೈಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವನ್ನು ಅಣಕಿಸುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಬದಲು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಹೆಣೆದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ '''ದಿ ಗ್ಯಾಲೊಪಿನ್‌' ಗಾಚೊ'' ದ ರಿಮೇಕ್‌ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಪುನಃ ಏಕಾಂಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗೃಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ನರ್ತಕಿಯೊಬ್ಬಳೊಂದಿಗೆ ಚೆಲ್ಲಾಟವಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನರ್ತಕಿ ಪುನಃ ಮಿನ್ನೀ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪೀಟ್‌ ಕನ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಪೀಟ್‌ನ ಹೆಸರು ''ಪೆಗ್‌-ಲೆಗ್‌ ಪೆಡ್ರೊ'' . ಮಿಕ್ಕಿಯ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪೀಟ್‌ ಕೃತಕಕಾಲು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ನಿರೂಪಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣವು ಮುಂದೆ ಪೀಟ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ ರಿಯಾ ಹಕ್ಕಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾರೇಸ್‌ ಹಾರ್ಸ್‌ಕಾಲರ್‌ನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ‌ ಇದು ಹಾರೇಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಮನುಷ್ಯಾರೂಪವವಲ್ಲದ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಆನಿಮೇಟ್‌ ಮಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಮಿಕ್ಕಿ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಡಿಸ್ನಿಯ ಅಂದಿನ ವಿತರಕ [[ಪ್ಯಾಟ್‌ ಪಾವರ್ಸ್]]‌ರ ಹಣಸಹಾಯದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿತರಣೆಯ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ, ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಹಣದ ಕುರಿತು ಪ್ಯಾಟ್‌ ಪಾವರ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ನಡುವೆ ಜಟಾಪಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಹಂಬಲ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ,ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ಯಾಟ್‌ ಪಾವರ್ಸ್‌ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ರ ನಿರ್ಗಮನವು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ರ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 1919ರಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಅತಿ-ನಿಕಟ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ನ್ನು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತಾಯಿತು. ಮಿಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಕಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾದ ಹಾಗೂ ಇದುವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಲವು ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಆನಿಮೇಟ್‌ ಮಾಡಿದ/ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಕೆಲವರು ಮಿಕ್ಕಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮೂಲ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರೆ, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದವರು ಐವರ್ಕ್ಸ್‌. ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಉಬ್ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ನೈಜ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ಕೆಲವು ಆನಿಮೇಷನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ 'ಇದೊಂದು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಾಮಿಕ್‌, ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರು ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌' ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆನಂತರ, ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ಕೇವಲ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಡಿಯಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸರಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಉಬ್‌ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಶಕ್ಯರಾದರು. ಮಹಾ ಹಿಂಜರಿತ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ'ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ದಿ ಕ್ಯಾಟ್‌' ಚಿತ್ರಪರದೆಯಿಂದ ಮಾಸಿಹೋದ ನಂತರ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1932ರೊಳಗೆ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="autogenerated1"/> ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರಿಗೆ [[ಆಸ್ಕರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿತು. 1935ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾದ ಕಾರಣ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://www.islandnet.com/~kpolsson/disnehis/disn1935.htm ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಕಾಲಗಣನೆ (1935)]</ref> ಇಸವಿ 1933ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಿಲ್ಲಿ ಸಿಂಫೋನೀಸ್‌ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ತ್ರೀ ಲಿಟ್ಲ್ ಪಿಗ್ಸ್‌]]'' ಮಿಕ್ಕಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರೂ, ಮಿಕ್ಕಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇಸವಿ 1935ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಪಾಪ್‌ಐಯ್‌ ದಿ ಸೇಯ್ಲರ್]]‌ ಪಾತ್ರವು ಮಿಕ್ಕಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://forums.goldenagecartoons.com/showthread.php?t=2907 |title=GAC ಫೊರಮ್ಸ್‌ - ಪಾಪ್‌ಐಯ್‌ಸ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲರಿಟಿ - ಆರ್ಟಿಕಲ್‌ ಫ್ರಮ್‌ 1935 |access-date=2010-07-01 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711104313/http://forums.goldenagecartoons.com/showthread.php?t=2907 |url-status=dead }}</ref> ಇಸವಿ 1934ರಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಛಾಪು ಹೊತ್ತಿದ ಸರಕುಗಳ ಮಾರಾಟವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ $600,000.00 ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://disney.go.com/disneyatoz/familymuseum/exhibits/articles/mickeymousegoldenage/index.html ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಏಜ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌]</ref> ಇಸವಿ 1994ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಆನಿಮೇಷನ್‌ ವೃತ್ತಿಪರರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, '''ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್'' '‌ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಮಹಾನ್ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೆಂದು ಅಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗೆ ಬಣ್ಣ-ಲೇಪನ ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಪುನಃ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಯ್ದಿದ್ದರು. ಹಿಂದೆಂದೂ ಲಭಿಸಿಲ್ಲದ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಂದಿತು.<ref name="autogenerated1">{{cite web| url=http://disney.go.com/disneyatoz/familymuseum/exhibits/articles/mickeymousegoldenage/index.html| title=The Golden Age of Mickey Mouse| author=Charles Solomon| publisher=Disney.com guest services}}</ref> ಇಸವಿ 1935ರಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರಿಗೆ 'ಲೀಗ್‌ ಆಫ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌' ಇಂದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಆದರೆ,ಹೆಚ್ಚು ಉನ್ಮಾದಗ್ರಸ್ತ (0}ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್, ಇಸವಿ 1938ರೊಳಗೆ ನೀರಸ ಮಿಕ್ಕಿಮೌಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದಾಗ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಮರುವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಫಲ ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=15&m=r |title=ಫ್ರೇ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ರಿವ್ಯೂಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯಾಂಟೆಸಿಯಾ |access-date=2026-02-25 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://archive.today/20120529015403/http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=15&m=r |url-status=dead }}</ref> ಇಸವಿ 1938ರಿಂದ 1940ರ ವರೆಗೆ ಮಿಕ್ಕಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸದ ಫಲವಾಗಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="autogenerated1"/> ಆದರೂ, 1940ರ ನಂತರ, ಮಿಕ್ಕಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು.<ref>{{cite web| url=http://disney.go.com/disneyatoz/familymuseum/exhibits/articles/mickeymousepostwar/index.html| title=Mickey in the Post-War Era| author=Charles Solomon| publisher=Disney.com guest services}}</ref> ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರವು 1943ರ ತನಕ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ''ಲೆಂಡ್‌ ಎ ಪಾವ್'' ‌ ಗಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಪ್ಲೂಟೊ- ಜತೆಗೆ ಏಕೈಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪುನಃ 1946ರಿಂದ 1952ರ ತನಕ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ. === ಕಾಮಿಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ === ಉಬ್ ಐವರ್ಕ್ಸ್‌ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ನಂತರ 1930ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕಾಮಿಕ್‌ ಚಿತ್ರಸರಣಿಗಾಗಿ ಕಥಾರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿ, ಕಲೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಿನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರಿಗೆ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರ ಗಮನವು ಎಂದಿಗೂ ಆನಿಮೇಷನ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಿನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ಕಥಾ ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಇಡೀ ಸರಣಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ಚಿತ್ರಕಥೆ ರಚಿಸಿ, ಚಿತ್ರರಚಿಸಿ, ಬಣ್ಣಲೇಪನಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಂಬ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ವಿನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ಹಠಾತ್ತನೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವಿನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿಸಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು. ಅಜ್ಞಾತ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಗಾಟ್‌ಫ್ರೆಡ್ಸನ್‌ರನ್ನು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಆನಿಮೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದು, ಈ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿದರು. ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಅನಂತರ ಆನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾಗಲು ಅನುಮತಿಯಿದೆ ಎಂದು ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು; ಆದರೆ, ಅವರ ಈ 'ತಾತ್ಕಾಲಿಕ' ಹುದ್ದೆಯನ್ನು 5 ಮೇ 1930ರಿಂದ 15 ನವೆಂಬರ್‌ 1975ರ ತನಕ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ರಚಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಧರಿಸಿದ ಈ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿ 17 ಮೇ 1930ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.<ref name="jimhillmedia.com"/> ದಿನಾಂಕ 1 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1930ರಂದು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಗಾಟ್‌ಫ್ರೆಡ್ಸನ್‌ರ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಥಾವಸ್ತು 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1930ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡು, ಆನಂತರ '''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಇನ್‌ ಡೆತ್‌ ವ್ಯಾಲಿ'' ' ಎಂಬ ಕಾಮಿಕ್‌ ಬುಕ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಇದುವರೆಗೂ ಕೇವಲ ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಮಿನ್ನಿ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಗೆ, ಈ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಹಸಕಥೆಯು ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಕ್ಲಾರಾಬೆಲ್ ಕವ್‌, ಹಾರೇಸ್‌ ಹಾರ್ಸ್‌ಕಾಲರ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಪೀಟ್‌. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಭ್ರಷ್ಟ [[ವಕೀಲ]] [[ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್‌ ಷೈಸ್ಟರ್]]‌ ಹಾಗೂ ಮಿನ್ನೀಯ ಸಹೋದರಮಾವ ಮಾರ್ಟಿಮರ್‌ ಮೌಸ್‌ ಇದ್ದವು. ದಿ ಡೆತ್‌ ವ್ಯಾಲಿ ಕಥೆಯ ನಂತರ, ''ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಲಿಕರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಎಗ್‌ ರಾಬರ್ಸ್'' ಪ್ರಕಟಿತವಾಯಿತು‌. ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1930ರಿಂದ 26 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1930ರ ತನಕ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಕಸ್‌ ಮೌಸ್‌]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮಿನ್ನೀಯ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇವೆರಡೂ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಯ ಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಆನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ದಿಕ್ಚ್ಯುತಿ ಹೊಂದಿದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕಿರು-[[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳು [[ಹಾಸ್ಯ]]ದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಕ್ಕಿಯ ಈ ಸಾಹಸ-ಪ್ರಧಾನ ಆವೃತ್ತಿಯು ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಲಿದ್ದು, ಆನಂತರ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಜಾಯಿನ್ಸ್‌ ದಿ ಫಾರೀನ್‌ ಲೀಜಿಯನ್‌'' (1936) ಹಾಗೂ ''ದಿ ಗ್ಲೀಮ್‌'' (1942) ಇಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಗಾಟ್‌ಫ್ರೆಡ್ಸನ್‌ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು [[ಫ್ಯಾಂಟಮ್‌ ಬ್ಲಾಟ್‌]], [[ಈಗಾ ಬೀವಾ]], ಮಾರ್ಟಿ ಅಂಡ್‌ ಫರ್ಡಿ, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಮೌಸ್‌ ಹಾಗೂ ಬುಚ್‌ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಗಾಟ್‌ಫ್ರೆಡ್ಸನ್‌ರ ಜೊತೆಗೆ, ರೋಮನ್‌ ಅರಾಂಬುಲಾ, ರಿಕ್ ಹೂವರ್‌, [[ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ ಗಾಂಜೇಲೆಸ್]]‌, [[ಕಾರ್ಸನ್‌ ವಾನ್‌ ಆಸ್ಟೆನ್]]‌, ಜಿಮ್‌ ಎಂಜೆಲ್‌, ಬಿಲ್‌ ರೈಟ್‌, ಟೆಡ್‌ ಥ್ವೇಯ್ಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ [[ಡಾನ್‌ ಜಿಪ್ಸ್]]‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಹಲವರು ಕಲಾ-ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕಥೆಗಾರರಲ್ಲಿ [[ಟೆಡ್‌ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]], [[ಮೆರಿಲ್‌ ಡಿ ಮ್ಯಾರಿಸ್‌]], [[ಬಿಲ್‌ ವಾಲ್ಷ್]], ಡಿಕ್ ಷಾ, [[ರಾಯ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]], ಡೆಲ್‌ ಕಾನೆಲ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ನಾರ್ಮನ್‌]] ಸೇರಿದ್ದರು. [[ಡೆಲ್‌ ಕಾಮಿಕ್ಸ್]]‌ನ [[ಪಾಲ್‌ ಮರ್ರಿ]] ಈ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಮಿಕ್ಕಿ ಕಥೆಯು 1950ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾಯಿತು. ಆದರೆ, 1953ರಲ್ಲಿ ''[[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನೀಸ್‌ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೋರೀಸ್]]'' ‌ಗಾಗಿ ಪಾಲ್‌ ಮರ್ರಿಯವರ ಮೊದಲ ಸರಣಿ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ರಿಸಾರ್ಟ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತನಕ ಮಿಕ್ಕಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ [[ರೊಮನೊ ಸ್ಕ್ಯಾರ್ಪಾ]], [[ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಬ್ಲಾಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಈಗಾ ಬೀವಾ]] ಹಾಗೂ ಹೊಸ ರಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆಟೊಮೊ ಬ್ಲೀಪ್-ಬ್ಲೀಪ್‌ನಂತಹ ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ರಜತ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು [[ಷರ್ಲಾಕ್‌ ಹೋಮ್ಸ್]]‌ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪತ್ತೆದಾರಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರೆ, ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ರಚನಾಕಾರರು ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಗಾಟ್‌ಫ್ರೆಡ್ಸನ್‌ ರಚಿಸಿದ ಸಾಹಸ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಚುರುಕಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಬೈರೊನ್‌ ಎರಿಕ್ಸನ್‌]], [[ಡೇವಿಡ್‌ ಗರ್ಸ್ಟೀನ್]]‌, [[ನೊಯೆಲ್‌ ವಾನ್‌ ಹಾರ್ನ್‌]], [[ಮೈಕಲ್‌ ಟಿ. ಜಿಲ್ಬರ್ಟ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಸೀಸರ್‌ ಫರಿಯೊಲಿ]] ಈ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್ ಹಲವಾರು ಕಾಮಿಕ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 1932ರಿಂದ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಟೊಪೊಲಿನೊ]]'' ಹಾಗೂ 1934ರಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''[[ಲೇ ಜರ್ನಲ್‌ ಡಿ ಮಿಕ್ಕಿ]]'' ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಇಸವಿ 1999ರಿಂದ 2001ರ ತನಕ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ [[MM ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದನು. == ಆನಂತರದ ಇತಿಹಾಸ == === ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸ === ದಿನಾಂಕ 18 ನವೆಂಬರ್‌ 1978ರಂದು, ಅವನ 50ನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಗೌರವಾರ್ಥ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌ ವಾಕ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ ಗೌರವ ಗಳಿಸುವ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರವಾದನು. ಈ ನಕ್ಷತ್ರವು 6925, ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಬೂಲವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್]]‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಮೂಂಬಾ]] ಉತ್ಸವ ಬೀದಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ''ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಮೂಂಬಾ'' ಎಂದು ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ (1977).<ref>{{cite web| author=Craig Bellamy, Gordon Chisholm, Hilary Eriksen| date=17 February 2006| title=Moomba: A festival for the people (pp 17-22)| url=http://www.melbourne.vic.gov.au/rsrc/PDFs/Moomba/History%20of%20Moomba.pdf| format=PDF| access-date=1 ಜುಲೈ 2010| archive-date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20060825203938/http://www.melbourne.vic.gov.au/rsrc/PDFs/Moomba/History%20of%20Moomba.pdf| url-status=dead}}</ref> ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಈ ನೇಮಕಾತಿಯು ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ಲಿಂಕಿ ಬಿಲ್]]‌ನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್‌ವಾಸಿಗಳು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಪ್ಯಾಟ್ರಿಷಿಯ ಒ'ಕ್ಯಾರೊಲ್‌ (ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌ನ 'ಡಿಸ್ನಿ ಆನ್‌ ಪೆರೇಡ್‌ ಷೋ') ಮಿಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಾಗ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು 'Mickey Mouse is really a girl!' (ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ!) ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web| author=Craig Bellamy, Gordon Chisholm, Hilary Eriksen| date=17 February 2006| title=Moomba: A festival for the people (pp 19-20)| url=http://www.melbourne.vic.gov.au/rsrc/PDFs/Moomba/History%20of%20Moomba.pdf| format=PDF| access-date=1 ಜುಲೈ 2010| archive-date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20060825203938/http://www.melbourne.vic.gov.au/rsrc/PDFs/Moomba/History%20of%20Moomba.pdf| url-status=dead}}</ref> ದಶಕಗಳ ಕಾಲ, ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಪಾತ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ [[ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್‌]]ರ [[ಬಗ್ಸ್‌ ಬನ್ನಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, 1988ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯೊಂದು ನಡೆಯಿತು. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜೆಮೆಕಿಸ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, [[ಡಿಸ್ನಿ]]/[[ಆಂಬ್ಲಿನ್‌]] ಜಂಟಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ '''[[ಹೂ ಫ್ರೇಮ್ಡ್‌ ರೊಜರ್‌ ರ‌್ಯಾಬಿಟ್]]'' 'ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಬಗ್ಸ್‌ ಬನ್ನಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದವು. ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ನರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ, ಕೊನೆಯ ಮೈಕ್ರೊಸೆಕೆಂಡ್‌ತನಕ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬನ್ನಿ ''ನಿಖರವಾಗಿ '' ಅಷ್ಟೇ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರದೆಯ ಸಮಯ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ''ರೋಜರ್‌ ರ‌್ಯಾಬಿಟ್'' ನಂತಹ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನಂತಹ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಸೇರ್ಪಡೆಯಂತೆ, 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ದೂರದರ್ಶನ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ '''[[ದಿ ಮಪ್ಪೆಟ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' 'ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು '[[ಕರ್ಮಿಟ್‌ ದಿ ಫ್ರಾಗ್‌]]' ಪಾತ್ರವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದಿ ಮಪೆಟ್ಸ್‌ ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಡಜನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ [[wikiasite:muppet:Mickey Mouse|ಅನುಕರಿಸಿ, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ]]. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿ ಮಪೆಟ್ಸ್‌ನ್ನು ಇಸವಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಹೋಮ್‌ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್]]‌ಗಾಗಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಹಲವು ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಲಾಂಛನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮೊದಲಿಗೆ ಚಾಲಿತವಾದದ್ದು 'ನಿಯಾನ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ' ಲಾಂಛನ, ಆನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗು ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ಸ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ 'ಸಾರ್ಸರರ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ' ಲಾಂಛನವನ್ನು ಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ವೀಡಿಯೋ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇಸವಿ 1995ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ರನವೇ ಬ್ರೇಯ್ನ್‌]]'' , ಅವನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಭಿನಯದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1999-2004 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೊಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ''[[ಮಿಕ್ಕಿ'ಸ್‌ ಒನ್ಸ್‌ ಅಪಾನ್‌ ಎ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌]]'' , ''[[Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers]]'' ಹಾಗೂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮೂಲಕ ಆನಿಮೇಟ್‌ ಆದ ''[[ಮಿಕ್ಕಿ'ಸ್‌ ಟ್ವೈಸ್‌ ಅಪಾನ್‌ ಎ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಗೋಚರಿಸಿದನು. ಯಾವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಲ್ಲದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ, ಮೂಲ ಡಿಸ್ನಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಇನ್ನೂ ಕಾಣಬೇಕಿದೆ. ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಲವು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನವು ''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌]]'' (1999—2000), ''[[ಡಿಸ್ನಿ'ಸ್‌ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮೌಸ್‌]]'' (2001—2003) ಹಾಗೂ ''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಹೌಸ್‌]]'' (2006). ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ''[[ಬಾಂಕರ್ಸ್‌]]'' ನ ಸಂಚಿಕೆ 'ಯು ಆಟ್ಟಾ ಬಿ ಇನ್‌ ಟೂನ್ಸ್‌'ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯದು [[ಅದೃಶ್ಯ ಪಾತ್ರ]]ವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 2005ರ ಹೊಸ ವರ್ಷಾರಂಭ ದಿನದಂದು ಮಿಕ್ಕಿ [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಟೋರ್ನಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ರೋಸಸ್‌ ಪೆರೇಡ್]]‌ ಆಗಿದ್ದ. [[ಡಿಸ್ನಿ ಆನ್‌ ಐಸ್]]‌ ನಾಟಕ ''ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್‌ ಪಿಕ್ಸಾರ್ಸ್‌ 'ದಿ ಇಂಕ್ರೆಡಿಬಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌/ ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್‌''' ನಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಇಬ್ಬರನ್ನು [[ಸಿಂಡ್ರೊಮ್]]‌ನ ಪ್ರತಿರೂಪ [[ಯಂತ್ರಮಾನವ]] ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌/ ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಥೀಮ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಾನೆ. '[[ಪೈರೇಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌]]' ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳದ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀಯನ್ನು ಕೆಲ ಕಾಲ ಬಂಧಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಇಂಕ್ರೀಡಿಬಲ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ' ಸೇನೆಯು ಯಂತ್ರಮಾನವ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್‌ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಬಂಧಿತರನ್ನು [[ಲೇಸರ್]]‌ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಯಂತ್ರಮಾನವ [[ಜ್ವಾಲಾಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಭವಿಷ್ಯದ [[ಅತಿಮಾನವ]] ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡುವ ವಿಫಲ ಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಫ್ರೊಜೋನ್‌ ಯಂತ್ರಮಾನವ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ನ್ನು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌/ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನ ಹರ್ಷಮಯ ವಾತಾವರಣ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಇಂಕ್ರೀಡಿಬಲ್ಸ್‌ ಸೇನಾ ಸದಸ್ಯರು ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀಯ ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. === ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Mickeykh2.JPG|thumb|right|ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ IIನಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮಿಕ್ಕಿ.]] ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಂತೆ, ಮಿಕ್ಕಿಯೂ ಸಹ ಹಲವು ವೀಡಿಯೊ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ನೈನ್ಟೆಂಡೊ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್‌ ಸಿಸ್ಟೆಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ '''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್ಕೆಪೇಡ್‌]]'' ', '''[[Mickey Mania: The Timeless Adventures of Mickey Mouse]]'' ', [[ಸೂಪರ್‌ ನೈನ್ಟೆಂಡೊ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್‌ ಸಿಸ್ಟೆಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ '[[ಮಿಕ್ಕಿ'ಸ್‌ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌]]' ಹಾಗೂ '''[[ಡಿಸ್ನಿ'ಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್‌ ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌]]'' ', [[ಮೆಗಾ ಡ್ರೈವ್‌/ಜೆನೆಸಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ '''[[ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಆಫ್‌ ಇಲ್ಯುಷನ್‌ ಸ್ಟಾರಿಂಗ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌]]'' ', [[ಗೇಮ್‌ ಬಾಯ್‌]]ನಲ್ಲಿ '''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌: ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ವ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]]'' '‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಆಟಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು 'ಮಿಕ್ಕಿ-ಪ್ರಧಾನ' ವೀಡಿಯೊ ಆಟಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. 2000ದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ''ಡಿಸ್ನಿ'ಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್‌ ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌'' ಸರಣಿಯನ್ನು [[ಗೇಮ್‌ ಬಾಯ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌]]‌ ಉಪಕರಣಕ್ಕೂ [[ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು]]. ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ [[ನೈನ್ಟೆಂಡೊ ಗೇಮ್ಕ್ಯೂಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ''[[ಡಿಸ್ನಿ'ಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್‌ ಮಿರರ್‌ ಸ್ಟಾರಿಂಗ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌]]'' ವೀಡಿಯೊ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ [[ಆರನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುಗ]]ದ ಪ್ರಥಮ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದನು.‌ ''[[ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್]]'' ‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು [[ಡಿಸ್ನಿ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್]]‌ (ಡಿಸ್ನಿ ಕೋಟೆ)ಯ ರಾಜ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರ [[ಸೊರಾ]]ಗೆ ಸಹಯೋಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ಮಿಕ್ಕಿ, ಬೀಗದಕೈ ಆಕಾರದ, ಎಂತಹದ್ದೇ ಬೀಗವನ್ನು ತೆರೆದು ಕತ್ತಲನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ [[ಕೀಬ್ಲೇಡ್‌]] ಎಂಬ ಆಯುಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಡಿಸ್ನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕತ್ತಲಿನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಎಪಿಕ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ ಎಂಬ ವೀಡಿಯೊ ಆಟವು 2010ರಲ್ಲಿ [[ವೀ]] (Wii) ಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. === ಆಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಳು === ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಅತಿಥೇಯನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳುಳ್ಳ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ-ಮಾತನಾಡುವ ''''''ಮಿಕ್ಕಿ ಸೇಯ್ಸ್'' ''' ‌' ಎಂಬ ಆಟವನ್ನು [[ಮಿಲ್ಟನ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಡ್ಲೇ]] 1989ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಿಕ್ಕಿ ಇತರೆ ಆಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫ್ ವಂಡರ್‌]]-ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ ''[[ಟಾಕಿಂಗ್ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್]]'' ‌ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. == ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ == ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರವು ತಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇಸವಿ 1939ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ದಿ ಪಾಯಿಂಟರ್‌'' ' ಹಾಗೂ 1940ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಫ್ಯಾಂಟಸಿಯಾ]]'' ದ '''ದಿ ಸಾರ್ಸೆರರ್ಸ್‌ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌'' 'ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌‌ಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪೆ, ಕಾಕೇಷಿಯನ್‌ ವರ್ಣದ ಮುಖ ಹಾಗೂ ಪೇರು ಹಣ್ಣಿನ ಆಕಾರದ ಶರೀರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, '[[ದಿ ಲಿಟ್ಲ್‌ ವರ್ಲ್‌ವಿಂಡ್]]‌'ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಪುನಃ ಬದಲಾದನು. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಮಾರಾಟಮುದ್ರೆ ಷರಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಡೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಬಾಲ ಕಳಚಿ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಹಜವಾದ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಿವಿಗಳ ಆಕಾರವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾಣೆಯು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕಾಲದ್ದಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಷರಾಯಿಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, '''ದಿ ಪಾಯಿಂಟರ್'' '‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದನು. 1950ರ ದಶಕದ ಅಂತಿಮ ನಾಟಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಕ್ಕಿಯ ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಕಿವಿಗಳು. ಅವು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಸಹ ಆಗಿವೆ. ದುಂಡಗಿರುವ ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ದುಂಡನೆಯ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳು ಜೋಡಿಸಿರುವುದು ಮಿಕ್ಕಿಯ ಕಿವಿಗಳ ಮೂಲಭೂತ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. 1940ರ ದಶಕದ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಯಾವ ಕಡೆ ತಲೆ ತಿರುಗಿಸಿದರೂ, ಅವರ ಕಿವಿಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಸಮ್ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌, ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಎದುರು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರ ಕಿವಿಗಳು ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದು, ಎಡಕ್ಕೋ ಬಲಕ್ಕೋ ತಿರುಗಿದಾಗ ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟ ಬೀರಿದಂತಿರುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯದ, [[ಕೀರಲು]] ಧ್ವನಿಯು ಮಿಕ್ಕಿಯ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಹುಪಾಲು ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ''ದಿ ಕಾರ್ನಿವಾಲ್‌ ಕಿಡ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಸ್ವತಃ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರೇ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯ ಕುರಿತು ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. (ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಲಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷ್]]‌ ಸಹ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಗಳಿಸದ [[ADR]] (ಧ್ವನಿದಾನ) ನೀಡಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.) ಆದರೆ, 1946ರೊಳಗೆ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲೇ ಬಹಳ ವ್ಯಸ್ಥರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಲು ಸಮಯದ ಅಭಾವವಿತ್ತು (ಅವರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಪರೀತ [[ಸಿಗರೇಟ್‌]] ಸೇದುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಅವರ ಧ್ವನಿ ಕೆಡಲು ಕಾರಣ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ). ''[[ಫನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಫ್ರೀ]]'' ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಿಕ್ಕಿ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬೀನ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌'' ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಧ್ವನಿದಾನ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಡಿಸ್ನಿ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ನಟ[[ಜಿಮ್ಮಿ ಮೆಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್]]‌ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದರು. (ಅಂತಿಮ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಮಿ ಮೆಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನೂ ಆಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.) ಉಳಿದ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ವಿವಿಧ ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಮೆಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 1970ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. 1954ರಿಂದ 1959ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು ಹಾಗೂ 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1958ರಂದು ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ 'ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್'‌ TV ಸರಣಿಯ 'ಫೋರ್ತ್‌ ಆನಿವರ್ಸರಿ ಷೋ'ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1983ರಲ್ಲಿ ''[[ಮಿಕ್ಕಿ'ಸ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌‌‌ ಕ್ಯೆರೊಲ್‌]]'' ಮೂಲಕ ದಿವಂಗತ [[ವೇಯ್ನ್‌ ಅಲ್ವಿನ್‌]] ಮಿಕ್‌ಮೌಸ್ ಆಗಿ ನಾಟಕವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರವೇಶದ ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ [[2009]] <ref>[http://legends.disney.go.com/legends/detail?key=Wayne+Allwine ಡಿಸ್ನಿ ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್‌ - ವೇಯ್ನ್‌ ಆಲ್ವಿನ್‌]</ref> ರಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಾವಿನ ತನಕ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಕಾಳತಾಳಿಯವಾಗಿ ಎಂಬಂತೆ, ವೇಯ್ನ್‌ ಆಲ್ವಿನ್‌, ಸದ್ಯ [[ಮಿನ್ನೀ ಮೌಸ್]]‌ಗೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ [[ರುಸ್ಸಿ ಟೇಯ್ಲರ್‌]]ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1987ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ TV ವಿಶೇಷ ''ಡೌನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಔಟ್‌ ವಿತ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲೆಸ್ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಮಿಕ್ಕಿಗೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮುಂಚೆ [[ಹಾಲ್ಮಾರ್ಕ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯ ಪತ್ರ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದ [[ಬ್ರೆಟ್‌ ಇವಾನ್‌]], ಈಗ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಹೊಸ ಧ್ವನಿ ನಿರೂಪಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ಆಟಿಕೆ ಹಾಗೂ [[ಡಿಸ್ನಿ ಕ್ರೂಯಿಸ್‌ ಲೈನ್]]‌ ಉತ್ತೇಜನಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ನಟನಾ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದು [[ಡಿಸ್ನಿ ಆನ್‌ ಐಸ್‌: ಸೆಲೆಬ್ರೇಷನ್ಸ್‌!]] ಐಸ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.laughingplace.com/Latest.asp?I1=ID&I2=4303 |title=ಡಿಸ್ನಿ ಆನ್‌ ಐಸ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಟಿಯಾನಾ ಹಾಗೂ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಹೊಸ ಧ್ವನಿ, ಬ್ರೆಟ್‌ ಇವಾನ್‌ - ದಿ ಲೇಟೆಸ್ಟ್‌ - LaughingPlace.com: ಡಿಸ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌, ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌ |access-date=2025-01-31 |archive-date=2009-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911094030/http://www.laughingplace.com/Latest.asp?I1=ID&I2=4303 |url-status=dead }}</ref> . ಮುಂದೆ, ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌ ಪೋರ್ಟಬಲ್‌ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿರುವ '''[[ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಬರ್ತ್‌ ಬೈ ಸ್ಲೀಪ್‌]]'' ' ಎಂಬ ವೀಡಿಯೊ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಧ್ವನಿದಾನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಲಿದೆ. [[ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಸೀರೀಸ್‌]]ನ ಮುಂದಿನ ಆಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವರು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗಾಗಿ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡುವರೆಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. === ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಗಳು === * '''ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್''' ** [[ನಿಕೊಲಾ ಕೊಲೆವ್‌]]: ''[[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮೌಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ (2003–2004, ಹಾಗೂ ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ) ** [[ಜಾರ್ಜಿ ಸ್ಟೊಯನೊವ್‌]]: ''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಹೌಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ (2009ರಿಂದಲೂ) * '''ಚೀನೀ ಭಾಷೆ''' ** [[ಜಿನ್‌ ಯಂಗ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್‌]]: ''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಹೌಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ (ಚೀನೀ ಭಾಷಾ ಆವೃತ್ತಿ) * '''ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ''' ** [[ಜ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಬೊಡೊಯಿನ್‌]]: ''[[ಫನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಫ್ರೀ]]'' (ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿ) ** [[ಜೀನ್‌-ಫ್ರಾಂಕೊಯಿ-ಕೊಫ್‌]]: ''ಫನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಫ್ರೀ'' ನಲ್ಲಿ (ಪುನಃ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿ), ''ಮಿಕ್ಕಿ'ಸ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಕೆರೊಲ್‌‌'' (ಪುನಃ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿ) ** [[ರೊಜರ್‌ ಕೆರೆಲ್‌]]: 1973 - 1980ರ ದಶಕದ ತನಕ (ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌) ** [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಫ್ರ್ಯಾಂಕೊಯಿ]]: 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ (ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌) ** [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್‌ ವಯೊಲೆಟ್‌]]: 1980ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧ - 1990ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ತನಕ (ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌) ** [[ಜೀನ್‌-ಪಾಲ್‌ ಆಡ್ರೇನ್‌]]: 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ (ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌) ** [[ಲಾರೆಂಟ್‌ ಪಾಸ್ಕ್ವಯರ್‌]]: 2000ದಿಂದ ಇಂದಿನ ವರೆಗೆ (ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌) ** [[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಪಿಕಾರ್ಡ್‌]]: 2000 (ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಕೆನಡಾ) * '''ಜರ್ಮನ್‌''' ** [[ಮಾರಿಯೊ ವೊನ್‌ ಜಷರಫ್‌]]: 1990ರ ಅಪರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂದಿನ ತನಕ * '''ಇಟಾಲಿಯನ್‌''' ** [[ಒರೆಸ್ಟ್‌ ಲಯೊನೆಲೊ]]: ಅಜ್ಞಾತ ** [[ಕ್ಲಾಡಿಯೊ ಟ್ರಯೊನ್ಫಿ]]: ಅಜ್ಞಾತ ** [[ಗಿಟನೊ ವಾರ್ಕೆಸಿಯಾ]]: ಅಜ್ಞಾತ ** [[ಅಲೆಸಾಂಡ್ರೊ ಕ್ವಾರ್ಟಾ]]: 1990ರ ಅಪರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂದಿನ ತನಕ * '''ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ''' ** [[ಇಕೂ ಸಕಾಕಿಬಾರಾ]]: 1970ರ ದಶಕ (TV) ** [[ಈಕೊ ಯಮಾಡಾ]]: 1980ರ ದಶಕ ** [[ಮಸೂಮಿ ಗೊಟೂ]]: 1990ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ** [[ಟಕಾಷಿ ಅವೊಯಗಿ]]: 1990ರ ಅಪರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂದಿನ ತನಕ * '''ಸ್ಪಾನಿಷ್‌''' ** [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ]]: ''ಫ್ಯಾಂಟೆಸಿಯಾ'' ** [[ಎಡ್ಮಂಡೊ ಸ್ಯಾಂಟೊಸ್‌]]: ''ಫನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಫ್ರೀ'' ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮೂಲ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ** [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕೊಲ್ಮೆನೆರೊ]]: ಇತರೆ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ** [[ರಾವುಲ್‌ ಅಲ್ಡಾನಾ]]: ಇತರೆ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು, ''ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಪಾಪರ್‌'' ತನಕ ** [[ಜುಯಾನ್‌ ಅಲ್ಫೊನ್ಸೊ ಕೆರ್ರಾಲೆರೊ]]: '' [[ಹೂ ಫ್ರೇಮ್ಡ್‌ ರೊಜರ್‌ ರ್‌ಯಾಬಿಟ್‌]]'' (ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ) ** [[ರಫೆಲ್‌ ಅಲೊನ್ಸೊ ನರಾಂಜೊ ಜೂನಿಯರ್‌]]: ''ಹೂ ಫ್ರೇಮ್ಡ್‌ ರೊಜರ್‌ ರ್‌ಯಾಬಿಟ್‌'' (ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ) ** [[ರುಬೆನ್‌ ಸರ್ಡಾ]]: 1990ರ ದಶಕದಿಂದ ಇಂದಿನ ತನಕ (ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ) ** [[ಜೋಸೆ ಪಡಿಲ್ಲಾ]]: 1990ರ ದಶಕದಿಂದ ಇಂದಿನ ತನಕ (ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ) * '''ಸ್ವೀಡಿಶ್‌''' ** [[ರೂನ್‌ ಹಲ್ವರ್ಸನ್‌]]: ''ಫನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಫ್ರೀ'' (ಮೂಲತಃ) ** [[ಆಂಡರ್ಸ್‌ ಒಜೆಬೊ]]: 1990ರ ಅಪರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂದಿನ ತನಕ ''ಫನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಫ್ರೀ'' (ಪುನಃ ಧ್ವನಿ ಸಂಯೋಜನೆ) == ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ == [[ಚಿತ್ರ:MickeyMouseJapan.JPG|thumb|ಜಪಾನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಡುಪುಧಾರಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌ರ ಚಿತ್ರಗಳುಳ್ಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರ.]] === ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮತಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಕುರಿತು, ಅಥವಾ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮತದಾನ ವಿಧಾನದ ಅಸಮರ್ಪಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು [[ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮತದಾನ]]ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಮತಚೀಟಿ ಅಥವಾ '[[ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಹಿತವರಲ್ಲ]]' ಎಂಬುದನ್ನು ನಮೂದಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗಂಭೀರವಲ್ಲದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಹೆಸರು ರೈಟ್-ಇನ್ ಓಟ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=May 2007}} ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇತರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪೈಕಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌ ಹಾಗೂ ಬಗ್ಸ್‌ ಬನ್ನಿ ಸಹ ಉಂಟು). ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಫಲವಾಗಿ, ಇದುವರೆಗೂ ನಡೆದ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ [[U.S. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ, ಆದರೆ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗುವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=May 2007}} ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನವು [[ಫಿನ್ಲೆಂಡ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಸ್ವೀಡೆನ್‌]] ದೇಶಗಳ [[ಸಂಸತ್]]‌ [[ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಫಿನ್‌‌ ಹಾಗೂ ಸ್ವೀಡನ್ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌ ಅಥವಾ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] ಎಂದು ಮತಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮತದಾನ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ [[2008ರ U.S. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಹೆಸರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಗೋಚರಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.google.com/search?q=cache:0v-vB32aVaYJ:www.tampabay.com/news/politics/elections/article852295.ece+Micky+Mouse+voter+registration&amp;cd=1&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;gl=us&amp;lr=lang_en&amp;client=safari ವೋಟ್‌ ಡ್ರೈವ್ಸ್‌ ಡಿಫೆಂಡೆಡ್‌, ಡಿಸ್ಪೈಟ್‌ ಫೇಕ್‌ ನೇಮ್ಸ್‌ - ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/world/unitedstates/displaystory.cfm?story_id=12432392|title=The ACORN investigations|date=October 16, 2008}}</ref> === ಮಿಕ್ಕಿಯ ಹೆಸರಿನ ಹೀನಾರ್ಥಕ ಬಳಕೆ === '''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌'' ' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯು 'ಸಾಧಾರಣ' ಅಥವಾ ಅಕುಶಲವಾದ' ಅಥವಾ 'ಅಲ್ಪ ಬೆಲೆಯ' ಎಂಬ ಅಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. UK ಹಾಗೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು 'ಅತಿ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟ' ಅಥವಾ 'ನಕಲು' ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. * ''[[The Godfather: Part II]]'' ರಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರೆಡೊ]] ಮೈಕಲ್‌ಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಫ್ರೆಡೊ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆತನ (ಮೈಕಲ್‌ನ) ಆದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, 'ಈ ಕೆಲಸಾನ ಮಾಡೋಕೆ ಫ್ರೆಡೊನ ಕಳಿಸು, ಆ ಕೆಲಸಾನ ಮಾಡೋಕೆ ಫ್ರೆಡೊನ ಕಳಿಸು! ಫ್ರೆಡೊ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ!' ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಕಸುಬುಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಿತ್ತು. * ಇಸವಿ 1984ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಹಿಮ-ಹಾಕಿ]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ, [[ವೇಯ್ನ್‌ ಗ್ರೆಟ್ಜ್‌ಕಿ]]ಯವರ [[ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಆಯಿಲರ್ಸ್‌]] [[ನ್ಯೂ ಜರ್ಸೀ ಡೆವಿಲ್ಸ್‌]]ನ್ನು 13-4 ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಸುದ್ದಿಗಾರರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಗ್ರೆಟ್ಜ್‌ಕಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. 'ಅವರು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಟ ಸುಧಾರಿಸಿದಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯದು.ಇಡೀ ಲೀಗನ್ನು ಅವರು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸುಮ್ಮನೆ ಒಂದು ''ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸಂಘಟನೆ'' (ಕಳಪೆ ತಂಡ) ಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಾನಿ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯಬೇಕು.' <ref>{{Cite web |url=http://www.newjerseydevils.com/njd/fanzone/features/25series/1983-84.php |title=1983-84: ಗ್ರೋಯಿಂಗ್‌ ಪೇನ್ಸ್‌ ಲೀಡ್‌ ಟು ಪ್ರಾಮಿಸ್‌ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2007-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070704184726/http://www.newjerseydevils.com/njd/fanzone/features/25series/1983-84.php |url-status=dead }}</ref> ಗ್ರೆಟ್ಜ್‌ಕಿಯವರ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಆಯ್ಲರ್ಸ್‌ ತಂಡವು ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ತಲುಪಿದೊಡನೆ, ಡೆವಿಲ್ಸ್‌ ತಂಡದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರು. * ಇಸವಿ 1993ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರ '''[[ಡೆಮಾಲಿಷನ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]'' 'ನಲ್ಲಿ, ''[[ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಟಾಲೊನ್‌]]'' ರ ಪಾತ್ರ ತಾನು ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಪೊಲೀಸ್‌ ಕಾರ್‌ ಹತೋಟಿ ತಪ್ಪಿ, ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿರುವ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಣಗುತ್ತಾ, 'Brake! ! Brake! <ref>[http://www.script-o-rama.com/movie_scripts/d/demolition-man-script-transcript-bullock.html script-o-rama.com]</ref> Brake, now, you'' Mickey Mouse piece of shit'' !" * ಇಸವಿ 1996ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಪೇಸ್‌ ಜ್ಯಾಮ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ, ಬಗ್ಸ್‌ ಬನ್ನಿ ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಲು ಡ್ಯಾಫಿ ಡಕ್ ಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ 'ಅದೆಂತಹ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸಂಘಟನೆಯು ತನ್ನ ತಂಡಕ್ಕೆ 'ದಿ ಡಕ್ಸ್‌ ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ?' ಎಂದಿದ್ದುಂಟು. (ಅಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ [[NHL]] ತಂಡ [[ಮೈಟಿ ಡಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅನಾಹೀಮ್‌]]ನತ್ತ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು.) * ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸುವ, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕಸಬುಗಳನ್ನು (ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮೂಲಭೂತ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒರೆಸುವುದು)ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕೆಲಸ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವಿಷಯ' ಅಥವಾ 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ' ಎಂಬುದು ತರಗತಿ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ A) ಗಳಿಸಲು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಶ್ರಮ ಅಗತ್ಯ, ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ತರಗತಿಯ ವಿಷಯವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸದು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/2655127.stm | work=BBC News | title='Irresponsible' Hodge under fire | date=January 14, 2003 | accessdate=May 12, 2010}}</ref> * ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾಹಸವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಅನುಸರಿಸುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸಿಂಗ್‌' (''ಮಿಕಿ ಮೌಸಿಂಗ್'' ಅಥವಾ (''mickey-mousing'' ಅಥವಾ ''mickeymousing'' ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="mftm">{{cite web|url=http://www.musicfromthemovies.com/review.asp?ID=7374|title=The Cottage: Review|last=Holm|first=Peter|publisher=Music From The Movies|accessdate=2008-08-12|archive-date=2008-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080812114830/http://www.musicfromthemovies.com/review.asp?ID=7374|url-status=dead}}</ref> * ತಂತ್ರಾಂಶ ತಯಾರಕ [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಂದು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="mickeysoft">ರಿಚರ್ಡ್‌ ಫೊರ್ನೊ. "[http://www.infowarrior.org/articles/2001-12.html "ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌", ನಂ. "] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011128010425/http://www.infowarrior.org/articles/2001-12.html |date=2001-11-28 }}[http://www.infowarrior.org/articles/2001-12.html ಮಿಕ್ಕಿಸಾಫ್ಟ್‌", ಯೆಸ್‌.] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011128010425/http://www.infowarrior.org/articles/2001-12.html |date=2001-11-28 }}" 28 ನವೆಂಬರ್‌ 2001ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು; 7 ನವೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> * [[WWII]] (ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಸಮರ) ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ರಾಯಲ್‌ ನೇವಲ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರೊಲ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊಟಾರ್‌ ಮೈನ್‌ಸ್ವೀಪರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ "ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸಸ್‌" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಂದಿನ [[ಪ್ರಧಾನಿ]] [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಥ್ಯಾಚರ್]]‌ ಒಮ್ಮೆ [[ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸಂಸತ್]]‌ನ್ನು 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸಂಸತ್'‌ (ಅರ್ಥಾತ್‌ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರದ ಚರ್ಚಾ ಸಮುದಾಯ) ಎಂದು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="euo">{{cite web|url=http://www.eu-oplysningen.dk/euo_en/spsv/all/26/|title=What does Mickey Mouse Have To Do With The European Parliament?|publisher=EU-Oplysnigen (Denmark)|accessdate=2008-08-12|archive-date=2008-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507205439/http://www.eu-oplysningen.dk/euo_en/spsv/all/26/|url-status=dead}}</ref> * ''ರೆಡ್‌ ಡ್ವೊಫ್‌'' ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ರೆಡ್‌ ಡ್ವೊಫ್‌'' ನ 'ಕ್ವಾರೆಂಟೀನ್‌' ಎಂಬ ಒಂದು ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಂಡದ ಕಳಪೆ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಜೀವಕ್ಕೇ ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿ ತಂದಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ, "We're a real Mickey Mouse‌ operation, aren't we?" ಎಂದು ಲಿಸ್ಟರ್‌ (ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರು) ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಯಾಟ್ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ""Mickey Mouse? We ain't even [[Betty Boop]] !" * ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಂಛನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿಯ ಒಡೆಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. 'We work for the Mouse' (ನಾವು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆವು) ಎಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೇಳುವುದುಂಟು.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.lynn.edu/workingforthemouse |title=ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಮೌಸ್‌ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2010-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100904083704/http://blogs.lynn.edu/workingforthemouse/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://disney.families.com/blog/working-for-the-mouse |title=ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ದಿ ಮೌಸ್‌ - ಡಿಸ್ನಿ (ಅನಧಿಕೃತ) - Families.com |access-date=2010-07-01 |archive-date=2010-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328015651/http://disney.families.com/blog/working-for-the-mouse |url-status=dead }}</ref> [[ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ 13ನೆಯ ಋತುವಿನ ಸಂಚಿಕೆ 'ದಿ ರಿಂಗ್‌,'ನಲ್ಲಿ|''ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌'' 13ನೆಯ ಋತುವಿನ ಸಂಚಿಕೆ 'ದಿ ರಿಂಗ್‌,'ನಲ್ಲಿ]] ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಒಬ್ಬ ದುರಾಸೆಯ, ಹಿಂಸಾನಂದದ, ಹೊಲಸು ಬಾಯಿಯುಳ್ಳ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಮಾಲಿಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ [[ಶುದ್ಧತಾ ಉಂಗುರಗಳು]] ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮಂಕಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೂರಿದ [[ಜೊನಸ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿ ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಬಯ್ಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. * [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಲೇಕರ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಆರ್ಲೆಂಡೊ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌]] ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ [[2009 NBA (ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌) ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ವನ್ನು 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸರಣಿ' <ref>{{cite news | url=http://www.fannation.com/throwdowns/show/346722-the-mickey-mouse-series?category_id=17 | title=The Mickey Mouse Series | date=May 30, 2009 | publisher=FanNation | accessdate=June 1, 2009}}</ref> ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಹಾಗೂ ಆರ್ಲೆಂಡೊ ನಗರಗಳ ಬಳಿ ಡಿಸ್ನಿ ಥೀಮ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಿವೆ (ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]). ಜೊತೆಗೆ, ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ [[ABC]] ವಾಹಿನಿಯು [[ಡಿಸ್ನಿ]] ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. === ವಿಡಂಬನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಟೀಕೆಗಳು === ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನದು ಮೂಲತಃ ಒಬ್ಬ [[ಅಲೆಮಾರಿ ಗಾಯಕನ ಪಾತ್ರ]]ವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1929ರಿಂದ 1930ರ ದಶಕದ ವರೆಗೂ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಬ್ಬ 'ಅಲೆಮಾರಿ ಗಾಯಕ' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿ, ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{imdb title|0024792|Ye Olden Days}}</ref> ಇಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌ ವಿಲ್ಲೀ <ref>{{imdb title|0019422|Steamboat Willie}}</ref> ಹಾಗೂ [[ಮಿಕ್ಕಿ'ಸ್‌ ಮೆಲರ್‌ಡ್ರಮರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಕಪ್ಪುಚಹರೆಯುಳ್ಳವನು ಹಾಗೂ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಹ ಮುಖ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಣಕಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.artprints.com/printzoom.asp?id=303129 |title=ಮಿಕ್ಕಿಯ ಮೆಲರ್‌ಡ್ರಮ್ಮರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707165942/https://www.artprints.com/printzoom.asp?id=303129 |url-status=dead }}</ref> ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ತನ್ನನ್ನು [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಲಾಂಛನವಲ್ಲದೆ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಲಾಂಛನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಒಂದಾಗಿಸಿತು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ-ವಿರೋಧಿ [[ವಿಡಂಬನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪಖ್ಯಾತಿಯ ಭೂಗತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ '''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಇನ್‌ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]]'' ‌' ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕುರಿತು ಹಲವು [[ವಿಡಂಬನೆ]]ಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯಾಡ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ ಎಲ್ಡರ್‌]] ರಚಿಸಿದ ''ಮಿಕ್ಕಿ ರೊಡೆಂಟ್'' ‌ ಎಂಬ ವಿಡಂಬನೆಯಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಕುರುಚಲು ಗಡ್ಡಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್]]‌ ಬಗ್ಗೆ ಅತೀವ ಮಾತ್ಸರ್ಯವುಂಟಾಗಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ್ನು ಜೈಲಿನೊಳಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.<ref>[http://johnglenntaylor.blogspot.com/2008_12_28_archive.html "ಮಿಕ್ಕಿ ರೊಡೆಂಟ್‌!" ][http://johnglenntaylor.blogspot.com/2008_12_28_archive.html (ಮ್ಯಾಡ್‌ #19)]</ref> ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಎಡ್‌ 'ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿ' ರಾಥ್‌]] ವಿಕಾರವಾದ ರಾಟ್‌ ಫಿಂಕ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ''[[ದಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್‌ ಮೂವೀ]]'' ನಲ್ಲಿ, ಬಾರ್ಟ್‌ ಸಿಂಪ್ಸನ್ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಅಣಕಿಸಲು‌ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಬ್ರಾ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರಿಸಿ, 'I'm the mascot of an evil corporation!' ('ನಾನು ಒಂದು ದುಷ್ಟ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಶುಭಕಾರಿ ಸಂಕೇತ!') ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>[http://imdb.com/title/tt0462538/quotes ದಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್‌ ಮೂವೀ (2007) - ಮೆಮೊರಬಲ್‌ ಕ್ವೋಟ್ಸ್]. [http://www.imdb.com ದಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಮೂವೀ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ (IMDb)]. 2 ಮಾರ್ಚ್‌ 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. 2 ಮಾರ್ಚ್‌ 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ''[[ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]'' ‌ ಸರಣಿಯ '[[ದಿ ರಿಂಗ್‌]]' ಎಂಬ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್ [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಮಾಲೀಕನಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂಸಾನಂದದ,‌ ಕೇವಲ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ, ದುರಾಸೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ನಿರೂಪಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. [[ಆರೊನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]]‌ರ 'ಫುಲ್‌ ಫ್ರಾಂಟಲ್‌ ನರ್ಡಿಟಿ' ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಿಂದ [[ಮಿರಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]‌ನ್ನು ಅನ್ಲೋಡ್‌ (ತಂತ್ರಾಂಶ ಮಾಡಲು ಹತಾಶೆಯಿದಂ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>''[[PS 238]]'' - ಪ್ರಕಟಣೆ 44, ಮೇ 2010</ref> [[ಷಾರಿಯಾ]] (ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಧಾರ್ಮಿಕ) ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಇಲಿಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪೀಡೆಗಳು; ಇಲಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾದ 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್'‌ ಮತ್ತು [[ಟಾಮ್‌ &amp; ಜೆರಿ]] ಸರಣಿಯ 'ಜೆರಿ' ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಷೇಕ್‌ [[ಮುಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲ್‌-ಮುನಾಜಿದ್]]‌ 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಅವರು ಮಿಕ್ಕಿಯ ವಿರುದ್ಧ [[ಫತ್ವಾ]] ಹೊರಡಿಸಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಮಾಡಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ವಿವಾದ-ಲೇವಡಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಿರುಚಿ, ತಪ್ಪಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಷೇಕ್‌ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲ್‌-ಮುನಾಜಿದ್ ಆನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದರು. {{Citation needed|date=April 2010}} === ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು === ಜನವರಿ 1936ರಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ ಸದಸ್ಯ ಜೂಲಿಯಸ್‌ ಹರ್ಸ್ಕೊವಿಟ್ಜ್‌ರ ಮೇಲೆ ಅಜ್ಞಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆದು, ಆ ಏಟಿನಿಂದ ಅವರ ತಲೆಬುರುಡೆ ಒಡೆದಿತ್ತು. ಅವನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮಾಲೀಕರು ಅವರಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದರಂತೆ.<ref>''ವರ್ಕರ್ಸ್‌ ಏಜ್‌'' ಸಂಪುಟ. V #7 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 1936</ref> == ಕಾನೂನಿನ ವಿಚಾರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Mickey ears on sign.jpg|thumb|right|ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮಿಕ್ಕಿ ಕಿವಿಗಳ ಲಾಂಛನದ ಹಲವು ರೀತಿಗಳ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾದರಿ ಸಂಕೇತ ಶೈಲಿ.]] ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಕೇವಲ [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ]] ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಡಿಸ್ನಿ ಪಾತ್ರಗಳಂತೆಯೇ, ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸಹ [[ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮಾಲೀಕ (ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವರೆಗೂ ಈ ಲಾಂಛನವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಿಸ್ನಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೋ, ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಕಾಪಿರೈಟ್ ಟರ್ಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್‌ಷನ್ ಆಕ್ಟ್]] (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಅವಧಿ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾಯಿದೆ)(ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಲಾಬ್ಬಿ ನಡೆಸಿದಕ್ಕಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ). ಹಾಗೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದಂತೆ, ಆರಂಭಿಕ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 2023ರ ತನಕ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದೆ. ಆದರೂ, ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಂದಾರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಅಖಚಿತತೆಯ ವಿಚಾರಗಳು ಕಾಪಿರೈಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಿಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="LAtimes rights wrong">{{cite news |url=http://www.latimes.com/business/la-fi-mickey22-2008aug22,0,6883462.story |title=Disney's rights to young Mickey Mouse may be wrong |accessdate=2008-08-22 |author=Joseph Menn |date=2008-08-22 |work= |publisher=Los Angeles Times.com}}</ref> ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಡನೆ ಅದರ ಪ್ರತಿರೂಪ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ತಮ್ಮ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಡಿಸ್ನಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1989ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲಾರಿಡಾ]]ದ ಮೂರು ಶಿಶುವಿಹಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಲು ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿತ್ತು. ಈ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಡಿಸ್ನಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್]]‌ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>[http://www.snopes.com/disney/wdco/daycare.asp ಡೇಕೇರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಮ್ಯುರಲ್ಸ್‌], [[Snopes.com]]</ref> === ''ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಏರ್‌ ಪೈರೇಟ್ಸ್‌'' === ಆರಂಭಿಕ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳಪಾತ್ರಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ [[ಭೂಗತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಸಮುದಾಯ]]ವು ತನ್ನನ್ನು '[[ಏರ್‌ ಪೈರೇಟ್ಸ್]]‌' ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು 1971ರಲ್ಲಿ '''ಏರ್‌ ಪೈರೇಡ್ಸ್‌ ಫನೀಸ್'' '‌ ಎಂಬ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ [[ಡ್ಯಾನ್‌ ಒ'ನೀಲ್‌]] ಮಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೀ ಮೌಸ್‌ ವ್ಯಕ್ತ ಲೈಂಗಿಕ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಮಾದಕವಸ್ತು ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಿದ. ಒ'ನೀಲ್‌ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, 'ಏರ್‌ ಪೈರೇಟ್ಸ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಚಿತ್ರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕಸಿಯುವುದು, ಗಾಳಿಯನ್ನೇ ಕೃತಿಚೌರ್ಯ ಮಾಡುವುದು, ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನೇ ಕದಿಯುವುದು... ನಾವು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಡಿಸ್ನಿ ನಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.' <ref name="ComicBookConfidential">{{cite video|last=Mann|first=Ron|title=Comic Book Confidential|publisher=Sphinx Productions|date=1989}}</ref> ಪಾತ್ರದ ರೂಪ ಅಥವಾ ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ ವಿಕಟಾನುಕರಣವು ಪ್ರಭಾವಿಯಾಗಿರದು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಒ'ನೀಲ್, ಏರ್‌ ಪೈರೇಟ್ಸ್‌ ಫನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾದ ಇಲಿಯು 'ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್'‌ನಂತೇ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಮಿಕ್ಕಿಮೌಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸ್ನಿ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉಲ್ಲಂಘನಾ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ಅಪೀಲುಗಳ ಸರಣಿಗಳ ನಂತರ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಡಿಸ್ನಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿ, ಒ'ನೀಲ್‌ ಡಿಸ್ನಿಗೆ $1.9 ದಶಲಕ್ಷದ ಮೊತ್ತ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಕ್ತತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ತೀರ್ಪು ಇಂದಿಗೂ ವಿವಾದಗ್ರಸ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. '[ಏರ್‌ ಪೈರೇಟ್ಸ್‌ ಸಮುದಾಯವು ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದೆ' <ref name="PiratesAndTheMouse">{{cite book|last=Levin|first=Bob|title=The Pirates and the Mouse: Disney's War Against the Counterculture|publisher=Fantagraphics Books|year=2003|isbn=156097530X}}</ref> ಎಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಯಾಮ್ಯೂಯಲ್ಸ್‌ ತಿಳಿಸಿದರು. === ಸೆನ್ಸರ್‌ ಮಾಡುವುದು === ಇಸವಿ 1930ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಸೆನ್ಸರ್‌ ಮಂಡಳಿಯು ಒಂದು ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, [[ಮೇಲ್ಭಾಗ ಚಪ್ದಟೆಯಾಗಿರುವ ಟೋಪಿ]] ಧರಿಸಿದ ಮಿಕ್ಕಿ ಜರ್ಮನರನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, "ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ" ಎಂದು ಮಂಡಳಿಯು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಡಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ (1930-7-14). [http://archive.timesonline.co.uk/tol/viewArticle.arc?articleId=ARCHIVE-The_Times-1930-07-14-12-015&amp;pageId=ARCHIVE-The_Times-1930-07-14-12&amp;pageId=undefined "ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಇನ್‌ ಟ್ರಬಲ್‌ (ಜರ್ಮನ್‌ ಸೆನ್ಸಾರ್ಷಿಪ್‌)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206020306/http://archive.timesonline.co.uk/tol/viewArticle.arc?articleId=ARCHIVE-The_Times-1930-07-14-12-015&pageId=ARCHIVE-The_Times-1930-07-14-12&pageId=undefined |date=2025-12-06 }}, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆರ್ಕೈವ್‌ (archive.timesonline.co.uk)'' 19 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಸಂಕಲಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು: <blockquote>"ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಇದುವರೆಗೂ ಅತಿ ದರಿದ್ರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ ... ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಮರ್ಯಾದಸ್ಥ ಯುವಕನಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಭಾವನೆಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಕೊಳಕು-ಕಚ್ಚಡ ಭರಿತ ಇಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ವಾಹಕ ಇಲಿಯು ಇಂತಹ ಆದರ್ಶ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ... ಯಹೂದ್ಯರಿಂದ ಜನರ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯು ಇನ್ನು ತೊಲಗಲಿ! ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! [[ಸ್ವಸ್ತಿಕಾ ಶಿಲುಬೆ]]ಯನ್ನು ಧರಿಸಿ!"<ref name="HungerfordAmy">{{cite book|last=Hungerford|first=Amy|title=The Holocaust of Texts |pages=206|publisher=University Of Chicago Press|date=January 15, 2003|isbn=0226360768|url=https://books.google.com/books?id=hQaoyehtkBgC&pg=PA87&lpg=PA87&dq=%22Mickey+Mouse+is+the+most+miserable+ideal+ever+revealed%22&source=web&ots=it1ra73w24&sig=ciUpF4YqVRVLEtUncn-Y9qtqIVA&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result}}</ref><ref name="LaCapraDominick">{{cite book|last=LaCapra|first=Dominick |title=History and Memory After Auschwitz|publisher=Cornell University Press|date=March 1998|pages=214|isbn=0801484960|url=https://books.google.com/books?id=pBhow2EcLHwC&pg=PA159&lpg=PA159&dq=%22Mickey+Mouse+is+the+most+miserable+ideal+ever+revealed%22&source=bl&ots=OriZYqZ5Ua&sig=_Xg1JJgTHeVSZf_DOSYI7Ck5LjQ&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=3&ct=result}}</ref><ref name="Mickey-Mousing ">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5DB1339F931A3575BC0A964958260&partner=rssnyt&emc=rss|title=ON LANGUAGE; Mickey-Mousing |last=Rosenthal|first=Jack|date=1992-08-02|publisher=[[New York Times]], The|accessdate=2008-12-30}}</ref></blockquote> ತಮ್ಮ ಕಾಮಿಕ್‌ [[ಮಾವುಸ್‌ II]]ರ ಎರಡನೆಯ ಸಂಪುಟದ ಮೊದಲ ಪುಟದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಟ್‌ ಸ್ಪೀಗಲ್ಮನ್]]‌ ಈ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. 'ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಇಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಕ್ಕಳು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ' ಎಂದು ತಳಮಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ರೊಮಾನಿಯನ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ 1935ರಲ್ಲಿ [[ನಿಷೇಧ]]ವಿಧಿಸಿದರು.<ref>ಕಾನ್ನರ್‌, ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌. ಹಾಲಿವುಡ್‌'ಸ್‌ ಮೋಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌: ದಿ ಟಾಪ್‌ 10 ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಲಕ್ಕಿ ಬ್ರೇಕ್ಸ್‌, ಪ್ರೈಮಾ ಡೊನ್ನಾಸ್‌, ಬಾಕ್ಸ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಬಾಂಬ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅದರ್‌ ಆಡಿಟೀಸ್‌. ಇಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌. ಬ್ರಾಸೀ'ಸ್‌, 2002.(pg 243)</ref> ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಯ ದೃಢ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, [[ಇಟಲಿಯನ್‌ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಿದೇಶೀ [[ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ಗಳನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ (1938-11-16). [http://archive.timesonline.co.uk/tol/viewArticle.arc?articleId=ARCHIVE-The_Times-1938-11-16-15-005&amp;pageId=ARCHIVE-The_Times-1938-11-16-15&amp;pageId=undefined "ದಿ ಬ್ಯಾನಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಅ ಮೌಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701114928/http://archive.timesonline.co.uk/tol/viewArticle.arc?articleId=ARCHIVE-The_Times-1938-11-16-15-005&pageId=ARCHIVE-The_Times-1938-11-16-15&pageId=undefined |date=2012-07-01 }}, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆರ್ಕೈವ್‌ (archive.timesonline.co.uk)'' 19 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಸಂಕಲಿಸಲಾಯಿತು.</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ == == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಪಾತ್ರ ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ [[ಮಿನ್ನೀ ಮೌಸ್‌]], ಹಲವು ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯ ಸಖಿಯೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಡಿಸ್ನಿಯ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಕಿರು-ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲುಟೊ]] ಎಂಬ [[ನಾಯಿ]]ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಿಕ್ಕಿಯ ನಾಯಿ ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನ. * ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ [[ಮೌಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]] * ''[[ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌]]'' ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕಾಮಿಕ್‌ ಸರಣಿ. * [[ಹಿಡೆನ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ]] ಡಿಸ್ನಿ ಚಿತ್ರಗಳು,ಥೀಮ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಸರಕುಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಣಸಿಗುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕಿಯ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳ ನೆರಳುರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಮರೆಮಾಚುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಬಂಧವಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಡಿಸ್ನಿ ಸರಣಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಆಗಿದೆ. * [[ಸೆಲೆಬ್ರೇಷನ್‌ ಮಿಕ್ಕಿ]], ಇದು ಎರಡು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ, {{convert|100|lb|abbr=on}}., 24-ಕ್ಯಾರಟ್‌ ಅಪ್ಪಟ ಚಿನ್ನದ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪ್ರತಿಮೆ; ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವರು ಡಿಸ್ನಿ ಕಲಾವಿದ [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಡೆಲ್]]‌. ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಇದನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಡಿಸ್ನಿಲೆಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ 'ಸಾಚಾ ಹಾಗೂ ಮಾದರಿ ಪ್ರತಿಮೆ' ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ. == ಅಕರಗಳು == ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Mickey Mouse}} * [http://www.imdb.com/character/ch0000630/ IMDb ವ್ಯಕ್ತಿ-ಪರಿಚಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725075827/http://www.imdb.com/character/ch0000630/ |date=2017-07-25 }} * [http://www.toonopedia.com/mickey.htm ಟೂನೊಪೀಡಿಯಾ: ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌] * [http://mickeyforpresident.com ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ನ ಜಾಹೀರಾತು ಅಂತರಜಾಲತಾಣ] * [http://disney.go.com/characters/mickey/index.html ಡಿಸ್ನಿಯ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರ ಜಾಲಪುಟ] * [http://www.disney.co.jp/character/mickey ಡಿಸ್ನಿಯ ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಪಾತ್ರ ಜಾಲಪುಟ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918104326/http://www.disney.co.jp/character/mickey/ |date=2009-09-18 }} {{jp icon}} * [http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/culture-obituaries/film-obituaries/5363110/Wayne-Allwine.html ವೇಯ್ನ್‌ ಆಲ್ವಿನ್‌] - ಡೈಲಿ ಟೆಲೆಗ್ರಾಫ್‌ ಮೃತಿಪ್ರಕಟಣೆ {{DEFAULTSORT:Mouse, Mickey}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಕ್ಕಿ ಮೌಸ್‌ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್ನಿ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಲಾಂಛನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಜ್ಞಾತ ಕಲ್ಪಿತನಾಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರಾಜಕುಮಾರರು]] nnliu8qmrgbgi88xadwuxkq1drfpqfp 0 23869 1375660 1374070 2026-06-22T07:35:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375660 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Battery}} [[File:Batteries.jpg|thumb|right|300px|ವಿವಿಧ ಬ್ಯಾಟರೀಗಳು (ಮೇಲೆ-ಎಡ ದಿಂದ ಕೆಳಗೆ-ಬಲಕ್ಕೆ): ಎರಡು ಎ‌ಎ, ಒಂದು ಡಿ, ಒಂದು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಹೆಲ್ಡ್ ಹಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಬ್ಯಾಟರಿ, ಎರಡು 9-ವೋಲ್ಟ್ ಪಿಪಿ3, ಎರಡು ಎ‌ಎ‌ಎ, ಒಂದು ಸಿ, ಒಂದು ಕಾಮ್‌ಕೋರ್ಡರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ,ಒಂದು ಕಾರ್ಡ್‌ಲೆಸ್ ಫೋನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ.]] ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ಕಾಂತೀಯ '''ಬ್ಯಾಟರಿ''' ಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶೇಖರವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ವೊಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಪೈಲ್‌]] ಸುಮಾರು 1800ರಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಸ್ಯಾಂಡ್ರೋ ವೊಲ್ಟಾ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಎಲ್ಲ ಮನೆಬಳಕೆಯ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. 2005ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಪಂಚಾದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಬ್ಯಾಟರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಸುಮಾರು 48 [[ಬಿಲಿಯನ್‌]] [[ಯು ಎಸ್ ಡಾಲರ್‌]] ವಹಿವಾಟನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ<ref>[http://www.dfj.com/cgi-bin/artman/publish/article_141.shtml ಪವರ್ ಶಿಫ್ಟ್: ಡಿಎಫ್‌ಜೆ ಆನ್ ದ ಲುಕ್‌ಔಟ್ ಫಾರ್ ಮೋರ್ ಪವರ್ ಸೋರ್ಸ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201015849/http://www.dfj.com/cgi-bin/artman/publish/article_141.shtml |date=2005-12-01 }}. ''ಡ್ರಾಪರ್ ಫಿಶರ್ ಜರ್ವೆಟ್ಸನ್''. ನವೆಂಬರ್ 10ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 6% ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="bu55">ಬುಚ್‌ಮನ್,ಇಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/parttwo-55.htm ಬ್ಯಾಟರಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315071444/http://www.batteryuniversity.com/parttwo-55.htm |date=2010-03-15 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಅಗಸ್ಟ್ 11 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Verify credibility|date=October 2009}}</ref> ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ : [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]] (ಬಳಸಿ ಎಸೆಯಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು), ಇವುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ ಪ್ರಕಾರದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಾಗಿ [[ದ್ವಿತೀಯ ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು [[ಚಾರ್ಜ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳನ್ನು ಪುನ: ಪುನ: ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕಗಳಾಗಿ ಕಿವಿಕೇಳದವರು ಬಳಸುವ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ, ಕೈಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ; ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕೂಡಿಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಟೆಲೆಫೋನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಂಜ್‌ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಡಾಟಾ ಸೆಂಟರ್‌‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of the battery}} [[File:Battery symbol2.svg|thumb|right|100px|ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ಚಿನ್ಹೆ ಸುತ್ತಳತೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮೊದಲಿನ ವಿಧ ಸ್ಚೆಮೆಟಿಕ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್‌ನಂತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು,ಒಂದು ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರಾಶಿ.]] ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಂಬ ಶಬ್ಧವನ್ನು [[ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್]] [[ಕ್ಯಾನನ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ಬಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ವಿವಿಧ [[ಲೈಡನ್ ಜಾರ್‌]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ (ಇದು ಮೊದಮೊದಲು ಬಳಸಿದ [[ಕೆಪಾಸಿಟರ್]] ಆಗಿದೆ).<ref>[1] ^ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ ಮೇರಿ [http://inventors.about.com/library/inventors/blbattery.htm ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120709084556/http://inventors.about.com/library/inventors/blbattery.htm |date=2012-07-09 }}. ಎಬೌಟ್.ಕಾಮ್. ಅಗಸ್ಟ್ 11 ೨೦೦೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ''ಬ್ಯಾಟರಿ'' ಯು ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೆಲ್‌ಗಳಿರುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಆಗಾಗ ಇದನ್ನು ಏಕಸೆಲ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/battery "ಬ್ಯಾಟರಿ" (def. 4b)], ''ಮೇರಿಯಮ್-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' (2009). 2009ರ ಮೇ 8ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಹಲವಾರು ಹಳೆಯಕಾಲದ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ತಗಡು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಟರಿಯಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಇವುಗಳನ್ನು [[ಬಾಗ್ದಾದ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು ಗಾಲ್ವಾನಿಕ್ ಸೆಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಮೆಯವು ಊಹಾತ್ಮಕವಾದುದಾಗಿದೆ.<ref>ಕೊರ್ಡರ್,ಗ್ರೇಗೋರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. [http://www.vast.org/content/File/v1n1/CorderBattery.pdf ರೂಢಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910203510/http://www.vast.org/content/File/v1n1/CorderBattery.pdf |date=2008-09-10 }} (ಪಿಡಿಎಫ್). ''ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್'', ಸಂಪುಟ. 1,ಸಂಖ್ಯೆ. 1. ಅಗಸ್ಟ್ 7 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಲೆಸ್ಯಾಂಡ್ರೋ ವೊಲ್ಟಾ 1800ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[1] ^ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ ಮೇರಿ [http://inventors.about.com/library/inventors/bl_Alessandro_Volta.htm ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾ - ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ -ವಿದ್ಯುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120712220408/http://inventors.about.com/library/inventors/bl_Alessandro_Volta.htm |date=2012-07-12 }}. ಎಬೌಟ್.ಕಾಮ್. ಅಗಸ್ಟ್ 7 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 1780ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲೂಯಿ ಗಾಲ್ವಾನಿಯು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲು [[ಲೈಡನ್‌ ಜಾರ್‌]]ನ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಿಡಿ ತಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅದುರಿದ್ದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>ಅಸಿಮೊವ್, ಐಸಾಕ್. [http://www.wordinfo.info/words/index/info/view_unit/3548/?letter=a&amp;page=1&amp;spage=7&amp;s=described ] ಮೇ 3 2009ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1780ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಿಂಚು ಹೊಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಈ ರೀತಿಯ ಅದುರುವಿಕೆ ಕಂಡು ಬರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು.<ref>ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/224653/Luigi-Galvani ] ಮೇ 3 2009ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಹಲವಾರು ವರ್ಷದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ವಾನಿಯು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸದೆಯೇ ಅದುರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 1791ರಂದು ಅವರು ’ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್’ ಕುರಿತಾಗಿ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>ಬೆರ್ಮಾರ್ಡಿ,ವಾಲ್ಟರ್. [http://ppp.unipv.it/Collana/Pages/Libri/Saggi/NuovaVoltiana_PDF/quattro.pdf ಹದಿನೆಂಟನೇಯ ಶತಮಾನದ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿವಾದ: ಗಾಲ್ನಿ,ವೋಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಇತರರು]. ''ಪವಿಯಾ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಫಿಜಿಕ್ಸ್''. 2009ರ ಮೇ 8ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅವರು ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲವನ್ನು ಮಾಡಿದರು (FL) ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲೋಹಗಳನ್ನು ’ಎ’ ಮತ್ತು ’ಬಿ’ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಇವೆರಡು ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲಿನ ಎರಡೂ ತುದಿಗೆ ತಾಕುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಲವೂ ಕೂಡ A-FL-B-A-FL-B...ಮುಂತಾದ ಜಾಲವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಈಗಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲು [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಹಕ]]ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಲೋಹಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಅವರ ಗುರುತಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ಕಪ್ಪೆ ಸತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಲೋಹಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ತಾಕಿಸಿದಾಗ ಅದು ಅದುರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ವರ್ಷದೊಳಗೆ ವೊಲ್ಟಾ ಅವರು ಕಪ್ಪೆಯ ನೀರು ಮಿಶ್ರಿತ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಡ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯ ರೀತಿಯ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅದಾಗಲೇ [[ಕೆಪಾಸಿಟನ್ಸ್‌]]ನ ಸ್ಥಾಯಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲಿಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಚಾರ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ಎಲೆಟ್ರಿಕಲ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ‌("ಟೆನ್ಶನ್")ವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ವೊಲ್ಟ ಅವನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕರೆಂಟನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ಗ್ಯಲ್ವಾನಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌]] ಎಂದು ಕರೆದನು. ಸೆಲ್‌ನ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಳ್ಳದ ಕೊನೆಯ ವೊಲ್ಟೇಜನ್ನು [[ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ]] (ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದು [[ವೋಲ್ಟೇಜು]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಏಕಮಾನವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ವೋಲ್ಟನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ [[ವೋಲ್ಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1800ರಲ್ಲಿ,ವೊಲ್ಟ ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಹಲವು ವೊಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಪೇರಿಕೆಯು ಬೃಹತ್ತಾದ ಒಟ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು ಈ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ವೇಯ್ನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಲ್ಲಿಯ್. [http://www.italian-american.com/volta.htm ವೋಲ್ಟಾ: ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕ ]. ''ದ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್''. ಮಾರ್ಚ್ 31,2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅದೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಮೆ 32 ಸೆಲ್‌ ಪೇರಿಕೆಗೆ 50 ವೋಲ್ಟ್‌ನಷ್ಟು ಒಲ್ಟೇಜಿನಷ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Saslow 338">ಸಾಸ್ಲೊವ್ 338.</ref> ಯುರೋಪಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಪೈಲ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುರೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila "ಪಿಲಾ" (def. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529020133/http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila |date=2010-05-29 }}[http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila 1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529020133/http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila |date=2010-05-29 }}, ''ಪಾಕೇಟ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' (2005). ''WordReference.com''. ಅಗಸ್ಟ್ 6 2008ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.wordreference.com/fren/pile "ಪೈಲೆ" (def. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603013713/http://www.wordreference.com/fren/pile |date=2010-06-03 }}[http://www.wordreference.com/fren/pile 2.2)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603013713/http://www.wordreference.com/fren/pile |date=2010-06-03 }}, ''ಪಾಕೇಟ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್-ಹ್ಯಾಚೆಟೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' (2005). ''WordReference.com''. ಅಗಸ್ಟ್ 6 2008ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ವೋಲ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿದ್ದ ವೊಲ್ಟೇಜನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಅಕ್ಷಯವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಯೊಚಿಸಿದ್ದನು,<ref>ಸ್ಟಿನ್ನರ್,ಆರ್ಥರ್. [http://home.cc.umanitoba.ca/~stinner/stinner/pdfs/2007-alessandro.pdf ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾ ಮತ್ತು Luigi ಗಾಲ್ವನಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910203520/http://home.cc.umanitoba.ca/~stinner/stinner/pdfs/2007-alessandro.pdf |date=2008-09-10 }} (ಪಿಡಿಎಫ್). ಅಗಸ್ಟ್ 11 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು (ಉದಾ: ಸವೆತ)ಅದರ ಜೊತೆಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮಾತ್ರ ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮೈಕಲ್‌ ಫ್ಯಾರಡೆ]] 1834ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ನಿವಾರಿಸಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.ideafinder.com/history/inventions/battery.htm ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇತಿಹಾಸ-ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಶೋಧನೆ]. ''ದ ಗ್ರೇಟ್ ಐಡಿಯಾ ಫಿಂಡರ್''. ಅಗಸ್ಟ್ 11 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಫ್ಯಾರಡೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕ್ಯಾಟಯಾನ್‌‌]]ಗಳು (ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಿದ ಅಯಾನ್‌ಗಳು) [[ಕ್ಯಾಥೊಡ್‌]]ಗಳ ಬಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ,<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/cation "ಧನ ಅಯಾನು"]. ''ಡಿಕ್ಷನರಿ.ಕಾಮ್''. ಮೊದಲು ''ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ರಿವೈಸ್ಡ್ ಅನೆಬ್ರಿಡ್ಜ್ಶ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌ನಯಾನು]]ಗಳು (ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಿದ ಅಯಾನ್‌ಗಳು) [[ಆ‍ಯ್‌ನೋಡ್‌]]ಗಳ ಬಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/anion "ಅನಿಯಾನ್"]. ''ಡಿಕ್ಷನರಿ.ಕಾಮ್''. ಮೊದಲು ''ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ರಿವೈಸ್ಡ್ ಅನೆಬ್ರಿಡ್ಜ್ಶ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊದಲಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ, ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವೋಲ್ಟೇಜುಗಳು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತಿತ್ತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ನಿಗದಿತ ಸಮಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. [[1836]]ರಲ್ಲಿ [[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಸೆಲ್‌]] ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು,ಆ ನಂತರದಿಂದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತಬ್ಧ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ. ಅದೊಂದೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಿತರಣಾ ಜಾಲವು ನಂತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.mpoweruk.com/history.htm#daniell ಬ್ಯಾಟರಿ ಇತಿಹಾಸ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಅನ್ವಯಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512173049/http://www.mpoweruk.com/history.htm#daniell |date=2011-05-12 }}. ''ಎಮ್‌ಪಿ ಪವರ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ''. ಮಾರ್ಚ್ 19 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ಆರ್ದ್ರ ಕೋಶಗಳು ದ್ರವ ಎಲೆಟ್ರೊಲೈಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು,ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೋರುವ ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸಿದ ಪತ್ರೆಗಳು ಆ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆರ್ದ ಸೆಲ್‌ನ ಈ ಗುಣಗಳು ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗದಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಹತ್ತೋಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,[[ಡ್ರೈ ಸೆಲ್‌ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳ ಆವಷ್ಕಾರವು ಲೇಪನ ದ್ರವ್ಯ(ಪೇಸ್ಟ್‌)ದೊಂದಿಗಿನ ದ್ರವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಎಲೆಟ್ರಿಕಲ್‌ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.<ref>[http://acswebcontent.acs.org/landmarks/drycell/history.html ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಇತಿಹಾಸ]. ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆನಂತರ, ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದಂತೆಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾದವು.<ref>[http://www.extremetech.com/article2/0,1697,1155265,00.asp ಬ್ಯಾಟರೀಗಳು:ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105045510/http://www.extremetech.com/article2/0,1697,1155265,00.asp |date=2010-01-05 }}. ''ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಮ್ ಟೆಕ್''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10 2007ರಂಉ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ == {{Main|Electrochemical cell}} [[File:ElectrochemCell.png|thumb|250px|right|ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಸೇತುವೆ ವಿಯೋಜಕ ಕೊಂಡಿಯಿಂದ ಎರಡು ಅರ್ಧ-ಕೋಶಗಳು ಐಯಾನ್‌ಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ,ಆದರೆ ಜಲ ಅಣುವಿಗೆ ಅಲ್ಲ.]] ಬ್ಯಾಟರಿಯು ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎಲೆಟ್ರಿಕಲ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಧನ.<ref>"ಬ್ಯಾಟರಿ" (def. 6), ''ದ ರ್ಯಾಂಡಮ್ ಹೌಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸದ ಆವೃತ್ತಿ (2ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ )'', 1996 ಎಡಿಶನ್.</ref> ಇದು ಸಂಖ್ಯಾತ ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೆಲ್‌ಗಳು, ಆ‍ಯ್‌ನಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟಯಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಎರಡು ಅರ್ದಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಅರ್ದ ಸೆಲ್‌, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದುವ [[ಆ‍ಯ್‌ನಯಾನಿ]]ರುವ (ಋಣಾತ್ಮಕವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರೈಸಿದ ಅಯಾನುಗಳು) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ,ಅದೆಂದರೆ ಆ‍ಯ್‌ನೊಡ್‌ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ.ಉಳಿದರ್ದ ಸೆಲ್‌, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದುವ [[ಕ್ಯಾಟಯಾನಿ]]ರುವ (ಧನಾತ್ಮಕವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರೈಸಿದ ಅಯಾನುಗಳು) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅದೆಂದರೆ ಕ್ಯಥೊಡ್‌ ಅಥವಾ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ. ‍ [[ರ‍ೆಡಾಕ್ಸ್‌]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಬಲವು, ಕ್ಯಾಥೊಡಿಗೆ ಕ್ಯಾಟಯಾನಿಂದ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ಸೇರಿಸುವಿದೆಯಿಂದ) ಅಪಕರ್ಷಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ನೊಡಿನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ನಾಯನಿಗೆ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ಹೊರಬರುವಿಕೆಯಿಂದ) ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 665.</ref> ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಾಗದಿದ್ದರೂ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟಿ]]ನಿಂದ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸೆಲ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ಅರ್ಧ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅರ್ದ-ಸೆಲ್‌ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಯಾನುಗಳಿಗಾಗಿ ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟ್‌ಗಳು ಮಿಶ್ರವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ವಿಭಾಜಕವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಅರ್ದ ಸೆಲ್‌ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ(ಅಥವಾ ಇಎಮ್‌ಎಫ್)ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ,ಇದನ್ನು ಸೆಲ್‌ನೊಳಗಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಲ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ ಅದರ ಅರ್ಧ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಇಎಮ್‍ಎಫ್‌ನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ವೊಲ್ಟ ಗುರುತಿಸಿದನು.<ref name="Saslow 338" /> ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ <math>\mathcal{E}_1</math> ಆ<math>\mathcal{E}_2</math> ಒಟ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು <math>\mathcal{E}_{2}-\mathcal{E}_{1}</math> ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಅರ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳ [[ಅಪಕರ್ಷಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ‌]]ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 666.</ref> ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂಥ ಚಾಲನ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ<math>\displaystyle{\Delta V_{bat}}</math> ಸೆಲ್‍ನ ತಂತಿ ಲಗತ್ತಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ''ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌(ವ್ಯತ್ಯಾಸ)'' ವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ವೊಲ್ಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pse943">ನೈಟ್ 943.</ref> ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯದ ಮತ್ತು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ನ್ನು [[ತೆರೆದ-ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೆಜ್]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಸೆಲ್‌ನ ಇಎಮ್‌ಎಪ್‌ಗೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ<ref name="pse976">ನೈಟ್ 976.</ref>, ತೆರೆದ-ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೆಜ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ ತೆರೆದ-ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೆಜ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html ಟರ್ಮಿನಲ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ಟಿಸ್ಕಲಿ ರೆಫರೆನ್ಸ್]. ಮೊದಲಿಗೆ ''ಹಟ್ಚಿನ್‌ಸನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'' ದಿಂದ. ಪಡೆದಿದ್ದು 21 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.</ref> ಒಂದು ಮಾದರಿ ಸೆಲ್‌ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಖಾಲಿಯಾಗಿ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜಿನಲ್ಲಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<math>\mathcal{E}</math> ಅಂಥಹ ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1.5 ವ್ವೊಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕೊಲಂಬಿ]]ನಷ್ಟನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು 1.5 [[ಜೌಲಿ]]ನಷ್ಟು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ವಿದ್ಯುದಂಶ ಹೊರಹಾಕಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ,<ref name="pse976" /> ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದಂಶ ಹೊರಹಾಕಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತದೆ. ವೊಲ್ಟೆಜು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಯದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಗ್ರಾಫ್‌ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ವಕ್ರರೇಖೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ವಕ್ರರೇಖೆಯ ಆಕಾರವು ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/partone-22.htm ಅಂತಸ್ಥ ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127110931/http://www.batteryuniversity.com/partone-22.htm |date=2007-01-27 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಆಗಸ್ಟ್ 14 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Verify credibility|date=October 2009}}</ref> ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗೆ ಅಡ್ದಲಾದ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ವೊಲ್ಟೇಜು ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಾರೀಯ ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಬನ್‌-ಜಿಂಕ್‌]] ಸೆಲ್‌ಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮವಾದ 1.5 ವೊಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ ಹೊಂದಿವೆ; ಅದೇ ರೀತಿ [[NiCd]] ಮತ್ತು [[NiMH]]ಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮವಾದ 1.2 ವೊಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ ಹೊಂದಿವೆ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಲೀಥಿಯಂ]] ಸಂಯುಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಲೀಥಿಯಂ ಸೆಲ್‌ಗೆ 3 ವೊಲ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 677.</ref> ==ಬ್ಯಾಟರಿಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರಗಳು== {{Main|List of battery types}} [[File:Batterien.jpg|thumb|ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ: ಎಸ್‌ಆರ್41/ಎಜಿ3, ಎಸ್‌ಆರ್44/ಎಜಿ13 (ಬಟನ್ ಸೆಲ್ಸ್), 9-ವೋಲ್ಟ್ ಪಿಪಿ3 ಬ್ಯಾಟರಿ, ಎ‌ಎ‌ಎ ಕೋಶ, ಒಂದು ಎ‌ಎ ಕೋಶ, ಒಂದು ಸಿ ಕೋಶ, ಡಿ ಕೋಶ, ಮತ್ತು ಒಂದು 3R12. ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಲರ್ಸ್ ಯುನಿಟ್.]] ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಥೂಲವಾದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಗಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಧವೂ ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಅನಾನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="bu50">ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://batteryuniversity.com/parttwo-50.htm ಎರಡನೇಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮೊದಲನೆಯವುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದೇ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414233116/http://www.batteryuniversity.com/parttwo-50.htm |date=2010-04-14 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> * ''ಪ್ರಾಥಮಿಕ'' ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು (ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಿತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ) ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತಹ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂಥ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಗಳ ಮೊದಲಿನ ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯು ಖಾಲಿಯಾದಾಗ, ಶಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 675.</ref> * ''ದ್ವಿತೀಯ'' ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಪುನಃ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಮೂಲರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>ಪಿಂಕ್, ಅಧ್ಯಾಯ. 11, ವಿಭಾಗ. "ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳು."</ref> ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌]] ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೂಲರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>[[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಪೋಪ್]], ''ಮಾಡರ್ನ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ 15th ಎಡಿಶನ್'', ಡಿ.ವ್ಯಾನ್ ನೊಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಕಂಪನಿ,ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1899, ಪುಟಗಳು 7-11. [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಆರ್ಚೀವ್]] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> ದ್ವಿತೀಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸವೆತದಿಂದಾಗಿ ಅಪರಿಮಿತವಾದ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಪುನಃ ಹೊಂದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು=== {{Main|Primary cell}} ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಗುಂಪು ಗೂಡಿದ ತಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಬರುವಂತದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ತಡೆತಡೆದು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಂತಹ, ಅಂದರೆ ಇತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ದೊರಕುವಂತಹ ಅಲಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ವಿಧಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾಗದ ಕಾರಣ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೆಲ್ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೆಲ್ ಅನ್ನು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ವಿರುದ್ಧ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="durcar">[http://www.duracell.com/care_disposal/care.asp ಡುರಾಸೆಲ್:ಬ್ಯಾಟರಿ ಕೇರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903062834/http://www1.duracell.com/care_disposal/care.asp |date=2011-09-03 }}. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಗೆಯ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು [[ಜಿಂಕ್-ಕಾರ್ಬನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ,<ref name="enralk">[http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf ಕ್ಷಾರೀಯ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಕೈಪಿಡಿ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕೈಪಿಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216071857/http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf |date=2010-12-16 }} (ಪಿಡಿಎಫ್). ''ಎನರ್ಜೈಸರ್''. ಅಗಸ್ಟ್ 25 2008ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು 75 [[ohms]] (75 Ω) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ತೂಕದ]] ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ-ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="bu50" /> ===ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು=== {{Main|Rechargeable battery}} ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರಣ (ಚಾರ್ಜ್) ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು; ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ಪೂರಣವಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿರಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದಂತಹ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅಥವಾ ''[[ದ್ವಿತೀಯಕ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು'' ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಇದರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳನ್ನು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಾಧನಗಳು ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್ ಭರ್ತಿ ಸಾಧನಗಳು) ಅಥವಾ ರಿಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಸಾಧನಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಧವು [[ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://batteryuniversity.com/partone-6.htm ಲೀಡ್-ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದೇ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310160759/http://www.batteryuniversity.com/partone-6.htm |date=2010-03-10 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದ್ರವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಸರಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ನೋದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಅನಿಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಯಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬರುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯೂ ಕೂಡ ಇದು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಂಗದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು (ಸುಮಾರಾಗಿ 10Ah ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಅವಶ್ಯವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಬಳಸುವಿಕೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧವು ನವೀನ [[ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿದೆ, ಅದು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ 450 [[ಆಂಪರ್]] ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.amazon.com/dp/B00027FRHW ವೆಕ್ಟರ್ VEC012APM ಜಂಪ್ ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ (450 ಎಎಂಪಿ)]. ಅಮೆಜಾನ್ ಅಗಸ್ಟ್ 26 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ದ್ರವ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ವಿಧವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕವಾಟ ನಿಯಂತ್ರಿಕ ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯಾಗಿದೆ ([[VRLA]]), ಇದು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. VRLA ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಸೋರಿಕೆಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತ ಮತ್ತು ಶೆಲ್ಫ್‌ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ, ಒಂದು ಅಚಲಗೊಂಡ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.cdtechno.com/custserv/pdf/7327.pdf ಡಿನಾಸ್ಟಿ ವಿಆರ್‌ಎಲ್‌ಎ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದೇರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511162840/http://www.cdtechno.com/custserv/pdf/7327.pdf |date=2008-05-11 }}. ''ಸಿ&amp;ಡಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್, Inc.'' ಅಗಸ್ಟ್ 26 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> VRLA ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅಚಲಗಳನ್ನು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: * ''[[ಜೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]]'' (ಅಥವಾ "ಜೆಲ್ ಸೆಲ್") ಸೋರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒಂದು ಅರೆ-ಘನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. * ''[[ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಟ್]]'' (Absorbed Glass Mat-AGM) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಫೈಬರ್‌ಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇತರ ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹಲವಾರು "ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್" ವಿಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಆದ್ದರಿಂದ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳಂತಹ ಯಂತ್ರೋಪಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧದ ಸೆಲ್‍ಗಳು (ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) [[ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್]] (NiCd), [[ನಿಕ್ಕೆಲ್-ಜಿಂಕ್]] (NiZn), [[ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಮೆಟಲ್ ಹೈಡ್ರೈಡ್]] (NiMH) ಮತ್ತು [[ಲಿಥಿಯಮ್-ಇಯೋನ್]] (Li-ion) ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.batteryuniversity.com/partone-3.htm ವಾಟ್ಸ್ ದ ಬೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಟರಿ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306014120/http://www.batteryuniversity.com/partone-3.htm |date=2010-03-06 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಅಗಸ್ಟ್ 26 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಲಿ-ಇಯೋನ್ ಇದು ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="bu55" /> ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ NiMH ಇದು NiMH ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ಆದರೆ [[ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಕರಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ, [[ಎರಡು-ವಿಧದ ರೇಡಿಯೋ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು[[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ NiCd ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="bu55" /> NiZn ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಅದು ವ್ಯಾವಹರಿಕವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿಸೆಲ್‌]]ನಂತಹ ಆವರಿತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ-ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾರ್ಜರ್ ಮತ್ತು ಎ‌ಎ ಮಾದರಿಯೊಳಗಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಯೋಜಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಚಾರ್ಜರ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಒಂದು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ನೆಲೆಯ ಒಳಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಬಿರಡೆಯನ್ನು ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ,<ref>[http://www.usbcell.com ಯುಎಸ್‌ಬಿಸೆಲ್ - ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಯಾವುದೇ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಬಹುದು]. ನವೆಂಬರ್ 10ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು [[ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ-ವಿಸರ್ಜನೆ]] ಮಿಶ್ರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಎಲ್ಲಿ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಮೊದಲೇ ಭರ್ತಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ ಅಂತಹ ಹೈಬ್ರಿಯೋ,<ref>[http://www.hybriousa.com ಧೀರ್ಘ ಕಾಲಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ನೀವು ಪುನಃ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಬಹುದು - ಹೈಬ್ರಿಯೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129084105/http://www.hybriousa.com/ |date=2021-01-29 }}. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ರಿಸೈಕೋ,<ref>[http://www.gprecyko.com/en/index.html ಗಿಪಿ ರೀಸೈಕೊ]. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಮತ್ತು ಎನ್‌ಲೂಪ್‌ಗಳ<ref>[http://www.sanyo.co.jp/koho/hypertext4-eng/0511/1101-2e.html ಸ್ಯಾನ್ಯೊ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ 'ಎನೆಲೋಪ್' : ಇಪ್ಪತ್ತೋದನೇಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಡ್ರೈ ಸೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಬ್ಯಾಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226154520/http://www.sanyo.co.jp/koho/hypertext4-eng/0511/1101-2e.html |date=2009-02-26 }}. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಮೂಲಕ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ===ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್ ವಿಧಗಳು=== ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧದ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೆಲ್‌ಗಳಿವೆ. ಪರಿವರ್ತನೆಯು [[ಉತ್ತೇಜಕವಾದ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು, [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟಿಕ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು, [[ಇಂಧನ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು, [[ಫ್ಲೋ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ ಪೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf |title=Spotlight on Photovoltaics & Fuel Cells: A Web-based Study & Comparison |accessdate=2007-03-14 |format=PDF |pages=1–2 |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003082726/http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf |url-status=dead }}</ref> ====ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್==== ಒಂದು ''ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್'' ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದು ದ್ರವ [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ, ದ್ರವವು ಎಲ್ಲ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುವುದರಿಂದ ''ಆವರಿತ ಸೆಲ್'', ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಗ್ಯಾಸ್ ಅನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ಹೊರಹಾಕುವುದರಿಂದ ''ಪ್ರಕಟಕ ಸೆಲ್‌'' ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಶುಷ್ಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುದ್ರರಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹೇಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೆಲ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು, ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿರುವ [[ಬೀಕರ್‌]]ಗಳಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. [[ಸಾಂದ್ರಣ ಸೆಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧದ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್ [[ಸವೆತ]]ವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಾಗಿರಬಹುದು (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ-ಮಾಡಲಾಗದ) ಅಥವಾ [[ದ್ವಿತೀಯಕ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಾಗಿರಬಹುದು (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ-ಮಾಡಬಹುದಾದ). ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[ಡೇನಿಯಲ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ತೆರೆದ-ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಗ್ಲಾಸ್ ಜಾರ್ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ [[ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಗ್ರೋವ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಬನ್ಸೆನ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್]]. ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಸೆಲ್ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೊದಲ ಶುಷ್ಕ ಕೋಶನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳೂ ಈಗಲೂ ಕೂಡ [[ಆಟೊಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಚ್‌ಗೇರ್‌]]ನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಬೈ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ [[ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೆಲ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಅಥವಾ [[ನಿಕ್ಕೆಲ್-ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್]] ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ====ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್==== [[File:Dry cell (PSF).png|thumb|right|150px|ಡ್ರೈ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಗೆರೆ ಕಲೆ : 1. ಹಿತ್ತಾಳೆ ಟೋಪಿ, 2. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೀಲ್, 3. ವಿಸ್ತರಣ ಜಾಗ, 4. ರಂಧ್ರವಿರುವ ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್, 5. ಸತು ಕ್ಯಾನ್, 6. ಕಾರ್ಬನ್ ರಾಡ್, 7. ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣ.]] ಒಂದು ''ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್'' ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅಚಲವನ್ನು ಒಂದು ಅಂಟಿನಂತೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಯಾವುದೇ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿದಾಗ ಇದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅನ್ನು ಸೋರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶುಷ್ಕ ಕೋಶನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲೇ ಬೇಕು, ಇದು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಒರಟಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಸೋರುವ ಅಥವಾ ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಬುರುಗಿನ ದ್ರವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದಿರುವುದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಗುವಂತಹ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಗ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತುಲನೆಯ ಮುಖಾಂತರ, ಮೊದಲ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಲೆಡ್ ಸರಳುಗಳು ತೆರೆದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ತೂಗಾಡುವಂತಿರುವ ಶಿಥಿಲ ಗ್ಲಾಸ್ ಪಾತ್ರೆಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಸೋರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್ ಸೋರಬಹುದು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್ ಸೋರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. [[ಜೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯವರೆಗೆ, ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಶುಷ್ಕ ಕೋಶನ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಸಾಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯು [[ಜಿಂಕ್-ಕಾರ್ಬನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಸೆಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶುಷ್ಕ [[ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಸೆಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ [[ಜಿಂಕ್]]-[[ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಯೋಕ್ಸೈಡ್]] ಸಂಯೋಜನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ) ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಅದೇ ರೀತಿಯ 1.5 [[ವೋಲ್ಟ್]] ಸಾಧಾರಣ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಒಂದು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಶುಷ್ಕ ಕೋಶ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಒಂದು [[ಜಿಂಕ್]] ಆನೋಡ್ (ನಕರಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪೊಟ್‌ನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರಳಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕಾರ್ಬನ್]] ಕ್ಯಾಥೋಡ್ (ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಇದು ಜಿಂಕ್ ಆನೋಡ್‌ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಟಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಮೋನಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಥೋಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಅಮೋನಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಅಂಟಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ [[ಅಧ್ರುವೀಕಾರಕ]]ವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನವೀನ ವಿಧಗಳಾದ ’ಹೆಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಅಮೋನಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಇದು [[ಜಿಂಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್‌]]ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ====ಕರಗಿದ ಸಾಲ್ಟ್ (ಕ್ಷಾರ)==== ಒಂದು [[ಕರಗಿದ ಕ್ಷಾರ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯು ಒಂದು ಕರಗಿದ [[ಕ್ಷಾರ]]ವನ್ನು ಇದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಟರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಲದ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಅವುಗಳನ್ನು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತಾಪವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ====ರಿಸರ್ವ್==== ಒಂದು [[ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಇದರ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್) ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ ಆಗ ಇದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ [[ಫ್ಯೂಸ್‌]]ನ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದು ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುತ್ತಿರುವ ಗನ್‌ನ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು, ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಫ್ಯೂಸ್‌ನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ‌ನ ಒಂದು ಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಹುದು. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಸಂಗ್ರಹಿಕೆಯ (ವರ್ಷಗಳು) ನಂತರದ ಕಡಿಮೆ ಸೇವೆಯ ಅವಧಿಗಾಗಿ (ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ನಿಮಿಷಗಳು) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ===ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ=== ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ತೂಕದ ಚಕ್ರ, ಚಾರ್ಜ್ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಿತಾವಧಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂತರಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ ಮತ್ತು [[ವಿದ್ಯುತ್]] ವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಬದಲಾಗಬಹುದು. == ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ == [[File:Battery checker.jpg|thumb|left|200px|ಬ್ಯಾಟರಿ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಒಂದು ಡಿವೈಸ್.]] ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಘಟಕಗಳು ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೆಲ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸೆಲ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೆಲ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ [[ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು), ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತೆರೆದ-ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="aappc" /> ಸೆಲ್‌ನೊಳಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಹರವು (ವ್ಯಾಪ್ತಿ) (ಅದು ಸಮಯದ ಜೊತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು), ಬ್ಯಾಟರಿಯು ನೀಡಬಹುದಾದ ಕೊನೆಯ ವೋಲ್ಟೇಜ್, ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="aappc">[http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp ಬ್ಯಾಟರಿ ಜ್ಞಾನ - ಎ‌ಎ ಪೊರ್ಟೇಬಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp |date=2007-05-23 }}. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 21 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ದೊರಕಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="techlib">[http://www.techlib.com/reference/batteries.html ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ - ಟೆಕ್‌ಲಿಬ್]. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 21 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ದೊರಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ನಮೂದಿಸುವ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ೨೦ ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 68 F° (20 C°)ನಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸುವ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ, ಪ್ರತಿ ಸೆಲ್‌ನ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗೆ ೨೦ ಘಂಟೆಗಳನ್ನು ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 100 A·h ದರ್ಜೆಯ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು [[ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶ]]ದಲ್ಲಿ ೨೦ ಘಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 5 A ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಇದು 50 A ಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="bu16">ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/partone-16.htm ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ ವಿಧಾನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718052323/http://www.batteryuniversity.com/partone-16.htm |date=2010-07-18 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಅಗಸ್ಟ್ 14 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಯ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಯ, ಮತ್ತು ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು (ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ) [[ಪ್ಯೂಕರ್ಟ್‌ನ ನಿಯಮ]]ದಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: :<math>t = \frac {Q_P} {I^k}</math> ಇದರಲ್ಲಿ :<math>Q_P</math> ಇದು 1 amp ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ::<math>I</math> ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ ([[A]]). :::<math>t</math> ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಮಯದ ಮೊತ್ತ (ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ) ::::<math>k</math> ಇದು ಸರಿಸುಮಾರ 1.3 ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ''I'' ನ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ನಷ್ಟಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಇಯೋನ್ ಪ್ರಸಾರಣಗಳ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ [[ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ]]ವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ <ref name="bu16" /> ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮಾಣವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದು ದೀರ್ಘ ಸಮಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಜೊತೆ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಭಾರದ ಪರಿಮಿತಿಯು ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗದ ಹೊರತು, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ಸಾಧನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮರಾ]]ಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು-ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ತೂಕ ಸಾಧನಗಳ, ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಕಡಿಮೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ, ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="bu50" /> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2000 mA·h ಪ್ರಮಾಣಿತ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಪೂರ್ತಿ ಎರಡು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 1 A ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು 10-ಘಂಟೆ ಅಥವಾ 20-ಘಂಟೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿರಬೇಕು. === ವೇಗವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವ, ದೊಡ್ಡದಾದ, ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು === [[ಲೀಥಿಯಮ್ ಐರನ್ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ (LiFePO4) ಬ್ಯಾಟರಿ|ಲೀಥಿಯಮ್ ಐರನ್ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ (LiFePO₄) ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು [[ಸುಪರ್‌ಕ್ಯಾಪಾಸಿಟರ್‌]]ಗಳ ನಂತರದ, ವೇಗವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>ಕಾಂಗ್,ಬಿ. ಮತ್ತು ಸೆಡೆರ್,ಜಿ. (2009) [http://www.nature.com/nature/journal/v458/n7235/abs/nature07853.html " ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಚಾರ್‌ಗೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ವಸ್ತುಗಳು"] ''ನೇಚರ್'' '''458''' : 190-3. [http://media.nature.com/download/nature/nature/podcast/v458/n7235/nature-2009-03-12.mp3 1:00-6:50 (ಆಡಿಯೋ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222092433/http://media.nature.com/download/nature/nature/podcast/v458/n7235/nature-2009-03-12.mp3 |date=2012-02-22 }}</ref> [[ಫೇರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅಲಸ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ, [[Ni-Cd]] ಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಟರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>ಕಾನ್‌ವೇ,ಇ. (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2 2008) [http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html ಅಲಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸ್ವೀಚ್ ಆನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251012154126/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html |date=2025-10-12 }} ''Telegraph.co.uk''</ref> [[ಸೋಡಿಯಮ್-ಸಲ್ಫರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು [[ಗಾಳಿಯ ಬಲ]]ವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಬೈಯೆಲ್ಲೊ,ಡಿ.(ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2008) [http://www.sciam.com/article.cfm?id=storing-the-breeze-new-battery-might-make-wind-power-reliable "ಮಂದಾನಿಲ ಸಂಗ್ರಹಣೆ: ಹೊಸ ಬ್ಯಾಟರಿ ಪವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ"] ''ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್''</ref> [[ಲೀಥಿಯಮ್-ಸಲ್ಫರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ದೀರ್ಘವಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೋಲಾರ್ ಶಕ್ತಿಯುತ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳ್ಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>ಅಮೋಸ್, ಜೆ. (ಅಗಸ್ಟ್ 24 2008) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7577493.stm "ಸೌರ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಡಿ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿತು"] ''ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್''</ref> ಲೀಥಿಯಮ್-ಇಯೋನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಿಸುವಿಕೆಯ ವೇಗವು ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.electronicsweekly.com/Articles/2009/03/12/45653/mit-fast-charges-li-ion-batteries.htm ಲೀಥಿಯಮ್-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಪುನಃಚಾರ್ಚ್ ಮಾಡುವ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು]</ref> == ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿ == === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿ === ಮೂಲ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರತೆಗೆಯಲ್ಪಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ (ಅಥವಾ "ಪ್ರಾಥಮಿಕ") ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 20°–30&nbsp;°C ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಚಾರ್ಜ್‌ನ ೮ ರಿಂದ ೨೦ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.corrosion-doctors.org/Batteries/self-compare.htm ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಸ್ವ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ - ಕರೊಶನ್ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಯಾವುದೇ ತೂಕವು ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದಾಗ ಸೆಲ್‌ನೊಳಗಡೆ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್-ಉತ್ಪಾದಿಸದ "ಬದಿಯ" ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು "ಸ್ವಯಂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ" ಪ್ರಮಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಬದಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಘನೀಭವಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ನಷ್ಟವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಒಂದು ಎ‌ಎ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಇದು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1.6 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.batteryuniversity.com/partone-15.htm |title=ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವಿಕೆ |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808151049/http://www.batteryuniversity.com/partone-15.htm |url-status=dead }}</ref> ==== ಬ್ಯಾಟರಿ ಗಾತ್ರಗಳು ==== {{Main|List of battery sizes}} ===ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿ=== [[File:Recarregável.JPG|thumb|right|ರೀಚಾರ್ಜೆಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು.]] ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಶೆಷವಾಗಿ [[ನಿಕ್ಕೆಲ್]]-ಆಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು; ಹೊಸತಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು NiCd ಇದರ ಚಾರ್ಜ್‌ನ 10%ವನ್ನು ಮೊದಲ 24 ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೆ 10% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bu32">ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/parttwo-32.htm ಸರಿ-ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808151945/http://www.batteryuniversity.com/parttwo-32.htm |date=2010-08-08 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನವೀನ ಲೀಥಿಯಮ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ (ಆದರೆ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ).<ref name="bu32" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಕ್ಕೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಭಾಗಶಃ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಳಕೆಗೂ ಮುನ್ನ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು.<ref>[http://www.energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx ಎನರ್ಜೀಯರ್ ಪುನಃಚಾರ್ಜ್‌ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜರ್‌‍ಗಳು: ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209174717/http://energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx |date=2009-02-09 }}. ''ಎನರ್ಜೀಯರ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಒಳಾಂಶಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿ ಚಾರ್ಜ್/ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಷ್ಟವಾಗುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಮೆಟಲ್ ಹೈಡ್ರೈಡ್ (NiMH) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು (1700-2000 mA·h) ಸುಮಾರು 1000 ಚಕ್ರಗಳವರೆಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ NiMH ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು (2500 mA·h ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ) 500 ಚಕ್ರಗಳವರೆಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="tomdistr">[http://www.nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm ರೀಚಾರ್ಜೆಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಟಿಪ್ಸ್ - ಎನ್‌ಐಎಮ್‌ಎಚ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808232821/http://nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm |date=2007-08-08 }}. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್ (NiCd) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಬಳಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ 1,000 ಚಕ್ರಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಂದು ವೇಗವಾದ ಭರ್ತಿಯು, ಒಂದು ನಿಧಾನವಾದ ರಾತ್ರಿಪೂರ್ತಿ ಭರ್ತಿಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಡಿಮೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tomdistr" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾತ್ರಿಪೂರ್ತಿಯ ಭರ್ತಿಯು "ತೀಕ್ಷ್ಣ" ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಭರ್ತಿಯಾದಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಭರ್ತಿಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.greenbatteries.com/batterymyths.html#Quick ಬ್ಯಾಟರಿ ಮಿಥ್ಯಗಳು vs ಬ್ಯಾಟರಿ ವಾಸ್ತವಗಳು - ಉಚಿತ ಮಾಹಿತಿ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ನಿಮಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ]. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅಧೋಗತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಘಟಕಗಳು ಹೊರಬೀಳುವುದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. NiCd ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾದುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಒಂದು ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪೂರ್ತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಯಿಲ್ಲದೇ, ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳ ಮೆಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ಈ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಯು "[[ಜ್ಞಾಪಶಕ್ತಿ ಪರಿಣಾಮ]]"ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ ವಿಭಜಕವನ್ನೂ ಕೂಡ ಭೇದಿಸುತ್ತವೆ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಶಾರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. NiMH, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಸಾಯನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಸೃಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಈ ಹಂತದವರೆಗಿನ ಮೆಮೊರಿ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಭಾದೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{೧”ನೆನಪಿನ ಪ್ರಭಾವ’ಎಂದರೆ ಅರ್ಥವೇನು?{/1}. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಅದರ ಜೀವಿತಾವಹಿಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಇದು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mpoweruk.com/life.htm |title=ಬ್ಯಾಟರಿ ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವುದು ಹೇಗೆ |access-date=2010-07-02 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714123145/http://www.mpoweruk.com/life.htm |url-status=dead }}</ref> ಆಟೊಮೋಟಿವ್ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಒರಟಾದ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="bu6">ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/partone-6.htm ಲೀಡ್-ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದೇ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717063121/http://www.batteryuniversity.com/partone-6.htm |date=2010-07-17 }} ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಕಂಪನ, ಆಘಾತ, ತಾಪ, ಶೀತ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಲೆಡ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ [[ಸಲ್ಫೇಷನ್‌]]ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಿಯಮಿತ ಬಳಕೆಯ ನಂತರವೂ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.<ref>ರಿಚ್,ವಿನ್ಸೆಂಟ್ (1994). ''ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ''. ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್: ವುಡ್‌ಹೆಡ್. 129.</ref> ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಆಗುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಲವಾರು ತೆಳುವಾದ ಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="bu6" /> ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ [[ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್ ಚಕ್ರ]]ವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪರಿಣಾಮದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಒಂದು ಪ್ರಾರಂಭದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಳವಾದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಗಮನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು."ಆಳ-ಚಕ್ರ" ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಗೋಲ್ಫ್ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ದಪ್ಪ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm ಡೀಪ್ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಫ್‌ಎ‌ಕ್ಯೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722144045/http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm |date=2010-07-22 }}. ''ನಾರ್ತನ್ ಅರಿಜೋನಾ ವಿಂಡ್ &amp; ಸನ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗವೆಂದರೆ ಇದರ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ; ದೊಡ್ದದಾದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗೆ ಇದರ ತೂಕಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊರತೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="bu6" /> ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 20% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು,<ref>[http://www.rpc.com.au/products/batteries/car-deepcycle/carfaq14.htm ಕಾರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೀಪ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಫ್‌ಎಕ್ಯೂ]. ''ರೇನ್‍ಬೊ ಪವರ್ ಕಂಪನಿ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಅವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ತಾಪ ಮತ್ತು ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಳ-ಚಕ್ರ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಚಾರ್ಜ್ ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಲೈಟ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಚಾರ್ಜ್ ಕಟ್-ಆಫ್ ಸ್ವಿಚ್ ಅನ್ನು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ನಷ್ಟಗಳ ವಿಧದವನ್ನು ತಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries ಡೀಪ್ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಗೈಡ್]. ''ಎನರ್ಜಿ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು === ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ, ಒಂದು [[ಶೀತಕಯಂತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಫ್ರೀಜರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, ಅದು ಬ್ಯಾಟರಿಯಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವಿಕೆಯು ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 5% ಳವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಚಾರ್ಜ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[https://ask.yahoo.com/ask/20011219.html ಆಸ್ಕ್ ಯಾಹೂ: ಡಸ್ ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್ ಇನ್ ದ ಫ್ರೀಜರ್ ಮೇಕ್ ದೇಮ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಲಾಂಗರ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215192546/http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html |date=2013-02-15 }}. ಮಾರ್ಚ್ 31,2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವುಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲ್ಪಡಬೇಕು; 250 mAh at 0&nbsp;°C ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಇದರ 20&nbsp;°C ಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕೇವಲ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="enralk" /> ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಡ್ಯುರಾಸೆಲ್‌]]ಗಳಂತಹ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಶೀತಲವಾಗಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಘನೀಭವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="durcar" /> === ಬಹುವಿಧದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶ ಸಮತೋಲನದ ಮೂಲಕ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು === ಅನುರೂಪತಾ ಅಗ್ರ ಮಿತಿಯು ಕೋಶಗಳ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ಅಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಯೋಜನಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಗುಂಪಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಭಾರವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅಸಾಮರಸ್ಯದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಅಸಾಮರಸ್ಯಗಳಿವೆ: ಚಾರ್ಜ್‌ನ-ಸ್ಥಿತಿ (state-of-charge -SOC) ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ/ಶಕ್ತಿ (C/E)ಅಸಾಮರಸ್ಯ. ಎಸ್‌ಒಸಿ ಅಸಾಮರಸ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಗುಂಪಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (mAh) ದುರ್ಬಲವಾದ ಕೋಶದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ===ಕೋಶ ಸಮತೋಲನದ ಮೂಲತತ್ವ=== ಯಾವಾಗ ಬ್ಯಾಟರಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಗುಂಪುಗಳು ಎರಡು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆಯೋ ಆಗ ಬ್ಯಾಟರಿ ಗುಂಪಿನ ಕೋಶಗಳು ಸಮತೋಲಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ: #ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ಅವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಚಾರ್ಜ್‌ನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (SOC) ಅವು ಸಮತೋಲನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ತೆರೆದ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ (OCV) ಇದು ಎಸ್‌ಒಸಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಸಮತೋಲಿತ ಗುಂಪಿನ ಹೊರಗಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪೂರ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ಸಮತೋಲನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ), ನಂತರ ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ತಿರುಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಏಟಿನ ನಿಶ್ಚಯಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. #ಕೋಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಯಾವಾಗ ಎಸ್‌ಒಸಿಯು ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅವುಗಳೂ ಕೂಡ ಸಮತೋಲನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಎಸ್‌ಒಸಿಯು ಒಂದು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಮಾಪಕವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಕೋಶದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಸಾಮರ್ಥವು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಎಸ್‌ಒಸಿಯಲ್ಲಿಡಲು, ಕೋಶ ಸಮತೋಲನವು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸರಣಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ;ಕೋಶ ಸಮತೋಲನಾ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರ ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಯು ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿನ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ (ಅಥವಾ ಕೋಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ) ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಹಜವಾಗಿ, ಒಂದು ಸರಣಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿನ ಕೋಶಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿ ಗುಂಪು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಅನುರೂಪತಾ ಅಗ್ರ ಮಿತಿಯು ಅವಶ್ಯಕವದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸಮತೋಲನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಅಸಾಮರಸ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಿರ್ಬಂಧತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತಾಗಿ ಲೀಥಿಯಮ್ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿವಂಶಿಕವಾಗಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳಿಂದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಅನುರೂಪತಾ ಅಗ್ರ ಮಿತಿಯ ಬಳಕೆಯು ಲಿ-ಇಯೋನ್ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಸರಣಿಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಎಸ್‌ಒಸಿ ಮತ್ತು ಸಿ/ಇ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.intersil.com/data/an/an1333.pdf |title=ಎ‌ಎನ್ 1333 |access-date=2010-07-02 |archive-date=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213101132/http://www.intersil.com/data/an/an1333.pdf |url-status=dead }}</ref> ಎಸ್‌ಒಸಿ ಅಸಾಮರಸ್ಯವು ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಚಾರ್ಜ್ ಹಂತದ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು. ಸಿ/ಇ ಅಸಾಮರಸ್ಯ ಪರಿಹರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ ಎರಡೂ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧವಾದ ಪರಿಹಾರವು ಬಾಹಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕಗಳಿಗೆ, ಡಿಯೋಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳಿಗೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಗಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ. == ಅಪಾಯಗಳು == === ಆಸ್ಫೋಟನ (ಸಿಡಿತ) === ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಸ್ಪೋಟನವು ತಪ್ಪುಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗದ) ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು <ref>[http://www.energizer.com/learning-center/battery-care/Pages/dos-and-donts.aspx Energizer.com - ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ - ಎನರ್ಜಿಯರ್ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101082521/http://energizer.com/learning-center/battery-care/Pages/dos-and-donts.aspx |date=2010-11-01 }}. 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref></ref> ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿಯ [[ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್]] ಮಾಡುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="globat">[http://faq.global-batteries.com/idx.php/7/3/article ಬ್ಯಾಟರಿ ಡೊಂಟ್ಸ್ - ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711100606/http://faq.global-batteries.com/idx.php/7/3/article |date=2011-07-11 }}. ಅಗಸ್ಟ್ 20 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ..</ref> ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೊತೆ, ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆಸ್ಪೋಟನಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಾರ್ಜ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲಿಸಿಸ್‌]]ನ ಕಾರಣದಿಂದ). ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾರ್ಜ‌ನ ಮೊತ್ತವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಸ್ಪೋಟನಗೊಳ್ಳುವ ಅನಿಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಅನಿಲವು ವೇಗವಾಗಿ ಚೆದುರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು "ದಾಟುವಾಗ", ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ನ ವೇಗವಾದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಅದು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯಿಂದ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಂಪರ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ). ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (ಜಲಜನಕ) ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಜನ್ (ಆಮ್ಲಜನಕ)ದ ಒಂದು ಆಸ್ಪೋಟನಾ ಅನಿಲ ಮಿಶ್ರಣವು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಇದು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು, ಇದು ಒತ್ತಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕೇಸ್‌ನ ಸ್ಪೋಟದ ಸಂಭವನೀಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಳತೆಮೀರಿದ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕೇಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಓವರ್‌ಚಾರ್ಜಿಂಗ್-ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಅದರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು - ಕೂಡ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಸ್ಪೋಟನಕ್ಕೆ, ಸೋರುವಿಕೆಗೆ, ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ತುಂಬಲಾರದಂತಹ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇದು ಚಾರ್ಜರ್‌ಗೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ನಂತರ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧನಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸ್ಪೋಟನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಆವಿಯು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇಸ್‌ನ ಒಳಗಡೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="globat" /> [[File:LeakedBattery 2701a.jpg|thumb|right|ತೂತಾದ ಕ್ಷಾರೀಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]] === ಸೋರಿಕೆ === ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸವಕಳಿ, ವಿಷಪೂರಿತ, ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೋರಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಪಾಯಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು ಜಿಂಕ್ "ಕ್ಯಾನ್" ಅನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪಾತ್ರೆ ಎರಡೂ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅಥವಾ ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕಾರಕಗಳು ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಯ ಶೇಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೂಲಕ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನಂತರ ಅವು ಒಳಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. === ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಕಾಳಜಿಗಳು === ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯು ವಿಷಯುಕ್ತ ಲೋಹಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯದಂತಹ ಹಲವಾರು [[ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಕಾಳಜಿ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref>[http://www.epa.gov/epr/products/batteries.htm ಬ್ಯಾಟರೀಸ್ - ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಸ್ಟೇವಾರ್ಡ್‌ಶಿಪ್]. ''ಇಪಿಎ''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಬಳಸುವ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬಳಸಿದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳೂ ಕೂಡ [[ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ನಿರುಪಯುಕ್ತ]]ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಟರಿ [[ಸಂಸ್ಕರಣಾ]] (ಪುನಃ ಬಳಕೆಯ) ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[http://earth911.org/recycling/battery-recycling ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರು ಬಳಕೆ » ಭೂಮಿ 911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012165626/http://earth911.org/recycling/battery-recycling/ |date=2008-10-12 }}. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು [[ತಿನ್ನಲ್ಪಟ್ಟ]]ರೆ ಅವುಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಬಹುದು.<ref>[http://data.energizer.com/PDFs/carbonzinc_psds.pdf ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಡಾಟಾಶೀಟ್ -ಎನರ್ಜಿಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032444/http://data.energizer.com/PDFs/carbonzinc_psds.pdf |date=2007-09-27 }} (ಪಿಡಿಎಫ್, ಪು. 2). ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ವಿಲೇವಾರಿಯು ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ([[ಸೀಸ]], [[ಪಾದರಸ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಡ್‌ಮಿಯಮ್]]) ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುಮಾರು 179,000 ಟನ್‌ಗಳು ಪೂರ್ತಿ ದೇಶದ ಭೂಮಿ ತುಂಬುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>"ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಸೂಪರ್‌ವೈಸರ್ ಟೇಕ್ಸ್ ಏಮ್ ಎಟ್ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ವೇಸ್ಟ್ ". ''ಎನ್ವಾಯರ್ನ್ಮೆಂಟಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌'' (11 ಜುಲೈ 2001).</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪಾದರಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ೧೯೯೬ ರ ರಿಚಾರ್ಜೇಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್]] ಇದು ಪಾದರಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ([[ಸಣ್ಣ ಗುಂಡಿ]]ಯ ಕೋಶದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಏಕರೂಪದ ಗುರುತು ಪಟ್ಟಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿಸಿತು.<ref>http://www.epa.gov/epawaste/laws-regs/state/policy/p1104.pdf</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಘನ ನಿರುಪಯುಕ್ತಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೆಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು.<ref name="rbrc">http://www.rbrc.org/consumer/howitallworks_faq.shtml?PHPSESSID=ad1e142bcdd99cd67418f2171794d892{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಡ್ರೊಪ್‌ಆಫ್ ಸ್ಥಳಗಳ ಜೊತೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹೊಂದಿತು.<ref name="rbrc" /> ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ [[ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿರ್ದೇಶನ]]ವು ಸದೃಶವಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಟರಿ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿತು.<ref>[http://europa.eu/legislation_summaries/environment/waste_management/l21202_en.htm ಖಾಲಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮತ್ತು ಎಕ್ಯುಮಿಲೇತರ್ಸ್‌ಗಳ ವಿಲೇವಾರಿ ]. ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ 22 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿತವಾಗಿದೆ.</ref> == ಬ್ಯಾಟರಿ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ == ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಗಳು=== {| ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದ" |- ''([[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಲೇಖನದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ)'' |- |- ! ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕೋಶ<br>ವೋಲ್ಟೇಜ್ !! ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [MJ/kg] !! ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆ |- |- | [[ಜಿಂಕ್-ಕಾರ್ಬನ್]] || 1.5 || 0.13 || ಕಡಮೆ ಬೆಲೆಯ. |- | [[ಜಿಂಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || 1.5 || || "ಹೆವಿ ಡ್ಯೂಟಿ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಕಡಮೆ ಬೆಲೆಯ. |- | [[ಅಲ್ಕಾಲೈನ್]]<br>(ಜಿಂಕ್-ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ) || 1.5 || 0.4-0.59 || ಉತ್ತಮವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ.<br>ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. |- | [[ಆಕ್ಸಿ ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸೈಡ್]]<br>(ಜಿಂಕ್-ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್/ಆಕ್ಸಿ ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸೈಡ್) || 1.7 || || ಉತ್ತಮವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ. <br> ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. |- | [[ಲೀಥಿಯಮ್]]<br>(ಲೀಥಿಯಮ್-ಕಾಪರ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್)<br>ಲಿ-ಕ್ಯೂ || 1.7 || || ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.<br>ಸಿಲ್ವರ್ ಆಕ್ಸೈಡ್([[IEC]]-type "SR") ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. |- | [[ಲೀಥಿಯಮ್]]<br>(ಲೀಥಿಯಮ್-ಐರನ್ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್)<br>LiFeS₂ || 1.5 || || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ.<br>’ಪ್ಲಸ್’ ಅಥವಾ ’ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ’ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. |- | [[ಲೀಥಿಯಮ್]]<br>(ಲೀಥಿಯಮ್-ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್)<br>LiMnO₂ || 3.0 || 0.83-1.01 || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ.<br>ಹೆಚ್ಚು-ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘ ಶೆಲ್ಫ್ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<br>’ಲೀಥಿಯಮ್’ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. |- | [[ಮರ್ಕ್ಯೂರಿ ಆಕ್ಸೈಡ್]] || 1.35 || ||ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್.<br>ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. |- | [[ಜಿಂಕ್-ಗಾಳಿ]] || 1.35–1.65 || 1.59<ref>ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಡ್ಸ್ ದ ಮಾಸ್ ಆಫ್ ದ ಏರ್ ಆಕ್ಸಿಡೈಜರ್.</ref> || ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಲುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. |- | [[ಸಿಲ್ವರ್ ಆಕ್ಸೈಡ್]] (ಸಿಲ್ವರ್-ಜಿಂಕ್) || 1.55 || 0.47 || ತುಂಬಾ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ.<br>’ಬಟನ್’ ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. |} ===ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ=== {| ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದ" |- ''([[ಶಕ್ತಿ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯ ಲೇಖನದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ)'' |- |- ! ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಸೆಲ್<br>ವೋಲ್ಟೇಜ್ !! ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ<br>[MJ/kg] !! ವಿಮರ್ಶೆಗಳು |- |- | [[NiCd]] || 1.2 || 0.14 || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. <br> ಹೆಚ್ಚು/ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ, ಉತ್ತಮವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ <br> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದರ ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. <br> ಸ್ವಯಂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರಮಾಣ <br> [[ಮೆಮೊರಿ ಪರಿಣಾಮ]]ಗಳಿಂದ ಭಾದೆಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಅದು ಮೊದಲಿನ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಪಾದಿಸುತ್ತದೆ). <br> ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್‌ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯಗಳು - ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. |- | [[ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್]] || 2.1 || 0.14 || ಮಿತವಾಗಿ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. <br> ಮಿತವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ. <br> ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಮಿತವಾದ ಪ್ರಮಾಣ. <br> ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. <br> [[ಮೆಮೊರಿ ಪರಿಣಾಮ]] ದಿಂದ ಬಾಧೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ. <br> ಲೆಡ್‌ನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯಗಳು. <br> ಸ್ಮನ್ಯ ಬಳಕೆಯ-ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು |- | [[NiMH]] || 1.2 || 0.36 || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. <br> ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <br> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. <br> ಹೊಸತಾದ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು [[ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ~25% ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. <br> ತುಂಬಾ ಭಾರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. |- | [[NiZn]] || 1.6 || 0.36 || ಮಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. <br> ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. <br> ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ. <br> ವೋಲ್ಟೇಜ್ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೋಸಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <br> ವಿಷಯುಕ್ತ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲ. <br> ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (2009). ಒಂದು ಜಾಡಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲ್ಲ. <br> ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಗಾತ್ರದ ದೊರಕುವಿಕೆ. |- | [[ಲೀಥಿಯಮ್ ಇಯೋನ್]] || 3.6 || 0.46 || ತುಂಬಾ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. <br> ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ. <br> ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ "ಸಾಮಾನ್ಯ" ಬ್ಯಾಟರಿ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ (ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[RCR-V3]] ಅನ್ನು ನೋಡಿ. <br> ಲಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ-ಕೊನೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಮ್‌ಕೊರ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತವಾಗಿದೆ. <br> ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ. <br> ಅಸ್ಥಿರ: ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಆಗಿದ್ದರೆ ಆಸ್ಪೋಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ ಕಠೋರ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಜೊತೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. |} ==ಗೃಹ ನಿರ್ಮಿತ ಕೋಶಗಳು== ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರ ಮಾಡಿದ ಸಾಕಷ್ಟು ಇಯೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾವುದೇ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಆರ್ದ್ರ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದು ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನವ್ಯತೆ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿದರ್ಶನದಂತೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಲಿಂಬೂ]],<ref>[http://ushistory.org/franklin/fun/lemon.htm ushistory.org: ದ ಲೆಮನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.</ref> [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]],<ref>[http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html ZOOM. activities. phenom. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912231327/http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html |date=2018-09-12 }}[http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html ಪೊಟಾಟೊ ಬ್ಯಾಟರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912231327/http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html |date=2018-09-12 }}. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.</ref> ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. "ಎರಡು ಪೊಟೆಟೊ ಗಡಿಯಾರಗಳು" ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಬಿ ಮತ್ತು ಟೊಯ್ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ; ಅವು ಒಂದು ಜೊತೆ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿ ಕೋಶವು ಇದರೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ಪೊಟೆಟೊವನ್ನು (ಲಿಂಬೂ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯಿಂದ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗಡಿಯಾರದ ಜೊತೆ ಲೋಹದ ತಂತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000&amp;cr=1220 ಎರಡು-ಪೊಟಾಟೊ ಗಡಿಯಾರ - ಸೈನ್ಸ್ ಕಿಟ್ ಮತ್ತು ಬೋರಿಯಲ್ ಲ್ಯಬ್ರೋಟರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124142804/https://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220 |date=2020-11-24 }}. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.</ref> ಈ ರೀತಿಯ ಗೃಹನಿರ್ಮಿತ ಕೋಶಗಳು ನಿಜವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ- ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಯ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬದಲಿ ತರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಘಟಕದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಒಬ್ಬನು ಎರಡು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು (ಒಂದು [[ನಿಕ್ಕೆಲ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಪೆನ್ನಿ]]ಗಳಂತಹ) ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಪೇಪರ್ ಟವೆಲ್‌]] [[ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಗುಂಪು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ವೋಲ್ಟೀಜ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಒಂದು [[ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://electronics.howstuffworks.com/battery1.htm ಹೌಸ್ಟಫ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ "ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿರೀಮೆಂಟ್ಸ್: ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಪೈಲೆ"]. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.</ref> ಸೋನಿಯು ಒಂದು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೈತ್ರಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ, ಜೈವಿಕ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸದೃಶವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳು, ಅವುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>[http://informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201802311 ಸೋನಿ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಜೈವಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿ ಶಕ್ತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ]. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 24 ಅಗಸ್ಟ್ 2007.</ref> ಒಬ್ಬ ಚೈನೀಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [http://www.daizizheng.com ಡೈಜಿ ಝೆಂಗ್] ಒಂದು ಸದೃಶವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದನು, ಒಂದು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾನಿಯ ಪ್ರಭಾವಿತ ಫೋನ್, ಫೋನ್‌ನ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾನಿಯದ ಒಂದು ಪ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಇದು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://popsop.com/31226 ಡೈಜಿ ಜೆಂಗ್ ಶುಗರ್ ಡ್ರಿಂಕ್ ಪವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729163209/http://popsop.com/31226 |date=2010-07-29 }}. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 13 ಜನವರಿ 2010.</ref> ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್ ಕೋಶಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಆಯಾಸಕರ ಚಾರ್ಜ್/ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್ ಚಕ್ರಗಳು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವಯಕವಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಿ ಲೆಡ್ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜ್ ಲೆಡ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ (ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ಲೇಟ್) ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಲೆಡ್ (ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ಲೇಟ್) ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವಾಗಿ ಒರಟಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೋಶವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಡಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [http://windpower.org.za/batteries/batteries.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731070056/http://windpower.org.za/batteries/batteries.html |date=2013-07-31 }} ನೋಡಿ. [[ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ]]ಗಳೂ ಕೂಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್-ಏರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧವಾದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಫೋಯ್ಲ್]] ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅದರೆ ಅವುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಭಾಗಶಃ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಅನಿಲವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Top}} * [[ಬ್ಯಾಟರಿ (ನಿರ್ವಾತ ಕೊಳವೆ)]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿರ್ದೇಶನ]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಹಿಡಿಕೆ]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಐಸೊಲೇಟರ್]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] (ಬಿಎಮ್‌ಎಸ್) * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಭಿದಾನ]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪ್ಯಾಕ್]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರುಬಳಕೆ]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ಸ್]] * [[ಡೆಪ್ತ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್]] (ಡಿಒಡಿ) * [[ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ]] {{middle}} {{Portal box|Energy|Electronics}} * [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]] * [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] * [[ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವ ಬ್ಯಾಟರಿ]] * [[ಪ್ರಚೋದಕ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಳತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಧಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕಾಂತೀಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]] * ನ್ಯಾನೋ [[ಟೈಟಾನೇಟ್]] * [[ನ್ಯಾನೋತಂತಿ ಬ್ಯಾಟರಿ]] * [[ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಟರಿ]] * [[ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿ]] * [[ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಚ್]] (ಎಸ್‌ಒಚಿ) * [[ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್]] (ಎಸ್‌ಒಎಚ್) * [[ಉಷ್ಣ ರನ್‌ವೇ]] * [[ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಹ]] {{bottom}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Empty section|date=May 2010}} == ಲೇಖನಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == *{{cite book|last=Dingrando|first=Laurel|coauthors=et al.|title=Chemistry: Matter and Change|year=2007|publisher=Glencoe/McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0-07-877237-5}}ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಯ. 21 (ಪುಪು. 662–695) *{{cite book|last=Fink|first=Donald G.|authorlink=Donald G. Fink | coauthors=H. Wayne Beaty| title=Standard Handbook for Electrical Engineers, Eleventh Edition|year=1978| publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=0-07020974-X}} *{{cite book|last=Knight|first=Randall D.|title=Physics for Scientists and Engineers: A Strategic Approach|year=2004|publisher=Pearson Education|location=San Francisco|isbn=0-8053-8960-1}} ಅಧ್ಯಾಯ. 28-31 (ಪುಪು.&nbsp;879–995) ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭವದ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. *{{cite book|last=Linden|first=David|coauthors=Thomas B. Reddy|title=Handbook Of Batteries|year=2001|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=0-0713-5978-8}} *{{cite book|last=Saslow|first=Wayne M.|title=Electricity, Magnetism, and Light|year=2002|publisher=Thomson Learning|location=Toronto|isbn=0-12-619455-6}} ಅಧ್ಯಾಯ. 8-9 (ಪುಪು.&nbsp;336–418)ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons|Battery}} * [http://batteryuniversity.com/index.htm ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080814041013/http://www.batteryuniversity.com/index.htm |date=2008-08-14 }} * [http://www.mpoweruk.com/chemistries.htm ಬ್ಯಾಟರಿ ರಸಾಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುವುದರ ಮೇಲೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಪೀಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126155018/http://mpoweruk.com/chemistries.htm |date=2013-11-26 }} * [http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-b02-batt-nonr.htm ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾರದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು] * [http://electronics.howstuffworks.com/battery.htm ದ್ರವ್ಯ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ] * [http://www.mpoweruk.com ಬ್ಯಾಟರಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ,ಬ್ಯಾಟರಿ ಅನ್ವಯಿಕಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜ್ಞಾನಾಧಾರ.] {{Battery sizes}} {{GalvanicCells}} {{DEFAULTSORT:Battery (Electricity)}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರುಬಳಕೆ ವಸ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[si:විදුලි කෝෂය (විද්‍යුතය)]] eaps5so8oyemsus0z7eo9ivclzxx61c 0 24031 1375639 1373763 2026-06-21T23:37:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375639 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline |airline = Lufthansa |logo = Lufthansa Logo 2018.svg |logo_size = 250px |IATA = LH |ICAO = DLH |callsign = LUFTHANSA |parent = |founded = 1926 (as Deutsche Luft Hansa Aktiengesellschaft), refounded 1954 |picture = [[Datei:Lufthansa B747-400 D-ABTD FRA.jpg|250px|Boeing 747-400 D-ABTD "Hamburg" der Lufthansa]] |headquarters = Lufthansa Aviation Center Airportring, [[Frankfurt am Main]], North Rhine-Westphalia, Germany<ref>{{Cite web| title=Airline Membership| work=IATA| url=http://www.iata.org/membership/Pages/airline_members_list.aspx?All=true| access-date=2010-07-22| archive-date=2015-07-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071646/http://www.iata.org/membership/Pages/airline_members_list.aspx?All=true| url-status=dead}}</ref> |key_people = Jürgen Weber (Head of Supervisory Board and former CEO), [[Wolfgang Mayrhuber]]([[CEO]]), Stefan Lauer (Aviation Services and Human Resources), Stephan Gemkow ([[CFO]]) |destinations = 202 |number_of_employees = 108.123 |revenue = €24.9 billion (US$33.9 billion) |total_assets = €22.408 billion |passengers<small>2009</small> = 76,5 million |company_slogan = "There's no better way to fly" |website = [http://www.lufthansa.com www.lufthansa.com] |hubs = <div> Lufthansa: *[[Frankfurt Airport|Frankfurt]] *[[Munich Airport|Munich]] *[[Düsseldorf Airport|Düsseldorf]] <ref>{{cite web |url=http://www.lufthansa.com/online/portal/lh/il/info_and_services/at_the_airport?nodeid=1771230&l=en&cid=1000266 |title=Our hubs in Frankfurt, Munich, Dusseldorf and Zurich |publisher=Lufthansa |date=2007-02-16 |accessdate=2010-06-06 |archive-date=2009-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091206120434/http://www.lufthansa.com/online/portal/lh/il/info_and_services/at_the_airport?nodeid=1771230&l=en&cid=1000266 |url-status=dead }}</ref> Company: *[[Vienna Airport|Vienna]]<small> for Austrian</small> *[[Zurich Airport|Zurich]]<small> for Swiss</small> *[[Brussels Airport|Brussels]]<small> for Brussels Airlines</small> </div> |focus_cities = <div> *[[Berlin-Tegel Airport|Berlin]] *[[Hamburg Airport|Hamburg]] *[[Stuttgart Airport|Stuttgart]] </div> |frequent_flyer = [[Miles & More]] |lounge = HON / Senator Lounge |alliance = [[Star Alliance]] |subsidiaries = <div> Airlines: *[[Air Dolomiti]] *[[Austrian Airlines]] *[[Austrian Arrows]] *[[BMI (airline)|British Midland Airways Limited]] (defunct) *[[BMIbaby]] *[[BMI Regional]] *[[Brussels Airlines]] *[[Edelweiss Air]] *[[Eurowings]] *[[Germanwings]] *[[Korongo]] *[[Lauda Air]] (defunct) *[[Lufthansa Cargo]] *[[Lufthansa CityLine]] *[[Lufthansa Italia]] (defunct) *[[Lufthansa Regional]] *[[Swiss International Air Lines]] *[[Swiss European Air Lines]] Shares: *[[AeroLogic]] *[[Jade Cargo International]] *[[JetBlue Airways]] *[[Luxair]] *[[Sun Express]] Other: *[[LSG Sky Chefs]] *[[Lufthansa Technik]] </div> |fleet_size = 274 (+ 73 orders) <small>excl.subsidiaries</small> 746 (+ 156 orders) <small>inc.subsidiaries excl.shares</small> }} '''ಡ್ಯೂಷೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ [[AG]]''' ({{FWB|LHA}}) ({{IPA-de|ˈdɔʏt͡ʃə ˈlʊfthanza}}) ಎಂಬುದು, ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಅತಿದೊಡ್ಡ]] [[ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಿಮಾನವಾಹಕ]]ವಾಗಿದೆ. ''ಲುಫ್ತ್‌‌'' ("ಗಾಳಿ" ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಜರ್ಮನ್‌ ಪದ), ಮತ್ತು ''ಹಾನ್ಸಾ'' ([[ಹಾನ್ಸಿಯಾಟಿಕ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಎಂಬ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಮೂಹದ ಹೆಸರು) ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವದ [[ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, 18 ಸ್ವದೇಶಿ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳು]], [[ಏಷ್ಯಾ]] ಹಾಗೂ [[ಯುರೋಪ್‌]] ಖಂಡಗಳಾದ್ಯಂತದ 183 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅದು ತನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ತನ್ನ ಪಾಲುದಾರರ]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸುಮಾರು 410 ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="FI">{{cite news | title= Directory: World Airlines | work= [[Flight International]] | page= 107 | date= 2007-04-03}}</ref> ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅದು 722ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು<ref>"[http://investor-relations.lufthansa.com/en/fakten-zum-unternehmen/flotte.html ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ]"</ref> ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ [[ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ]]ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಕಲೋನ್‌‌‌‌‌]]ನ [[ಡ್ಯೂಟ್ಜ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ [[ನೋಂದಾಯಿತ ಕಚೇರಿ]] ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವಿದ್ದರೆ, ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನೆಲೆ (ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಏವಿಯೇಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ [LAC]) ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಚಾರಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ಆಮ್‌ ಮೇನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಎರಡನೇ ಕೇಂದ್ರವು [[ಮ್ಯುನಿಕ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="FI"/><ref>"[http://investor-relations.lufthansa.com/fileadmin/downloads/en/annual%20meeting/LH-AGM-2004-agenda.pdf ವೀ ಹಿಯರ್‌ಬೈ ಇನ್‌ವೈಟ್‌ ಅವರ್‌ ಷೇರ್‌ಹೋಲ್ಡರ್ಸ್‌ ಟು ಅಟೆಂಡ್‌ ದಿ 51ಸ್ಟ್‌ ಆನ್ಯುಯಲ್‌ ಜನರಲ್‌ ಮೀಟಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424051752/http://investor-relations.lufthansa.com/fileadmin/downloads/en/annual%20meeting/LH-AGM-2004-agenda.pdf |date=2012-04-24 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್ 25ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>"[http://lac.lufthansa.com/en/html/besucher/anreise/index.php ಹೌ ಟು ಗೆಟ್ ದೇರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101215325/http://lac.lufthansa.com/en/html/besucher/anreise/index.php |date=2006-11-01 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ. 2009ರ ಜುಲೈ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20130516174414/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-16006545_ITM ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಓಪನ್ಸ್‌ ನ್ಯೂ ಆಫೀಸ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ (ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಎರೊಫ್‌ನೆಟ್‌ ನ್ಯೂ ಕೊನ್‌ಜೆರ್‌ಜೆನ್‌ಟ್ರೇಲ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌).]" ಯುರೋಪ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ವೈರ್‌‌. 200ರ ಜುಲೈ 19. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್ 25ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಬಹುಪಾಲು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು, ನೆಲ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಹಾಗೂ ವಿಮಾನದ ಪರಿಚಾರಕರು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"[http://www.dw-world.de/dw/article/0,1564,1537350,00.html ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಫ್ಲೈಸ್‌ ಟು 50-ಇಯರ್‌ ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್‌]." ''[[ಡ್ಯೂಷೆ ವೆಲ್ಲೆ]]''. 2005ರ ಜನವರಿ 4. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 25ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವಾದ [[ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಓರ್ವ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ. [[ಥಾಯ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]], [[ಏರ್‌ ಕೆನಡಾ]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಡಗೂಡಿಕೊಂಡು 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 500ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಗ್ರೂಪ್‌ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 146 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ (2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 31ರವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ) ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ 105,261 ಜನರನ್ನು ಇದು ಸೇವೆಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ 70.5 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪಯಣಿಸಿದರು (ಇದರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ವಿಂಗ್ಸ್‌‌, BMI, AUA, ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸಿದವರ ವಿವರ ಸೇರಿಲ್ಲ). == ಇತಿಹಾಸ == {{Refimprove|section|date=August 2009}} === 1920ರ ದಶಕದಿಂದ 1930ರ ದಶಕದವರೆಗೆ: ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು === "ಡ್ಯೂಷೆ ಏರೋ ಲಾಯ್ಡ್‌" (DAL) ಹಾಗೂ "[[ಜಂಕರ್ಸ್‌]] ಲುಫ್ತ್‌‌ವೆರ್ಕರ್‌" ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವಿಲೀನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, 1926ರ ಜನವರಿ 6ರಂದು ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="lh_chronicle">{{Cite web |url=http://konzern.lufthansa.com/en/html/ueber_uns/geschichte/chronik/index.html |title=ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌‌ |access-date=2010-07-22 |archive-date=2009-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010130610/http://konzern.lufthansa.com/en/html/ueber_uns/geschichte/chronik/index.html |url-status=dead }}</ref> '''ಡ್ಯೂಷೆ ಲುಫ್ತ್‌‌ ಹಾನ್ಸಾ ಆಕ್ಟೀಂಜೆಸೆಲ್‌ಷಾಫ್ಟ್‌''' ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಪದವಾಗಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು 1933ರಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ. 1927ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 9ರಂದು, ಜರ್ಮನ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಡ್ಯೂಷೆ ಲುಫ್ತ್‌‌ ಹಾನ್ಸಾ ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು; ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ವಾಯುಯಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ತಿರುಳಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಇಬೆರಿಯಾ]] ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 101I-168-0893-11, Balkan, Flugzeug Junkers Ju 52 "Otto Falke".jpg|thumb|left|ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್‌-ಡೊಂಜೊ ಪೋಲ್ಜೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಜೂ 52 "ಒಟ್ಟೊ ಫ್ಲೇಕ್‌".1941]] [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು [[ಡಾರ್ನಿಯರ್‌]], [[ಜಂಕರ್ಸ್‌]], [[ಹೆಂಕೆಲ್‌]], [[ಫಾಕೆ-ವುಲ್ಫ್‌]] ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್‌-ವಿನ್ಯಾಸದ ಇತರ ವಿಮಾನಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌]] ಆದ್ಯಂತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲೂ ಇದು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಕಾಂಡಾರ್‌ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್‌]] ಎಂಬ ತನ್ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1939ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಏಕಾಏಕಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ನಂತರ, [[ತಟಸ್ಥ ದೇಶಗಳಿಗೆ]] ವಾಯುಯಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮಾತ್ರ ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಇಟಲಿಯ ಖಂಡಾಂತರದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ (''ಲಿನೀ ಏರೀ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾಂಟಿನೆಂಟಾಲಿ ಇಟಾಲಿಯಾನೆ'', ಅಥವಾ LATI) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು.<ref>{{cite journal | quotes = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = January 27, 1941 | year = | month = | title = Sedta Cuts Rates | journal = Time Magazine | volume = | issue = | pages = | issn = | doi = | id = | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,801249,00.html | language = | accessdate = 2007-09-14 | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = | archive-date = 2007-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071012164042/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,801249,00.html | url-status = dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 1945ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯು ಸೋಲುಂಡಿದ್ದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೇವೆಯನ್ನೂ ರದ್ದುಮಾಡಿತು. === 1950ರ ದಶಕ: ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸುಧಾರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Convair 340-61 D-ACAD Lufthansa LAP 03.09.55 edited-2.jpg|thumb|right|ಈ ಕಾನ್ವೇರ್‌ 340 ಮಾದರಿಯು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, 1954ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.]] 1953ರ ಜನವರಿ 6ರಂದು '''ಆಕ್ಟೀಂಜೆಸೆಲ್‌ಷಾಫ್ಟ್‌ ಫೂರ್‌ ಲುಫ್ತ್‌‌ವೆರ್ಕರ್ಸ್‌ಬೆಡಾರ್ಫ್‌''' (ಲುಫ್ತಾಗ್‌) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1954ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6ರಂದು ಇದಕ್ಕೆ '''ಡ್ಯೂಷೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಆಕ್ಟೀಂಜೆಸೆಲ್‌ಷಾಫ್ಟ್‌''' ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1953ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ "ಹೊಸ" ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ, 1926ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ತರುವಾಯದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. 1955ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 1ರಂದು, [[ಕಾನ್ವೇರ್‌ 340]] ವಿಮಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜರ್ಮನಿಯೊಳಗಿನ ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಪುನರಾರಂಭಿಸಿತು. ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, 1955ರ ಮೇ 15ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು; ಇದಾದ ನಂತರ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌]] [[ಸೂಪರ್‌ ಕಾನ್ಸ್ಟಲೇಷನ್ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೂನ್‌ 8ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1956ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌]] ಮಾರ್ಗಗಳು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು [[ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ]]ಯು 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು; ಆದರೆ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ವಿವಾದದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ [[ಇಂಟರ್‌ಫ್ಲಗ್‌]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು, ಇದು 1991ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. [[GDR]] ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವವರೆಗೂ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌‌]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸದಂತೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa B737-330 (D-ABXS) approaching London Heathrow Airport.jpg|thumb|left|ಬೋಯಿಂಗ್‌ 737ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಉಪಕ್ರಮದ ಗ್ರಾಹಕನಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು 737-300 ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅದು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.]] === 1960ರ ದಶಕ: ಜೆಟ್‌ಲೈನರ್‌‌ ಪರಿಚಯ === 1958ರಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 707]] ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು; 1960ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಜೆಟ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಇವು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 707 ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಗೆ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲೆಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 720]] ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು. 1961ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, [[ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಮಾರ್ಗಗಳು [[ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್‌]], [[ಥೈಲೆಂಡ್‌]] ಆಚೆಗೆ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಟೋಕಿಯೋವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಲಾಗೋಸ್‌]], [[ನೈಜೀರಿಯಾ]] ಹಾಗೂ [[ಜೊಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ನಗರಗಳನ್ನು 1962ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1964ರಲ್ಲಿ [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 727]] ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ಸೇವೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ನಿಂದ ಟೋಕಿಯೋವರೆಗಿನ [[ಧ್ರುವೀಯ ಮಾರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. 1965ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಮ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 737]] ಜೆಟ್‌ ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು; ಈ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ತೊಡಗಿಸಲಾಯಿತು. ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಂಪನಿಯು ಬೋಯಿಂಗ್‌ 737 ವಿಮಾನದ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಮಾದರಿಯ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದ ಗ್ರಾಹಕ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹೊಸ 737-100 ವಿಮಾನ ಮಾದರಿಗಳ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಖರೀದಿದಾರರ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಪಡೆಯಿತು ([[ನಾಸಾ]], [[ಮಲೇಷಿಯಾ-ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಏವಿಯಾಂಕಾ]] ಇವು ಉಳಿದ ಮೂರು ಖರೀದಿದಾರರಾಗಿದ್ದವು; ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, NASA ವಿಮಾನದ ಶರೀರವನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸಗೆ ವಿತರಿಸಲು ಮೂಲತಃ ಆಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು). ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಒಂದು ಬೋಯಿಂಗ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ವಿದೇಶಿ ಉಪಕ್ರಮದ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಹಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. === 1970-1980ರ ದಶಕ: ಅಗಲ-ಶರೀರದ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:lufthansa.a300b4-600r.d-aiay.arp.jpg|thumb|right|1976ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A300-600 ಮಾದರಿಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.]] 1970ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ರಂದು ನಡೆದ [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 747]] ವಿಮಾನದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಹಾರಾಟದೊಂದಿಗೆ, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಗಲ-ಶರೀರದ]] ವಿಮಾನದ ಯುಗವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತಾಯಿತು. 1971ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಶುರುಮಾಡಿತು. 1979ರಲ್ಲಿ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮುಂದುವರಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹೊಸ [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A310]] ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಸ್‌ಏರ್‌]] ಕಂಪನಿಗಳು ಉಪಕ್ರಮದ ಗ್ರಾಹಕರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವು. ಹದಿನೈದು [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A320]] ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಏಳು [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A300-600]] ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, 1990ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಂಪನಿಯ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ ಆಧುನೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 1985ರ ಜೂನ್‌ 29ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಹತ್ತು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 737]]-300 ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ಮತ್ತು 1992ರ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳೂ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A321]], [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A340]] ಹಾಗೂ [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 747-400]] ವಿಮಾನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಖರೀದಿಸಿತು. 1988ರಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ ಕೋಣೆಗಳು, ನಗರ ಕಚೇರಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2009}} === 1990ರ ದಶಕ-2000ರ ದಶಕ: ಮುಂದಿನ ವಿಸ್ತರಣೆ === [[ಪುನರೇಕೀಕರಣ]]ದ 25 ದಿನಗಳ ನಂತರ 1990ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 28ರಂದು, ಬರ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಒಂದು ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. 1997ರ ಮೇ 18ರಂದು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ, [[ಏರ್‌ ಕೆನಡಾ]], [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]], [[ಥಾಯ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ [[ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವಾದ [[ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌‌‌]]ನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa headquarter Cologne.jpg|thumb|left|ಜರ್ಮನಿಯ ಕಲೋನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಹಿಂದಿನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ.]] 2000ದಲ್ಲಿ [[ಏರ್‌ ಒನ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಪಾಲುದಾರ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಏರ್‌ ಒನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳೂ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಕೇತ-ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇತಿಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಕೇಂದ್ರದ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ವಿರಳಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, 2003ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು [[ಮ್ಯುನಿಕ್‌‌‌‌‌]]ನ [[ಫ್ರಾನ್ಜ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಸ್ಟ್ರೌಬ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ 2ನೇ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಭಾಗಶಃ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ [[ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ]] ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2004ರ ಮೇ 17ರಂದು, ವಿಮಾನದಲ್ಲಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಂಯೋಜಕತೆ ಸೇವೆಗೆ [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ]] ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ಉಪಕ್ರಮದ ಗ್ರಾಹಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 2005ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 22ರಂದು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ [[SWISS]] ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ವಿಲೀನದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದುವೇಳೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಷೇರು ಬೆಲೆಯು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸೂಚಿಗಿಂತ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚುಪಾಲು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ (ಅಂದರೆ [[ಸ್ವಿಸ್‌ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌‌ ಸ್ವಿಸ್‌ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ) ಪಾವತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತನ್ನು ಈ ವಿಲೀನವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುವಂತೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:LH MUC.jpg|thumb|right|ಮ್ಯುನಿಕ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹಾಗೂ ಪಾಲುದಾರ ಏರ್‌ ಕೆನಡಾ ವಿಮಾನ]] [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa A380-841 (D-AIMA) departing Düsseldorf Airport.jpg|thumb|left|1ನೇ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ A380]] 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರಂದು, ಬೋಯಿಂಗ್‌ [[747-8]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 20 ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯಾಣ-ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ಈ ಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಕ್ರಮದ ಗ್ರಾಹಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ([[ಏರ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] ನಂತರ) [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380]] ವಿಮಾನದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವ ಎರಡನೇ ಐರೋಪ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಅವರ ಮೊದಲ A380 ವಿಮಾನವನ್ನು 2010ರ ಮೇ 19ರಂದು ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.airbus‌.com/en/myairbus/myairbus‌-single/?tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=3796&amp;tx_ttnews&#91;backPid&#93;=1918&amp;cHash=84a4fe8a15 ಅನದರ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್‌ ಎಂಟರ್ಸ್‌ ದಿ “A380 ಎರಾ” ಆಸ್‌ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ರಿಸೀವ್ಸ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಇನಿಷಿಯಲ್‌ 21ಸ್ಟ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಫ್ಲಾಗ್‌ಶಿಪ್‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ==== ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು (88.52%), MGL ಜೆಸೆಲ್‌ಷಾಫ್ಟ್‌ ಫೂರ್‌ ಲುಫ್ತ್‌‌ವೆರ್ಕರ್‌ಸ್ವೆರ್ಟೆ (10.05%), ಡ್ಯೂಷೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌ (1.03%) ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ಕಂಪನಿಯು 37,042 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="FI"/> ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ]] ಕಂಪನಿಗಳು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯೊಂದರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕುರಿತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 14ರಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು; [[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ]]ನಲ್ಲಿನ 19%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ಖರೀದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ. ಇದು [[EU–U.S. ಓಪನ್‌ ಸ್ಕೈಸ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ವು 2008ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಗಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸಾಗಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಒಡೆತನ ಹೂಡಿಕೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa Airbus A340-313X (D-AIGO) Narita International Airport.jpg|thumb|left|ಏರ್‌ಬಸ್‌ A340-300ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮೊದಲ ನಿರ್ವಾಹಕರಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು.]] 2007ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ರಷ್ಯಾದಿಂದ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ ಕೇಂದ್ರದ ವಿವಾದ]]ವು ಶುರುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ತನ್ನ ಸರಕು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕಜಖ್‌ಸ್ತಾನ್‌ನಿಂದ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]] ಕಂಪನಿಗಳು ತಾವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವುದರ ಕುರಿತು ಸಮಾಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 28ರಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |url=http://konzern.lufthansa.com/en/html/presse/pressemeldungen/index.html?c=nachrichten%2Fapp%2Fshow%2Fen%2F2008%2F08%2F852%2FHOM&s=0 |title=Lufthansa.com |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108180344/http://konzern.lufthansa.com/en/html/presse/pressemeldungen/index.html?c=nachrichten%2Fapp%2Fshow%2Fen%2F2008%2F08%2F852%2FHOM&s=0 |url-status=dead }}</ref> 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15ರಂದು ಎರಡೂ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಕಾರ, [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ 45%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆಯೆಂದೂ, ಉಳಿದಿರುವ 55%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು 2011ರಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬಂತು. ಈ ವ್ಯವಹಾರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ [[ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌]] ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ನೊಳಗೆ ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://konzern.lufthansa.com/en/html/presse/pressemeldungen/index.html?c=nachrichten%2Fapp%2Fshow%2Fen%2F2008%2F09%2F857%2FHOM&s=0 |title=ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918225933/http://konzern.lufthansa.com/en/html/presse/pressemeldungen/index.html?c=nachrichten%2Fapp%2Fshow%2Fen%2F2008%2F09%2F857%2FHOM&s=0 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://company.brusselsairlines.com/en/news/detail.aspx?uri=tcm:141-19030 ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ]</ref><ref>[http://www.staralliance.com/en/about/airlines/brussels-airlines/ staralliance.com]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa - Avro RJ85 (D-AVRB).jpg|thumb|right|ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ BAe 146 RJ85.]] [[BMI]]ನಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು 60%ನಷ್ಟು (ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಹೊಂದಿದ್ದ 20%ನಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ) ಷೇರನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 28ರಂದು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಚಲಾಯಿಸಿತು; ಇದು ಹಿಂದಿನ ಮಾಲೀಕನಾದ ಸರ್‌ ಮೈಕೇಲ್‌ ಬಿಷಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾದವೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 2009ರ ಜೂನ್‌ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಸ್ಥರು ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದರಿಂದ, 2009ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>[http://www.dowjones.de/site/2009/06/lufthansa-reaches-deal-to-raise-stake-in-bmi-to-80.html http://www.dowjones.de/site/2009/06/lufthansa-reaches-deal-to-raise-stake-in-bmi-to-80.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727024846/http://www.dowjones.de/site/2009/06/lufthansa-reaches-deal-to-raise-stake-in-bmi-to-80.html |date=2011-07-27 }}, ಡೌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಡ್ಯೂಷ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಜುಲೈ 22, 2009</ref> ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ 20%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 1ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ BMI ಮೇಲೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.centreforaviation.com/news/share-market/2009/10/02/lufthansa-to-gain-full-control-of-bmi-from-sas-while-ba-confirms-interest-in-the-uk-carrier/page1 ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಟು ಗೇನ್‌ ಫುಲ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಎಂಐ ಫ್ರಂ SAS, ವೈಲ್‌ BA ಕನ್‌ಫರ್ಮ್ಸ್‌ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ UK ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707213412/https://centreforaviation.com/news/share-market/2009/10/02/lufthansa-to-gain-full-control-of-bmi-from-sas-while-ba-confirms-interest-in-the-uk-carrier/page1 |date=2017-07-07 }}, ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2, 2009</ref> ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌‌ ಕಂಪನಿಗಳು ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಇದರನ್ವಯ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಂಪನಿಯು ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಹಾರವು 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಎರಡು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವಿಲೀನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಘೋಷಿಸಿತು; ಅದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇರುವ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು SASಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು "ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಹ-ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ"ಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಸ್ವಾಧೀನವೆಂಬುದು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ 2009ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.impactpub.com.au/aircargo/index.php?option=com_content&task=view&id=3723&Itemid=60 |title=ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ |access-date=2026-01-26 |archive-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226081727/https://www.impactpub.com.au/aircargo/index.php?option=com_content&task=view&id=3723&Itemid=60 |url-status=dead }}</ref> ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಒಂದು ವೇಳೆ [[ಇಬೆರಿಯಾ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ]] ಜೊತೆಗೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]] ತನ್ನ ವಿಲೀನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಃ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೇ ತಾನೇ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಾಗಿ ಅದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/2adcd214-44ac-11de-82d6-00144feabdc0.html?nclick_check=1 FT.com UK]</ref> == ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತು == === ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ === [[ಚಿತ್ರ:LH-HQ, Köln-Deutz, Front 3.jpg|thumb|ಕಲೋನ್‌ನ ಡ್ಯೂಟ್ಜ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು [[ಕಲೋನ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref>"[http://konzern.lufthansa.com/en/html/service/impressum/ ಇಂಪ್ರಿಂಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105225941/http://konzern.lufthansa.com/en/html/service/impressum/ |date=2009-11-05 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್ 25ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 1971ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'' ನ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಫೆಲೋಸ್‌ ಎಂಬಾತ, ಕಲೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅಂದಿನ-ಹೊಸದಾದ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು "ಮಿನುಗುತ್ತಿರುವ" ಕಟ್ಟಡ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ.<ref>ಫೆಲೋಸ್‌, ಲಾರೆನ್ಸ್‌‌. "[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50E1FFC395C1A7493C0A8178CD85F458785F9 ಜರ್ಮನ್ಸ್‌ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ ಓನ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಅವರ್ಸ್‌; ಸಮ್‌ ಜರ್ಮನ್‌ ವರ್ಕರ್ಸ್‌ ಸೆಟ್‌ ದೆರ್‌ ಓನ್‌ ಅವರ್ಸ್‌ -ವಿಥಿನ್‌ ರೀಸನ್‌]." ''[[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]''. ಸೋಮವಾರ ಜುಲೈ 12, 1971. ಪುಟ 1. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. "ಅಟ್‌ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ'ಸ್‌ ಗ್ಲೀಮಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂ ಆಫೀಸ್‌ ಹಿಯರ್‌, ಅಂಡ್‌ ಅಟ್‌ ಮೆನಿ ಅದರ್‌ ಆಫೀಸಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರೀಸ್‌ ಅರೌಂಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಜರ್ಮನಿ, ಮೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ವುಮೆನ್‌ ನೌ ಗೋ ಟು ವರ್ಕ್‌ ವೆನ್‌ ದೆ ವಾಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೇ ಆಸ್‌ ಲಾಂಗ್‌ ಆಸ್‌ ದೆ ವಾಂಟ್‌ -- ವಿಥಿನ್‌ ರೀಸನ್‌."</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>"[http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58071336.html?dids=58071336:58071336&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Oct+28%2C+1986&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+Fulltext)&amp;desc=Terrorists+Shoot+Berlin+Official%2C+Bomb+Airline&amp;pqatl=google ಟೆರರಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಷೂಟ್‌ ಬರ್ಲಿನ್‌ ಅಫಿಷಿಯಲ್‌, ಬಾಂಬ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120725054009/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58071336.html?dids=58071336:58071336&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Oct+28%2C+1986&author=&pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+Fulltext)&desc=Terrorists+Shoot+Berlin+Official%2C+Bomb+Airline&pqatl=google |date=2012-07-25 }}." ''[[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]''. 1986ರರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 28. ವಿಭಾಗ 1, ಲೇಟ್‌ ಫೈನಲ್‌ ಡೆಸ್ಕ್‌. ಪ್ರಾರಂಭದ ಪುಟ 2. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. "ವೆಸ್ಟ್‌ ಜರ್ಮನ್‌ ಟೆರರಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಟುಡೆ ಷಾಟ್‌ ಎ ವೆಸ್ಟ್‌ ಬರ್ಲಿನ್‌ ಇಮಿಗ್ರೇಷನ್‌ ಅಫಿಷಿಯಲ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಲೆಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಾಂಬ್‌ಡ್‌ ದಿ ಕಲೋನ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್‌-ಓನ್ಡ್‌ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಏರ್‌ಲೈನ್‌."</ref> ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯಾರಿಗೂ ಗಾಯಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>"[https://www.nytimes.com/1986/10/29/world/around-the-world-bomb-rips-offices-of-lufthansa-in-cologne.html AROUND THE WORLD; ಬಾಂಬ್‌ ರಿಪ್ಸ್‌ ಆಫೀಸಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಇನ್‌ ಕಲೋನ್‌]." ''[[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'' ನಲ್ಲಿನ ''[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌]]''. 1986ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 29. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಕಲೋನ್‌ನ ಡ್ಯೂಟ್ಜ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಾರರು ಮೊದಲ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನಿಟ್ಟರು. 2007ರ ಅಂತ್ಯ ವೇಳೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯ ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗವೂ ಸೇರಿದಂತೆ 800 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಯೋಜಿಸಿತು.<ref>"[http://www.kfz.net/autonews/grundsteinlegung-fuer-lufthansa-hauptverwaltung-in-koeln/ Grundsteinlegung für Lufthansa Hauptverwaltung in Köln]." KFZ.net. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 12ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. "Die Lufthansa hat mit einer Grundsteinlegung in Köln-Deutz den Beginn der Arbeiten für ihre neue Kölner Konzernzentrale gefeiert. Ende 2007 werden rund 800 Kölner Lufthanseaten, vor allem aus dem Konzernressort Finanzen, das Hochhaus am Rhein verlassen und in den nur wenige hundert Meter entfernten Neubau umziehen, erklärte das Unternehmen."</ref> ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ; ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಏವಿಯೇಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂವಹನಗಳು,<ref>"[http://konzern.lufthansa.com/nc/en/service/contact-person.html?sword_list%5B0%5D=finance ಸರ್ವೀಸ್‌ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಪರ್ಸನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320135550/http://konzern.lufthansa.com/nc/en/service/contact-person.html?sword_list%5B0%5D=finance |date=2012-03-20 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸ. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 15ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು,<ref>"[http://investor-relations.lufthansa.com/en/service/contact-person.html ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್‌ ರಿಲೇಷನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714002535/http://investor-relations.lufthansa.com/en/service/contact-person.html |date=2011-07-14 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸ. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಭಾಗಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>"[http://presse.lufthansa.com/en/service/contact-person.html ಮೀಡಿಯಾ ರಿಲೇಷನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110620072953/http://presse.lufthansa.com/en/service/contact-person.html |date=2011-06-20 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸ. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಹಲವಾರು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:<br /> '''ವಿಮಾನಯಾನದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು:''' * [[ಏರ್‌ ಡೊಲೊಮಿಟಿ]]: ಇದೊಂದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಟಲಿಯ [[ರೊಂಚಿ ಡೆಯ್‌ ಲೆಗಿಯೊನಾರಿ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]: ಇದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ದ [[ಷ್ವೆಚಾಟ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[BMI]]: ಇದು UKಯ ಒಂದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]]: ಈ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್‌‌ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ '''45%''' ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು 2009ರ ಜುಲೈ 1ರಂದು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಉಳಿದಿರುವ 55%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನೂ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಎಡೆಲ್ವಿಸ್‌ ಏರ್]]: ಇದು ಸ್ವಿಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ನ ಬಾಡಿಗೆ ಹಾರಾಟದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. * [[ಯುರೋವಿಂಗ್ಸ್‌‌]]: ಇದೊಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಗಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ '''49%''' ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://www.wer-zu-wem.de/firma/Eurowings‌‌.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ಜರ್ಮನ್‌ವಿಂಗ್ಸ್‌‌]]: ಇದು ಯುರೋವಿಂಗ್ಸ್‌‌ನ ಒಂದು ಹಿಂದಿನ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಜೇಡ್‌ ಕಾರ್ಗೋ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]]: ಇದನ್ನು 2004ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ 25%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಸಹ-ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು [[ಶೆನ್‌ಝೆನ್‌ ಏರ್‌‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಪಾಲು 51%ನಷ್ಟಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ, ಜರ್ಮನ್‌ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[KfW]] ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಒಂದು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ [[DEG – ಡ್ಯೂಷೆ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಷನ್ಸ್‌‌- ಅಂಡ್‌ ಎಂಟ್ವಿಕ್‌‌ಲಂಗ್ಸ್‌ಜೆಸೆಲ್‌ಷಾಫ್ಟ್‌‌ mbH]] 24%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದೊಳಗಿನ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು 2005ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಚೀನಾದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಒಡೆತನದೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಸರಕು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.jadecxargo.com ]{{Dead link|date=September 2009}}</ref> * [[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]]: ಈ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರ '''19%''' ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/primenewswire/133023.htm CNN.com]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ]]: ಇದೊಂದು ಹಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸಿಟಿಲೈನ್‌]]: ಇದೊಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಗಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಇಟಾಲಿಯಾ]]: ಇದೊಂದು ಹೊಸ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಿಲನ್‌ ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ]]ದ ಆಚೆಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎಂಟು [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A319]] ವಿಮಾನಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯು ಇದರ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಲಾಭದಾಯಕತೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ತನ್ನ ಆಶಯದ ಅನುಸಾರ [[ಅಲಿಟಾಲಿಯಾ]]ವು ಪ್ರಮುಖ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, [[ಮಿಲನ್‌‌]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಹೊಸ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯು ಆಶಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.reuters.com/article/rbssIndustryMaterialsUtilitiesNews/idUSLQ55199320081126 Reuters.com]</ref> * [[ಲಕ್ಸ್‌‌ಏರ್‌‌]]: ಇದರಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ 13%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಸನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]: ಇದು ಟರ್ಕಿಯ ಆಂಟಾಲ್ಯ ಮೂಲದ ಒಂದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ 50%ನಷ್ಟು ಪಾಲು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಬಳಿಯಿದೆ (50%ನಷ್ಟು ಪಾಲು ಟರ್ಕಿಷ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌ ಬಳಿಯಿದೆ). * [[ಸ್ವಿಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]: ಇದೊಂದು [[ಬಸೆಲ್‌]] ಮೂಲದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. '''ಇತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು:''' * ಡೆಲ್ವಾಗ್‌‌: ಇದು ಒಂದು ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಾಯು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಲೋಡ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌: ಇದು ದೂರದ ತೂಕಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ತಕ್ಕಡಿ ಸೇವೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿದೆ. * [[LSG ಸ್ಕೈ ಚೆಫ್ಸ್‌‌]]: ಇದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆದಾರನಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ [[ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಊಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳ ಪೂರೈಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. * ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್‌: ಇದರಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ 19%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವಾ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು LCH ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ. * ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಟ್ರೇನಿಂಗ್‌: ಇದು ಹಲವಾರು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯದೇ ಆದ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮುಖ್ಯ ತರಬೇತಿ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. * [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ರೀಜನಲ್]]: ಇದು [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸಿಟಿಲೈನ್‌‌‌]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಆಗಿದೆ. * [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌‌]]: ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಯುಯಾನ ಸಂಬಂಧಿ IT ಸರಬರಾಜುದಾರನಾಗಿದೆ. * [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಟೆಕ್ನಿಕ್‌]]: ವಿಮಾನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಇತಿಹಾಸ === ಹಾರುತ್ತಿರುವ [[ಕೊಕ್ಕರೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ವೃತ್ತವೊಂದು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ [[ಲಾಂಛನ]]ವನ್ನು 1918ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 1919ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 5ರಂದು ವಾಯುಯಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ [[ಡ್ಯೂಷೆ ಲುಫ್ತ್‌ರೀಡೆರೀ]] GmbH (DLR) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೊದಲ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೊಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಒಟ್ಟೊ ಫರ್ಲೆ ಎಂಬಾತ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. 1923ರಲ್ಲಿ DLRನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಏರೋ ಲಾಯ್ಡ್‌ AGಯಿಂದ ಈ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ 1926ರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. F.A. ಫಿಶರ್‌ ವಾನ್‌ ಪುಟುರ್‌ಝಿನ್ ಎಂಬಾತ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. 1925ರಲ್ಲಿ ಆತ "ಲುಫ್ತ್‌‌-ಹಾನ್ಸಾ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ; ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ವಾಯುಯಾನ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿತು. ಲುಫ್ತ್‌‌ ಹಾನ್ಸಾ ಎಂಬುದು, ಜಂಕರ್ಸ್‌ ಲುಫ್ತ್‌‌ವೆರ್ಕರ್‌ AG ಹಾಗೂ ಡ್ಯೂಷೆರ್‌ ಏರೋ ಲಾಯ್ಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಲೀನದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹೊಸ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.<ref name="lh_chronicle"/> == ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು == {{See|Lufthansa destinations}} == ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ == [[ಚಿತ್ರ:lufthansa a319-100 d-ailu manchester arp.jpg|thumb|ಭೂಸ್ಪರ್ಶದ ನಂತರ ತನ್ನ ಯಂತ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A319-100]] [[ಚಿತ್ರ:lufthansa.a320-200.d-aipa.arp.jpg|thumb|right|ಏರ್‌ಬಸ್‌ A320]] [[ಚಿತ್ರ:lufthansa a321-200 d-aisj arp.jpg|thumb|right|ಏರ್‌ಬಸ್‌ A321]] [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa B737-530 (D-ABJF) landing at London Heathrow Airport.jpg|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 737-500]] [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa A340-600 D-AIHF.jpg|thumb|right|ಏರ್‌ಬಸ್ A340-600]] [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa B747-400 D-ABTD FRA.jpg|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 747-400]] [[ಚಿತ್ರ:D-ABFI-Boeing727-1981.jpg|thumb|1981ರಲ್ಲಿನ ಬೋಯಿಂಗ್‌ 727-200]] {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; margin: 1em auto;" |+ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ<ref>{{Cite web |url=http://investor-relations.lufthansa.com/en/fakten-zum-unternehmen/fleet.html |title=ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ-ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ |access-date=2010-07-22 |archive-date=2012-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120519161849/http://investor-relations.lufthansa.com/en/fakten-zum-unternehmen/fleet.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&amp;airline=LH&amp;al_op=1 Lufthansa fleet list at ch-aviation.ch. ][http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&amp;airline=LH&amp;al_op=1 2010-05-08ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lufthansa.com/mediapool/pdf/18/media_732518.pdf |title=ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಆಸನ ನಕ್ಷೆ |access-date=2010-07-22 |archive-date=2010-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331000141/http://www.lufthansa.com/mediapool/pdf/18/media_732518.pdf |url-status=dead }}</ref> |- !style="color:yellow;background:darkblue;"| ವಿಮಾನ !style="color:yellow;background:darkblue;"| ಒಟ್ಟು !style="color:yellow;background:darkblue;"| ಬೇಡಿಕೆಗಳು !style="color:yellow;background:darkblue;"| ಪ್ರಯಾಣಿಕರು<br /><small>(ಮೊದಲ/ವ್ಯವಹಾರ/ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ)</small> |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A319-100]] | style="text-align:center"|28 | style="text-align:center"|9 | 126 (0/24/102) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A330-200]] | style="text-align:center"|44 | style="text-align:center"|8 | 146 (0/32/114) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A321-100]] | style="text-align:center"|20 | style="text-align:center"|0 | 186 (0/31/155) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A321-200]] | style="text-align:center"|23 | style="text-align:center"|22 | 186 (0/31/155) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A330-300]] | style="text-align:center"|15 | style="text-align:center"|0 | 221 (8/48/165) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A340-300]] | style="text-align:center"|26 | style="text-align:center"|0 | 241 (8/36/197)<br />221 (8/48/165)<br />266 (0/44/222) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A340-600]] | style="text-align:center"|24 | style="text-align:center"|0 | 306 (8/60/238)<br />345 (0/66/279) |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A380-800]] | style="text-align:center"|1 | style="text-align:center"|14 | 526 (8/98/420) |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-300]] | style="text-align:center"|33 | style="text-align:center"|0 | 124 (0/18/106) |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-500]] | style="text-align:center"|30 | style="text-align:center"|0 | 108 (0/18/90) |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 747-400]] | style="text-align:center"|30 | style="text-align:center"|0 | 330 (16/80/234) <br />352 (16/66/270) <br /> 378 (16/52/310) |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 747-8I]] | style="text-align:center"|0 | style="text-align:center"|20 | TBA |- !ಒಟ್ಟು !274 !73 | |} === ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಯ ಇತಿಹಾಸ === ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಿರುವ ವಿಮಾನ ಬಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು:<ref>[http://www.airfleets.net/flottecie/Lufthansa.htm Lufthansa historic fleet at airfleets.ner. ][http://www.airfleets.net/flottecie/Lufthansa.htm 2009-11-20ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.]</ref><ref>[[:de:Geschichte der Lufthansa|ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಟ್‌ ಜರ್ಮನ್‌ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ.]][[:de:Geschichte der Lufthansa|2009-11-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿಯಿತು.]]</ref> {{inc-transport|date=September 2009}} {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; margin: 1em auto;" |+ 1955ರ ನಂತರದ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮೇನ್‌ಲೈನ್‌‌ ಗತ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿ |- !style="color:yellow;background:darkblue;"| ವಿಮಾನ !style="color:yellow;background:darkblue;"| ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು !style="color:yellow;background:darkblue;"| ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು !style="color:yellow;background:darkblue;"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A300]] | 1976 <br /> 1987 | 1984 <br /> 2009 | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A310]] | 1984 | 2005 | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A319]] | 1996 | | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A320]] | 1989 | | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A321]] | 1994 | | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A330-200]] | 2002 | 2006 | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A330-300]] | 2004 | | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A340-200]] | 1993 | 2006 | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A340-300]] | 1999 | | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್ A340-600]] | 2003 | | |- | [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380]] | 2010 | | |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 707]] | 1960 | 1984 | ಸರಕು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 720]] | 1961 | ? | |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 727]] | 1964 | 1992 | ಸರಕು ವಿಮಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಬಹುದು |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-100]] | 1967 | 1983 | ಉಪಕ್ರಮದ ಗ್ರಾಹಕ, ''ಸಿಟಿ ಜೆಟ್‌'' ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನ |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-200]] | 1969 | 2000 | |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-300]] | 1986 | | |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-400]] | 1992 | 1998 | |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737-500]] | 1990 | | |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 747-100]] | 1970 | 1979 | ಸರಕು ವಿನ್ಯಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 747-200]] | 1971 | 2005 | ಸರಕು ವಿನ್ಯಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |- | [[ಬೋಯಿಂಗ್ 747-400]] | 1989 | | |- | [[ಕಾನ್ವೇರ್‌‌ CV-340/440]] | 1955 | 1969 | ಸರಕು ವಿನ್ಯಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |- | [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸೂಪರ್‌ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಲ್ಲೇಷನ್‌/ಸ್ಟಾರ್‌ಲೈನರ್‌‌]] | 1955 | 1967 | |- | [[ಡೊಗ್ಲಾಸ್‌ DC-4]] | 1957 | ? | ಸರಕು ವಿಮಾನ |- | [[ಮೆಕ್‌ಡೊನೆಲ್‌ ಡೊಗ್ಲಾಸ್‌ DC-10]] | 1974 | 1996 | |- | [[ಮೆಕ್‌ಡೊನೆಲ್‌ ಡೊಗ್ಲಾಸ್‌ MD-11]] | 1998 | | ಸರಕು ವಿಮಾನ |- | [[ವಿಕರ್ಸ್‌ ವಿಸ್ಕೌಂಟ್‌]] | 1957 | 1971 | ಸರಕು ವಿನ್ಯಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |} === ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380 === [[ಚಿತ್ರ:2010-05-27 A380 LH D-AIMA 06.jpg|thumb|right|ಪರೀಕ್ಷಾ ಹಾರಾಟದ ನಂತರ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380ನ್ನು ವಿಮಾನಖಾನೆಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು; 2010ರ ಜೂನ್‌ 6ರಂದು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜೊಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಡೆಗಿನ ಇದರ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದು<ref>[50]</ref>]] 2001ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರಂದು, 10 ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಯ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗಿನ 15 [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380]] ಸೂಪರ್‌‌ಜಂಬೋ ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. 2001ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 20ರಂದು ಈ ವ್ಯವಹಾರವು ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ನಿಂದ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ A380 ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2010ರ ಮೇ 19ರಂದು ಆಗಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ "ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ಆಮ್‌ ಮೇನ್‌" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದೊಂದಿಗಿನ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380ರ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗವು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಟೋಕಿಯೋಗೆ ಇದ್ದು, ಇದರ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟವು 2010ರ ಜೂನ್‌ 11ರಂದು ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.lufthansa.com/au/en/Lufthansa-A380-the-new-fascination-of-flight?blt_p=AU&blt_l=en&blt_t=Info_and_Services&blt_e=Info%20Service%20Sitemap&blt_n=Flight%20information&blt_z=Lufthansa%20A380&blt_c=AU%7Cen%7CInfo_and_Services%7CInfo%20Service%20Sitemap%7CFlight%20information%7CLufthansa%20A380#top |title=A380 |publisher=Lufthansa |date=2007-02-16 |accessdate=2010-06-06}}</ref> ಎರಡನೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಅದೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದು, ಮೂರನೇ ವಿಮಾನವು 2010ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು 2010ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಐದನೆಯದು 2011ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡಲಿವೆ.<ref>{{cite web |last=Gigacz |first=Oliver |url=http://a380production.com/2010/05/dd11/ |title=A380 Production Update: May 2010 (#8) « Airbus A380 Production |publisher=A380production.com |date=2010-05-15 |accessdate=2010-06-06 |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619153045/http://a380production.com/2010/05/dd11/ |url-status=dead }}</ref> ಆ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನಗಳು ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, 2010ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಜಿಂಗ್‌ಗೆ ಹಾಗೂ 2010ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ಗೆ A380ರ ಹಾರಾಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ. ಕುತೂಹಲಕರವೆಂಬಂತೆ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳೂ ಐರೋಪ್ಯ A380 ನಿರ್ವಾಹಕನಾದ [[ಏರ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದಲೂ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ (ಅಥವಾ ಪಡೆಯಲಿವೆ). 2010-2011ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ [[ನವದೆಹಲಿ]]ಗೆ ಸೂಪರ್‌‌ಜಂಬೋ ವಿಮಾನದ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕೂಡಾ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/43/20100519/836/tbs-lufthansa-plans-to-fly-airbus-a380-t_1.html |title=Lufthansa plans to fly Airbus A380 to India in winter - Yahoo! India News |publisher=In.news.yahoo.com |date= |accessdate=2010-06-06}}</ref> === ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ವಿಮಾನದ ನವೀಕರಣ === ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಂಗವಾದ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಟೆಕ್ನಿಕ್‌, 1936ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು [[ಜಂಕರ್ಸ್‌]] [[JU-52]] ವಿಮಾನವನ್ನು [[ವಾಯುಯಾನ ಯೋಗ್ಯತೆ]]ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವಂತೆ ನವೀಕರಿಸಿತು; ಈ ವಿಮಾನವು 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ]]ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸಾಗುವ, ಬರ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ರೋಮ್‌ವರೆಗಿನ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲಾದ ಇಂಥ ಮೂರು ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಒಂದು [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌]] [[ಸೂಪರ್‌ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಲ್ಲೇಷನ್‌]] ವಿಮಾನವನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಈಗ ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ. ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಸೂಪರ್‌ ಕಾನ್ಸ್ಟಲೇಷನ್‌ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು L1649 "ಸ್ಟಾರ್‌ಲೈನರ್‌‌ ವಿಮಾನಗಳು" [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌]]-[[ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌]]-[[ಡಾಕಾರ್‌‌]]-[[ಕ್ಯಾರಕಾಸ್‌]]-[[ಸ್ಯಾಂಟಿಗೋ]]ದಂಥ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು. ತರಬೇತಾದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ'ಸ್‌ ಲೇಬರ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌: ರೆಸ್ಟೋರಿಂಗ್‌ ಸಮ್‌ ರಿಯಲಿ ಓಲ್ಡ್‌ ಜಂಕರ್ಸ್‌, [[ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌]], ಜೂನ್‌ 16, 2008</ref><ref>ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವೆಟರನ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಎ ವೈಟಲ್‌ ರೋಲ್‌ ಇನ್‌ ಪ್ಲೇನ್‌'ಸ್‌ ರೀಬರ್ತ್‌</ref> ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ವಾಯುಯಾನ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ಅವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. (ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[ವಾಯುಯಾನಯೋಗ್ಯ ಜು 52 ವಿಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]) == ವಿಮಾನ ಚಾಲಕನ ಕೋಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa 747 Business Class.jpg|thumb|ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಬೋಯಿಂಗ್‌ 747-400 ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ]] === ಖಂಡಾಂತರದ ವಿಮಾನ === '''ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ:''' ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380, ಬೋಯಿಂಗ್‌ 747, ಏರ್‌ಬಸ್‌ A330 ಮತ್ತು A340 ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಆಸನವೂ ಎರಡು ಮೀಟರುಗಳ ಒಂದು ಹಾಸಿಗೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಬಿಂದುಗಳು, ಮನರಂಜನೆ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಕೌಂಟರುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮ್ಯುನಿಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೂ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆಗಮಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಆಗಮನ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಹೊಸ ಸ್ವಾಗತ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380 ವಿಮಾನದ ಒಳಗೆ ಹೊಸ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ತನ್ನ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅದು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. http://a380.lufthansa.com/VIRTUALTOUR/#/DE/EN/EXPERIENCE/FIRSTCLASS '''ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ:''' ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಸುದೀರ್ಘ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುದೀರ್ಘ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಆಸನವೂ ಎರಡು ಮೀಟರ್‌ ಸಮತಲವಾಗಿ-ಹರಡಿರುವ ಒಂದು ಹಾಸಿಗೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಕೌಂಟರುಗಳನ್ನು, ಬಹುಪಾಲು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ಇತರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಮನದ ನಂತರದ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸ್ವಾಗತ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಅದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Lufthansa A340-600 Economy.JPG|thumb|ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A340-600 ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ ದರ್ಜೆ]] '''ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ ದರ್ಜೆ:''' ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಸುದೀರ್ಘ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ ದರ್ಜೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಉಚಿತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಡಿಯೋ-ವಿಡಿಯೋ-ಆನ್‌-ಡಿಮಾಂಡ್‌ ([[AVOD]]) ಪರದೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಶುರುಮಾಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ A330-300, A340-300 ಮತ್ತು A340-600 ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪುನಸ್ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಐರೋಪ್ಯ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಮಾನ === '''ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ:''' ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಅಲ್ಪ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ A319, A320, A321 ಮತ್ತು B737 ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊಟಗಳು ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಕೌಂಟರುಗಳು, ಮತ್ತು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯ್ದ ಮಧ್ಯಮ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಹಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಲ್ಪ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಹಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದೊಳಗಿನ ಮನರಂಜನೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. '''ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ ದರ್ಜೆ:''' ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಅಲ್ಪ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಕನಿಷ್ಠ ತರಗತಿ ದರ್ಜೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ A319, A320, A321 ಮತ್ತು B737 ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಚಿತ ಪಾನೀಯಗಳು, ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರಗಳು ಅಥವಾ ಊಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಅಲ್ಪ-ಪ್ರಯಾಣ ದೂರದ ಹಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದೊಳಗಿನ ಮನರಂಜನೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. == ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳು == {| class="wikitable" |- ! ಕಾಯುವ ಕೋಣೆ ! ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗ - ದರ್ಜೆ ! ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗ - ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! ಜಾಲದ ಮೇಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ |- | ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣ | ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ | HON ವಲಯ | FRA ಮಾತ್ರ | 1 |- | ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆ | ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ | HON ವಲಯ | FRA ಮತ್ತು MUC ಮಾತ್ರ | 3 |- | ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯರ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆ | ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ | ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದು) <br /> ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌‌ | | 30 |- | ವ್ಯವಹಾರ ವರ್ಗದ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆ | ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದು) | ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪಯಣಿಸುವವ (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದು) | | 26 |- | ಸ್ವಾಗತ ಕೋಣೆ | ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದು) | ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪಯಣಿಸುವವ (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದು) | FRA ಮಾತ್ರ <br /> ಖಂಡಾಂತರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮಾತ್ರ <br /> ಯಾವುದೇ ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌‌ ಇಲ್ಲ | 1 |} ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ, ಸೆನೆಟರ್‌, ವ್ಯವಹಾರ ದರ್ಜೆ, ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತ ಕೋಣೆಗಳು. ನಿರ್ಗಮನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಯೂ ಪ್ರಯಾಣ ದರ್ಜೆ, ಅಥವಾ ಮೈಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌‌ / ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯವಿದೆ; ಆಗಮಿಸುವ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಗಣ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ವಾಗತ ಕೋಣೆಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. === ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣ === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ತೆರನಾದ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದ್ದು, ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ, ಹಾಗೂ HON ವಲಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇದರ ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗವು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸರಿಸುಮಾರು 300 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರಿಸುಮಾರು 200 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸೇವೆಯ ಭೋಜನಾ ಮಂದಿರ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾನಗೃಹ, ಸಿಗಾರ್‌‌ ಸೇದುವ ಕೋಣೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೋಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸ್ನಾನ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಈ ತಾಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌-ಬೆಂಜ್‌‌ S-ದರ್ಜೆ]], ಅಥವಾ [[ಪೋರ್ಷೆ ಕಾಯೆನ್ನೆ]] ಮೂಲಕ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅವರ ನಿರ್ಗಮನದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮೈಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌‌ == ಲುಫ್ಥಾನ್ಸದ [[ವಾಡಿಕೆಯ ಹಾರಾಟದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ]]ಯನ್ನು [[ಮೈಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಐರೋಪ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]], [[LOT ಪೋಲಿಷ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]], [[ಸ್ವಿಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]], [[ಲಕ್ಸ್‌‌ಏರ್‌‌]], [[ಕ್ರೊವೇಷಿಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]], [[ಏಡ್ರಿಯಾ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]], ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]]. ಮೈಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌‌ ಸದಸ್ಯರು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ ಪಾಲುದಾರ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಹಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಕಾರ್ಡುಗಳ ಮೂಲಕ, ಹಾಗೂ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಖರೀದಿಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಅವರು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಾಲುದಾರ ವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌‌ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಹಾರಾಟದ ಮೈಲುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮೈಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದಸ್ಯತ್ವ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಟತಮ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ), ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪಯಣಿಸುವವ (ರಜತ, 35,000 ಮೈಲು ಮಿತಿ), ಸೆನೆಟರ್‌ (ಸುವರ್ಣ, 100,000 ಮೈಲು ಮಿತಿ, ಜರ್ಮನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ 130,000 ಮೈಲು), ಮತ್ತು HON ವಲಯ (ಕಪ್ಪು, 600,000 ಮೈಲು ಮಿತಿ, ಎರಡು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌‌ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ). ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ್ದಲ್ಲದ ಎಲ್ಲಾ ಮೈಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೋರ್‌‌ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮಟ್ಟಗಳು ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಬೋನಸ್‌ ಮೈಲುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ; ಉನ್ನತವಾದ ಮಟ್ಟಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. == ಸಂಕೇತ ಹಂಚಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು == ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ([[2010ರ ಜೂನ್‌]] ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ) [[ಸಂಕೇತ ಹಂಚಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದ]]ಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವಾಡಿಕೆಯ ಹಾರಾಟದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೊಂದಿದೆ: {{col-begin}} {{col-break}} * ‌‌[[ಏಡ್ರಿಯಾ ಏರ್‌ವೇಸ್]]* * ‌‌[[ಏಜಿಯಾನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]]* * [[ಏರ್‌ ಆಸ್ತಾನಾ]] * [[ಏರ್‌ ಕೆನಡಾ]] * * [[ಏರ್‌ ಚೈನಾ]]* * [[ಏರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] * [[ಏರ್‌ ಮಾಲ್ಟಾ]] * [[ಏರ್‌ ಮಾಲ್ಡೋವಾ]] * ‌[[ಏರ್‌ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]]* * [[ಆಲ್‌ ನಿಪ್ಪಾನ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]]* * [[ಏಷಿಯಾನಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]* {{col-break}} * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]* * [[ಅಜೆರ್‌ಬೈಜಾನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]<ref>{{cite web|author=20100525 |url=http://airlineroute.net/2010/05/25/j2lh-j2os-codeshare/#more-20978 |title=Azerbaijan Airlines codeshare with Lufthansa/Austrian « AIRLINE ROUTE |publisher=Airlineroute.net |date= |accessdate=2010-06-06}}</ref> * [[ಬ್ಲೂಯೆಲ್‌]]* * [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]]* * [[ಕ್ಲೈಂಬರ್‌ ಏರ್‌‌]] * [[ಸಿರ್ರಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] * [[ಕಾಂಡೋರ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] * [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] * [[ಕ್ರೊವೇಷಿಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]]* * [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಏರ್‌‌]]* {{col-break}} * [[ಎಥಿಯೋಪಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] * [[ಜಾಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]] * [[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]]<ref>{{Cite web |url=http://investor.jetblue.com/phoenix.zhtml?c=131045&p=irol-newsArticle&ID=1326006&highlight= |title=ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2013-07-09 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HyZKcY38?url=http://investor.jetblue.com/phoenix.zhtml?c=131045 |url-status=dead }}</ref> * [[ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌‌ವೇಸ್‌‌]] * [[LOT ಪೋಲಿಷ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]* * [[ಲಕ್ಸ್‌‌ಏರ್‌‌]] * [[ಮೆಕ್ಸಿಕಾನಾ]] * [[ಕತಾರ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]] * [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]* * [[ಷಾಂಘೈ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]* * [[ಸಿಂಗಪುರ್ ಏರ್‌‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] {{col-break}} * ‌‌[[ಸೌತ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್]]* * [[ಸ್ಪಾನ್‌ಏರ್‌‌]]* * [[ಸ್ವಿಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]* * [[TAAG ಆಂಗೊಲಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]<ref>[http://airlineroute.net/2009/10/23/dtlh-codeshare/ TAAG TO START LUFTHANSA CODESHARING]</ref> * [[TACA]] * [[TAM ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]]* * [[TAP ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌‌]]* * [[ಥಾಯ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌‌]]* * [[ಟರ್ಕಿಷ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]] {{col-end}} <nowiki>*</nowiki>[[ಸ್ಟಾರ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌]] ಸದಸ್ಯ == ಅಫಘಾತಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳು == {{Expand list|date=August 2008}} *[[ದೇಹಭಾಗ-ನಷ್ಟದ ಅಪಘಾತಗಳು]]: 1955ರಿಂದ ಆಗಿರುವ ಒಟ್ಟು 182 ಅಪಮೃತ್ಯುಗಳೊಂದಿಗಿನ 7 ಅಪಘಾತಗಳು (ಹೊಸ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಮಾತ್ರ) ** 1959ರ ಜನವರಿ 11– [[ಜರ್ಮನಿಯ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಹೊರಟ ಒಂದು ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ L-1049G [[ಸೂಪರ್‌ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಲ್ಲೇಷನ್‌]] ವಿಮಾನವು ಪಯಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ರಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋ]]ದಲ್ಲಿ ಧಾರಾಕಾರವಾದ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಬೀಚಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ 36 ಜನರು ಸತ್ತರು, 3 ಮಂದಿ ಬದುಕುಳಿದರು. ** 1966ರ ಜನವರಿ 28– ಒಂದು [[ಕಾನ್ವೇರ್‌‌ CV 440]] ಮಾದರಿಯ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನ 005]], [[ಜರ್ಮನಿಯ ಬ್ರೆಮೆನ್‌‌]]ಗೆ ಸಾಗುವಾಗ ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರತ್ವದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಇಳಿದಾಣ ಸಮೀಪಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರದ ಭೂಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ 46 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದವರು ಅಸುನೀಗಿದರು. ** 1974ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 20 – ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 747-130]] ಮಾದರಿಯ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನ 540]], [[ನೈರೋಬಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಉಡ್ಡಯನಗೊಂಡ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ 157 ಮಂದಿಯ ಪೈಕಿ 59 ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 747]] ವಿಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಮೊದಲ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ** 1979ರ ಜುಲೈ 26 – ಒಂದು ಬೋಯಿಂಗ್‌ 707-330C ಮಾದರಿಯಾದ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ ವಿಮಾನ 527]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ರಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋ]]ನಲ್ಲಿ ಉಡ್ಡಯನದ ನಂತರ ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ, 3 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸದಸ್ಯರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ** 1993ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 14 – ಒಂದು [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A320]] ಮಾದರಿಯಾದ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನ 2904]], ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ [[ವಾರ್ಸಾ]]ಕ್ಕೆ 70 ಜನರನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹಾರುತ್ತಿದ್ದು, ಓಡುದಾರಿ 11ರಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮೀರಿ ಓಡಿ, ಓಡುದಾರಿಯ ಅಂತ್ಯದ 90 ಮೀ ಆಚೆಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ನೆಲದ ಒಡ್ಡಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. [[ಸಹ-ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ]] ಹಾಗೂ ಓರ್ವ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಇದರಿಂದ ಸತ್ತರು. ‌[http://www.rvs.uni-bielefeld.de/publications/Incidents/DOCS/ComAndRep/Warsaw/warsaw-report.html ಯೂನಿವರ್ಸಿಟ್ಯಾಟ್‌ ಬಿಯೆಲೆಫೆಲ್ಡ್] {{de icon}} * ಅಪಹರಣಗಳು ** 1977ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 13 – ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 737]] ಮಾದರಿಯಾಗಿರುವ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನ 181]] ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ; ಆದರೆ [[ಸೊಮಾಲಿಯಾ]]ದ [[ಮೊಗಾದಿಶು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಈ ವಿಮಾನದ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[ಜರ್ಮನ್‌ ಪ್ರತಿ-ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಪಡೆ]]ಯು (GSG 9) ಲಗ್ಗೆಹಾಕಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಇತರೆಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. [[ಓರ್ವ]] ಅಪಹರಣಕಾರ ಬದುಕುಳಿದ. ** 1993ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 11 – 94 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹಾಗೂ 10 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌‌]]ನಿಂದ [[ಕೈರೋ]]ಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನ 592]], 20-ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ನೆಬಿಯು ಝೆವೊಲ್ಡೆ ಡೆಮೆಕ್‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಆಶ್ರಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಈತ ವಿಮಾನವನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದ. ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳಿ [[ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ]] ಡೆಮೆಕ್‌, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಜಾನ್‌ F. ಕೆನಡಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಲೀ ಗಾಯಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal box|Germany|Companies|Aviation}} *[[ಅಮಾಡಿಯಸ್‌ IT ಗ್ರೂಪ್‌]] *[[ಏರ್‌ ಬರ್ಲಿನ್‌]] *[[ಏರ್‌ ಡೊಲೊಮಿಟಿ]] *[[ಆಗ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]] *[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌]] *[[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]] *[[ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಏರ್‌]] *[[ಕ್ರಾಸ್‌ಏರ್‌‌]] *[[ಯುರೋವಿಂಗ್ಸ್‌‌]] *[[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ]] *[[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಸಿಟಿಲೈನ್‌]] *[[ಇಂಟರ್‌ಫ್ಲಗ್‌]] *[[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]] *[[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಹೀಸ್ಟ್‌]] *[[SWISS]] *[[ಸ್ವಿಸ್‌ಏರ್]] *[[ಸನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]] *[[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಟೆಕ್ನಿಕ್‌]]. == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Lufthansa}} *[http://www.lufthansa.com/ ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821103750/http://www.lufthansa.com/ |date=2008-08-21 }} *[http://www.lufthansa.com/us/en/Homepage ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ USAಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628101208/http://www.lufthansa.com/us/en/homepage |date=2011-06-28 }} *[http://www.lufthansa.com/uk/en/Homepage ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ UKಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628102945/http://www.lufthansa.com/uk/en/homepage |date=2011-06-28 }} *[http://www.be-lufthansa.com/#/en/home/ ಬಿ-ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707103741/http://www.be-lufthansa.com/#/en/home/ |date=2009-07-07 }} - ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಅವಕಾಶಗಳು *[http://online.wsj.com/article/SB121357457537975947.html?mod=hps_us_inside_today ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ'ಸ್‌ ಲೇಬರ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌: ರೆಸ್ಟೋರಿಂಗ್‌ ಸಮ್‌ ರಿಯಲಿ ಓಲ್ಡ್‌ ಜಂಕರ್ಸ್‌, ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌, ಜೂನ್‌ 16, 2008] *[http://online.wsj.com/article/SB121319460970364371.html?mod=A-hed ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವೆಟರನ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಎ ವೈಟಲ್‌ ರೋಲ್‌ ಇನ್‌ ಪ್ಲೇನ್‌'ಸ್‌ ರೀಬರ್ತ್‌, ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌, ಜೂನ್‌ 16, 2008] {{Template group |list = {{Star Alliance}} {{Navbox Airlines of Germany}} {{IATA members|europe}} {{Association of European Airlines}} {{DAX companies}} }} {{Coord|50|56|15|N|6|58|11|E|display=title|region:DE_type:landmark_source:dewiki}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:IATA ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಐರೋಪ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ಕಲೋನ್‌ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ]] [[ವರ್ಗ:1954ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮಾನಯಾನ ಕಂಪನಿಗಳು]] 8j1yc1qyvgio45cuj14bibzuiqd5d6i 0 24205 1375629 1362001 2026-06-21T21:06:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375629 wikitext text/x-wiki {{Copyedit|date=May 2009}} '''ರೂಟ್‌ಕಿಟ್''' ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] [[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್]] ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಸಂಘಟಿತ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಇದರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ''ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌'' ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ಪದವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ([[ಸೂಪರ್‌ಯೂಸರ್]]) ಖಾತೆ (ಅಥವಾ "ರೂಟ್" ಖಾತೆ) ದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ - ಅದು ಮೂಲತಃ [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಅದರ ಇತರ ಸಂಕರಗೊಳಿಸಿದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಲಿನಕ್ಸ್]] ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿರುವವು). ಅದರ ''ಕಿಟ್'' ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯವು ಒಂದು ಏಕೈಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧಾರಿತ (ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡಲಾದ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೊಂದಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮೂಹ ಆಂತರಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಕಿಟ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವು ಗುರಿಗೆ/ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ''ಹೋಗುವ'' ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ ಇದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳೀಕೃತವಾದ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ (ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ). == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗೆ ಒಂದು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಈವೆಂಟ್ ಲಾಗಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ([[ಈವೆಂಟ್ ವೀವರ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌-ಆಧಾರಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು), ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮಾದ ಮಾಡುವ ದಾಳಿಯ [[ವೆಕ್ಟರ್]]‌ನ ಕುರಿತು, ಅದು ಸಫಲವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ ವಿಫಲವಾಗಲಿ, ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ವರ್ತನೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಥವಾ ಸಮಾನವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಸ್ವತಃ ದೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿದ್ದು, ತಾವು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವತಃ ಸಂಶೋಧಕರೇ ತಮ್ಮ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಎಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಸಫಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನುಗ್ಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[PIN|PINಗಳು]], ಖಾತೆ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ಗಳು, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವಿವರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ. ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ತೊಡಕಿನ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುವವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಯಸುವ ಫೈಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಸಹಾ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹೋಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ([[BIOS]]), ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಿಸೆಟ್ ಸ್ವಿಚ್‌ಗೆ, ಪ್ರವೇಶ ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ [[ಕೆರ್ನಲ್]]-ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಲಭ ಬೇಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರೆದು, ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ನ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ‌ನ ಆಂತರಿಕ ವಿವರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ತಾವೇ [[ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಕೆರ್ನಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌|ಕೆರ್ನಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳಂತಹ]] ಸಿಸ್ಟಮ್ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು ಗುರಿಮಾಡಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅದರ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದು ಹಾಳುಮಾಡುವುದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ದಾಳಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಕೆಲವು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ [[ಭದ್ರತೆ]] ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿಗಾ ಇಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಹೋಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಒಳಗೆ ತನ್ನ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆದರೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದೇನಿಲ್ಲ, ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ [[ಟ್ರೋಜನ್]] ಆಗಿ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ವರ್ಧಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಕೂಡಾ. ಆದರೆ ಇದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅಮಾರಕವಾದದ್ದು ಎಂದು ನಂಬಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದಾದದ್ದು ಎಂದು ನಂಬಿಸುವುದು. ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಗಳು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್‌ಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌|ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ನಿಂದ]] ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಡತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.usenix.org/publications/login/1999-9/features/rootkits.html | title=invisible intruders: rootkits in practice | date=16 November 1999 | author=Brumley, David | publisher=[[USENIX]]}}</ref> ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಹೋಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ ಒಂದು "[[ಹಿಂದಾರಿ]]"ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಲಾಗಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ /ಬಿನ್/ಲಾಗಿನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು [[ಯುನಿಕ್ಸ್]]-ನಂತಹ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಅದರೆ ಗುಟ್ಟಾದ ಲಾಗಿನ್ ಕಾಂಬಿನೇಶನ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಬ್-ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ದಾಳಿಕಾರರು ಆ ಹೋಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವಂತೆ (ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೂಲ ಬಳಕೆದಾರನಾಗಿ) ಮಾಡಬಹುದು - ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕೃತ ಬಳಕೆದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇದು ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ನಿಯತವಾದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿರಬಹುದು: ಅಂದರೆ ಮೂಲಃ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡದ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌]] ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇವು ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡದೇ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವವು: [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]], [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]], [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸೊಲಾರಿಸ್‌]]. == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶ == ''ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌'' ಅಥವಾ ''ರೂಟ್ ಕಿಟ್‌'' ಎಂಬ ಪದ ಮೂಲತಃ ಒಂದು ಕೇಡು ಮಾಡಲೆಂದು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ "[[ರೂಟ್]]" ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಯುನಿಕ್ಸ್-ನಂತಹ]] [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]] ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ದಾಳಿಕಾರ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆಡಳಿತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಮೂಲಕ ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ, ಆ ಬದಲಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳು ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ [[ಸಿಸ್ಟಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕ|ಸಿಸ್ಟಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕರ]] ಕಣ್ತಪ್ಪಿಸಿ ದಾಳಿಕಾರಕಕ್ಕೆ ಆ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಮೂಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌‌ಅನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ [[ಲೇನ್ ಡೇವಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೀವನ್ ಡೇಕ್]] ಎಂಬುವವರು [[ಸನ್‌ಒಎಸ್]] ೪.೧.೧. ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ.{{Citation needed|date=August 2008}} ಅದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಮೊದಲು ಇಂತಹುದೇ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಒಂದು ಸಾಹಸವನ್ನು [[ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌ನ]] [[ಕೆನ್‌ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹಡಗುಸೇನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ ''ಪಣವೊಂದನ್ನು ಮುಗಿಸಲು'' ಮಾಡಿದ.{{Citation needed|date=March 2009}} ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ{{By whom|date=April 2010}} ಥಾಂಪ್ಸನ್‌ ಹಡಗು ಸೇನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಯುನಿಕ್ಸ್‌ನ ವಿಭಜನೆಯ ಸಿ ಕಂಪೈಲರ್ ಅನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ [[ಎಮ್‌ಐಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿತ್ತು. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ "ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್" ಕುರಿತು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು (''ಆ'' ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ [[ದ ಜಾರ್ಗನ್ ಫೈಲ್]] ನೋಡಿ); ಅವರ ಕೆಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ''ಸಮಾನವಾದವು'' ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು - ಆದರೂ ಈ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿದ್ದು [[ಲ್ಯಾನ್]] ಅಥವಾ [[ಮ್ಯಾನ್]]-ಆಧಾರಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಒಂದು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರನ್ ಆಗುವ ''ಮೊದಲು'' ದಾಳಿಕಾರನಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗೆ ನುಗ್ಗುವ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ದಾಳಿಕಾರನಿಗೆ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ತಡೆಯಾಗಿದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪ್ಲೇಲೋಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಕಕ್ಕೆ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ರೂಟ್ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೋಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ನ [[ಸೌಲಭ್ಯ ಏರಿಕೆ|ಸೌಲಭ್ಯ ಏರಿಕೆಯನ್ನು]] ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ [[ಭದ್ರತಾ ದೌರ್ಬಲ್ಯತೆಯ]] ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಭಾಗವನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಕ್ಕಿರುವ ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆದಾರರು ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಂದರೆ [[ಟ್ರೋಜನ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌]] ನಂತಹುದರ ಮೂಲಕ. ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಪತನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗುಟ್ಟಿನ (ಅಥವಾ ''ಕಳ್ಳತನದ'' ) ನಿರ್ವಾಹಕ-ಮಟ್ಟದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ [[ಸೋನಿ ಬಿಎಂಜಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಫಸ್ಟ್ 4 ಇಂಟರ್ನೆಟ್]] ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತದ [[ಸಿಡಿ|ಸಿಡಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು [[ಹಗರಣವನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಈ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಸೋನಿ ಸಿಡಿ ಪ್ಲೇ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಡಿಆರ್‌ಎಂ]]<ref>{{cite web|url=http://blogs.technet.com/markrussinovich/archive/2005/10/31/sony-rootkits-and-digital-rights-management-gone-too-far.aspx|title=Sony, Rootkits and Digital Rights Management Gone Too Far|author=Mark Russinovich|date=31 October 2005|accessdate=2008-09-15|archive-date=2012-06-02|archive-url=https://www.webcitation.org/686ime0m5?url=http://blogs.technet.com/b/markrussinovich/archive/2005/10/31/sony-rootkits-and-digital-rights-management-gone-too-far.aspx|url-status=dead}}</ref> ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಒಂದು [[ಹಿಂಬಾಗಿಲನ್ನು]] ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತೆರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಮುಂದಿನ ''ಯಾರೊಬ್ಬರಿಗೂ'' ರೂಟ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು: (೧) ಯಾರು ಇದರ ಪೂರ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೋ ಅವರಿಗೆ ಅಥವಾ, (೨) ಯಾರು ಈ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿತ್ವದ ಕುರಿತು ''ಸುಮ್ಮನೇ ಅರಿತಿದ್ದರೋ'' ಅವರಿಗೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.kaspersky.com/news?id=173737204|title=New backdoor program uses Sony rootkit|date=10 November 2005|accessdate=2008-09-15|publisher=[[Kaspersky Lab]]}}</ref> ಈ ಹಗರಣವು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಸೋನಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಹಿನ್ನಡೆಯುಂಟಾದದ್ದನ್ನು ಒಬ್ಬ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು [[ಟಿಲೆನಾಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾರ್‌]] ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4456970.stm|title=Sony's long-term rootkit CD woes|date=21 November 2005|accessdate=2008-09-15|publisher=BBC News}}</ref> ಈ ಅಪಪ್ರಚಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋನಿ ಬಿಎಂ‌ಜಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ''ಉಲ್ಲಂಘನೆ'' ಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು, ಆದರೆ ಆ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅವರು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ಹಿಂಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲ. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಸೋನಿ ಬಿಎಂ‌ಜಿ ಈ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೂಡಲಾದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. == ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆ == ಒಂದು ಸಫಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌, ಅಧಿಕೃತ_ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ_ಮಾತ್ರ ಎಂಬ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ಗಳಿಗೂ ಕೂಡಾ ಅನಧಿಕೃತ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ರೂಟ್ ಆಗಿ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರ "ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ಟೆಡ್" ಅಥವಾ "ರೂಟೆಡ್" ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಡತಗಳನ್ನು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು, ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು, ಸ್ಮರಣೆಯ ಬ್ಲಾಕುಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ [[ವಿಂಡೋಸ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ]] ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಿಸ್ಟಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಬಳಸುವ ಇತರೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮುಗಳಿಂದ ಅಡಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಇತರ ಕಡತಗಳು, ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿರುವ ಲೈಬ್ರರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾರುವೇಶದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಹಾಳುಗೆಡಹುವ ಎರಡೂ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಅದರ ಸೌಲಭ್ಯದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು "[[ಹಿಂಬಾಗಿಲು]]"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದು ಅವು ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ, ಒಮ್ಮೆ ದಾಳಿಕಾರ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ [[ಪೋರ್ಟ್‌|ಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ [[ಕಮ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಶೆಲ್‌]] ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಒಂದನ್ನು ಆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ಅಡಗಿಸಿಡುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಲ್]] ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು [[ಹಿಂಬಾಗಿಲು]] [[ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರದ]] ಬಳಕೆದಾರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾ [[ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ]] ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂತೆಯೇ ಚಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ (ರೂಟ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸೇರಿ) ಮತ್ತು [[ಸೂಪರ್‌ಯೂಸರ್|ಸೂಪರ್‌ಯೂಸರ್‌ನಿಗೆ]] ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವೈರಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮುಗಳಿಗೆ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ವಿಶೇಷವಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅಂತಹ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಹಿಂಬಾಗಿಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ತುಂಬ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ದುರುಪಯೋಗದ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಡಗಿಸಿಡಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವ [[ಸ್ನಿಫರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೀಲಾಗರ್ಸ್]] ಗಳಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧ್ಯ ದುರುಪಯೋಗವೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು(ನೋಡಿ [[ಜಾಂಬೀ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]). ದುರುಪಯೋಗವು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಅಥವಾ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌)ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಹೊರತೂ ದಾಳಿಕಾರರಿಂದಲ್ಲ ಎಂಬುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಲು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ದಾಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇವೆ-ತಿರಸ್ಕಾರದ ದಾಳಿ]] ಸಾಧನಗಳು, [[ಚಾಟ್]] ಸೆಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳು, ಮತ್ತು [[ಇ-ಮೇಲ್]] [[ಸ್ಪ್ಯಾಮ್]] ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ, ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಿಂದ ಅಡಗಿಸಿಡಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಇತರ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತವಾದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವೈರಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಪಿಸಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು]] ಅಡಗಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ನೂರಾರು [[ಸೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್]] ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಪೈವೇರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಹನಿಪಾಟ್‌|ಹನಿಪಾಟ್‌ನಲ್ಲಿಯಂತೆ]] ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದಲಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಒಳನುಗ್ಗುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಂತಹವುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ಮೂರನೆಯ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ಗಳಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅನುಕರಣೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. [[ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ 120%]] ಮತ್ತು [[ಡೆಮನ್ ಟೂಲ್ಸ್]] ಇವೆರೆಡೂ ಪ್ರತಿಕೂಲವಲ್ಲದ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಕ್ಯಾಸ್ಪರಸ್ಕಿ]] ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಸಹಾ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತವಾದ ವೈರಸ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದಂತಹ ಕೆಲವು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅದಕ್ಕೇ ತೊಂದರೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಡುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿತ ರೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೃತ್ರಿಮವಾದ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.windowsitpro.com/Article/ArticleID/46266/46266.html|title=Unearthing Root Kits|author=[[Mark Russinovich]]|publisher=Windows IT Pro|month=June | year=2005}}</ref> == ವಿಧಗಳು == ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಆರು ರೀತಿಯ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ: [[ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌]], [[ಹೈಪರ್‌ವೈಸರ್‌]], [[ಬೂಟ್ ಲೀಡರ್‌]], [[ಕರ್ನಲ್‌]], [[ಲೈಬ್ರರಿ]], and [[ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌]] ಮಟ್ಟದ ಕಿಟ್‌ಗಳು. === ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌/ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌ === ಒಂದು ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಒಂದು ಪಟ್ಟುಬಿಡದ ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ಇಮೇಜನ್ನು ರಚಿಸಲು ಡಿವೈಸ್ ಅಥವಾ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ [[ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿ ಅಡಗಬಲ್ಲುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೋಡ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಟಿಗಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಸಿಪಿಐ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌ ರುಟೀನ್‌ಗಳು<ref>‌[http://www.blackhat.com/presentations/bh-europe-06/bh-eu-06-Heasman.pdf ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್‌ ಎಸಿಪಿಐ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌],ಜಾನ್‌ ಹಿಸ್‌ಮನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಹ್ಯಾಟ್‌ ಫೆಡರಲ್‌, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು.</ref> ಮತ್ತು ಪಿಸಿಐ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಡ್ ರೋಮ್ ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಜಾನ್ ಹೀಸ್ಮನ್ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ಜೀವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ.<ref>[http://www.ngssoftware.com/research/papers/Implementing_And_Detecting_A_PCI_Rootkit.pdf ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿಂಗ್ ಎ ಪಿಸಿಐ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229064600/http://www.ngssoftware.com/research/papers/Implementing_And_Detecting_A_PCI_Rootkit.pdf |date=2009-12-29 }} ಜಾನ್‌ ಹಿಸ್‌ಮನ್‌ ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೦೬.</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಯೊಂದು, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಓದುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಪ್ಲೈ ಚೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗಲೇ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಈ ಸಾಧನಗಳು ಗ್ರಾಹಕರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ರವಾನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2008/10/10/organized_crime_doctors_chip_and_pin_machines/|title=Organized crime tampers with European card swipe devices: Customer data beamed overseas|author=Austin Modine|date=10 October 2008|accessdate=2008-10-13|publisher=The Register}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಅಲ್ಫ್ರೆಡೋ ಓರ್ಟೆಗಾ ಮತ್ತು ಅನಿಬಾಲ್ ಸ್ಯಾಕೋ<ref>{{Cite web | last = Sacco | first = Anibal | coauthors = Alfredo Ortéga | title = Persistent BIOS infection | work = [[Core Security Technologies]] | accessdate = 2009-10-06 | url = http://www.coresecurity.com/content/Persistent-Bios-Infection | archive-date = 2012-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120512000730/http://coresecurity.com/content/Persistent-Bios-Infection | url-status = dead }}</ref> ಪಿಸಿಗಳಿಗಾಗಿನ ಹಾರ್ಡ್‌ಡಿಸ್ಕ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಬಿಐಒಸ್-ಮಟ್ಟದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2009/03/24/persistent_bios_rootkits/|title=Newfangled rootkits survive hard disk wiping|author=Dan Goodin|date=24 March 2009|accessdate=2009-03-25|publisher=The Register}}</ref> ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೇಖನವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಕ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿ #೬೬ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ಲಾಕ್ ಹ್ಯಾಟ್ ವೇಗಾಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಳಿಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಹೊಸದೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬಯೋಸ್‌ಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟ್ರೇಸ್ ಲೋಜ್ಯಾಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ "ಕಾನೂನಿ" ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು ಬಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಇದೊಂದು ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ<ref>{{Cite web | last = Sacco | first = Anibal | coauthors = Alfredo Ortéga | title = Deactivate the Rootkit | work = [[Exploiting Stuff]] | url = http://exploiting.wordpress.com/2009/09/11/138/ }}</ref> ಇದನ್ನು ಸಹಾ ದಾಳಿಕಾರನು ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web | last = Sacco | first = Anibal | coauthors = Alfredo Ortéga | title = Deactivate the Rootkit | work = [[Core Security Technologies]] | url = http://www.coresecurity.com/content/Deactivate-the-Rootkit | access-date = 2010-08-06 | archive-date = 2011-07-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110708193041/http://www.coresecurity.com/content/Deactivate-the-Rootkit | url-status = dead }}</ref> === ಹೈಪರ್‌ವೈಸರ್‌ ಮಟ್ಟ === ಈ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಯಂತ್ರದ ಬೂಟ್ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ಮೂಲ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾವೇ [[ಹೈಪರ್‌ವೈಸರ್‌]] ಆಗಿ ಲೋಡ್ ಆಗುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಇಂಟೆಲ್ VT]] ಅಥವಾ [[AMD-V]] ಗಳಂತಹ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಮೂಲ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಅನ್ನು [[ವರ್ಚುಅಲ್ ಮಶಿನ್]] ಆಗಿ ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಲ್ಲುದು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಮೂಲ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ ಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದವ]] ಸಂಶೋಧಕರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ "[[ಸಬ್‌ವರ್ಟ್]]" ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಒಂದು, ವರ್ಚುಅಲ್ ಮಶಿನ್ ಆಧಾರಿತ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗೆ (VMBR) ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.eecs.umich.edu/virtual/papers/king06.pdf|format=PDF|accessdate=2008-09-15|title=SubVirt: Implementing malware with virtual machines|date=3 April 2006|publisher=[[University of Michigan]], [[Microsoft]]}}</ref> ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂ ಪಿಲ್]] ಇನ್ನೊಂದು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಮತ್ತು [[ನಾರ್ತ್ ಕರೋಲಿನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ದ ಸಂಶೋಧಕರು ಹುಕ್‌ಸೇಫ್ ಹೆಸರಿನ ಕರ್ನಲ್‌-ಮೋಡ್ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು ಹೈಪರ್‌ವೈಸರ್‌-ಸ್ತರದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. (ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ನೋಡಿ).<ref>{{cite paper|url=http://research.microsoft.com/en-us/um/people/wdcui/papers/hooksafe-ccs09.pdf|title=Countering Kernel Rootkits with Lightweight Hook Protection|date=11 August 2009|accessdate=2009-11-11|publisher=[[Microsoft]]/[[North Carolina State University]]|author=Zhi Wang, Xuxian Jiang, Weidong Cui & Peng Ning}}</ref> === ಬೂಟ್ ಲೀಡರ್‌ ಮಟ್ಟ === ಈ ಥೀಮ್‌ನದೇ ಒಂದು ವಿಧವಾದ '''ಬೂಟ್‌ಕಿಟ್''' ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಫುಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಷನ್]] ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ (ಇವಿಲ್ ಮೇಯ್ಡ್ ಅಟ್ಯಾಕ್<ref>{{cite web|url=http://www.schneier.com/blog/archives/2009/10/evil_maid_attac.html|author=Bruce Schneider|title="Evil Maid" Attacks on Encrypted Hard Drives|date=23 October 2009|accessdate=2009-11-07}}</ref>) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. A ಬೂಟ್‌ಕಿಟ್ ಕಾನೂನೀ [[ಬೂಟ್ ಲೀಡರ್‌]] ಅನ್ನು ದಾಳಿಕಾರ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ; ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕರ್ನಲ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ಲೋಡರ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಸಮಯದಿಂದ [[ರಕ್ಷಿತ ಮೋಡ್‌|ರಕ್ಷಿತ ಮೋಡ್‌ವರೆಗೂ]] ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಸ್ಟೋನ್ಡ್ ಬೂಟ್‌ಕಿಟ್"<ref>{{cite web|url=http://www.stoned-vienna.com/|accessdate=2009-11-07|date=19 October 2009|title=Stoned Bootkit|publisher=Insecurity Systems|author=Peter Kleissner}}</ref> ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ [[ಬೂಟ್ ಲೀಡರ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದವರು ಆ ಕಂಪ್ಯೂಟರನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೀ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬೂಟ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ [[ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್]] ಯಂತ್ರಗಳ ಅನಧಿಕೃತ ಭೌತಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು (ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಸ್ಯೆ) ತಡೆಯುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದು ಇಂತಹ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಮಾರ್ಗ. === ಕರ್ನಲ್‌ ಮಟ್ಟ === ಕರ್ನಲ್‌-ಮಟ್ಟದ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ [[ಕರ್ನಲ್‌]] ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ [[ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌|ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು]] ಸೇರಿ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ಗಳು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಂತೆಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕರ್ನಲ್‌-ಮೋಡ್]] ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref>೬೪-ಬಿಟ್ ‌ವಿಂಡೋವ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಯ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವರ್ ೨೦೦೮ಗಳು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಅಪವಾದಗಳಗಿವೆ.{{cite web|url=http://www.microsoft.com/whdc/winlogo/drvsign/drvsign.mspx|title=Driver Signing Requirements for Windows|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=2008-07-06}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಅನೇಕ ಕರ್ನಲ್‌ ಮೋಡ್ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಲೋಡಬಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]] ನಲ್ಲಿನ [[ಲೋಡಬಲ್ ಕರ್ನಲ್‌ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ನಲ್ಲಿನ [[ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌|ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು]]. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ತುಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಯಾವುದೇ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಅದು ಕೋಡ್‌ಗೆ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಭದ್ರತೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಲ್‌ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಗ್‌ಗಳಿದ್ದರೆ ಅದು ಇಡೀ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಮೂಲ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಕರ್ನಲ್‌ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಬಳಕೆದಾರರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಬದಲಿಯಾಗಿದ್ದವು ಅಷ್ಟೇ. ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ನಲ್‌ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್ NT 4.0]] ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೆಗ್ ಹಾಗ್ಲಂಡ್]] ಎನ್ನುವವ [[ಫ್ರಾಕ್]] [http://phrack.org/issues.html?issue=55&amp;id=5 ಸಂಚಿಕೆ 55] ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ.<ref>[[ಅಲಿಸಾ ಸೆವ್ಚೆಂಕೊ|ಅಲಿಸಾ ಸೆವ್ಚೆಂಕೊರಿಂದ]] [http://www.net-security.org/article.php?id=1173&amp;p=2 ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಎವೊಲ್ಯುಶನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717223220/http://www.net-security.org/article.php?id=1173&p=2 |date=2014-07-17 }}(೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೮), [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟೋನ್ ಚುವಾಕಿನ್]]‌ರಿಂದ [http://www.megasecurity.org/papers/Rootkits.pdf ಆ‍ಯ್‌ನ್‌ ಓವರ್‌ವೀವ್ ಆಫ್ ಯುನಿಕ್ಸ್‌ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725214743/http://www.megasecurity.org/papers/Rootkits.pdf |date=2011-07-25 }}(ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೩)</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಲ್‌ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನದೇ [[ಭದ್ರತೆಯ ಮಟ್ಟ|ಭದ್ರತೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಬಲ್ಲವು ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಹೀಗೆ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ನಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಅನ್ನು ಸಹಾ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನೂ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಎರಡನೆಯ ’ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ’ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಿಂದ [[ಲೈವ್ ಸಿಡಿ|ಲೈವ್ ಸಿಡಿಯಂತಹ]] ತೆಗೆಯಬಲ್ಲ ಮೀಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೂಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವುದು. ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ತೆಗೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭೌತಿಕ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‌ನಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಹಾರ್ಡ್‌ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಲ್ಲದ ವಾಲ್ಯುಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೇ, ಎರಡನೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಆ ವಾಲ್ಯುಮ್‌ ಅನ್ನು ಫಾರ್ಮ್ಯಾ‍ಟ್ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಅನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ರಿ-ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡಬಹುದು. === ಲೈಬ್ರರಿ ಮಟ್ಟ === ಲೈಬ್ರರಿ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಾಲ್‌|ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು]] ದಾಳಿಕಾರರಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಡುವ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ [[ಪ್ಯಾಚ್]], [[ಹುಕ್]], ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅವುಗಳನ್ನು, ಕನಿಷ್ಟ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಕೋಡ್ ಲೈಬ್ರೆರಿಗಳನ್ನು (ವಿಂಡೋಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ೦}DLL ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ) ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಮೂಲತಃ ಹಂಚಿದ ಲೈಬ್ರರಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು (ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ರಹಿತ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು); ಕೋಡ್ ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಾಶಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಈ ವಿಧಾನವು ಸಫಲವಾಗದಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಒಂದು ವೇಳೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸ್ಕಾನ್ ಮಾಡುವ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವ ಕೇವಲ ಬದಲಾಯಿಸಲಾರದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ. [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಗ್ನೇಚರ್‌|ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಗ್ನೇಚರ್‌ಗಳು]] ಕೋಡ್ ಲೈಬ್ರರಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನಧಿಕೃತ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms537364(VS.85).aspx|title=Signing and Checking Code with Authenticode|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=2008-09-15}}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸ್ಕೀಮ್‌ಗಳು "ಪ್ರಕಾಶಕ"ರಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕಿಂದ ಮೊದಲೇ ಹಾನಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. === ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ ಮಟ್ಟ === ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ ಮಟ್ಟದ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ನಿರಂತರವಾದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ ಬೈನರಿಗಳನ್ನು [[ಟ್ರೋಜನ್]] ಫೇಕ್‌ಗಳೋಂದಿಗೆ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದು, ಹುಕ್‌ಗಳನ್ನು, ಪ್ಯಾಚ್‌ಗಳು, ಇಂಜೆಕ್ಟೆಡ್ ಕೋಡ್ ಬಳಸಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಕೆಲವು ನೀತಿಬಾಹೀರವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಇಂತಹ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಣ ಪಾವತಿಸುವ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಪುಟ ರೆಫರಲ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಂಚುವುದನ್ನೇ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಭೇಟಿಯನ್ನು [[ಗೂಗಲ್‌|ಗೂಗಲ್‌ನಂತಹ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆ ರೂ‌ಟ್‌ಕಿಟ್ ಹಂಚಿದವರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. == ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ == ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಬೈನರಿಗಳನ್ನು ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಅಥವಾ ಹ್ಯೂರಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಂದ ಕನಿಷ್ಟ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರ ರನ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗೂ ಕೆಲವು ಆಂತರಿಕ ಮಿತಿಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದು, ಆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆ ದಾಳಿ ಅನುಮಾನಿತ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಕೋರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರೆರಿಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]] ಅನ್ನು ಲಿನಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ (ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತರೆ UNIX ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ) ಲೋಡಬಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು [[VxD|VxDಗಳ]] ಮೂಲಕ, ಎಂಎಸ್ ವಿಂಡೋಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಚುಅಲ್ ಬಾಹ್ಯ [[ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳ|ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು]] ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಒಂದುವೇಳೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಅನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ತನಗೆ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಅನಧಿಕೃತ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಫೈಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ ಕೋರಿಕೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಡಿಸೈನರ್‌ಗಳು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದರೇ ಅದೇ ಉದ್ದೇಶದ ವರ್ತನೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಲೈವ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಂತಹ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾವು ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ತಾರ್ಕಿಕ ಹೋಲಿಕೆಯೆಂದರೆ: ''ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರೇನ್‌ವಾಶ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀವು ಬ್ರೈನ್ ವಾಶ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವರೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಒಂದು ತಾರ್ಕಿಕ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ ಅವರು ಕೊಡುವ ಯಾವ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'' ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌-ಮಟ್ಟ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ ಪದ್ಧತಿಯೆಂದರೆ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನ್ನು ಶಟ್‌ಡೌನ್ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅದನ್ನು [[ಬೂಟಿಂಗ್]] ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದರ [[ಸಂಗ್ರಹ|ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು]] ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ರಕ್ಷಣೆಯ [[CD-ROM]] ಅಥವಾ [[USB ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಡ್ರೈವ್]]){{Citation needed|date=September 2007}}. ಒಂದು ಚಲಿಸದೇ ಇರುವ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಒಎಸ್ ಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಮುಖಾಂತರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ನಂಬಲರ್ಹ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ, ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ದಾಳಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ; ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಚಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಇದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=September 2007}} ಭದ್ರತೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಮಾರಾಟಗಾರರು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಡಿಟೆಕ್ಷನ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಸ್ಟೆಲ್ತ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ಅದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ; ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಿಂದ ಅನ್‌ಲೋಡ್ ಆಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟ್ (ಅಥವಾ ''ಸಿಗ್ನೇಚರ್'') ಡಿಟೆಕ್ಷನ್ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವೈರಸ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವೈರಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಹಾಕಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ವರ್ತನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಾಂಘಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವು ದಾಳಿಕೋರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು (ರೆಟ್ರೋ ರುಟೀನ್‌ಗಳು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು ಭದ್ರತೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೈರಸ್‌|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೈರಸ್‌ಗಳಂತೆಯೇ]], ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಶಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಈ ಹೋರಾಟದ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಧನಗಳ ರಚನಾಕಾರರ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಹೋರಾಟವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಯುನಿಕ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರೆಂದರೆ [[ಸಿಎಚ್‌ಕೆರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌]], [[ಆರ್‌ಕೆಹಂಟರ್]] ಮತ್ತು [[OSSEC]]. ವಿಂಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ, [http://technet.microsoft.com/en-us/sysinternals/bb897445.aspx ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಸ್‌ಇಂಟರ್ನಲ್ಸ್ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ರಿವೀಲರ್], [[ಅವಾಸ್ಟ್!]] [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌]], [http://www.sophos.com/products/free-tools/sophos-anti-rootkit.html ಸೋಫೋಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌], [[ಎಫ್-ಸೆಕ್ಯೂರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಲೈಟ್]], ಮತ್ತು [http://www.usec.at/rootkit.html ರೆಡಿಕ್ಸ್‌]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612165043/http://www.usec.at/rootkit.html |date=2010-06-12 }} ನಂತಹ ಅನೇಕ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧನಗಳಿವೆ. ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಡಿಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಮೆಮರಿಯಲ್ಲಿನ ಬೈನರಿ ಕಂಟೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು — ಹೇಗಾದರೂ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್‌ಗಳು ತೋರಿಸಬಹುದು, ''ಉದಾಹರಣೆಗೆ'', ಸ್ಮರಣೆಯ ಮರುಸ್ಥಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ [[ಷಿಮ್ಮಿಂಗ್]], ಆದರೆ ಕೆಲವನ್ನು ಒಂದು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವ ('''ಸಿಸ್ಟಮ್ ವರ್ಜಿನಿಟಿ ವೇರಿಫೈಯರ್''' ) ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಾಲ್ ಹುಕ್ಸ್ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಝೆಪ್ಪೋ]] ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಅದು [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗಿನಂತೆ, ತಡೆಯುವಿಕೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ. ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‌ಗಳ ಮರು-ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ''ನಂಬಬಹುದಾದರೆ'', ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಪರಿವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ''ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್'' ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಒಂದು ಚಾಲನಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ: ಒಂದು ಹೊಸ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಬಳಕೆದಾರ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಅಖಂಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಆಪರೇಟಿಂಗ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾಳುಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟ್ ಆಗುವ ಫೈಲ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಬಿಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ''ಸ್ಥಿರ-ಉದ್ದದ ಡೈಜೆಸ್ಟ್'' ಆಧಾರಿತವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದು [[ಮೆಸೇಜ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಫೈಲ್‌ಗಳ ಮೆಸೇಜ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್‌ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುತ್ತ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಸುತ್ತ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. [[ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌]] ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್‌‌‍ನ ಒಂದು [[ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿಕ್ ಹ್ಯಾಶ್]] ಅನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಶ್ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಒಂದು ವೈಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಶ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು TPM ([[ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್]]) ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಹ್ಯಾಶ್, ಹೋಲಿಕೆ, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಆಪರೇಶನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವ ಕೋಡ್ ತಾನೇ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿಬಿಡಬಾರದು. ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳದ ರೂಟ್-ಆಫ್-ಟ್ರಸ್ಟ್ (ಅಂದರೆ ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌‌ನಿಂದ), ಬಳಸಬಹುದಾದರೆ, ಅದು ಸಿಸ್ಟಮ್ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನಿಂದ ತಳಮಟ್ಟದ ದಾಳಿಗೆ ''ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ'' ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಟಿಪಿಎಮ್ ಬಳಸಿ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಒಂದು ರೀತಿಯನ್ನು [[ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್]] ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.trustedcomputinggroup.org/news/Industry_Data/Whitepaper_Rootkit_Strom_v3.pdf|format=PDF|title=Stopping Rootkits at the Network Edge|date=4 January 2007|publisher=[[Trusted Computing Group]]|accessdate=2008-07-11}}</ref> == ತೆಗೆಯುವಿಕೆ == ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌‍‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವಭಾವಗಳು ಗೊತ್ತಾದರೂ, ಅಗತ್ಯ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಇರುವ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನವು ಒಂದು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಅನ್ನು ಮರು-ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಮರು-ಸ್ಥಾಪನೆ ಸಮಯವನ್ನು ಆಧುನಿಕ [[ಡ್ರೈವ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಆಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಮೂಲ್ ಇಮೇಜ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರೂ ತೆಗೆಯಲಾಗದಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೇರಣೆ ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ರೂಟೆಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಅನುಭವಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಡ್ಮಿನ್ ಮಾಡುವುದೇನೆಂದರೆ [[ಡಾಟಾ ಫೈಲ್‌|ಡಾಟಾ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು]] ಉಳಿಸುವುದು, ನಂತರ ಹಾರ್ಡ್‌ಡ್ರೈವ್ [[ರೀಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್]] ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳಿಸುವುದು. ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.spywareinfoforum.com/lofiversion/index.php/t52360.html |title=Rootkit Question |publisher=Spywareinfoforum.com |date= |accessdate=2009-04-07 |archive-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731135703/http://www.spywareinfoforum.com/lofiversion/index.php/t52360.html |url-status=dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವೈರಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ತೆಗೆಯುವ ಸಾಧನಗಳು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ಎದುರಿಗೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವಾದರೂ, [[BartPE]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಿಇನ್‌ಸ್ಟಾಲೇಶನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್(PE) ಅಥವಾ [[ಲೈವ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೋಸ್]]‌ದಂತಹ ಸಾಧನಗಳು ಒಂದು ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನ್ನು ಒಂದು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ನ "ಸ್ವಚ್ಛ" ಪ್ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಬೂಟ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದು ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅನಧಿಕೃತ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್ ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಹುಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫೈಲ್‌ಗಳು OS ನ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, [[ಸೇಫ್ ಮೋಡ್‌ಗೆ]] ಬೂಟ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪಿಯಿ ಬೂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಡ್‌ಗಳು ಬೇರೊಂದು ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಒಎಸ್ ನಕಲನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದು ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಆಂತರಿಕ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಲಾಗದ ದತ್ತಾಂಶವಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಅದು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಡಿಸ್ಕ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಿಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದಾಗ ಪಿಇ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಿಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ [[ವೆರಿಟಾಸ್]] VxMS (ವೆರಿಟಾಸ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸ್), ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತಗೊಂಡ ವಿಂಡೋಸ್ ಫೈಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಪಿಐಗಳನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. VxMS ನೇರವಾಗಿ ರಾ ವಿಂಡೋಸ್ ಎನ್‌ಟೀ ಫೈಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, VxMS ಡಾಟಾವನ್ನು ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಬಹುದು, ಅದನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್ ಫೈಲ್ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. VxMS ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ೨೦೦೭ ಉತ್ಪನ್ನ ವರ್ಷದಿಂದ ಸಿಮ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ನ ನಾರ್ಟನ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಲೈನ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|author=Posted by Flashlight |url=http://techloop.blogspot.com/2007/04/rootkits-next-big-enterprise-threat.html |title=Tech Loop: Rootkits: The next big enterprise threat? |publisher=Techloop.blogspot.com |date=30 April 2007 |accessdate=2009-04-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/4520-3513_7-6686763-1.html |title=Security Watch: Rootkits for fun and profit - CNET Reviews |publisher=Reviews.cnet.com |date=19 January 2007 |accessdate=2009-04-07}}</ref><ref>{{cite web |author=Sponsored by Dell |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/137821/six_ways_to_fight_back_against_botnets.html |title=Six ways to fight back against botnets - Business Center |publisher=PC World |date= |accessdate=2009-04-07 |archive-date=2012-09-07 |archive-url=https://archive.is/20120907/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/137821/six_ways_to_fight_back_against_botnets.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=12:00 AM |url=https://forums.symantec.com/t5/Malicious-Code/Handling-Today-s-Tough-Security-Threats-Rootkits/ba-p/305215;jsessionid=7D537BC23D36E015CD11EA806B389E54#A68 |title=Handling Today's Tough Security Threats: Rootkits - Malicious Code - STN Peer-to-Peer Discussion Forums |publisher=Forums.symantec.com |date= |accessdate=2009-04-07 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|last=Hultquist |first=Steve |url=http://www.infoworld.com/d/security-central/rootkits-next-big-enterprise-threat-781 |title=Rootkits: The next big enterprise threat? &#124; Security Central |publisher=InfoWorld |date=30 April 2007 |accessdate=2009-04-07}}</ref> == ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಮ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ == ಒಂದು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೈರಸ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನಂತೆ‌, ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೈರಸ್ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ, ಕೋಡ್ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಂತಹ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಒಂದು ವೈರಸ್‌ನ "ಪೇಲೋಡ್"). ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೇಲೋಡ್ ಅದರ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು (ಅಂದರೆ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣ). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತೀ ಬಾರಿ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನ ''ps'' ಕಮ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಚಲಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ''init'' ಮತ್ತು ''inetd'' ಗಳ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಅವುಗಳು ಇನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ "ಮರು-ದಾಳಿ" ಮಾಡಬಹುದು. ಉಳಿದ ಪೇಲೋಡ್ ದಾಳಿಕಾರನು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಡ್-ಕೋಡೆಡ್ ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರು/ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಜೊತೆಗಳು, ಅಡಗಿದ ಕಮ್ಯಾಂಡ್-ಲೈನ್ ಸ್ವಿಚ್‌ಗಳು ಅಥವಾ "ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್ ವೇರಿಯಬಲ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂಬಾಗಿಲು|ಹಿಂಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದು, ಅವು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗದ ಆವೃತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ನಿಯಂತ್ರಣ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಡೇಮನ್‌ಗಳಿಗೆ (ಸೇವೆಗಳಿಗೆ) ''inetd'' ಅಥವಾ ''sshd'' ಗಳಂತಹ [[ಪೋರ್ಟ್ ನಾಕಿಂಗ್]] ಪರೀಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವೈರಸ್ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವೈರಸ್ ಇತರ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೂ ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಲಭ್ಯ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅಥವಾ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಗುಚ್ಚವನ್ನು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವರ್ಮ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವರ್ಮ್‌ಗಳ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜಡವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುವ ಮೂಲಕ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಾತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಹ ಖಾತೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು [[ಕವರ್ಟ್ ಚಾನೆಲ್]]) ಮೂಲಕ ದಾಳಿಕಾರನಿಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೈಬ್ರಿಡ್‌ಗಳೂ ಸಹಾ ಇವೆ. ಒಂದು ವರ್ಮ್ ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಒಂದು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಮ್‌ಗಳ, [[ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ ಸ್ನಿಫರ್]] ಗಳ ಅಥವಾ [[ಪೋರ್ಟ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ಗಳ]] ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಇಮೇಲ್ ವರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು "ವೈರಸ್‌ಗಳು" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಭ್ಯತೆ == ದಾಳಿಕಾರರು ಬಳಸುವ ಅನೇಕ ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ಗಳಂತೆ, ಅನೇಕ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಬಳಕೆಗಳನ್ನೂ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಂಸ್ಕರಿತ ಮಟ್ಟದ ಮಟ್ಟದ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸಿಗಬಲ್ಲ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸಂಸ್ಕರಿತವಲ್ಲದ [[ವರ್ಮ್‌|ವರ್ಮ್‌ಗಳ]] ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಅನನುಭವಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳು ಬರೆದಿರುವ ದಾಳಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಡುವುದು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಇಂತಹ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ "[[ಪ್ರೂಫ್]] ಆಫ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್/೦}" ಆಗಿ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬಳಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವುಗಳೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದಾಗಲೂ ಸಹಾ, ಅಂತಹ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಹ್ಯಾಕರ್ ಕಾನ್]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೈರಸ್]] * [[ಹೊಸ್ಟ್-ಬೇಸ್ಡ್ ಇನ್ಟ್ರುಷನ್ ಡಿಟೇಕ್ಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]] * [[ಎಸ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[2005 ಸೋನಿ ಬಿಎಂ‌ಜಿ ಸಿಡಿ ನಕಲು ರಕ್ಷಣೆ ಹಗರಣ]] == ಆಕರಗಳು == {{refs|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite journal|author=Robert S Morris, Sr.|title=UNIX Operating System Security|publisher=BSTJ|volume= 62| issue = 8|year=1984|journal=Bell Systems Technical Journal}} * {{cite book|author=Greg Hoglund and James Butler|title=Rootkits: Subverting the Windows Kernel|publisher=Addison Wesley|year=2005|isbn=0-321-29431-9|url=https://books.google.com/books?id=fDxg1W3eT2gC}} * {{cite book|author=Nancy Altholz and Larry Stevenson|title=Rootkits for Dummies|publisher=John Wiley and Sons Ltd|year=2006|isbn=0-471-91710-9|url=https://books.google.com/books?id=MTcep7V6heUC}} * {{cite book|author=Ric Veiler|title=Professional Rootkits|publisher=Wrox|year=2007|isbn=978-0-470-10154-4|url=https://books.google.com/books?id=OSaVF_jzsJgC}} * {{cite book|author=Reverend Bill Blunden|title=The Rootkit Arsenal: Escape and Evasion in the Dark Corners of the System|publisher=Wordware|year=2009|isbn=978-1598220612|url=http://www.amazon.co.uk/Rootkit-Arsenal-Escape-Evasion-Corners/dp/1598220616}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.phrack.com/archives/66/p66_0x07_Persistent%20BIOS%20infection_by_aLS%20and%20Alfredo.txt ಫ್ರಾಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ #66] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430213042/http://www.phrack.com/archives/66/p66_0x07_Persistent%20BIOS%20infection_by_aLS%20and%20Alfredo.txt |date=2011-04-30 }} * [http://exploiting.wordpress.com/2009/09/11/138/ ಡಿಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೀವೇಟ್ ದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ - ಎಕ್ಸ‌ಪ್ಲೋಯ್ಟಿಂಗ್ ಸ್ಟಫ್] * [http://blogs.conus.info/node/37 ಒರೆಕಲ್ ಆರ‍್‌ಡಿಬಿಎಮ್‌ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವದು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329101721/http://blogs.conus.info/node/37 |date=2010-03-29 }} * [http://www.rootkitanalytics.com ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ವಿಷ್ಲೇಶಣೆ:ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಲೇಶಣೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204015850/http://www.rootkitanalytics.com/ |date=2016-02-04 }} * [http://www.informit.com/articles/article.aspx?p=23463 ಈವನ್ ನಾಸ್ಟಿಯರ್: ಟ್ರೆಡಿಷನ್ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು] * [http://podcasts.sophos.com/en/sophos-podcasts-004.mp3 ಸೋಪೋಸ್ ಪೊಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು] * [http://www.rootkit.com/newsread.php?newsid=902 ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ :ಡೈಯಾಬ್ಲೊನೊವಾದಿಂದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಯುಎನ್‌ಹೋಕರ್ ವಿ3.8 ಇದರ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಎನ್‌ಟಿಎಕ್ಸ್ 86 ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://research.microsoft.com/Rootkit/ ಮೈಕ್ರೋಸಾಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸಂಶೋಧನೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015071450/http://research.microsoft.com/Rootkit/ |date=2008-10-15 }} * [http://northsecuritylabs.com/downloads/whitepaper-html/ ಹೊಸ-ಪೀಳಿಗೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಪತ್ತೆ ಮೇಲಿನ ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430065125/http://northsecuritylabs.com/downloads/whitepaper-html/ |date=2010-04-30 }} * [http://www.antirootkit.com ಅ‍ಯ್‌೦ಟಿರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌.ಕಾಮ್] * ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು [http://www.anti-malware-test.com/?q=taxonomy/term/7 ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಸ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ/ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419022714/http://www.anti-malware-test.com/?q=taxonomy%2Fterm%2F7 |date=2021-04-19 }}, ಜನವರಿ ೨೦೦೮ * ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಷನ್‌ನ್‌ವೀಕ್‍ನಿಂದ [http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=196901062 ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321021325/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=196901062 |date=2008-03-21 }}, ಜನವರಿ ೨೦೦೭ * [http://blogs.technet.com/markrussinovich/archive/2005/10/31/sony-rootkits-and-digital-rights-management-gone-too-far.aspx ಸೋನಿ, ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಗಾನ್ ಟೂ ಫಾರ್ ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602231838/http://blogs.technet.com/b/markrussinovich/archive/2005/10/31/sony-rootkits-and-digital-rights-management-gone-too-far.aspx |date=2012-06-02 }} (ಮಾರ್ಕ್ ರುಸಿನೊವಿಚ್‌ ಸೋನಿ ಡಿಆರ‍್‌ಎಮ್ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನಿಂದ ಬ್ಲಾಗ್ ಹುಡುಕಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಕರಣ ‌,) * [http://www.oreilly.com/catalog/1593271425/ ಬಿಎಸ್‌ಡಿ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ] ಕರ್ನೆಲ್ ಹಾಕಿಂಗ್ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ (ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಂಗ್‌ನಿಂಡ ಪುಸ್ತಕ) * [http://www.pcworld.ca/news/column/23a7f73b0a010408001a024ccab0dd5e/pg1.htm ನಿಮ್ಮ ಪಿಸಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಸ್ಪೈವೇರ್ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು: ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೀವು ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌‌ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928025609/http://www.pcworld.ca/news/column/23a7f73b0a010408001a024ccab0dd5e/pg1.htm |date=2007-09-28 }} * [http://www.antispywarecoalition.org/documents/glossary.htm ಗ್ಲಾಸರಿ ಆಫ್ ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ ಟರ್ಮಿನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229231215/http://www.antispywarecoalition.org/documents/glossary.htm |date=2007-12-29 }} ("ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌" ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥ) * [http://www.crucialsecurity.com/downloads/HVM-whitepaper.pdf ಹೈಪರ್‌ವೈಸರ್‌ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಮೇಲಿನ ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.informationweek.com/news/software/reviews/showArticle.jhtml?articleID=196901062 ಪುನರವಲೋಕನ: ಆರು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ಪತ್ತೆಗಾರರು ನಿಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612092802/http://www.informationweek.com/news/software/reviews/showArticle.jhtml?articleID=196901062 |date=2010-06-12 }} * [http://black-coders.net/articles/linux/writing-linux-rootkit.php ಲಿನಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409020729/http://black-coders.net/articles/linux/writing-linux-rootkit.php |date=2010-04-09 }} * [http://www.phrack.org/issues.html?issue=62&amp;id=12#article ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ವಿಂಡೋವ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಮಟ್ಟದ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ ಬರೆಯುವ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ರೂ‍ಟ್‌ಕಿಟ್‌ಗಳು]] k5jczjuwbytvd8a441hwiwagrnx54rc 0 24206 1375633 1362270 2026-06-21T22:00:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375633 wikitext text/x-wiki {{Infobox Laboratory equipment |name = Spectroscope |image = Spektrometr.jpg |caption = |acronym = |other_names = Spectrograph |uses = |related = [[Mass spectrograph]] }} '''ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ''' ('''ರೋಹಿತ ದ್ಯುತಿಮಾಪಕ''', '''ರೋಹಿತ ಲೇಖಿ''' ಅಥವಾ '''ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕ''' ) ಎಂಬುದು ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ರೋಹಿತದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಬೆಳಕಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲ ಪರಿಮಾಣವು ಬಹುತೇಕ ವೇಳೆ ಬೆಳಕಿನ ಅಳೆಯಬಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಇದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಧ್ರುವೀಕರಣ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಆಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲ ಪರಿಮಾಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರ ಅಥವಾ ಒಂದು ಏಕಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ತರಂಗ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ವೋಲ್ಟ್‌‌‌‌]]ಗಳಂಥ, ತರಂಗಾಂತರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಫೋಟಾನ್‌‌]] ಶಕ್ತಿಗೆ ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೋಹಿತದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತರಂಗಾಂತರಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ [[ರೋಹಿತ ದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಹಿತ ಮಾಪಕವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಗಾಮಾ ಕಿರಣ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ]]ಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಅತೀವ ಅವರೋಹಿತ ಕಿರಣಗಳವರೆಗೆ ಇರುವ, ತರಂಗಾಂತರಗಳ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೋಚರ ರೋಹಿತವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅಂಥ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು [[ರೋಹಿತ ದ್ಯುತಿಮಾಪನ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೋಹಿತದ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ವಿಭಿನ್ನ ಕೌಶಲಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಒಟ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಯಾವುದೇ ಸಣ್ಣ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಕರಣವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿ ಆವರ್ತನಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ (ಅಂದರೆ, [[ಮೈಕ್ರೋತರಂಗ]] ಮತ್ತು [[ರೇಡಿಯೋ]] ಆವರ್ತನಗಳಲ್ಲಿ), ರೋಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಕವು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Optical spectrometers.png|thumb|ವಿವರ್ತನೆ ಆಧರಿತ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕಗಳ ಹೋಲಿಕೆ: ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮಸೂರಗಳು, ವಕ್ರೀಕರಣದ ಮಸೂರಗಳು, ಫೈಬರ್‌ ಮಸೂರಗಳು]] [[ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಕೆಲವೊಂದು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಚಿನ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕಗಳು ಕೇವಲ ಪಟ್ಟಕಗಳಾಗಿದ್ದು, ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡುವ ಕ್ರಮಾಂಕನಗಳನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದವು. [[ಮಾನೋಕ್ರೊಮೇಟರ್‌‌‌‌]]ಗಳಂಥ ಆಧುನಿಕ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕಗಳು ಒಂದು ವಿವರ್ತನ ಜಾಲರಿ, ಒಂದು ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಸೀಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಧದ ದ್ಯುತಿಪತ್ತೆಕಾರಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌‌ನಿಂದ ಸ್ವಯಂಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಜೋಸೆಫ್‌ ವಾನ್‌ ಫ್ರೌನ್‌ಹೋಫರ್‌‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕವು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೂಲದ್ರವ್ಯವೊಂದನ್ನು ತಾಪಜ್ವಲನದ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಬಿಸಿಮಾಡಿದಾಗ, ಸದರಿ ಮೂಲದ್ರವ್ಯದ ಪರಮಾಣು ಸಂರಚನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುವ ಬೆಳಕನ್ನು ಅದು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಬೆರಳ ಗುರುತುಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಶದೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಕದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವರ್ತನಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸೋಡಿಯಂ]] ಧಾತುವು, ಸೋಡಿಯಂ D-ಗೆರೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದ ಜೋಡಿ ಹಳದಿ ಪಟ್ಟೆಯನ್ನು 588.9950 ಮತ್ತು 589.5924 ನ್ಯಾನೋಮೀಟರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ [[ಸೋಡಿಯಂ ಆವಿ ದೀಪ]]ವನ್ನು ನೋಡಿರುವ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಇದರ ಬಣ್ಣವು ಅದಕ್ಕೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂಲ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸೀಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಾಂತರೀಕರಿಸುವ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕನ್ನು ಸಮಾನಾಂತರ ಕಿರಣಗಳ ಒಂದು ತೆಳುವಾದ ರಶ್ಮಿ ದಂಡವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಪಟ್ಟಕದ ಮೂಲಕ (ಕೈಯಲ್ಲಿ-ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಮಿಸಿ ಪಟ್ಟಕದ ಮೂಲಕ) ಬೆಳಕು ನಂತರ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಕವು ರಶ್ಮಿ ದಂಡವನ್ನು ಒಂದು ರೋಹಿತವಾಗಿ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ, ಚೆದರಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ತರಂಗಾಂತರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಮೊತ್ತಗಳಾಗಿ ವಕ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ರೋಹಿತದ ಬಿಂಬದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಪಕವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೊಳವೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಈ ಬಿಂಬವನ್ನು ನಂತರ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಳತೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣದ ಫಿಲಮಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕವು ಹೊಂದಿದ್ದಂಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಕೊಳವೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾಮರಾವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, [[ದ್ಯುತಿವರ್ಧಕ]] ಕೊಳವೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಂಡಲಗಳು ಕ್ಯಾಮರಾವನ್ನು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿವೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅತಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜಾವಧಿಯ ರೋಹಿತ ಲೇಖೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ರೋಹಿತ ಲೇಖೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಫಿಲಮಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂವೇದಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾತ ಮೂಲದ್ರವ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಖಗೋಳೀಯ ಸಂಗತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಖಗೋಳೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಂಥ ರೋಹಿತದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಅಥವಾ ರೋಹಿತ ದರ್ಶನವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳಲ್ಲಿ, ಫೋಟಾನ್‌‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ (UV, ಗೋಚರಿಸುವ, ಮತ್ತು ಸನಿಹದ-IR ರೋಹಿತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ (ಮಧ್ಯದಿಂದ ದೂರದ-IRವರೆಗೆ) ರೋಹಿತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತರಂಗಾಂತರ, ತರಂಗ ಸಂಖ್ಯೆ, ಅಥವಾ eVಯ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಒಂದು ಅಪಚ್ಛೇದದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Units visible spectrum.png|thumbnail|center|600px|ಗೋಚರಿಸುವ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೂರು ಅಪಚ್ಛೇದದ ಬಗೆಗಳ ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Units IR spectrum.png|thumb|center|600px|ಅವರೋಹಿತ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೂರು ಅಪಚ್ಛೇದದ ಬಗೆಗಳ ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆ.]] == ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Spectrometer schematic.gif|left|thumb|300 px|ಸಮಾನಾಂತರ ಗೆರೆಯ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕದ ರೂಪರೇಖೆ]] [[ಚಿತ್ರ:simple spectroscope.jpg|right|thumb|300 px|ಪಟ್ಟಕವೊಂದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ]] '''ರೋಹಿತ ಲೇಖಿ''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಉಪಕರಣವಾಗಿದ್ದು, ಒಳಬರುವ ಅಲೆಯನ್ನು ಒಂದು ಆವರ್ತನ ರೋಹಿತವಾಗಿ ಅದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲೆಗಳ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ''ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲು ಬಂದ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣದ ಕಾಗದವನ್ನು ಶೋಧಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದವು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣದ ಕಾಗದವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ತಾರಾಕೂಡಿಕೆಯ ರೋಹಿತದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತುಮುಖ್ಯ ಸರಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಹಬಲ್‌ನ ನಿಯಮ ಮತ್ತುಹಬಲ್‌ನ ಸರಣಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜೀವಂತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಶೋಧಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, [[ಫೈಟೋಕ್ರೋಮ್‌]] ಎಂಬ ಸಸ್ಯ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಚರಿಸುವ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು UV ಬೆಳಕು ಈ ಎರಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಬಳಸಬಲ್ಲ CCDಗಳಂಥ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರಗಳ ಮೇಲೆ ಶೋಧಕದ ನಿಖರವಾದ ಆಯ್ಕೆಯು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಬರಲಿರುವ [[ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ವೆಬ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ಒಂದು ಸಮೀಪ-ಅವರೋಹಿತ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿ (ನಿಯರ್‌-ಇನ್‌ಫ್ರಾರೆಡ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಗ್ರಾಫ್‌-NIRSpec) ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಧ್ಯ-ಅವರೋಹಿತ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ (ಮಿಡ್‌-ಇನ್‌‌ಫ್ರಾರೆಡ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್‌‌-MIRI) ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಏಣಿಯಂಥ ರಚನೆಯ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಯೊಂದು ಎರಡು ವಿವರ್ತನ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 90 ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ನಿಕಟವಾಗಿರುವಂತೆ ಇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಸೀಳಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಹಿತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಒಂದು 2d CCD-ಚಿಪ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಣರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ರೋಹಿತವನ್ನು ಮರುಗಳಿಸಬಹುದೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ, ಎರಡೂ ಸಮಾನಾಂತರ ಗೆರೆಗಳು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಅಂತರಬಿಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯು ಮಾತ್ರವೇ ಗೋಚರಿಸುವಂತಾಗಲು ಒಂದು ಗೆರೆಯು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುವಂತಾಗಲು ಮತ್ತೊಂದು ರೇಖೆಯು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಣ್ಣ CCD-ಚಿಪ್ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ನಾಜೂಕಾಗಿ ಮಡಿಸಲಾದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೋಹಿತವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಸುಕು ಬಿಂಬ ಅಥವಾ ಅಸಮ ಬಿಂಬತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಮಾಂತರೀಕರಿಸುವ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಗೋಲ ವಿಪಥನವನ್ನು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್‌‌ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ. [[ಮಾನೋಕ್ರೊಮೇಟರ್‌‌]] ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಯೊಂದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಪಾಲಿಕ್ರೊಮೇಟರ್‌‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == *ದೀಪದ ಮೂಲಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ದ್ಯುತಿಮಾಪನ (ಮಸೂರಗಳು) ಮುಖ್ಯ ದ್ಯುತಿಮಾಪನ/ವಿಕರಣ ಮಾಪನ ಲೇಖನವು - ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ * ರೋಹಿತ ದರ್ಶನ * ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದ್ವಿವರ್ಣತ್ವ * ರಾಶಿ ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ *ಝೆರ್ನಿ-ಟರ್ನರ್‌‌ ಮಾನೋಕ್ರೊಮೇಟರ್‌‌ == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * J. F. ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು R. S. ಸ್ಟರ್ನ್‌ಬರ್ಗ್‌ (1969), ''ದಿ ಡಿಸೈನ್‌ ಆಫ್‌ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್ಸ್‌‌'' (ಚಾಪ್‌ಮನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಾಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌) * ಜೇಮ್ಸ್‌‌, ಜಾನ್‌‌ (2007), ''ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಗ್ರಾಫ್‌ ಡಿಸೈನ್‌ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ಸ್‌‌'' (ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌‌) ISBN 0-521-86463-1 * ಬ್ರೌನಿಂಗ್‌, ಜಾನ್‌‌ (1882), ''[https://archive.org/details/howtoworkwithspe00browrich ಹೌ ಟು ವರ್ಕ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್‌ : ಎ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್‌ ಮ್ಯಾನಿಪ್ಯುಲೇಷನ್‌ ವಿತ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್‌ ಕೈಂಡ್ಸ್‌]'' * ಪಾಮರ್‌‌‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌‌, ''ಡಿಫ್ರಾಕ್ಷನ್‌ ಗ್ರೇಟಿಂಗ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌‌'', 6ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ (2005). [http://gratings.newport.com/library/handbook/cover.asp ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926072418/http://gratings.newport.com/library/handbook/cover.asp |date=2008-09-26 }} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.jobinyvon.com/SiteResources/Data/Templates/1divisional.asp?DocID=617&amp;v1ID=&amp;lang= ಸಮಾನಾಂತರ ಗೆರೆಯ ಮಾನೋಕ್ರೊಮೇಟರ್‌‌ ಮತ್ತು ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳು] * [http://gratings.newport.com/information/handbook/chapter6.asp ಸಮತಲದ ಸಮಾನಾಂತರ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ದ್ಯುತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918035220/http://gratings.newport.com/information/handbook/chapter6.asp |date=2012-09-18 }} * [http://gratings.newport.com/information/handbook/chapter7.asp ನಿಮ್ನ ಸಮಾನಾಂತರ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ದ್ಯುತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121209131411/http://gratings.newport.com/information/handbook/chapter7.asp |date=2012-12-09 }} * [http://www.jobinyvon.com/default.asp?DocID=612 ದಿ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌‌] * [http://astro.u-strasbg.fr/~koppen/spectro/designe.html ಹೌ ಟು ಡಿಸೈನ್‌ ಎ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423174142/http://astro.u-strasbg.fr/~koppen/spectro/designe.html |date=2012-04-23 }} * [http://www.cs.cmu.edu/~zhuxj/astro/html/spectrometer.html ಒಂದು CD ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ] CD ಮತ್ತು ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು - ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಗಳ ರೋಹಿತ ಲೇಖಿಗಳು * [http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Ast161/Unit4/HandSpec/index.html ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್‌: ಬಿಲ್ಡ್‌ ಯುವರ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌ ಎ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌-ಹೆಲ್ಡ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಗ್ರಾಫ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016052909/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Ast161/Unit4/HandSpec/index.html |date=2007-10-16 }} ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಾ * [http://skolor.nacka.se/samskolan/eaae/summerschools/Spectro05Eng.html SPECTROSCOPY FOR THE SCHOOL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516091208/http://skolor.nacka.se/samskolan/eaae/summerschools/Spectro05Eng.html |date=2012-05-16 }} ಬಿಲ್ಡ್‌ ಎ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್‌ ಫ್ರಂ ಎ CD * [http://www.exo.net/~pauld/activities/CDspectrometer/cdspectrometer.html CD ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ] CD + ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ಕೊಳವೆ ಅಥವಾ ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ * [http://www.scitoys.com/scitoys/scitoys/light/cd_spectroscope/spectroscope.html ಒಂದು ಸರಳ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು]. ನಿರ್ಮಾಣದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ರೇಜರ್‌‌-ಬ್ಲೇಡ್‌ ಸೀಳಿಕೆ * [http://mo-www.harvard.edu/Java/MiniSpectroscopy.html ಕಿರುರೋಹಿತ ದರ್ಶನ]: ಒಂದು ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ನಿರೂಪಣೆಯ (ಅಳೆಯಬಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣ vs. ತರಂಗಾಂತರ) ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಮಾದರಿ ರೋಹಿತವೊಂದರ ಒಂದು ದೃಶ್ಯರೂಪದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು (ಒಂದು "ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕದ ನೋಟ") ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರೋಹಿತ ಮಾಪಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಾಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಕೇತ ಸಂಸ್ಕರಣಾಕಾರ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಅಳೆಯುವಿಕೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಉಪಕರಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] 4djzt6hxo0a1tybyc0nuydnbgudjjs6 0 24361 1375632 1362149 2026-06-21T21:37:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375632 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Peptide syn.png|thumb|350px|ಸಂದೇಶವಾಹಕ RNAಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಓದುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ RNAಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳಿಂದ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]] '''ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು''' ಜೀವಕೋಶಗಳ ಅಂಗಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳಿಂದ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ಅವು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. "ಪ್ರಧಾನ ತತ್ತ್ವ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, RNAಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು DNAಯು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸದರಿ RNAಯು ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜೀನ್‌‌‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ DNA ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಂದೇಶವಾಹಕ RNAಯೊಳಗೆ (mRNA) ನಕಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ನಂತರ ಈ RNAಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರ (ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ, RNAಯಿಂದ ಪಡೆದ ತಳೀಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನುಗಳಾಗಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ "ರೂಪಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ". ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ತಾವು ಒಂದು mRNAಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರೋಟೀನಿನಲ್ಲಿನ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪಡಿಯಚ್ಚಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ. ವರ್ಗಾವಣೆ RNA (tRNA) ಕಣಗಳಿಗೆ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕಣಗಳು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸಂದೇಶವಾಹಕ RNA ಸರಣಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಂತರ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌ mRNAಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಅದರ ಸರಣಿಯನ್ನು "ಓದುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳ ಒಂದು ಸರಪಳಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. RNAಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನುಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿಂದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಎರಡು ಉಪಘಟಕಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಉಪಘಟಕವು mRNAಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಉಪಘಟಕವು tRNA ಮತ್ತು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಒಂದು mRNAಯನ್ನು ಓದುವುದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದಾಗ, ಈ ಎರಡು ಉಪಘಟಕಗಳು ಸೀಳಿ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿಸಿ ಜೋಡಿಸುವ ಪೆಪ್ಟಿಡೈಲ್‌‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಫರೇಸ್‌‌ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ RNAಯು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ರೈಬೋಸೈಮ್‌ಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಆರ್ಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌‌ಗಳಿಗೆ (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವರಾಶಿಯ ಮೂರು ತಾಣಗಳು) ಸೇರಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ರಚನೆ ಮತ್ತು RNA ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳು ಸಾಯಿಸಲು ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆ, ಮಾನವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಡದೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ; ಇದು ಈ ಅಂಗಕದ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Benne R, Sloof P |title=Evolution of the mitochondrial protein synthetic machinery |journal=BioSystems |volume=21 |issue=1 |pages=51–68 |year=1987 |pmid=2446672 |doi=10.1016/0303-2647(87)90006-2}}</ref> ''ರೈಬೋ'' ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್‌‌ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ ''ಸೋಮಾ'' (ಕಾಯ ಎಂದು ಅರ್ಥ) ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಎಂಬ ಪದವು ಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == '''ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು''' ಸುಮಾರು 20 nmನಷ್ಟು (200 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌‌‌‌‌ಗಳು) ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 65%ನಷ್ಟು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ RNA ಮತ್ತು 35%ನಷ್ಟು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳಿಂದ (ಒಂದು ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಪ್ರೋಟೀನು ಅಥವಾ RNP ಎಂದು ಇವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಆರ್ಕಿಯಾದ, ಯೂಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು RNAಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಸಂದೇಶವಾಹಕ RNA (mRNA)ಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ RNA (tRNA)ಯಿಂದ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌‌ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು) ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ತಾಣಗಳು RNAಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಈಗ "ರೈಬೋಸೈಮ್‌ಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Rodnina MV, Beringer M, Wintermeyer W |title=How ribosomes make peptide bonds |journal=Trends Biochem. Sci. |volume=32 |issue=1 |pages=20–6 |year=2007 |pmid=17157507 |doi=10.1016/j.tibs.2006.11.007}}</ref> ಸಂದೇಶವಾಹಕ RNAಯೊಳಗೆ ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ತಳೀಯ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ತ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಸೈಟೋಸಾಲ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ (ಕೋಶದ್ರವ್ಯದ ಅರೆ-ಸ್ರವಿಸ್ಥಿತಿಯ ಭಾಗ) ತೇಲಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ; ಇತರ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಒರಟು ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅದಕ್ಕೆ ಒರಟುತನದ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಬೈಜಿಕ ಹೊದಿಕೆಗೆ (ಕೋಶಕೇಂದ್ರದ ಹೊದಿಕೆಗೆ) ಇತರ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. RNAಯಿಂದ ರೈಬೋಸೈಮ್‌ಗಳು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಅವು RNA ಪ್ರಪಂಚದ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Cech T |title=Structural biology. The ribosome is a ribozyme |journal=Science |volume=289 |issue=5481 |pages=878–9 |year=2000 |pmid=10960319 | doi = 10.1126/science.289.5481.878}}</ref> ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ ಬಂಧದ ವೇಗವರ್ಧನೆಯು, ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನು ಓಡಾಟದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ RNAಯ P-ತಾಣದ (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ) ಅಡಿನೊಸೈನ್‌‌‌‌ನ C2 ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್‌‌‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರೋಟೀನು ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿನ (ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದಂಥ) ಇತರ ಹಂತಗಳು ಪ್ರೋಟೀನು ರಚನಾಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂಗಕಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಒಂದು ಫಾಸ್ಫೋಲಿಪಿಡ್‌ ಒಳಪೊರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಉಪ-ಕೋಶೀಯ ಅಂಗಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ''ಅಂಗಕ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೃಥಕ್ಕಣ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಇಂಥ ಫಾಸ್ಫೋಲಿಪಿಡ್‌ ಒಳಪೊರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಪೊರೆಯೊಳಗೊಂಡಿರದ ಅಂಗಕಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮೇನಿಯಾ]]ದ ಜೀವಕೋಶ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಜಾರ್ಜ್‌ ಪೆಲೇಡ್‌ ಎಂಬಾತ ಒಂದು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ; ಈ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಅವನಿಗೆ ದಟ್ಟವಾಗಿರುವ ಕಣಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಹರಳುಗಳಂತೆ<ref>G.E. ಪೆಲೇಡ್‌. (1955) "ಎ ಸ್ಮಾಲ್‌ ಪಾರ್ಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್‌ ಕಾಂಪೊನೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂ". ''J ಬಯೋಫಿಸ್‌ ಬಯೋಕೆಮ್‌ ಸೈಟಾಲ್‌.'' ಜನವರಿ;1(1): ಪುಟಗಳು 59-68. PMID 14381428</ref> ಕಾಣಿಸಿದವು. ಈ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಆತ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕ]]ವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ವಿಜ್ಞಾನಿ ರಿಚರ್ಡ್‌ B. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ "ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು 1958ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: {{Quotation|During the course of the symposium a semantic difficulty became apparent. To some of the participants, "microsomes" mean the ribonucleoprotein particles of the microsome fraction contaminated by other protein and lipid material; to others, the microsomes consist of protein and lipid contaminated by particles. The phrase “microsomal particles” does not seem adequate, and “ribonucleoprotein particles of the microsome fraction” is much too awkward. During the meeting the word "ribosome" was suggested; this seems a very satisfactory name, and it has a pleasant sound. The present confusion would be eliminated if “ribosome” were adopted to designate ribonucleoprotein particles in sizes ranging from 35 to 100S.|Roberts, R. B.|Microsomal Particles and Protein Synthesis<ref>Roberts, R. B., editor. (1958) "Introduction" in ''Microsomal Particles and Protein Synthesis.'' New York: Pergamon Press, Inc.</ref>}} ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಣಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ''ರೂಪಾಂತರದ ಸಾಧನ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:ribosome shape.png|thumb|ಚಿತ್ರ 2 : ದೊಡ್ಡ (ಕೆಂಪು) ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ (ನೀಲಿ) ಉಪಘಟಕಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]] ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಎರಡು ಉಪಘಟಕಗಳನ್ನು (ಚಿತ್ರ 1) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಚಿತ್ರ 2), ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ mRNAಯನ್ನು ಒಂದು ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌‌ ಸರಪಳಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಉಪಘಟಕಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ (ಚಿತ್ರ 3). ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ RNA ಕಣಗಳು (ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ RNA ಅಥವಾ rRNA ಎಂದು ಇವಕ್ಕೆ ಹೆಸರು) ಮತ್ತು ಬಹು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನು ಕಣಗಳ ಪೈಕಿ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಉಪಘಟಕಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌ಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಮೂರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೆಲಸವು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ತಾಣಕ್ಕೆ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳೂ ನಿಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳ ಪ್ರೋಟೀನು ಅಂಗಭಾಗಗಳು ಒಂದು ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೇಗವರ್ಧನೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ rRNAಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವರ್ಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ನೋಡಿ: ರೈಬೋಸೈಮ್‌). == ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ == {{Main|Ribosome biogenesis}} ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಜೀನ್‌ಗಳಾದ ಒಪೆರಾನ್‌‌‌ಗಳ ಪ್ರತಿಲಿಪಿ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕೋಶದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಜೀವಕೋಶದ ಕೋಶದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಕೋಶದ ಕೋಶಕೇಂದ್ರದೊಳಗಿನ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಲಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೀಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳ ಸುಸಂಘಟಿತವಾದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು rRNAಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಜೋಡಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆ rRNAಗಳನ್ನು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಕೆಲಸವೂ ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. == ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ತಾಣಗಳು == ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು "ಮುಕ್ತ"ವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ "ಒಳಪೊರೆಗೆ-ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ" ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಒಳಪೊರೆಗೆ-ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ ಹರಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತದ್ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಒಳಪೊರೆಗೆ-ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಅಂಶವು, ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಮೇಲಿರುವ ER-ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಸಂಕೇತ ಸರಣಿಯೊಂದರ ಹಾಜರಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಳಪೊರೆಗೆ-ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಅದು ಸೈಟೋಸಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Protein translation.gif|thumb|left|300px|ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್‌ನೊಳಗೆ ಸ್ರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನೊಂದನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ರೈಬೋಸೋಮ್‌.]] === ಮುಕ್ತ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು === ಮುಕ್ತ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಸೈಟೋಸಾಲ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಜೀವಕೋಶದ ಕೋಶಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಕಗಳಿಂದ ಅವು ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ತ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು ಸೈಟೋಸಾಲ್‌‌ನೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶದೊಳಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಗ್ಲೂಟಥಿಯೋನ್‌‌ನ ಉನ್ನತ ಸಾರೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸೈಟೋಸಾಲ್‌ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಅದು ಒಂದು ಅಪಕರ್ಷಕ ವಾತಾವರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಸ್ಟೀನ್‌‌ ಉಳಿಕೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್‌ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಒಳಪೊರೆಗೆ-ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು === ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಗಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ಒಂದು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಈ ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌, "ಒಳಪೊರೆಗೆ-ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ" ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, "ಒರಟು ER" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್‌‌ನ (ER) ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ತಯಾರಾದ ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌‌ ಸರಪಳಿಗಳು ERನೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನಿಂದ ತೂರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ರಾವಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗಮ್ಯತಾಣಗಳಿಗೆ ನಂತರ ಸಾಗಣೆಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೋಶಪೊರೆಯೊಳಗಡೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ''ಎಕ್ಸೋಸೈಟೋಸಿಸ್‌'' ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಜೀವಕೋಶದಿಂದ ಹೊರದೂಡುವ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು, ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. == ರಚನೆ == [[ಚಿತ್ರ:010 small subunit-1FKA.gif|thumb|350px|right|ಥರ್ಮಸ್‌ ಥರ್ಮೋಫಿಲಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ 30S ಉಪಘಟಕದ ಪರಮಾಣು ರಚನೆ.ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಏಕ RNA ಎಳೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Schluenzen>[10]</ref>]] ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌ಗಳ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಉಪಘಟಕಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತವೆ.<ref name="alberts">ದಿ ಮಾಲ್‌ಕ್ಯುಲರ್‌ ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೆಲ್‌‌, ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಬ್ರೂಸ್‌ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಇತರರು ಗಾರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ (2002) ಪುಟ 342 ISBN 0-8153-3218-1</ref> ಸ್ವೆಡ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಏಕಮಾನವು ಅಳೆಯುವಿಕೆಯ ಏಕಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಪಕೇಂದ್ರ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಗಸಿ ಶೇಖರಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಅಳತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುಣುಕಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಏಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ (50S ಮತ್ತು 30Sನಿಂದ 70S ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌ಗಳು 70S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ (30S) ಮತ್ತು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ (50S) ಉಪಘಟಕದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು 5S RNA ಉಪಘಟಕ (120 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂಥದು), ಒಂದು 23S RNA ಉಪಘಟಕ (2900 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು 34 ಪ್ರೋಟೀನುಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಉಪಘಟಕವು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. 21 ಪ್ರೋಟೀನುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು 1540 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ RNA ಉಪಘಟಕವನ್ನು (16S) 30S ಉಪಘಟಕವು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="alberts"/> ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌ಗಳು 80S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ (40S) ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ (60S) ಉಪಘಟಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು 5S RNA (120 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳು), ಒಂದು 28S RNA (4700 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳು), ಒಂದು 5.8S ಉಪಘಟಕ (160 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ~49 ಪ್ರೋಟೀನುಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಉಪಘಟಕವು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು 1900 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ (18S) RNA ಮತ್ತು ~33 ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು 40S ಉಪಘಟಕವು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="alberts"/> ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳ ಹರಿದ್ರೇಣುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳೂ ಸಹ, ಒಂದು 70S ಕಣದೊಳಗೆ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉಪಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="alberts"/> ಈ ಅಂಗಕಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸಂತತಿಗಳಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ: ಆಂತರಿಕ ಸಹಜೀವನದ ಸಿದ್ಧಾಂತ) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವುಗಳ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತವೆ.<ref>ದಿ ಮಾಲ್‌ಕ್ಯುಲರ್‌ ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೆಲ್‌‌, ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಬ್ರೂಸ್‌ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಇತರರು ಗಾರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ (2002) ಪುಟ 808 ISBN 0-8153-3218-1</ref> ಬಗೆಬಗೆಯ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತದೆ. RNAಯ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಬಗೆಬಗೆಯ ತೃತೀಯಕ ರಾಚನಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಅತೀವವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಏಕಾಕ್ಷದ ಪೇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮಿಥ್ಯಾಗಂಟುಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. ದೊಡ್ಡದಾದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ RNAಯು ಹಲವಾರು ಉದ್ದದ ನಿರಂತರ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸದಂತೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸದಂತೆ ಸದರಿ ರಚನೆಯಿಂದ ಹೊರಗಡೆಗೆ ಅವು ಕುಣಿಕೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="alberts"/> ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿವರ್ತನಕಾರಿ ಚಟಿವಟಿಕೆಯೂ RNAಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.<ref name="alberts"/> ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡದೆಯೇ ಒಂದು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸೋಂಕನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ 70S ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ 80S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಘಾಸಿಗೆ ಈಡಾಗದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Recht">{{cite journal |author=Recht MI, Douthwaite S, Puglisi JD |title=Basis for bacterial specificity of action of aminoglycoside antibiotics |journal=EMBO J |volume=18 |issue=11 |pages=3133–8 |year=1999 |pmid=10357824 | doi = 10.1093/emboj/18.11.3133 |pmc=1171394}}</ref> ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಈ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳಿಂದ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಘಾಸಿಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವು ಒಂದು ಜೋಡಿ ಒಳಪೊರೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಪೊರೆಯು ಸದರಿ ಅಂಗಕದೊಳಗೆ ಈ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳು ಪ್ರವೇಶಗೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>ಓ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌‌, T.W., ದಿ ಜನರಲ್‌ ಅಕ್ಕರೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ 55S ರೈಬೋಸೋಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಮೆಮ್ಮೇಲಿಯನ್‌ ಲಿವರ್‌ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾ. J. ಬಯೋಲ್‌‌. ಕೆಮ್‌‌., 245:3409 (1971).</ref> === ಉನ್ನತ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:10 large subunit.gif|thumb|350px|right|ಹಾಲೋಆರ್ಕ್ಯಲಾ ಮೆರಿಸ್ಮಾರ್ಟುಯಿಗೆ ಸೇರಿದ 50S ಉಪಘಟಕದ ಪರಮಾಣು ರಚನೆ.ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡು RNA ಎಳೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತಳೆ ಹಾಗೂ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Ban>[21]</ref> ಉಪಘಟಕದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯು ಸಕ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.]] 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಣ್ವಿಕ ರಚನೆಯು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. 2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉನ್ನತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೇ ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌ಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ರಚನೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, 2000ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮೊದಲು, ಆರ್ಕಿಯಾನ್‌‌ ''ಹಾಲೋಆರ್ಕ್ಯಲಾ ಮೆರಿಸ್ಮಾರ್ಟುಯಿ'' ಗೆ ಸೇರಿದ 50S (ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌) ಉಪಘಟಕವು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Ban"/> ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ''ಥರ್ಮಸ್‌ ಥರ್ಮೋಫಿಲಸ್‌‌‌'' ಗೆ ಸೇರಿದ 30S ಉಪಘಟಕದ ರಚನೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Schluenzen"/> ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಚನೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ವಿಂಬರ್ಲಿ BT, ಬ್ರಾಡರ್‌ಸೆನ್‌‌ DE, ಕ್ಲೆಮಾನ್ಸ್‌‌ WM ಜೂನಿಯರ್‌‌, ಮೋರ್ಗಾನ್‌-ವಾರೆನ್‌‌ RJ, ಕಾರ್ಟರ್‌‌ AP, ವೋನ್‌ರೀನ್‌‌ C, ಹಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕ್‌ T, ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್‌‌ V.; ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ 30S ರೈಬೋಸೋಮಲ್‌ ಸಬ್‌ಯುನಿಟ್‌. ''ನೇಚರ್‌‌'' 2000 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 21;407(6802):327-39. PMID 11014182</ref> ಈ ರಾಚನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ 2009ರಲ್ಲಿ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ನೊಬೆಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ (ಮೇ 2001) ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಾನಸ್ಥಾನಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, 5.5 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ''T. ಥರ್ಮೋಫಿಲಸ್‌'' 70S ಕಣವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಯುಸುಪೊವ್‌‌‌ MM, ಯುಸುಪೊವಾ GZ, ಬೌಕಾಮ್‌‌ A, ಲೈಬರ್‌‌ಮನ್‌‌ K, ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌‌ TN, ಕೇಟ್‌‌ JH, ನೊಲ್ಲರ್‌‌ HF. ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಅಟ್‌ 5.5 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೋಮ್‌ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌‌. ''ಸೈನ್ಸ್‌.'' 2001 ಮೇ 4;292(5518):883-96. E-ಪ್ರಕಟಣೆ 2001 ಮಾರ್ಚ್‌ 29. PMID 11283358</ref> ''[[ಎಸ್ಚರೀಶಿಯ ಕೋಲಿ|ಎಸ್ಕೇರಿಚಿಯಾ ಕೊಲಿ]]'' 70S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ ರಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, 2005ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು 3.5-ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಲಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ರಚನೆಗಳು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>ಸ್ಕೂವರ್ತ್‌ BS, ಬೋರೋವಿನ್‌ಸ್ಕಾಯ MA, ಹೌ CW, ಝಾಂಗ್‌‌ W, ವಿಲಾ-ಸಂಜುರ್ಜೊ A, ಹೋಲ್ಟನ್‌‌ JM, ಕೇಟ್‌‌ JH. ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್‌ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಅಟ್‌ 3.5 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೋಮ್‌ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌‌. ''ಸೈನ್ಸ್‌.'' 2005 ನವೆಂಬರ್‌‌ 4;310(5749):827-34. PMID 16272117</ref> ನಂತರ, ಎರಡು ವಾರಗಳಾದ ಮೇಲೆ, ಕ್ರಯೋ-ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌‌ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನೆಯೊಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು<ref>ಮಿತ್ರ K, ಸ್ಕಾಪಿಟ್ಜೆಲ್‌‌ C, ಶೇಖ್‌‌ T, ತಾಮಾ F, ಜೆನ್ನಿ S, ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ CL 3ನೆಯ, ಬಾನ್‌ N, ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ J. ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ''E. ಕೊಲಿ'' ಪ್ರೋಟೀನ್‌-ಕಂಡಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಚಾನೆಲ್‌ ಬೌಂಡ್‌ ಟು ಎ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟಿಂಗ್‌ ರೈಬೋಸೋಮ್. ''ನೇಚರ್‌‌.'' 2005 ನವೆಂಬರ್‌‌ 17;438(7066):318-24. PMID 16292303</ref>; ಒಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಎಳೆಯನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನು-ಸಾಗಿಸುವ ವಾಹಿನಿಯೊಳಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ, 11-15 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ್ನು ಇದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. tRNA ಮತ್ತು mRNA ಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ರಚನೆಗಳನ್ನು, 2.8 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌<ref>ಸೆಲ್ಮರ್‌‌‌, M., ಡನ್‌ಹ್ಯಾಂ, C.M., ಮರ್ಫಿ, F.V IV, ವೀಕ್ಸ್‌ಲ್‌ಬೌಮರ್‌‌, A., ಪೆಟ್ರಿ S., ಕೆಲ್ಲಿ, A.C., ವೆಯಿರ್‌‌, J.R. ಮತ್ತು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್‌‌, V. (2006). ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ 70S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಡ್‌ ವಿತ್‌ mRNA ಅಂಡ್‌ tRNA. ಸೈನ್ಸ್‌, 313, 1935-1942. PMID 16959973</ref> ಮತ್ತು at 3.7 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಕೊರೊಸ್ಟೆಲೆವ್‌‌ A, ಟ್ರಾಖಾನೊವ್‌ S, ಲೌರ್‌ಬರ್ಗ್‌ M, ನೊಲ್ಲರ್‌‌ HF. ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಎ 70S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌-tRNA ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ರಿವೀಲ್ಸ್‌ ಫಂಕ್ಷನಲ್‌ ಇಂಟರಾಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೀಅರೇಂಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌. ಸೆಲ್. 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 22;126(6):1065-77</ref> ಶಿಷ್ಟ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ tRNAಗಳು ಮತ್ತು mRNAಯೊಂದಿಗಿನ ''ಥರ್ಮಸ್‌ ಥರ್ಮೋಫಿಲಸ್‌'' ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಓರ್ವರು ನೋಡಲು ಈ ರಚನೆಗಳು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಶೈನ್‌-ಡಲ್ಗಾರ್ನೋ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ದದ mRNAಗಳೊಂದಿಗಿನ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, 4.5- to 5.5-ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಮ್‌‌‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>ಯುಸುಪೊವಾ G, ಜೆನ್ನರ್‌‌‌ L, ರೀಸ್‌‌ B, ಮೊರಾಸ್‌ D, ಯುಸುಪೊವ್‌‌‌ M. ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರಲ್‌ ಬೇಸಿಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಮೆಸೆಂಜರ್‌ RNA ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌. ನೇಚರ್‌. 2006 ನವೆಂಬರ್‌‌ 16;444(7117):391-4</ref> == ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ == {{Main|Translation (genetics)}} mRNAನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನಿಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದ ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ದುಡಿಯುವ ಕುದುರೆಗಳಾಗಿವೆ. mRNAಯು ಕೋಡಾನುಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳ ಸರಣಿಗೆ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ್ನು ಅವು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ. mRNAಯನ್ನು ಒಂದು ಪಡಿಯಚ್ಚಿನಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, mRNAಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಡಾನಿನ (3 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳು) ಮೂಲಕವೂ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾ, ಒಂದು tRNAಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಜೋಡಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಗಾವಣೆ RNAಯ (tRNA) ಕಣಗಳು ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿ-ಕೋಡಾನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೆಥಿಯೋನೈನ್‌‌‌ ಎಂಬ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು tRNAಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಉಪಘಟಕವು, mRNA ಮೇಲಿನ ಒಂದು AUG ಕೋಡಾನಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಉಪಘಟಕವನ್ನು ಅದು ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ. A, P ಮತ್ತು E ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, RNAಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಮೂರು ತಾಣಗಳನ್ನು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಆಗ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. A ತಾಣವು ಒಂದು ಅಮೈನೋಅಸೈಲ್‌-tRNAಯನ್ನು (ಒಂದು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ tRNA) ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; P ತಾಣವು ಒಂದು ಪೆಪ್ಟಿಡೈಲ್‌‌-tRNAಯನ್ನು (ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು tRNA) ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು E ತಾಣವು ಒಂದು ಮುಕ್ತ tRNAಯನ್ನು ಅದು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. mRNAಯ 5' ತುದಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಆರಂಭದ ಕೋಡಾನು ಆಗಿರುವ AUGಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನು ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ P ತಾಣಕ್ಕೆ mRNAಯು ಮೊದಲು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ mRNAಯ ಶೈನ್‌-ಡಲ್ಗಾರ್ನೋ ಸರಣಿ ಹಾಗೂ ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಕೊಜಾಕ್‌ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಆರಂಭದ ಕೋಡಾನನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Ribosomer i arbete.png|frame|none|ಚಿತ್ರ 3 : ಒಂದು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನಿಂದ (2) (ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಉಪಘಟಕಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ) mRNAಯು (1) ಒಂದು ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌‌ ಸರಪಳಿಯಾಗಿ (3) ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿರುವುದು.mRNAಯ (AUG) ಆರಂಭದ ಕೋಡಾನಿನಲ್ಲಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಲುಗಡೆಯ ಕೋಡಾನಿನಲ್ಲಿ (UAG) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] ಚಿತ್ರ 3ರಲ್ಲಿ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಎರಡೂ ಉಪಘಟಕಗಳು (<span style="color:#0000aa;">ಸಣ್ಣದು</span> ಮತ್ತು <span style="color:#aa0000;">ದೊಡ್ಡದು</span>) ಆರಂಭದ ಕೋಡಾನಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (mRNAಯ 5' ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ). ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌‌ ಸರಪಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ mRNAಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕೋಡಾನನ್ನು (ಮುಕ್ಕೂಟ) ಹೊಂದಿಸುವ tRNAಯನ್ನು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ ಬಳಸುತ್ತದೆ. mRNAಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಕ್ಕೂಟಕ್ಕೂ ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ mRNAಯ 3' ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ಏಕ mRNAಯ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾ, ''ಪಾಲಿರೈಬೋಸೋಮ್‌‌'' ಅಥವಾ ''ಪಾಲಿಸೋಮ್‌‌‌‌'' ನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. == ನೊಬೆಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕ == ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಲೌಡ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಡೆ ದುವೆ ಎಂಬಿಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಜಾರ್ಜ್‌ ಎಮಿಲ್‌‌ ಪೆಲೇಡ್‌‌ಗೆ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಔಷಧ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ನೊಬೆಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು 1974ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.faqs.org/health/bios/79/George‌-Palade‌.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Palade‌.</ref> 2009ರ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕ]]ವನ್ನು ಡಾ.[[ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್|ವೆಂಕಟರಾಮನ್‌‌ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್‌‌]], ಡಾ.ಥಾಮಸ್‌ A. ಸ್ಟೀಟ್ಜ್‌‌ ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಡಾ E. ಯೊನಾಥ್‌ ಇವರುಗಳಿಗೆ, "ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ನ<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/ 2009 ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರೈಜ್‌ ಇನ್‌ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ], ನೊಬೆಲ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌.</ref> ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ" ನೀಡಲಾಯಿತು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == <div> * ಅಮೈನೋಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್‌‌ಗಳು * ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ ರೂಪಾಂತರ * ರೂಪಾಂತರದ ನಂತರದ ಮಾರ್ಪಾಡು * ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌‌ ರೂಪಾಂತರ * RNA ತೃತೀಯಕ ರಚನೆ * ರೂಪಾಂತರ (ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ) * ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಜೋಡಿ </div> ==ನೋಡಿ== {{Div col|3}} *[[ಮಾನವನ ಪಚನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] *[[ದುಗ್ಧರಸ ಗ್ರಂಥಿ (Lymph Node)]] *[[ಅಣು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] *[[ವಿಕಾಸವಾದ]] *[[ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಗ್ರಂಥಿ]] *[[ಋತುಚಕ್ರ]] *[[ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] *[[ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ರೋಗಗಳು]] *[[ದುಗ್ಧರಸ ಗ್ರಂಥಿ (Lymph Node)]] *[[ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು]] *[[ಮಾನವರಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು]] *[[ಮಾನವನ ಪಚನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] *[[ಮಾನವನಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ]] *[[ಮಾನವನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] *[[ಮಾನವನ ನರವ್ಯೂಹ]] *[[ಮಾನವನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನಾಂಗ ವ್ಯೂಹ]] *[[ಮಾನವ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] *ರೈಬೋಸೋಮ್‌ *[[:en:Lymphatic system|Lymphatic system]] {{Div col end}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.bio.cmu.edu/Courses/BiochemMols/ribosome/70S.htm 70S ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013041136/http://www.bio.cmu.edu/Courses/BiochemMols/ribosome/70S.htm |date=2007-10-13 }}. [http://www.mdl.com/products/framework/chime/ ಈ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060320002451/http://www.mdl.com/products/framework/chime/ |date=2006-03-20 }}ದಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಕೈಮ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ (ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಅಗತ್ಯ). * [https://web.archive.org/web/20070913214424/http://news.com.com/Lab+computer+simulates+ribosome+in+motion/2100-11395_3-5907401.html ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ] * ಗ್ವೆನ್‌ V. ಚೈಲ್ಡ್ಸ್‌ನ [http://www.cytochemistry.net/Cell-biology/ribosome.htm ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027104335/http://www.cytochemistry.net/Cell-biology/ribosome.htm |date=2006-10-27 }}ನ್ನು [http://cellbio.utmb.edu/cellbio/ribosome.htm ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024162617/http://cellbio.utmb.edu/cellbio/ribosome.htm |date=2007-10-24 }} ನಕಲುಮಾಡಲಾಗಿದೆ * [http://www.proteopedia.org ''ಪ್ರೋಟಿಯೋಪೀಡಿಯಾ'' ] ದಲ್ಲಿನ [http://www.proteopedia.org/wiki/index.php/Ribosome ರೈಬೋಸೋಮ್‌‌] - ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಣಗಳ ಕುರಿತ ಉಚಿತವಾದ, ಸಹಯೋಗದ 3D ವಿಶ್ವಕೋಶ * [http://www.expasy.org/cgi-bin/lists?ribosomp.txt ExPASyಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430181946/http://expasy.org/cgi-bin/lists?ribosomp.txt |date=2011-04-30 }} * [http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/index.html ಮಾಲ್‌ಕ್ಯೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮಂತ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091027143923/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Findex.html |date=2009-10-27 }} [http://home.rcsb.org/ © RCSB ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಡೇಟಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205000027/http://home.rcsb.org/ |date=2007-02-05 }}: ** [http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb10_1.html ರೈಬೋಸೋಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114002238/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb10_1.html |date=2010-11-14 }} ** [http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb81_1.html ದೀರ್ಘೀಕರಣದ ಅಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316083658/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb81_1.html |date=2011-03-16 }} ** [http://www.faqs.org/health/bios/79/George-Palade.html ಪೆಲೇಡ್‌] {{organelles}} {{Ribosome subunits}} {{NCBI-scienceprimer}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರೈಬೋಸೈಮ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂಗಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಕಣಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ ಶಾಸ್ರ]] 5cmh68h2qs415rh0w5k1u4q5ngupm10 0 24476 1375640 1363102 2026-06-22T00:43:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375640 wikitext text/x-wiki {{Discrimination sidebar}} [[File:Racistcampaignposter1.jpg|thumb| 1866ರ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇಧ ನೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]] [[File:DurbanSign1989.jpg|thumb| ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವರ್ಣಬೇಧನೀತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣದಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಚಿಹ್ನೆ(ಗುರುತು)]] [[File:Marcharmenians.jpg|thumb|left| ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಯು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಟರ್ಕಿನ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡಿಗೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 1915ರ ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಎಂಪೈರ್.]] [[File:Alaska Death Trap.jpg|thumb|right| WWIIನ ಜಪಾನೀ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಇಲಿಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದ ಯುಎಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ.]] [[File:ColoredDrinking.jpg|thumb|right|1939ರಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]]ದಲ್ಲಿ "ಬಣ್ಣದ ಜನರಿಗೆ" ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಕುಡಿಯುವ ಕಾರಂಜಿಯಿಂದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕುಡಿಯುವುದು.]] *ವರ್ಣವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಮಾನವ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿರ್ಧಾರಕಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಣಭೇದ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವರ್ಣದ (ಜಾತಿಯ) ಒಂದು ಆನುವಂಶಿಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು '''ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ'''ಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="M-W">{{cite web | url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/racism | title = racism | publisher = Merriam-Webster Online Dictionary | date = 2009-03-16 | accessdate = 2009-03-16 }}</ref> ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಭೇದಭಾವಗಳು (ತಾರತಮ್ಯಗಳು)" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. *ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವರ್ಣದ ಗುಂಪುಗಳು ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಲ್ಪಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಆದ್ಯತಾತ್ಮಕ ಉಪಚಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಗುಂಪುಗಳ ಜನರ ನಡುವಣ ಜೀವ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಾಗ್ಯೂ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಜನಾಂಗದ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಭೇದಭಾವ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅವರ ಶಾರೀರಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೆಷನ್ಸ್‌]]ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ '''ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯ''' ಮತ್ತು '''ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯ''' ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನತೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲವು ಕಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಮುಂಚಿನ ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು, ಮಾನವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಸರಳವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{cite web | url = http://www. thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0006636 | title = Racism | accessdate = 2010-07-23 | last = Frideres | first = J.S. | date = 05/2010 | work = The Canadian Encyclopedia | publisher = Canadian Encyclopedia | quote = Racism was developed and popularized by scientists in the 19th century, as they were regarded as purveyors of truth.}}</ref> *ಹಲವಾರು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತಾಳೆನೋಡುವಿಕೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಜಾತಿಯ ವಿವಾಹದ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸದಂತೆ, ಈ ಜೀವವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | title = Does Race Exist? | journal = Scientific American | date = 12/2003 | first = Michael | last = Bamshad | coauthors = Steve E. Olson| id = | accessdate = 2010-07-27 | quote = If races are defined as genetically discrete groups, no. But researchers can use some genetic information to group individuals into clusters with medical relevance.}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Zanzibar revolution graves2.JPG|thumb|right| ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಡ್ಡಿಯೊ ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಂಡದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಚಳುವಳಿಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಂಜಿಬಾರ್‌ನ ಹಿಂಸೆಯಿಂದಾದ ಅರಬ್ಬರ ಮೃತದೇಹಗಳು<ref name="nyt13jan">[216].</ref> ]] == ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು == *"ವರ್ಣಭೇದನೀತಿ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ವರ್ಣ-ಆಧಾರಿತ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಹಿಂಸೆ, ಅಪ್ರೀತಿ, ತಾರತಮ್ಯ ಅಥವಾ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಶಬ್ದವು ಕೆಲವು ಬದಲಾಗುವ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''ವರ್ಣ ಭೇದನೀತಿ'' ಇದು ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಇದು ಈ ರೀತಿಯ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ''ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಬ್ದಕೋಶ'' ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಣದ ಗುಂಪು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ಆ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಣದ ಗುಂಪು ಅಥವಾ ವರ್ಣದ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಅಥವಾ ನಿಕೃಷ್ಟ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="Minorities, Race, and Genomics">{{cite web |author=marissa mills |url=http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/elsi/minorities.shtml |title=Minorities, Race, and Genomics |publisher=Ornl.gov |date=2007-08-31 |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515144721/http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/elsi/minorities.shtml |url-status=dead }}</ref> *''ಮೆರಿಯಮ್-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಶಬ್ದಕೋಶ'' ವು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಣವು ಮಾನವರ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಣದ ಗುಂಪಿನ ಒಂದು ಆನುವಂಶಿಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ ಅಥವಾ ನಿಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತಹ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ''ಮೆಕ್ವಾರಿ ಶಬ್ದಕೋಶ'' ವು ವರ್ಣಭೇದನೀತಿಯನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿ ಸುತ್ತದೆ: "ಮಾನವ ವರ್ಣಗಳು ಭಿನ್ನವಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಅವರ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಇದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ಣವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಇತರ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ". ತಾರತಮ್ಯದ ಸಂಗತಿಯು ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವ "ವರ್ಣ" ಎಂಬ ವಿಷಯವು "ವರ್ಣ" ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಪೂರ್ವಸೂಚಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. *ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುಎಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನವ ಆನುವಂಶಿಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಮಾನವ ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಚಿತ್ರಣವು ಸೂಚಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದದ ವಿಧಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಆನುವಂಶಿಕ ಆಧಾರ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="Minorities, Race, and Genomics"/> ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು, "ವರ್ಣಭೇದದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು" ಕಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಅಥವಾ ಮಾನವನ ಕೂದಲಿನ [[ಬಣ್ಣ]] ಈ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. *ಮಾನವ ಆನುವಂಶಿಕ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಮೈಯ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣವು ವಿಜ್ಞಾದ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ''ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ'' .<ref name="Minorities, Race, and Genomics"/> ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸ ಲ್ಪಡುವ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ "ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣದಿಂದ-ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ತಾರತಮ್ಯ" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. "ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣದಿಂದ-ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ತಾರತಮ್ಯ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಬದಲಾಗುವ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಡದ ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜೀವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ "ವರ್ಣ"ದ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಡದ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಪ್ಪಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಂಬಂತೆ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name= "Minorities, Race, and Genomics"/> ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು "ತಮ್ಮ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬನ ವರ್ಣವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ" ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಕಾನೂನು == *ಯುಎಸ್ ವರ್ಣಭೇದನೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು "ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯ"ವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಕನ್‌ವೆನ್‌ಷನ್ ಆನ್ ದ ಎಲಿಮಿನೇಷನ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇಷಿಯಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, <blockquote>''"ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನತೆ, ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ, ನಿರ್ಬಂಧತೆ ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದು ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಇತರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಒಂದು ಸಮಾನತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶೂನ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸುಖಾನುಭವ ಅಥವಾ ಶ್ರಮಗಳ ನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.'' ,<ref>[http://www.hri.org/docs/ICERD66.html ಜನಾಂಗೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ಕುರಿತಾದ ಯುಎನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿವೇಶನ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423084838/http://www.hri.org/docs/ICERD66.html |date=2021-04-23 }} ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಾರ್ಚ್ 7, 1966</ref> </blockquote> ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಆಪಾದನೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾಗಶಃ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎರಡರ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ನಡುವಣ ಒಂದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದು ಕೊಂಡಿದೆ.<ref>ಎ.ಮೆಟ್ರೌಕ್ಸ್‌ (1950) " ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಬೈ ಎಕ್ಸ್‌ಫರ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇಸ್" ಇನ್ ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಂಥ್ರೋಪೊಲೊಜಿಸ್ಟ್ 53(1): 142–145)''</ref> *ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನೂನಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ''ವರ್ಣಭೇದ ಗುಂಪು'' ಅಂದರೆ "ಜನರ ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ (ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡತೆ) ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನರ ಗುಂಪಾಗಿದೆ".<ref>{{cite web |url=http: //www.cps.gov.uk/publications/prosecution/rrpbcrbook.html |title=Racist and Religious Crime – CPS Prosecution Policy |publisher=The CPS |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119032241/http://www.cps.gov.uk/publications/prosecution/rrpbcrbook.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Races and skulls.png|left|upright|thumb|ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶೀಯ ವರ್ಣಗಳ ಜೊಸಾಯ ಸಿ. ನಾಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಗ್ಲಿಡ್ಡನ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳು (1857), ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿ ವರ್ಣದ ಜನರನ್ನು ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಚಿಂಪಾಂಜಿಗಳ ನಡುವೆ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿರುವ ದೃಶ್ಯ.]] == ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಾದ == *ಕೆಲವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಆದ್ಯತೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಬಿಳಿಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಮಾದರಿ'' ಗಳಲ್ಲಿ, ಡೇವಿಡ್ ವೆಲ್‌ಮನ್‌ನು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು "ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಅವು, ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ಹೊರತಾಗಿ, ವರ್ಣಭೇದದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಅಧೀನ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಿಳಿಯರು ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Wellman">{{cite book | last = Wellman | first = David T. | title = Portraits of White Racism | publisher = Cambridge University Press | date = 1993 | location = New York, NY | pages = x}}</ref> *ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ನೋಯೆಲ್ ಎ. ಕ್ಯಾಜ್‌ನಾವ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಲೇನ್ ಅಲ್ವಾರೇಜ್ ಮ್ಯಾಡರ್ನ್‌ರು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ". ’ವರ್ಣ’-ಆಧಾರಿತ ಗುಂಪು ಆದ್ಯತೆಯ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ/’ಜಾತಿ’ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಳ ಒಂದು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಸೆಲ್ಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶೆಲ್ಟನ್‌ರು (2003) ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಯಾತನೆಯ ನಡುವಣ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವು ವರ್ಣಭೇದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಅಂದರೆ ವರ್ಣ ಭೇದದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಯುವ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವಯಸ್ಕರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ತಾರತಮ್ಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಭೇದದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಆ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿನಾಶಕರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. *ವರ್ಣಭೇದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಣಭೇದದ ಮತಾಂಧತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇವಲ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ,".<ref name="Cazenave">{{cite book | last = Cazenave | first = Noël A. | coauthors = Darlene Alvarez | title = “Defending the White Race:White Male Faculty Opposition to a White Racism Course” Race and Society 2 | date = 1999 | pages = 25–50}}</ref> *ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಯ್ ಫೀಗಿನ್‌ರು, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಇದು ಒಂದು "ಪೂರ್ಣ ವರ್ಣಭೇದದ ಸಮಾಜ" ಎಂಬ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಾದಿಸು ತ್ತಾರೆ<ref name="Feagin2000">{{cite book | last = Feagin | first = Joe R. | authorlink = Joe Feagin | title = Racist America: Roots, Current Realities, and Future Reparations | publisher = Routledge | date = 2000 | location = New York, NY | page = 26}}</ref> *<blockquote>- :'' "ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ಗಂಡಸು, ಮಹಿಳೆ, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಪೋಲೀಸರ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಶವೀಕೃತ್ಯಗಳು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಮಾಜದಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ. ಇವು ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ ಕ್ರೌ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ದಿನಾಂಕದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.'' ''ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಪೋಲೀಸರ ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ. *ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಬಿಳಿಯರ ತಾರತಮ್ಯದ ಕಾರ್ಯಗಳು. [ಮತ್ತು] ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಬಿಳಿಯರಿಂದ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ"'' <ref>"[http://www-scf.usc.edu/~dtomkins/Assign.html ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ " ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ:ಬೆನಿಗ್ನ್‌ ಆಂಡ್ ವೋಲ್‌ಸಮ್ ಅಥವಾ ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627150402/http://www-scf.usc.edu/~dtomkins/Assign.html |date=2010-06-27 }}"</ref> </blockquote> == ವಿಧಗಳು == === ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯ === *ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯ ಇದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಜನರ ಜೊತೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಣಭೇದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಇದನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತವಾಗಿಲ್ಲದೆಯೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಡೀನ್ ಕರ್ಲಾನ್ ಮತ್ತು ಮರೈನ್ ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಮ್‌ಐಟಿ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರು 2003ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮಟ್ಟದ ತಾರತಮ್ಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕೇವಲ "ಕರಿಯರ ಹೆಸರುಗಳಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ" ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕ ತಾರತಮ್ಯ ನಡೆಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. *ಈ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಾಪಾಸು ಕರೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭವು "ಬಿಳಿಯರ-ಹೆಸರುಗಳಂತೆ ಕಂಡು ಬರುವ" ಜನರಿಗಿಂತ 50% ಕಡಿಮೆ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ವಿನಾಶವನ್ನು ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗಲೂ ಕೂಡ ಇದು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/news/washington/2009-04-22-scotus-firefighters_N.htm?loc=interstitialskip |newspaper=[[USA Today]] |title=Court tackles racial bias in work promotions |first=Joan |last=Biskupic |authorlink=Joan Biskupic |date=April 22, 2009 |accessdate=May 22, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://academic.udayton.edu/race/04needs/education03.htm |title=The Struggle for Access in Law School Admissions |publisher=Academic.udayton.edu |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121201418/http://academic.udayton.edu/race/04needs/education03.htm |url-status=dead }}</ref> * ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನ ತಾರತಮ್ಯದ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ ಜಿಮ್ ಕ್ರೌ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೆರುಬಿಟ್ಟ ಅಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಎಂಬಂತೆ ಅವಲೋಕಿಸಿದರು.<ref>ಸೆಂದಿಲ್ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಾಥನ್ ಮತ್ತು ಮೆರಿಯಾನ್ ಬರ್ಟಂಡ್(2003). "[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=428367 ಆರ್ ಎಮಿಲಿ ಆಂಡ್ ಗ್ರೇಗ್ ಮೋರ್ ಎಂಪ್ಲಾಯೆಬಲ್ ಲಕೀಷಾ ಆಂಡ್ ಜಮಾಲ್ ? ][http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=428367 ಎ ಫಿಲ್ಡ್ ಎಕ್ಸಿಪಿರಿಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಲೇಬರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇನ್"]", NBER ವರ್ಕಿಂಗ್ ಪೇಪರ್ ನಂ.9873, ಜುಲೈ, 2003).</ref> === ಸಾಂಸ್ಥಿಕ === *ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು (ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ, ರಾಜ್ಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾತ್ಮಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌ಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲಂತಹ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಟೋಕ್‌ಲೇ ಕಾರ್ಮಿಕೆಲ್‌ನು 1960ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ''ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಅವನು ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು "ಜನರ ಬಣ್ಣ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಚಿತ ವೈಫಲ್ಯ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದನು.<ref> *ರಿಚರ್ಡ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ರೇಸ್{{PDFlink|Critics have replied that Carmichael's definition glosses over individual responsibility and leaves no room to question whether the members of a group are failing or not meeting standards due not to discrimination but due to their own dysfunctional behaviour and bad choices. [http://www.shef.ac.uk/socstudies/Shop/race_article.pdf Analysing ethnic education policy-making in England and Wales]|47.2&nbsp;KB}}, ''ಶೆಫಿಲ್ಡ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಇನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್'' , ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಶೆಫಿಲ್ಡ್, ಪುಟ.12. 2006 ಜೂನ್ 25ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> *ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]],[[ಭಾಷೆ]], [[ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಭವನೀಯತೆಗಳ ನಾಶಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೌಲಾನಾ ಕರೆಂಗಾನು ವಾದಿಸಿದನು ಮತ್ತು "ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಪುನರುಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳ ಗೊಂಡ ಮಾನವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಅಸಮಂಜಸವಾದ ವಿನಾಶ, ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಏಕರೀತೀಯ ವರ್ತನೆಗಳ ಜೊತೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರರ ಜೊತೆಗಿನ ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನಕಾಲ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರ ನಡುವಣ ನಿಜವಾದ [[ಮಾನವ]] ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದು" ಮುಂತಾದವುಗಳು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Ethics on Reparations">{{cite web|url= http://www. africawithin. com/ karenga/ethics.htm|publisher="[[Ron Karenga]]"|title="Effects on Africa"}}</ref> === ಆರ್ಥಿಕ === *ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯು ತಾರತಮ್ಯದ ಒಂದು ವಿಧ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದು ಗತಕಾಲದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ತಯಾರಿಗಳ ವಿಧಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ನಡುವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮೇಲಿನ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವರ್ಣ Yಯ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯು, ಜನಾಂಗ Yಯ ಅವಳ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಕೀಳುಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ (ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ) ಅವಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ). *ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞರಿಂದ ಒಂದು ಊಹಾಸಿದ್ಧಾಂತವು ಏನೆಂದರೆ ಒಂದು [[ಬಂಡವಾಳ]]ಶಾಹಿ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯು ತಾರತಮ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತಾರತಮ್ಯವು ಕಂಪನಿಯ ಒಡೆಯನ ಮೇಲೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು-ಬಯಸುವ ಒಡೆಯನು ತಾರತಮ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೌಕರರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಈ ಊಹಾಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿದೆ. *ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಊಹಾಸಿದ್ಧಾಂತವು ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]] ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ದೂರವಿಡಬಹುದು. ಇದು ಹಲವಾರು ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಲ್ಪಡಬಹುದು. ಒಂದು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಕಂಪನಿಯು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅದು "ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ"ಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬದಲಾದಂತೆ ಅದು ವರ್ಣಭೇದ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನು|ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ "ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು" ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. * ಬಿಳಿಯರು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ವರ್ಣದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಡುವಣ ಸಂವಹನಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳ ತಾರತಮ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೊರತೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. *ಇದು ಮೂಲಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈಭವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವಾಗಿದೆ. ಇದು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಇತರರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಯ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಅದು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.(ಬರ್ಟೊನ್ 2009:1) === ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೇಳಿಕೆಗಳು === *1950ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]]ವು ''ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ'' ಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿತು - ಆಶ್ಲೆ ಮೊಂಟಾಗು, ಕ್ಲೌಡ್ ಲೇವಿ-ಸ್ಟ್ರೌಸ್, ಗುನ್ನಾರ್ ಮಿರ್ಡಾಲ್, ಜೂಲಿಯನ್ ಹಕ್ಸ್ಲೇ, ಇತ್ಯಾದಿ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು - "''ವರ್ಣ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ತೆಗಳಿತು. ಅದು ಹೊಲೋಕಾಸ್ಟ್ (ಜರ್ಮನ್ ನಾಜಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂ ಜನಾಂಗದವರ ಸಮೂಹ ಹತ್ಯೆ)ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. *ಇದು "ವರ್ಣಭೇದ ಪ್ರಶ್ನೆ"ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಿಜಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೋದಯದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ನೈತಿಕವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೆಗಳುವುದು ಈ ಎರಡೂ ಗುರಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎಂಬುದು ಇದರ ಭಾವನೆಯಾಗಿತ್ತು. *''ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ'' ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿರ್ಡಾಲ್‌ನ ''An American Dilemma: The Negro Problem and Modern Democracy'' (1944) ಹೇಳಿಕೆಗಳು "ಬ್ರೌನ್ ವಿ. ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಷನ್ ಆಫ್ ಟೊಪೆಕಾ"ದಲ್ಲಿ 1954ರ ಯು.ಎಸ್. ಸುಪ್ರಿಮ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು.<ref name="Prins">[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=30431&amp; URL_DO=DO_TOPIC&amp; URL_SECTION=201.html "ಟುವಾರ್ಡ್ ಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಿದೌಟ್ ಇವಿಲ್: ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಮೆಟ್ರೌಕ್ಸ್ ಆಸ್ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಆಂಥ್ರೊಪಾಲೊಜಿಸ್ಟ್ (1946–1962)"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}- ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಇ.ಎಲ್.ಪ್ರಿನ್ಸ್{{en icon}}</ref> *[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್]] ಇದು 1966ರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ''ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ತಾರತಮ್ಯದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಭೆ'' ಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ: <blockquote>''... ಜಾತಿ, ವರ್ಣ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನತೆ, ಬಹಿಷ್ಕರಣ, ನಿರ್ಬಂಧತೆ ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಪುರಸ್ಕಾರ, ಆನಂದಾನುಭವ ಅಥವಾ ಶ್ರಮವನ್ನು ಶೂನ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಸಮಾನತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ದೆ.''. (ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ತಾರತಮ್ಯದ ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 1)<ref>[http://www.ohchr.org/english/law/cerd.htm ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಕನ್ವೆಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726053246/http://www.ohchr.org/english/law/cerd.htm |date=2011-07-26 }}, ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಆನ್ ದಿ ಎಲಿಮಿನೇಷನ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇಶಿಯಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್'' , 1966</ref> </blockquote>2001ರಲ್ಲಿ, [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು, ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ: "ಶಾಸನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 21 ಇದು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾತಿ, ವರ್ಣ, ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೂಲ, ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಭಾಷೆ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ನಂಬಿಕೆ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವ, ಆಸ್ತಿ, ಅಂಗವಿಕಲತೆ, ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.lbr.nl/internationaal/charter%20uk.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-27 |archive-date=2012-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112114651/http://www.lbr.nl/internationaal/charter%20uk.html |url-status=dead }}</ref> == ಸಿದ್ಧಾಂತ == *ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ, ವರ್ಣಭೇದನೀತಿ 19ನೇಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ "ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ"ಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮಾನವ ಕುಲದ ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>ಪಿಯರೇ-ಆಂಡ್ರೆ ಟಾಗ್ಯೂಫ್, ''La force du préjugé'' , 1987 {{fr icon}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತೀರಾ ಮುಜುಗರಕ್ಕೀಡಾದವು. ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಂಕಿಅಂಶ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. * ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರರಾದ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದ ವಿರುದ್ಧ ಇತರೆ ವರ್ಣಗಳು, ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಂಪುನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಖಚಿತವಾದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಧೋರಣೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಜನಾಂಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಜನಾಂಗದ ಜನ ತಂತಾನೇ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಡ್ಯುಬೊಯ್ಸ್‌ರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಾವು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಭೇದ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಇದು ಜನಾಂಗವಲ್ಲ. * ಆದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು:"..ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]], ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳು, ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮ]], ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಬೇಕು"<ref>{{Cite web |url=http://teachingamericanhistory.org/library/index.asp?document=1119 |title=ದಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಆಫ್ ರೇಸಸ್-W.E.B. ಡ್ಯೂಬೊಯಿಸ್, 1897 (p. 21) |access-date=2010-08-27 |archive-date=2013-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329004824/http://teachingamericanhistory.org/library/index.asp?document=1119 |url-status=dead }}</ref> ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು "ಜನಾಂಗ"ದ ಮೇಲೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂವಾದವನ್ನು ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು "ಯೋಗ್ಯವಾದವುಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ" ನವೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಆಕಾರ ನೀಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ವರ್ಣ ಕೇವಲ ಮಾನವ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ದೇಶದ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>ದಿ ಐಡಿಯಾ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸುಪಿರಿಯಾರಿಟಿ ಇನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯುರೋಪ್, 1880–1918, ಮಾರಿಯಸ್ ಟುರ್ಡಾ, ISBN 0-7734-6180-9 ISBN 978-0-7734-6180-2, 2005</ref> *ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಜನಾಂಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಭೌತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅವಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಅಥವಾ ಭಾಷೆ ಕೂಡ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವರ್ಣದ ಶುದ್ಧತೆಯ ಧೋರಣೆ ಚೆಲುವಿನಂತೆ ಹೊರಗಣ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಬಹುದು. ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಣಧರ್ಮಗಳ ಧೋರಣೆಯು ಜಾಂಗೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾದ ಭೂಗೋಳ ಹಂಚಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ರಾಷ್ತ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ನಾಡಿಸಿಜಂ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ವರ್ಗನಾಮ "ಜರ್ನಾನಿಕ್" ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ. *ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಥ್ನೊಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಇತರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಕೆಳದರ್ಜೆಯವು ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ರೂಪು ಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಪ್ರಯಾಯದ ಮೇಲಿನ ಈ ಪ್ರಾಧ್ಯಾನ್ಯವು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಆಧುನಿಕ ಮುಖ್ಯ ವಾಹಿನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ: " ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ‘ಜನಾಂಗಗಳು’ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ವರ್ಗದೊಳಗಡೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ ''ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ'' : ಯಾರಾದರೂ ರೇಶಿಯಲೈಜ್ಡ್ ಆದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅವರ ದೈಹಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಭೇದಗಳಿಗಾಗಿ".<ref>ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅನಾಲೆಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಡಿ ಆನ್ ರೇಸಿಸ್ಟ್ ವಯಲೆನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕ್ರೈಮ್, RAXEN ಫೊಕಲ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಫಾರ್ ಇಟಾಲಿ- ಅನ್ನಾಮಾರಿಯಾ ರಿವೇರಾ [http://fra.europa.eu/fra/material/pub/RAXEN/4/RV/CS-RV-NR-IT.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216225620/http://fra.europa.eu/fra/material/pub/RAXEN/4/RV/CS-RV-NR-IT.pdf |date=2008-12-16 }}</ref> *ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಉರಿಯುವ ವಿವಾದಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತದೆ, ಈಗಲೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಡೇವಿಡ್ ಸಿ.ರೊವ್ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ " ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಿನ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಿಣಿತಿ ಇಲ್ಲದವರು ಮಾನವ ಬಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಮರಳುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಜನಾಂಗದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ".<ref>ಡೆವಿಡ್ ಸಿ. ರೋವ್ ಇನ್ ಹೆರೆಡಿಟಿ 87 (2001) 254–255: ದಿ ಎಂಪರರ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಥ್ಸ್: ಬಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಥಿಯರಿಸ್ ಆಫ್ ರೇಸ್ ಆಟ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಮಿಲೇನಿಯಮ್. ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಜೊಸೆಫ್ ಎಲ್.ಗ್ರೇವ್ಸ್ ಜ್ಯೂ.ರುತ್‌ಗರ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ. 2001, ISBN 0-8135-2847-X) [http://www.nature.com/hdy/journal/v87/n2/pdf/6889531a.pdf]</ref> *ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದವರೆಗೂ ಈ ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿ ದೈಹಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಜನಾಂಗೀಯ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜನಾಂಗೀಯ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ತರುವಾಯ ಜನಾಂಗ ಕಾರಣ, ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಹುಟ್ಟು ತಾರತಮ್ಯ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದು, ನವೆಂಬರ್ 20, 1963ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು ಅಂಗೀಕ ರಿಸಿತು (ಪರಿಚ್ಛೇಧ I). ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯ, ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ಣಭೇದ, ದ್ವೇಷದ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ( ಪ್ರೊಗ್ರೊಮ್ಸ್, ಜನಾಂಗ ಹತ್ಯೆಗಳು, ಜನಾಂಗೀಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳಂತಹ )ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. *ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಠ ಏಕ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿದಿನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿನೋದ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಣ ಹೆಚ್ಚು, ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ, ನಿಂದಿಸಲು ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಧನ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ''ಜನಾಂಗ ಪ್ರಲೋಭನೆ'' ಯನ್ನು ಓಟು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ರೂಢಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ತಿರುಗುಮುರುಗಾದ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವರ್ಣಭೇದನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಗತಿವಿರೋಧಿ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತುಳಿಯುವಿಕೆಯ ನಿರಂಕುಶತ್ವದಿಂದ ಹರಡಬಹದು. ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಬ್ರುಕ್ನರ್ "''ಯುಎನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವರ್ಣಭೇದನೀತಿಯು ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದ್ದು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ'' " ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.signandsight.com/features/1710.html ] ಬಾಯ್‌ಕಾಟ್ ಡರ್ಬನ್ II- ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್ ಬ್ರೂಕ್ನರ್, 16/06/2008</ref> == ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ == *ನೆಪೊಲಿಯಾನಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ, ಯುರೋಪಿಗೆ ಹೊಸ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ" ಎದುರಾಯಿತು, ಇದು ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯುರೋಪಿನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, 1648ರ ಪೀಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗಳ ''ಲೆವೀ ಎನ್‌ ಮಾಸ್ಸೆ'' ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿತು, ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎನ್ಶಿಯನ್ ರಜೀಮ್ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೈನ್ಯಭರ್ತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. *''ಎನ್ಶಿಯನ್ ರಜೀಮ್'' ಯುರೊಪಿನ ರಾಜನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು (1792–1802) ಮತ್ತು ನಂತರ ನೆಪೊಲಿಯಾನಿಕ್ ವಿಜಯಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇಶ-ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ವಾದವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲಿಯಾ ಒಪ್ಪಂದವು ಯುರೋಪನ್ನು ಅನೇಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು ([[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], ಹೊಲೀ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್]], ಇತ್ಯಾದಿ.), ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ರಾಜರ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧಗಳಾದವು( ಜರ್ಮನ್ನಿನ ''ಕವಿನೆಟ್ಸ್‌ಕ್ರಿಗೆ'' ). *ಆಧುನಿಕ ದೇಶ-ರಾಜ್ಯಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದಂತಹುದು, ಮೊದಲು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಗಳು ಸ್ಪೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು(1808–೧೮೧೩-ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಯುದ್ಧವೆಂದು ಹೆರಾಯಿತು). 1815 ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಯೆನ್ನಾದ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ"ಯು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1848ರ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು,, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣವು 1871ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕೊ-ಪ್ರುಶಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ದಿಂದಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ಏಕೀಕರಣವುಂಟಾಯಿತು. *ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], "ಸಿಕ್ ಮನ್ ಆಫ್ ಎಂಪೈರ್"ಗಳಿಗೆ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳು ಎದುರಾದವು, ಇವು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು, [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೇ ಪ್ರಪಂಚ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಅನೇಕ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತರ" ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಕನ್‌ಗಳ ದೇಶ-ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>ಇದರಲ್ಲಿ " ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು" ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಲ್ಲಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕುರಿತಾದ ಬರಹ ಇದೆ. ಈ ಕಾಲಾವಧಿ ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಇತರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಳು: ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗೆಲ್ನರ್- ''ನೇಷನ್ ಆಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಾಲಿಸಮ್'' (1983); ಎರಿಕ್ ಹಾಬ್ಸ್‌ಬಾವ್ಮ್‌‌‍-''ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್: ಯುರೋಫ್ 1789–1848 (1962)'' , ''ನೇಷನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಾಲಿಸಮ್ ಸಿನ್ಸ್ 1780: ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್, ಮಿಥ್, ರಿಯಾಲಿಟಿ''(1990); ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಆಂಡರ್ಸನ್, ಇಮ್ಯಾಜಿನ್ಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿಸ್ (1991); ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಟಿಲ್ಲಿ, ''ಕೊಎರ್ಷನ್, ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಂಡ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ - ಎ.ಡಿ 990–1992'' ; ಆಂಥೊನಿ ಡಿ.ಸ್ಮಿಥ್, ಥಿಯರಿಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಮ್ (1971) ಮುಂತಾದವು.</ref> *ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು, ದೇಶದ ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪರವಾಗಿತ್ತು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದ ಆಧುನಿಕ ದೇಶ-ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಇದರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಭಾವವೆಂದರೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನಾಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳ ಚಳುವಳಿ, ಇದು ಜರ್ಮನ್ ದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ (1808) ಜೋಹಾನ್ ಹೆರ್ಡರ್ (1744–1803), ಜೋಹಾನ್ ಫಿಟೆ (1762–1814) ಇವರುಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಹೆಗೆಲ್ (1770–1831) ಅಥವಾ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ, ಜೂಲ್ಸ್ ಮಿಶಲೆಟ್(1798–1874) ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರೆನನ್‌ನಿಂದ (1823–1892) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು. *ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರೆನನ್‌ರು ದೇಶವನ್ನು ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅದು ವೋಕ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಾಳುವ ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ("ದೇಶವು ಒಂದು ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಜಾಶಾಸನ", 1882) ಅಥವಾ ಜಾನ್ ಸ್ಟೌರ್ಟ್ ಮಿಲ್‌ರ (1806–1873) ಮೇಲೂ ಕೂಡ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು.[60]<ref>ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್, ''ಕನ್ಸಿಡರೇಷನ್ಸ್ ಆನ್ ರಿಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್‌‍ '' , 1861</ref> ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಗಳ ಸಂವಾದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಹಾಗೆಯೇ "ಭೂಖಂಡದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿವಾದಿ" (ಹನ್ನಾಹ್ ಅರೆಂಡ್ಟ್, 1951[61]) ಸಂವಾದಗಳ ಜೊತೆಗೂ ಕೂಡ ಸಂಯೋಜನೆ ಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ಯಾನ್-ಜರ್ಮನಿಸಮ್ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ಜರ್ಮನ್ ವೋಕ್‌ನ ವರ್ಣದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಆಧಾರಸೂತ್ರವಾಗಿಸಿತು. ಪ್ಯಾನ್-ಜರ್ಮನ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ (ಆಲ್ಡೆಷರ್ ವರ್ಬ್ಯಾಂಡ್), ಇದು 1891ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. * ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿತ್ವ, "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸುರಕ್ಷೆ"ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜ್ಯೂಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಅಂತರ್‌ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಘಟನೆಯ ಹರಿವು ಯಾವುದೆಂದರೆ, ವೋಕಿಷ್ ಚಳುವಳಿ, ಇದೂ ಕೂಡ ಜರ್ಮನಿಯ ಜನಾಂಗೀ ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಂವಾದದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾಗಿದೆ, ಇದೂ ಕೂಡ ಆಧುನಿಕ ಯಹೂದ್ಯ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜನಗೊಂಡಿದೆ. ವೋಕಿಷ್ ಚಳುವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತುಲೆ ಸಮಾಜದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, 1918ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯುನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಇವರುಗಳು NSDAP ನಾಜಿ ಪಕ್ಷದ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಯಾನ್-ಜರ್ಮನಿಸಮ್ ಇದು 1920ರ -1930ರ ದಶಕದ ಅಂತರ ಕದನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.[62]<ref name="Arendt"/> *ಈ ಘಟನೆಯ ಹರಿವುಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿವಾದಿಗಳ ಸಂವಾದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ "ಮಾಸ್ಟರ್ ವರ್ಣ" (ಪ್ರಧಾನವಾದ ವರ್ಣ) (ಅನೇಕ ವೇಳೆ "ಆರ್ಯನ್ ವರ್ಣ" ಅಥವಾ "ನೊರ್ಡಿಕ್ ವರ್ಣ") ಜೀವವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಷಯದ ಜೊತೆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು . ಅವರು "ವರ್ಣಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನಗೊಂಡರು, ಇದು ಮುಂಚಿನ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಂವಾದಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದು ಅಮೂಲಾಗ್ರ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಒಂದು "ವರ್ಣದ ಹೋರಾಟ"ದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. *ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಸೀಮೆಗಳು ಈ ರಿತಿಯಾಗಿ ದೋಷಾರೋಪ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು (ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರ್ಥ) ಅವರುಗಳು ನಂಬಿದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ನಿರ್ದೋಷತೆ"ಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಏಕಪ್ರಕಾರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತಹ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಂವಾದಗಳು ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ಯಾನ್-ಜರ್ಮನಿಸಮ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಗಣರಾಜ್ಯದ, ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಿಂದ ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯವರೆಗಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ತುಂಬಾ ದೂರದ-ಹಕ್ಕಿನ ಚಳುವಳಿಗಳ ಒಂದು ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಈ ಚಳುವಳಿಯು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೇಫಸ್ ಅಫೇರ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರ-ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ಸೈನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಡ್ರೇಫಸ್‌ನ ದೇಶದ್ರೋಹದ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ದೇಶವು ತನ್ನನ್ನು ಎರಡು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಧ್ರುವೀಕರಿಸಿತು, ಒಂದು ಗುಂಪು ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಡ್ರೇಫಸ್‌ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಜೆ’ಅಕ್ಯೂಸ್ ಅನ್ನು ಬರೆದ ಎಮಿಲೆ ಜೋಲಾನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಕವಿ ಮೌರಿಸ್ ಬೇರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.[63] *ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಕ್ಷನ್ ಫ್ರಾನ್ಸೈಸ್ ಚಳುವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌರಾಸ್‌ನು (1868–1952) "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟರು, ಜ್ಯೂ ಜನಾಂಗೀಯರು, ಫ್ರೇಮ್ಯಾಸನ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರು ಈ ನಾಲ್ಕು ಬೆಂಬಲಿಗ ರಾಜ್ಯ"ಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಫ್ರಾನ್ಸ್-ವಿರೋಧಿ" ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿಸಿದನು (ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ ಅವನ ನಿಖರವಾದ ಶಬ್ದವು ನಿಕೃಷ್ಟವಾದ ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಆಗಿದೆ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲ ಮೂರು ಜನಾಂಗಗಳು "ಆಂತರಿಕ ವಿದೇಶಿಯರಾಗಿದ್ದರು," ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರ ಜನಾಂಗೀಯ ಏಕತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದರು. == ಜನಾಂಗೀಯ ಹೋರಾಟಗಳು == *ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದಿರುವ ಅನೇಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆ ಪದದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ. ಅನೇಕರು "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ"(ರೇಸಿಜಮ್) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳಾದ, ಅನ್ಯದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಲ್ಪಿತ ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಅನ್ಯದ್ವೇಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿನ ದೇಶ ಸಂಬಂಧಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. *ಜನಾಂಗೀಯ- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಪ್ರಬಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ತುರ್ಕರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರು). ವರ್ಣದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಹೋರಾಟಗಲಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ವರ್ಣದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಅಧಾರದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು "ಇತರೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಇತರೆ" ಎಂಬುದನ್ನು "ಕೆಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ" ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), "ಮೆಲ್ದರ್ಜೆ" ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಗಡಿ, ಮಾನವ ಚರಾಸ್ತಿ, ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರಾಸ್ಥಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಠೋರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ಕಡಿಮೆ ಸದಾಚಾರ ಅಥವಾ ನೈತಿಕತೆಯ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಾದ ಡೇನಿಯಲ್ ರಿಚರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಂಟಿಯಾಕ್‌ನ ರೆಬೆಲಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ "ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು "ಇಂಡಿಯನ್"‌ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಯೂರೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಜನರನ್ನು "ಬಿಳಿಯ"ರೆಂದು, ಮತ್ತು ಈ ಎರಡೂ ಗುಂಪಿನವರು ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಬೇಕೆಂಬ ದ್ವಂದ್ವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು" ಸೂಚಿಸಿತು. (ರಿಚರ್, ಫೇಸಿಂಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಂ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಪು. 208) ಬಾಸಿಲ್ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್ ತನ್ನ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, [65], ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ— ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1800ರಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. *"ಸಮ-ಅವಕಾಶದ ಉದ್ಯೋಗಿ" ಎಂಬ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಆಫ್ರಿಕಾದ "ಶುಭು ಜನರು" ಎಂಬುದೊಂದು ಮಾತ್ರ ಹಿನ್ನೆಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ನಂತರ "ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಎಂಬ" ವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ’ತ್ರಿಕೋನ ವ್ಯಾಪಾರ’ವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಹೊಸ ಜನರು, ಸಾಧ್ಯಂತ ಗುಲಾಮರು, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದಾಡಿದರು ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ದುರ್ಬಲರಾದರು ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವೇಗವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. *"ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ"ಯ ಮೇಲಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇವೆರಡರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವರ್ಣ(ಜಾತಿ)ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನರ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು(''ಎರಿಕ್ ವೂಲ್ಫ್‌ನ ಯೂರೋಪ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ ವಿತೌಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಜುಆನ್ ಜಿನೀಸ್ ಡಿ ಸೆಪಲ್ವೆಡ ಹೀಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ, 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲಡೋಲಿಡ್ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]] ಯಾವತ್ತೂ ಗುಲಾಮರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ''ನಿರ್ಧಿಷ್ಟತೆ''ಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. *ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಲಾಮರು. ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಪ್ರಬಲ ವಸಾಹತು ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಜಪಾನಿಯರು ಅದನ್ನು 19-20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಏಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಟರು ತಾವು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವರ್ಣೀಯವಾಗಿ ಸಹ ಪಕ್ಷಪಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದೇವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾದ ಭಿನ್ನತೆ == *ಓವನ್ ಅಲಿಕ್ ಷಾಹದಾ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ, "ಇತಿಹಾಸದಿಂದಲೂ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿಯು ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನೂ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ".<ref name="Shahadah">[http://www.africanholocaust.net/news_ah/agencyandafrica.htm ದಿ ರಿಮೂವಲ್ ಆಫ್ ಎಜೆನ್ಸಿ ಫ್ರಾಮ್ ಆಫ್ರಿಕಾ]- ಒವೆನ್ 'ಅಲಿಕ್ ಶಹಾದಾ</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡಿನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ-"ನೀಗ್ರೋ ಗಳು ಬಿಳಿಯರಿಗಿಂತ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕೀಳು ಮಟ್ಟದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಎಂದೂ ನಾಗರಿಕ ದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನೀಗ್ರೋ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಕೌಶಲ್ಯದ ತಯಾರಿಕೆ ಯಾಗಲೀ, ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ".<ref name="EricMorton">[http://www.africanphilosophy.com/vol1.1/morton.html ರೇಸ್ ಆಂಡ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827004736/http://www.africanphilosophy.com/vol1.1/morton.html |date=2009-08-27 }}- ಎರಿಕ್ ಮೊರ್ಟಾನ್</ref> *ಜರ್ಮನಿಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಇಮ್ಯಾನುಲ್ ಕ್ಯಾಂಟ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ," ಹಳದಿ ಭಾರತೀಯರು ಅಲ್ಪ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನೀಗ್ರೋಗಳು ಇನ್ನೂ ತುಂಬಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಒಂದು ಭಾಗವಿದೆ".<ref name="autogenerated1">[ರೇಸ್ ಆಂಡ್ ರೇಸಿಸಮ್ ( O.R.P.) (ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ರೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಇನ್ ಫಿಲಾಸಫಿ) (ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್)]- ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಲ್</ref> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾರ್ಜ್ ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಫೆಡ್ರಿಕ್ ಹೆಗೆಲ್, " ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಗವಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, "ಕರಿಯರಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅರಿವಿಲ್ಲ, ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವು ಅವರಲ್ಲಿಯೇ ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. *ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ, ಬೇದಭಾವವಿಲ್ಲದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜನತೆಯು ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನತೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಇತ್ತು." (''ಆನ್ ಬ್ಲಾಕ್‍ನೆಸ್ ವಿಥೌಟ್ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್:ಎಸ್ಸೇಸ್ ಆನ್ ದಿ ಇಮೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಇನ್ ಜರ್ಮನಿ'' ಬೋಸ್ಟನ್: ಸಿ.ಡಬ್ಲೂ. ಹಾಲ್, 1982, ಪಿ.94). ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯವರು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುದಕ್ಕೆ 30 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಮೊದಲು ಆಟೋ ವಿನಿಂಜರ್, "ನೀಗ್ರೋಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅವರ ತತ್ವಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರ ವಿಮೋಚನೆಯು ಒಂದು ದುಡುಕಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ"(''ಸೆಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್'' , ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಜಿ.ಪಿ. ಪುಟ್ನಮ್, 1906, ಪಿ.302). *ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಆಸ್ವಲ್ಡ್ ಸ್ಪೆಂಗ್ಲರ್, ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ. ''ದಿ ಅವರ್ ಆಫ್ ಡಿಸಿಶನ್‍ನ'' ಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆಂಗ್ಲರ್," ಏನೂ ಇಲ್ಲದವರ, ಸಂತಸದಾಯಕವಾದ ಮುಕ್ತಾಯ', ಶವದ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೀಗ್ರೋ ಕುಣಿತ ಇವರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ(''ದಿ ಅವರ್ ಆಫ್ ಡಿಸಿಶನ್'' , ಪಿಪಿ. 227-228). ನಾಜಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬೃಹತ್ ನಾಗರೀಕತೆಗಳಾದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳ ಹಿಂದಿರುವ "ಆರ್ಯ"ನ್ನರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕಾಲೇಜಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="autogenerated1"/> == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭಿನ್ನತೆ == *ವರ್ಣ(ಜನಾಂಗ)ದ ಬಗೆಗಿನ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ'' ಎನ್ನುವ ಪದವು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸು ವುವವರನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿದೆ.ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರು ಒಂದೇ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬ ಚರ್ಚಿನ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮೇಲೆ ಬರಬೇಕಿತ್ತು. *ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಹೇರಿ ಅವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನೇರವಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, 1864ರಲ್ಲಿ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ "ಸರ್ವೈವಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಟ್ಟೆಸ್ಟ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಇದ್ದು, 1940ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸೋಷಿಯಲ್ ಡಾರ್ವಿನಿಸಮ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]] ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ''ದಿ ಡೀಸೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್'' (1871) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವರು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕುಲದವರು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಆತ ಮಾನವರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗದ ಜನರ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಯುರೋಪಿನ ನಾಗರೀಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ತಿಕ್ಕಾಟದಲ್ಲಿರುವ ’ಕೆಳಹಂತದ ಅನಾಗರೀಕತೆ’ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.<ref name="dom">{{cite web |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F937.1&viewtype=text&pageseq=245 |title=The descent of man, and selection in relation to sex |accessdate=2007-12-02 |author=Charles Darwin |authorlink=Charles Darwin|year=1871 |publisher=John Murray}}</ref><ref>{{Cite book |last=Desmond |first=Adrian | last2 = Moore | first2 = James | author2-link =James Moore (biographer) |year=1991 |title=Darwin | publication-place = London |publisher=Michael Joseph, Penguin Group |isbn=0-7181-3430-3 |oclc=185764721 }} pp. 28, 147, 580.</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು "ಕುಲ ಭ್ರಷ್ಟತೆ " ಮತ್ತು "ರಕ್ತದ ಅನುವಂಶಿಕತೆ"ಯ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವಜ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ನೇರವಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಡಾರ್ವಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸುಸಂತಾನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸಮ್ಮಿಲವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು. * ಅವು ಭೌತ ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾನವ ಮಾಪನ, ಕಪಾಲ ಮಾಪನ, ಕಪಾಲಾಧ್ಯಯನ, ದೈಹಿಕ ಚಹರೆಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತರ್ಕವನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯವಾದದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ವಿಚಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ{/0} ಶಾಲೆ ({1}ಫ್ರಾಂಜ್ ಬೋವಾಸ್{/1}, ಮುಂತಾದವು.), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ {2}ಸೋಶಿಯಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ತ್ರೋಪಾಲಜಿ{/2} ({3}ಬ್ರೋನಿಷಾ ಮೇಲಿನೊವ್ಸ್ಕಿ/3}, {4}ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ರೇಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್-ಬ್ರೌನ್{/4}, ಮುಂತಾದವು.), ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ {5}ಎಥ್ನಾಲಜಿ{/5} ({6}ಕ್ಲಾಡೆ ಲೇವಿ-ಸ್ಟ್ರಾಸ್{/6}, ಮುಂತಾದವು.), ಮತ್ತು {7}ನಿಯೋ-ಡಾರ್ವೀನಿಯನ್ ಸಿಂಥಸಿಸ್{/7}{/3} ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಂತ್ರಪೋಮೆಟ್ರಿ, ಮನುಷ್ಯರ ಹೊರಚಹರೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. *ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಯೋ-ಡಾರ್ವೀನಿಯನ್ ಸಿಂಥಸಿಸ್, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 1960ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು {0}ಜೀನ್-ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಕಾಸದ ಚಿಂತನೆ{/0}ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು "ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ" ಪೊಳ್ಳುತನದ ಕುರಿತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದಾಖಲೆ ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಅನುವಂಶೀಯತೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ {0}ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ{/0}ಯ ಗೊಂದಲಗಳು {1}ಅನುವಂಶಿಯತೆ{/1}ಯನ್ನೂ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಬೇಧ ನೀತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು. == ಅನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಜನನ ಶಾಸ್ತ್ರ == *ಸುಜನನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು 1869ರಲ್ಲಿ ''ಡಿಜನರೇಷನ್'' ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ [[ಗಾಲ್ಟನ್, ಸರ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಗಾಲ್ಟನ್]](1822-1911) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ. ಮಾನವರಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಆನುವಂಶಿಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಆಂಥ್ರೊಪೊಮೆಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬರಹಗಾರ ಇಮೈಲ್ ಝೋಲ (1840-1902) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತ 1871ರಲ್ಲಿ ''ಲೆಸ್ ರೌಗನ್-ಮ್ಯಾಕ್ವರ್ಟ್ಸ್ '' ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತು-ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತಂದನು. *ಅದರಲ್ಲಿ ಅನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ರಾಜಕೀಯ(''ಸನ್ ಎಕ್ಸಲೆಂಸ್ ಯೂಜನ್ ರಾಗನ್'' ) ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ(''ಲೆ ಡಾಕ್ಚರ್ ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್)'' ಹಾಗೂ ಕೆಳಸ್ಥರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟಕ್ಕೆ(''L'Assommoir'' ), ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗೆ( ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ನರಹಂತಕರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಝೋಲ ವಿವರಿಸಿದ. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಜಿಗಳು ಪ್ರಬಲರಾದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಲು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಜಾತಿ(ವರ್ಣ)ಗಳಿರುವುದನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಾಡಿದರು. *ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವರೆಗೂ ಅಲ್ಪಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>[[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೊ]], ''ದಿ ರೇಸ್ ಕ್ವಶ್ಚನ್'' , 1950</ref> 1950ರ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಹೇಳಿಕೆ, ದಿ ರೇಸ್ ಕ್ವೆಷನ್ ಪ್ರಕಾರ 1930ರ ಮದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತ್ತು. 1950ರಲ್ಲಿ, ಯೂನೆಸ್ಕೋ ಇದು ಪುನಃ ಆರಂಭ ಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. <blockquote> ''ನಂತರ, ಮತ್ತೆ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಇಂಟೆಲೆಕ್ಚುಅಲ್ ಕೋ-ಆಪರೇಶನ್ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬಯಸಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಅಪೀಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾಲಿಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾಯಿತು. ಜನಾಂಗೀಯತೆಯು ನಾಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ನೀತಿಯ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮಸಾರಿಕ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಸ್ ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸತ್ಯದ ಕುರಿತು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟನು. ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಕಾಣದ ನಾಜಿ ಆಂದೋಲನವು ತನ್ನ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಯೇ ಇತ್ತು.'' </blockquote> ತರ್ಡ್ ರಾಯ್ಕ್‌ನ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಗಳು, ಅದರ ಸುಜನನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಯಹೂದಿಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕೊಲೆ, ರೋಮನಿ ಜನರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಗ್ಗೊಲೆ(ರೋಮನಿ ಹೊಲೊಕಾಸ್ಟ್) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಘಟನೆಗಳು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ವರ್ಣದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಬೋಶಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆಂತ್ರಫಾಲಜಿ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು 1950ರ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಲಾಯಿತು.'' ದಿ ರೇಸ್ ಕ್ವಷನ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಹಿಮಾಡಿದರು. == ಬಹುಪೂರ್ವಜ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯ ಸಂಕೇತಶಾಸ್ತ್ರ == *ಅರ್ಥುರ್ ದೆ ಗೋಬಿನೀಯು ''ಆನ್ ಎಸ್ಸೇ ಆನ್ ದ ಇನಿಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ದ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೇಸಸ್ (ಮಾನವ ವರ್ಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆಯ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧ)'' (1853–1855) ಇದು ವರ್ಣದ ಒಂದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾದ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧುನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಮೊದಲ ಸಿದ್ಧಾಂತೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಬೊಲೇನ್ವಿಲೈಯರ್‌ನ ವರ್ಣಭೇದದ ದೀರ್ಘ ಸಂವಾದವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು, ಅದು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಗೋಬಿನೀಯು ಆದ್ದರಿಂದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಮಾನವರ ನಡುವಿನ ಜೀವವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. *ಬಹುಪೂರ್ವಜ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ "ವರ್ಣ"ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ವಾಚರ್ ದೆ ಲಾಪೌಗ್‌ನ (1854–1936) ವರ್ಣಗಳ ಸಂಕೇತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಗೋಬಿನೀಯುನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ವಾಚರ್ ದೆ ಲಾಪೌಗ್‌‌ನು 1899 ರಲ್ಲಿ ''ಆರ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾತ್ರ'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಿಳಿಯ, "[[ಆರ್ಯರು|ಆರ್ಯನ್]] ವರ್ಣ", "ಮೋಟುತಲೆ ಜನಾಂಗ" ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ "ಜ್ಯೂ" ಇದು ಮೂಲ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದನು. ವಾಚರ್ ದೆ ಲಾಪೌಗ್‌ನು ಆದ್ದರಿಂದ ವರ್ಣಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. * ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು "''ಹೋಮೋ ಯುರೋಪಿಯಸ್'' " (ಟ್ಯೂಟನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ, ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಇತ್ಯಾದಿ), "''ಹೋಮೋ ಅಲ್ಪಿನಸ್'' " (ಆವಿರ್ಗ್ನೇಟ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ಇತ್ಯಾದಿ), ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ "''ಹೋಮೋ ಮೆಡೀಟರೇಮಿಯಸ್'' " (ನೆಪೋಲಿಟನ್, ಅಂಡಾಲಸ್, ಇತ್ಯಾದಿ)ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು. ಅವನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಮೇಲು ವರ್ಗವು ''ಹೋಮೋ ಯುರೋಪಿಯಸ್‌ನ'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಳ ವರ್ಗವು ''ಹೋಮೋ ಅಲ್ಪಿನಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸಿದನು. ಗ್ಯಾಲ್ಟನ್‌ನ ಸುಜನನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅವನ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ವಾಚರ್ ದೆ ಲಾಪೌಗ್‌ನ "ಆಯ್ಕೀಕರಣ"ವು ಮೊದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಟನಾಕಾರರ ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. *ಇದು ಒಂದು "ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದ" ವಿಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯದು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಯಾವುದೇ ವಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿ ಮನುಷ್ಯನ ವಿಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು . ಅವನ "ಆಂಥ್ರೋಪೋಸೋಶಿಯಾಲೊಜಿ"ಯು ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ, ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತನ್ನು<ref>ಮ್ಯಾಟ್ಸುವೊ ಟಕೇಶಿ (ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಶಿಮಾನೆ, ಜಪಾನ್). ''L'Anthropologie de Georges Vacher de Lapouge: Race, classe et eugénisme'' (Georges Vacher de Lapouge anthropology) in ''Études de langue et littérature françaises'' 2001, n°79, pp. 47–57. ISSN 0425-4929 ; INIST-CNRS, Cote INIST : 25320, 35400010021625.0050 ([http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&amp;cpsidt=13473405 ಅಬ್ಸ್ಟ್ರಾAbstract resume on the INIST-CNRS]</ref> ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೋಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವಾಚರ್ ದೆ ಲಾಪೌಗ್‌ನ ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಿಲಿಯಮ್ ಝಡ್. ರಿಪ್ಲೇಯು ''ದ ರೇಸಸ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್'' (ಯುರೋಪ್‌ನ ವರ್ಣಗಳು)ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದನು. * ಅವುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಇತರ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಾರರೆಂದರೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಎಚ್.ಎಸ್. ಚಾಂಬರ್ಲೇನ್ ("ಆರ್ಯನ್ ವರ್ಣ"ಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಜರ್ಮನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ದೇಶೀಯನನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕ) ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಸುಜನನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ''ದ ಆಥರ್ ಆಫ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ ರೇಸ್ (ವ್ಯಾಪಕ ವರ್ಣದ ದಾಟಿಹೋಗುವಿಕೆ)'' ಯ (1916) ಲೇಖಕ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಮುಂತಾದವರು. == ಮಾನವ ಜೂಗಳು (ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳು) == *ಮಾನವ ಜೂಗಳು ("ಮಾನವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವಿಕೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ: ಇವೆರಡೂ ಕೂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾನವಮಾಪನ ಈ ಎಲ್ಲದರ ಪ್ರಯೋಗ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[http://migs.concordia.ca/occpapers/zoo.htm ಆನ್ ಎ ನೆಗ್ಲೆಟೆಡ್ ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರೇಸಿಸಮ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025042222/http://migs.concordia.ca/occpapers/zoo.htm |date=2014-10-25 }}, ಕರ್ಟ್ ಜೊಹಾನ್ಸನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000</ref><ref>{{cite news | authors=Pascal Blanchard, Sandrine Lemaire and Nicolas Bancel |title=Human zoos – Racist theme parks for Europe's colonialists |publisher=[[Le Monde Diplomatique]] |date=August 2000 |url=http://mondediplo.com/2000/08/07humanzoo}} {{en icon}}; {{cite news |title=Ces zoos humains de la République coloniale |publisher=[[Le Monde diplomatique]] |date=August 2000|url=http://www.monde-diplomatique.fr/2000/08/BANCEL/14145.html}} {{fr icon}} (ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಲಭ್ಯ)</ref> *ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಮೇರಿಕಾದ ಒಂದು ಗುಲಾಮ ಜೊಯ್ಸ್ ಹೆತ್ ಇದು ಪಿ.ಟಿ. ಬರ್ನಮ್‌ರಿಂದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಾರ್ಟ್‌ಜೈ ಬಾರ್ಟ್‌ಮನ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ, "ಹೊಟ್ಟೆಂಟಾಟ್ ವೀನಸ್", ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, 1836ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ (ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಷಾಹಿ) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳಾದವು, ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|II ನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದವೆರೆಗೂ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಧುನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳ ಸಂಶೋಧಕ ಕಾರ್ಲ್ ಹಾಗೆನ್‌ಬೆಕ್‌ನು "ಅನಾಗರಿಕರು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನವರನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದನು.<ref name="Diplo">[http://mondediplo.com/2000/08/07humanzoo ಹೂಮನ್ ಜೂಸ್- ], ನಿಕೊಲಾಸ್ ಬಾನ್ಸೆಲ್, ಪಾಸ್ಕಲ್ ಬ್ಲಾಂಚರ್ಡ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ರಿನ್ ಲೆಮಾಯಿರ್ ''Le Monde diplomatique'' , ಆಗಸ್ಟ್ 2000 {{en icon}} [http://www.monde-diplomatique.fr/2000/08/BANCEL/14145.html ಫ್ರೆಂಚ್–ಉಚಿತ]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120307215551/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1252/is_16_131/ai_n13463375/ ಸೆವೆಜಸ್ ಆಂಡ್ ಬೀಸ್ಟ್ಸ್– ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಜೂ], ನಿಗೆಲ್ ರಾಥ್ಫೆಲ್ಸ್, ಜಾನ್ಸ್‌‍ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ {{en icon}}</ref> *ಆಫ್ರಿಕಾ ಕಾಂಗೋ ಪ್ರದೇಶದ ಪಿಗ್ಮಿ ಓಟಾ ಬೆಂಗಾವು ಬ್ರೊಂಕ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶಾನಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಗ್ರಾಂಟ್‌ರಿಂದ 1906ರಲ್ಲಿ, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಒರೆಂಗುಟನ್ ನಡುವಣ ಒಂದು "ಕಳೆದುಹೋದ ಸಂಪರ್ಕ"ವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಆದ್ದರಿಂದ, ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನೀತಿ (ಡಾರ್ವಿನ್ ವಾದ)ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಡಾರ್ವಿನ್‌]]ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಡಾರ್ವಿನ್‌ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1931ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡೋನಿಯಾದ ಕನಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref>{{PDFlink|[http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter6/interviews/filetodownload,18533,en.pdf The Colonial Exhibition of May 1931]|96.6&nbsp;KB}} ಮಿಕಾಯಿಲ್ ಜಿ.ವ್ಯಾನ್, ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗ, ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾರಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ,, ಯುಎಸ್ಎ</ref> "ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾಂಗೋ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ"ಯು 1958ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರುಸೆಲ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. == ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಉಗಮದ ಬಗೆಗಿನ ವಿಕಾಸವಾದದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು == *ಜಾನ್ ಟೂಬಿ ಮತ್ತು ಲೀಡಾ ಕೊಸ್ಮೈಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ವರ್ಣವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವು ಅವರನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸಿತು (ಉಳಿದ ಎರಡು ಅಂಶಗಳು ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ). ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ವರ್ಣವನ್ನು ಒಂದು ವಿಂಗಡನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸ್ವಭಾವದ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮನಗಂಡರು, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸಗಳಿಗೆ, ಮಾನವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತರ ವರ್ಣಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಟೂಬಿ ಮತ್ತು ಕೊಸ್ಮೈಡ್ಸ್‌ರು, ಆಧುನಿಕ ಜನರು ವರ್ಣವನ್ನು ಏಕೀಕರಣ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ (ಒರಟಾದ-ಮತ್ತು-ತಯಾರಿರುವ ಸೂಚಕ). * "ಯಾವ ಬದಿಯನ್ನು" ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕಕ್ಕಿಂತ-ಉತ್ತಮ ಊಹೆಯು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಳಿದಿರಲ್ಪಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಊಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕರ್ಜ್‌ಬನ್ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ಈ ಊಹೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಮೆಮೊರಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷನ್ ಪ್ರೊಟೊಕೋಲ್ (ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ ಗೊಂದಲಿತ ಪ್ರೊಟೊಕೋಲ್) ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಅವರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಚರ್ಚೆಯ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಕ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. *ಪುನರವಲೋಕನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪುಗಳು ಏನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂದರೆ ಅವರು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದೇ ವರ್ಣದ ಒಬ್ಬ ಮಾತುಗಾರನಿಗೆ "ಸರಿಯಾದ" ಮತುಗಾರ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯ ಹೆಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಾತುಗಾರನಿಗೆ "ಒಂದೇ ಬದಿಗಿನ" "ಸರಿಯಾದ" ಮಾತುಗಾರ ಎಂದೂ ಕೂಡ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಯೋಗದ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ, ತಂಡವು ಚರ್ಚೆಯ "ಬದಿಗಳನ್ನು" ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಂಗಡಿಸಿತು; ಮತ್ತು ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಮಾನತೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬಟೆಯ ಬಣ್ಣದ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. *ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಉಡುಪುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯೋಗದ ವಿಷಯಗಳ ಮೊದಲ ಗುಂಪು, ಯಾರು ಚರ್ಚೆಯ ಯಾವ ಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಲು ವರ್ಣವನ್ನು ಗೋಚರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು; ಪ್ರಯೋಗದ ವಸ್ತುಗಳ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪು ಉಡುಪುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಗೋಚರ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಪರಿಣಾಮವು ತುಂಬಾ ಗೌಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref name="KurzbanToobyCosmides2001ErasingRace">{{cite journal |title=Can race be erased? Coalitional computation and social categorization |author=Robert Kurzban , John Tooby, and Leda Cosmides |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=December 18, 2001 |volume=98 |issue=26 |pages=15387–15392 |url=http:// www.psych. ucsb.edu /research /cep /papers/eraserace.pdf |accessdate=2008-06-11 |doi=10.1073/pnas.251541498 | pmid=11742078|format=PDF |month=Dec |issn=0027-8424 |pmc=65039}}. ಇದರಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಇನ್ನೀತರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು {{cite web |url=http://www.psych.ucsb.edu/research/cep/erasingrace.htm |title=(untitled) |access-date=2010-08-27 |archive-date=2008-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627070117/https://www.psych.ucsb.edu/research/cep/erasingrace.htm |url-status=dead }}</ref> *ಜನಾಂಗ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಹಪ್ರಯತ್ನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ರೊಸ್ ಹ್ಯಾಮಂಡ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಅಕ್ಸೆಲ್‌ರಾಡ್‌ರು ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನುಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿಧವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ವಹಿವಾಟು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿಧವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ: ಬಣ್ಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡದೇ, ನಿಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಅಥವಾ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ. ಜನಾಂಗ ಕೋಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಜನಾಂಗ ಕೇಂದ್ರೀಯ-ಅಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊರಹೋಗುವವರೆಗೂ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮನ ಗಂಡರು.<ref>ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್. ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 2595, 17 ಮಾರ್ಚ್2007ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.</ref> == ರಾಜ್ಯದಿಂದ-ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ == *ರಾಜ್ಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು - ಅಂದರೆ, ಒಂದು ದೇಶ-ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪದ್ಧತಿಗಳು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ - ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಮೊದಲ ನೆಲಸಿಗ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ (ಉಗ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ಶೊವಾ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ಜಿಂಬಾಬ್ವೆಯ ರಾಜಕೀಯವು ದೇಶವನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url =http://www. cnn.com/2005 /WORLD/ africa/ 03/30/zimbabwe.farmers/index.html |title=Tale of two farms in Zimbabwe – Mar 30, 2005 |publisher=CNN.com |date=2005-03-30 |accessdate=2010-05-23}}</ref> *ರಾಜ್ಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಡಾಮಿನಿಕನ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅನನ್ಯತೆಯ<ref>{{Cite web |url=http://www.primicias.com.do/articulo,5408,html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-27 |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225113557/http://primicias.com.do/articulo,5408,html |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಹೈಟನ್ಸ್ ಮತ್ತು "ಹೈಟನ್ ತರಹ ಕಂಡುಬರುವ" ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ಅನ್ಯದ್ವೇಷದ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಹೈಟನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಡೊಮಿನಿಕನ್‌ರ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪತ್ಯೇಕತಾವಾದದ ಒಂದು ದಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಅವರಿಗೆ ಜನ್ಮ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುಎಸ್ಎ http://www.amnestyusa{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. org/document. php?lang=e&amp;id=ENGUSA20070321002</ref> *ಈ ಸರ್ಕಾರಗಳು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಗೆ ಸಹಮತವಾದ, ಅನ್ಯದ್ವೇಷದ ಮತ್ತು, [[ನಾಜಿಸಮ್|ನಾಜಿನೀತಿ]]ಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜನಹತ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು.<ref>ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರಸೆಲ್ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಫೂಲ್, ''ದಿ ನೈಟ್ಸ್ಆಫ್ ಬುಶಿಡೊ (Knights of Bushido)'' , ಪುಟ.238, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಬಿಕ್ಸ್, ''ಹಿರೊಹಿತೊ ಆಂಡ್ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಜಪಾನ್'' , 2001, ಪುಟ.313, 314, 326, 359, 360, ಕ್ಯಾರೆಲ್ ವುಲ್ಫರ್ನ್, ''ದಿ ಎನಿಗ್ಮಾ ಆಫ್ ಜಪಾನೀಸ್ ಪವರ್'' , 1989, ಪುಟ.263-272</ref><ref>ಆಂಟಿ ಹೈಟಿಯಾನಿಸಮ್, ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಮೆಮೊರಿ ಆಂಡ್ ದಿ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್ ಫಾರ್ ಜಿನೊಸೈಡಲ್ ವೈಲನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಡೊಮಿನಿಷಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೊರಾಂಟೊ ಪ್ರೆಸ್ ISSN 1911-0359 (Print) 1911-9933 (ಅಂತರಜಾಲ) ಸಂಪುಟ, ಸಂಚಿಕೆ 1, ಸಂಖ್ಯೆ 3 / ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 DOI 10.3138/7864-3362-3R24-6231</ref><ref>{{cite web |url=http://www.eldiariony.com/noticias/detail.aspx?section=17&&id=1708240 |title=El Diario/LA PRENSA OnLine |publisher=Eldiariony.com |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2008-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080203135633/http://www.eldiariony.com/noticias/detail.aspx?section=17&&id=1708240 |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ == === ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ === *ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ವಲಸೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ನರು [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ(ಇಂಡಸ್) ಕಣಿವೆ ನಾಗರೀಕತೆ]]ಯ ಪತನದ ನಂತರ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.<ref>ದಿ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇದಿಕ್ ಕಲ್ಚರ್: ದಿ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಮೈಗ್ರೇಷನ್ ಡಿಬೇಟ್, ಎಡ್ವಿನ್ ಬ್ರಾಂಟ್, 2001</ref> ಇವರು ಪೂರ್ವದ ಅನಟೋಲಿಯಾ, ಕಾಕಸಸ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೊ-ಯೂರೋಪಿಯನ್]] ಮಾತನಾಡುವ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|first=Bijal P|last=Trivedi|title=Genetic evidence suggests European migrants may have influenced the origins of India's caste system|url=http ://www. genomenewsnetwork.org/articles/05_01/Indo-European.shtml|work=Genome News Network|publisher=J. Craig Venter Institute|date=2001-05-14|accessdate=2005-01-27}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಡೊ-ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಬಳಿಕ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಆರ್ಯರು|ಆರ್ಯನ್ನರ]] ದಾಳಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ "ಆರ್ಯನ್ನರು" ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. ಅವರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಂಗಡದೊಳಗೇ ವಿವಾಹವಾಗುವ ಮೂಲಕ "ಬಿಳಿ-ಚರ್ಮದ" ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ನರು, "ಕಪ್ಪು-ಚರ್ಮದ" ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ನರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. *ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ತಾವು "ಶುದ್ಧ ಆರ್ಯನ್ನರು" ಎಂದು, ಬ್ರಿಟೀಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದ್ದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟೀಷ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಪಡೆದುದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ- [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]], "ಭಾರತೀಯ: ಮಾಡರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ" (p108)- ಎಸ್.ಎಸ್.ಸೇನ್, ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್. ISBN 81-224-1774-4</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾವು ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ನಂತರ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಇಂಡೊಫೋಬಿಯಾವು ಸೇರಿದಂತೆ ಆರ್ಯನ್ನರ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ನರ ದಾಸ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವಾಯಿತು.<ref>ಆಯೆಷಾ ಜಲಾಲ್. (1995). (1995). [http://www.jstor.org/sici?sici=0020-7438(199502)27:1%3C73:CPHAOI%3E2.0.CO;2-0 ಕಂಜೂರಿಂಗ್ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ್: ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಸ್ ಆಫಿಶಿಯಲ್ ಇಮ್ಯಾಜಿನಿಂಗ್.] *''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಿಡ್ಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್.'' 27(1). pp. 73–89.</ref> ಜೆನೆಸಿಸ್‌ನ 30–31 ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವರು "ಬಿಳಿಯ" (ಲೇಬನ್ ಜನರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಅಬ್ರಹಮ್|ಅಬ್ರಹಾಂ]] ನ ಪೀಳಿಗೆಯವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು). ಕಿಂಗ್ ಡೇವಿಡ್ ಫಿಲಿಸ್ಟಿನ್ ಜನರ ಮುಂದೊಗಲನ್ನು [http://quod.lib.umich.edu/cgi/k/kjv/kjv-idxtype=proximity&amp ;q1=philistines&amp;operator1= Near&amp;amt1=80&amp;q2= foreskin&amp;operator2= Near&amp;amt2=80&amp; q3=&amp;restrict=All&amp;size=First+100 ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ಮಾನವ ಕುಲವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋವಾನ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಿಭಜಿಸುವ ಚೌಕಿ ಎಲ್ ಹ್ಯಾಮೆಲ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಟಾಲ್ಮುಡ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ಹಮ್‌ನ ಪೀಳಿಗೆಯವರನ್ನು ಕರಿಯರಾಗಲೆಂದು ಶಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು [ಅದು] ಹಮ್‌ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪಾಪಿಯನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸಿ ಆತನ ಪೀಳಿಗೆಯು ಇನ್ನೂ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ."[115] * ಬರ್ನಾಡ್ ಲೇವಿಸ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಗ್ರೀಕರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಸ್ವತಂತ್ರರು, ಆದರೆ 'ಅನಾಗರೀಕರು' (ಅಂದರೆ ಗ್ರೀಕರಲ್ಲದವರು) ಸ್ವಭಾವತಃ ಗುಲಾಮರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸರಳವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ.[116] ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದರೂ, ಏಷ್ಯಾದ ಜನರು ಯೂರೋಪಿನ ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.[118]<ref>{{Cite book|title=Race and slavery in the Middle East: an historical enquiry|author=[[Bernard Lewis]]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1992|isbn=0195053265|pages=54–5}}</ref> == ಮಧ್ಯಯುಗ ಹಾಗೂ ನವಜಾಗೃತಿ == MENA ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅಲ್-ಮುಕದ್ದಸಿ, ಅಲ್-ಜಹಿಸ್, ಅಲ್-ಮಸುದಿ, ಅಬು-ರೆಹಾನ್ ಬಿರುನಿ, ನಾಸಿರ್ ಅಲ್-ದಿನ್ ಅಲ್-ತುಸಿ, ಹಾಗೂ ಇಬ್ನ ಕುತೈಬ್ಹ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಹಾಗೂ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರತ್ಜ್ಞರ<ref name="racism">"'' [https://books.google.com/books?id=WdjvedBeMHYC&pg=PA53&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false "ರೇಸ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಲೇವರಿ ಇನ್ ದಿ ಮಿಡ್ಲ್ಈಸ್ಟ್: ಆನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಎನ್ಕ್ವೈರಿ"]'' ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಲೆವಿಸ್ (1992). ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌‍ ಯುಎಸ್. p.53. ISBN 1-884654-21-5</ref> ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು.<ref name="racists"/> CEಯ 14ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಟುನೀಸಿಯದ ಇಬ್ನ ಖಲ್ದನ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: <blockquote>- :"''[ಕಪ್ಪು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪರಿಚಿತ ಜನರು] ದಕ್ಷಿಣದ ಆಚೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕತೆ ಇಲ್ಲ. '' ''ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಿಗಿಂತ ಮೂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಾರೆ. '' ''ಅವರು ಪೊದೆ ಹಾಗೂ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಒಬರನೊಬ್ಬರು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. '' ''ಅವರನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು."'' *''"ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಬಂಧನೆಯ ಅನುಸಾರ ನೀಗ್ರೋ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ವಿಧೇಯ, ಕಾರಣ (ನೀಗ್ರೋರು) ಮನುಷ್ಯರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮೂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ (ಅಗತ್ಯವಾಗಿ) ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ನಾವು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ."'' <ref name="racism"/><ref name="racists">{{cite web |url=http://www.colorq.org/Articles/article.aspx?d=2002&x=arabviews |title=West Asian views on black Africans during the medieval era |publisher=Colorq.org |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2016-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527183114/http://www.colorq.org/Articles/article.aspx?d=2002&x=arabviews |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.al-eman.com/islamlib/viewchp.asp?BID=163&amp;CID=8#s3 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113002455/http://www.al-eman.com/islamlib/viewchp.asp?BID=163&CID=8#s3 |date=2009-01-13 }}. ದಿ ಮುಕದ್ದಿಮಯ್, ಭಾಷಾಂತರ-ಎಫ್.ರೊಸೆಂದಲ್</ref></blockquote> *ಕುರಾನ್ ಯಾವುದೇ ವರ್ಣಭೇದ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ, ಈ ತರಹದ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳು ನಂತರ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅರಬರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವು:<ref name="Lewis"/><ref>ಜೆ.ಫಿಲಿಫ್ ರಸ್ತೊನ್, ''ರೇಸ್, ಎವೊಲ್ಯೂಷನ್, ಆಂಡ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್'', 1997, ಪುಟ 97–98: "ಕೆಳಜಾತಿ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಅನ್ನುವ ಯಾವುದೇ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕುರಾನ್ಹೇಳಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಒಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಮದುವೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಬರು ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಕರಿಯರಿಗೂ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇಥಿಯೊಪಿಯನ್ನರು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಝಾಂಜ್ (ಸಹಾರಾದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದವರಾದ ಬಂಟು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಗ್ರೋ ಜನಾಂಗದ ಜನರು) ಪಂಗಡದವರು ಅತಿ ನಿಕೃಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.</ref> *ಅವರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಜಯಗಳು ಹಾಗೂ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ; ಅರಿಸ್ಟೊಟಲ್‌ನ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ವೇದಾಂತಿಗಳು ಜಂಜ್ (ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ) ಹಾಗೂ ಟರ್ಕಿಕ್ ಜನರತ್ತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು;<ref name="Lewis">{{Cite book|last=[[Bernard Lewis]]|contribution=From ''Race and Slavery in the Middle East: An Historical Enquiry''|title=Racism: A Global Reader|editor-last=Kevin Reilly|editor-first=Stephen Kaufman, Angela Bodino|publisher=M.E. Sharpe|year=2003|isbn=0765610604|pages=52–8}}</ref> ಹಾಗೂ ಮಾನವಕುಲದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಯೆಹೂದ್ಯ-ಕ್ರೈಸ್ಥ ವಿಚಾರಗಳ ಪ್ರಭಾವ.<ref>{{Cite journal|title='Race', slavery and Islam in Maghribi Mediterranean thought: the question of the Haratin in Morocco|first=Chouki|last=El Hamel|journal=The Journal of North African Studies|volume=7|issue=3|year=2002|pages=29–52 [39–40]|quote=Neither in the Qur'an nor in the Hadith is there any indication of racial difference among humankind. But as a consequence of the Arab conquest, a mutual assimilation between Islam and the cultural and the scriptural traditions of Christian and Jewish populations occurred. Racial distinction between humankind with reference to the sons of Noah is found in the Babylonian Talmud, a collection of rabbinic writings that dates back to the sixth century.}}</ref> *ಈ ತರಹದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರವಾಗಿ, [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಸಂತತಿಯವನಾಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಆಫ್ರೊ-ಆರಬ್ ಬರಹಗಾರ ಅಲ್-ಜಹಿಸ್, ''ಸುಪೀರಿಯೋರಿಟಿ ಒಫ್ ದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ಟು ದ ವೈಟ್ಸ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಕೆಯ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು,<ref>ಯೊಸೆಫ್ ಎ.ಎ. ಬೆನ್ ಜೊಚಾನೆನ್(1991), '' ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೂಲದ ಮುಖ್ಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಧರ್ಮ'' , p. 231, 238. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಪ್ರೆಸ್, ISBN 0-933121-29-6</ref> ಹಾಗೂ ''ದ ಎಸೇಸ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ "ಆನ್ ದ ಜಂಜ್" ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಜ್‌ರು ಏಕೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Medieval Sourcebook: Abû Ûthmân al-Jâhiz: From The Essays, c. 860 CE|date=July 1998|publisher=Medieval Source book|url=http://www. fordham.edu/halsall/source/ 860jahiz.html |accessdate=2008-12-07}}</ref> 14ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದವರೆಗೆ, ಪ್ರಮುಖ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗುಲಾಮರು ಉಪ-ಸಹಾರದ ಅಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು, ಇದು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿನ್]] ಇತಿಹಾಸಗಾರ ಅಲ್-ಅಬ್ಶಿಬಿನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ (1388-1446) ಲೇಖನಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು: "ಗುಲಾಮ [ಕಪ್ಪು] ತೃಪ್ತನಾದಾಗ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹಸಿದಾಗ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ."<ref>{{cite book |last=Lewis |first=Bernard |authorlink=Bernard Lewis |year=2002 |title=Race and Slavery in the Middle East |page=93 |publisher=Oxford University Press |isbn=0195053265 }}</ref> J. ಫಿಲಿಪ್ ರಷ್ಟೊನ್‌ರ ಅನುಸಾರ, ಅರಬ್‌ರ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಜನರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರು 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಎಂದು ವ್ಯವಹರಿಸಿದವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಕುಲಂಕುಷವಾಗಿಸಬಹುದು: {{cquote|Although the [[Qur'an]] stated that there were no superior and inferior races and therefore no bar to racial intermarriage, in practice this pious doctrine was disregarded. Arabs did not want their daughters to marry even hybridized blacks. The Ethiopians were the most respected, the "[[Zanj]]" (Bantu and other [[Negroid]] tribes from East and West Africa south of the Sahara) the least respected, with Nubians occupying an intermediate position.<ref>''Race, Evolution, and Behavior'', unabridged edition, 1997, by J. Phillipe Rushton pg 97–98</ref>}} [[File:Slaves Zadib Yemen 13th century BNF Paris.jpg|thumb|13ನೇ ಶತಮಾನದ ಯೆಮೆನ್‌ನ ಗುಲಾಮರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ1962ರಲ್ಲಿ ಯೆಮೆನ್‌ನನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಗುಲಾಮತನದಿಂದ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ್ದು. ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ವಿಮೋಚನಾ ಹೊರಾಟ, ಅಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಗುಲಾಮರ ಪರವಾದ ಎರಡು-ಸ್ತರಗಳ ವರ್ಣಭೇಧನೀತಿ .<ref>"ಸ್ಲೇವ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌದಿ". ನಈಮ್ ಮೊಹೈಮೆನ್. . ದ ಡೈಲಿ ಸ್ಟಾರ್. ಜುಲೈ 27, 2004.</ref>]] *ಜನಾಂಗೀಯ ಪಕ್ಷಪಾತ ಕೆಲವು ಗಣ್ಯ ಅರಬರಲ್ಲಿ ಬರಿ ಕಪ್ಪು-ಚರ್ಮದ ಜನರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ ಕೆಲವು ಗೌರವರ್ಣ-ಚರ್ಮದ "ಕೆಂಬಣ್ಣದ ಜನರತ್ತ" ಕೂಡ ನಿರ್ದೇಶಿತವಾಗಿತ್ತು (ಪರ್ಷಿಯನ್‌ರು, ಟರ್ಕರು, ಕೌಕಸಿಯನ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪರು ಒಳಗೊಂಡ), ಆದರೆ ಅರಬರು ತಮ್ಮನ್ನು "ಶ್ಯಾಮಲವರ್ಣ ಜನರು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=Race and slavery in the Middle East: an historical enquiry|author=[[Bernard Lewis]]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1992|isbn=0195053265|pages=18–9}}</ref> ಆರ್ನೊಲ್ಡ್ J. ಟೊಯ್ನಿಬಿರ ಅನುಸಾರ: "ಜನಾಂಗದ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುವ ಅರಿವು ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸದ್ಗುಣಗಳ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಇದೆ."<ref>ಎ.ಜೆ. ಟಾಯ್‌ನಬಿ, ''ಸಿವಿಲೈಸೇಷನ್ ಆನ್ ಟ್ರೈಯಲ್'' ,ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1948, p. 205</ref> *ರಿಚರ್ಡ್ ಇ. ನಿಸ್ಬೆಟ್ಟ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರೆಶ್ನೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದೆ. ಉಮಾಯದ್ ಕಲಿಫಟೆ ಹಿಸ್ಪೇನಿಯದ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿ ಇಬೆರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್-ಅಂಡಾಲಸ್‌‌‍ಯಿನ (711-1492) ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ಪಕ್ಷಪಾತವಿತ್ತು. ಅಲ್-ಅಂಡಾಲಸ್, ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹನೆಯ ಯುಗವಾದ ''ಲಾ ಕನ್ವಿವೆನ್ಶಿಯ'' ಹಾಗೂ ಇಬಿರಿಯದಲ್ಲಿನ ಯೆಹೂದ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸುವರ್ಣ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸಿತು (912, ಅಬ್ದ್-ಅರ್-ರೆಹಮಾನ್ III-1066, ಗ್ರಾನಾಡ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆ).<ref>[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=412&amp;letter=G&amp;search=Granada ಗ್ರೆನಡಾ]- ರಿಚರ್ಡ್ ಗೊತ್ತೈಲ್, ಮೇಯರ್ ಕೈಸರ್ಲಿಂಗ್, ''ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ'' . 1906 ed.</ref> *''ರೆಯಿಸ್ ಕ್ಯಾಥಿಲಿಕ್‍'' (ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರಾಜರು), ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್ V ಹಾಗೂ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ I ಇವರುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ''ಪುನಃ ಗೆಲ್ಲುವಿಕೆ'' ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಆನಂತರ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸ್ಪೇನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ''ರಕ್ತದ ನೈರ್ಮಲ್ಯತೆ'' ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಇತಿಹಾಸದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿರಿವಂತ "ನೀಲವರ್ಣ ರಕ್ತ"ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಜನಾಂಗೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಹಾಗೂ ಇದರ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಶ್ವೇತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡ ಹೊಮ್ಮಿತು, ಲೇಖಕ ರಾಬರ್ಟ್ ಲೆಸಿರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: <blockquote>''ಸಿರಿವಂತರ ರಕ್ತ ಕೆಂಪಲ್ಲದೆ ನೀಲವರ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸ್ಪೇನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದರು. '' ''ಯೋಧರಂತೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಒಂಬತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸೈನ್ಯ ಶೈಲಿ ಯಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. '' ''ಐನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇವರು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದರು, ಮೂರಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಕೆಲವು ಭಾಗವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಭುವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತನ್ನ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನೀಲಿ-ರಕ್ತದ ನರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕಪ್ಪು-ಚರ್ಮದ ಶತ್ರು ಮಲಿನಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. *ಸಾಂಗ್ರೆ ಆಜುಲ್, ನೀಲಿ ರಕ್ತ, ಎಂಬುದು ತಾನು ಬಿಳಿಯ ಮನುಷ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲು ಬಳಸಿದ ಬಳಕೆ ನುಡಿಯಾಗಿತ್ತು—ಸ್ಪೇನ್ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಕುಲದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಅಶುದ್ಧವಾದ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ.[143].'' <ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಲೆಸಿ, ''ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟ್ಸ್'' . ಲಿಟ್ಲ್ ಬ್ರೌನ್ ಆಂಡ್ ಕಂಪೆನಿ, 1983, p. 67</ref> </blockquote>ಹಲವು ಸಿಫಾರ್ಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಯಹುದ್ಯರ ಇಬೆರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಹೊರದೂಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಉಳಿದ ಯಹುದ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಸ್ಲಿಮರನ್ನು ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ರಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳಲು ಬಲವಂತ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅವರು "ಹೊಸ ಕ್ರೈಸ್ತ"ರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು "ಹಳೆಯ ಕ್ರೈಸ್ತರು" ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಭೇದ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಡಾಮಿನಿಕ್ ಪಂಥದ ಸದಸ್ಯರು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹುದ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತಾಂತರಿತ ಜನರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಶೋಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರ ಶ್ರದ್ಧೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ನಿಜವಾದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ''ಲಿಂಪಿಜ ಡಿ ಸಾಂಗ್ರೆ'' ಯ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಜದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. *[[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಪೊಂಬಲ್‌ನ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ 1772ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕವೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಜನಾಂಗೀಯ ಪಕ್ಷಪಾತ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಆಯಿತು. ''ಲಿಂಪಿಜ ಡಿ ಸಾಂಗ್ರೆ'' ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅಮೇರಿಕಾದ ವಲಸೆನಗರದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಈ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಇದು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಂಗಡನೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬನ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಒಂದು ಬಹಳ ಜಟಿಲ ಹೆಸರಿಡುವ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಹೀಗೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. *ಒಪನ್ ವೇನ್ಸ್ ಒಫ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾ‌ದಲ್ಲಿ (1971) ಈ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಎಡ್ವಾರ್ಡೊ ಗ್ಯಾಲಿನೊ ಅವರಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ''ಮೆಸ್ಟಿಜೊ'' (50% ಸ್ಪೇನ್‌ರು ಹಾಗೂ 50% ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನರು), ''ಕಾಸ್ಟಿಜೊ'' (75% ಯುರೋಪಿಯರು ಹಾಗೂ 25% ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನರು), ''ಸ್ಪೇನಿಯಾರ್ಡ್'' (87.5% ಯುರೋಪಿಯನರು ಹಾಗೂ 12.5% ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನರು), ''ಮುಲಾಟ್ಟೊ'' (50% ಯುರೋಪಿಯನರು ಹಾಗೂ 50% ಆಫ್ರೀಕನರು), ''ಅಲ್ಬಾರ್ಜಾಡೊ'' (43.75% ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನರು, 29.6875% ಯುರೋಪಿಯನರು, ಹಾಗೂ 26.5625% ಆಫ್ರೀಕನರು), ಇತ್ಯಾದಿ. *ಪುನರುತ್ಥಾನ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, "ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ" ಮೂಲವಾಸಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಲಾಡೊಲಿಡ್ ಚರ್ಚೆಯು (1550–1551) ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಫ್ರೆಯರ್ ಮತ್ತು ಚೈಪಾಸ್‌ನ ಬಿಷಪ್ ಬಾರ್ತೋಲೋಮ್ ದೆ ಲಾಸ್ ಕ್ಯಾಸಸ್‌ನನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೌನ್ ಜಿನ್ಸ್ ದೆ ಸೆಪುಲ್ವೆಡಾನಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. "ಭಾರತೀಯರು" ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಲಾಮರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಆತ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎರಡನೆಯವನು ವಾದಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿಸುವುದು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತಧರ್ಮಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನಿಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. *ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ಅಮೇರಿಂಡಿಯನ್‌ರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರರಂತೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಾರ್ತೋಲೋಮ್ ದೆ ಲಾಸ್ ಕ್ಯಾಚಸ್‌ನು ವಾದಿಸಿದನು. ಹಲವಾರು ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಮತ್ತು ಯುರೋಸೆಂಟ್ರಿಸಮ್‌ಗಳು ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂಟಿ-ಸೆಮಿಟಿಸಮ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನಿಸಮ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ (ಆಂಟಿ-ಯಹೂದಿಮತ) ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಒಂದು ''ಆಧುನಿಕ'' ಸಂಗತಿಯಂತೆ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. *ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ ಮೈಕೆಲ್ ಫೌಕಾಲ್ಟ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಮೊದಲ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂವಾದ"ದಂತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಾದವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಿಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯ ಎಂದು ಫೌಕಾಲ್ಟ್‌ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು.<ref>ಮೈಕೆಲ್ ಫಕೌಲ್ಟ್, ''ಸೊಸೈಟಿ ಮಸ್ಟ್‌ ಬಿ ಡಿಫೆಂಡೆಡ್'' (1976–77)</ref> ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮೈಕೆಲ್ ಫೌಕಾಲ್ಟ್‌ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಾದವಾಗಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಮೊದಲ ಗೋಚರಿಕೆಯು (ಸರಳವಾದ ಅನ್ಯದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ, ಅದನ್ನು ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ) *ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಡ್‌ವರ್ಡ್ ಕೋಕ್ ಅಥವಾ ಜಾನ್ ಲಿಲ್‌ಬರ್ನ್‌ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಈ "ವರ್ಣ ಹೋರಾಟದ ಸಂಭಾಷಣೆ", ಫೊಕೌಲ್ಟ್‌ರ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಅನುಸಾರ, 19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ವರ್ಣ ಭೇದತೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಬೇಕು, ಇದು "ವರ್ಣ ವಿಜ್ಞಾನ" ಅಥವಾ "ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣ ನೀತಿ" ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಆರಂಭದ ಆಧುನಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವರ್ಣ ನೀತಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಈ "ವರ್ಣ ಹೋರಾಟದ ಸಂಭಾಷಣೆ"ಯಲ್ಲಿ, "ವರ್ಣ"ವನ್ನು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ - ಇದು ಮನುಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ - ಆದರೆ ಒಂದು ''ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ'' ವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ: ಇದನ್ನು ಬೊರ್ಗೀಸ್, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹಾಗೂ ಸಿರಿವಂತರು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * ಈ ಸಂವಾದವು ಮೊದಲಿಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ನಂತರ ಬೌಲೈನ್ವಿಲಿಯರ್ಸ್, ನಿಕೋಲಾಸ್ ಫ್ರೆರೆಟ್‌ರಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, 1789ರ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೇಯಸ್‌ರಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಆಗಸ್ಟೀನ್ ಥೇರಿ ಮತ್ತು ಕೌರ್ನೊಟ್‌ರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಧ್ಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಂವಾದದ ವಿಕಾಸ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬೌಲೈನ್ವಿಲಿಯರ್ಸ್ ಇದು "ವರ್ಣ"ದ ಅರ್ಥವನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರ" ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸನಿಹದ ಶಬ್ದ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತು, ಅಂದರೆ ಅವನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದರ ಅರ್ಥ "ಜನ" ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. *ಅವನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇದು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದನು - ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಏಕೀಕೃತಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯವು, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲವಿರೋಧದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ - ಅದು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ "ವರ್ಣಗಳನ್ನು" ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಬೌಲೈನ್ವಿಲಿಯರ್ಸ್‌ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು, ಅವನು ಮೂರನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ನೇರವಾದ (ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ) ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕುಲೀನರ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಒಂದು ಸಂತತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದನು. *ಅವರನ್ನು ಅವನು "ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆದನು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವನಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಯ, ಪರಾಜಿತಗೊಂಡ ಗ್ಯಾಲೋ-ರೋಮನ್‌ರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅವರು ವಿಜಯದ ಹಕ್ಕಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರ್ಯಾಂಕಿಶ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟರು. ಮೊದಲಿನ ಆಧುನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯ ನೀತಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು: ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಗಡಿಪಾರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೊಮ್ಟೆ ದೆ ಮೊಂಟ್ಲೊಸಿಯರ್‌ನು, ಅಕುಲೀನರ "ಗೌಲ್ಸ್"ರನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನೊರ್ಡಿಕ್ ವರ್ಣದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೌಲೈನ್ವಿಲಿಯರ್ಸ್‌‌ನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು, ಹಾಗಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತನ್ನ ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಅವನು ಅದನ್ನು "ಈ ಹೊಸ ಜನರು ಗುಲಾಮರಿಂದ ಜನ್ಮ ತಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವರು. * ಇವರು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಜೊತೆ ಸನಿಹವಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದು ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಂವಾದಕ್ಕೆಕಾರಣವಾಗುವ "ವರ್ಣ"ವನ್ನು "ಫೋಕ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು, ಅದು ಅಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾನ್-ಜರ್ಮನಿಸಮ್, ಯಹೂದ್ಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಚಳುವಳಿ, ಪ್ಯಾನ್-ಟರ್ಕಿಸಮ್, ಪ್ಯಾನ್-ಅರೇಬಿಸಮ್, ಪ್ಯಾನ್-ಫ್ರಿಸಮ್ (ಪರ್ಷಿಯಾದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ), ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನ-ಗುಲಾಮಗಿರಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇದು ದೇಶವನ್ನು ಹಲವಾರು ಜೀವವೈಜ್ಞಾನಿಕ-ಅಲ್ಲದ "ವರ್ಣಗಳಾಗಿ" ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. * ಅವುಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಜಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೋಧಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಯಿತು. ಮೈಕೆಲ್ ಫೌಕಾಲ್ಟ್‌ನು ಈ ಮಧ್ಯಕಾಲದ "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಹೋರಾಟದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ" ಆಧುನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಎರಡು ವಿರೋಧ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಕಾರರು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ "ವರ್ಣದ" ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂವಾದವನ್ನು ಒಂದು "ರಾಜ್ಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ"ಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾಜಿ ನೀತಿ) ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. *ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟದ ಊಹೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಂವಾದವು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ವಾಧೀನಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಇತಿಹಾಸದ ನಿಜವಾದ ಸಾಧನವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ವರ್ಣದ ಐಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳು "ವರ್ಣದ" ಅವಶ್ಯಕತಾವಾದಿಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅರ್ಥವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಶ್ರೇಣಿಯ ಹೋರಾಟ" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು: ಬಂಡವಾಳಷಾಹಿ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರೇಣಿ. ''ದ ವಿಲ್ ಟು ನಾಲೆಜ್ (ಜ್ಞಾನದ ಇಚ್ಛೆ)'' ನಲ್ಲಿ (1976), ಫೌಕಾಲ್ಟ್‌ನು "ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಂವಾದ"ದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿರೋಧ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು: [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್‌ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌|ಸಿಗ್‌ಮಂಡ್ ಫ್ರ್ಯೂಡ್‌]]ನ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣ, ಇದು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದ "ರಕ್ತದ ಆನುವಂಶಿಕತೆ"ಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. == 19ನೇ ಶತಮಾನ == *ಹನ್ನಾಹ್ ಅರೆಂಡ್ಟ್‌ಳಂತಹ ಸಾಹಿತಿಯು, ತನ್ನ 1951ರ ಪುಸ್ತಕ ''ದ ಒರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಟೋಟಲಿಟೇರಿಯನಿಸಮ್'' (ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಮೂಲಗಳು), ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು (''ಜನಪ್ರಿಯ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ'' ) 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿದೇಶಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಷಾಹಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. (1904–1907ರ ಹೆರೆರೋ ಮತ್ತು ನಮಕ್ವಾ ಜೆನೋಸೈಡ್ ಅಥವಾ 1915–1917ರ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಜೆನೋಸೈಡ್‌ಗಳಂತಹ ಕಾಯಿದೆಗಳು). [[ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್|ರುಡ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್‌]]ನ ಕವಿತೆ ''ದ ವೈಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬರ್ಡನ್'' (ಬಿಳಿ ಮನುಷ್ಯನ ಹೊರೆ) (1899) ಇದು ಇತರ ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಇರುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಂಬಿಕೆಯ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ ಇದು ಅಂತಹ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಒಂದು ವಿಡಂಬನಶೀಲ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಣಯ ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. *ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಜಯವನು ಶಾಸನಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಸನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಅವು ಈ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಾನವ ಹಿತಕಾರಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಬಲಗಳು (ಪಕ್ಷಗಳು) ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಪ್ರತಿಬಂಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು,<ref>{{cite web |url=http://www.royal-navy.mod.uk/ |title=Royal Navy and the Slave Trade : Battles : History |publisher=Royal-navy.mod.uk |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2006-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303191953/http://www.royal-navy.mod.uk/ |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೆಯೇ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಪ್ರತಿಬಂಧದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http: //www.royalnavalmuseum. org/visit_see_victory _cfexhibition _infosheet.htm |title=Chasing Freedom Exhibition: the Royal Navy and the Suppression of the Transatlantic Slave Trade |publisher=Royalnavalmuseum.org |date=2006-11-21 |accessdate=2010-05-23 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಇತರ ವಸಾಹತುಷಾಹಿಗಳು ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳ ನೀತಿಭ್ರಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡರು ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಷಾಹೀಕರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪರವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿನ ಜನರೂ ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಂಟೊಟ್ ವೀನಸ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ, ಆಗ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಘಟನೆಯು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. * ಜೋಸೆಫ್ ಕೋನಾರ್ಡ್‌ನು ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ನ ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ II ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಂಗೋ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸರಳವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಯಾದ ''ಹಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್'' (ಅಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರ(ಹೃದಯ ಭಾಗ)) ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಷಾಹಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಯುರೋಪಿನ ಶೋಷಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿಯ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷೆಯ ಗುಂಪುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಬ್ದವು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜೊಹಾನ್ ಲಡ್‌ವಿಗ್ ಕ್ರಾಪ್ಫ್‌ನಿಂದ (1810–1881) ಕಪ್ಪು ಜನರಿಂದ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *ಅದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲೆಪ್ಸಿಯಸ್‌ನಿಂದ (1810–1877) ಯಹೂದ್ಯ-ಅಲ್ಲದ ಆಫ್ರೋ-ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಮೆರಿಯನ್ ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್(ಸಂಪಾದಕರು), ''ಮೆರಿಯಮ್ ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' , 10 Rev Ed edition, (ಮೆರಿಯಮ್-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್: 1998), p.563</ref> ''ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎಥಿಯೋಪಿಯನ್, ಎರಿಟ್ರೀನ್‌ಗಳು, ಸೋಮಾಲಿಗಳು, ಬೆರ್ಬರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಬಿಯನ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿಯ ಜನರು ಅರೇಬಿಯಾ ಅಥವಾ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರ ಜೊತೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಸಮಾನತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಾಕುಸೋಯ್ಡ್ ಜನರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ರೊನಾಲ್ಡ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ''ಆಫ್ರಿಕಾ ಆಂಡ್ ದಿ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್'' , (ವೈಲೆ: 1965), p.58</ref><ref>ಡೊರೊಥಿ ಡಾಡ್ಜ್, ''ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್'' , (ವ್ಯಾನ್ ನಾಸ್ಟ್ರಾಂಡ್: 1966), ಪುಟ.11</ref><ref>ಮೈಕೆಲ್ ಸಿನಿಯರ್, ''ಟ್ರಾಫಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್: ಎ ಹ್ಯೂಮನ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ'' , (ಲಾಂಗ್‌ಮನ್: 1979), p.59</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿಯ ಜನರನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಪ್ಪು ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾಗರೀಕರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಅವರನ್ನು ತಮಗೆ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಜನರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರದವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.<ref>ಎ.ಎಚ್‌.ಎಮ್. ಜಾನ್ಸ್‌‍, ಎಲಿಜಬೆಥ್ ಮನ್ರೊ, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅಬಿಸ್ಸಿನಿಯಾ'' , (ಕಿಸ್ಸಿಂಜರ್ ಫಬ್ಲಿಷಿಂಗ್: 2003), ಪುಟ.25</ref> 20ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿನ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ-ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿಯು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ರು, ದ್ರಾವಿಡರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜನಾಂಗಗಳ ಜೊತೆ, ಕೊಕೊಸಿಯನ್ ವರ್ಣದ ಒಂದು ವಿಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆಮ್ಹ್ ಸಂತತಿಯ ಜನರು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಆಳ್ವಿಕರಾಗಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಫಲತೆಯು ನಿಗ್ರೋಸ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಭಿನ್ನಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಣೆಯಾಗಿದೆ. *20ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕಾರ್ಲ್ ಮೈನ್‌ಹಾಫ್‌ನು (1857–1944), ಬಂಟು ವರ್ಣವು ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿ ಮತ್ತು ನಿಗ್ರೋ ವರ್ಣದ ಸಂತತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದನು. ಹೊಟ್ಟೆಂಟೊಟ್ಸ್‌ರು (ನಾಮಾ ಅಥವಾ ಖೋಯ್) ಹ್ಯಾಮ್ ಸಂತತಿ ಮತ್ತು ಬುಷ್‌ಮನ್ (ಸ್ಯಾನ್) ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ - ಈ ಎರಡೂ ಸಂತತಿಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಖೋಯಿಸನ್ ಜನಾಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ''ಹ್ಯಾಮಿಟಿಕ್'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Freedman's bureau.jpg|thumb|right|300px| ಒಂದು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯರ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ರೇಡಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರಿಗೆ ಧಾಳಿಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭ, 1866ರಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌‌ವೇನಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆದ ಪ್ರಚಾಲನ.]] *ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಸಮಾಜವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಪ್ಪು ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ವಾಪಸು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.fcnl.org/issues/item.php?item_id=731&issue_id=75 |title=ಲಿಬೇರಿಯಾ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ |access-date=2021-08-29 |archive-date=2007-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070214051143/http://www.fcnl.org/issues/item.php?item_id=731&issue_id=75 |url-status=dead }}</ref> ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಲೇಯ ಜೊತೆಗಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾದ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ; "ಅವರ ವರ್ಣದ ಫಲಿತಾಂಶವಾದ ಜಯಿಸಲಾಗದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳು, ಅವರನ್ನು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಈ ದೇಶದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಿಳಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದಾಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. *ಇದು ಆಶಾದಾಯಕ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದಂತೆ, ಮತ್ತು ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಳಿಕೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಪಲಾಯನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ".<ref>ಮ್ಯಾಗಿ ಮೊಂಟೆಸಿನೊಸ್ ಸೇಲ್ (1997). ದಿ ಸ್ಲಂಬರಿಂಗ್ ವೊಲ್ಕಾನೊ: ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಲೇವ್‌ ಶಿಪ್ ರಿವೊಲ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ರೆಬೆಲಿಯಸ್ ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯೂಲಿನಿಟಿ. ಪುಟ 264 ಡ್ಯೂಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2001.</ref> 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇಯ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು "ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ" ಆದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವೈಟ್‌ಕ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. * ಇದು ಹಲವಾರು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1860 ರ ದಶಕದ ಸಮಯದಲಿ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಶಿಬಿರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಒಬ್ಬ ಬಿಳಿಯ ಮನುಷ್ಯನು ಅವನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಊಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಮರವನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡುವಂತೆ ಇರುವ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಪ್ಪು ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಮುಖಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಲಸಿಯಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ತೋರಿಸಿರುವ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರವು ಈ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ). ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜನಗೊಂಡಿರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಹೀಗಿವೆ: "ಅವರ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಬೆವರಿನಲ್ಲಿನ ಅಂಗುಲದ ಸಾವಿರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವು ನಿನ್ನ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ," ಮತ್ತು "ಬಿಳಿಯ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಲಲು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು." ಕಪ್ಪು ಮನುಷ್ಯನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡುತ್ತಾನೆ, "ಅವರು ಈ ರೀತಿಯ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವವರೆಗೆ ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಉಪಯೋಗವೇನು." *ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮೋಡದಲ್ಲಿ "ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌ನ ಶಾಖಾ ಕಛೇರಿಯ! ಒಂದು ಚಿತ್ರಣವಿದೆ ಸ್ವತಂತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ನಿಗ್ರೋಗಳ ಅಂದಾಜು!" ಶಾಖಾ ಕಚೇರಿಯು ಯು.ಎಸ್. ಶಾಸನಮಂದಿರ ಒಂದು ದೊಡ್ದದಾದ ಕಟ್ಟಡ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಸಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ" ಈ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಾಸನಾಬದ್ಧವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸ್ತಂಭಾಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳು ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, "ಕ್ಯಾಂಡಿ," "ರಮ್, ಜಿನ್, ವಿಸ್ಕಿ," "ಶುಗರ್ ಪ್ಲಮ್ಸ್," "ಇಂಡೋಲೆನ್ಸ್," "ವೈಟ್ ವುಮನ್," "ಅಪಾಥಿ," "ವೈಟ್ ಶುಗರ್," "ಐಡಲ್‌ನೆಸ್," ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ. ಜೂನ್ 5, 1873 ರಂದು, ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ ಸರ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಗ್ಯಾಲ್ಟನ್‌ನು ದ ಟೈಮ್ಸ್‌ಗೆ ಒಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೆದನು::''"ನನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು, ಚೀನಾದ ವಲಸೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಯಿದೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಚೈನಿಯರ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಉತ್ತೇಜನವಾಗಿದೆ. * ಆದರೆ ಅವರು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ನಿಕೃಷ್ಟವಾದ ನಿಗ್ರೋ ವರ್ಣವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ" "ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಡಲ ತೀರವು, ಈಗ ವಿರಳವಾಗಿ ಆಲಸಿಯಾದ, ಮುಖಸ್ತುತಿ ಮಾಡುವ ಅನಾಗರಿಕರಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಬಹುಶಃ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಉದ್ಯೋಗಶೀಲ, ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು-ಪ್ರೀತಿಸುವ ಚೀನಿಯರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ, ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಶವಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಲ್ಪ ಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ." '' <ref>{{cite web|author=Andrew Malone |url=http://www .dailymail.co.uk/news/worldnews/article-1036105/How-Chinas-taking-Africa-West-VERY-worried.html |title=How China's taking over Africa, and why the West should be VERY worried |publisher=Dailymail.co.uk |date=2008-07-18 |accessdate=2010-05-23}}</ref> == ಜ್ಞಾನೋದಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ == *ಆಧುನಿಕ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಜನಾಂಗದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಲೇಖಕರಿಂದ ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿ ಅಥವಾ ಅನ್ಯ ಜನಾಂಗ ದ್ವೇಷಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಪ್ರಾಚೀನಯುಗದಿಂದ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಯುಗದವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮೊದಲಿನ ರೂಪದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ "ವರ್ಣ" ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ- ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ದೈಹಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕ್ಷಣ ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Thomson">ಆನ್ ಥಾಮ್ಸನ್, [http://www.cromohs.unifi.it/8_2003/thomson.html ಇಶ್ಯೂಸ್ ಆಟ್ ಸ್ಟೇಕ್ ಇನ್ ಏಟೀಂಥ್ ಸೆಂಚೂರಿ ರೇಶಿಯಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121225852/http://www.cromohs.unifi.it/8_2003/thomson.html |date=2007-11-21 }}, ''ಕ್ರೊಮೊಸ್'' , 8 (2003): 1–20 {{en icon}}</ref> *ಸಂಶೋಧನಾ ಯುಗದೊಂದಿಗೆ, ಮಾನವಕುಲದ ಭಿನ್ನತೆ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಯಿತು,{1}ಮೊನೊಜೀನಿಸಮ್{/1} ಮತ್ತು {2}ಪಾಲಿಜೀನಿಸಮ್{/2} ಗಳ ಕುರಿತು ವಾದಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಮಾನವಕುಲದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹುಟ್ಟು (ಸುಸಂಬದ್ಧವಾದ ಉಗಮದ ಮತಾಧಾರದ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು ಮಾನವಕುಲದ ವಿವಿಧ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. Pierre de Maupertuis (1698–1759), ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದ ಮತಾಧಾರದ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂದಿನ "ವರ್ಣಗಳ" ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಅವನ ''Essai de philosophie morale'' (1749,ಎಸ್ಸೆ ಆನ್ ಮಾರಲ್ ಫಿಲಾಸಫಿ)ಯಲ್ಲಿ , " ಜಾನಾಂಗೀಯ" ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಹವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ.<ref name="Thomson"/> *ಅವನು ಕಪ್ಪು ಜನರ ಬಣ್ಣ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ, ಬಿಳಿಯು ಮನುಕುಲದ ಮೂಲ ಬಣ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ.<ref name="Thomson"/> ಅವನು ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕಾದವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಂತೆ,ಅವರು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾವಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ.<ref name="Thomson"/> 18ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಫೊನ್ಸ್‌ನ''ಹಿಸ್ಟರಿ ನ್ಯಾಚುರೆಲ್'' (Histoire naturelle)ನೊಂದಿಗೆ ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರಭಾವದ ವಾದದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒತ್ತಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು,ಮತ್ತು ಮನುಕುಲದ ಏಕತೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಡಿಡೆರೊಟ್ ಮತ್ತು ಡಿ’ಅಲೆಂಬರ್ಟ್ಸ್‌ರ Encyclopédie Humaine, espèce (ಮಾನವ, Specie) ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿತು[167] *ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಬಫೊನ್ "ತಾಪಮಾನ ವಲಯದ ಸುಂದರವಾದ ಬಿಳಿ ನಾಗರಿಕ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಹವಾ ಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದವರ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ [...], ಅವನ ಮಾನವ ವರ್ಣದ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಭಿನ್ನತೆ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಾಭಾವಿತದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ್ದ .<ref name="Thomson"/> "ನಿರ್ಮೂಲನಾಕಾರರು ಅವನ ವಾದವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಫ್ರಿಕಾದವರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರಲ್ಲ, ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="Thomson"/> *ಅಬೆ ಡೆಮಾನೆತ್ (1767) ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹಲವಾರು ತಲೆಮಾರಿನ ನಂತರ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಈ ಕಥೆಯು ನಿರ್ಮೂಲನಾಕಾರರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ,ಕ್ಯಾಬನಿಸ್‌ (1757–1808), ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ (1760–1846)[170][171] ರಿಂದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಇದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನಿರ್ಮೂಲನಾಕಾರ ಫಿಜಿಕೊಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಅಬೆ ಪಿಯರ್-ಜೋಸೆಫ್-ಆ‍ಯ್‌೦ದ್ರೆ ರೌಬೌದ್ ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೇ ಅವರ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುದ್ದಾನೆ.<ref name="Thomson"/> ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಪ್ರಕಾರ, <blockquote>''ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾತಾವರಣದ ಕಾರಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸ್ಪುಟಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ವರ್ಣದ ಏಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುವ ಪರವಶಗೊಳಿಸುವ ಆಸೆಗಳು ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರ ಏಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಥಾಮ್ಸನ್‌ರಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ [ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಜೇಮ್ಸ್ ಡುನ್‌ಬರ್ ಮತ್ತು ಅಬೆ ಗ್ರೆಗೋರ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ]. '' ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರಿಗೂ ಇದನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ; ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ,ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ,ಪದೇಪದೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ [ಥಾಮ್ಸನ್, ಜೇಮ್ಸ್ ದುನ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಅಬೆ ಗ್ರೆಗೊರೆ ಯಿಂದ ಆಕ್ಷೇಪಣಾ ಉಲ್ಲೇಖ'''' ]ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ''ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಧೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹವಾಮಾನದ ಬಗೆಗಿನ ವಾದಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ,ಮಾನವರ ನಡುವೆ ಭೇದವು ಜನ್ಮಸಿದ್ಧವಾದವುಗಳು.'' <ref name="Thomson"/> </blockquote>ನೈತಿಕ ವಿಷಯಗಳು ಕೂಡ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನಿರ್ಮೂಲನಾಕಾರ ಆಂಥೋನಿ ಬೆನೆಜೆಟ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ಗ್ವಿನೆಯಾ'' ದಲ್ಲಿ ,ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಬೆರೆಯಬಲ್ಲರು, ಸೌಶೀಲ್ಯವುಳ್ಳವರು, ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಜನರು; ಆದರೆ ಅವರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ದಾಸ್ಯಮನೋಭಾವದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು " ಕೆಳದರ್ಜೆಯ" ಮತ್ತು ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರ ವ್ಯಸನ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Thomson"/> ಮುಂದುವರೆದು,ಗ್ರೇಟ್ ಚೈನ್ ಆಫ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರೆದುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. *ನಂತರ ಕೆಲವರಿಂದ (ಮತ್ತು ಈ ಮುಂದೆ ಡಿಡೆರೊಟ್‌ರಂತೆ ಭೌತವಾದಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು )ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು,ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಲಾಂಗ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಾಬಿಯ ವಕ್ತಾರ,ಅಥವಾ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವೈಟ್ಸ್‌ರ ''ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದ ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಗ್ರೇಡೆಶನ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್'' (1799 - ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರಭಾವ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದರು) ಕೆಲವು ಮಾನವರ ಪ್ರಾಣಿ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref name="Thomson"/> [[File:Bundesarchiv Bild 183-B21845, Sowjetische Kriegsgefangene im Lager.jpg|thumb| *ಯುದ್ಧದ ಸೋವಿಯತ್ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿದ ಶಿಬಿರ.ಜೂನ್ 1941ರಿಂದ ಜನವರಿ 1942ರ ನಡುವಿನ, ನಾಜಿಗಳ ಅಂದಾಜು 2.8 ಮಿಲಿಯನ್ "ಸುಭುಮನ್" ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿರುವಚ್ ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ ಪಿಒಡಬ್ಲುಎಸ್‌ರ ಕೊಲೆ,.<ref>ಡೇನಿಯಲ್ ಗೋಲ್ಡಾಗನ್, ಹಿಟ್ಲರ್ಸ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಶನರ್ಸ್ (p.290) – "2.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುವ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಸೊವಿಯತ್ ಪಿಒಡಬ್ಲುಎಸ್" ಜರ್ಮನ್ನರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, 1941–42ರ "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೂ ಎಂಟು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ", " ಅನೇಕ ಸೋವಿಯತ್ ಪಿಒಡಬ್ಲುಎಸ್‌ರ ಹತ್ಯೆ. ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು" ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ನರು "ಅವರನ್ನು ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು" (ಮಹತ್ವಕೊಡಲಾಗಿದೆ).</ref>]] == 20ನೇ ಶತಮಾನ == *1919ರ ಜಪಾನ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪೀಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ಸಮಾನತೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಜಪಾನೀಯರ ವರ್ಣಭೇದ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಬಲವಾದ ವಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. 1943ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಾ, ಚೀನಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯಾ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನ್ನು ನಡೆಸಿದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶಗಳು ವರ್ಣಭೇದ ಪಕ್ಷಪಾತದ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಒಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. ಸಾರ್ವಭೌಮ ಜಪಾನೀ ಆರ್ಮಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಿಚಿರೋ ಹಿಗುಚಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್ ನೊರಿಹಿರೊ ಯಸ್ಯು ಅವರು ಜರ್ಮನ್ ಜನಾಂಗ ಹತ್ಯೆಯಿಂದ 20,000 ಜೆವಿಶ್ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. *ಜೊತೆಗೆ, ಜಪಾನೀ ರಾಜತಂತ್ರಜ್ಞ ಚೈನೆ ಸುಗಿಹರ ಅವರು ಜರ್ಮನ್ ಜನಾಂಗ ಹತ್ಯಯಿಂದ 6,000 ಜೆವಿಶ್ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಹೆಬರ್ತ್ ಬಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇತರ ಏಷ್ಯಿಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ವರ್ಣಭೇದ ಪಕ್ಷಪಾತ ಜಪಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಬಿಕ್ಸ್, ''ಹಿರೊಹಿತೊ ಆಂಡ್ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಜಪಾನ್'' , 2001, ಪುಟ.280</ref> ನಾಜಿಯರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಜೆವಿಶ್ ಜನರು, ಜಿಪ್ಸಿಯರು, ಪೋಲ್ ಜನರ ಜೊತೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ನರು, ಉಕ್ರೆನಿಯನ್ನರು, ಝೆಕ್‌ನ ಜನರಂತಹ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಜನರು ಮತ್ತು "ಆರ್ಯನ್" ಅಲ್ಲದ ಇತರರು ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಜಿ ಜನಾಂಗದ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯ ಜಾತಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರಾಗಿದ್ದರು (''ಅಪೂರ್ಣ ಮಾನವ'' ). *ನಾಜಿ ಜನರು ಜರ್ಮನರನ್ನು ಸುಪರ್ ಮಾನವರಾಗುವಂತೆ (Übermenschlich) ಸುಧಾರಿಸಿದರು, ಕೆಳಗಿನವರ ಸ್ಥಳಾಂತರ, ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿಸುವ ಜೈವಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20111106061712/http://www.dac.neu.edu/holocaust/Hitlers_Plans.htm ಹಿಟ್ಲರ್ಸ್ ಪ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಯುರೋಪ್]. ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು:"ಪೊಲಂಡ್ ಅಂಡರ್ ನಾಝಿ ಆಕ್ಯೂಪೇಷನ್" - ಜಾನುಝ್ ಗಮ್ಕೊವಸ್ಕಿ ಆಂಡ್ ಕಜಿಮೈರ್ಜ್‌‍ ಆಂಡ್ ಲೆಸ್‌ಜಿಂಕ್ಸಿ</ref> ''ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಲಿ'' ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜೆವಿಶ್ ಜನರು ನಾಜಿ ಜನರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, "ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆ"ಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ವಲಸೆಯ ಮೂಲಕ 50 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಯುರೋಪ್‌ನ ಜರ್ಮನಿಯವರಲ್ಲದ ಗುಲಾಮರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋಜನೆ ಓಸ್ಟ್ ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. * ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಬಾಲ್ಟ್‌ಗಳು ಯುರಲ್ ಪರ್ವತಗಳು ಮತು ಸೈಬೀರಿಯಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು[[ಸೈಬೀರಿಯಾ|Siberia]]. ಇದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, 1000-ವರ್ಷ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (''Tausendjähriges Reich'' ) ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ''ಲೆಬನ್‌ಸ್ರೌಮ್'' "ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳ" ದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ರು ನೆಲೆಗೊಂಡರು. ಜರ್ಮನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹತ್ತಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಸ್ಲಾವ್ ಜನರು ಹಸಿದಿರಲು ಯೋಜಿಸಿದ ಹಸಿದಿರುವ ಯೋಜನೆಯ ವೃಂದವಾದ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ಹೆರ್ಬತ್ ಬಕ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಟೂಜ್, ಆಡಮ್, ''ದಿ ವೇಜಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್'' , ವೈಕಿಂಗ್, 2007, ಪುಟ. 476–85, 538–49, ISBN 0-670-03826-1</ref> 1943ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಪೊಸನ್‌ನ 100 ಎಸ್‌ಎಸ್ ಗುಂಪಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಹೆನ್‌ರಿಚ್ ಹಿಮ್ಲರ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು: :''"ರಷ್ಯನ್ನರಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ, ಝೆಕ್ ಜನರಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲ... '' '' ಅಥವಾ ಇತರ ಜನರು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಹಸಿವಿನಿಂದ ನಾಶವಾಗುವುದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಅವರನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ; ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. '' ''10,000 ರಷಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೋಧನೆಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟೋ ಇಲ್ಲವೋ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಅಗೆಯುವುದು ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿಕರ ವಾಗಿತ್ತು, ಜರ್ಮನಿಗಾಗಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. '' '' *ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಭ್ಯವಾದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಏಕಮಾತ್ರ ಜನರಾದ ನಾವು ಜರ್ಮನ್‌ರು, ನಾವು ಈ ತರಹದ ಮಾನವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಹ ಸಭ್ಯವಾದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತದವರ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.'' ''ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯದ ಎಲ್ಲ ಸರಳತೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ. '' '' ಈಗ ನಾವು ಇದನ್ನು ನಮ್ಮನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚರ್ಚಿಸೋಣ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಾವು ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. '' ''ಅಂದರೆ ಜೆವಿಶ್ ಜನರ ನಿರ್ಮೂಲನ, ಜೆವಿಶ್ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲೋತ್ಪಾಟನ.'' "<ref>[http://history.hanover.edu/courses/excerpts/111him.html ಹೆನ್ರಿಚ್‌‍ ಹಿಮ್ಮಲರ್ ಅವರ ಭಾಷಣ ಎಸ್‌ಎಸ್‌‍ ಗ್ರೂಪ್‌ ಲೀಡರ್ಸ್ ಪೋಸನ್, ಪೊಲಂಡ್ (1943)] ಹ್ಯಾನೊವರ್ ಕಾಲೇಜ್‌‍ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ</ref> == ಅಂತರ-ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು == *ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಂತರ-ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಪಾತೀಯ ಯೋಚನೆಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಕೊರಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1992ರ ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್ ಗಲಭೆಗಳು), ಕರಿಯರಿಂದ ಜೆವಿಶ್ ಜನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ (1991ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೌನ್ ಹೈಟ್ಸ್ ಗಲಭೆಗಳು), ಹೊಸ ವಲಸೆಗಾರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ (ಲ್ಯಾಟಿನೊಸ್‌ನಂತಹ), ಅಥವಾ ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.recomnetwork.org/articles/01/08/16/0254240.shtml |title=recomnetwork Resources and Information. This website is for sale! |publisher=Recomnetwork.org |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2009-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227001739/http://www.recomnetwork.org/articles/01/08/16/0254240.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Susy Buchanan |url=http://www.splcenter.org/intel/intelreport/article.jsp?pid=902 |title=The Rift |publisher=SPLCenter.org |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204125235/http://www.splcenter.org/intel/intelreport/article.jsp?pid=902 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.michnews.com/artman/publish/article_12516.shtml |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-27 |archive-date=2010-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010052210/http://www.michnews.com/artman/publish/article_12516.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nola.com/news/t-p/frontpage/index.ssf?%2Fbase%2Fnews-4%2F1137481512176100.xml |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-23 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206044044/http://www.nola.com/news/t-p/frontpage/index.ssf?%2Fbase%2Fnews-4%2F1137481512176100.xml |url-status=dead }}</ref> *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ ವರ್ಣಭೇಧ ನೀತಿ ಎಂದರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ, ಇದು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.<ref>Thomas J. Sugrue, ''Sweet Land of Liberty: the Forgotten Struggle for Civil Rights in the North'' (Random House: New York, 2008), 533–543.</ref> ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವಿನ ವರ್ಣಭೇದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಬಹುಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ.<ref>{{cite web|url=http:// www economist.com/world/na/displaystory.cfm?story_id=9587776 |title=Race relations &#124; Where black and brown collide |publisher=Economist.com |date=2007-08-02 |accessdate=2010-05-23}}</ref><ref>{{cite web |author=Scott Conroy |url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/10/14/national/main2089618.shtml |title=Riot Breaks Out At Calif. High School, Melee Involving 500 People Erupts At Southern California School |publisher=Cbsnews.com |date=2006-10-14 |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801082108/http://www.cbsnews.com/stories/2006/10/14/national/main2089618.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5192595&ft=1&f=1001 |title=California Prisons on Alert After Weekend Violence |publisher=Npr.org |date=2006-02-06 |accessdate=2010-05-23}}</ref> *[[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ದೊಂಬಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಅಮೇರಿಕನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಕಾದಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2006/12/race-riot-put-down-at-california-state.php |title=JURIST – Paper Chase: Race riot put down at California state prison |publisher=Jurist.law.pitt.edu |date=2006-12-31 |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2010-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100307234325/http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2006/12/race-riot-put-down-at-california-state.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newsmine.org/archive/security/incarceration/racial-segregation-continues-in-california-prisons.txt |title=Racial segregation continues in California prisons |publisher=Newsmine.org |date= |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2011-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823060942/http://newsmine.org/archive/security/incarceration/racial-segregation-continues-in-california-prisons.txt |url-status=dead }}</ref> *ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿತಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ, ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರತಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರೇರೇಪಿತ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವರದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite news|author=Paul Harris |url=http://observer.guardian.co.uk/world/story/0,,2036580,00.html |title=A bloody conflict between Hispanic and black gangs is spreading across Los Angeles |publisher=Observer.guardian.co.uk |date= 2007-03-18|accessdate=2010-05-23 | location=London}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.blackamericaweb.com/site.aspx/bawnews/stateof/hutchinson105 |title=ದ ಹಚಿನ್‌ಸನ್ ರಿಪೊರ್ಟ್: ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಟು ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್, ದೇರ್ಸ್ ಎ ಜೋನ್ ಇನ್ ಎಲ್.ಎ. ವೇರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ರಿಸ್ಕ್ ಡೆತ್ ಇಫ್ ದೆ ಎಂಟರ್ |access-date=2010-08-27 |archive-date=2007-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070117124312/http://www.blackamericaweb.com/site.aspx/bawnews/stateof/hutchinson105 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://.www.frontpagemag.com/Articles/ReadArticle.asp?ID=9600 ರೆಕಾನ್‌ಕ್ವಿಸ್ಟಡೊರ್]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|author=By Ruben Navarrette Jr. Special to CNN |url=http://www.cnn.com/2007/US/10/03/navarrette/index.html |title=Commentary: Black-brown friction waste of energy |publisher=Cnn.com |date=2007-10-03 |accessdate=2010-05-23}}</ref> *1920ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಫಿಲಿಫಿನೋಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಫಿಲಿಫಿನೋಸ್ ನಡುವೆ ಹಗೆತನವಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಒಂದೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http: // opmanong.ssc.hawaii.edu/filipino/cali.html |title=Filipino Migrant Workers in California |publisher=Opmanong.ssc.hawaii.edu |date= |accessdate=2010-05-23}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವಲಸೆಗಾರರು ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಕರಿಯರ ನಡುವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/pg/06044/654613.stm |title=African immigrants face bias from blacks |publisher=Post-gazette.com |date=2006-02-13 |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010124348/http://www.post-gazette.com/pg/06044/654613.stm |url-status=dead }}</ref> ಅಜ್ತ್ಲನ್ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಜಾತೀವಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವುದು. ಆಂದೋಲನದ ಗುರಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ "reconquista" (re-conquest) ಎಂದೂ ಸಹ ಹೇಳಬಹುದು, ಈ ಹೆಸರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ''reconquista'' ಮೂಲಕ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಇದು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಮೂರ್ಸ್‌ನ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author=La Voz de Aztlan |url=http://www.aztlan.net |title=La Voz de Aztlan |publisher=Aztlan.net |date= |accessdate=2010-05-23}}</ref> *ಗುಂಪಿನ ಪರಿಣಿತರು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರವರ್ತನ ಏಜೆಂಟರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಮಾಫಿಯ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಿಸನ್ ಗುಂಪಿನ ವೈರಿಯಾದ ಕಪ್ಪು ಗುರಿಲ್ಲ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಬಹುಕಾಲದ ಜನಾಂಗೀಯ ಯುದ್ಧವು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಮಾಫಿಯಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶಾಟ್ ಕಾಲರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಕರಿಯರ ಮೇಲೆ "ಗ್ರೀನ್ ಲೈಟ್" ನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಫತ್ವ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗ್ಯಾಂಗ್-ಲೈಫ್, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಮಾಫಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅನುಯಾಯಿ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕರಿಯರನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ಅಥವಾ ಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಹ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.blackamericaweb.com/site.aspx/bawnews/stateof/hutchinson105 |title=ಬಿಎಡಬ್ಲು: ದ ಹಚಿನ್‌ಸನ್ ರಿಪೊರ್ಟ್: ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಟು ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್, ದೇರ್ಸ್ ಎ ಜೋನ್ ಇನ್ ಎಲ್.ಎ. ವೇರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ರಿಸ್ಕ್ ಡೆತ್ ಇಫ್ ದೆ ಎಂಟರ್ |access-date=2010-08-27 |archive-date=2007-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070117124312/http://www.blackamericaweb.com/site.aspx/bawnews/stateof/hutchinson105 |url-status=dead }}</ref> *ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಒತ್ತಡ, ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪಿನಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬಹುಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಮತಭೇದಗಳಿವೆ, ಇದು ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ವರ್ಥ್ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2005ರ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು. ದಿವ್ಸ್‌ಬರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾದ ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರ್ದ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದವರ ನಡುವೆ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ಗಲಭೆಗಳಿವೆ.<ref>http://www.dewsburyreporter.co.uk/viewarticle.aspx?sectionid=28&amp;articleid=2955186 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709000217/http://www.dewsburyreporter.co.uk/ViewArticle.aspx?sectionid=28&articleid=2955186 |date=2007-07-09 }} http://ukpollingreport.co.uk/guide/seat-profiles/dewsbury {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010075541/http://ukpollingreport.co.uk/guide/seat-profiles/dewsbury/ |date=2017-10-10 }} bit</ref> *ಕಾಂಗೋ ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಿಗ್ಮಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ತಿನ್ನುವ ಹಾಗೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರನ್ನು "ಅಪೂರ್ಣ ಮಾನವ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾಂಸ ಅದ್ಭುತವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 2003ರಲ್ಲಿ ನರಭಕ್ಷಕತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಯುಎನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನರಭಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಮಾರಣಹೋಮವನ್ನು ಒಂದು ಅಪರಾಧದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಮ್‌ಬುತಿ ಪಿಗ್ಮಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಿನಫಸಿ ಮಕೆಲೊ ಯುಎನ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2933524.stm |title=DR Congo Pygmies appeal to UN |publisher=BBC News |date=2003-05-23 |accessdate=2010-05-23}}</ref> *ಬುಶ್‌ಮೆನ್‌ರನ್ನು ಜಾತಿವಾದಿಗಳಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ|ಬೊಟ್‌ಸ್ವಾನ್]]‌ರ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ವಿರೋಧಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ಕಮಿಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.survival-international.org/news/81 ಯುಎನ್ ಕಂಡೆಮ್ಸ್ ಬೋಟ್ಸ್‌ವಾನಾಸ್ ರೇಸಿಸಮ್ ]. ಸರ್ವೈವಲ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್. ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2002</ref> 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70,000 ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ [[ಮಾರಿಟಾನಿಯ|ಮೌರಿತಾನಿಯ]]ನ್ನರು ಮೌರಿತಾನಿಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>[http://www.irinnews.org/report.aspx?ReportId=70522 ಮೌರಿಟನಿಯ:ಫೇರ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಹಂಟೆಡ್ ಬೈ ರೇಸಿಯಲ್ ಇಂಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್]. IRIN Africa. ಮಾರ್ಚ್‌ 2, 2007</ref> *[[ಸುಡಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿ, ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಗುಲಾಮರನ್ನಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/sudan/1463215/Arab-militia-use-rape-camps-for-ethnic-cleansing-of-Sudan.html Arab militia use 'rape camps' for ethnic cleansing of Sudan]. ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌. ಮೇ 25, 2004</ref> *ದರ್ಫರ್ ಸಂಘರ್ಷ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಜನ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.csmonitor.com/2004/0714/p09s02-coop.html Racism at root of Sudan's Darfur crisis]. Csmonitor.com. ಜುಲೈ 14, 2005.</ref> ಪೂರ್ವಭಾಗದ ನೈಜರ್‌ನ ಡಿಫಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅರಬ್‌ರನ್ನು ಚದ್‌ಗೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುವುದಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ನೈಜರ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url =http:/ /news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6087048.stm |title=Africa &#124; Niger starts mass Arab expulsions |publisher=BBC News |date=2006-10-26 |accessdate=2010-05-23}}</ref> *ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 150,000 ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25138454.htm |title=Reuters AlertNet – Niger's Arabs say expulsions will fuel race hate |publisher=Alertnet.org |date=2006-10-25 |accessdate=2010-05-23 |archive-date=2008-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081110112313/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25138454.htm |url-status=dead }}</ref> ಸರ್ಕಾರದ ಅರಬರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವ ಅಂತಿಮ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಹುಡುಗಿಯರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮತ್ತು ಮೂರು ಹೆಂಗಸರು ಗರ್ಭಪಾತಕ್ಕೊಳಗಾದರು.<ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?docid=469638881e |title=Refworld – The Leader in Refugee Decision Support |publisher=UNHCR |date=2007-07-11 |accessdate=2010-05-23}}</ref> *ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲಿ ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ ಜೆವಿಶ್ ಸಮುದಾಯದ ಏಕೀಕರಣ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಯಿತು.<ref>"[http://www.ethiomedia.com/courier/beersheva.html Ethiopian Israelis love their country but not the racism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207014321/http://www.ethiomedia.com/courier/beersheva.html |date=2010-02-07 }}". Ethiomedia.com. ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2006.</ref><ref>"[http://www.csmonitor.com/2009/0902/p06s01-wome.html Why Jews see racism in Israel]". Csmonitor.com. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2009</ref> residents of Pisgat Ze'ev ಪೂರ್ವ ಜೆರುಸಲೆಂನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಜೆವಿಶ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಅರಬ್ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೆವಿಶ್ ಹುಡುಗಿಯರ ನಡುವಿನ ಅಂತರಕುಲ ಡೇಟಿಂಗ್‌ನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಶಾಂತಿಪಾಲಕ-ರೀತಿಯ patrol ನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಎಂದು ಇಸ್ರೇಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಅಂತರ್ವಿವಾಹ "ದೇಶದ್ರೋಹ" ಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಎಂದು 2007ರ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲಿ]] ಜೆವಿಶ್ ಜನರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>"[http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090925/FOREIGN/709249932/1002 Israeli drive to prevent Jewish girls dating Arabs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118074617/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090925%2FFOREIGN%2F709249932%2F1002 |date=2017-01-18 }}". ದ ನೇಶನ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2009</ref> *ನಾಂಜಿಂಗ್, ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಗಲಭೆಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1988ರಿಂದ ಜನವರಿ 1989ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>[https://www.nytimes.com/1988/12/30/world/black-africa-leaves-china-in-quandary.html?sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all Black Africa Leaves China In Quandary]. ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌. ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 1996</ref> [[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬಾರ್ ಮಾಲೀಕರು "ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಜನರಿಗೆ ಒದಗಿಸಬೇಡಿ" ಎಂಬುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು.<ref>[http://www.theage.com.au/world/fears-of-a-nofun-olympics-in-beijing-20080718-3hkb.html Fears of a 'no-fun' Olympics in Beijing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316015953/http://www.theage.com.au/world/fears-of-a-nofun-olympics-in-beijing-20080718-3hkb.html |date=2014-03-16 }}. ದಿ ಏಜ್ ಜುಲೈ 31, 2008.</ref> *ಗೌಂಜೌ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಗಳ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಕೆಲವು ನೆಬರ್‌ಹುಡ್ ಕಮಿಟಿಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSTRE57K00K20090821 Out of Africa and into China, emigres struggle]. ರೆಟರ್ಸ್. ಆಗಸ್ಟ್ 20, 2009</ref> ಚೀನಿಯರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಮನೆತನದ ಲೋ ಜಿಂಗ್, ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಯಿತು ಎಂದು ನವೆಂಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಎನ್ನುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/nov/01/lou-jing-chinese-talent-show|title=China's black pop idol exposes her nation's racism|author=Stephen Vines|publisher=[[The Guardian]]|date=2009-11-01|accessdate=2009-11-03 | location=London}}</ref> *ಅವಳ ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಪೂರ್ವಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಭೇದ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/12/21/china.race/index.html | work=CNN | title=TV talent show exposes China's race issue - CNN.com | accessdate=2010-05-11}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fiji-0050.JPG|thumb|left|170px| ಮೇ 2000ದಲ್ಲಿ ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿ ಗೊವಿಂದನ ಇಂಡಿಯನ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ನ ಸುಟ್ಟ ಭಾಗಗಳು]] ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಂರ ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತವರೂರಾದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 600,000 ಜೆವಿಶ್ ಜನರು ಇರುವ ಖಂಡದ ಅಧಿಕ ಜೆವಿಶ್ ಜನರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಜೆವಿಶ್-ವಿರೋಧಿ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಆಸ್ತಿ ನಾಶ, ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆ ಇವುಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಫ್ರೆಂಚ್-ಜೆವಿಶ್ ಜನರು ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. *ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಬ್‌ನ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಯೆಹೂದ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಯೆಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪದವರಲ್ಲಿ ಸಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.boston.com/news/world/europe/articles/2006/03/13/anti_semitism_seen_rising_among_frances_muslims/ |title=Anti-Semitism seen rising among France's Muslims |publisher=Boston.com |date=2006-03-13 |accessdate=2010-05-23}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100619135351/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/french-jews-flee-to-israel-as-racist-attacks-mount-612757.html French Jews flee to Israel as racist attacks mount], The Independent, January 7, 2003</ref> *ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ಝುಲು ಜನರ ನಡುವಿನ ಗಂಭೀರ ಜಾತಿ ದೊಂಬಿಗಳು ಡರ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿ 1949ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.theindianstar.com/index.php?uan=5786 Current Africa race riots like 1949 anti-Indian riots: minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501143926/http://www.theindianstar.com/index.php?uan=5786 |date=2011-05-01 }}. TheIndianStar.com. ಮೇ 17, 2008</ref> 1962 ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನೆ ವಿನ್‌ನ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು "ನಾಗರಿಕ ವಿದೇಶಿಯರ" ನಿಷ್ಕರುಣವಾದ ಅವನ ಹಿಂಸೆಯು ಸುಮಾರು 300,000 ಬರ್ಮಾದ ಭಾರತೀಯರ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite book|author=Martin Smith|year=1991|title=Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity|publisher=Zed Books|location=London,New Jersey|pages=43–44,98,56–57,176}}</ref> ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,875949,00.html Asians v. Asians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013135423/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,875949,00.html |date=2012-10-13 }}. TIME. 17 July 1964.</ref> *1964, ಜನವರಿ 12ರ ಝಾನ್ಜಿಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಬ್ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹೇಳಿತು.<ref name="nyt13jan"/> ಝಾನ್ಜಿಬರ್‌ನ ದೊಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅರಬ್‌ ಜನರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಹಾರವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದರು.<ref>[http://channel4.empireschildren.co.uk/category/chapters/index.php?chapter=472&amp;cat=3 Country Histories – Empire's Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080318192427/http://channel4.empireschildren.co.uk/category/chapters/index.php?chapter=472&cat=3 |date=2008-03-18 }}. ಚಾನೆಲ್‌ 4</ref> 1972, ಅಗಸ್ಟ್ 4ರಂದು, ದೇಶವನ್ನು ಬಿಡಲು 90 ದಿನಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಉಗಾಂಡದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇದಿ ಅಮಿನ್ ಅವರು ಉಗಾಂಡದ ಏಷ್ಯನ್ನರನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/7/newsid_2492000/2492333.stm 1972: Asians given 90 days to leave Uganda]. BBC</ref> *ಚೀನೀ ಇಂಡೋನೇಷಿಯದವರು ಜಕಾರ್ತಾದ ಮೇ 1998ರ ದೊಂಬಿಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/analysis/51981.stm |title=Analysis &#124; Indonesia: Why ethnic Chinese are afraid |publisher=BBC News |date=1998-02-12 |accessdate=2010-05-23}}</ref> 1998ರವರೆಗೆ ಇಂಡೋನೇಷಿಯದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ-ವಿರೋಧಿ ಶಾಸನವಿತ್ತು. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ವಲಸೆಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಆಫ್ರಿಕ<ref>[http://en.afrik.com/article16008.html Algeria: Xenophobia against Chinese on the rise in Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213015723/http://en.afrik.com/article16008.html |date=2010-02-13 }}. Afrik.com. ಆಗಸ್ಟ್ 5, 2004</ref><ref>"[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530464/Rioters-attack-Chinese-after-Zambian-poll.html Rioters attack Chinese after Zambian poll]". ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 3, 2006</ref><ref>"[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76405 LESOTHO: Anti-Chinese resentment flares]". ಐಆರ್‌ಐಎನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ. ಜನವರಿ 1, 2008</ref> ಮತ್ತು ಒಸೇನಿಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>Spiller, Penny: "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4930994.stm Riots highlight Chinese tensions]", BBC News, Friday, 21 April 2006, 18:57 GMT</ref><ref>[http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&amp;objectid=229612 "Editorial: Racist moves will rebound on Tonga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407043220/https://www.nzherald.co.nz/ |date=2020-04-07 }}, ''New Zealand Herald'' , November 23, 2001</ref> *ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಪೌ ನಿವ್ ಜಿನಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ-ವಿರೋಧಿ ದೊಂಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನ broke out.<ref>"[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25524906-2703,00.html Looters shot dead amid chaos of Papua New Guinea's anti-Chinese riots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709164436/http://www.theaustralian.com.au/news/looters-shot-dead-amid-chaos-of-papua-new-guineas-anti-chinese-riots/story-e6frg6no-1225715006615 |date=2013-07-09 }}". The Australian. ಮೇ 11, 2009</ref><ref>"[http://media.economist.com/PrinterFriendly.cfm?story_id=14207132 Overseas and under siege]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌. ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2009</ref> 2000ದ ಫಿಜಿಯ ಆಕ್ರಮಣ ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ backlash ನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/830926.stm Future bleak for Fiji's Indians]. BBC ನ್ಯೂಸ್. ಜುಲೈ 2007</ref> *ಫಿಜಿಯ ನಾಗರೀಕರಾದ ಭಾರತೀಯರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಅಥವಾ ಇತರ ದ್ವೀಪದ ಪರಂಪರೆಗಳು ಎರಡನೇ-ದರ್ಜೆಯ ನಾಗರೀಕರಾದರು.<ref>[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25339291-28737,00.html Dealing with the dictator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421212510/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25339291-28737,00.html |date=2009-04-21 }}. The Australian. ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 2009</ref><ref>[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=110 Fiji Islands: From Immigration to Emigration]. Brij V. Lal. The Australian National University.</ref> ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಜನೆಗಳು [[ಗಯಾನ]]<ref>"[https://web.archive.org/web/20081020064436/http://www.jamaicaobserver.com/news/html/20030126T020000-0500_38652_OBS_GUYANA_S_STAGGERING_CRIME_CRISIS.asp Guyana's staggering crime crisis]". The Jamaica Observer. ಜನವರಿ 16, 2003.</ref> ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>"[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HC24Ae01.html Racism alive and well in Malaysia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312031803/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HC24Ae01.html |date=2017-03-12 }}". ಏಷ್ಯಾ ಟೈಮ್ಸ್ . ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006</ref> == ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯ ತೊಡೆದು ಹಾಕುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ == [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಶಾರ್ಪ್‌ವಿಲೆಯಲ್ಲಿ 1960, ಮಾರ್ಚ್ 21ರಂದು ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ 21ನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯ ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೊ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ, ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ಪೋಲಿಸ್ ಕೊಂದಿದ್ದು ಆ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Colbegin|3}} * ಆಲ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಸ್ಕೇಲ್ * ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ ಪಾರ್ಟಿ * ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ * [[ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್|ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍]] * ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ ಪರಿವಿಡಿ-ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಲೇಖನಗಳು * ನಿಯೋ-ನಾಜಿಸಮ್ * ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನ,1919# ಜಪಾನ್‌ ಮುಂದಾಳತ್ವ, ವರ್ಣ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ. * LGBT ಕಮ್ಯುನಿಟಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ * ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯತ್ಯಾಸ * ವರ್ಣನೀತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧ * ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಮೇಯ * ಹಳದಿ ಪೆರಿಲ್ * ನ್ಯೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ ಪಾರ್ಟಿ {{Colend}} == ಆಕರಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿ == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಆಲೆನ್‌, ಥಿಯೋಡರ್. (1994). ''ದಿ ಇನ್ವೆಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಟ್ ರೇಸ್: ಭಾಗ 1'' ಯುಕೆ ಆವೃತ್ತಿ '' '' * ಆಲೆನ್‌, ಥಿಯೋಡರ್ (1997). ''ದಿ ಇನ್‌ವೆನ್ಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಟ್ ರೇಸ್‌: ಭಾಗ 2,'' ಲಂಡನ್, ಯುಕೆ: ಆವೃತ್ತಿ * ಬರ್ಕಾನ್, ಎಲಾಜಾರ್ (1992), ''ದಿ ರಿಟ್ರೀಟ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೇಸಿಸಮ್: ಚೆಂಜಿಂಗ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇಸ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ಸ್'' , ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, NY. * ಬೊನಿಲಾ-ಸಿಲ್ವಾ, ಯೂರಾಡೊ. 2003. ''ರೇಸಿಸಮ್ ವಿದೌಟ್ ರೇಸಿಸ್ಟ್ಸ್: ಕಲರ್ ಬ್ಲೈಂಡ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪರ್ಸಿಸ್ಟನ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇಸಿಯಲ್ ಇನ್‌ಇಕ್ವಾಲಿಟಿ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'' . ರೋಮ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ ಲಿಟ್ಲ್‌ಫಿಲ್ಡ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್.ಇಂಕ್. * ಡೈನ್, ಬ್ರೂಸ್ (2002), ''ಎ ಹೈಡಿಯಸ್ ಮಾನ್‌ಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೈಂಡ್: ಅಮೇರಿಕನ್ ರೇಸ್ ಥಿಯರಿ ಇನ್ ದಿ ಅರ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್'' , ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, MA. (18th ಸೆಂಚೂರಿ ಯುಎಸ್ ರೇಸಿಯಲ್ ಥಿಯರಿ) * ಡೈಮಂಡ್, ಜೇರ್ಡ್ (1999), "ಗನ್ಸ್, ಜರ್ಮ್ಸ್, ಆಂಡ್ ಸ್ಟೀಲ್", W.W. ನಾರ್ಟನ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, NY. * ಡೆನಿಯಲ್ಸ್, ಜೆಸ್ಸಿ (1997), ''ವೈಟ್ ಲೈಸ್: ರೇಸ್, ಕ್ಲಾಸ್, ಜೆಂಡರ್ ಆಂಡ್ ಸೆಕ್ಸ್ಚ್ಯೂವಾಲಿಟಿ ಇನ್ ವೈಟ್ ಸೂಪರ್‌ಮೆಸಿಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕೊರ್ಸಸ್'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, NY. * ಡೇನಿಯಲ್, ಜೆಸ್ಸಿ (2009), ''ಸೈಬರ್ ರೇಸಿಸಮ್: ವೈಟ್ ಸುಪ್ರಿಮಸಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಅಟ್ಟ್ಯಾಕ್ ಆನ್ ಸಿವಿಲ್ ರೈಟ್ಸ್'' , ರೋವ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ ಲಿಟ್ಲ್‌ಫಿಲ್ಡ್, ಲಾನ್‌ಹಾಮ್, MD. * ಎಹ್‌ರಿನ್‌ರೈಚ್‌,ಎರಿಕ್ (2007), ''ದಿ ನಾಜಿ ಏನ್‌ಸೆಸ್‌ಟ್ರಲ್ ಪ್ರೂಫ್: ಜಿನಿಯಾಲಜಿ, ರೇಸಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್‌, ಆಂಡ್ ದಿ ಫೈನಲ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್'' , ಇಂಡಿಯಾನಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್‌ಟನ್,IN * ಎವೆನ್ ಆಂಡ್ ಎವೆನ್‌ (2006), "ಟೈಪ್‌ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್: ಆನ್‌ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್‌ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಇನ್‌‍ಇಕ್ವಾಲಿಟಿ", ಸೆವೆನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್,NY. * ಫಿಜಿನ್, ಜೊ ಆರ್( 2006). ''ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರೇಸಿಸಮ್: ಎ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಅಪ್ರೆಷನ್'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, NY. * ಫಿಜಿನ್, ಜೊ. ಆರ್ (2009). '' ರೇಸಿಸ್ಟ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ: ರೂಟ್ಸ್, ಕರೆಂಟ್‌ ರಿಯಾಲಿಟೀಸ್, ಆಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ ರಿಪಾರೇಷನ್ಸ್, ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ.'' ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್,NY. * ಎಲಿಯಾವ್-ಫೆಲ್ಡನ್, ಮಿರಿಯಾಮ್, ಐಸ್ಯಾಕ್, ಬೆಂಜಾಮಿನ್ ಆಂಡ್ ಜೈಗ್ಲರ್, ಜೊಸೆಫ್. 2009. ''ದಿ ಒರಿಜಿನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಇನ್ ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌, ಕೆಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್'' :ಕೆಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ * ಗಿಬ್ಸನ್, ರಿಚ್ (2004) ಅಗೇನಿಸ್ಟ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಾಲಿಸಮ್ http://www.rohan.sdsu.edu/%7Ergibson/againstracism.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಗ್ರೇವ್ಸ್, ಜೊಸೆಫ್. (2004) ''ದಿ ರೇಸ್ ಮಿಥ್ NY: ಡಟ್ಟಾನ್'' * ಇಗ್ನಾಟೈವ್, ನೊಯಿಲ್. 1995. ''ಹೌ ದಿ ಐರಿಷ್ ಬಿಕಮ್ ವೈಟ್'' NY: ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್. * ಐಸಾಕ್, ಬೆಂಜಮಿನ್. 1995 ''ದಿ ಇನ್ವೆನ್ಷನ್ ಆಫ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಇನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಆಂಟಿಕ್ವಿಟಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್:'' ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ * ಲೆಂಟಿನ್, ಅಲಾನಾ. (2008) ''ರೇಸಿಸಮ್: ಎ ಬಿಗಿನರ್ಸ್ ಗೈಡ್'' ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್: ಒನ್ ವರ್ಲ್ಡ್. * ಲೆವಿ ಸ್ಟ್ರಾವ್ಸ್‌, ಕ್ಲೌಡ್ (1952), ''ರೇಸ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' , ([[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೊ]]) * ಮೆಮ್ಮಿ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್, ''ರೇಸಿಸಮ್'' , ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ ಪ್ರೆಸ್ (1999) ISBN 978-0-8166-3165-0 * ರೊಕ್‌ಶಿಯೋ, ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಎಫ್. (2000), ''ರೀಲ್ ರೇಸಿಸಮ್ :ಕನ್ಫ್ರಂಟಿಂಗ್ ಹಾಲಿವುಡ್ಸ್‌ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಲ್ಚರ್'' , ವೆಸ್ಟ್‌ವೀವ್ ಪ್ರೆಸ್. * ಸ್ಮೆಡ್ಲಿ, ಆಡ್ರೇ ಆಂಡ್ ಬ್ರಿಯಾನ್ ಡಿ. ಸ್ಮೆಡ್ಲಿ. (2005) "ರೇಸ್ ಆಸ್ ಬಯಾಲಜಿ ಇಫ್ ಫಿಕ್ಷನ್, ರೇಸಿಸಮ್ ಆಸ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಇಸ್ ರಿಯಲ್." ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್ , 60, 410-421. * ಸ್ಮೆಡ್ಲಿ, ಆಡ್ರೆ. 2007. '' ರೇಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ಥ್ ಅಮೇರಿಕಾ: ಆರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಎವೊಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಅ ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ಯೂ. '' '' ಬೌಲ್ಡರ್, ಕೊ: ವೆಸ್ಟ್‌ವ್ಯೂ. '' * ಸ್ಟೋಕ್ಸ್, ಡಾಶಾನ್ (ಮುಂಬರುವ), ''ಲಿಗಲೈಸ್ಡ್ ಸೆಗ್ರೆಗೇಷನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಆಫ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಫ್ರೀಡಮ್'' [http://www.geocities.com/eaglefeatherlaw/stokes.article.html URL]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * ಸ್ಟೊಲರ್, ಆನ್ ಲೌರಾ (1997), "ರೇಸಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್ ಆಂಡ್ ದೇರ್ ರಿಜೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರುಥ್", ''ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಪವರ್ ಆಂಡ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಥಿಯರಿ'' 11 (1997), 183–206. ( ಹಿಸ್ಟೊರಿಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ರೇಸ್ ಆಂಡ್ ರೇಸಿಸಮ್) * ಟಾಗ್ಯೂಫ್, ಫಿಯರೆ-ಆಂಡ್ರೆ, (1987), ''La Force du préjugé : Essai sur le racisme et ses doubles'' , Tel Gallimard, La Découverte. * ಟ್ರೆಪಾಗ್‌ನೈರ್, ಬಾರ್ಬರಾ. 2006. ''ಸೈಲೆಂಟ್ ರೇಸಿಸಮ್: ಹೌ ವೆಲ್-ಮಿನಿಂಗ್ ವೈಟ್ ಪೀಪಲ್ ಪರ್ಪೆಚ್ಯೂಏಟ್ ದಿ ರೇಸಿಯಲ್ ಡಿವೈಡ್.'' ಪ್ಯಾರಾಡಿಗ್ಮ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್. * ಟ್ವೈನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವಿಂಡ್‌ಡಾನ್ಸ್ (1997), ''ರೇಸಿಸಮ್ ಇನ್ ಎ ರೇಸಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ: ದಿ ಮೆಂಟೆನನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಸುಪ್ರಿಮಸಿ ಇನ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್'' , ರಟ್‌ಗರ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. * [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೊ]] ''ದಿ ರೇಸ್ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್'' , 1950 * [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3389823,00.html ತಾಲಿ ಫರ್ಕಾಶ್, "ರೇಸಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಮಂಗ್ ಅಸ್" ಇನ್ Y-Net (ಯೆಡಿಯಾಟ್ ಅಹಾರೊನೊಟ್), "ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ಸೀನ್" ಸೆಕ್ಷನ್ ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2007 ] * ವಿನಂಟ್, ಹೊವಾರ್ಡ್, ''ದಿ ನ್ಯೂ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇಸ್'' (2004) * ವಿನಂಟ್, ಹೋವಾರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಒಮಿ, ಮೈಕಲ್ ''ರೇಸಿಯಲ್ ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'' , ರೌಟಲೇಡ್ಜ್ (1986); ದ್ವೀತೀಯ ಆವೃತ್ತಿ (1994). * ವೊಲ್ಗೆಮುತ್, ಬೆಟ್ಟಿನಾ. "ರೇಸಿಸಮ್ ಇನ್ ದಿ 21st ಸೆಂಚೂರಿ- ''ಹೌ ಎವೆರಿಬಡಿ ಕ್ಯಾನ್ ಮೇಕ್ ಎ ಡಿಫರೆನ್ಸ್'' ", ಸಾರ್‌ಬ್ರ್ಯೂಕೆನ್, ಡಿಇ, VDM ವರ್ಲಾಗ್ ಡಾ. ಮ್ಯುಲ್ಲರ್.ಇ K., (2007). [https://books.google.com/books?id=NvJcGQAACAAJ&amp;dq=isbn:9783836410335 ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 978-0-9722522-2-5.] * ರೈಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.(1998) ''"ರೇಸಿಸಮ್ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್‌‍"'' , ವೆಸ್ಟ್‌ಪೊರ್ಟ್, ಸಿಟಿ:ಪ್ರೇಜರ್. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} * [http://www.havanatimes.org/?p=8162 ಬಿಯಿಂಗ್ ಎ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೇಲ್ ಇನ್ ಕ್ಯೂಬಾ], ಲೂಸಿಯಾ ಲೊಪೆಜ್, ''ಹವಾನಾ ಟೈಮ್ಸ್'' ಮೇ 5, 2009 * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_2001_Dec/ai_82066713/pg_1 ರೇಸ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್-ಎಥಿಕ್ಸ್-ಮಾರ್ಚ್‌ 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213065733/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_2001_Dec/ai_82066713/pg_1 |date=2009-02-13 }}- ಕ್ಲೌಡೆ-ಲೆವಿ ಸ್ಟ್ರೌಸ್ ಬರೆದಿರುವ ಎರಡು ಲೇಖನಗಳ ಆಯ್ದ ಭಾಗ. * [http://academic.udayton.edu/race/ ರೇಸ್, ರೇಸಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಲಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230044235/http://academic.udayton.edu/race/ |date=2011-12-30 }}- ವರ್ಣಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿ, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳ ಕುರಿತಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು. * [http://www.racismreview.com/blog ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ, ವಿಮರ್ಶೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119071329/http://www.racismreview.com/blog/ |date=2017-11-19 }}-ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಜೊ ಫಿಗ್ಗಿನ್,PhD ಮತ್ತು ಜೆಸ್ಸಿ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್, PhD, ಇವರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು ಇದು ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. * http://www.antiracismandhate.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160713120138/http://www.antiracismandhate.com/ |date=2016-07-13 }} – Created by Anti-Racism and Hate {{Template group |list = {{Racism topics|state=collapsed}} {{Segregation by type|state=collapsed}} {{Discrimination}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]] [[ವರ್ಗ:ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ವಿಷಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಾರತಮ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೇಷ]] [[ವರ್ಗ:Politics and race]] [[ವರ್ಗ:Sociology of culture]] ee6wp3059tr3oqax147wcraxyenevte 0 24585 1375591 1371213 2026-06-21T12:19:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375591 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Miami |settlement_type = City |nickname = [[Magic City (disambiguation)|The Magic City]], The MIA, The 305, The Gateway to the Americas |motto = |image_skyline = | imagesize = 300px |image_caption = Images from top, left to right: Skyline of [[Downtown Miami|Downtown]], [[American Airlines Arena]], [[Villa Vizcaya]], [[Miami Tower]], [[Port of Miami]], [[Freedom Tower (Miami)|Freedom Tower]]. |image_flag = Flag of Miami, Florida.svg |flag_size = |image_seal = Escudo de Miami.svg |seal_size = |image_map = Miami-Dade_County_Florida_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Miami_Highlighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = Location in [[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] and the state of Florida |pushpin_map = USA |pushpin_map_caption = Location in the United States |mapsize1 = 250px |map_caption1 = U.S. Census Bureau map showing city limits |coordinates_region =US-FL |subdivision_type = Country |subdivision_name =United States |subdivision_type1 = State |subdivision_name1 = [[Florida]] |subdivision_type2 = County |subdivision_name2 = [[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade]] |government_footnotes = |government_type = Mayor-Commissioner Plan |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = [[Tomás Regalado (American politician)|Tomás Regalado]] (I) |leader_title1 = City Manager |leader_name1 = Pedro G. Hernandez |leader_title2 = City Attorney |leader_name2 = Julie O. Bru |leader_title3 = [[City Clerk]] |leader_name3 = Priscilla Thompson |established_title = Settled |established_date = 1825 |established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date2 = July 28, 1896 |founder = |named_for = [[Mayaimi]] |area_magnitude = 1 E8 |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = 55.27 |area_land_sq_mi = 35.68 |area_water_sq_mi = 19.59 |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = 1116.1 |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = 6137 |population_as_of = 2009 |population_footnotes =<ref name=censuspop>{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/archives/2000s/vintage_2007/07s_challenges.html |title=Accepted Challenges to Vintage 2007 Population Estimates |publisher=[[US Census Bureau]] |accessdate=2009-06-27}}</ref><ref name="American Community Survey">[http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=40000US56602&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3308&-_lang=en&-redoLog=false&-format= American Community Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028193609/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=40000US56602&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3308&-_lang=en&-redoLog=false&-format= |date=2011-10-28 }} Miami Urbanized Area (2008 estimate)</ref><ref>[http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2009.html Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas]</ref> |population_note = |population_total = 433136 ([[List of United States cities by population|42nd]]) |pop_est_as_of = 2009 |population_density_km2 = 4471 |population_density_sq_mi = 11581 |population_metro = 5414712 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = 5232342 |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Miamian |timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 25 |latm = 47 |lats = 16 |latNS = N |longd = 80 |longm = 13 |longs = 27 |longEW = W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = |elevation_ft = 6 |postal_code_type = [[ZIP Code]] |postal_code = 33101-33102, 33107, 33109-33112, 33114, 33116, 33119, 33121-33122, 33124-33170, 33172-33190, 33193-33197, 33199, 33222, 33231, 33233-33234, 33238-33239, 33242-33243, 33245, 33247, 33255-33257, 33261, 33265-33266, 33269, 33280, 33283, 33296, 33299 |area_code = [[Area code 305|305]], [[Area code 786|786]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 12-45000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0295004{{GR|3}} |website = http://www.ci.miami.fl.us/ |footnotes = }} '''ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ''' {{pron-en|maɪˈæmi}}ಅಥವಾ {{IPA-en|maɪˈæmə|}}, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ, ನೈಋತ್ಯ[[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಂತವಾದ, ಮಿಯಾಮಿ ದೇಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಸನ ಸ್ಥಳ ಎಂದೇ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಹಾನಗರದ, ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೫,೪೧೪,೭೧೨; ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ೭ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ನಗರೀಕೃತ ಮಿಯಾಮಿ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವು (ಜನಗಣತಿ ನಿಗಮದ ಪ್ರಕಾರ), ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ೪,೯೧೯,೦೩೬ ಅಮೇರಿಕಾದ, ಐದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>July ೧೬, ೨೦೦೮ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಂತೆ [http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫,೨೩೨,೩೪೨ನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅದು ಅಮೇರಿಕಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಲಾಸ್ಎಂಜಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ನಗರಗಳೂ ಇದ್ದವು.<ref name="American Community Survey" /> ಆರ್ಥಿಕ, ಹಣಕಾಸು ವಿಷಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂವಹನ, ಫ್ಯಾಶನ್, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಕಲೆ, ಸಿನಿಮಾ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ - ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref name="GAWC">{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities Study Group and Network, [[Loughborough University]] |accessdate=March ೩, ೨೦೦೯ |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |title=Inventory of World Cities |publisher=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network |accessdate=2007-12-01 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014191556/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |url-status=dead }}</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ದ್ವಾರಬಾಗಿಲು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಮನರಂಜನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಂಗೀತ, ಫ್ಯಾಶನ್, ಸಿನಿಮಾ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯೆನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://newyearseve.com/Articles/ShowArticle.aspx?articleId=4781&t=New+Year%27s+Eve+in+Miami%3A+FYI |title=New Year's Eve in Miami: FYI |publisher=NewYearsEve.com |accessdate=2010-05-04 |archive-date=2010-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103223132/http://newyearseve.com/Articles/ShowArticle.aspx?articleId=4781&t=New+Year%27s+Eve+in+Miami%3A+FYI |url-status=dead }}</ref> ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ<ref>{{Cite web |url=http://www.nestseekers.com/Neighborhood/3059/Brickell/Sales |title=ನೆಸ್ಟ್ ಸೀಕರ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2009-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090701071938/http://www.nestseekers.com/Neighborhood/3059/Brickell/Sales |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.madduxco.com/brickell.htm |title=ಬ್ರಿಕೆಲ್-ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113152721/http://www.madduxco.com/brickell.htm |url-status=dead }}</ref>, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆಯೇ, ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಹಾನಗರದ, ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಎನ್ನುವಂತಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು(ಪೋರ್ಟ್), ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಡಗು ಯಾನದ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಿಡುವಿರದ, ಜನಪ್ರಿಯ ಹಡಗುಯಾನದ ತಾಣ ಹಾಗೂ ನೌಕಾಯಾವೂ ಆಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:MiamiAvenue1896.jpg|thumb|right|ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ, ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಸುಮಾರು 400 ಮಂದಿ ಪುರುಷರು ಮಿಯಾಮಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯಾಗುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು.]] [[ಚಿತ್ರ:Flaglerstreet Miami 1945.jpg|thumb|right|1945ರ ಅಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಗೆ, ಜಪಾನ್ ಶರಣಾದುದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ 20 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೇ, ಕಂಡು ಬಂದ ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್.]] {{Main|History of Miami}} ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೆಕೆಸ್ಟಾ ಜನಾಂಗದವರಿಂದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೊಂಡ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ನಂತರ ೧೫೬೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ನ ಪೆಡ್ರೋ ಮೆನೆನ್ ಡೆಜ್ ಡೆ ಅವಿಲೆಸ್ ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ೧೫೬೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಿಶನ್ ವೊಂದರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಟ್ ಡಲ್ಲಾಸ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಎರಡನೆಯ ಸೆಮಿನೋಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಕ್ರಮೇಣ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಜೂಲಿಯ ಟಟಲ್ <ref>ಹೆನ್ರಿ, ಬ್ರಿಯಾನ್ (೧೯೯೫)"ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟೆನ್ನಿಯಲ್ ಟ್ರೀವಿಯ" ''ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಇತಿಹಾಸ'' - ಸಂ. ೨೩, ನಂ.೩, ಬೇಸಗೆ ಸಂಪುಟ, ೧೯೯೫, ಪುಟ ೩೩.</ref> ಎಂಬ ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲದ, ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ, ಸ್ಥಳೀಯ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಏಕೈಕ ಮಹಾನಗರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯೂ ಮಿಯಾಮಿಯದ್ದು. ತನ್ನ, ಮೊದಮೊದಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು 'ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ ಕಂಟ್ರಿ' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಆಗೆಲ್ಲ ಪ್ರಕತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ, ಮಹಾಭಯಂಕರ ನಗರವಾಗಿಯೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ದಿ ಡೇ ಇನ್ ಸೆಂಟ್ ಅಗಸ್ಟಿನ್ - ''ದಿ ಹ್ಯಾಕ್ ಲೈನ್ ಟು ಬಿಕೆನ್ ಬೇ, ದಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್'' , ೧೮೯೩-೦೧-೧೦. ೨೦೦೭-೦೮-೦೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಗರ ಎಂತಲೂ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಿತು.<ref>ಅ ಟ್ರಿಪ್ ಟು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ, ದಿ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಸನ್, ೧೮೯೩-೦೩-೦೯. ೨೦೧೦-೦೧-೨೨ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೧೮೯೪-೧೮೯೫ರ ಮಹಾ ಹಿಮಪಾತವು, ಮಿಯಾಮಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿತೆಂದೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಒಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆಗಳು ನಾಶವಾಗದೇ ಇದ್ದುದೂ ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್, ರೈಲ್ವೆ ಮಹಾಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿ ಫ್ಲಾಗರ್ ನನ್ನು, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪೂರ್ವ ಕೋಸ್ಟಲ್ ರೈಲ್ವೆಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮಿಯಾಮಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆ 'ಮಿಯಾಮಿಯ ಮಹಾತಾಯಿ' ಎಂತಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಳು.<ref>ಮ್ಯೂರ್, ಹೆಲೆನ್. (೧೯೫೩) ''ಮಿಯಾಮಿ, ಯು.ಎಸ್.ಎ.'' ಹೆನ್ರಿ ಹೊಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿ. ಪು. ೫೫<br />ವೀನರ್, ಜಾಕೆಲಿನ್. ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದಾದ ಮಿಯಾಮಿಯ ಫಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ, ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಳ ವಿಗ್ರಹ, (೨೦೧೦) ''ಮಿಯಾಮಿ ಟುಡೆ'' , ೨೦೧೦ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರ ವಾರ [http://www.miamitodaynews.com/news/100401/story2.shtml] ದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವುದು</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ೧೮೯೬ರ ಜುಲೈ ೨೮ರಂದು, ಕೇವಲ ೩೦೦ ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.hmsf.org/history/south-florida-brief-history.htm |title=South Florida: A Brief History |author=Williams, Linda K. & George, Paul S. |publisher=Historical Museum of South Florida |accessdate=2009-08-24 |archive-date=2010-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429002717/http://www.hmsf.org/history/south-florida-brief-history.htm |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೧೯೨೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಕ್ರಮೇಣ, ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಭೂಮೌಲ್ಯದ ಕುಸಿತ ಹಾಗೂ, ೧೯೨೬ರ ಮಿಯಾಮಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಫಲವಾಗಿ, ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳೆರಡೂ ಕುಸಿತ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಮಿಯಾಮಿಯು, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಗರ ತೀರದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಭದ್ರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಜರ್ಮನ್ ಸಬ್ ಮರೈನ್ ಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ನೌಕಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಈ ಯುದ್ಧವು ಮಿಯಾಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದುದಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೪೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೨,೧೭೨ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊ|ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ನ್ನರು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಮಿಯಾಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಮೆಕ್ಡಫ್ ಹೊಡೆದಾಟಗಳು, ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಂತೆ ಜರುಗಿದ ದಂಗೆಗಳು, ಡ್ರಗ್ ಸಮರಗಳು, ಅಂದ್ರ್ಯೂ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲಿಯನ್ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್ ಗಲಭೆಗಳು - ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ವಿಕೋಪಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾವನ್ನು ಘಾಸಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ನಂತರವೂ, ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉಳಿದರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ೧೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (೧೮೯೬–೨೦೦೬) ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ನಗರೀಕೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬರಿಯ ಒಂದು ಸಾವಿರದಷ್ಟಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಐದೂವರೆ ದಶಲಕ್ಷ ಜನವಸತಿಯಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿಯೇ, ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ''ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರಂತೂ, ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅಪಾರ ಅಚ್ಚರಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.miamidade.gov/infocenter/about_miami-dade_history.asp |title=Miami-Dade County – Information Center |publisher=[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೧೮ |archive-date=2008-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225012927/http://www.miamidade.gov/infocenter/about_miami-dade_history.asp |url-status=dead }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Brickell Avenue 20100203.jpg|thumb|right|ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವೆನಿಸಿರುವ ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಅವೆನ್ಯೂ.]] [[ಚಿತ್ರ:Miamimanhattanizationdowntown.jpg|thumb|right|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, 'ಮಿಯಾಮಿ ಮ್ಯಾನ್ ಹಟೈಸೆಶನ್' ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Port of Miami 20071208.jpg|thumb|right|263px|ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ನೌಕಾ ನೆಲೆಯೇ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಹಲವಾರು ಬೃಹತ್ ನೌಕಾ ನಿರ್ಮಾಣಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವೆನಿಸಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Villa Vizcaya.jpg|thumb|right|ವಿಲ್ಲಾ ವಿಜಾಯ, 1914ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ, ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸೀ ಆಕರ್ಷಣೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಅರ್ಥಿಕ, ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಸದೃಢ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳ, ವಹಿವಾಟುಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಶನ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಗ್ರೂಪ್ ಅಂಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ನ (GaWC) ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು 'ಬೀಟಾ ವಿಶ್ವನಗರ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="GAWC" /> ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು (ಸೇರಿವೆ ಆದರೆ ನಿಯಮಿತವಲ್ಲ) ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅಲಿಯೇನ್ವೇರ್, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟೋನಿಕಾ, ಆರೋ ಏರ್, ಬಕಾರ್ಡಿ, ಬೆನಿಹಾನ, ಬ್ರೈಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್, ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರೂಸಸ್, ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ಕಾಂಪ್USA, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪೋರ್ಟರ್ + ಬೊಗಸ್ಕಿ, ಎಸ್ಪಿರಿಟೋ ಸ್ಯಾಂಟೋ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಗ್ರೂಪ್, ಫಿಜ್ಬೇರ್.ಕಾಂ, ಗ್ರೀನ್ ಬರ್ಗ್ ಟ್ರೋವ್ರಿಗ್, ಇಂಟರ್ವಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಲೆನ್ನರ್, ನಾರ್ವೆಯನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ಪೆರ್ರಿ ಎಲ್ಲಿಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, RCTV ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ರಾಯಲ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ರೈಡರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಸೀಬೋರ್ನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್, ಟೆಲಿಫೋನಿಕಾ USA, ಟೆಲಿಫ್ಯುಚುರಾ, ಟೆಲಿಮುಂಡೋ, ಯುನಿವಿಶನ್, ಯು.ಎಸ್. ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯುಎಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ ಮಿಯಾಮಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ, ೧೪೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲವೆಂದರೆ, AIG, ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರಲೈನ್ಸ್, ಸಿಸ್ಕೋ, ಡಿಸ್ನೀ, ಎಕ್ಸಾನ್, ಫೆಡ್ ಎಕ್ಸ್, ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಫೂಡ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಒರಾಕಲ್, SBC ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್, ಸೋನಿ, ವೀಸಾ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್, ಮತ್ತು ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್.<ref>{{Cite web |url=http://walmartstores.com/FactsNews/NewsRoom/9663.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-06 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309112625/http://walmartstores.com/pressroom/news/9663.aspx |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ, ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ{{convert|400|ft|m|0}} ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಬಹುಮಹಡಿ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂರನೆಯ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ, ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ನಗರಗಳು ಇವೆ. ಅಲ್ಮನಾಕ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೈನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ ಮಿಯಾಮಿ ೧೯ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="bob">{{cite web|author=Gramsbergen, Egbert and Paul Kazmierczak|url=http://homepages.ipact.nl/%7Eegram/skylines.html|title=The World's Best Skylines|accessdate=2008-05-10|archive-date=2012-02-09|archive-url=https://www.webcitation.org/65K1IYGc2?url=http://www.emporis.com/city/miami-fl-usa/all-buildings/highrise|url-status=dead}}</ref> ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ. ಮಿಯಾಮಿಯು ಎಂಟು, ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು (ಹದಿನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ ಹದಿಮೂರು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ)ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ, {{convert|789|ft|m|0|adj=on}}ಫೋರ್ ಸೀಸನ್ಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಟವರ್ ಅತಿ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="emporis">{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101321&bt=9&ht=2&sro=1 |title=Miami:High rise buildings–Completed |publisher=[[Emporis]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೧೯}}</ref> ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರುಗಳು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಡುವಿರದ, ಸತತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಂದರುಗಳೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಕೆರೀಬಿಯನ್ ನ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಮಿಯಾಮಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಗೆ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಏರಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ನೆಗೊಶಿಯೇಶನ್ಸ್ ಸಮಾವೇಶದ ಅತಿಥೇಯ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೂ ಇದ್ದು, ಇದು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಗಳ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮಿಯಾಮಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೀಚುಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು, ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೨ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲುವ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು $೧೭.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಗಳಷ್ಟು.<ref>{{cite web|url=http://www.miamitodaynews.com/news/080327/story1.shtml |title=Record number of local visitors, record spending achieved in 2007 |publisher=Miamitodaynews.com |date=2008-03-27 |accessdate=2009-06-27}}</ref> ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೋ ಜಿಲ್ಲೆ ತನ್ನಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು, ಬೀಚುಗಳು, ಇತಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳು ಎನ್ನುವುದು. ಮಿಯಾಮಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಂಡಮಾರುತ ಕೇಂದ್ರದ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸದರ್ನ್ ಕಮ್ಯಾಂಡ್ ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವೂ ಆಗಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದರದ್ದು. ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ೨೦೦೪ರ ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿಯು, ಫೆಡರಲ್ ಪಾವೆರ್ಟಿ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಬರುವ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆದಾಯಗಳಿರುವ, ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂರನೆಯ ಬಡತನದ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ, ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್, ಮಿಚಿಗನ್(೧ನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ), ಎಲ್ ಪಾಸೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್(೨ನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ). ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರವೇ ದಿವಾಳಿಯೆದ್ದು ಹೋಗಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಮಿಯಾಮಿಯೂ ಒಂದು.<ref>{{citation |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html |title=Gloom over Miami |last=Cohen |first=Adam |date=June 24, 2001 |magazine=[[Time Magazine|Time]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೯-೦೨ |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228053601/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html |url-status=dead }}</ref> ಇಷ್ಟೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ, ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಮಿಯಾಮಿಯು ಮರುಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶುದ್ಧಗಾಳಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ದಟ್ಟಹಸಿರು ವಾತಾವಾರಣ, ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಸ್ವಚ್ಛ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣ.<ref>{{cite news |url=http://www.forbes.com/business/2008/03/17/miami-seattle-orlando-biz-logistics-cx_tvr_0317cleanest.html |title=America's cleanest cities |last=Van Riper |first=Tom |date=March 17, 2008 |publisher=[[Forbes Magazine]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೨-೨೩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529143525/http://www.forbes.com/2008/03/17/miami-seattle-orlando-biz-logistics-cx_tvr_0317cleanest.html|archivedate=May 29, 2010}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, UBS ನಡೆಸಿದ, ವಿಶ್ವದ ೭೩ ನಗರಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿ ಅಮೇರಿಕಾದ (ಸರ್ವೇ ಮಾಡಲಾದ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ) ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಐದನೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=City Mayors: World's richest cities by purchasing power |publisher=[[City Mayors]] |accessdate=೨೦೦೯-೦೯-೧೯}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿಯು ೧೯೨೦ರಿಂದಲೂ ಕಂಡು ಕೇಳರಿಯದಿದ್ದ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು, ಅಂಗೀಕೃತ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ನಗರ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ.<ref>[http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101321&bt=2&ht=3&sro=1 ಮಿಯಾಮಿ: ಸಮಸ್ತ, ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು]. ಎಂಪೋರಿಸ್. ೨೦೦೭-೦೮-೦೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೨೦೦೭ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಗೃಹೋದ್ಯಮದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕುಸಿದು, ಸುಮಾರು ೨೩,೦೦೦ ಗೃಹಸಮುಚ್ಚಯಗಳು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಅಥವಾ ಮುಂಗಡವಾಗಿಯೇ ಮುಚ್ಚಿಹೋದವು.<ref>{{cite news |last=Bell |first=Maya |url=http://www.orlandosentinel.com/business/orl-condobust2707aug27,0,2001796.story |title=Boom of condo crash loudest in Miami |publisher=[[Orlando Sentinel]] |date=August ೨೭, ೨೦೦೭ |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೩೦|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070901092249/http://www.orlandosentinel.com/business/orl-condobust2707aug27,0,2001796.story|archivedate=2007-09-01}}</ref> ಹೀಗೆ ಮುಚ್ಚಿಹೋದ ಗೃಹಸಮುಚ್ಚಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎಂಟನೆಯ ನಗರ ಮಿಯಾಮಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://southflorida.bizjournals.com/tampabay/stories/2008/02/11/daily23.html |title=Florida markets rank high in national foreclosure volume |publisher=''[[Bizjournals#Bizjournals|Tampa Bay Business Journal]]'' |accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೧೮ |date=February ೧೩, ೨೦೦೮ |archive-date=2015-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627074213/http://southflorida.bizjournals.com/tampabay/stories/2008/02/11/daily23.html |url-status=dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Mouth of Miami River 20100211.jpg|thumb|right|ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಕೀ ಹತ್ತಿರದ ಮಿಯಾಮಿ ನದಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನ]] ಕೇವಲ {{convert|35.68|sqmi|km2|0}}ಭೂಪ್ರದೇಶದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೇರಿಕಾದ ಯಾವುದೇ ಮಹಾನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ ೨.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಭೂವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ದಿ ಸಿಟಿ ಪ್ರಾಪರ್ ಅಂತೂ ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ೧೩ ಜನರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿಯ ಶೇಕಡಾ ೫೨ರಷ್ಟು ಜನ ಒಗ್ಗೂಡಿತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಯಾಮಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬಿಸ್ಕೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ಉಪನಗರಗಳು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಎವರ್ಗ್ಲೆಡ್ಸ್ ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬೇ ತನಕ ಮತ್ತು ಒಕೀಕೊಬೀ ಸರೋವರದ ತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ {{convert|40|ft|m|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Miami-Environment.html |title=Miami Environment |publisher=Advameg |accessdate=2007-07-19}}</ref> ಏಳುವುದು ತೀರಾ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ{{convert|6|ft|m|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://images.jsc.nasa.gov/luceneweb/caption_direct.jsp?photoId=STS062-85-026|title=Miami, Florida metropolitan area as seen from STS-62|publisher=[[National Aeronautics and Space Administration]]|accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೧೯|archive-date=2007-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201191110/http://images.jsc.nasa.gov/luceneweb/caption_direct.jsp?photoId=STS062-85-026|url-status=dead}}</ref> ಮಧ್ಯಮ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಲ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಬ್ಬುತಗ್ಗುಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಕಲ್ಲು ದಿಣ್ಣೆಯಗುಂಟ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಪೂರ್ವ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗವು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇಯ ತೀರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ನೂರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಡಲುದ್ವೀಪತಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಡಲು ದ್ವೀಪವು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್, ಒಂದು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಕಡಲ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ{{convert|15|mi|km|abbr=off}} ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ವರ್ಷವಿಡೀ ಹದವಾಗಿ, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. === ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Miamihighpoint.jpg|thumb|right|ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ. ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಬಳಿಯಿರುವ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನ ದೃಶ್ಯ.<ref>[57]</ref>]] ಮಿಯಾಮಿ ಭೂಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಲ್ಲುಹಾಸನ್ನು ''ಮಿಯಾಮಿ ಊಲೈಟ್ '' ಅಥವಾ ''ಮಿಯಾಮಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಲುಹಾಸನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಮಣ್ಣಿನಪದರು ಆವರಿಸಿದ್ದು, ಅದು ದಪ್ಪ{{convert|50|ft|m|abbr=off}} ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗ್ಲೆಸಿಯೇಶನ್ ಅಥವಾ ''ಐಸ್ ಏಜ್ ಗಳ '' ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರ ಮತ್ತು ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಿಯಾಮಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದ ಸುಮಾರು ೧೩೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸಾಂಗಮೊನಿಯನ್ ಘಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟವನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ{{convert|25|ft|m|abbr=off}} ಈಗಿರುವ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ದಿಬ್ಬದ ಹಲವಾರು ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಗಳು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು, ಈಗಿನ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಡ್ರೈ ಟಾರ್ಚುಗಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ತನಕ ಆವರಿಸಿವೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಡಲುಗೊಳವೊಂದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಈ ದಿಬ್ಬಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದುಗಡೆಯ ಜಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಊಲೈಟ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಯೋಜೋನ್ಸ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದ ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಗ್ಲೆಸಿಯೇಶನ್ ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿ, ಕಡಲುಗೊಳಗಳ ನೆಲಹಾಸು ತೆರೆದುಕೊಂಡದ್ದಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ೧೫,೦೦೦ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವು ೩೦೦ಕ್ಕೆ,{{convert|350|ft|m}} ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಸಹಜ, ಸಮಕಾಲೀನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಅಡ್ಡದ ನಂತರ, ೪೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದು, ಈಗಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಮೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ನು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇರಿಸಿದೆ. ಸಮತಟ್ಟು ರೇಖೆಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಅಕ್ವಿಫಾರ್<ref>{{cite web |url=http://capp.water.usgs.gov/gwa/ch_g/G-text4.html |title=USGS Ground Water Atlas of the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |accessdate=೨೦೦೬-೦೨-೧೯ |archive-date=2008-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616200409/http://capp.water.usgs.gov/gwa/ch_g/G-text4.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ, ಶುದ್ಧ ಕದಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೆಲೆಯು ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸದರ್ನ್ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಕಾಂಟಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬೇಯ ತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹಿಯಾಲೆಹ್ ನಲ್ಲಂತೂ ಈ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಹಾನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಈ ಒರತೆಯೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಕ್ವಿಫಾರ್ ನಿಂದಾಗಿ, ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನೀರನ್ನು ಸೋಕದೆಯೇ, ನೆಲವನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳಕ್ಕೆ {{convert|15|to|20|ft|m|abbr=on}}ಅಗೆಯುವುದು ದುಸ್ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂಗರ್ಭದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟು ಮಾಡುವಂಥದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮಿಯಾಮಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ಸಮೂಹ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕಿವೆ ಅಥವಾ ಅವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಅಂಚಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್ ತನಕವೂ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಯು.ಎಸ್.ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ರಾಜ್ಯದ ತನಕ ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್ ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾರ್ಷ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು, ಮಿಯಾಮಿ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ ಹೈವೇಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಭೂಭಾಗದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ, ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಮಿಯಾಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿಯು {{convert|55.27|mi2|km2|abbr=on}}ರಷ್ಟನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ {{convert|35.67|mi2|km2|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು {{convert|19.59|mi2|km2|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಭಾಗ ನೀರು. ಅಂದರೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಸುಮಾರು ೪೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,{{convert|35|sqmi|km2}} ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ನಗರಗಳ ನಂತರ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯು {{Coord|25|47|16|N|80|13|27|W|}}ಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.{{GR|1}} === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:Dadecountycourthouse.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕಾ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Miamisummershower.png|thumb|right|ಎವರ್ ಗ್ಲೆಡ್ಸ್ ನಿಂದ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ಪಕ್ಕಾ ಬೇಸಗೆಯ ದಿನಗಳ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನೀರಧಾರೆ]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಗುಣವಾದ ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಕ್ಲೈಮೆಟ್ ಕ್ಸ್ಲಾಸಿಫಿಕೆಶನ್ ''ಆಮ್'' <ref>{{cite web | url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A1.pdf | title=World Map of Köppen−Geiger Climate Classification|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114202025/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A1.pdf|archivedate=2009-01-14}}</ref> ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೆಖೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇಸಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಚಲಿಗಾಳಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಒಣ ಹವಾಮಾನವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯುಂಟಾದಾಗ, ಕರ್ಕಾಟಕ ವೃತ್ತದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಲ ತೀರದ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ಅದರ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಜನವರಿ ಹೊತ್ತಿಗೆ{{convert|67.2|F}}, ಚಳಿಗಾಲವು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹವಾಗುಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನುವಷ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸುವ ಚಳಿಗಾಳಿಯ ನಂತರವೆ ಚಳಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಳಿತಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಅನ್ನುವಷ್ಟರ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ{{convert|50|F}}. {{convert|35|F}} ಏರುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.{{convert|70|-|77|F|C}} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಳೆಗಾಲ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯದ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕ ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ (೨೯–೩೫&nbsp;°C)ನಡುವಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಗುಡುಗುಮಳೆ ಅಥವಾ ತೀರದಿಂದ ಬೀಸುವ ಸಮುದ್ರತಂಪುಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಿಸಿ ವಾತಾವರಣ ಕಮ್ಮಿಯಾದರೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರವೇ ಅದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಗಾಳಿ, ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸಿದರೂ, ನಸುಬೆಚ್ಚನೆಯ ಪರಿಸರ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ{{convert|55.9|in|mm|0}} ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು {{convert|30|°F|1}}ರಿಂದ {{convert|98|°F|0}}ರವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nrcc.cornell.edu/ccd/hghtmp98.html |title=Highest Temperature of Record |publisher=Northeast Regional Climate Center |accessdate=2007-08-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nrcc.cornell.edu/ccd/lowtmp98.html |title=Lowest Temperature of Record |publisher=Northeast Regional Climate Center |accessdate=2007-08-25}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ಹಿಮಪಾತವಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಜನವರಿ ೧೯, ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಹನಿದಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ ಅಷ್ಟೇ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜೂನ್ ೧ರಿಂದ ಶುರುವಾಗುವ [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತ ಕಾಲ]]ವು ನವೆಂಬರ್ ೩೦ರ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಮಾರುತಗಳು ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯತನಕ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಕೇಪ್ ವಾರ್ಡೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮುತ್ತುವುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.weather.com/newscenter/specialreports/hurricanes/vulnerablecities/miami.html |publisher=The Weather Channel |title=Vulnerable cities: Miami, Florida |accessdate=2006-02-19 |archive-date=2006-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427194724/http://www.weather.com/newscenter/specialreports/hurricanes/vulnerablecities/miami.html |url-status=dead }}</ref> == ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Miami neighborhoodsmap.png|thumb|right|250px|ಮಿಯಾಮಿಯಾ ಆಸುಪಾಸಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಕ್ಷೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Brickell Avenue aerial 20100211.jpg|thumb|right|ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿ - ಮಿಯಾಮಿಯ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉಪನಗರ]] [[ಚಿತ್ರ:Coral Way Miami 20100430.jpg|thumb|right|250px|ಕೋರಲ್ ಮಾರ್ಗದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೀದಿಗಳ ದೃಶ್ಯ. ಈ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಗಿಡಗಳು ತಮ್ಮ ದಟ್ಟ ಮೇಲ್ಚಪ್ಪರದಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿವೆ]] ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿಯು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ನಗರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಕೆಲ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಕೀ, ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರುಗಳಿವೆ. ಡೌನ್ ಟೌನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದೆ. ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇರುವುದು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿಯೇ. ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಅಪಾರ ಜನಸ್ತೋಮ - ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ತವರಾಗಿದೆ. ಬಿಸ್ಬೇನ್ ಬೇಯನ್ನು ಹಾದುಹೊಗಿರುವ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನೇ ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕೋರಲ್ ವೇ, ದಿ ರೋಡ್ಸ್, ಮತ್ತು ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಗಳಿವೆ. ಕೋರಲ್ ವೇ, ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಸತಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ನೊಡನೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆಯೇ, ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಗೃಹಗಳಿಗೆ, ವೃಕ್ಷಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿದೆ. ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನ ಡಿನ್ನರ್ ಕೀಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಿಯಾಮಿಯ ಪುರಭವನ, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಪ್ಲೇ ಹೌಸ್, ಕೋಕೋವಾಕ್, ಹಲವಾರು ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು, ಬಾರುಗಳು, ರೆಸ್ಟೋರಾಂಟುಗಳು, ಬೋಹೆಮಿಯನ್ ಶಾಪುಗಳು, ಇರುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆರೆ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ, ತಿರುವು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ವೃಕ್ಷಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಹೂದೋಟಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ವಿಲ್ಲಾ ವಿಕಾಯ, ದಿ ಕ್ಯಾಮ್ಪಂಗ್, ದಿ ಬರ್ನ್ಯಾಕಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಸಭಾಭವನವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಅತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗೃಹಗಳು, ಮತ್ತು ಎಸ್ಟೇಟುಗಳಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಿಟಲ್ ಹವಾನಾ, ವೆಸ್ಟ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್, ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಗಾಮಿಗಳಿದ್ದು, ಈ ಭಾಗವು ನಗರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ನೆರೆಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ, ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಹೂದಿ ನೆರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುವವರಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ನ್ನರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅದೇ, ಅಲ್ಲಾಪತ್ತಾಹ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಇದ್ದು, ಅದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ವೆಸ್ಟ್ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕನ್ನರು, ಬೋಹೆಮಿಯನ್ನರು, ಕಲಾವಿದರು, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಎಡ್ಜ್ ವಾಟರ್ ಮತ್ತು ವಿನ್ ವುಡ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು. ಇವು ಅತಿ ಎತ್ತರದ, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗೋಪುರ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಡ್ರಿಎನ್ ಅರ್ಶ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ನೆಲೆಯ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮಿಡ್ ಟೌನ್, ದಿ ಡಿಸೈನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಮತ್ತು ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಜನತೆ ವಾಸವಿದ್ದು, ೧೯೨೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೊಂಡ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲಾದ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರ ಶೈಲಿಯ ಮಿಮೋ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದ ಲಿಟಲ್ ಹೈಟಿಯಲ್ಲಿ, ಲಿರಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಗಿರುವ ಓವರ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ, ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ವಲಸೆಬಂದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Miamiskyline20080113.png|400px|right|thumb|ಸೌತ್ ಬೀಚಿನಿಂದ ಕಂಡುಬರುವ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಕೈ ಲೈನ್ ನ ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯ]] === ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು === * ಯುನಿಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ, ಹಿಯಾಲೆಹ್, ಬ್ರೌನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ, ಗ್ಲೇಡ್ ವ್ಯೂ, ವೆಸ್ಟ್ ಲಿಟಲ್ ರಿವರ್, ಎಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಶೋರ್ಸ್. * ಎಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ವೆಸ್ಟ್ ಲಿಟಲ್ ರಿವರ್, ಎಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ಯುನಿಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ. * ಗ್ಲೇಡ್ ವ್ಯೂ, ಬ್ರೌನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ, ಹಿಯಾಲೆಹ್, ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್, ಯುನಿಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ, ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ನಾರ್ತ್ ಬೇ ವಿಲೇಜ್, ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ, ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]. * ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]. * ಕೋರಲ್ ಟೆರೇಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಯಾಮಿ, ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್, ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Knightconcerthall.jpg|thumb|ಅಡ್ರಿನ್ ಅರ್ಶ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ - ಅಮೇರಿಕಾದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Miami Art Museum.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಹಲಾವರು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ, ಥಿಯೇಟರುಗಳಿಗೆ, ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಮುಗಳಿಗೆ, ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಕಲಾಜಗತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದರೆ ಅಡ್ರಿಯೆನ್ ಅರ್ಶ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕಲಾಮಂದಿರ. ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಲಿಂಕೊನ್ ಸೆಂಟರ್ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಒಪೆರಾದ ತವರೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿಯೇ, ಕೇಂದ್ರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಂಗಣ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಫ್ಫ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್, ದಿ ನೈಟ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಹಾಲ್, ದಿ ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ದಿ ಪೀಕಾಕ್ ರಿಹರ್ಸಲ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಇರುವುದು. ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಒಪೆರಾಗಳು, ಬ್ಯಾಲೆಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳು, ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೆ, ಇದು ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರವಾಗಿದ್ದು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಇತರೆ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳೆಂದರೆ, ಗುಸ್ಮನ್ ಕಲಾಮಂದಿರ, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಪ್ಲೇಹೌಸ್, ಕಾಲನಿ ಥಿಯೇಟರ್, ಲಿಂಕೊನ್ ಥಿಯೇಟರ್, ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಂಫೋನಿ ಹೌಸ್, ಮಿರಾಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಟರ್'ಸ್ ಪ್ಲೇಹೌಸ್, ಜಾಕೀ ಗ್ಲೀಸನ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಮ್ಯಾನುಎಲ್ ಆರ್ಟೈಮ್ ಥಿಯೇಟರ್, ರಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪ್ಲೇಗ್ರೌಂಡ್ ಥಿಯೇಟರ್, ವೆರ್ತೀಮ್ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರ, ದಿ ಫೇರ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋ ಸೆಂಟರ್, ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಬೇಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಫಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದುವು. ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಹಲವಾರು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೂ ಮುಖ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನವು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಬಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಸದರ್ನ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಲೋವೆ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಿಯಾಮಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಿಯಾಮಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಿಯಾಮಿ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪೋರರಿ ಆರ್ಟ್, ವಿಕಾಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು, ವೊಲ್ಫ್ಸೋನಿಯನ್-FIU ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಮಿಯಾಮಿ ಮುಖ್ಯ ಲೈಬ್ರರಿಯ ತಾಣವೂ ಹೌದು. ಮಿಯಾಮಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯಾಶನ್ ಕೇಂದ್ರವೂ, ರೂಪದರ್ಶಿಗಳ ತವರು ನಗರವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯಾಶನ್ ಎಜೆನ್ಸಿಗಳಿವೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫ್ಯಾಶನ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳು ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ, ವಿನ್ ವುಡ್ ಕಲಾಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಮಿಯಾಮಿ ಫ್ಯಾಶನ್ ವೀಕ್, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಬೆಂಜ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ವೀಕ್ ಮಿಯಾಮಿಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.miamifashionweek.com/new_admin/html/Overview.html |title=Miami Fashion Week |publisher=Miami Fashion Week |accessdate=2008-04-20 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511195801/http://www.miamifashionweek.com/new_admin/html/Overview.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಕೂಡ ಒಂದು. ಅದಕ್ಕಿರುವ ಇನ್ನೊದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರೆಂದರೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್ ಬೇಸಲ್ ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಸಮಾರಂಭ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. === ಉದ್ಯಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Miami 229.jpg|thumb|right|ಮಿಯಾಮಿಯ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, 1891ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ, ಬರ್ನ್ಯಾಕಲ್ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಲವಾರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಕೊಳಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಕಡಲ ತೀರಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರವಂತೂ]] ದೋಣಿಯಾನಕ್ಕೆ, ನೌಕಾವಿಹಾರಕ್ಕೆ, ಹವ್ಯಾಸೀ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾಗಿದೆ. ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹವಳದ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಜುಗಾರರಿಗೆ ಸ್ನಾರ್ಕ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಬ್ ಡೈವಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆ ಒಟ್ಟು ೮೦ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕುಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.miamigov.com/cms/parks/15_16.asp |title=Miami parks |publisher=Miamigov.com |date= |accessdate=2009-06-27 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820083309/http://www.miamigov.com/cms/parks/15_16.asp |url-status=dead }}</ref> ಅತಿ ವಿಶಾಲವಾದ, ಜನಪ್ರಿಯ ಉದ್ಯಾನಗಳೆಂದರೆ, ಬೇಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಬೈಸೆಂಟೆನ್ನಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್(ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅರೆನಾದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಗೆ ಮತ್ತು ಬೇಸೈಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇವೆ), ಫೇರ್ಚೈಲ್ಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಬೋಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಕೀ ಬಿಸ್ಕೆನ್, ಕ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಬ್ಯಾಗ್ಸ್ ಕೇಪ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಸೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್, ಪೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್, ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಕೀ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್. ನಗರದ ಇತರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ, ಜಂಗಲ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್, ಝೂ ಮಿಯಾಮಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಸೀಕ್ವೆರಿಯಂ, ಕೋರಲ್ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಸೆಂಟ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ವಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡೀರಿಂಗ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. === ಸಂಗೀತ === [[ಚಿತ್ರ:Club Space in Downtown Miami.jpg|thumb|right|ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು]] ಮಿಯಾಮಿ ಸಂಗೀತ ತುಂಬಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಕ್ಯೂಬನ್ನರು ತಮ್ಮ ತವರು ನಾಡಿನಿಂದ ತಂದ ಕೊಡುಗೆ, ಕಾಂಗಾ ಮತ್ತು ರಾಂಬಾ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು. ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ. ಡೊಮಿನಿಕನ್ನರು ಬಚಾಟ ಮತ್ತು ಮೆರೆಂಗ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರೆ, [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯ]]ನ್ನರು ವಲ್ಲೆನಾಟೋ ಮತ್ತು ಕಂಬಿಯಾಗಳನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಕೆರೀಬಿಯನ್ನರು ರೆಗ್ಗೇ, ಸೋಕಾ, ಕೊಂಪಾ, ಜೌಕ್, ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ, ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ರ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, TK ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಡಿಸ್ಕೋ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು KC ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಸನ್ ಶೈನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳೆಂದರೆ, "ಗೆಟ್ ಡೌನ್ ಟುನೈಟ್", ಮತ್ತು "(ಶೇಕ್ ಶೇಕ್ ಶೇಕ್) ಶೇಕ್ ಯುವರ್ ಬ್ಯೂಟಿ", ದಟ್ಸ್ ದಿ ವೇ ಇ ಲೈಕ್ ಇಟ್", ಅಂಡ್ ದಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಸ್ಕೋ ಗ್ರೂಪ್, ಫಾಕ್ಸಿ(ಬ್ಯಾಂಡ್), ತಮ್ಮ ಒಂದೊಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳಾದ "ಗೆಟ್ ಆಫ್", "ಹಾಟ್ ನಂಬರ್" ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದವರೇ ಆಗಿದ್ದ ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಕ್ ಕ್ರೇ ಮತ್ತು ಟೆರಿ ಡೆ ಸ್ಯಾರಿಯೋ, ೧೯೭೦ರ ಡಿಸ್ಕೋ ಯುಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಗೆ ಬಂದ ಬೀ ಗೀಸ್ ಸಂಗೀತ ತಂಡ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿ, ಆಗಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಭಾವ ಗಾಢವಾಗಿದ್ದ, ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಎಸ್ಟೆಫ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸೌಂಡ್ ಮಷಿನ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಕ್ಯೂಬನ್ ಸಂಗೀತದ ಎಳೆಯೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತತಂಡಗಳೆನಿಸಿದ್ದವು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಂತೂ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದ "ಕಾಂಗಾ" ಮತ್ತು "ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ಸ್" ಗಳು ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. [[ಚಿತ್ರ:The Kampong - 009.jpg|thumb|right|200px|ಕಂಪಾಂಗ್, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೋಟ್ಯಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಮಿಯಾಮಿ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯಸಂಗೀತ, ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್ (೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕೋ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತಕಲೆ) ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಪ್ರೆಟ್ಟಿ ಟೋನಿ, ಡೆಬ್ಬೀ ಡೆಬ್, ಸ್ಟೀವ್ ಬಿ, ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್ಪೋಸ್ ಮೊದಲಾದವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ಜನ್ಮ ತಳೆದಿವೆ. ಇಂಡೀ ಫಾಕ್ ಅಂಕಗಳು, ಕ್ಯಾಟ್ ಪವರ್ ಮತ್ತು ಅಯರ್ನ್ ಅಂಡ್ ವೈನ್ ಗಳೆಲ್ಲ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವನ್ನೇ ತಳಹದಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು<ref>[https://web.archive.org/web/20070323185110/http://www.pitchforkmedia.com/article/feature/39649-interview-cat-power ಸಂದರ್ಶನ: ಕ್ಯಾಟ್ ಪವರ್]. ಪಿಚ್ ಫಾರ್ಕ್ ಮೀಡಿಯಾ (೨೦೦೬-೧೧-೧೩). ೨೦೦೭-೦೮-೦೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಟರ್ನೆಟಿವ್ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್, ಸೆಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್, ಉಫ್ಫೀ, ಮತ್ತು ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕ್ಲಾಶ್ ಡ್ಯೂ, ಅವೆನ್ಯೂ ಡಿ, ಮುಂತಾದವು ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆಯೇ, 'ಪಂಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅಗೆನ್ಸ್ಟ್ ಆಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ' ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿ ಮೂಲದ್ದೇ. ಜೊತೆಗೆ, ರಾಕ್ ಮೆಟಲ್ ಬ್ಯಾoಡ್ಸ್ ನಾನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮತ್ತು ಮರಿಲಿನ್ ಮನ್ಸನ್ ಗಳು ನೆರೆಯ ಫೋರ್ಟ್ ಲಾಡೆರ್ಡೆಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವಂಥವು. ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ಯೂಬನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿರುವ ಆನಾ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನಾ, ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ, ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪ್ಯಾಮ್ಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರಿನಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ, ಇತಿಹಾಸದ, ಮೊದಲ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ ದಶಕದ ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಸಂಗೀತವು ಹೈ-ಎನರ್ಜಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ, ಕುಣಿಯುವ ನೆಲ, ನಡೆಸುವ ಕಾರುಗಳಿಗೊಂದು ಮೆರುಗು ತಂದಿತ್ತು. ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಸಂಗೀತವು ೨ ಲೈವ್ ಕ್ರ್ಯೂ (ಅಂಕಲ್ ಲ್ಯೂಕ್ ನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ ಗುಂಪು), ೯೫ ಸೌತ್, ಟ್ಯಾಗ್ ಟೀಮ್, ೬೯ ಬಾಯ್ಸ್, ಕ್ವಾಡ್ ಸಿಟಿ DJs, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಕ್ ನ್ಯಾಸ್ಟಿ ಗಳಂತಹ ಸಂಗೀತ ದಿಗ್ಗಜ ಟ್ರೂಪ್ ಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ. "ವ್ಹೂಂಪ್!" ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ೧೯೯೩ರ ಟ್ಯಾಗ್ ಟೀಮ್ ನ ದೇರ್ ಇಟ್ ಈಸ್, ೧೯೯೪ರ ೬೯ಬಾಯ್ಸ್ ಗುಂಪಿನ ಟೂಟ್ಸೀ ರಾಲ್, ೧೯೯೬ರ ಕ್ವಾಡ್ ಸಿಟಿ DJsನ "ಸಿ'ಮಾನ್ ಎನ್' ರೈಡ್ ಇಟ್ (ದಿ ಟ್ರೇನ್)" ಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳು. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ೧೦ ಹಾಡುಗಳ ಪೈಕಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಇದ್ದುವಲ್ಲದೇ, ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನೇ ನೀಡಿದವು. ಮಿಯಾಮಿಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೋಮಾಂಚನಕಾರೀ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೃತ್ಯ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ವಿಂಟರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಆಲ್ಟ್ರಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕಾ ಸಂಗೀತ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನೆರೆಯ ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸ್ಪೇಸ್, ಮನ್ಶನ್, ಪಾರ್ಕ್ ವೆಸ್ಟ್, ಇಂಕ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಮಿಯೋಗಳಂತಹ ವಿಖ್ಯಾತ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ಆಯೋಜಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೈಕೊನೋಸ್, ಇಬೀಜಾ, ಮತ್ತು ಅಯಿಯಾ ನಾಪಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ಲಬ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಂತಹ ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇವಲ್ಲದೆಯೇ, ಹಲವಾರು ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ತವರು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು, ಟ್ರಿಕ್ ಡ್ಯಾಡಿ, ಟ್ರಿನಾ, ಪಿಟ್ ಬುಲ್, ಪ್ರೆಟ್ಟಿ ರಿಕಿ, ಜಾಕೀ ಓ, ರಿಕ್ ರಾಸ್, ಮತ್ತು ಲೆಜೆನ್ಡರಿ ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಗ್ರೂಪ್, ಲೈವ್ ಕ್ರ್ಯೂ. === ಮಾಧ್ಯಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Miami Herald building.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:WTVJ WSCV 004.jpg|thumb|right|NBC 6 ಸ್ಟೂಡಿಯೋಸ್]] ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಎರಡನೆಯದ್ದು.<ref>{{cite web|url=http://flnewscenter.com/?p=499|title=2010 FL media market rankings|publisher=FloridaNewsCenter|access-date=2010-09-06|archive-date=2011-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120135516/http://flnewscenter.com/?p=499|url-status=dead}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರವಿರುವ, ಮುಖ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯೆಂದರೆ, ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' . ''ಎಲ್ ನುಯೇವೋ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' , ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರವುಳ್ಳ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ಎಲ್ ನುಯೇವೋ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' - ಎರಡೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವುಳ್ಳ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಎರಡರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿರುವ ''ಮಿಯಾಮಿ ಟುಡೆ'' , ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗುಳ್ಳ ''ಮಿಯಾಮಿ ನ್ಯೂ ಟೈಮ್ಸ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ಸನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' , ''ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಜರ್ನಲ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಮತ್ತು ''ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೋಲೆವರ್ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್'' . ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ''ಡಯರಿಯೋ ಲಾಸ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್'' ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ಮಿಯಾಮಿಯ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಇರುವುದು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿ. ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆಂದೇ ಇರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ''ದಿ ಬೇಕನ್'' , ದಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹರಿಕೇನ್'' , ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಲೇಜಿನ ''ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಸ್'' , ಬ್ಯಾರಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ''ದಿ ಬಕ್ಯಾನೀರ್'' - ಮುಂತಾದವು. ಹಲವಾರು ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ''ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' , ''ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' , ಮತ್ತು ''ಪಮೆಟ್ಟೋ ಬೇ ನ್ಯೂಸ್'' . ಬೃಹತ್ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಲುಪುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ''ಮಿಯಾಮಿ ಮಂತ್ಲಿ'' , ಸೌತ್ ಎಆಸ್ಟ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾಸ್ ಓನ್ಲಿ ಸಿಟಿ/ರೀಜನಲ್; ''ಓಶನ್ ಡ್ರೈವ್'' - ಇದೊಂದು ತಳುಕಿನ, ಬೆಡಗಿನ ಮೈಮನ ಬೆಚ್ಚಗಾಗಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮತ್ತು ''ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್'' . ಮಿಯಾಮಿಯು ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಆಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಗರವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಟೆಲಿವಿಶನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಟೆಲಿಮುಂಡೋ, ಟೆಲಿ ಫ್ಯೂಚುರಾ, ಗಾಲಾವಿಶನ್, ಮೆಗಾ ಟಿವಿ, ಯುನಿವಿಶನ್, ಯುನಿವಿಶನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ Inc., ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಎಂಟರ್ಟೆನ್ಮೆಂಟ್, RCTV ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್, ಮತ್ತು ಸನ್ ಬೀಮ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವಿಶನ್ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಯುನಿವಿಶನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಯುನಿವಿಶನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಆಗಿ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಬರುವ ಯುನಿವಿಶನ್ ನ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು, ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20091207005550&newsLang=en</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ೧೨ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೇಡಿಯೋ ಮಾರ್ಕೆಟ್<ref>{{cite web |url=http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#radio |title=Top 50 Radio Markets Ranked By Metro 12+ Population, Spring 2005 |publisher=Northwestern University Media Management Center |accessdate=2008-04-20 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807070323/http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#radio |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿದ್ದು, ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್<ref>{{cite web |url=http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#tv |title=Top 50 TV markets ranked by households |publisher=Northwestern University Media Management Center |accessdate=2008-04-20 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807070323/http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#tv |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ: WAMI (ಟೆಲಿಫ್ಯುಚುರಾ), WBFS (ಮೈ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಟಿವಿ), WSFL (ದಿ CW), WFOR (CBS), WHFT (TBN), WLTV (ಯುನಿವಿಶನ್), WPLG (ABC), WPXM (ION), WSCV (ಟೆಲಿಮುಂಡೋ), WSVN (ಫಾಕ್ಸ್), WTVJ (NBC), WPBT (PBS), ಮತ್ತು WLRN (PBS ಕೂಡಾ). === ಭಾಷೋಚ್ಛಾರದ ಶೈಲಿ === ಮಿಯಾಮಿಯ ಭಾಷೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು 'ಮಿಯಾಮಿ ಆಕ್ಸೆಂಟ್' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಎರಡನೆಯ ಅಥವಾ ಮೂರನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನಾಂಗದವರಿಂದ ಮೊದಲು ಬಳಕೆಯಾದ ಈ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ಈಶಾನ್ಯ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಚಾರ ಶೈಲಿಗೆ ಇದು ಬಹುತೇಕ ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಲಯವನ್ನೂ, ಉಚ್ಚಾರನೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಮಿಯಾಮಿ ಉಚ್ಚಾರದ ಶೈಲಿಯು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಉಚ್ಚಾರದ ಪ್ರಭಾವವಿರುವುದಲ್ಲ. ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಆಳದವರೂ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲದವರೂ ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿ ಉಚ್ಚಾರವನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿರುವವರಿಗೆ ಇದು ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನರಲ್ಲದೆ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಅಲ್ಲದವರೂ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಈ ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಉಚ್ಚಾರ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆಲ್ಲ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಿಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ಕಂಡು ಬಂದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=April 2010}} === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:SEOpen.jpg|thumb|ಪ್ರಪಂಚದ ಐದನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ನವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ತವರೆನಿಸಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕ್ರ್ಯಾನ್ಡನ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತವೆ.<ref>http://www.miamiherald.com/2010/04/02/1561135/open-carrying-slam-appeal.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] [[ಚಿತ್ರ:American Airlines Arena, Miami, FL, jjron 29.03.2012.jpg|thumb|ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಅರೇನಾ, ಮಿಯಾಮಿ ಹೀಟ್ ನ ನೆಲೆ]] ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ಸ್-NFL ಟೀಮ್, ಮಿಯಾಮಿ ಹೀಟ್- ದಿ NBA ಟೀಮ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್-ದಿ MLB ಟೀಮ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ - ಮಿಯಾಮಿಯ NHL ಟೀಮ್. ನಾಲ್ಕು ವೃತ್ತಿಪರ ಟೀಮ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಯಾಮಿಯು ಮಿಯಾಮಿ FC, ಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್, ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಓಪನ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗ್ರೆಹೌಂಡ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್, ಮರೀನಸ್, ಜೈ-ಅಲೈ ವೆನ್ಯೂ, ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ, ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೀಟ್ ಬಹುಮುಖ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಅರೆನಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಈ ತಂಡ ೨೦೦೬ರ NBA ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ೪-೨ ಸುತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಡಲ್ಲಾಸ್ ಮಾವೆರಿಕ್ಸ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ. ಬೌಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಸರಣಿಯ ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿರುವ ದಿ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್, ತನ್ನ ಕಾಲೇಜು ಮಟ್ಟದ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು, ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಮಿಯಾಮಿ ಮೆಟ್ರೋ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಸತತ ಒಂಭತ್ತು ಸಲ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XLI ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ, ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಿಯಾಮಿ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀನ್ಸ್|ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದ ಸರಹದ್ದಿನೊಳಗೆ, ಹಳೆಯ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನ ನಿವೇಶನದ ಮೇಲೆಯೇ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ ಗಾಗಿ, ನೂತನ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೨ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ತೆರವುಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಇದರ ಹೆಸರು ಮಿಯಾಮಿ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ ಎಂದು ಬದಲಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿವೆ. miyaami FC, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಏಕೈಕ, ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಕರ್ ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವ ಖ್ಯಾತಿಯ ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರ ರೋಮಾರಿಯೋಗೆ, ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತ್ತು. ದಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ NHL ತಂಡವು ನೆರೆಯ ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕಾಂಟಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸನ್ರೈಸ್ ನಗರದ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಪಂದ್ಯವಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಸೋ ಫಿನೋ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇಕ್ವೆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ರೇಸುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಅಂತರ್ ಕಾಲೇಜು ಪಂದ್ಯಾಟಗಳ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಹರಿಕೇನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ತಂಡವು ೧೯೩೭ರಿಂದ ೨೦೦೮ರವರೆಗೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವು FIU ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರುತಿಸಲಾದ, ಕೆಲ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಲ್ಲದ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಫ್ಲೋರಿಡಿಯನ್ಸ್ (ABA), ಮಿಯಾಮಿ ಮೆಟಾಡೋರ್ಸ್ (ECHL), ಮಿಯಾಮಿ ಮನಟೀಸ್ (WHA೨), ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ಯಟೋಸ್ (NASL), ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಕ್ರೀಮಿಂಗ್ ಈಗಲ್ಸ್ (WHA), ಮಿಯಾಮಿ ಸೀಹಾಕ್ಸ್ (AAFC), ಮಿಯಾಮಿ ಸೋಲ್ (WNBA), ಮಿಯಾಮಿ ಟೋರೋಸ್ (NASL), ಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್, (SFL), ಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್ (ABA), ಮತ್ತು ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೂಟರ್ಸ್ (ಅರೇನಾ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್). ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಫ್ಯೂಶನ್, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್ ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕಾಂಟಿಯ, ಲಾಕ್ ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿತ್ತು. {| class="wikitable" border="1" style="margin:0 auto;width:100%" |+ <td>'''ಮಿಯಾಮಿ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು ''' </td> |- !ಕ್ಲಬ್‌ !ಕ್ರೀಡೆ !ಲೀಗ್‌‌ !ಸ್ಥಳ !ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ |- | ಮಿಯಾಮಿ Dolphins | [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಕಾಲ್ಚೆಂಡು]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]];AFC | Sun Life Stadium | ಸುಪರ್ ಬೌಲ್(೨) * VII ೧೯೭೨ –ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸ್ಕಿನ್ಸ್ ತಂಡ, ೧೪-೭ * VIII ೧೯೭೩ – ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ತಂಡ, ೨೪-೭ |- | ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ | ಹಾಕಿ | ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ | ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- | ಮಿಯಾಮಿ Heat | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ | ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ | ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಅರೇನಾ | NBA ಫೈನಲ್ಸ್(೧) * ೨೦೦೬ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ಡಲ್ಲಾಸ್ ಮಾವೆರಿಕ್ಸ್ ತಂಡ ಸರಣಿ ೪-೨ |- | ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೆಸ್‌ಬಾಲ್, NL | ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್(೨) * ೧೯೯೭ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ನ್ನು, ಸರಣಿ ೪-೩ * ೨೦೦೩ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯಾಂಕೀಸ್ ನ್ನು, ಸರಣಿ ೪-೨ |- | ಮಿಯಾಮಿ FC | ಸಾಕರ್ | ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್ ಫಸ್ಟ್ ಡಿವಿಶನ್ | ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |} <br /> {| class="wikitable" border="1" style="margin:0 auto;width:100%" |+ <td>'''ಮಿಯಾಮಿ ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಟೀಮ್ ''' </td> !ಕಾಲೇಜ್/ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ !ಕಾಲ್ಚೆಂಡು !ಕಾಲ್ಚೆಂಡು<br />ಸ್ಥಳ !ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ !ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌<br />ಸ್ಥಳ !ಸಮ್ಮೇಳನ !ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್‌<br />ತುಂಬ ಇತ್ತೀಚಿನ |- | FIU ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ | FIU ಫೂಟ್ಬಾಲ್ | FIU ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | FIU ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಯು.ಎಸ್. ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅರೇನಾ | ಸನ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 4 (1984 ಪುರುಷರ ಸಾಕರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ) |- | ಮಿಯಾಮಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು | ಮಿಯಾಮಿ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ | ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸೆಂಟರ್ | ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 30 (2001 ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ & ಬೇಸ್ ಬಾಲ್) |- | ಬ್ಯಾರಿ ಬುಕಾನೀರ್ಸ್ | – | – | ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ | ಸನ್ ಶೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 7 (2007 – ಪುರುಷರ ಗಾಲ್ಫ್) |- | NSU ಶಾರ್ಕ್ಸ್ | – | – | NSU ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಡಾನ್ ಟಾಫ್ಟ್ UC ಅರೇನಾ | ಸನ್ ಶೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 12 (2010 ಮಹಿಳೆಯರ ಗಾಲ್ಫ್) |} == ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == {| class="wikitable" border="1" style="float:right;margin-left:3px;text-align:left" |- | align="center" colspan="3"| '''ಮಿಯಾಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ''' |- !ವರ್ಷ ! ನಗರ <br /> proper<ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US1245000&_geoContext=&_street=&_county=Miami%2C+Florida&_cityTown=Miami%2C+Florida&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |title=U.S. Census Population Finder: Miami, Florida |publisher=[[U.S. Census Bureau]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೦೨ |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105012626/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US1245000&_geoContext=&_street=&_county=Miami%2C+Florida&_cityTown=Miami%2C+Florida&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |url-status=dead }}</ref> ! ಮೆಟ್ರೊ <br /> ಏರಿಯಾ ೫೧ |- | '''೧೯೦೦''' | align="center"| ೧,೬೮೧ | N/A |- | '''೧೯೧೦''' | align="center"| ೫,೪೭೧ | N/A |- | '''೧೯೨೦''' | align="center"| ೨೯,೫೪೯ | ೬೬,೫೪೨ |- | '''೧೯೩೦''' | align="center"| ೧೧೦,೬೩೭ | ೨೧೪,೮೩೦ |- | '''೧೯೪೦''' | align="center"| ೧೭೨,೧೭೨ | ೩೮೭,೫೨೨ |- | '''೧೯೫೦''' | align="center"| ೨೪೯,೨೭೬ | ೬೯೩,೭೦೫ |- | '''೧೯೬೦''' | align="center"| ೨೯೧,೬೮೮ | ೧,೪೯೭,೦೯೯ |- | '''೧೯೭೦''' | align="center"| ೩೩೪,೮೫೯ | ೨,೨೩೬,೬೪೫ |- | '''೧೯೮೦''' | align="center"| ೩೪೬,೮೬೫ | ೩,೨೨೦,೮೪೪ |- | '''೧೯೯೦''' | align="center"| ೩೫೮,೫೪೮ | ೪,೦೫೬,೧೦೦ |- | '''೨೦೦೦''' | align="center"| ೩೬೨,೪೭೦ | ೫,೦೦೭,೫೬೪ |- | '''೨೦೦೯''' | align="center"| ೪೩೩,೧೩೬ | ೫,೪೧೩,೨೧೨ |} [[ಚಿತ್ರ:Brickell Key from north 20100211.jpg|thumb|right|200px|ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಕೀ ಇನ್ ಬ್ರಿಕೆಲ್]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೆರಿಕದ ೪೩ನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಡೇಡ್, ಬ್ರೋವರ್ಡ್, ಪಾಮ್ ಬೀಚ್, ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಮಿಯಾಮಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫.೪ ದಶಲಕ್ಷವನ್ನೂ ಮೀರುವಷ್ಟಿದ್ದು, ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಏಳನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="PopEstCBSA">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/metro/tables/2008/CBSA-EST2008-01.csv|title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2008|format=[[comma-separated values|CSV]]|work=೨೦೦೮ Population Estimates|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division|date=March ೧೯, ೨೦೦೯|accessdate=February ೧೬, ೨೦೧೦|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404164819/http://www.census.gov/popest/metro/tables/2008/CBSA-EST2008-01.csv|archivedate=2009-04-04}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಸ್ಟನ್, ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕಾದ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೮ರ ತನಕವೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೪೪ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables12.pdf |format=PDF|title=Table A.12. Population of urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2005, by country, 1950–2015 |work=World Urbanization Prospects: The 2005 Revision |accessdate=2008-01-01 |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division}}</ref> ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸ್ವಿಯ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದಲ್ಲಿ ೩೬೨,೪೭೦ ಜನರು, ೧೩೪,೧೯೮ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಿದ್ದು, ೮೩,೩೩೬ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.[107] ಆಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ೧೦,೧೬೦.೯/mi² (೩,೯೨೩.೫/km^೨)ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಲ್ಲಿ ೧೪೮,೩೮೮ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ೪,೧೫೯.೭/mi² (೧,೬೦೬.೨/km)^೨ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೬-೨೦೦೮ ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಷಾರ್ಲೆಟ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * ಬಿಳಿಯರು: ೩೮.೪% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: ೩೬.೫%) * ಕಪ್ಪುಜನರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು: ೩.೦% * ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು: ೦.೨% * yeshiyannaru: ೪.೯% * ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: <0.1% * ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 12.8% * ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.0% * ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 31.5% [[ಚಿತ್ರ:Miami, Florida 1955 Yellow Book.jpg|thumb|right|1955ರಿಂದೀಚೆಗಿನ ಮಿಯಾಮಿಯ ನಕಾಶೆ]] 2000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, 34.1% ರಷ್ಟು ಜನ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Cuban.html |title=Ancestry Map of Cuban Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122040230/http://www.epodunk.com/ancestry/Cuban.html |url-status=dead }}</ref> ನ್ನರೆ ಆಗಿದ್ದರು. ಇತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ, ೫.೬%ರಷ್ಟು ನಿಕಾರಗುವನ್ನರು<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Nicaraguan.html |title=Ancestry Map of Nicaraguan Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104722/http://www.epodunk.com/ancestry/Nicaraguan.html |url-status=dead }}</ref>, ೫.೫%ರಷ್ಟು ಹೈಟಿ<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Haitian.html |title=Ancestry Map of Haitian Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2012-12-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CombzIXo?url=http://www.epodunk.com/ancestry/Haitian.html |url-status=dead }}</ref> ಯನ್ನರು, ೩.೩%ರಷ್ಟು ಹೊಂಡ್ಯುರನ್ನರು<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Honduran.html |title=Ancestry Map of Honduran Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104259/http://www.epodunk.com/ancestry/Honduran.html |url-status=dead }}</ref>, ೧.೭%ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲ ಜನ ಡೊಮಿನಿಕನ್ನರು <ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Dominican-Republic.html |title=Ancestry Map of Dominican Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104216/http://www.epodunk.com/ancestry/Dominican-Republic.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ೧.೬%ರಷ್ಟು ಜನ [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯನ್ನರು]]<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Colombian.html |title=Ancestry Map of Colombian Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011163422/http://epodunk.com/ancestry/Colombian.html |url-status=dead }}</ref> ಇದ್ದರು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ (೫೯%) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲನೆಯ ನಗರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟೊರಂಟೊ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (೫೦%). ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೪೩,೭೩೯ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. ೨೧.೯ ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ೧೮ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. ೩೧.೨ ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೇ. ೧೬.೫ ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಪತಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೇ. ೪೮.೪ ಜನರಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶೇ. ೩೯.೪ ಕುಟುಂಬಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಶೇ. ೧೩.೭ರಷ್ಟು ೬೫ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಅಳತೆ ೨.೬೧ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ೩.೨೫ರಷ್ಟಿತ್ತು. ೧೮ರಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರ ವಯೋಮಾನದ ಹಂಚಿಕೆ ೨೧.೭%ರಷ್ಟು, ೧೮ರಿಂದ ೨೪ರವರೆಗಿನವರದ್ದು ೮%, ೨೫ರಿಂದ ೪೪ರವರೆಗಿನವರದ್ದು ೩೦.೩%, ೪೫ರಿಂದ ೬೪ರವರೆಗಿನವರದ್ದು ೨೨.೧%, ಮತ್ತು ೬೫ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನವರದ್ದು ೧೭.೦%. ಸರಾಸರಿ ವಯೋಮಾನ ೩೬ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ೧೦೦ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ೯೯.೭ ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ೧೮ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ ೧೦೦ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ೯೭.೮ ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದ ಕುಟುಂಬಗಳ ತಲಾ ಆದಾಯ ೨೮,೫೮೮ ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ತಲಾ ಆದಾಯ ೩೮,೭೯೫ ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಗಂಡಸರ ೩೨,೧೨೮ ಡಾಲರ್ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಎದುರು ಮಹಿಳೆಯರು ೨೫,೫೦೦ ಡಾಲರ್ ತಲಾ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಗರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ ೧೮,೮೧೬ ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು. ಶೇ. ೧೫ ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇ. ೨೦.೪ ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದರು. ೨೩.೫%ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ೨೮.೫%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೩೮.೨%ರಷ್ಟು ಜನ ೧೮ರ ವಯೋಮಿತಿಯ ಕೆಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ೨೯.೩%ರಷ್ಟು ಜನರ ವಯಸ್ಸು ೬೫ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯ ಸ್ಫೋಟಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣ, ದೇಶದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆ ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊರದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ. ಮಿಯಾಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದು ಮಾಡಲಾದಂತಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವರ್ಣಮಯ ನೆಲದ ಹಾಸೇ ಹೊರತು ಅಲ್ಲಿಂದಲ್ಲೇ ಒಡೆದು ಹೋಗುವ ಮಡಕೆಯ ಗುಣ ಅದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರೀಕರಾದರೂ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೇ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಂಬಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಮಸ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕು, ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಜಮೈಕಾ, ಹೈಟಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬ್ಯಾಗೊ]] ಹಾಗೂ [[ಬಹಾಮಾಸ್|ದಿ ಬೆಹಮಾಸ್]] ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದವರಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Plymouth Congregational Church in Miami.jpg|thumb|200px|right|ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಕಾಂಗ್ರಿಗೆಶನಲ್ ಚರ್ಚ್]] ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು, ಪರಿಮಾಣಿತ ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]], [[ಬಹಾಮಾಸ್|ಬಹಾಮಿಯನ್]], [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್|ಬರ್ಬಾಡಿಯನ್]], [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೋಲೆವಿಯ]], ಬ್ರೆಜಿಲ್, [[ಕೆನಡಾ]], [[ಚಿಲಿ]], ಚೀನಾ, [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]], [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ|ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕಾ]], [[ಕ್ಯೂಬಾ]], ಡೊಮಿನಿಕನ್, [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಏಕ್ಯುಎಡರ್]], ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ, ಗ್ರೀಸ್, [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]], [[ಗಯಾನ|ಗ್ವಯಾನ]], ಹೈಟಿ, ಹೊಂಡ್ಯೂರ, ಜಮೈಕಾ, ಕೊರಿಯಾ, ಭಾರತ, ಇಟಲಿ, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]], ನಿಕರಗುವಾ, [[ಪನಾಮಾ]], [[ಪೆರು]], ರಷಿಯಾ, ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಸ್ಪೇನ್, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬ್ಯಾಗೋನಿ]], ಟರ್ಕಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ]], ಪ್ಯುಯರ್ಟೋ ರಿಕಾ ಮೊದಲಾದವು. {{Citation needed|date=August 2009}}ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮಿಯಾಮಿ, ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಜನಾಂಗದವರಾದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫ್ರೆಂಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನೆಡಿಯನ್, ಜರ್ಮನ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಶಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದವರೂ ಸಹ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. {{Citation needed|date=August 2009}}ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ, ಲಿಟಲ್ ಬ್ಯೋನಸ್ ಏರ್ಸ್, ಲಿಟಲ್ ಹೈಟಿ, ಲಿಟಲ್ ಹವಾನಾ, ಲಿಟಲ್ ಮನಾಗುವಾ, ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಲಿಟಲ್ ಮಾಸ್ಕೋ, ಲಿಟಲ್ ಸ್ಯಾನ್ ಜುಆನ್, ಮತ್ತು ಲಿಟಲ್ ಟೆಲ್ ಅವಿವ್.{{Citation needed|date=August 2009}} === ಭಾಷೆಗಳು === ೨೦೦೦ರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದವರು ೬೬.೭೫%ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತಾಡುವವರು ಸುಮಾರು ೨೫.೪೫%ರಷ್ಟು, ಹೈಟಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಮಾತಾಡುವವರು ೫.೨೦%ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೦.೭೬%ರಷ್ಟು ಜನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="MLALanguage">{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D12%26county_id%3D%26mode%3D%26zip%3D%26place_id%3D45000%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |title=Data Center Results – Miami, Florida] |publisher=[[Modern Language Association]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೨೫ |archive-date=2007-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070817043803/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D12%26county_id%3D%26mode%3D%26zip%3D%26place_id%3D45000%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ, ೦.೪೧%ರಷ್ಟು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ೦.೧೮%ರಷ್ಟು ಜರ್ಮನ್, ೦.೧೬%ರಷ್ಟು ಇಟಲಿ, ೦.೧೫%ರಷ್ಟು ಅರೇಬಿಕ್, ೦.೧೧%ರಷ್ಟು ಚೈನೀಸ್, ೦.೦೮%ರಷ್ಟು ಗ್ರೀಕ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತಾಡುವ ೭೪.೫೫%ರಷ್ಟು ಜನ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="MLALanguage" /> ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಾತಾಡುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ೨೦೦೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವರು ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರೀ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/24871558/ "ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828085927/http://www.msnbc.msn.com/id/24871558/ |date=2010-08-28 }}. ''MSNBC'' ಯಲ್ಲಿ ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್'' , May ೨೯, ೨೦೦೮. ಮಾರ್ಚ್ ೨, ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಆಡಳಿತ ಸರಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Miami city hall.jpg|thumb|ಡಿನ್ನರ್ ಕೀಯಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರಾಡಳಿತ ಸರಕಾರವು ಮೇಯರ್-ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಕಮಿಷನರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರು ಜಿಲ್ಲೆಗೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಪಾಸು ಮಾಡುವ, ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ನಗರವಿಡೀ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತಹ ಆಡಳಿತ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಮಿಷನ್ನಿನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲು ಮೇಯರ್ ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಟೊಮಾಸ್ ರೀಗಲಾಡೋ ಎಂಬ ಮೇಯರ್ ಅವರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇತರ ಐವರು ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರುಗಳು ನಗರದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ೩೫೦೦ ಪ್ಯಾನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡ್ರೈವ್ ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ೩೩೧೩೩ನಲ್ಲಿರುವ ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ, ಡಿನ್ನರ್ ಕೀಯ ಮೇಲಿರುವ ನೆರೆಜಿಲ್ಲೆ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. === ನಗರಸಭೆ === * ಟೋಮಾಸ್ ರೆಗಾಲ್ಡೋ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಮೇಯರ್ * ವಿಲ್ಫ್ರೆಡೋ ವಿಲ್ಲಿ ಗೋರ್ಟ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೧ * ಮಾರ್ಕ್ ಸರ್ನಾಫ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೨ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಕರೋಲ್ಲೋ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೩ * ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ವಾರೆಜ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೪ * ರಿಚರ್ಡ್ ಪಿ. ಡನ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೫ === ನಗರಾಡಳಿತ === * ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಎ. ಮಿಗೊಯಾ - ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ * ಜೂಲಿ ಓ. ಬ್ರು - ಸಿಟಿ ಅಟಾರ್ನಿ * ಪ್ರಿಸಿಲ್ಲಾ ಥಾಮ್ಪ್ಸನ್ - ಸಿಟಿ ಕ್ಲರ್ಕ್ == ಶಿಕ್ಷಣ == === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ/ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:FIU OE.JPG|thumb|ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳು ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲಾ ಸಮೂಹಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಶಾಲಾ ಸಮೂಹವು ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೮ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೩೯೨ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೮೫,೬೫೫. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೬೦% ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಮೂಲದವರೂ, ೨೮% ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರೂ, ೧೦% ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (ನಾನ್-ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್) ಮತ್ತು ೨% ರಷ್ಟು ಜನ ಬಿಳಿಯರಲ್ಲದ, ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.broadprize.org/2007Miami-DadeBrief.pdf |title=Miami-Dade County Public Schools |publisher=The Broad Foundation |accessdate=2008-04-18 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071130132230/http://www.broadprize.org/2007Miami-DadeBrief.pdf|archivedate=2007-11-30}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು ದೇಶದ ಕೆಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳ ಬೀಡೆನಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಡಿಸೈನ್ ಅಂಡ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, MAST ಅಕಾಡೆಮಿ, ಯು.ಎಸ್.ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ೨೦ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕೋರಲ್ ರೀಫ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಪಮೆಟ್ಟೋ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{cite web |url=http://www.usnews.com/articles/education/high-schools/2007/11/29/gold-medal-schools.html |title=Gold Medal Schools |publisher=[[US News and World Report]]|accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೧೮ |date=November ೧೨, ೨೦೦೭}}</ref> M-DCPS ಕೂಡ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಐಚ್ಛಿಕ, ದ್ವಿಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುವ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ ಹೈಟಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಚೈನೀಸ್. === ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು === ಮಿಯಾಮಿಯು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ, ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್, ಜ್ಯೂಯಿಶ್, ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸದ ಪಂಥಗಳ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಆರ್ಕ್ಡಿಯೋಸೆಸ್ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರದ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು: ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಲೋರ್ಡೆಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸೆಂಟ್. ಹಗ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟ್. ಆಗ್ತಾ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟ್ ತೆರೇಸಾ ಸ್ಕೂಲ್, ಲಾ ಸ್ಯಾಲೆ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮೊನ್ಸಿನಾರ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪೇಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಕ್ಯಾರಲ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಆರ್ಕ್ ಬಿಷಪ್ ಕರ್ಲಿ-ನೋಟ್ರ್ ಡೆಂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟ್. ಬ್ರೆಂಡನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಇತರೆ ಕೆಲ ಪ್ರಖ್ಯಾತ, ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರದ, ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು: ರಾನ್ಸಂ ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್, ಗಲಿವರ್ ಪ್ರಿಪರೆಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಕಂಟ್ರಿ ಡೇ ಸ್ಕೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಗರದ ಅತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಾಲೆಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಹೊರವಲಯದ ಇತರ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ, ಬೆಲೆನ್ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಶೆಕ್ ಹಿಲೆಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಡೇ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಡೇಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್. === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:University of Miami Otto G. Richter Library.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮಿಯಾಮಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ಆಸುಪಾಸಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು: * ಬ್ಯಾರಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಅಲ್ಬಿಜು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (FIU) (ಸಾರ್ವಜನಿಕ) * ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಜಾನ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಕೈಸರ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಮ್ಯಾನ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್, (ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಪ್ರದೇಶ, ಯು.ಕೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕ್) * ಮಿಯಾಮಿ- ಡೇಡ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಯು.ಎಸ್. ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಸುವಿಶಾಲವಾದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ) * ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ (ಖಾಸಗಿ) * ನೋವಾ ಸೌತ್ಈಸ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಸೆಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಟಾಲ್ಮುಡಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ (ಖಾಸಗಿ) ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೋಮಾವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಶೇಕಡಾ ೧೮ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯದೇ ಇರುವವರು ಶೇಕಡಾ ೪೭ರಷ್ಟು ಜನ.<ref>{{cite news |last=Thomas |first=G. Scott |url=http://www.bizjournals.com/specials/pages/10.html |title=Miami lags in brainpower rankings |publisher=[[American City Business Journals#Bizjournals|Bizjournals]] |date=June ೧೨, ೨೦೦೬ |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೨೫ |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012235639/http://www.bizjournals.com/specials/pages/10.html |url-status=dead }}</ref> == ಸಾರಿಗೆ == === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Miami International Airport aerial 2007.jpg|thumb|ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂದಾಜು 35 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿರುವ, ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಂಜಾಮು ಸಾಗಾಟದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕಾಂಟಿಯ ಅಸಂಘಟಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ, ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ೩೫ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ MIA ಅಥವಾ KMIA ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಮುಖ ವೈಮಾನಿಕ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಗಳ ಏಕೈಕ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಹೌದು. ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಜಾನ್ ಎಫ್ ಕೆನೆಡಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಂತರದ, ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ, ವಿದೇಶೀ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕರೆತರುವ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಾಲ ಗೇಟ್ ವೇ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸ್ಥಾನ ಏಳನೆಯದ್ದು. ಇದರ ಎಡೆಬಿಡದ ವಾಯುಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸುಮಾರು ೭೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರಗಲ್ಲಿಗೆ ನಾನ್-ಸ್ಟಾಪ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ, ಯೂರೋಪ್, ಏಶಿಯಾ, ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಫೋರ್ಟ್ ಲಾಡೆರ್ಡೆಲ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ಮಿಯಾಮಿಯ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ ಸಂಚಾರಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.southwest.com/travel_center/routemap.html "ನೈಋತ್ಯ ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ನಗರಗಳು"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919010027/http://www.southwest.com/travel_center/routemap.html |date=2010-09-19 }}. ನೈರುತ್ಯ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳು. ೨೦೦೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಓಪಾ-ಲಾಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಓಪಾ-ಲಾಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಕೆಂಡಾಲ್ ಟಮಿಯಾಮಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಿಯಾಮಿಯ ಅಸಂಘಟಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಇತರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. === ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು === [[ಚಿತ್ರ:Miami-florida-royal-caribbean-building.jpg|thumb|right|ದಿ ರಾಯಲ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]] ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೌಕಾಯಾನದ ಹಡಗನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು 'ಜಗತ್ತಿನ ನೌಕಾ ರಾಜಧಾನಿ' ಮತ್ತು 'ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾರ್ಗೋ ಗೆಟ್ ವೇ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="miamiport">{{cite web |url=http://www.miamidade.gov/portofmiami/ |title=Port of Miami |work=Miami-Dade County |accessdate=2008-10-28 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918071541/http://www.miamidade.gov/portofmiami/ |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನ್ನ ನೌಕಾಯಾನ ಸೇವೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತ ಹಡಗುಮಾರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೌಕಾಪ್ರಯಾಣದ ಹಡಗು ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಲಭಿಸಿದೆ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಈ ಬಂದರು ಸುಮಾರು ೩,೭೮೭,೪೧೦ ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಿತ್ತು.<ref name="portstats">{{cite web |url=http://www.miamidade.gov/portofmiami/business-port-statistics.asp |title=Port Statistics |work=Miami-Dade County |accessdate=2008-10-28 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915050938/http://www.miamidade.gov/portofmiami/business-port-statistics.asp |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಂಜಾಮು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ, ಹಾಗೂ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭.೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಂಜಾಮನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕಾ ಬಂದರು ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="portstats" /> ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕದ ಸರಕು ಆಮದು ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಆಮದು/ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಸರಕಿನ ತೂಕದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀನ್ಸ್|ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ನ ಸೌತ್ ಲೂಸಿಯಾನ ಪೋರ್ಟ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ೭ {{convert|518|acre|km2|0|abbr=on}}ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರಕು ರಫ್ತಾಗುವುದು ಹೊಂಡುರಾಸ್ ಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮದಾಗುವುದು ಚೀನಾದಿಂದ. ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರೂಸಸ್, ಕೋಸ್ಟಾ ಕ್ರೂಸಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕ್ರೂಸಸ್, ನಾರ್ವೆಯನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್, ಒಸೀನಿಯಾ ಕ್ರೂಸಸ್, ರಾಯಲ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ವಿಂಡ್ ಜಾಮಾರ್ ಬೇರ್ ಫೂಟ್ ಕ್ರೂಸಸ್ - ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾಯಾನದ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ತವರೆನಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೌಕಾಯಾನ ತಾಣಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಇರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರಿನ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೨೪ರಂದು. ಮಿಯಾಮಿ ಪೋರ್ಟ್ ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳು.<ref>{{cite web| url=http://www.justnews.com/traffic/23656213/detail.html#| title=Port Tunnel Construction Begins| accessdate=2010-05-25| publisher=[[WPLG]]| date=May ೨೪, ೨೦೧೦| archive-date=2010-09-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20100912155638/http://www.justnews.com/traffic/23656213/detail.html| url-status=dead}}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === [[ಚಿತ್ರ:Miami-Dade Metromover.jpg|thumb|ಮೆಟ್ರೋಮೂವರ್, ಒಂದು ಉಚಿತ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದು ಮೂರು ಹಳಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಇಡೀ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನಡುವೆ, 22 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Tri-Rail at Delray Beach Station.jpg|thumb|right|ಟ್ರೈ-ರೈಲ್ ಎಂಬುದು ಮಿಯಾಮಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ತುದಿಗಳಿಂದ ಹೊರಟು, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಮ್ ಬೀಚಿನ ಹೊರವಲಯಗಳನ್ನು ಹಾದು, ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವುದು ಮಿಯಾಮಿ- ಡೇಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಎಂಬ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾರಿಗೆ ಯಾನಗಳೆಂದರೆ, SFRTA, ಸೇರಿದಂತೆ, ಕಮ್ಯುಟಾರ್ ರೈಲ್, ಟ್ರೈ-ರೈಲ್, ಹೆವಿ-ರೈಲ್, ರೆಪಿಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್, ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್, ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಜನಸಂಚಾರಿ ವಾಹನ, ಮೆಟ್ರೋಮೂವರ್, ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಬಸ್-ಮೊದಲಾದವುಗಳು. ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು, ದಿನಂಪ್ರತಿ, ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಕನಿಷ್ಟ ೧೭% ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನರು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/acs/www/ |title=American Community Survey |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2009-06-27}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೆವಿ ರೈಲ್ ರೆಪಿಡ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್. ೨೨ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (೩೬ ಕಿ.ಮಿ.)ಉದ್ದದ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವ, ೨೨ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮೇಲೆ ಏರುವ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವ ಎಲಿವೇಟರ್ ಅನುಕೂಲವೂ ಇದೆ. ಹಿಯಾಲೆಹ್ ಮತ್ತು ಮೆಡ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಮೆಟ್ರೋರೈಲು, ಸಿವಿಕ್ ಸೆಂಟರ್, ಡೌನ್ ಟೌನ್, ಬ್ರಿಕೆಲ್, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್, ಕೋರಲ್ ಗೆಬಲ್ಸ್, ಸೌತ್ ಮಿಯಾಮಿ ಮೊದಲಾದ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಡೇಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಉಪವಲಯದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದರ ಸಂಚಾರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನೇರ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಚಾರಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ೨೦೧೨ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸಂಚಾರ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Haggman |first=Matthew |url=http://www.miamiherald.com/486/story/1028513.html |title=Metrorail breaks ground at airport – South Florida |publisher=MiamiHerald.com |date= |accessdate=2009-06-27}}</ref> ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನ ಪ್ರತೀ ಎರಡು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುವ, ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಸಂಚಾರದ, ಜನಸಂಚಾರೀ ವಾಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಮೆಟ್ರೋಮೂವರ್, ೨೧ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ, ಮೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವಾರು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಚಾರ ನಿಗಮದ ಸೇಲ್ಸ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸರ್ಚಾರ್ಜ್ ವತಿಯಿಂದ ಹಣ ಹೂಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (South Florida Regional Transportation Authority -SFRTA)ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ, ಜನಸಂಚಾರೀ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಟ್ರೈ-ರೈಲ್, ಉತ್ತರದ ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ವರೆಗಿನ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಡೀ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್, ಬ್ರೋವರ್ಡ್, ಮತ್ತು ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಕಾಂಟಿಯ ಸುಮಾರು ೧೮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪಯಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ ಮೋಡಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗಳು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್, ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್, ಟ್ರೈ-ರೈಲ್, ಮೆಟ್ರೋಬಸ್, ಗ್ರೆಹೌಂಡ್ ಲೈನ್ಸ್, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು, ರೆಂಟಲ್ ಕಾರುಗಳು, MIA ವಾಹನಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು, ಸೈಕಲ್ಲುಗಳು, ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ ಮೋಡಲ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದೆಂಬ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮಿಯಾಮಿಯ ಸುಮಾರು ೧೫೦,೦೦೦ ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ನ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ಜೂನ್ ೨೦೧೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವ ಅಂದಾಜಿದೆ. ನೂತನ ಲಘು ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಬೇಲಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ ಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಅವು ಇನ್ನೂ ಯೋಜನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಬೇ-ಲಿಂಕ್ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. === ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ === ಮಿಯಾಮಿ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್ ನ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಗಳ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು ಸಿಲ್ವರ್ ಮೆಟಿಒರ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಅದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ಹಿಯಾಲೀಹ್ ನ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿದ್ದು, NW ೭೯ St ಮತ್ತು NW ೩೮ Aveಗಳ ಮೇಲೆ, ಟ್ರೈ ರೇಲ್-ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್ ಸ್ಟೇಷನ್ನಿನ, ಪುರಾತನೆವೆನಿಸುವ, ಈಗಿರುವ ಎಲ್ಲ ರೈಲ್ವೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ, ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಭರದಿಂದ ನಡೆದಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್, MIA ಮೂವರ್, ಟ್ರೈ-ರೇಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಗಳೆಲ್ಲ ನೂತನ ಸ್ಟೇಶನ್ ನೊಳಗೆ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಲಿವೆ. ಈ ಸ್ಟೇಶನ್ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವ ಅಂದಾಜಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.micdot.com/miami_central_station.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212114414/http://www.micdot.com/miami_central_station.html |url-status=dead }}</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ತರುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇದ್ದು, ಇದು ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಒರ್ಲ್ಯಾನ್ಡೋಗೆ ಮತ್ತು ಟoಪಾಗೆ, ಒಂದೇ, ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಟoಪಾ-ಒರ್ಲ್ಯಾನ್ಡೋ ಭಾಗವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿಯೇ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೪ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಯು ೨೦೧೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗೆ ಇದು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://cdn.publicinterestnetwork.org/assets/d2cbda5b0c2d2d23101a0aef69daece6/The-Right-Track-vUS.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-06 |archive-date=2011-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011053809/http://cdn.publicinterestnetwork.org/assets/d2cbda5b0c2d2d23101a0aef69daece6/The-Right-Track-vUS.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇತರೆ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗಳಾದ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಯ ಸಂಚಾರದ ಪುನರಾರಂಭ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಜಾಕ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ವರೆಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.metrojacksonville.com/article/೨೦೦೯-jul-jacksonville-to-miami-passenger-rail-returning{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:I-195 Miami eastbound.jpg|thumb|ದಿ ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಕಾಸ್ ವೆ (ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವೆ) - ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ನ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Venetian Causeway South Beach.jpg|thumb|450px|right|ದಿ ವೆನೆಶಿಯನ್ ಕಾಸ್ ವೆ (ಎಡ) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾಸ್ ವೆ (ಬಲ) ಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್, ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಈಶಾನ್ಯ ಬೇಸ್ ಲೈನ್ ನ್ನು ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಅವೆನ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಅವೆನ್ಯೂನ ಕೂಡು ರಸ್ತೆಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮೆಕಿ'ಸ್ (ಮೊದಲಿನ ಬರ್ಡಿನ್'ಸ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್)ಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ಮೂಲತಃ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾದುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಅವೆನ್ಯೂನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಬೀದಿಗಳ ವಿಳಾಸಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ "NW" ಎಂದು ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇದರ ಮೂಲ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತದು ಸಮುದ್ರ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದಲೇ, "NW" ಮತ್ತು "SW" ವರ್ತುಲದ ಪರಿಧಿಗಳು "SE" ಮತ್ತು "NE" ವೃತ್ತದ ಪರಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಸ್ತೆಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಟಾಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರೇಲ್/SW ೮th St ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಕೋರಲ್ ವೇ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳದ್ದೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆ. ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ, ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದೂ ಉಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ, ಕೋರಲ್ ಗೆಬಲ್ಸ್, ಹಿಯಾಲೀಹ್, ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ಥರದವು. ಕೆಲವು ಆಸುಪಾಸಿನ ಮಾರ್ಗಗಳಷ್ಟೇ ದಿ ರೋಡ್ಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿಯ ಬೀದಿಗಳು, ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ನ ೪೫ ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಿಂದ ಹೊರಗೇ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ರೋಡ್ಸ್ ಎಂದು ಮಾತ್ರವೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೈವೇಗಳು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವೆಂದರೆ, I-೭೫, I-೯೫, I-೧೯೫, I-೩೯೫. ಇವಲ್ಲದೆಯೇ, ಯು.ಎಸ್ ನ ಹಲವಾರು ಇತರ ಹೈವೆಗಳಾದ ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೧, ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೨೭, ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೪೧, ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೪೪೧ ಕೂಡ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ(ರಸ್ತೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು): * ಎಸ್ ಆರ್ ೧೧೨ (ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ೯೫ ಟು ಎಂ ಐ ಎ * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೨೧ (ದಿ HEFT or ಹೋಂಸ್ಟೇಡ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಟರ್ನ್ ಪೈಕ್: ಎಸ್ ಆರ್ ೯೧/ಮಿಯಾಮಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೧/ಫ್ಲೋರಿಡಾ ನಗರ ) * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೨೬(ಪಮೆಟ್ಟೋ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಂಟರ್ ಚೇಂಜ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೧/ಪೈನ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೩೬(ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಟು SW ೧೩೭ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ವಯಾ MIA. * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೭೪(ಡಾನ್ ಶುಲಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ೮೨೬/ಬರ್ಡ್ ರೋಡ್ ಟು ಹೋಂಸ್ಟೆಡ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾಸ್ ಟರ್ನ್ ಪೈಕ್ ಕೆಂಡಾಲ್. * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೭೮(ಸ್ನಪ್ಪರ್ ಕ್ರೀಕ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ೮೭೪/ಕೆಂಡಾಲ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ಪೈನ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಮಿಯಾಮಿ. * ಎಸ್ ಆರ್ ೯೨೪ (ಗ್ರೆಟಿಗ್ನಿ ಪಾರ್ಕ್ ವೆ) ಮಿಯಾಮಿ ಲೇಕ್ಸ್ to ಓಪಾ-ಲಾಕಾ ಎಸ್ ಆರ್ ೯೨೪(): ೮೭೪/ಕೆಂಡಾಲ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ಪೈನ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಮಿಯಾಮಿ. <div style="float:right" align="center"> {| class="wikitable" |- ! colspan="3"|ಮಿಯಾಮಿ ಸೇತುವೆಗಳು |- ! ಹೆಸರು ! ಟರ್ಮಿನಿ ! ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ವರ್ಷ |- | ರಿಕೆನ್ ಬ್ರೇಕರ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಕೀ ಬಿಸ್ಕೆನ್ | 1947 |- | ವೆನೆಶಿಯನ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ | 1912–1925 |- | ಮೆಕ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ | 1920 |- | ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ವಿನ್ ವುಡ್/ಎಡ್ಜ್ ವಾಟರ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ | 1959 |- | 79ನೆ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ಬೀಚ್ | 1929 |- | ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ನಾರ್ತ್ ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ ಹಾರ್ಬರ್ | 1951 |- |} </div> ಮಿಯಾಮಿಯು ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಸ್ ವೆಗಳನ್ನ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇಯನ್ನು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ಜೋಡಿಸುವತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ರಿಕೆನ್ ಬ್ರೇಕರ್ ಕಾಸ್ ವೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ತುತ್ತತುದಿಗಿರುವ ಕಾಸ್ ವೆ ಯಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನ್ನು ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಕೀ ಮತ್ತು ಕೀ ಬಿಸ್ಕೆನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ವೆನೆಶಿಯನ್ ಕಾಸ್ ವೆ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾಸ್ ವೆಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಕಾಸ್ ವೆಯು ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ೭೯ನೆ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಸ್ ವೇಯು ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡನ್ನು ನಾರ್ತ್ ಬೀಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ತುದಿಗಿರುವ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ ವೇಯು ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿನ ಆರು ಕಾಸ್ ವೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಸ್ ವೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಾರ್ತ್ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಬಾಲ್ ಹಾರ್ಬರ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಒರಟೊರಟಾಗಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವ ಚಾಲಕರಿರುವ ಊರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಟೋವಾಂಟೇಜ್ ನಿಂದ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷವೂ ಮಿಯಾಮಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSL1413867020070515 |title=Miami drivers named the rudest |publisher=Reuters|last=Reaney |first=Patricia |date=May 15, 2007 |accessdate=2007-09-02}}</ref> ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ, ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಊರೆಂಬ ಕುಖ್ಯಾತಿಗೂ ಮಿಯಾಮಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/12/02/national/main658846.shtml |title=Dangerous Pedestrian Cities |agency=Associated Press |date=December 2, 2004 |accessdate=2007-09-02 |archive-date=2012-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125191414/http://www.cbsnews.com/stories/2004/12/02/national/main658846.shtml |url-status=dead }}</ref> === ಬೈಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ನಿ ಡಿಯಾಜ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಗರಾಡಳಿತವು, ರಂಜನೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೊಸತನ್ನು ನೀಡಲು ಬೈಸ್ಕ್ಲಿಂಗ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಉತ್ತೇಜನಕಾರೀ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು, ನಗರದಲ್ಲಿ 'ಬೈಕ್ ಮಿಯಾಮಿ' ಎಂಬ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಾಹನಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ ತುಳಿಯುವವರು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಬೈಕ್ ಮಿಯಾಮಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ೨೦೦೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿ, ಈಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ. ೧,೫೦೦ರಷ್ಟಿದ್ದ ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಈಗ ೩೦೦೦ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ. ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಇದು ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು, ನಗರದ ತುಂಬಾ ಬೈಕ್ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಅನುಮೋದನೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿಯೇ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಲುವಾಗಿಯೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೯ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.miamiherald.com/1460/story/1263994.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ಬೈಸಕ್ಲಿಂಗ್ ಪತ್ರಿಕೆ'' ಯೊಂದರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯು.ಎಸ್.ನ ೪೪ನೆಯ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ ಸ್ನೇಹೀ ನಗರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://southಫ್ಲೋರಿಡಾ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .bizjournals.com/southಫ್ಲೋರಿಡಾ /stories/2010/04/05/daily16.html</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ == [[ಚಿತ್ರ:Moon over Miami.png|thumb|250px|ಮೂನ್ ಓವರ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ. ಈ ಅಪೂರ್ವವಾದ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವವು ಹಲವಾರು ಪಾಪ್ ಗಾಯನಗಳಿಗೆ, ಸಿನಿಮಾಗಳಿಗೆ, ಟೀವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ, ಅಲ್ಲದೆಯೇ ಹಲವಾರು ಖಾದ್ಯಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸೆಟ್ ಹಾಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವಾದಿತ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ನಾಟಕವಾದ ''ನಿಪ್ ಟಕ್'' , CBS's''[[Miami]]'' ಮತ್ತು ''ಮಿಯಾಮಿ ಮೆಡಿಕಲ್'' , USA's, ''ಬರ್ನ್ ನೋಟಿಸ್'' , ಮತ್ತು ಷೋ ಟೈಮ್ ನ ''ಡೆಕ್ಸ್ಟರ್'' ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದಿರುವುದು. ''ದಿ ಜಾಕೀ ಗ್ಲೀಸನ್ ಶೋ'' ವಿನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯ ಮುದ್ರಣವಾದದ್ದು, ೧೯೬೪ರಿಂದ ೧೯೭೦ರವರೆಗೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ನಲ್ಲಿ. ಮಿಯಾಮಿ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ''ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಮಿಯಾಮಿ'' ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು NBC ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸರಣಿಗಳಾಗಿದ್ದ ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗರ್ಲ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ಎಂಪ್ಟಿ ನೆಸ್ಟ್'' ಗಳು ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ''ಮಿಯಾಮಿ ವೈಸ್'' ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ಬದುಕನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, ಅಂದರೆ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ''ಎಂಟಿವಿ ವಿಡಿಯೋ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಇತರೆ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳೆಂದರೆ, ೨೦೦೩ರ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಗ್ರಾಮ್ಮೀಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರ ಲೋ ನ್ಯೂಸ್ಟ್ರೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳು. ೨೦೦೦ದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಾದರೆ, TLC ಷೋ, ''ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಕ್'' , ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನೆಲ್, ''ಆಫ್ಟರ್ ಡಾರ್ಕ್'' , ಅನಿಮಲ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ನ ''ಮಿಯಾಮಿ ಅನಿಮಲ್ ಪೋಲಿಸ್'' , MTV ಯ ''೮ತ್ ಅಂಡ್ ಓಶನ್'' , ''ಮೇಕಿಂಗ್ ಮೆನುಡೋ'' , ದಿ ಫೋರ್ತ್ ಸೀಸನ್ ಆಫ್ ''ಮೇಕಿಂಗ್ ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್'' , ''ರೂಂ ರೈಡರ್ಸ್'' ಅಂಡ್ ''ದಿ ಎಕ್ಸ್ ಎಫ್ಫೆಕ್ಟ್'' , VH೧ನ ''ಹೋಗನ್ ನೋಸ್ ಬೆಸ್ಟ್'' ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್, ''ಬ್ರೂಕ್ ನೋಸ್ ಬೆಸ್ಟ್'' , ಟ್ರೂ ಟಿವಿಸ್''[[Bounty Girls: Miami]]'' ; A&E's ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ೪೮'' , E!'ಸ್ ''ಕೋರ್ಟ್ನೀ ಅಂಡ್ ಖ್ಲೋ ಟೇಕ್ ಮಿಯಾಮಿ'' ; CMT'ಸ್ ''ಡೇಂಜರ್ ಕೋಸ್ಟ್'' , ಬ್ರಾವೋಸ್ ''ಮಿಯಾಮಿ ಸೋಶಿಯಲ್'' , ಮತ್ತು ದಿ ಥರ್ಡ್ ಸೀಸನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಾವೋಸ್ ''ಟಾಪ್ ಚೆಫ್'' . ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ, ವಿಡಿಯೋ ಗೇಂಗಳ''[[Grand Theft Auto: Vice City]]'' ಸೃಷ್ಟಿಯ ತಾಣ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರ''[[Grand Theft Auto: Vice City Stories]]'' ಮಿಯಾಮಿಯ [[ವೈಸ್ ಸಿಟಿ]]. ಇದು ಮಿಯಾಮಿಯಿಂದಲೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೌತುಕಗಳ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರಚನಾ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ನಗರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೈಶಿಯನ್ ಕ್ರೆಓಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುವ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಈ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಂಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Miamiatnightpink.jpg|thumb|right|ಗಾಢ ನಿಯಾನ್ ಪಿಂಕ್ ಬಣ್ಣದ ಮಿಯಾಮಿ ಟವರ್. ಈ ಬಣ್ಣವು ಮಿಯಾಮಿಯ ಫ್ಯಾಶನ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ, ಬಣ್ಣಗಳ ಸಾರವೆನಿಸಿದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿ ಹಲವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಾಗಿಯೂ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ: ''ದೇರ್ ಇಸ್ ಸಂಥಿಂಗ್ ಅಬೌಟ್ ಮೇರಿ'' , ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಕುಮಾರ್ ಎಸ್ಕೇಪ್ ಫ್ರಂ ಗ್ವಾಂತನಾಮೋ ಬೇ'' , ''ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್'' , ''ಮಾರ್ಲೇ ಅಂಡ್ ಮಿ'' ''[[Ace Ventura: Pet Detective]]'' , ''ಔಟ್ ಆಫ್ ಟೈಮ್'' , ''ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ಸ್ II'' , ''ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟರ್ ೨'' , ''ದಿ ಬರ್ಡ್ ಕೇಜ್'' , ''ದಿ ಸಬ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್'' , ''ಬ್ಲೋ'' , ''ಟ್ರೂ ಲೈನ್ಸ್'' , ''ಪೋಲಿಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ೫'' ''[[Reno 911!: Miami]]'' , ''ಕ್ವಿಕ್ ಪಿಕ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ವೈಸ್'' (೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಧಾರವಾಹಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ), ''ರೆಡ್ ಐ'' , ''ದಿ ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್'' , ''ಎನಿ ಗಿವನ್ ಸಂಡೆ'' , ''ಕೊಕೇನ್ ಕೌ ಬಾಯ್ಸ್'' , ''ಸ್ಕಾರ್ ಫೇಸ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ಬ್ಲೂಸ್'' ಅಂಡ್ ದಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್‌|ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್]] ಫಿಲಂಸ್, ''ಗೋಲ್ಡ್ ಫಿಂಗರ್'' , ''ಥಂಡರ್ ಬಾಲ್'' , ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಸಿನೋ ರಾಯೇಲ್'' . ಮಿಯಾಮಿಯು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರನಗರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಯಾಲೆಹ್ ಮತ್ತು ಡೋರಲ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಗೇಂ ಶೋಗಳು, ಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ವಾರ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲಿಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಚತುಅತಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿ, ತುಂಬಾ ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆಂದರೆ, ''ಸಬಾಡೋ ಜಿಜಾಂಟೆ'' ಮತ್ತು ಹಗಲು ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಟಾಕ್ ಷೋ ''ಕ್ರಿಸ್ಟೀನಾ'' . ಅದರಲ್ಲಿ, ಸಬಾಡೋ ಜಿಜಾಂಟೆ ಶನಿವಾರ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ, ರಂಜನೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ''ಎಲ್ ಗಾರ್ಡೋ ಯ್ ಲಾ ಫ್ಲಾಕಾ'' . ಅಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕ ದಿವಂಗತ ಕೀತ್ ವ್ಹಿಟ್ಲೇ (೧೯೫೫–೧೯೮೯) ಮಿಯಾಮಿ ಮೈ ಆಮಿ ಎಂದು ಹಾಡಿರುವ ಹಾಡು ಮಿಯಾಮಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಕುರಿತಾದದ್ದು. ಕೀತ್ ವ್ಹಿಟ್ಲೇ ಹಾಡಿರುವ ಈ ಗೀತೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Miami-My-Amy-lyrics-Keith-Whitley/44D592126D8C468F48256D8F003141E9 |title=Keith Whitley – Miami, My Amy Lyrics |publisher=Sing365.com |date= |accessdate=2009-06-27 |archive-date=2010-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205050258/http://sing365.com/music/lyric.nsf/Miami-My-Amy-lyrics-Keith-Whitley/44D592126D8C468F48256D8F003141E9 |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ದೋಸ್ತಾನಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯು.ಎಸ್.ನ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾ.<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt1185420/ |title=Dostana (2008) |publisher=www.imdb.com |accessdate=2010-06-28 }}</ref> {{-}} == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == {{See also|List of sister cities in Florida}} * {{flagicon|Colombia}}[[ಬೊಗೋಟ|ಬೊಗೋಟಾ]], [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] (೧೯೭೧ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister">{{cite web |url=http://www.ci.miami.fl.us/MIC/pages/SisterCities/default.asp |title=Mayor's International Council Sister Cities Program |publisher=City of Miami |accessdate=2007-07-13 |archive-date=2007-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070526222509/http://www.ci.miami.fl.us/MIC/pages/SisterCities/default.asp |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Nicaragua}}ಮನಗುವಾ, ನಿಕಾರ್ ಗುವಾ, (೧೯೯೧ರಿಂದಲೂ)<ref>{{cite web |url=http://www.managua.gob.ni/index.php?s=1153|title=Office of the Mayor of Managua, Nicaragua (In Spanish) |accessdate=2009-11-07 |work= |publisher=Office of the Mayor of Managua |date= }}</ref> * {{flagicon|Argentina}}[[ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್|ಬ್ಯೂನಸ್ ಏರ್ಸ್]], ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ (೧೯೭೯ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Japan}}ಕಗೊಶಿಮಾ, ಜಪಾನ್ (೧೯೯೦ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Peru}}ಲಿಮಾ, [[ಪೆರು]] (೧೯೭೭ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Jordan}}ಅಮನ್, ಜೋರ್ಡಾನ್, (೧೯೯೫ರಿಂದಲೂ)<ref>{{cite web|url=http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp|title=Amman’s Relations with Other Cities|access-date=2010-09-06|archive-date=2008-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080102224333/http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Spain}}[[ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], ಸ್ಪೇನ್, (೧೯೯೭ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Haiti}}ಪೋರ್ಟ್-ಅ-ಪ್ರಿನ್ಸ್, ಹೈಟಿ (೧೯೯೧ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|China}}ಕಿಂಗ್ಡಾವೋ, ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೆಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ (೨೦೦೫ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Chile}}ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ, [[ಚಿಲಿ]] (೧೯೮೬ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Italy}}ಪಲೆರ್ಮೋ, [[ಇಟಲಿ]] (೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Brazil}}ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಬ್ರೆಜಿಲ್ (೨೦೦೬ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Dominican Republic}}ಸ್ಯಾಂಟೋ ಡಾಮಿಂಗೋ, ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (೧೯೮೭ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Bulgaria}}ವಾರ್ನಾ, [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] <ref>{{cite web |url=http://www.sister-cities.org/icrc/directory/USA/FL |title=Online Directory: Florida, USA |accessdate=2008-07-25 |work= |publisher=Sister Cities International |date= }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಮಿಯಾಮಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ * ಮಿಯಾಮಿಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು * ಮಿಯಾಮಿಯ ಜನರು * ಮಿಯಾಮಿ ಪೋರ್ಟ್ ಟನೆಲ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಎಕ್ಸ್ಟರ್ನಲ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ == {{Sister project links|Miami}} * [http://www.ci.miami.fl.us/cms/ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ - ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822132922/http://www.ci.miami.fl.us/cms/ |date=2010-08-22 }} * [http://www.miamigov.com/City_Officials/ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514035950/http://www.miamigov.com/City_Officials/ |date=2008-05-14 }} * [http://www.gmcvb.com ಗ್ರೇಟರ್ ಮಿಯಾಮಿ ಕನ್ವೆಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬ್ಯೂರೋ ] * {{wikivoyage|Miami}} * [http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?&geo_id=16000US1245000&_geoContext=01000US%7C04000US12%7C16000US1245000&_county=Miami&_cityTown=Miam&pctxt=fph ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ - ಸೆನ್ಸಸ್ 2000 ಡೆಮೋಗ್ರಾಫಿಕ್, ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಫಾರ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103043035/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?&geo_id=16000US1245000&_geoContext=01000US%7C04000US12%7C16000US1245000&_county=Miami&_cityTown=Miam&pctxt=fph |date=2011-01-03 }} {{Coord|25.787676|-80.224145|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮುಡಾ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಿಟಿಗಳು - ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕಾಂಟಿ ಸೀಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕಡಲತೀರದ ತಂಗುದಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1840ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನವಸತಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] o7xidxwh9p0i5p69y1zn78bup58gkvh 0 25337 1375664 1365603 2026-06-22T08:55:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375664 wikitext text/x-wiki {{POV|date=March 2009}} {{Expert-subject|History|date=April 2008}} {{History of Sri Lanka}} [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದೇಶವು, ಕಂಡ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು '''ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನೇತರರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ''ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವ'' ‌ನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೋಧನೆಯು ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾವಂಶ, ದೀಪವಂಶ, ಕುಲವಂಶ ಮತ್ತು ರಾಜವೆಲಿಯ ಮೊದಲಾದವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು 1815ರಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪದಚ್ಯುತಿಯವರೆಗಿನ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ದಾಖಲಿತ-ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳಾದ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮುನಿಯ [[ರಾಮಾಯಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ]]ನ ಬೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, ಡಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಆಳಿದರು. 1815ರ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ 1948ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದಲ್ಲದೇ 1972ರ ನಂತರ ಇದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು ನಡೆಸಿದ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆಗಳೆಂದರೆ 1818ರ ''ಯುವ ದಂಗೆ'' ಮತ್ತು 1848ರ ''ಮ್ಯಾಟಲೆ ದಂಗೆ''. ''1971ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ದಂಗೆ'' ಎನ್ನುವ ಸಶಸ್ತ್ರ ಯುವ ದಂಗೆಯು ನಡೆದ ನಂತರ 1978ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ನಾಗರಿಕ ಕದನವು 1983ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಸಶಸ್ತ್ರ ಯುವ ದಂಗೆಯು 1987-89ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಈ 26 ವರ್ಷಗಳ ನಾಗರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ 2009ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತ್ ಮಹಿಂದ (ಭಾರತೀಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಪುತ್ರ) [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳ ಆಗಮನದ ನಂತರ ಮತ್ತು 1977ರ ನಂತರ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳೂ ಸಹ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ==ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== [[:en:Main|Prehistory of Sri Lanka|Main|Prehistory of Sri Lanka]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯು ಬಾಲಂಗೊಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವರು (ಆದಿ ಮಾನವ ಸಂಕುಲ)ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೪,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರನ್ನು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗದ ಬೇಟೆಗಾರ ಸಂಗ್ರಾಹಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.(ಅವರು ಆಗಿನ ವಿಷಯ-ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾಟದೊಂಬಲೇನ ಮತ್ತು ಫಾ-ಹೈನ್ ರಾಕ್ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾದ ಈ ಜನರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಕ್ತನ (ಹಸ್ತ)ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಜಾಗ-ಪ್ರಸ್ಥ ಭೂಮಿ ಪಡೆಯಲು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿನ ಮರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಕೇಂದ್ರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಟನ್ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೫,೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಓಟ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿಗಳು, ಅಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>http://www.lankalibrary.com/geo/prehistory.htm</ref> ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಪರಿಕರಗಳು (ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ), ಸುಟ್ಟ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಇದ್ದಿಲಾದ ಮರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹೂತು ಹೋಗಿರುವ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦೦ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಮಾನವನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು, ವಾರಣ ರಾಜ ಮಹಾ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮತ್ತು ಕಾಲಟುವವ ಪ್ರದೇಶದ ಜಲಸಂಗ್ರಹಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ|ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಚಕ್ಕೆ(ಸಿನ್ನಾಮನ್‌)]]ಯು ಬಹುಹಿಂದೆಯೇ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೫೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಇದು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಈ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗರ ಮಧ್ಯೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬೈಬಲ್‌ನ ಟಾರ್ಶಿಶ್ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶ) ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. (ಜೇಮ್ಸ್ ಎಮರ್ಸನ್ ಟೆನ್ನೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲ್ಲೆ ಒಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು).<ref>http://www.lankalibrary.com/heritage/galle6.htm</ref> ಪ್ರೋಟೊಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಆರಂಭಿಕ(ಲೋಹಯುಗ) ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧,೨೦೦ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು (ಪೊಸ್ಸೆಹ್ಲ್ ೧೯೦೦; ದೇರನಿಯಗಲ(ಬರಹಗಾರ್ತಿ-ಕಲಾವಿದೆ-ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ) ೧೯೯೨:೭೩೪). ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಕುರುಹು ಸಿಗಿರಿಯಾದ ಅಲಿಗಲ ಮತ್ತು ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೦೦೦-೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ (ಗ್ರಂಥಕರ್ತೆ ದೇರನಿಯಗಲ 1992:709-29; ಕರುನಾರಟ್ನೆ ಮತ್ತು ಅದಿಕಾರಿ 1994:58; ಮೋಗ್ರೆನ್ 1994:39; ಅನುರಾಧಪುರ ಕಾಲನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಈಗ ಕೊನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 1999ರಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ). ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.lankalibrary.com/geo/dera2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-08 |archive-date=2014-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140105134736/http://www.lankalibrary.com/geo/dera2.html |url-status=dead }}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಕ್ತನ ಯುಗ)ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಆರಂಭದ ಬಗೆಗಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 900ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ-ವಹಾಸತು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಈ ವಹಾಸತು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 900ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು 50 ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.[http://www.arkeologi.uu.se/afr/symposium/abstracts/Deraniyagala1.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110054930/http://www.arkeologi.uu.se/afr/symposium/abstracts/Deraniyagala1.htm |date=2007-11-10 }} ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹುದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವು ಸಿಗಿರಿಯಾದ ಅಲಿಗಲದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.dailynews.lk/2008/11/13/fea06.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-08 |archive-date=2013-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130321030956/http://www.dailynews.lk/2008/11/13/fea06.asp |url-status=dead }}</ref> ವನ್ನಿಯಲ-ಅಯೆಟ್ಟೊ ಅಥವಾ ವೇದಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಜನರು (ಇವರು ಈಗಲೂ ದ್ವೀಪದ ಕೇಂದ್ರ, ಯುವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ) ಬಹುಶಃ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗರ (ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವ) ಸಂತತಿಯವರಾಗಿರಬಹುದು. ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಮಾನವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವರು ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.500 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು (ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಂತ?, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ/ಭಾಷೆಯ ಗುರುತು?) ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಅನನ್ಯ ಜಲೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.(ನೀರಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪಯೋಗ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು) ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಪಾರ ಪಿರಮಿಡ್-ರೀತಿಯ ಸ್ಥೂಪ (ಡಗೋಬ) ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಹಂತದ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಗಾಢವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]]ದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿತ್ತು.<ref>de Silva, Chandra Richard (2011). "A hydraulic civilization". The Sri Lanka reader : history, culture, politics. Holt, John, 1948-. Durham [N.C.]: Duke University Press. </ref> ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬುದ್ಧದೇವನು ನಾಗ ರಾಜರನ್ನು ನೋಡಲು ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರಾಜರು ಇಷ್ಟಾನುಸಾರ ಮಾನವರ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲ ಸರ್ಪಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ರಾಜರು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿದ್ದರು,ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |last = Ranwella |first = K |authorlink = |coauthors = |title = THE SO-CALLED TAMIL KINGDOM OF JAFFNA |date = 05 - 18 June 2000 |url = http://www.spur.asn.au/naga.htm |accessdate = 2009-07-28 |archive-date = 2009-02-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090211115802/http://spur.asn.au/naga.htm |url-status = dead }}</ref> ದೀಪವಂಶ ಮತ್ತು ಮಹಾವಂಶ ಎಂಬ ಈ ದ್ವೀಪದ ಆರಂಭಿಕ ಈಗಲೂ ಉಳಿದಿರುವ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಗಳು, ಯಕ್ಷರು (ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧಕರು), ನಾಗಾಗಳು (ಹಾವುಗಳ ಆರಾಧಕರು) ಮತ್ತು ದೇವಾಗಳ (ದೇವರ ಆರಾಧಕರು) ಸಂತತಿಯವರು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯಲ್ಲದ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 600ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು, ಇದು ಲಿಪಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಹಳೆಯ ಉದಾರಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = Pichumani | first = K | authorlink = | coauthors = T S Subramanian, S U Deraniyagala | title = Prehistoric basis for the rise of civilisation in Sri Lanka and southern India | journal = Frontline | volume = 21 | issue = 12 | date = 05 - 18 June 2004 | url =http://www.lankalibrary.com/geo/prehistory.htm | accessdate =09-08-2008}}</ref> ==ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== [[:en:Ancient history of Sri Lanka|Pre Colonial era (500 BC - 1505 AD)|Ancient history of Sri Lanka|Pre Colonial era (500 BC - 1505 AD)]] ===ಪಾಲಿ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯನ ಆಗಮನ=== *[[:en:Vijaya|Vijaya]] ಭಾರತೀಯ ಶಾಸನಲಿಪಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಗಳ ಬರ್ಮಿಭಾಷೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಗೈಗರ್-ಬೋಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಹಾವಂಶ ಮತ್ತು ಚುಲವಂಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳ ಭಾರೀ ಸಂಗ್ರಹ, name="sila">ಪಾರಣವಿಧಾನ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಜೇಲನಿಕ</ref> ದೀಪವಂಶ, ಅಟ್ಟಕಥಾ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಾದ ಇತರ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂನ್ಯಾಸಿ ನಾಗಸೇನನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೦೦ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮಹಾವಂಶವು ಆ ಅವಧಿಯ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಮಹಾವಂಶದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಿಂತ (ಬುದ್ಧನ ಮರಣದ ೨೧೮ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ) ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಾವಂಶದ ವಿವರಣೆಯು ಭಾಗಶಃ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸವು ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಆತನ ೭೦೦ ಮಂದಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನು ವಾಂಗದ (ಪುರಾತನ ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳ) ರಾಜ. ಆತನು ಸಿಂಘಪುರದಲ್ಲಿ (ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಈಗಿನ ಸಿಂಗೂರು) ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಜ ಸಿಂಹಬಾಹು ("ಸಿಂಹದ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವ") ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಸಿಂಹಸಿವಾಲಿ ದಂಪತಿಗಳ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸಿಂಹಳ ನಾಯಕರು ಒಂದು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಮಾನವ ರಾಣಿಯ ನಡುವಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಐಕ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು (ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿಜಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಬುದ್ಧನ ಸಾವಿನ ದಿನದಂದೇ ವಿಜಯನು ಆಗಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಮಹಾವಂಶವು ಹೇಳುತ್ತದೆ (ಮಹಾವಂಶದ ಗೈಗರ್‌ನ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಕುವೇಣಿಯ (ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಣಿ) ಕಥೆಯು ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪುರಾತನ ಪ್ರೋಟೊ-ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref>ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫೋಕ್-ಟೇಲ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಗ್ರೀಕ್ ಲೆಜೆಂಡ್ - W. R. ಹ್ಯಾಲಿಡೇ</ref> ಮಹಾವಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜಯನು ಮಹಾತೀತದ (ಮಂತೋಟ ಅಥವಾ ಮನ್ನಾರ್<ref name="plnm">[https://web.archive.org/web/20070330010211/http://www.geocities.com/place.names/index.html ಸೀ ಪ್ಲೇಸ್ ನೇಮ್ಸ್]</ref>) ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ "ತಾಂಬಪರ್ಣಿ" ('ತಾಮ್ರ-ಬಣ್ಣದ ಅಂಗೈ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು.<ref>Geiger W, Bode M H. (1912) The Mahavamsa or the great chronicle of Ceylon. London: Oxford university press. p. 58.</ref> ಈ ಹೆಸರು ಪುರಾತನ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ಟೋಲೆಮಿಯ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಹಾವಂಶವು ಬುದ್ಧನು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಮಾಣಿಕ್ಯ ಖಚಿತ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಾಗ ರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಳಿಯನ ನಡುವಿನ ಕದನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದನು. ಬುದ್ಧನು ಕೊನೆಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಪಾದದಲ್ಲಿ (ಆಡಮ್ಸ್ ಪೀಕ್) ಆತನ ಪಾದದ ಗುರುತನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಮಿರಭರಣಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ (ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ವಟು ಓಯ ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಅರುವಿ ಅರು). ಈ ನದಿಯು ರಾಜಧಾನಿ ಅನುರಾಧಪುರವನ್ನು ಮಹಾತೀತದೊಂದಿಗೆ (ಮನ್ನಾರ್) ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರೈಕೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಸಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಹಡಗುಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಹಾತೀತವು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು.<ref name="kiri">S. ಕಿರಿಬಾಮುನ, "ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಹಾತಾತಿತ ಇನ್ ದಿ ಟ್ರೇಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಓಶನ್", - "ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್", ಭಾಗ I ೨೦೦೦</ref> ಈಗಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರು (ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳಿಗರು) ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಇತರ ಜನರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿಂಹಳೀಯರು ವಿಜಯನ್ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು (ವಿಜಯನ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ) ಹತ್ತಿರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Anuradhapura|Anuradhapura}} {{See also|List of monarchs of Sri Lanka}} ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಂಹಳೀಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ, ಉತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನದಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದರು. ಈ ನದಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಲು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಜನೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕಾನೂನು, ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ದೇವನಾಂಪಿಯ ಟಿಸ್ಸನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦-೨೧೦) ಮೌರ್ಯ ವಂಶದ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಜ. ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೪೭ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಂದನು (ಅಶೋಕನ ಪುತ್ರ) [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಸಂಗಮಿತ (ಮಹಿಂದನ ಸಹೋದರಿ) ಜಂಬುಕೊಲದಲ್ಲಿ (ಸಾಂಬಿಲಿಟುರೈ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬೋಧಿಯೊಂದನ್ನು ತಂದಳು. ಈ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಥೆರವಾಡ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ ಅಸೇಲನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ತಮಿಳು ಅರಸ ಎಲಾರನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೫-೧೬೧) "ಪಿಹಿಟಿ ರಾಟ"ವನ್ನು ಆಳಿದನು, ಅಂದರೆ ಮಹಾವೇಲಿಯ ಉತ್ತರದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ. ಎಲಾರನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲನಿ ಟಿಸ್ಸನು ಮಾಯ ರಾಟದ (ನೈಋತ್ಯ) ಉಪ-ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನು ರುಹುನಾದ (ಆಗ್ನೇಯ) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪ-ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನು ಟಿಸ್ಸ ಮಹಾ ವಿಹಾರ, ದಿಘಾವಪಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಸೆರುವಿಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ರಾಜ ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನ ಪುತ್ರ ದುತುಗೆಮುನು (೧೬೧-೧೩೭ BC) ೨೫ ವರ್ಷದ ಯುವಕನಾಗಿರುವಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳು ಆಕ್ರಮಿ ಎಲಾರನನ್ನು (ಸುಮಾರು ೬೪ ವರ್ಷದ) ಏಕ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು ಎಂದು ಮಹಾವಂಶದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದುತುಗೆಮುನು ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಳ "ಅಶೋಕ" ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರುವಾನ್ವೆಲಿಸಾಯವು ಪಿರಮಿಡ್-ರೀತಿಯ ದಗಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಪುಲಹಟ್ಟನನ್ನು (ಅಥವಾ ಪುಲಹತ) ಬಾಹಿಯನು, ಈತನನ್ನು ಪಾನಯ ಮಾರನು, ನಂತರ ಈತನನ್ನು ಪಿಲಯ ಮಾರನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಪಿಲಯನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೮೮ರಲ್ಲಿ ದಾತಿಯನು ಕೊಂದನು. ಈ ದಾತಿಯನನ್ನು ವಾಲಗಂಬಾಹು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದನು, ಈತನ ನಂತರ ತಮಿಳು ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ವಾಲಂಗಬಾಹು I (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೮೯-೭೭) ದುತುಗಮುನು ರಾಜಸಂತತಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾವಿಹಾರ ಥೆರವಾಡ - ಅಭಯಗಿರಿ (ಹಿಂದಿನ-ಮಹಾಯಾನ) ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿವಾದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ತ್ರಿಪಿಟಕವನ್ನು ಮಾಟಲೆಯ ಅಲುವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಚೋರ ನಾಗನನ್ನು (ಮಹಾನಾಗ) (ಕ್ರಿ. ಪೂ. ೬೩-೫೧) ಆತನ ಪತ್ನಿ ಅನುಲಾಳು ವಿಷ ನೀಡಿ ಸಾಯಿಸಿದಳು. ಚೋರ ನಾಗ ಮತ್ತು ಕುಡ ಟಿಸ್ಸರ ವಿಧವೆ ರಾಣಿ ಅನುಲಾಳು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪೮ -೪೪) ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮೊದಲ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಹಲವಾರು ಪ್ರಿಯತಮರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕೆ ವಿಷ ನೀಡಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಕನ್ನ ಟಿಸ್ಸ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದ. ವಾಸಭನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೭ -೧೧೧) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಿಪುರಂದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಹಲಗೆ ಇತ್ತು, ಈತನು ಅನುರಾಧಪುರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದನು, ಹನ್ನೊಂದು ಟ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಜಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು. ಗಜಬಾಹು I (೧೧೪-೧೩೬) ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆತನು ಬುದ್ಧನ ನೆನಪಿನ ಕುರುಹು ಹಲ್ಲನ್ನು ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಆ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರ (ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ) ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಒಂದಿಗೆ ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭಾರೀ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು.<ref>[http://www.jstor.org/pss/266383 ರೋಮನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸಿಲೋನ್]</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ ವಸಾಹತುಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು. ಇವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದವು.<ref name="Curtin1">ಕರ್ಟಿನ್ ೧೯೮೪: 100</ref> ಮಹಾಸೇನನಿಗೆ (೨೭೪-೩೦೧) ತೆರವಾಡವು (ಮಹಾ ವಿಹಾರ) ಕಿರುಕುಳ ಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮಹಾಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ರಾಜನು ಮಹಾ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಪಾಂಡು (೪೨೯) ರಾಜನು ಏಳು ಪಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನನು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಪಿತ್ಯಾ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ೪೫೫ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಧಾತುಸೇನನ (೪೫೯-೪೭೭) ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ಮಹಾನಾಮನು ಮಹಾವಂಶವನ್ನು ಬರೆದನು. ಧಾತುಸೇನನು "ಕುಲವೇವ"ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆತನ ಮಗ ಕಶ್ಯಪನು (೪೭೭-೪೯೫) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಗಿರಿಯಾ ಶಿಲಾ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ೭೦೦ ಕಲ್ಲಿನ ಗೀರು ಚಿತ್ರಗಳು ಪುರಾತನ ಸಿಂಹಳದ ನಸುನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. [[File:Ancient trisinhalaya-locator-map.png|thumb|right|400px|ಅನುರಾಧಪುರದ ಉಪ-ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] ==ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== {{Main|Medieval history of Sri Lanka}} {{See also|List of monarchs of Sri Lanka}} ===ರುಹುನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Ruhuna}} ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರಾಜ I ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ರುಹುನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಈ ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ===ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Polonnaruwa}} ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ೧೦೫೫ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಬಾಹು Iರಿಂದ ಹಿಡಿದು ೧೨೧೨ರಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಜರಾಜ Iರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ರುಹುನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ===ದಾಂಬದೇನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Dambadeniya}} ===[[ಜಾಫ್ನ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Jaffna}} ===ಗಾಂಪೋಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Gampola}} ===ಕೊಟ್ಟೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Kotte}} ===ಸಿಟಾವಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Sitawaka}} ===ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Kandy}} ==ವಸಾಹತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ== {{Main|Colonial history of Sri Lanka}} {{See also|List of monarchs of Sri Lanka}} ===ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಯುಗ=== {{Main|Portuguese Ceylon|Portuguese conquest of Jaffna Kingdom}} ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು]]: ಫ್ರ್ಯಾಂಸಿಸ್ಕೊ ಡಿ ಅಲ್ಮೈಡಾ ೧೫೦೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಆತನು ಈ ದ್ವೀಪವು ಏಳು ಕಾದಾಡುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆಯಾದುದನ್ನು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1517ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿ, ನಗರ [[ಕೊಲಂಬೊ|ಕೊಲೊಂಬೊ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1592ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ದಾಳಿಕಾರರ ದಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಒಳನಗರ ಕ್ಯಾಂಡಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಮರುಕಳಿಸುವ ಯುದ್ಧಗಳು 16ನೇ ಶತಮಾನದಾದ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಳನಾಡಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬಲವಂತಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಕರಾವಳಿಯ ಮೂರ್ ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ 1602ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜೋರಿಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಸ್ಪಿಲ್ಬರ್ಗನ್ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ರಾಜನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಆತನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ===ಡಚ್ ಯುಗ=== {{Main|Dutch Ceylon}} ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ರಾಜ ರಾಜಸಿಂಘೆ II, ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ೧೬೩೮ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಒಪ್ಪಂದ ಪ್ರಮುಖ ಷರತ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಡಚ್ಚರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.ಆದ್ದರಿಂದ 1638ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಒಪ್ಪಂದೊಂದಿಗೆ (ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಗೌರವಿಸಿದವು) ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ೧೬೫೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಡಚ್ಚರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಲೊಂಬೊವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೬೬೦ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಡಚ್ಚರು (ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ರು) ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ರಿಗೆ (ಉಳಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು) ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧ, ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರಿಗೆ ಏನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಬರ್ಘರ್ ಜನರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಡಚ್-ಸಿಂಹಳೀಯ ಮಿಶ್ರ-ಜನರು ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೧೬೫೯ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮುದ್ರ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ನಾಕ್ಸ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದನು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ರಾಜನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನು ೧೯ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದ.ನಂತರ ಈ ಬಂಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಒಂದು ಕಥನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಈ ದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ===ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ=== {{Main|British Ceylon}} [[File:Ceylon MKL Bd. 3 1890 (128593274).jpg|right|thumb|176px|ಸಿಲೋನ್‌ನ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಜರ್ಮನ್ ನಕ್ಷೆ.]] ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಮೇಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಹುದೆಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ಇದನ್ನು ಅವರು ಸಿಲೋನ್ ಎಂದು ಕರೆದರು) ೧೭೬೯ರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ೧೮೦೨ರಲ್ಲಿ ಅಮೈನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ದ್ವೀಪದ ಡಚ್ ಭಾಗವು ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ರಾಜವಸಾಹತು ಆಯಿತು. ೧೮೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ೧ನೇ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ರಕ್ತಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು. ೧೮೧೫ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯು 2ನೇ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಯುವ ದಂಗೆಯ ರಕ್ತಪಾತದ ನಿಗ್ರಹದ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ರೈತರಿಂದ ಅವರ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಚಳವಳಿಯಾದ ವೇಸ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಧಿಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಡುಬಡತನ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಕಾಫಿ|ಕಾಫೀ]], [[ಚಹಾ]] ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್ ಚಹಾವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥವಾಯಿತು. ಇದು ಸಣ್ಣ ವರ್ಗದ ಬಿಳಿಯ ಚಹಾ-ಕೃಷಿಗಾರರಿಗೆ ಭಾರಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಎಸ್ಟೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಗಾರರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ಕರಾರಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಕರೆತಂದರು, ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧೦%{{Citation needed|date=March ೨೦೨೦}}ನಷ್ಟಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಜೀತದಾಳು-ರೀತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಲು ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಇವು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹುಡುಕಾಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ಅರೆ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬರ್ಘರ್‌ಗಳು, ಕೆಲವು ಮೇಲಿನ-ಜಾತಿಯ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ, ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿರುವ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಮಿಳರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದರು. ಬರ್ಘರ್‌ಗಳಿಗೆ ೧೮೩೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸನ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಅಧಿಕೃತ ನೇಮಿತರನ್ನು ಮೀರಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನವನ್ನು 1931ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಸಿಂಹಳೀಯರು, ತಮಿಳರು ಮತ್ತು ಬರ್ಘರ್‌ಗಳ ಆಕ್ಷೇಪದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು [http://www.dawn.com/events/millennium/12.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622044945/http://www.dawn.com/events/millennium/12.htm |date=2011-06-22 }}, [http://www.ambedkar.org/News/News080802.htm ][http://www.crisisstates.com/download/seminars/Spencer.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327122156/http://www.crisisstates.com/download/seminars/Spencer.pdf |date=2009-03-27 }}. ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ=== {{Main|Sri Lanka independence struggle}} ಸಿಲೋನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (CNC)ಅನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪಕ್ಷವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್ ತಮಿಳರ ನಿರಾಕರಣೆಯು ಸಿಲೋನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಭಜನೆಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕೆ. ಎಮ್. ಡಿ ಸಿಲ್ವ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="UCHC">ಕೆ. ಎಮ್. ಡಿ ಸಿಲ್ವ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್</ref> ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತು, ಅಂದರೆ "ಸಂವಿಧಾನವಾದಿಗಳು", ಇವರು ಸಿಲೋನ್‌ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೊಲೊಂಬೊ ಯೂತ್ ಲೀಗ್, ಲೇಬರ್ ಮೂಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಗೂನಸಿಂಘೆ ಮತ್ತು ಜಾಫ್ನ ಯೂತ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. ಈ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸ್ವರಾಜ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕೂಗನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿವೆ. ಇವು ನೆಹರು, ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಮುಖಂಡರು ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾದವು.<ref name="jane">ಡಾ. ಜಾನೆ ರಸ್ಸೆಲ್,</ref> ಕಮ್ಯೂನಲ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡರ್ ದಿ ಡೋನಫ್‌ಮೋರ್ ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್. ಟ್ಸೈಸರ್ ಪ್ರಕಾಸಕಾಯೊ ದೇಹಿವಾಲ, ೧೯೮೨</ref> ಸಂವಿಧಾನವಾದಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ದೊನೌಘ್ಮೋರ್ ಕಮಿಷನ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು (೧೯೩೧) ಮತ್ತು ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಇದು D. S. ಸೇನನಾಯಕೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ 1944ರ ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.<ref name="UCHC" /><ref name="jane" /> 1935ರಲ್ಲಿ ಯೂತ್ ಲೀಗ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೆಳೆದ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಲಂಕ ಸಾಮ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿಯು (LSSP) ಅದರ ನೀತಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸಿತು.[http://www.priu.gov.lk/news_update/features/20020104edmund_samarakkody.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210153805/http://www.priu.gov.lk/news_update/features/20020104edmund_samarakkody.htm |date=2018-12-10 }} ಅದರ ರಾಜ್ಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾದ N.M. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ ಗುಣವರ್ದನ ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ, ನಾತೇಸ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಡಾನ್ ಅಲ್ವಿನ್ ರಾಜಪಕ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಕಡಿಮೆ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸದಸ್ಯರ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಸಿಂಹಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದೂ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳು ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೂ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು ತೀವ್ರ ಸಂದೇಹದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ದಂಗೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಾಹಸದ (ಆದರೆ ನಿಷ್ಫಲ) ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಕ್ತಪಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುವಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳು ವಸಾಹತು ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿವೆ. ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್ ೧೯೩೦ರ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಈ ತಮಿಳು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಂತರ G. G. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇವರು "ಸಿಲೋನಿನ ಗುರುತನ್ನು" ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>ಹ್ಯಾನ್ಸರ್ಡ್ 1935</ref> ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು "ಹೆಮ್ಮೆಯ ದ್ರಾವಿಡ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ತಮಿಳರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಾವಂಶ ಎಂಬ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ನಾವಲಪಿತಿಯದಲ್ಲಿನ ಅಂತಹ ಒಂದು ಸಂಘರ್ಷವು{{Specify|date=October 2009}} 1939ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಿಂಹಳ-ತಮಿಳರ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="jane" /><ref>ಹಿಂದು ಆರ್ಗನ್, ನವೆಂಬರ್ 1, 1939</ref> ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೇ ತಮಿಳು ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತಮಿಳರು (1931ರ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 15%) ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ~72%) ಸಮವಾದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ "50-50" ಅಥವಾ "ಸಮತೋಲಿತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ" ನೀತಿಯು ಆ ಸಂದರ್ಭದ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಾಯಿತು. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ಬ್ರಿಟಿಷರು "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶ"ಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಲೌಕಿಕ ಆಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ದೂರಿದರು. ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್ ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್‌ನ ಈ ಅರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವೀಕಾರಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಮತೀಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಟೀಕಿಸಿತು{{Clarify|date=October 2009}}. ದಕ್ಷಿಣದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾಫ್ನ-ಕೊಲೊಂಬೊ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳರು ವಲಸೆ ಬಂದರೆಂದು ಸಿಂಹಳೀಯ ಬರಹಗಾರರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ, ಬ್ಯಾರನ್ ಜಯಟಿಲ್ಲೆಕೆ, ಆಲಿವರ್ ಗುಣಟಿಲ್ಲೆಕೆ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಭಿಮುಖವಾಗದೆ ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಈ ಅನಧಿಕೃತ ಅರಿಕೆಗಳು ನಂತರ 1944ರ ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನವಾಯಿತು.<ref name="jane" /> ಯುದ್ಧದ-ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗಿನ D. S. ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತಿರದ ಸಹಯೋಗವು ಲಾರ್ಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಿಲೋನ್‌ಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ವಸಾಹತು ಕಛೇರಿಗೆ ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಲಿಖಿತ ಸಮಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಬಲ ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಲಿವರ್ ಗುಣಟಿಲ್ಲೆಕೆ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಿಲೋನ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದುದು, ಹೊಸ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ===ಎರಡನೆ ವಿಶ್ವ ಸಮರ=== {{Main|Participation of Ceylon in World War II}} ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾವು ಜಪಾನಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮುಂಭಾಗದ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. LSSP ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ-ಪರವಾದ ಚಳವಳಿಯ ಮುಖಂಡರನ್ನು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂಧಿಸಿದರು. 1942ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು, ಜಪಾನಿನ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಕೊಲೊಂಬೊ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಇದು ಕೊಲೊಂಬೊ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಪಲಾಯನ ಗೈಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಪಲಾಯನವು ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿತು.<ref name="jane" /> ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಮುಖಂಡರೂ ಸಹ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಸಿಲೋನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಳವಳಿಯು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ಈ ಗುಂಪುಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಸಹೋದರ ರಾಬರ್ಟ್ ಗುಣವರ್ಧನ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಈ "ಸಾಹಸ"ದ ಆದರೆ ನಿಷ್ಫಲ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಆಳುವವರೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಈ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿಲೋನ್ ಬಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು, ಲಾರ್ಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್‌ ಕೊಲೊಂಬೊವನ್ನು ಪೌರಾತ್ಯ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಲಿವರ್ ಗುಣಟಿಲ್ಲೆಕೆಯು ಭಂಡಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಲು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಸಿಂಹಳೀಯರು ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಒದಗಿಬಂದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸೌರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳು ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಗಣ್ಯ ಹೋರಾಡುವ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಸಮನಾದ ಚಳವಳಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಳ ವರ್ಗದ ಪ್ರಜೆಗಳ ದಂಗೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ಸೇನನಾಯಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿಂಹಳೀಯ ಮುಖಂಡರ "ಸಂವಿಧಾನವಾದಿ" ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಕೊಕೊಸ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಸಿಲೋನಿನವರ ಸಣ್ಣ ರಕ್ಷಕ ಸೈನ್ಯವೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ LSSP ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ. ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಸಂದರ್ಭದ "ದಂಗೆ"ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ [http://www.awm.gov.au/journal/j34/cocosmutiny.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010911184409/https://www.awm.gov.au/journal/j34/cocosmutiny.htm |date=2001-09-11 }}. ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಕ್ಷದ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರಾದ ಜೂನಿಯಸ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಜಯವರ್ದನೆ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜತೆಗೂಡುವಂತೆ ಜಪಾನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಾಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ದ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು (ಪರವಾದ/ವಿರುದ್ಧ ವಸಾಹತು?) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಯ 'ಲಂಕಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್'ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. D. S. ಸೇನನಾಯಕೆ ಮುಖಂಡತ್ವದ ಸಂವಿಧಾನವಾದಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಸೌಲ್ಬರಿ ಸಂವಿಧಾನವು ಸೇನನಾಯಕೆಯ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲವು 1944ರಲ್ಲಿ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ವಸಾಹತು ಕಛೇರಿಯು ನೀಡಿತು. ===ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ=== ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮುಖಂಡ ಡಾನ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿವಾದದಿಂದಾಗಿ CNCಅನ್ನು ತೊರೆದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಆದರೂ ಅವರ ನೈಜ ಕಾರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ [http://www.atimes.com/ind-pak/CJ13Df01.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011107180747/http://atimes.com/ind-pak/CJ13Df01.html |date=2001-11-07 }}. ಅವರು ನಂತರ 1946ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು (UNP) ರೂಪಿಸಿದರು.[http://countrystudies.us/sri-lanka/68.htm ] ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1947ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, UNP ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಮತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಸೋಲೊಮನ್ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಸಿಂಹಳ ಮಹಾ ಸಭಾ ಮತ್ತು G.G. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್‌ನ ತಮಿಳ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿತು. ತಮಿಳು-ಕೋಮುವಾದಿ ಮುಖಂಡ ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಿಂಹಳ-ಎದುರಾಳಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಯಶಸ್ವಿ ಒಳಪ್ರವೇಶವು ಸೇನನಾಯಕೆಯವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್‌‌ರ ಸ್ಥಾನಾಂತರದಿಂದ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತೆರವು, ತಮಿಳ್ ಅರಸು ಕಚ್ಚಿಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು, ಇದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಂತ್ರಿಯ ವಕೀಲ ಪುತ್ರ S. J. V. ಚೆಲ್ವನಾಯಕಮ್ ಮುಖಂಡತ್ವದ ತಮಿಳು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "ಫೆಡರಲ್" ಪಕ್ಷವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ). ==ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== *[[:en:History of Sri Lanka (1948–present|History of Sri Lanka (1948–present)]] *[[:en:Sri Lanka in the twentieth century|Post Colonial era (since 1948]] ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ=== {{See also|Dominion of Ceylon}} ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಸ್ಥಿತಿಯು 1948ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 4ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿತು, ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು (ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದವರೆಂದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು) ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ ಉಳಿದವು. ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. 1949ರಲ್ಲಿ, ಸಿಲೋನ್‌-ತಮಿಳು ಮುಖಂಡರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ UNP ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತೀಯ-ತಮಿಳು ತೋಟದ-ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿತು.<ref name="jane" /><ref>{{Cite web |url=http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter1.htm |title=ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು UTHR, ಶ್ರೀಲಂಕಾ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716190909/http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter1.htm |url-status=dead }}</ref> ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟು‌ಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕ-ವರ್ಗದಿಂದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸೇನನಾಯಕೆ ಈ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ-ತಮಿಳರ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ಮತದಾರರ ಸೋಲನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಬಹುದಿತ್ತು. ಸೇನನಾಯಕೆ 1952ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಅವರ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಕೃಷಿ ಮಂತ್ರಿ ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಆದರೆ 1953ರಲ್ಲಿ UNPಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಡ ಪಕ್ಷಗಳು ನಡೆಸಿದ ಭಾರಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಅಥವಾ 'ಹರತಾಳ'ದ ನಂತರ ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಡ್ಲಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಜಾನ್ ಕೊತೆಲವಾಲರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಕೊತೆಲವಾಲರು D. S. ಸೇನನಾಯಕೆಯವರಷ್ಟು ರಾಜಕೀಯ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ [http://countrystudies.us/sri-lanka/23.htm ]. ಅವರು D. S. ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಗಮನ ಪಡೆಯದಂತೆ ಇರಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅವರು ಸಿಂಹಳ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳನ್ನು]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಘರ್ಷದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮಿಳರು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬಂಡರನಾಯಕೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೂ ವಿರೋಧ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ===ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ (1970ರಿಂದ 2009)=== ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಶ್ರೀಲಂಕವಾಯಿತು.<ref name="kms">K. M. ಡಿ ಸಿಲ್ವ, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ 1995, ಚಾಪ್ಟರ್. 37</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಸೆನೆಟ್ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳವು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು (ತಮಿಳು ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು). ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರೈವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕ್ರಮವು ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಯೋಜನೆಯ ಚುನಾವಣಾ ವಾಗ್ದಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಂಡವಾಳದ-ಹಿಂದೆಗೆತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಸಾಹತು ತೋಟಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ====1971ರ ದಂಗೆ==== {{Copyedit|date=November 2009}} {{Main|1971 JVP Insurrection}} ತೀವ್ರವಾದಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನತಾ ವಿಮುಕ್ತಿ ಪೆರಮುನವು 1971ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ದಂಗೆಕೋರರು ಕಿರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭದ್ರತಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯು 1960ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾಂಬಂಟೋಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಂಗಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರ-ಬಂದರಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಪುತ್ರ ಹೋರನ ವಿಜೆವೀರನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಜೆವೀರನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆಯಿತು. ಸಿಲೋನ್ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯನಾದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೂಲಕ ವಿಜೆವೀರನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. 1960ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹದಿನೇಳನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತನು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ ಲುಮುಂಬ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮಾಸ್ಕೊಗೆ ಹೋದನು. ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಆತನು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಮಾವೋನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗೆಗಿನ ಆತನ ಮುಕ್ತ ಸಹಮತದಿಂದಾಗಿ 1964ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮನೆಯ ಭೇಟಿ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ವೀಸಾವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆತನು ಸಿಲೋನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಬೀಜಿಂಗ್-ಪರವಾದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು. ಆದರೆ ಆತನು ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಸಹನೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಯುವ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಆತನ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯು 1967ರಲ್ಲಿ ಆತನು ಸ್ವಂತ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಡ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಈ ಗುಂಪು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಯುವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಹದಿನಾರರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರು ಕೆಳ ಜಾತಿಯ (ಕಾರವ ಮತ್ತು ದುರವ) ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ತೀವ್ರವಾದಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಐದು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಉಪದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ವಾದವಿವಾದಗಳು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ದ್ವೀಪದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿಫಲತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದ ತಕ್ಷಣದ, ಬಿರುಸಿನ ಹಿಡಿತದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1967ರಿಂದ 1970ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಗುಂಪು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಕರನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆರರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸ್ಥೂಲ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು, ಅವು ದಂಗೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರವಾಗಿ ಈ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮುಂಬರುವ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಗೊಳಿಸಲು, ವಿಜೆವೀರನು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತದ ಕೆಲವು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ "ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಯಾಂಪ್"ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ-ಲೆನಿನ್‌ವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವಾಗ, ವಿಜೆವೀರನ ಗುಂಪು 1970ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆತನ ಗುಂಪಿನವರು ಸಿರಿಮಾವೊ R. D. ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜನತಾ ವಿಮುಕ್ತಿ ಪೆರಮುನ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವು ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜೆವೀರನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ವಿಜಯಶಾಲಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆ 1970ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಹಿಷ್ಣುವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಾಪಕ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ತೀವ್ರವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರಿಂದ, JVPಯು ದಂಗೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ತಯಾರಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು. JVP ಗುಂಪು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಠಾತ್, ಏಕಕಾಲದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಅಪಹರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿನಲ್ಲಿಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದರ ಸದಸ್ಯರು ನೀಡಿದ ಹಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಅವಶ್ಯಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವರು ಆರರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಕೆಲವು JVP ಬಾಂಬ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಶೋಧನೆಯು, ಈ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. 1971ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸ್ಫೋಟವಾದ ನಂತರ ಪೋಲೀಸರು ಕೇಗಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲುಂದೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಐವತ್ತೆಂಟು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ಅದಾದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ, ವಿಜೆವೀರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, ಜಾಫ್ನಾ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಆತನು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದನು. ಆತನ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪೋಲೀಸ್ ತನಿಖೆಗಳ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಇತರ JVP ಮುಖಂಡರು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು ರಾತ್ರಿ 11:00 ಗಂಟೆಗೆ ದಂಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕೊರೆಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ದಂಗೆಯ ದಿನದ ಬೆಳಗ್ಗಿನವರೆಗೆ ಆ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರದ ಒಂದು ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು JVP ಮುಖಂಡರು ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಗಡಿಗರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗದೆ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಗಲಭೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ದಂಗೆಯ ಗುಂಪುಗಳು ಶಾಟ್‌ಗನ್‌ಗಳು, ಬಾಂಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಲೊಟೊವ್ ಕಾಕ್‌ಟೇಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ಆರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡವು. ಎಪ್ರಿಲ್ 10ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದಂಗೆಗಳು ಮತರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಬಲಂಗೊಡ ನಗರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹತ್ತಿರವಾದವು. ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ಅದಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ದಾಳಿಯೊಂದು ಸಂಭವಿಸಲಿದೆಯೆಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿದ್ದರೂ, ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇಳುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಶಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಗಸ್ತು ತಿರುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ಕಾಟುನಾಯಕದಲ್ಲಿನ ಬಂಡರನಾಯಕೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಪಡೆಯ ಹೆಲೆಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸ್ವಯಂ-ಸೇವಕ ಸೈನ್ಯವು ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಹೋರಾಟದ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತು ದಂಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೋಲೀಸರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ವಿಫಲರಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಸೇವೆಗಳ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಭೂಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿತು. ಸಿಲೋನ್‌ನ ವಾಯು ನೌಕೆಯ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ‌್‌ಗಳು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಆರರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇವಾ ಪಡೆಗಳು ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ, ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಡೆಗೆ ಅಟ್ಟಿದವು. ಈ ಕಾದಾಟ ನಡೆದ ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪುನಃಪಡೆಯಿತು. ಮಾನವರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಗೆಲುವಿನ ನಷ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು: ಈ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,000 ದಂಗೆಕೋರರು, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ಹದಿಹರೆಯದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಹಾಗೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದಂಗೆಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಲು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಬಂಡರನಾಯಕೆ 1971ರ ಮೇ ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ [[ಕ್ಷಮಾದಾನ]] ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಕೋರ-ಮುಖಂಡರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಜೆವೀರನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು-ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು JVPಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಯ ನಂತರದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆಡಳಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ JVP ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯಿತು. 1977ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವು ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜಕೀಯ ಸಹನೀಯತೆಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಆದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ವಿಜೆವೀರನನ್ನು ಬಂಧನ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು JVPಯು ನಿಯಮಬದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ಪೈಪೋಟಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. 1982ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ವಿಜೆವೀರ 250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ (ಜಯವರ್ಧನೆ ಪಡೆದ 3.2 ದಶಲಕ್ಷ ಮತಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ತಮಿಳು ಸಂಘರ್ಷವು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದುದರಿಂದ JVPಯ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೆರಡನ್ನೂ ದಮನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಗುಂಪು ತಮಿಳು ದಂಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಧಾನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಈ ಹೊಸ ನಿಲುವು 1983ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಮಿಳು-ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆಂದು JVPಅನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಖಂಡತ್ವವು ರಹಸ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು 1987ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ-ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ಸ್ವಯಮಾಧಿಪತ್ಯವು ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಅಲೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಠಾತ್ ಸರ್ಕಾರ-ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 1987ರಲ್ಲಿ JVPಯ ಉಪಶಾಖೆಯಾಗಿ ಹೊಸ ಗುಂಪೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಪೇಟ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗನೇಸೇಶನ್ (ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಜನತಾ ವಿಯಪರಾಯ—DJV). 1987ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ DJV ಜವಾಬ್ದಾರವೆಂದು ಆಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಈ ಗುಂಪು ಆಳುವ ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆ ನೀಡುವ ಚಳವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಜುಲೈನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿತು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಹಿಂಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಸೈನ್ಯದ ಅಂತರಾಕ್ರಮಣದ ಹೊಸ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. 1987ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲೆಕೆಲ್ಲೆ ಸೈನ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಯಶಸ್ವಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರವು ತನಿಖೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಮೂವತ್ತೇಳು ಸೈನಿಕರು JVP ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. 1971ರ ದಂಗೆಯು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ಮಾಡಲು, ಸರ್ಕಾರವು 1988ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ JVPಯ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಆ ಗುಂಪಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಆದರೆ ವಿಜೆವೀರ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, JVPಯು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಮುಖಂಡನನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಸಂಘಟಿತ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಸಂದಿಗ್ಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ====ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ==== 1977ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತದಾರರು ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರು ಸಮಾಜವಾದಿ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತರು. ನಂತರದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು UNPಯು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವು ಜೂನಿಯಸ್ ಜಯವರ್ದನೆಯವರ ಕೈಗೆ ಬಂದಿತು, ಅವರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು "8 ಸೀರ್‌ಗಳಷ್ಟು (ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳು) ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುವ" ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. SLFP ಮತ್ತು ಎಡ-ಪಕ್ಷಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದವು (ಅವು 40%ನಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೂ) ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪಾಪಿಲ್ಲೈ ಅಮರ್ತಲಿಂಗಮ್ ಮುಖಂಡತ್ವದ ತಮಿಳ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಫ್ರಂಟ್ ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಬಿರುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ====1978ರ ಸಂವಿಧಾನ==== ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಜಯವರ್ದನೆಯವರು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪುನಃರಚಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ರಚಿಸಲಾದ ದಾಖಲೆಯು, 1978ರ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆಡಳಿತದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್ ಶೈಲಿಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನಂತರ ರೂಪಿಸಲಾದ ಪ್ರಬಲ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇರ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆರು-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನು ಆರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಭೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಯವರ್ದನೆ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದರು. ಈ ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ವಿಧಾನವು SLFPಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಯವರ್ದನೆ UNP ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ 1970ರಿಂದ 1977ರವರೆಗಿನ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ದೂಷಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಆಪಾದಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. 1980ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು SLFP ಹೊಸ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭೇದಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಾದಾಟದ ನಂತರ ಈ ಪಕ್ಷವು ಅವರ ಪುತ್ರ ಅನುರಾರರನ್ನು ಮುಖಂಡರನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಅನುರಾ ಬಂಡರನಾಯಕೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಪಕ್ಷವು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಪಾತ್ರವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. 1978ರ ಸಂವಿಧಾನವು ತಮಿಳು-ಸಂವೇದನಾಶೀಲರಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ TULF ಭಾಗವಹಿಸದಿದ್ದರೂ, ತಮಿಳು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ದ್ವೀಪದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ-ಪಕ್ಷಗಳು ಸಭೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸುವ ಜಯವರ್ದನೆಯವರ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ TULF ಒಪ್ಪಿತು. ಜಯವರ್ದನೆಯವರ UNP ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಇತರ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಸಿಂಹಳವು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಾದ್ಯಂತ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ತಮಿಳಿಗೆ ಹೊಸ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ"ಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತಮಿಳನ್ನು ಅನೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮಿಳರಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಿದ್ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ ಸರ್ಕಾರದ "ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡೈಸೇಶನ್(ಮಾನಕೀಕರಣ)" ನೀತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಯವರ್ದನೆಯವರು ತಮಿಳರ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಉನ್ನತ-ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. UNP ಒಟ್ಟಿಗೆ TULF ಎಲ್ಲಾ-ಪಕ್ಷಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್ಸ್(ವ್ಯಾಘ್ರಗಳು) ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರು ತಮಿಳರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಯಶಸ್ವಿ ಸಭೆ ಸೇರದಂತೆ ತಡೆಯಿತು. ಜಾಫ್ನಾ ಪೋಲೀಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಜಯವರ್ದನೆ ಸರ್ಕಾರವು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ರವಾನಿಸಿತು, ಈ ಸೈನ್ಯವು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಸರ್ಕಾರವು 1979ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕಾ ನಿಬಂಧನೆ) ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾನೂನಾಗಿಸಲಾಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಕಾಯಿದೆಯಾಯಿತು. ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ಜುರಿಸ್ಟ್ಸ್, ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ದೂಷಿಸಿದವು. ಕಾಯಿದೆಯನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೂ, ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳು ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸ್ ಹೊರ ಠಾಣೆಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು, ಇದು ಸರ್ಕಾರವೂ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಈ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಾಗರಿಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದರಿಂದ, ತಮಿಳರ ಬೆಂಬಲವು "ಬಾಯ್ಸ್"ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳನ್ನು ಬಾಯ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತವಾದ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳು LTTE ಒಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೀಪಲ್ಸ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಈಲಮ್, ತಮಿಳ್ ಈಲಮ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳ್ ಈಲಮ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಪುಗಳು ನೂರಾರು ಮಂದಿಯ ಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಭಾರತದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಪಾದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಹಿಂಸೆಯ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ, ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಂಭವವಾಯಿತು. ====1987–89 ದಂಗೆ==== *[[:en:1987–89 JVP Insurrection|1987–89 JVP Insurrection]] ===ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ (1983ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ)=== *[[:en:Sri Lankan Civil War|Sri Lankan Civil War]] 1983ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ 13 ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳ ದಂಗೆಗಳು ನಡೆದವು. ತಮಿಳರ ನಿಖರ ವಿಳಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಿಂಹಳೀಯ ದಂಗೆಕೋರರು ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು, ಹಲವಾರು ಅಂಗಡಿಗಳು, ಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಥಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಿಂಹಳೀಯರು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ತಮಿಳರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ದಂಗೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/lktoc.html ] ಆದರೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದವರ ನೈಜ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 3000 ಆಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ [http://pact.lk/2008/03/23/24-july-1983/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815115936/http://pact.lk/2008/03/23/24-july-1983/ |date=2009-08-15 }}. ಅಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 18,000 ತಮಿಳರ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು 150,000ನಷ್ಟು ಇತರರ ಮನೆಗಳು ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡವು. ಸುಮಾರು 150,000ನಷ್ಟು ತಮಿಳರು ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೆನಡಾ, UK, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಚದುರಿ ಹೋದರು. 2005ರ ನವೆಂಬರ್ 17ರಂದು ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡಾನ್ ಆಲ್ವಿನ್ ರಾಜಪಕ್ಷೆಯವರ ಪುತ್ರ ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಷೆ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಅವರು ರತ್ನಶ್ರೀ ವಿಕ್ರಮನಾಯಕೆಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಸಮರವೀರರನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. LTTE ಒಂದಿಗಿನ ಸಂಧಾನಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು. ಆಗ ಕಡಿಮೆ-ತೀವ್ರತೆಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ತಗ್ಗಿತು, ಆದರೆ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂಘರ್ಷವು 2009ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿಯು LTTEಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ====LTTEಯ ಸೋಲು==== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರವು 2009ರ ಮೇ 18ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೆಲುವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. 2009ರ ಮೇ 19ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿಯು LTTE ವಿರುದ್ಧದ ಅದರ 26 ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಅದರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ LTTE ನಿಯಂತ್ರಿತ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಿಲ್ಲಿನೊಚ್ಚಿ (ಜನವರಿ 2), ಎಪಿಫ್ಯಾಂಟ್ ಪಾಸ್ (ಜನವರಿ 9) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ ಮುಲ್ಲೈತಿವುವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 2009ರ ಮೇ 22ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಗೊಟಭಾಯ ರಾಜಪಕ್ಷರವರು 2006ರ ಜುಲೈನ ಈಲಮ್ ಯುದ್ಧ IVರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯದ ಸುಮಾರು 6,261 ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 29,551 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಉದಯ ನಾಯಕ್ಕರರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 2,000 LTTE ಉಗ್ರರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== *[[:en:Post conflict history of Sri Lanka|Post conflict history of Sri Lanka]] *ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2010ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಂದ ರಾಜಪಕ್ಷೆಯವರು ವಿರೋಧ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜನರಲ್ ಫೋನ್ಸೆಕರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 59%ನಷ್ಟು ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಮಹಾವಂಶ * ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನೀರಾವರಿ ಕೆಲಸಗಳು * ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪುರಾತನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು * ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ *[https://kn.wikisource.org/s/1io9 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಶ್ರೀಲಂಕಾ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು== * ಆರ್ಸೆಕ್ಯುಲರಾಟ್ನೆ, S. N, ''ಸಿನ್ಹಲೀಸ್ ಇಮಿಗ್ರಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮಲೇಷಿಯಾ ಆಂಡ್ ಸಿಂಗಾಪೂರ್, 1860-1990: ಹಿಸ್ಟರಿ ಥ್ರೂ ರಿಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್'', ಕೊಲೊಂಬೊ, KVG ಡಿ ಸಿಲ್ವ ಆಂಡ್ ಸನ್ಸ್, 1991 * ಬ್ರೋಹಿಯರ್, R. L, ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಏಜ್ ಆಫ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ಸೈಲನ್: ಆನ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುವ ರೆಬೆಲಿಯನ್ 1817-1818''. ಕೊಲೊಂಬೊ: 1933 * ಕ್ರುಸ್ಜ್, ನೋಯಲ್, ''ದಿ ಕೊಕೊಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮ್ಯುಟಿನಿ''. ಫ್ರೆಮಾಂಟಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರೆಸ್, ಫ್ರೆಮಾಂಟಲ್, WA, 2001 * ದೇರನಿಯಗಲ, ಸಿರಾನ್, ''ದಿ ಪ್ರಿಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ; ಆನ್ ಎಕಲಾಜಿಕಲ್ ಪರ್ಸಪೆಕ್ಟಿವ್''. (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ), ಕೊಲೊಂಬೊ: ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, 1992 * ಲಿಯಾನಗಾಮಗೆ, ಅಮರದಾಸ, ''ದಿ ಡಿಕ್ಲೈನ್ ಆಫ್ ಪೊಲೊನ್ನರುವ ಆಂಡ್ ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ದಾಂಬದೇನಿಯ''. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್, ಗೌರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್, ಕೊಲೊಂಬೊ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ. 1968. * ಪೈರಿಸ್, ಪಾಲಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್, ''ಸಿಲೋನ್ ಆಂಡ್ ಹೋಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ 1658-1796''. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿಲೋನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1918. * ಪೈರಿಸ್, ಪಾಲಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್, ''ಸಿಲೋನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ 1505-1658''. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿಲೋನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1920. * ವಿಲಿಯಂ ಅಡೈರ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು R. ಕುಮಾರ್ ಡಿ ಸಿಲ್ವ, ''ದಿ ಡಚ್ ಫೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ''. ಮರುಮುದ್ರಣ: ಶ್ರೀಲಂಕಾ - ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಕೊಲೊಂಬೊ, 2004 (1984ರ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ) * R. ಕುಮಾರ್ ಡಿ ಸಿಲ್ವ ಮತ್ತು ವಿಲೆಮಿನ G. M. ಬ್ಯೂಮರ್, ''ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಶನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವ್ಯೂವ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಚ್ ಸಿಲೋನ್, 1602-1796''. ಸೆರೆಂಡಿಬ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಲಂಡನ್, 1988. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.stichtingnederlandsrilanka.nl/Links.htm ನಿಯರ್ಲಿ 1200 ಲಿಂಕ್ಸ್ ಆನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914134217/http://www.stichtingnederlandsrilanka.nl/Links.htm |date=2008-09-14 }} *[http://123srilanka.com ದಿ ವರ್ಚ್ವಲ್ ಮದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819043647/http://123srilanka.com/ |date=2008-08-19 }} *[http://www.harappa.com/mom/feb99.html ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಇನ್ 1942] - ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II ಮೂವಿ ಕ್ಲಿಪ್ *[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/lktoc.html ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟಡಿ: ಶ್ರೀಲಂಕಾ] *[http://www.stichtingnederlandsrilanka.nl ದಿ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ - ಸಿಲೋನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್] *[http://www.lankachronicle.com/history.html ಕೊಲೊಂಬೊ ಇನ್ ಡಚ್ ಟೈಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701130233/http://www.lankachronicle.com/history.html |date=2006-07-01 }} *[http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 ಜೇಕಬ್ ಹಾಫ್ನರ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112195002/http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 |date=2008-01-12 }}[http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಥ್ರೂ ದಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್ ಇನ್ 1783] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112195002/http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 |date=2008-01-12 }} *[http://www.iaf.nl/Users/janpoel/anthonisz/dutch_title.html ದಿ ಡಚ್ ಇನ್ ಸಿಲೋನ್ ಗ್ಲಂಪ್ಸೆ ಆಫ್ ದೈಯರ್ ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109084205/http://www.iaf.nl/Users/janpoel/anthonisz/dutch_title.html |date=2007-11-09 }} *[http://www.iaf.nl/Users/janpoel/dbu/journal_index.html ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಡಚ್ ಬರ್ಘರ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229151307/http://www.iaf.nl/Users/janpoel/dbu/journal_index.html |date=2007-12-29 }} *[https://web.archive.org/web/20100509145951/http://www.une.edu.au/asiacentre/PDF/Alfons.pdf ಎ ಬಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಫ್ ಫೈರ್: ದಿ ವ್ಯಾನ್ ಗೊಯನ್ಸ್ ಮಿಶನ್ ಟು ಸಿಲೋನ್ ಆಂಡ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1653-54] *[http://www.rootsweb.com/~lkawgw/appx12.htm 1694 ಸೆನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಜಫ್ನಪಾಟ್ನಮ್ ಸಿಟಿ ಆಂಡ್ ಕ್ಯಾಸಲ್] *[http://www.colonialvoyage.com/remainSriL.html ಡಚ್ ಆಂಡ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509145717/http://www.colonialvoyage.com/remainSriL.html |date=2008-05-09 }} *[http://www.srilankatourism.org ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503083732/http://www.srilankatourism.org/ |date=2019-05-03 }} *[http://www.hweb.org.uk/content/view/27/4/ hWeb - ಶ್ರೀಲಂಕಾಸ್ ರೀಸೆಂಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಎತ್ನಿಕ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಒರಿಜಿನೇಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಇಟ್ಸ್ ಕೊಲೊನಿಯಲ್ ಲೆಗೆಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007004838/http://www.hweb.org.uk/content/view/27/4/ |date=2007-10-07 }} *[http://www.lankahands.com/category.php?id=5 ಬುಕ್ಸ್ ಆನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213220812/http://www.lankahands.com/category.php?id=5 |date=2011-12-13 }} *[http://revistaorientalia.blogspot.com/2007/07/patrimonio-arqueologico-maritimo-de-sri.html ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] *[http://mahavamsa.org/ ದಿ ಮಹಾವಂಶ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ *[http://www.pact.lk/ ಪೀಸ್ ಆಂಡ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ (PACT) - ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ ಆಫ್ ದಿ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523100752/http://pact.lk/ |date=2013-05-23 }} {{History of Asia}} {{History of Sri Lanka bar}} {{DEFAULTSORT:History Of Sri Lanka}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] ajw9xnn14vx8jvy445124ulaj85fxuf 0 25364 1375655 1373267 2026-06-22T06:08:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375655 wikitext text/x-wiki {{about|ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಹದ|ಹಿಂದೂ ದೇವರ|ಶನಿ}} {{ಗ್ರಹ Infobox/ಶನಿ}} '''ಶನಿ''' - [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೬ನೆಯ [[ಗ್ರಹ]]. [[:en:gas giant|ಅನಿಲ ರೂಪಿ]]ಯಾದ ಶನಿಯು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ನಂತರ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿ ೨ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹ. ಶನಿಯು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂಥ [[:en:Rings of Saturn|ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಮ|ಮಂಜಿನ]] ಪುಡಿಯಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಲ್ಲಿನ ಚೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಳು ಸಹ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.ಟೈಟನಾ ಇದರ ದೊಡ ಉಪಗ್ರಹ == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಶನಿಯು ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅದರ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ೧೦% ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ (೧೨೦,೫೩೬ ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ೧೦೮,೭೨೮ ಕಿ.ಮೀ.). ಶನಿಯ ಈ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅದರ ಅನಿಲರೂಪ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳು ಕಾರಣ. ಉಳಿದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳೂ ಈ ರೀತಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಶನಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಏಕೈಕ ಗ್ರಹ ಶನಿ. ಶನಿಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ನೀರಿನ ೬೯% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣ; ಶನಿಯು ವಾಯುಮಂಡಲವು ನೀರಿಗಿಂತ ಹಗುರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Saturn polar vortex.jpg|upright|left|thumbnail|ಶನಿಯ ತಾಪಮಾನದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ. ಚಿತ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಬಿಸಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಶನಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿದೆ.]] ಶನಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಗುರುವಿನ ಒಳಭಾಗದಂತೆಯೇ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮಧ್ಯವು ಸಣ್ಣ [[ಕಲ್ಲು|ಶಿಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತ ದ್ರವೀಕೃತ [[:en:metallic hydrogen|ಲೋಹರೂಪಿ ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ [[ಅನಿಲ]]ರೂಪಿ ಜಲಜನಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಪದರವಿದೆ. ನಾನಾರೀತಿಯ ಹಿಮದ ಜಾಡುಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಶನಿಯು ೧೨,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|Kelvin]] (೧೧,೭೦೦° ಸೆ.) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಾನು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಶಾಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖದ ಬಹುತೇಕ ಪಾಲು [[ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದ ([[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|Kelvin-Helmholtz mechanism]] - ಗುರುತ್ವ ಬಲದಿಂದ ಗ್ರಹವು ಸಂಕುಚಿಸುತ್ತದೆ) ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದೇ ಸಾಲದು. ಶನಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಗುರವಾದ ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದ ಹೀಲಿಯಂ ಅಣುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿನಂತೆಯೇ ಶನಿಯ [[ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ([[:en:celestial body atmosphere|celestial body atmosphere]]) ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಗಳಂಥ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ, ಶನಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಶನಿಯ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಮಾರುತಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳಲ್ಲೊಂದು; ವಾಯೇಜರ್‌ನ ಮಾಹಿತಿಯು ೫೦೦ ಮೀ/ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ (೧೧೧೬ ಮೈಲಿ/ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ) ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm Solarviews</ref>. ಶನಿಯ ಮೋಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್]] ಯಾನಗಳ ನಂತರವೇ ವಿವರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಯಾನವಾದ ಬಳಿಕ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಈಗ ಭೂಮಿಯಿಂದಲೇ ನೋಡಬಹುದು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವಂಥ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಶನಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ಶನಿಯ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಒಂದು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬಿಳಿ ಮೋಡದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಈ ಮೋಡವು ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ಚಂಡಮಾರುತವು [[:en:Great White Spot|ಬೃಹತ್ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ, ಆದರೆ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಸುಮಾರು ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ೧೮೭೬, ೧೯೦೩, ೧೯೩೩ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿದ್ದವು. ೧೯೩೩ಯ ಚುಕ್ಕೆಯು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳ ಕೂಲಂಕುಷ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಸಕ್ತಿಯುತವಾದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಚುಕ್ಕೆಯು ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.(Kidger 1992) [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಬಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಿಂದ, ಶನಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಬಣ್ಣಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಈ ಗೋಳಾರ್ಧವು ಯುರೇನಸ್‌ನಂತೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳವನ್ನು ಮರೆ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಶನಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ತಗ್ಗಿ, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶನಿಯ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಮೋಡಗಳು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಅದರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹೊರಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Saturn, Earth size comparison.jpg|thumbnail|left|ಶನಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹೋಲಿಕೆ]] [[ನಸುಗೆಂಪು]] ([[:en:infrared|infrared]]) ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶನಿಯ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಒಂದು [[ಸುಳಿ]]ಯಿದೆ ([[:en:vortex|vortex]]) ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಈ ರೀತಿಯ ಸುಳಿಯ ಇರುವಿಕೆಯು ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ೭೮° ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಧ್ರುವದ ಸುಳಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ [[ಷಟ್‌ಭುಜ]]ದ ಆಕಾರದ ಅಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವೊಂದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾಯೇಜರ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1988Icar...76..335G&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=</ref><ref>http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993Sci...260..329S&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=</ref>. ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವು ತೆಗೆದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]] ವಲಯದ ಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು "ಧಾರಾಪ್ರವಾಹ"ದ (jet stream) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಬಲವಾದ ಸುಳಿಯಾಗಲಿ, ಷಟ್‌ಭುಜಾಕಾರದ ಅಲೆಯಾಗಲಿ, ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>http://www.aas.org/publications/baas/v34n3/dps2002/10.htm</ref>. ಆದರೆ, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ನೌಕೆಯು ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ 'ಚಂಡಮಾರುತದಂತಹ' ಒಂದು ಸುಳಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆಯೆಂದು ನಾಸಾ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ರೀತಿ ಶಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವ ([[:en:eyewall|eyewall]]) ಮೋಡಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಘೋಷಣೆ.<ref>{{Cite web |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703 |title=NASA Sees into the Eye of a Monster Storm on Saturn |access-date=2010-10-10 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://www.webcitation.org/62DA9W8s8?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703 |url-status=dead }}</ref>. == ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == ಗುರುವಿನಂತೆ, ಶನಿ ಗ್ರಹದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಒಂದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಶನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ: "ಸಿಸ್ಟಮ್ ೧" ರ ಕಾಲವು ೧೦ ಘಂಟೆ ೧೪ ನಿಮಿಷ ೦೦ ಕ್ಷಣಗಳು (೮೪೪.೩°/[[:en:day|ಪ್ರತಿ ದಿನ]]). ಇದು ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷಾಂಶ ವಲಯಗಳಿಗೂ (ಇವನ್ನು "ಸಿಸ್ಟಮ್ ೨" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ೧೦ ಘಂಟೆ ೩೯ ನಿಮಿಷ ೨೪ ಕ್ಷಣಗಳ (೮೧೦.೭೬°/ಪ್ರತಿ ದಿನ) ಕಾಲವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿಯು ಹೊರಸೂಸುವ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ "ಸಿಸ್ಟಮ್ ೩", ೧೦ ಘಂ, ೩೯ ನಿ, ೨೨.೪ ಕ್ಷ(೮೧೦.೮°/ಪ್ರತಿದಿನ)ಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಗಗನನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ರೇಡಿಯೋ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦&nbsp;ಘಂ ೪೫&nbsp;ನಿ ೪೫&nbsp;ಕ್ಷ (± ೩೬&nbsp;ಕ್ಷ) ಗಳಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-21 |archive-date=2019-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503125605/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ — ಆದರೆ, ಇದು ಶನಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರದೆ, ರೇಡಿಯೋ ಮೂಲವು ಬೇರೆ ಅಕ್ಷಾಂಶದೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಉಂಗುರಗಳು == ತನ್ನ [[:en:planetary ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿಯೇ ಶನಿ ಗ್ರಹವು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶನಿಯು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಮನಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. === ಇತಿಹಾಸ === ೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಇವು ಉಂಗುರಗಳೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು [[:en:Tuscany|ಟಸ್ಕನಿ]]ಯ ರಾಜನಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಕಾಗದ ಬರೆದು ಕಳುಹಿಸಿದನು: "ಶನಿಗ್ರಹವು ಒಂದೇ ಗ್ರಹವಾಗಿರದೆ, ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಂದಿನ್ನೊಂದರಿಂದ ಚಲಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇವು [[ನಕ್ಷತ್ರ ರಾಶಿ]]ಯ ([[:en:zodiac|zodiac]]) ರೇಖೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯದ ಕಾಯವು (ಶನಿ ಗ್ರಹ) ಪಕ್ಕದವುಗಳಿಗಿಂತ [ಉಂಗುರಗಳ ತುದಿಗಳು] ೩ ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ." ಶನಿಗೆ "ಕಿವಿ"ಗಳು ಇವೆಯೆಂದೂ ಅವನು ವಿವರಿಸಿದನು. ೧೬೧೨ರಲ್ಲಿ ಉಂಗುರಗಳ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿಯತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಗುರಗಳು ಮಾಯವಾದಂತೆ ಕಂಡವು. ಆದರೆ ೧೬೧೩ರಲ್ಲಿ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಮತ್ತೆ ಗೋಚರಿಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಈಡಾದನು. [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹಯ್ಗನ್ಸ್]]ನು ([[:en:Christiaan Huygens|Christiaan Huygens]]) ೧೬೫೫ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಶನಿಯು ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಗೆಲಿಲಿಯೋಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವನು ಶನಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ, ಈ ರೀತಿ ಬರೆದನು: "[ಶನಿಯು] ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಗ್ರಹವನ್ನು ಎಲ್ಲೂ ಮುಟ್ಟದೆ, ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಓರೆಯಲ್ಲಿವೆ." <ref>{{Cite web |url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-10 |archive-date=2009-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |url-status=dead }}</ref> ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಂದುಗಳು (ಅಂತರಗಳು) ಇವೆಯೆಂದು, [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜಿಯೋವಾನಿ ಡೊಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]ಯು ೧೬೭೫ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತರಕ್ಕೆ ತದನಂತರ [[:en:Cassini Division|ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಇವು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದೇ ಆದರೆ, ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮುರಿದುಹೋಗುವವೆಂದೂ ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:James Clerk Maxwell|ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್]]ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಶನಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ಉಂಗುರಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/~history/Extras/Maxwell_Saturn.html</ref> ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ [[:en:Lick Observatory|ಲಿಕ್ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ದ [[:en:James Keeler|ಜೇಮ್ಸ್ ಕೀಲರ್]] ಅವರು ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ವಾದವು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. === ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === ಆಧುನಿಕ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ [[ದುರ್ಬೀನು|ದುರ್ಬೀನಿನ]] ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಶನಿಯ ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ ೬,೬೩೦ - ೧೨೦,೭೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ಉಂಗುರಗಳು [[:en:silica|ಸಿಲಿಕಾ]] ಕಲ್ಲು, [[:en:iron oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್]], ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಕಾರಿನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಿಮದ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳ ಉದ್ಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಾದಗಳಿವೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Édouard Roche|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋಶೆ]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ಶನಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಅದರ [[ಉಬ್ಬರ ಬಲ]]ದಿಂದ ([[:en:tidal force|tidal force]]) ಪುಡಿಯಾಗಿಹೋಯಿತು ([[:en:Roche limit|ರೋಶೆ ಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಈ ವಾದದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದೊಂದು [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಥವಾ [[ಆಕಾಶಕಾಯ]]ವು ([[:en:asteroid|asteroid]]) ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಬೇರೊಂದು ವಾದವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂತೆ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಶನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದ ([[:en:nebula|nebula]]) ಅವಶೇಷದಿಂದ ಉಂಗುರಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುವವು ಮತ್ತು ಅವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಎರಡನೆಯ ವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲ. ಉಂಗುರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Cassini Division|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Encke division|ಎನ್ಕೆ]]ಗಳಂಥ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾದರೂ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಸಾವಿರಾರು ತೆಳುವಾದ ಸಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಟಿಲವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೆಂದು ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಶನಿಯ ಹಲವಾರು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಜಟಿಲ ವಿನ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Pan (moon)|ಪ್ಯಾನ್]]ನಂತಹ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಹಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳನ್ನು [[:en:Prometheus (moon)|ಪ್ರೊಮೇಥಿಯಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Pandora (moon)|ಪ್ಯಾಂಡೋರ]]ದಂತಹ [[:en:shepherd satellite|ಕಾವಲು ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳು ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭಾರಿ ಉಪಗ್ರಹದ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ [[ಅನುರಣನ]]ವು ಮತ್ತೂ ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡುತ್ತದೆ; [[:en:Mimas (moon)|ಮಿಮಾಸ್]] ಉಪಗ್ರಹವು ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಗುರುತ್ವದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಗಲಿಬಿಲಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ರಚನೆಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಮವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದಿಂದ (O₂) ಕೂಡಿವೆ. ನೀರಿನ ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅತಿನೇರಳೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ O₂ ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿ H₂ ವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. O₂ ಮತ್ತು H₂ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿರಳವಾಗಿವೆಯೆಂದರೆ, ಈ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರೆ, ಇವು ಕೇವಲ ೧ ಪರಮಾಣುವಷ್ಟು ದಪ್ಪನಾದ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4640641.stm</ref> ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಉಂಗುರಗಳು ವಿರಳವಾದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ (OH) ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. O₂ ನಂತೆ, OH ವಾಯುಮಂಡಲವೂ ನೀರಿನ ಕಣಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ವಿಭಜನೆಯು, ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Enceladus (moon)|ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್]] ಹೊರಹಾಕಿದ ನೀರಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತ [[ಅಯಾನು]]ಗಳು ([[:en:ion|ion]]) ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವು ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿತು. <ref>http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006ApJ...644L.137J&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42bf06f4d906731</ref> ಶನಿಯ ಪ್ರಕಾಶತೆಯಲ್ಲಿ ಜಟಿಲವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಶನಿಯ ಪ್ರತಿ ಪರಿಭ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶನಿಯ ವೈರುಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳವು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ (Henshaw, C., 2003).<ref>{{Cite web |url=http://www.britastro.org/jbaa/113-1.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-07-23 |archive-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514202243/http://www.britastro.org/jbaa/113-1.htm |url-status=dead }}</ref> === ಉಂಗುರಗಳ ಕೀಲುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ: Voyager 2 - Saturn Rings - 3085 7800 2.png|thumbnail|right|B ಉಂಗುರದ ಕೀಲುಗಳು: [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] ೧೯೮೦ರವರೆಗೂ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು [[ಗುರುತ್ವ]] ಬಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು B ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ "ಕೀಲುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿತು. ಇವುಗಳ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಉಂಗುರಗಳ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣವು, [[:en:orbital mechanics|ಕಕ್ಷೀಯ ಚಲನೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇವುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಗುರುತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಉಂಗುರಗಳ ಬೆಳಕಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲಾಗಿ ಕಾಣುವ ಈ ಕೀಲುಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಕತ್ತಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಶನಿಯ [[magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೇ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಇವು [[ವಿದ್ಯುತ್-ಕಾಂತೀಯ]] ([[:en:electromagnetism|electromagnetism]]) ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕೀಲುಗಳ ಹಿಂದೆಯಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಏನೆಂಬುದು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ: H_cassini_spokes_02.jpg|thumbnail|left|೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕೀಲುಗಳು.]] ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ಈ ಕೀಲುಗಳು ಋತುಕಾಲಿಕವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಶನಿಯ ಚಳಿಗಾಲ/ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗಿ ಶನಿಯು ವಿಷುವತ್‌ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು (equinox) ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಶನಿಯ ಬಳಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಈ ಕೀಲುಗಳು ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇವು ೨೦೦೭ರವರೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶಂಕಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಂಡವು ಉಂಗುರಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೦೫ರಂದು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಲುಗಳು ಮತ್ತೆ ಗೋಚರಿಸಿದವು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Cassini - four Saturn Moons.jpg|thumbnail|right|ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು: [[:en:Dione (moon)|ಡಯೋನಿ]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Prometheus (moon)|ಪ್ರೊಮೇಥಿಯಸ್]] (ಉಂಗುರಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ), [[:en:Telesto (moon)|ಟೆಲೆಸ್ಟೊ]] (ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ).]] ಶನಿಗ್ರಹವು ಹಲವಾರು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶನಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಮದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನೂ ಪಾರಿಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಉಂಗುರದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ತುಣುಕು ಮತ್ತು ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇದರಿಂದ, ಶನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ೨೦೦೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ೫೬ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಹಳ ಸಣ್ಣವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಗುರುತ್ವ ಬಲದಿಂದ ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹ [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]. ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:PIA08235.jpg|thumbnail|left|ಟೈಟನ್‌ನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹವನ್ನಾವರಿಸುವ ಅದರ ಮಸುಕು ಉಂಟುಮಾಡಿರುವ ನಿಗೂಢತೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತಿರುವ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು. ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್ ಉಪಗ್ರಹದ ಹಿಮಧಾರೆಗಳು ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ಮೇಲಕ್ಕಿದೆ.]] {{clear|right}} {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; clear:left;" |- ! colspan="6" style="background:#ffffff" | ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಶನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಗ್ರಹಗಳು. |- style="background:#efefef;" ! colspan="1" | ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Mimas (moon)|ಮಿಮಾಸ್]]''' || ೪೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦%) || ೦.೪×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೦.೦೫%) || ೧೮೫,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೫೦%) || ೦.೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೩%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Enceladus (moon)|ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್]]''' || ೫೦೦<br />(೧೫%) || ೧.೧×೧೦^೨೦<br />(೦.೨%) || ೨೩೮,೦೦೦<br />(೬೦%) || ೧.೪<br />(ಚಂದ್ರನ ೫%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Tethys (moon)|ಟೆಥಿಸ್]]''' || ೧೦೬೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) || ೬.೨×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೦.೮%) || ೨೯೫,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೮೦%) || ೧.೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೭%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Dione (moon)|ಡಯೋನಿ]]''' || ೧೧೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) || ೧೧×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧.೫%) || ೩೭೭,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦೦%) || ೨.೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Rhea (moon)|ರಿಯಾ]]''' || ೧೫೩೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೫%) || ೨೩×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩%) || ೫೨೭,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೪೦%) || ೪.೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]''' || ೫೧೫೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧೩೫೦×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೮೦%) || ೧,೨೨೨,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೨೦%) || ೧೬<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೦%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Iapetus (moon)|ಲಪೀಟಸ್]]''' || ೧೪೪೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೦%) || ೨೦×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩%) || ೩,೫೬೦,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೩೦%) || ೭೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೯೦%) |} :''ಇವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ''. == ಶನಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ == <!-- more about experiments other than imaging should be here --> === ಪಯೋನೀರ್ ೧೧ ಯಾತ್ರೆ === ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೧೯ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ [[:en:Pioneer 11|ಪಯೋನೀರ್ ೧೧]] ನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ಮೋಡದ ಪದರದಿಂದ ೨೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಶನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ಉಂಗುರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡಿತು; ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೆಲವು ಫಲಿತಾಂಶಗಳೆಂದರೆ, ತೆಳುವಾದ F-ಉಂಗುರದ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ಉಂಗುರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಅಂತರಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆಯೆಂಬ ವಿಷಯ (ಅರ್ಥಾತ್, ಈ ಅಂತರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಟೊಳ್ಳಾಗಿಲ್ಲ). ಪಯೋನೀರ್ ನೌಕೆಯು ಟೈಟನ್ ಉಪಗ್ರಹದ ತಾಪಮಾನವನ್ನೂ ಮಾಪಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10%2611.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060130100401/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10%2611.html |url-status=dead }}</ref> === ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಶೋಧಕವು ಶನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಗ್ರಹ, ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಮತ್ತು ಉಂಗುರಗಳ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತೆಗೆಯಿತು. ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದವು. ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕವು ಟೈಟನ್ ಉಪಗ್ರಹದ ನಿಕಟಕದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ, ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿದ್ದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಟೈಟನ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಗೋಚರ ಬೆಳಕು ಭೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಇದರಿಂದ, ಟೈಟನ್‌ನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಗಗನನೌಕೆಯನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಸಮತಳದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ, [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ 2]] ನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ನಿಕಟದಿಂದ ಶನಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಂಗುರಗಳ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಶೋಧಕದ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪೂರ್ವೋದ್ದೇಶಿತ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ, ಶನಿಯ ಗುರುತ್ವದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನೌಕೆಯ ಪಥವನ್ನು [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶೋಧಕವು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Maxwell gap|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್]] ಮತ್ತು [[:en:Keeler gap|ಕೀಲರ್]] ಸಂದುಗಳಂಥ ಸಣ್ಣ ಅಂತರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. === ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಪರಿಭ್ರಮಕ === [[ಚಿತ್ರ:Saturn-newrings_cassini_big.jpg|thumbnail|ಕ್ಯಾಸಿನಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಶನಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದೆ.]] ಜುಲೈ ೧, ೨೦೦೪ರಂದು [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ-ಹಯ್ಗನ್ಸ್]] ಗಗನನೌಕೆಯು ಶುಕ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ಶನಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯಿಸಿತ್ತು. ಜೂನ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಇದು [[:en:Phoebe (moon)|ಫೀಬೀ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಪರಿಭ್ರಮಕವು ಎರಡು ಬಾರಿ ಟೈಟನ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೦೪ರಂದು [[:en:Huygens probe|ಹಯ್ಗನ್ಸ್]] ಶೋಧಕವನ್ನು ಇಳಿಸಿತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೫ರಂದು ಇಳಿದ ಹಯ್ಗನ್ಸ್ ಶೋಧಕವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವಾಗ ಮತು ಇಳಿದಾದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ಟೈಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ಹಿಮಾವೃತ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬಳಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗಿತ್ತು. ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Enceladus (moon)|ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್]]ನ ಮೇಲೆ ಬಿಸಿ [[ಬುಗ್ಗೆ]]ಗಳ ([[:en:geysers|geysers]]) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮುವ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿರುವುದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಘೋಷಿಸಿತು<ref>{{Cite web |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=639 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-10 |archive-date=2008-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303154427/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=639 |url-status=dead }}</ref>. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦, ೨೦೦೬ರಂದು ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಶೋಧಕವು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರವೊಂದು, ಮುಂಚೆ ತಿಳಿದಿರದಿದ್ದ ಉಂಗುರವೊಂದನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿತು. ಈ ಉಂಗುರವು G ಮತ್ತು E ಉಂಗುರಗಳ ಒಳಗಿದ್ದು, ಶನಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರಗಳ ಹೊರಗಿದೆ.<ref>[http://www.cnn.com/2006/TECH/space/09/20/saturn.ring.reut/index.html New Ring Spotted Around Saturn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060920225736/http://www.cnn.com/2006/TECH/space/09/20/saturn.ring.reut/index.html |date=2006-09-20 }} – Article on CNN.com.</ref> ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ಸುತ್ತ ೭೪ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯೋದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. :''ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತಾಜಾ ಮಾಹಿತಿಗೆ, [http://saturn.jpl.nasa.gov ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060428051758/http://saturn.jpl.nasa.gov/ |date=2006-04-28 }} ವನ್ನು ನೋಡಿ.'' [[ಚಿತ್ರ:Looking_saturn_in_the_eye.jpg|thumbnail|ಶನಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚಂಡಮಾರುತದ ಚಿತ್ರ.]] == [[ಶನಿ]]ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೋಟ == [[ಚಿತ್ರ:Saturnoppositions.jpg|thumbnail|ಶನಿಯ [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]]ಗಳು: ೨೦೦೧-೨೦೨೯]] ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಶನಿ]]ಯು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಗ್ರಹ. ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ೫ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶನಿಯು ಅತಿ ದೂರದ ಗ್ರಹ (ಉಳಿದ 4 ಗ್ರಹಗಳು: [[ಬುಧ]], [[ಶುಕ್ರ]], ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗುರು). ೧೭೮೧ರಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮುನ್ನ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಕಟ್ಟಕೊನೆಯ ಗ್ರಹ ಶನಿ. ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಳದಿ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಶನಿಯ ಗೋಚರಪ್ರಮಾಣವು +೧ ರಿಂದ ೦ ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಡೇಪಕ್ಷ ೨೦ ಪಟ್ಟು ದೃಷ್ಟಿ ವರ್ಧನೆ ಮಾಡುವಂಥ ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಬೀನು ಅಥವಾ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ವರ್ಷದ ಬಹುತೇಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಶನಿ (ಗ್ರಹ)|ಶನಿಗ್ರಹ]]ವು ತನ್ನ ಉಂಗುರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಗ್ರಹವು [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (ಗ್ರಹವು ೧೮೦° [[ನೀಳತೆ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ನೀಳತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಂಡಾಗ ವಿಯುತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ) ಅದರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಜನವರಿ ೧೨, ೨೦೦೫ರ ವೈರುಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ೨೦೩೧ರ ನಂತರವೇ ಶನಿಯು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ, [[:en:Aspects of Saturn|ಶನಿಗ್ರಹದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಶನಿ]] == ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ "[[ಶನಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ [[ನವ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ([[:en:Navagraha|Navagraha]]) ಕರೆಯಲಾಗುವ ೯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಜನರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಶುಭವಾದ ಗ್ರಹವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಶನಿಯನ್ನು ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವತೆಯು ಶನಿಯ ತಂದೆ. ಚೈನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು ''ಭೂ ನಕ್ಷತ್ರ''ವೆಂದು (土星) ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[:en:Five elements (Chinese philosophy)|ಚೀನೀಯರ ಪಂಚಭೂತ]]ಗಳ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು 'Shabbathai' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ([[:en:Kabbalah|ಕಬಾಲಾ]]ವನ್ನು ನೋಡಿ). ತುರುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಮಲಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಜುಹಲ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕ್ಯಾಸಿನಿ-ಹೈಜಿನ್ಸ್]] * [[:en:Planets in astrology#Saturn|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶನಿಗ್ರಹ]]-[[ಶನಿ]] * [[:en:Aspects of Saturn|Aspects of Saturn]] * [[:en:Saturn in fiction|Saturn in fiction]] * [[:en:Dragon Storm (astronomy)|Dragon Storm]] *[https://www.prajavani.net/saturn-ring-595310.html ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತೆ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಪಿಟಿಐ;d: 18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <!-- ---------------------------------------------------------- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the <ref>, </ref> and <reference /> tags ----------------------------------------------------------- --> {{Reflist}} * H. Karttunen, P. Kröger, et al., ''Fundamental Astronomy'', Springer, 3th Ed., Helsinki, 2000. * [[Patrick Moore]], ed., ''The 1993 Yearbook of Astronomy'', Mark Kidger, "The 1990 Great White Spot of Saturn", 176-215, (New York: W.W. Norton & Company, 1992). == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons|Category:Saturn (planet)}} * [http://space.about.com/cs/solarsystem/p/saturninfo.htm Saturn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013113413/http://space.about.com/cs/solarsystem/p/saturninfo.htm |date=2008-10-13 }} - ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html NASA's Saturn fact sheet] * [http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm ಶನಿಗ್ರಹದತ್ತ ನಾಸಾದ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಯಾತ್ರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426162116/http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm |date=2007-04-26 }} * [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2001/15/image/a ಶನಿಯ ಮೇಲೆ ಋತು ಬದಲಾವಣೆಗಳು] * [http://www.affs.org/html/studies_on_the_rings_of_saturn.html ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿವರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611212635/http://www.affs.org/html/studies_on_the_rings_of_saturn.html |date=2016-06-11 }} * [https://www.sciencedaily.com/news/space_time/saturn/ Saturn Research News] * [http://www.vias.org/spacetrip/saturn_1.html A Trip Into Space] ಶನಿಯ ವಿವರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು * [http://www.projectshum.org/Planets/saturn.html ಗ್ರಹಗಳು - ಶನಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503183529/http://www.projectshum.org/Planets/saturn.html |date=2006-05-03 }} ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶನಿಗ್ರಹದ ವಿವರ. * [https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia07966.html A WAV file of radio emissions from Saturn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808215656/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia07966.html |date=2021-08-08 }} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] pe9rcp1g2p326l56454rhzwxbt8w4ah 0 26356 1375646 1373787 2026-06-22T04:02:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375646 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization |name = World Economic Forum |image = World Economic Forum logo.svg |formation = 1971 |type = [[Non-profit organization]] |status = Foundation |headquarters = [[Cologny]], [[Switzerland]] |region_served = Worldwide |leader_title = [[CEO]] |leader_name = [[Klaus Martin Schwab]] |website = [http://www.weforum.org/ http://www.weforum.org/]}} '''ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ''' (ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಫೋರಮ್‌-'''WEF''' ) ಎಂಬುದು [[ಜಿನಿವಾ]]-ಮೂಲದ, ಲಾಭಗಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವಾಗಿದ್ದು, [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌‌‌]]ನ ದಾವೋಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಿಂದಾಗಿ ಸುಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ; ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ-ಸಂಬಂಧಿ ವಿಷಯಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ವಿಶ್ವವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜರೂರಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು, ವ್ಯವಹಾರ ವಲಯದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ನಾಯಕರು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು, ಆಯ್ದ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಸಭೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ WEF ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲಯ-ಉದ್ದೇಶಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pigman p41-42">ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟಗಳು 41-42</ref> [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ "ಹೊಸ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆ"ಯನ್ನೂ (ಆನ್ಯುಯಲ್‌ ಮೀಟಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌) WEF ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತವೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಭೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ರಷ್ಯಾ CEO ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತು, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಇವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಭೆಗಳು, ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕುರಿತಾದ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದ್ದವು. 2008ರಲ್ಲಿ ಇದು ದುಬೈನಲ್ಲಿ "ಸಮಿಟ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಅಜೆಂಡಾ" ಎಂಬ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕ್ಲೌಸ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಷ್ವಾಬ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಜರ್ಮನ್‌-ಸಂಜಾತ ವ್ಯವಹಾರ-ವಿಷಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಿಂದ 1971ರಲ್ಲಿ WEF ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈತ ಜಿನಿವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref>ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟಗಳು 6-22</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲತಃ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಫೋರಮ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 1987ರಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ (ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಫೋರಮ್‌) ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವೇದಿಕೆಯೊಂದರ ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲೆಂದು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅದು ಬಯಸಿತು. 1971ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ದಾವೋಸ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಕ್ಕೆ (ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಸಿಂಪೋಜಿಯಂ) ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 444 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಷ್ವಾಬ್‌ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ; ಐರೋಪ್ಯ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘಗಳ ಆಶ್ರಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣದಲ್ಲಿ, US ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಪರಿಪಾಠಗಳಿಗೆ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಷ್ವಾಬ್‌ ಬಯಸಿದ್ದ. ಆಗ ಅವನು WEF ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಜಿನಿವಾ ಮೂಲದ ಒಂದು ಲಾಭಗಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯುರೋಪಿನ ವ್ಯವಹಾರ ವಲಯದ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಸೆಳೆದ.<ref>ಕೆಲ್ಲರ್‌ಮನ್‌ ಪುಟ 229</ref> ಎಲ್ಲಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಮೇಲೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಆಧರಿಸಿರುವ "ಹೂಡಿಕೆದಾರ" ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಷ್ವಾಬ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ: ಷೇರುದಾರರು, ಗಿರಾಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಧಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಷ್ವಾಬ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ರೂಸ್‌</ref> ಬ್ರೆಟನ್‌ ವುಡ್ಸ್‌‌ನ ನಿಶ್ಚಿತ ವಿನಿಮಯದರದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಕುಸಿತ ಹಾಗೂ ಅರಬ್‌-ಇಸ್ರೇಲಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, 1973ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯು ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಷಯದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಮತ್ತು 1974ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಾವೋಸ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/0304411c-c5e8-11dc-8378-0000779fd2ac,dwp_uuid=01b19234-b4b2-11dc-990a-0000779fd2ac.html?nclick_check=1 "ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ: ಕ್ಲೌಸ್‌ ಷ್ವಾಬ್‌"], ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌'' , 22 ಜನವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> [[File:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|thumb|1992ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಡಿ ಕ್ಲರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ನೆಲ್ಸನ್‌‌ ಮಂಡೇಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿರುವುದು.]] [[File:Taro Aso in World Economic Forum Annual Meeting in Davos.jpg|thumb|2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಟಾರೋ ಅಸೋ]][[File:Klaus Schwab WEF 2008.jpg|thumb|ಕ್ಲೌಸ್‌ ಷ್ವಾಬ್‌, ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಭಾಪತಿ, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ.]] ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ದಾವೋಸ್‌ನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ತಟಸ್ಥ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಬಳಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟರ್ಕಿ]] ದೇಶಗಳು 1988ರಲ್ಲಿ ದಾವೋಸ್‌ ಘೋಷಣೆಗೆ (ದಾವೋಸ್‌ ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್‌) ಸಹಿಹಾಕಿದವು; ಯುದ್ಧದ ಅಂಚಿನಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. 1992ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, [[ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ|ನೆಲ್ಸನ್‌‌ ಮಂಡೇಲಾ]] ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮಂಗೊಸುಥು ಬುಥೆಲೆಜಿ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ F. W. ಡಿ ಕ್ಲರ್ಕ್‌ ಭೇಟಿಯಾದ; ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹೊರಗಿನ ಅವರ ಮೊದಲ ಜಂಟಿ ಕಾಣಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. 1994ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಇಸ್ರೇಲಿನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಷಿಮೋನ್‌ ಪೆರೆಸ್‌ ಮತ್ತು PLO ಸಭಾಪತಿ [[ಯಾಸಿರ್ ಅರಾಫತ್|ಯಾಸರ್‌‌ ಅರಾಫತ್‌‌]] ಇಬ್ಬರೂ ಗಾಜಾ ಮತ್ತು ಜೆರಿಕೊ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಕರಡು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/exclusions/hubpages/davos2008/davoshistory.xml "WEF ಅಂಡ್‌ ದಾವೋಸ್‌: ಎ ಬ್ರೀಫ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403191551/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2Fexclusions%2Fhubpages%2Fdavos2008%2Fdavoshistory.xml |date=2008-04-03 }}, ''ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'' , 16 ಜನವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 2008ರಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದಕ ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌ ಒಂದು ವಿಷಯ ಮಂಡನಾತ್ಮಕ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡಿದ. ಉತ್ಪಾದಕ ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿ ಎಂಬುದು ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳನ್ನೂ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬಡವರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/824dba1e-cadb-11dc-a960-000077b07658.html?nclick_check=1 "ಗೇಟ್ಸ್‌ ಪುಷಸ್‌ ‘ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲಿಸಂ’"], ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌'' , 25 ಜನವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/news/video?videoId=75032&videoChannel=5 |title='&#39;Gates calls for creative capitalism, Reuters (video)'&#39; |publisher=Reuters.com |date=2009-02-09 |accessdate=2010-03-07}}</ref> ==ಸಂಘಟನೆ== ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಿನಿವಾದ ಕಲೋನಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ WEF ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಸದಾ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾಗಿರಲು ಹೆಣಗಾಡುವ ಈ ಸಂಘಟನೆಯು ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ, ಪಕ್ಷಾವಲಂಬಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. "ಪ್ರಪಂಚದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವೆಡೆಗೆ ಸಂಘಟನೆಯು ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ"<ref>ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟಗಳು 58-59</ref>, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ವೀಕ್ಷಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಘಟನೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸ್ವಿಸ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮಂಡಳಿಯು ಇದರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆಡಳಿತ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, 22 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಹಿಂದಿನ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]] ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌‌ ಮತ್ತು ಜೋರ್ಡಾನ್‌‌ನ ರಾಣಿ ರಾನಿಯಾ ಈ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 2009ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐದು-ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 91 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 2,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಭಾಗಿಗಳು ದಾವೋಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 75%ನಷ್ಟು (1,170) ಮಂದಿ ವ್ಯವಹಾರ ವಲಯದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದ 1,000 ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರ ವಲಯದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ 219 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಸಹಭಾಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು; ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ 40 ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, 64 ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ 30 ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ 10 ರಾಯಭಾರಿಗಳೂ ಈ ಸಹಭಾಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. 432ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಭಾಗಿಗಳು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು; ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 32 ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಮಾಧ್ಯಮ-ವಲಯದ 225 ನಾಯಕರು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ 149 ನಾಯಕರು, ವಿಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ 15 ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಹಾಗೂ 11 ಒಕ್ಕೂಟ ನಾಯಕರು ಈ ಸಹಭಾಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/events/AnnualMeeting2009/ |title=World Economic Forum — Annual Meeting 2009 |publisher=Weforum.org |date=2009-02-01 |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2012-09-17 |archive-url=https://archive.is/20120917144503/http://www.weforum.org/en/events/AnnualMeeting2009/ |url-status=dead }}</ref> ===ಸದಸ್ಯತ್ವ=== WEF ಸಂಘಟನೆಗೆ ಅದರ 1000 ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯಮವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಂಪನಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಐದು ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಆದರೂ ಸಹ, ಇಂಥ ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಯು ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಅನುಸಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಉದ್ಯಮಗಳು ತಮ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕಾರನೀಡುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. 2005ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಯೂ CHF 42,500ನಷ್ಟಿರುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಒಂದು ಮೂಲಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹಾಗೂ CHF 18,000ನಷ್ಟಿರುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ; ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಯ CEOನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಶುಲ್ಕವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾಲುದಾರರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ CHF 250,000 ಮತ್ತು CHF 500,000ನಷ್ಟು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ; ವೇದಿಕೆಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟಗಳು 23-30</ref><ref>ರೋಥ್‌ಕೋಫ್‌ ಪುಟ 272</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಉದ್ಯಮಗಳು ತಮ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ (ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ US ಡಾಲರುಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ; ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾನದಂಡಗಳು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ) ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ತಮ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕಾರನೀಡುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ವಲಯಗಳಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾಲುದಾರರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ಮಾಣ, ವಾಯುಯಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌, ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬಹುಪಾಲು ತೊಂದರೆಯುಂಟುಮಾಡುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== ===ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆ=== [[File:Gordon Brown, Queen Rania - WEF Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗಡಂನ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌, ಮತ್ತು ಜೋರ್ಡಾನ್‌ನ ರಾಣಿ ರಾನಿಯಾ]] [[File:World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg|thumb|left|2007ರ ಜನವರಿ 25ರಂದು ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ 2007ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, 'ರೂಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧಿವೇಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ, ಇರಾನ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಖಟಾಮಿಯ (1997-2005) ಚಿತ್ರ.]] ದಾವೋಸ್‌ನ<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7201300.stm "ಎ ಬಿಗಿನರ್ಸ್‌' ಗೈಡ್‌ ಟು ದಾವೋಸ್‌"], BBC ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌, 16 ಜನವರಿ 2009, 2009ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸ್ವಿಸ್‌ ಆಲ್ಪೈನ್‌‌ ವಿಹಾರಧಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುವ, ಆಹ್ವಾನವಿದ್ದವರಿಗೆ-ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರವೇಶವಿರುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯು WEFನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ 1000 ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ CEOಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಆಯ್ದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು, ವಿದ್ವನ್ಮಂಡಲಗಳು, NGOಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7830834.stm ''Q&amp;A: ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಫೋರಂ 2009'' ], BBC ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌, 16 ಜನವರಿ 2009, 2009ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಐದು-ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು 2200 ಸಹಭಾಗಿಗಳು ಜಮಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 220 ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜಾಗತಿಕ ಕಾಳಜಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಂಥವು) ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಚರ್ಚೆಗಳು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Pigman p41-42" /> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌, ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, [[ರೇಡಿಯೋ]] ಮತ್ತು TV ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸುಮಾರು 500 ಪತ್ರಕರ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಪೈಕಿಯ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/events/ArchivedEvents/AnnualMeeting2008/ |title=Forum’s homepage |publisher=Weforum.org |date= |accessdate=2010-03-07 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ವಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಗಳು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯುಟ್ಯೂಬ್‌‌‌]]ನಲ್ಲೂ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/user/WorldEconomicForum |title=Kanaal van WorldEconomicForum |publisher=YouTube |date=2010-01-31 |accessdate=2010-03-07}}</ref> ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ; ಸಂಬಂಧಿತ ಚಿತ್ರಗಳು ಫ್ಲಿಕರ್‌‌<ref>{{cite web|url=http://www.flickr.com/photos/worldeconomicforum |title=World Economic Forum's Photostream |publisher=Flickr |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> ತಾಣದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಮುಖ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಟ್ವಿಟ್ಟರ್‌‌ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://twitter.com/worldeconomicforum |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-22 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230161557/https://twitter.com/worldeconomicforum |url-status=dead }}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌|ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌‌]]<ref>{{cite web|author=CH |url=http://www.myspace.com/worldeconomicforum |title=World Economic Forum (Davos World Economic forum) |publisher=MySpace |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌‌]]ನಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ WEF ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.facebook.com/group.php?gid=2440681615 |title=World Economic Forum |publisher=Facebook |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> 2009ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿನ <ref>[http://www.techcrunch.com/2008/12/15/youtube-wants-to-bring-you-to-the-world-economic-forum-in-davos/ "ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ವಾಂಟ್ಸ್‌ ಟು ಬ್ರಿಂಗ್‌ ಯು ಟು ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಫೋರಂ ಇನ್‌ ದಾವೋಸ್‌"], ಟೆಕ್‌ಕ್ರಂಚ್‌, 15 ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 2008, 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 15ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[https://www.youtube.com/user/thedavosquestion/ "ದಿ ದಾವೋಸ್‌ ಡಿಬೇಟ್ಸ್‌"], 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 15ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ದಾವೋಸ್‌ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಓರ್ವ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಖುದ್ದಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದಂತಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/user/thedavosquestion |title=Kanaal van thedavosquestion |publisher=YouTube |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ದಾವೋಸ್‌ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡ ವಿಶ್ವ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವೊಂದರಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಲು ಸದರಿ ವಿಶ್ವ ನಾಯಕರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿದಂತಾಯಿತು.<ref>[http://www.techcrunch.com/2008/01/26/the-super-awesome-youtube-room-at-davos/ "ದಿ ಸೂಪರ್‌-ಆವ್‌ಸಮ್‌ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ರೂಮ್‌ ಅಟ್‌ ದಾವೋಸ್‌"], ಟೆಕ್‌ಕ್ರಂಚ್‌, 26 ಜನವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 2008ರಲ್ಲಿ, ಕ್ವಿಕ್‌<ref>{{cite web |url=http://qik.com/worldeconomicforum |title=worldeconomicforum on Qik &#124; 30 videos recorded with mobile phones |publisher=Qik.com |date=2008-02-11 |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2009-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218220619/http://qik.com/worldeconomicforum |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮೊಗಲಸ್‌<ref>{{cite web |url=http://www.mogulus.com/worldeconomicforum |title=World Economic Forum 2010 |publisher=Mogulus.com |date= |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2009-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090504201600/http://www.mogulus.com/Worldeconomicforum |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳು ನೇರಪ್ರಸಾರವಾದವು ಹಾಗೂ ಭಾಷಣಕಾರರಿಗೆ ಯಾರುಬೇಕಾದರೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. 2006 ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ, ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಲೈಫ್‌‌ ತಾಣದಲ್ಲಿನ ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌‌‌‌‌ನ ಶ್ರೋತೃವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಸಹಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯದ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣವನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://money.cnn.com/2007/01/25/technology/fastforward_davos_secondlife.fortune/ "ಗೆಟಿಂಗ್‌ ಎ ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್‌ ದಾವೋಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621030648/http://money.cnn.com/2007/01/25/technology/fastforward_davos_secondlife.fortune/ |date=2009-06-21 }}, CNN, 26 ಜನವರಿ 2007, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ====ಸಹಭಾಗಿಗಳು==== [[File:Gloria Macapagal-Arroyo, Davos.jpg|thumb|2009ರಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಮ್ಯಾಕಪಾಗಲ್‌-ಅರೊಯೊ]] 2008ರಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಸುಮಾರು 250 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರುರಾಯಭಾರಿಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು) ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅವರುಗಳೆಂದರೆ: ಅಬ್ದೌಲಯೆ ವಾಡೆ, ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್‌ ಅಹ್ಮದ್‌ ಬದಾವಿ, ಆಲ್ವರೊ ಉರಿಬೆ ವೇಲೆಜ್‌, ಆಂಡರ್ಸ್‌‌ ಫೋಗ್‌ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್‌, [[ಬಾನ್ ಕೀ-ಮೂನ್|ಬಾನ್‌ ಕಿ-ಮೂನ್‌]], ಕಾಂಡೊಲೀಜಾ ರೈಸ್‌, ಫೆರೆಂಕ್‌ ಗ್ಯುರ್ಕ್‌ಸ್ಯಾನಿ, ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಫಿಲ್ಲಾನ್‌, ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಮ್ಯಾಕಪಾಗಲ್‌ ಅರೊಯೊ, ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌, ಹಮಿದ್‌ ಕರ್ಜಾಯಿ, ಇಲ್ಹಾಮ್‌ ಆಲಿಯೆವ್‌, ಜಾನ್‌ ಪೀಟರ್‌ ಬಾಲ್ಕೆನೆಂಡೆ, ಲೀ ಬೋಲಿಂಗರ್‌, ಲೀ ಹ್ಸಿಯೆನ್‌ ಲೂಂಗ್‌, ಪರ್ವೆಜ್‌ ಮುಷರಫ್‌, ಜೋರ್ಡಾನ್‌‌ನ ರಾಣಿ ರಾನಿಯಾ, ರುಥ್‌ ಸಿಮನ್ಸ್‌‌, ಸಲಾಮ್‌ ಫಯ್ಯಾದ್‌, ಸಾಲಿ ಬೆರಿಷಾ, ಸೆರ್ಝ್‌ ಸರ್ಗ್‌ಸ್ಯಾನ್‌, ಷಿಮೋನ್‌ ಪೆರೆಸ್‌, ಟುಕುಫು ಝುಬೆರಿ, ಉಮಾರು ಮೂಸಾ ಯರ್‌‌'ಅದುವಾ, ವಾಲ್ಡಾಸ್‌ ಅದಮ್‌ಕುಸ್‌, ಯಾಸುವೊ ಫುಕುಡಾ, ವಿಕ್ಟರ್‌‌ A. ಯಶ್‌ಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಝೆಂಗ್‌ ಪೀಯಾನ್‌.<ref>http://www.weforum.org/pdf/AM_2008/AM08_PublicFiguresList.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029155451/http://www.weforum.org/pdf/AM_2008/AM08_PublicFiguresList.pdf |date=2008-10-29 }} [http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/exclusions/hubpages/davos2008/davosnames.xml "ದಾವೋಸ್‌ 2008 ಗೆಸ್ಟ್‌ ಲಿಸ್ಟ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611122155/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2Fexclusions%2Fhubpages%2Fdavos2008%2Fdavosnames.xml |date=2008-06-11 }}, ''ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'' , 19 ಜನವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ‌‌ಅಲ್‌ ಗೋರ್, [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್|ಬಿಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌]], [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್|ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌]], ಮೈಕೇಲ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌, ಬೊನೊ, ಪಾಲೋ ಕೊಯೆಲ್ಹೊ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರೂ ಸಹ ದಾವೋಸ್‌ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯ ನಿಯತವಾದ ಹಾಜರಿದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಹಾಜರಿದಾರರಲ್ಲಿ ಇವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಏಂಜೆಲಾ ಮೆರ್ಕೆಲ್‌, [[ಡ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೇವ್|ಡ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್‌ವೆಡೆವ್‌]], ಹೆನ್ರಿ ಕಿಸಿಂಜರ್‌‌, [[ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ|ನೆಲ್ಸನ್‌‌ ಮಂಡೇಲಾ]], ರೇಮಂಡ್‌ ಬ್ಯಾರೆ, ಜೂಲಿಯನ್‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ವೆಬ್ಬರ್‌‌ ಮತ್ತು [[ಯಾಸಿರ್ ಅರಾಫತ್|ಯಾಸರ್‌‌ ಅರಾಫತ್‌‌]]. ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ವಿದ್ವಾಂಸ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಹಭಾಗಿಗಳನ್ನು "ದಾವೋಸ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌" ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯರೆಂಬುದಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಮೂಹವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲೆಂದು ಅವನು ಈ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2005/feb/03/globalisation.comment "ದಾವೋಸ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌'ಸ್‌ ಡೆತ್‌ ವಿಶ್‌"], ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌'' , 3 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1019774-1,00.html "ಇನ್‌ ಸರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ದಾವೋಸ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215203936/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1019774-1,00.html |date=2010-02-15 }}, ''ಟೈಮ್‌'' , 23 ಜನವರಿ 2005, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ===ಹೊಸ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆ=== 2007ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು (ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಸಿಗೆಯ ದಾವೋಸ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) WEF ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. [[ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಭೆಯು ಡೇಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಟಿಯಾಂಜಿನ್‌ ನಡುವಣ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ 1,500 ಪ್ರಭಾವಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಈ ಸಭೆಯು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಚೀನಾ]], [[ಭಾರತ]], [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌‌‌]]ನಂಥ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರಭಾವಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸೇರಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೂ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರು, ವೇಗವಾಗಿ-ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಭೂಮಂಡಲದೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನೂ ಸಹ ಈ ಸಭೆಯು ತನ್ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.china.org.cn/english/business/222969.htm "ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಫೋರಂ: ದಿ ಇನಾಗರಲ್‌ ಆನ್ಯುಯಲ್‌ ಮೀಟಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌"], China.org, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/6228850.html ''ಸಮ್ಮರ್‌ ದಾವೋಸ್‌ ಟು ಪುಟ್‌ ಡೇಲಿಯನ್‌ ಆನ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಮ್ಯಾಪ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003065156/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/6228850.html |date=2012-10-03 }}, ಪೀಪಲ್‌‌'ಸ್‌ ಡೇಲಿ, 1 ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 2007, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಪ್ರತಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ವೆನ್‌ ಜಿಯಾಬಾವೊ ಸರ್ವಸದಸ್ಯರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ===ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಭೆಗಳು=== ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ನಾಯಕರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು NGOಗಳ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವು ಏರ್ಪಡುವಲ್ಲಿ ಇವು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಭೆಗಳು ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅತಿಥೇಯ ದೇಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ ದೇಶಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.weforum.org/en/events/ |title=World Economic Forum — Events |publisher=Weforum.org |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> ===ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರು=== ನಾಳಿನ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ WEF ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ 40 ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನದ ನಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಾಯಕರನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 2030ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕಲ್ಪನಾದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ 2030ರ ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ನಾಯಕರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರ ಪೈಕಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ<ref>[http://www.newsweek.com/id/51750/page/1 "ಮೀಟ್‌ ಸಮ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಂಡರ್‌-40ಸ್‌ ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್‌ ಟು ಜಾಯಿನ್‌ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಟು ಶೇಪ್‌ ಎ ಬೆಟರ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌"], ''ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌'' , 29 ಮೇ 2005, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಷಾಯ್‌ ಅಗಾಸ್ಸಿ, ಅನೌಶೇಷ್‌ ಅನ್ಸಾರಿ, ಮಾರಿಯಾ ಕನ್ಸ್ಯೂಯೆಲೊ ಅರೌಜೊ, ಲೆರಾ ಔವೆರ್‌ಬಾಕ್‌, ಫತ್ಮಿರ್‌ ಬೆಸಿಮಿ, ಇಯಾನ್‌ ಬ್ರೆಮ್ಮರ್‌‌, [[ಸೆರ್ಗೆ ಬ್ರಿನ್|ಸೆರ್ಜೆ ಬ್ರಿನ್‌]], ಟೈಲರ್‌ ಬ್ರೂಲೆ, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಚಪ್ಪಾಟ್ಟೆ, ಒಲಾಫರ್‌‌ ಎಲಿಯಾಸನ್‌, [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಜರ್‌‌ ಫೆಡೆರರ್‌‌]], ಜೆನ್ಸ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕಿಬ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌, ರಾಹುಲ್‌ ಗಾಂಧಿ, ಕೆನ್ನೆತ್‌ ಗ್ರಿಫಿನ್‌, ಕೆಲ್ಲಿ ಚೆನ್‌, ಸ್ಕಾಟ್‌ J. ಫ್ರೀಡ್‌ಹೀಮ್‌, ನಾರ್ವೆಯ ಯುವರಾಜ ಹಾಕೋನ್‌, ಅಬ್ದುಲ್‌‌ಸಲಾಮ್‌ ಹಯ್‌ಕಾಲ್‌, ಸಿಲ್ವಾನ ಕೊಚ್‌-ಮೆಹ್ರಿನ್‌, ಇರ್ಷಾದ್‌ ಮಂಜಿ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮಥಿಲ್ಡೆ, ಆದಿತ್ಯ ಮಿತ್ತಲ್‌, ಯುವಿನ್‌ ನಾಯ್ಡು, ಗೇವಿನ್‌ ನ್ಯೂಸಮ್‌, ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್‌, ಲೆವಿಸ್‌ ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಪ್ಯೂಗ್‌, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ ಮಾರ್‌ ರೋಕ್ಸಾಸ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌‌ ಸ್ಕ್ಲಾಫರ್‌‌, ಅನೂಷ್ಕಾ ಶಂಕರ್‌, ಪ್ರೇಮಲ್‌ ಷಾ, ಜೋಷ್‌ ಸ್ಪಿಯರ್‌, ಪೀಟರ್‌ ಥಿಯೆಲ್‌, ಜಿಮ್ಮಿ ವೇಲ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ನಿಕ್ಲಾಸ್‌ ಜೆನ್‌ಸ್ಟ್ರೋಮ್‌. ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರ ವೇದಿಕೆಯು 1111 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.younggloballeaders.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-22 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219174224/http://www.younggloballeaders.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sohochina.com/en/news/detail.asp?id=21842&cid=11 |title=SOHO中国 |publisher=SOHO China |date= |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208105544/http://www.sohochina.com/en/news/detail.asp?id=21842&cid=11 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|date=October 31, 2007 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SGrOAyvjMWI |title=David Aikman explains about the Young Global Leaders |publisher=YouTube |date=2007-10-31 |accessdate=2010-03-07}}</ref> ===ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲರು=== ಷ್ವಾಬ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಎಂಟ್ರಪ್ರೆನರ್‌ಷಿಪ್‌<ref>{{cite web |url=http://www.schwabfound.org/ |title=Schwab Foundation for Social Entrepreneurship — Home |publisher=Schwabfound.org |date= |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2019-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504005120/https://www.schwabfound.org/ |url-status=dead }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು WEF ಸಂಘಟನೆಯು 2000ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದಲೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುವಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲರ ಪಾತ್ರವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು WEF ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4221851.stm "ದಾವೋಸ್‌ ಡೈರಿ: ಮೀಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಂಡ್ಸ್‌"], BBC, 31 ಜನವರಿ 2005, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>ಮೈಕ್‌ ಮೂರ್‌‌, ಪುಟ 209</ref> ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಯ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವು ಅವರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2003ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೆರೂ ಬಿಲಿಮೋರಿಯಾ ಎಂಬಾಕೆಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ಉಪ ಮಹಾ-ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ರಾಬರ್ಟೋ ಬ್ಲೋಸಿಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು; ಈ ಮುಖಾಮುಖಿ ಭೇಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎಂಬ ಆಕೆಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ಬಾರ್ನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪುಟ 272</ref> ===ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಗಳು=== ಒಂದು ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯಾಗಿಯೂ WEF ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ವೇದಿಕೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುವ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಅದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ, ಜಾಗತಿಕ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಚಿಂತನೆಯಂಥ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯ ವರದಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯ ತಂಡಗಳು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತವೆ. [http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/index.htm ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ತಂಡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201200230/http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/index.htm |date=2010-12-01 }} ವು ವಾರ್ಷಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಿಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ (ಅವರಣಗಳಲ್ಲಿರುವುದು ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಷ): ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ವರದಿಯು (1979) ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ; ಜಾಗತಿಕ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವರದಿಯು (2001) ಅವುಗಳ IT ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗ ಅಂತರದ ವರದಿಯು (2005) ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿಷಮಾವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತದೆ; ಜಾಗತಿಕ ಅಪಾಯಗಳ ವರದಿಯು (2006) ಪ್ರಮುಖವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜಾಗತಿಕ ಪರ್ಯಟನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ವರದಿಯು (2007) ಪರ್ಯಟನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಅನುವುಗೊಳಿಸುವ ವರದಿಯು (2008) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ, ಬೃಹತ್‌‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮಗಳ ಒಂದು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟಗಳು 43, 92-112</ref> ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ವಿಭಿನ್ನ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವ, 10 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ, ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ಸಂಕಟವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಬಹು-ಹೂಡಿಕೆದಾರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಯಸುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು [http://www.weforum.org/en/initiatives/globalrisk/index.htm ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ರಿಸ್ಕ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201195909/http://www.weforum.org/en/initiatives/globalrisk/index.htm |date=2010-12-01 }} ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="riskreport">[http://www.weforum.org/pdf/globalrisk/2009.pdf 2009ರ ಜಾಗತಿಕ ಅಪಾಯದ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225070901/http://www.weforum.org/pdf/globalrisk/2009.pdf |date=2009-02-25 }}, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ.</ref> ಓದುಗರ ಊಹೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡಲೆಂದು, ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲೆಂದು ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ತಾಜಾ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಉದ್ದೇಶಿತ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ-ಉದ್ದೇಶಿತ ವರದಿಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು [http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಯೋಜನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729072933/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm |date=2009-07-29 }} ತಂಡವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="scenariopage">{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm |title=World Economic Forum — Scenario Planning |publisher=Weforum.org |date= |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2009-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090729072933/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm |url-status=dead }}</ref> 2008–2009ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸನಿಹದ- ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ [http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/NewFinancialArchitecture/index.htm ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌: ಎ ನಿಯರ್‌-ಟರ್ಮ್‌ ಔಟ್‌ಲುಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಾಂಗ್‌-ಟರ್ಮ್‌ ಸಿನೆರಿಯೋಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813050747/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/NewFinancialArchitecture/index.htm |date=2009-08-13 }} ಹಾಗೂ ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಧನಸಹಾಯದ ಮೇಲೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/FinancingDemographicShifts/index.htm "ಫೈನಾನ್ಸಿಂಗ್‌ ಡೆಮೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಷಿಫ್ಟ್ಸ್‌: ಪೆನ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿನೆರಿಯೋಸ್‌ ಟು 2030"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090730055635/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/FinancingDemographicShifts/index.htm |date=2009-07-30 }} ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ===ಉಪಕ್ರಮಗಳು=== ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಉಪಕ್ರಮ (ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಇನಿಷಿಯೆಟಿವ್‌-GHI) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ 2002ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್|ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್‌]] ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ. HIV/[[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|AIDS]], TB, [[ಮಲೇರಿಯಾ]]ದಂಥ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರದ-ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವುದು GHIನ ನಿಶ್ಚಿತಗುರಿಯಾಗಿದೆ. [[File:Henry Kissinger, at the World Economic Forums India Economic Summit 2008, New Delhi.jpg|left|upright|thumb|2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ 'ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಶೃಂಗಸಭೆ'ಯಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಕಿಸಿಂಜರ್‌‌]] 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾಗತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉಪಕ್ರಮವು (ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಎಜುಕೇಷನ್‌ ಇನಿಷಿಯೆಟಿವ್‌-GEI) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ IT ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೋರ್ಡಾನ್‌, [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು ಭಾರತ ದೇಶಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ತರಗತಿಯ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ PC ಯಂತ್ರಾಂಶವು ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲು ಹಾಗೂ ಇ-ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರೋಹಣೀಯ ಮತ್ತು ಊರ್ಜಿತವಾಗಬಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ GEI ಮಾದರಿಯು, [[ರ್ವಾಂಡ|ರ್ವಾಂಡಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನೀಲನಕಾಶೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಸರೀಯ ಉಪಕ್ರಮವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೆನೀಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ G8 ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಗ್ಲೆನೀಗಲ್ಸ್‌ ಮಾತುಕತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ UK ಸರ್ಕಾರವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ವ್ಯವಹಾರ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. CEOಗಳ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಸಮೂಹದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು, ಮುಂದೆ 2008ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಟೋಕಿಯೋ/ಹೊಕಾಯ್ಡೊದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ G8 ಶೃಂಗಸಭೆಯ ನಾಯಕರ ಮುಂದೆ ಸಾದರಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7464517.stm "ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಚೀಫ್ಸ್‌ ಅರ್ಜ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಕರ್ಬ್ಸ್‌"], BBC, 20 ಜೂನ್‌ 2008, 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 3ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/environmentNews/idUSL1944804220080620?feedType=RSS&amp;feedName=environmentNews "ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಚೀಫ್ಸ್‌ ಕಾಲ್‌ ಫಾರ್‌ G8 ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಲೀಡರ್‌ಷಿಪ್‌"], ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌‌, 19 ಜೂನ್‌ 2008, 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 3ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು,</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲೆಂದು, ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಕ್ರಮವು ವಿಭಿನ್ನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ವಿಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಆಲ್ಕಾನ್‌ ಇಂಕ್‌., USAID ಇಂಡಿಯಾ, UNDP ಇಂಡಿಯಾ, ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಒಕ್ಕೂಟ (ಕಾನ್ಫೆಡರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ-CII), [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]]ದ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ NEPAD ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಇವೇ ಆ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಪಾರ್ಟ್‌ನರಿಂಗ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ಕರಪ್ಷನ್‌ ಇನಿಷಿಯೆಟಿವ್‌ (PACI) ಎಂಬ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕೆ, 2004ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ, [[ಶಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳು ಹಾಗೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ CEOಗಳು ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. PACI ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮಾನಸ್ಕಂದ ವಿಷಯಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 140 ಕಂಪನಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿವೆ.<ref>ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟ 115</ref> ===ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== ====ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ==== ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 30-50 ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2008ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಇಂಥ 391 ಕಂಪನಿಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ 2003ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವೆಡೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯು ಹೊಂದಿರುವ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಇದರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಕುರಿತಾದ ಭವಿಷ್ಯ-ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ನಿಯಾಮಕವಾಗಿರುವ, ಪರಿವರ್ತನಶೀಲವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸದರಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು, NGOಗಳು, ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಹೊಸಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದು ವೇದಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊಸ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಹನೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/Communities/Technology%20Pioneers/ |title=World Economic Forum — Technology Pioneers |publisher=Weforum.org |date= |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091001073520/http://www.weforum.org/en/Communities/Technology%20Pioneers/ |url-status=dead }}</ref> ===ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಓಟ=== UNHCR ಮತ್ತು ಕ್ರಾಸ್‌ರೋಡ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ ಮೂಲದ ದತ್ತಿಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹ-ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಓಟವು, 2009ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂಸೆಯ ಅಥವಾ ಕಿರುಕುಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾದ ಬಲವಂತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಜನರು ಅನುಭವಿಸಿದ, ಬಾರಿಬಾರಿ ಭಯಗೊಳಿಸುವ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಆಕ್ಷಣದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲೆಂದು WEFನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರ ದುರವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಜನರ ಪೈಕಿ ಕೆಲವರು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ತಾದಾತ್ಮ್ಯಾನುಭವದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಮತ್ತು ಪೀಡಿತರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ UNHCR ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೇಳುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈ ಅನುಕರಣೆಯು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4b6309479.html |title=VIPs share refugee experience in Davos; UNHCR co-launches business partnership site |publisher=UNHCR |date=2010-01-29 |accessdate=2010-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.publicradio.org/columns/marketplace/davos-2010/2010/01/displaced_person.html |title=Displaced person &#124; Marketplace World Economic Forum &#124; Marketplace from American Public Media |publisher=Publicradio.org |date=2010-01-29 |accessdate=2010-03-07 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306190426/http://www.publicradio.org/columns/marketplace/davos-2010/2010/01/displaced_person.html |url-status=dead }}</ref> ==ಟೀಕೆ== 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, G7, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕು, WTO, ಮತ್ತು IMFಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ WEF ಸಂಘಟನೆಯೂ ಸಹ ಜಾಗತೀಕರಣ-ವಿರೋಧಿ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳಿಂದ ಭಾರೀ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣಗಳು ಬಡತನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿತ್ತು. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಸಭೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 200 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ಮೂಲಕ, 1500 ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರು ಈ ಸಭೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20090131144221/http://www.iht.com/articles/2000/09/12/protest.2.t_0.php "ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಟಾಕ್ಸ್‌ ಓಪನ್‌ ಮೈನಸ್‌ 200 ಡೆಲಿಗೇಟ್ಸ್‌: ಡೆಮಾನ್ಸ್‌ಟ್ರೇಟರ್ಸ್‌ ಹರಾಸ್‌ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌"], ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌‌'' , 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 2000, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಬೊನೊ ಎಂಬ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತದ ಗಾಯಕನು ಸದರಿ ಸಭೆಯ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಇದು "ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬಿದ ಬೆಕ್ಕುಗಳು" ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ಸಭೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕುಹಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲೆಂದು, ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ನೋಡಿ: ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ WEF-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಜನವರಿ 2003.<ref>[http://www.forbes.com/facesinthenews/2006/01/26/bono-davos-red-cx_cn_0126autofacescan02.html "ಬೊನೊ ಟೀಮ್ಸ್‌ ಅಪ್‌ ವಿತ್‌ ಅಮೆಕ್ಸ್‌, ಗ್ಯಾಪ್‌ ಫಾರ್‌ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್‌ ರೆಡ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908033533/http://www.forbes.com/facesinthenews/2006/01/26/bono-davos-red-cx_cn_0126autofacescan02.html |date=2008-09-08 }}, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌'' , 21 ಜನವರಿ 2006, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> [[ನೋಅಮ್ ಚಾಮ್ಸ್ಕೀ|ನೊವಾಮ್‌ ಚೋಮ್ಸ್‌ಕಿ]] ಎಂಬ ಅಮೆರಿಕಾದ ಓರ್ವ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಅನುಸಾರ, ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಪಡೆದ ಗಣ್ಯರು ಅಥವಾ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಕೆಲವೊಂದು ಸಹಭಾಗಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕರಣ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಚಾರ ಪರಿಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಚೋಮ್ಸ್‌ಕಿಯು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು "ಜಾಗತೀಕರಣ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ತಾವು ಒಲವು ತೋರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶಿತ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲೆಂದು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿವೆ; ಈ ರೂಪಾಂತರವು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಲದಾತರ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿರುವ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬಳಕೆಯ ಅನುಸಾರ, ಮಾನವ ಜೀವಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಒಲವು ತೋರುವವರು 'ಜಾಗತಿಕತಾ-ವಿರೋಧಿ' ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಸಹ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಬಹುಪಾಲು ಕಾಮಿಸಾರ್‌‌ಗಳಿಂದ (ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು) ಬಳಸಲ್ಪಡುವ "ಸೋವಿಯೆಟ್‌-ವಿರೋಧಿ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇದು ಭಿನ್ನಮತೀಯರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲೆಂದು ಇರುವ ಅಸಭ್ಯ ಪ್ರಚಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಸಭ್ಯ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಹೆಡ್ಡತನದ ಪರಿಭಾಷೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ "ಜಾಗತೀಕರಣ-ವಿರೋಧಿ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶ್ವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ- ಇದು ಅಪರೂಪದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. WSF ಸಂಘಟನೆಯು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಅಥವಾ ಭೇಟಿಮಾಡುವ ಅತೀವವಾಗಿ ಸಂಕುಚಿತ ಸ್ವರೂಪದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಪಡೆದ ಗಣ್ಯರ, ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ "ಜಾಗತೀಕರಣದ-ಪರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಸೇರಿದ ಬೃಹತ್‌‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರ, ಓರ್ವರು ಭಾವಿಸಬಹುದಾದ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಮೂಲೆಗಳಿಗೂ ಸೇರಿದ ಜನರ ಒಂದು ಜಮಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ಪ್ರಹಸನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಓರ್ವ ವೀಕ್ಷಕನು, ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ವಿಕಟವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಗುವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದೆಯೇ ಕುಸಿದುಬೀಳುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ನುಡಿದ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, 1,000 ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ದಾವೋಸ್‌ನ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌‌'ಸ್‌‌ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರದ ಕಿಟಕಿಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20120712021124/http://www.forbes.com/2008/01/22/davos-background-themes-lead-manage-cx_cw_0122buzz.html "ದಿ ದಾವೋಸ್‌ ಬಜ್‌‌"], ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌'' , 22 ಜನವರಿ 2008, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ದಾವೋಸ್‌ ಸುತ್ತಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ ಬಿಗಿ ಭದ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರನ್ನು ಆಲ್ಪೈನ್‌‌ ವಿಹಾರಧಾಮದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಈಗ ಝೂರಿಚ್‌, ಬರ್ನ್‌ ಅಥವಾ ಬೇಸೆಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/28/davos.protests.03/ ''ಪೊಲೀಸ್‌ ಅರೆಸ್ಟ್‌ 100 ದಾವೋಸ್‌ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟರ್ಸ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323092729/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/28/davos.protests.03/ |date=2008-03-23 }}, CNN, 28 ಜನವರಿ 2001: 8:24AM EST, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಸ್ವಿಸ್‌ ಮಂಡಲದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಭದ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ವೆಚ್ಚಗಳು, ಸ್ವಿಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇಪದೇ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.<ref>[http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/25/switzerland.davos/ "ಟೈಟ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸರೌಂಡ್ಸ್‌ ದಾವೋಸ್‌"]{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, CNN, 25 ಜನವರಿ 2001, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2003ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟೆಂಟ್‌ ಚರ್ಚುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಹ-ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಓಪನ್‌ ಫೋರಮ್‌ ದಾವೋಸ್‌<ref>{{cite web|url=http://www.openforumdavos.ch/ |title=Open Forum Davos, Schweizerischer Evangelischer Kirchenbund |publisher=Openforumdavos.ch |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> ಎಂಬ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ-ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು; ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ನಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸದರಿ ಮುಕ್ತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>ಪಿಗ್‌ಮನ್‌ ಪುಟ 130</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/view_play_list?p=78AB043A344C2C6A |title=Open Forum |publisher=YouTube |date= |accessdate=2010-03-07}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯು "ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಚರ್ವಿತ ಚರ್ವಣತೆಯ ಮಿಶ್ರಣ" ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಹೀಯಾಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗಂಭೀರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅದು ಟೀಕೆಗೂ ಒಳಗಾಗಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಪರಿಣತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ NGOಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದೂ ಸಹ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ-ವಲಯದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ-ವಲಯದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿಕೊಂಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಪರಿಣಿತರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಬದಲಿಗೆ, ದಾವೋಸ್‌ ಈಗ ವರ್ತಮಾನದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ AIDS ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.<ref>[http://business.timesonline.co.uk/tol/business/article716954.ece?token=null&amp;offset=12&amp;page=2 "ದಾವೋಸ್‌: ಬೀನ್‌ಫೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾಂಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ಲಾಟಿಟ್ಯೂಡ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612070244/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/article716954.ece?token=null&offset=12&page=2 |date=2011-06-12 }}, ''ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌, 22 ಜನವರಿ 2006, 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಜಾಗತೀಕರಣ-ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನ *[[ಜಾಗತೀಕರಣ]] *ವಿಶ್ವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೇದಿಕೆ *ವಿಶ್ವ ಜ್ಞಾನ ವೇದಿಕೆ *ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕತೆ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|2}} ==ಉಲ್ಲೇಖನದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== * ಮೈಕೇಲ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌, ''ದಿ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇಕಾನಮಿ: ಹೌ ಮೆಗಾ-ಮೀಡಿಯಾ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಆರ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಅವರ್‌ ಲೈವ್ಸ್‌'' , ರ್ಯಾಂಡಂ ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, 1999, ISBN 0-8129-3042-8, 336 ಪುಟಗಳು. * ಬಾರ್ಬರಾ ಕೆಲ್ಲರ್‌ಮನ್‌, ''ರೀಇನ್ವೆಂಟಿಂಗ್‌ ಲೀಡರ್‌ಷಿಪ್‌: ಮೇಕಿಂಗ್‌ ದಿ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌'' , SUNY ಪ್ರೆಸ್‌‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, 1999, ISBN 0-7914-4072-9, 268 ಪುಟಗಳು. * ‌‌ಡೇವಿಡ್ ಬಾರ್ನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ''ಹೌ ಟು ಚೇಂಜ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೆನ್ಯೂರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಪವರ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂ ಐಡಿಯಾಸ್‌'' , ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ USನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, 2007, ISBN 0-19-533476-0, 358 ಪುಟಗಳು. * ಡೇವಿಡ್‌‌ ರೋಥ್‌ಕೋಫ್‌, ''ಸೂಪರ್‌‌ಕ್ಲಾಸ್‌: ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಪವರ್‌ ಎಲೈಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ದೆ ಆರ್‌ ಮೇಕಿಂಗ್‌‌'' , ಫರಾರ್‌‌, ಸ್ಟ್ರೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಗಿರೌಕ್ಸ್‌ರಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, 2008, ISBN 0-374-27210-7, 400 ಪುಟಗಳು. * ಜೆಫ್ರಿ ಅಲೆನ್‌ ಪಿಗ್‌ಮನ್‌, ''ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್‌: ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಫೋರಂ - ಎ ಮಲ್ಟಿ-ಸ್ಟೇಕ್‌ಹೋಲ್ಡರ್‌ ಅಪ್ರೋಚ್‌ ಟು ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್‌'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, 2007, ISBN 978-0-415-70204-1, 175 ಪುಟಗಳು. * ಕ್ಲೌಸ್‌ M. ಷ್ವಾಬ್‌ ಮತ್ತು ಹೀನ್‌‌ ಕ್ರೂಸ್‌, ''ಮಾಡರ್ನೆ ಅಂಟರ್‌ನೆಹ್ಮೆನ್ಸ್‌ಫಹ್ರಂಗ್‌ ಇಮ್‌ ಮ್ಯಾಸ್ಕಿನೆನ್‌ಬೌ'' , ವೆರೀನ್‌ ಡಿಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ. ಮ್ಯಾಸ್ಕಿನೆನ್‌ಬೌ-ಆನ್ಸ್‌‌ಟ್‌. ಇ.ವಿ. ; ಮ್ಯಾಸ್ಕಿನೆನ್‌ಬೌ-ವೆರ್ಲ್‌, 1971. * ‌ಮೈಕ್ ಮೂರ್‌‌, ''ಎ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಿಥೌಟ್‌ ವಾಲ್ಸ್‌: ಫ್ರೀಡಮ್‌, ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌, ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್‌'' , ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, 2003, ISBN 0-521-82701-9, 292 ಪುಟಗಳು. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|World Economic Forum}} * [http://www.weforum.org/ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ ಮೂಲಪುಟ] * [http://www.cbsnews.com/stories/2010/02/12/60minutes/main6202302.shtml?tag=currentVideoInfo;segmentUtilities "ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದಿ ಸೀನ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ದಾವೋಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028213122/https://www.cbsnews.com/news/60-minutes-behind-the-scenes-at-davos/ |date=2019-10-28 }}, ''60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 14ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾದುದು {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಗತೀಕರಣ]] [[ವರ್ಗ:1971ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] qi9qdijp23ab16ovclbmnvyqa3058e3 0 26383 1375612 1360851 2026-06-21T17:35:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375612 wikitext text/x-wiki [[File:Galen Clark in the Big Tree Grove.jpeg|thumb|alt=A man with beard and long hair is holding a long gun and is standing in front of a very large tree.|ಗಾಲನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಆಫ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗ್ರೊವ್, ಪಿಕ್ಚರ್ಡ್ ಇನ್ ಫ್ರಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರಿಜ್ಲಿ ಜೇಂಟ್ ಟ್ರೀ, ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗ್ರೊವ್ ಅರೌಂಡ್ 1858-9.]] ಸುಮಾರು 3,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿಯೆರಾ ಮಿವೊಕ್,ಮೊನೊ ಪಯುಟೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]]ದ ಕೇಂದ್ರ ಸಿಯೆರಾ ನೆವದಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದವು. ಯಾವಾಗ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‍ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೋ ಆಗ ಇದನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬಂತು.ಮಿವೊಕ್-ಭಾಷಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‍ಗಳು ಅಂದರೆ ಅಹ್ವಾನೆಚೀ ಜನಸಮೂಹ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಗೊಲ್ಡ್ ರಶ್ ಪ್ರಕರಣವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಭಾಗದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಸ್ಥಳೀಯ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‍ರುಗಳು ಮತ್ತು [[ಶ್ವೇತವರ್ಣ]]ದ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಸಮರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಯಾವೇಜ್ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಸೈನ್ಯ ಬಟಾಲಿಯನ್ನನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ 1851 ರಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿಸಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಹ್ವನೀಚೀಯನ್ನು ಚೀಫ್ ಟೆನಯಾ ತಮ್ಮ ನೇತೃತ್ವದ ದಂಡವನ್ನು ಕಾಳಗಕ್ಕಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಈ ಘರ್ಷಣೆಯು ಕಿಡಿಯಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಬಟಾಲಿಯನ್ ಕುರಿತು ಅದೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಾ.ಲಾಫಾಯೆಟ್ಟೆ ಬುನ್ನೆಲ್ ಈ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಭೂಚಿತ್ರಣದ ವರ್ಣನೆ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಗ 1864 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜೇಂಟ್ ಸೆಕೊಯಿಯಾ ಗಿಡಗಳ ಬೆಳಸಿದ ಕಾಡು ಮಾರಿಪೊಸಾ ಸಸ್ಯಸಮೂಹವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಗಾಲನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಮೊದಲ ರಕ್ಷಕರಾದರು. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ಆದರಾತಿಥ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು.ಅಲ್ಲದೇ 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟರಾದರು. ಪರಿಸರವಾದಿ ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕ ಶೋಷಣೆ ತಡೆಯಲು ಮುಂದಾದರು. ಅವರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 1890 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೆರವಾದವು. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ಮಾರಿಪೊಸಾ ಸಸ್ಯಸಮೂಹವನ್ನು 1906 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಮಿಯು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿವಲಯವನ್ನು 1891 ರಿಂದ 1914 ರ ವರೆಗೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾಗರಿಕ ಸಮೂಹ ತನ್ನ ಪಾರುಪತ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನೂತನವಾಗಿ ರಚಿತ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಉದ್ಯಾನದ ಆಡಳಿತವನ್ನು 1916 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಿತು. ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಜನರ ಭೇಟಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮುಯಿರ್ ಮತ್ತು ಸಿಯೆರಾಕ್ಲಬ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳು ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ಕೊಳ್ಳವನ್ನು 1923 ರಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಸುಮ್ಮನಾದರು.ಅವರಿಂದ ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ 1964 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನದ 89 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂರಕ್ಷಿತ ನಿರ್ಜನ ಕಾಡುಮೇಡು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಉದ್ಯಾನದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಾಗವನ್ನೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಡಿ ತರಲಾಯಿತು. ಆಗಿನ-ಪ್ರಸಿದ್ದ ''ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಫೈಯರ್ ಫಾಲ್'' ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಬಳಿ ಉದ್ಭವಾದ ಒಂದು ಕೆಂಪು ಬೆಂಬೂದಿ ತಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಾಪ ತೋರಿತು.ಇದು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ತನ್ನ ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಘಟನೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರಿದ್ದವಾಗಿದ್ದವು. ==ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ===ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು=== ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ, ಜನರು 8,000 ರಿಂದ 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.{{sfn|NPS|1989|p=102}} ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ 3,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ ಜನರು ನೆಲೆಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.ಅಲ್ಲಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತಿ ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆ.ಸಿಯೆರಾ ನೆವದಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಓಕ್ ಮರಗಳು,ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮೀನು ಇದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವದ ಸಿಯೆರಾದಲ್ಲಿ ಪಿನ್ಯಾನ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಖನಿಜ ದೊರಕುತ್ತವೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=12–13}} ಇವೆರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಲೂಟಿಗಾಗಿ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರ ಗುಂಪುಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. [[File:Miwok-Paiute ceremony in 1872 at current site of Yosemite Lodge.jpeg|thumb|left|upright|alt=A group sits in front of a fire with a teepee made of large branches in the background.|ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪಯುಟೆ ಸೆರ್ಮನಿ 1872 ರಲ್ಲಿ, ಆಟ್ ದಿ ಸೈಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಜೆಂಟ್ ಡೇ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಲಾಜ್ <ref>[3]</ref>]] [[ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಪೂರ್ವ-ಯುರೊಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೇನ್ ಫ್ಲಾಟ್ ಹಂತವು 1000 BCE ಯಿಂದ 500 CE ವರೆಗೆ ಇದು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಅಟ್ಲ್ ಅಟ್ಲ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.ಚೂಪಾದ ಮಸೆಯುವ ಕಲ್ಲುಗಳ ಬಳಕೆ ಯುಗ ಕೂಡ ಇತ್ತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} ತಾರ್ಮಾರಾಕ್ ಹಂತವು 500 ರಿಂದ 1200 ವರೆಗಿತ್ತು.ಅದು ಸಣ್ಣ ಬಂಡೆಗಳ ಚೂಪಾದ ಭಾಗದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದ ಯುಗವಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇತ್ತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} ಈ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಹಂತವು ಕಾಲಮಾನ 1200 ರಿಂದಲೂ ಇಂದಿಗೂ ಅಮೆರಿಕನ ಸಂಪರ್ಕದ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} ಮಾರಿಪೊಸಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು.ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆ ತಂದಿತು. ಮಿವೊಕ್,ಮೊನೊಗಳು ಮತ್ತು ಶೊಶಿನಿಯನ್-ಭಾಷಿಕ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಪೂರ್ವದ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಮೊನೊ ಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲಡೀ ಕ್ಯಾನ್ಯೊನ್ ಮೂಲಕ ಮೊನೊ ಲೇಕ್ ಮೂಲದ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=14–17}} ಸಿಯೆರಾ ಮಿವೊಕ್ಸ್ ಗಳು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಡಿ ಅವರು ವಾಸದ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು.{{sfn|Greene|1987|p=57}} ಕೇಂದ್ರ ಸಿಯೆರಾ ಮಿವೊಕ್ಸ್ ಗಳು ತುವೊಲುಮ್ನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾಸ್ ನದಿಗಳ ಕಾಲುವೆಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.ಅದೇ ರೀತಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಿಯೆರಾ ಮಿವೊಕ್ಸ್ ಗಳು ಮೆರ್ಸೆಡ್ ಮತ್ತು ಚೌಚಿಲ್ಲಾ ನದಿಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕಾಲುವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆವಾಸ ಕಂಡಿದ್ದರು.{{sfn|Greene|1987|p=57}} ಮಿವೊಕ್ -ಭಾಷಿಕ ಜನರು ತಮಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳು,ಬೆರ್ರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕ್ರೀಡೆ ''ಅಹ್ವಾನೀ'' ಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟ ಈ ಕೊಳ್ಳಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು' ಅಹ್ವಾನೀ ಎಂದರೆ "ಬಾಯ್ತೆರುವ ಹಕ್ಕಿ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶ" ಆವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಬಾಯಿತೆರೆದು ಇದ್ದ ಜನರೂ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದರು.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಅಹ್-ವಹ್-ನೆ-ಚೀ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡರು.ಅಂದರೆ"ಅಹ್ವಾನೀಯಲ್ಲಿನ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳು"ಎಂದರ್ಥ.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} ಈ ಅಹ್ವಾನೀಚೀ ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1800 ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಕೊಳ್ಳ ತ್ಯಜಿಸಿದರು.ಆದರೂ ಕೂಡಾ ಸುಮಾರು 200 ಜನರು ಅಹ್ವಾನೀಚೀ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪುತ್ರ ತೆನಯಾನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಪಸಾದರು.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಕರಾವಳಿಯ ಈ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವಾದ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಯೆರಾ ನೆವದಾದೆಡೆಗೆ ಹೋದರು,ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಇನ್ನುಳಿದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಅವರು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲೆನಿಸಿದ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ರಾಂಚೊಸ್ ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು.ತಮ್ಮ ಕುದರೆಗಳನ್ನು ಆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಆಗ ಕುದುರೆ ಮಾಂಸ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಮೂಲವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶೊಶೊನೆಯನ್-ಭಾಷಿಕ ಮೊನಾಚೆ ಜನಸಮುದಾಯ ಪೂರ್ವದ ಮರಭೂಮಿಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಿಯೆರಾ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಳೆದ 300-500 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯಾಯಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=12}} ===ಯುರೊಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿಂದ ಪರಿಶೋಧನೆ=== ಆಗ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಗುರಿಗಳಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ''ಪುಬೆಲೊ'' ಗಳು (ಪಟ್ಟಣಗಳು),''ಪ್ರೆಸಿಡಿಯೊಸ್ '' (ಕೋಟೆಗಳು) ಮತ್ತು ''ರಾಂಚೊಸ್ '' (ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು)ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಸಿಯೆರಾ ನೆವೆದಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೆಡೆದಿಹ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಗುಂಪು,1827 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎಬ್ಬೆಟ್ಸ ಪಾಸ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದಾಟಿ ಹೋಗಿತ್ತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} [[File:Joseph Walker circa 1860 by Mathew Brady.jpg|thumb|upright|alt=Elderly man with bear and hat holding a long barrel gun|ಜೊಸೆಫ್ ವಾಕರ್, ಸರ್ಕಾ 1860. ಆತನೇ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳ ನೋಡಿದ ಮೊದಲ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.]] ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕ ಜೊಸೆಫ್ ರೆಡ್ಡೆಫೊರ್ಡ್ ವಾಕರ್ ವಸಂತ ಕಾಲದ 1833 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳವನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು.{{sfn|Schaffer|1999|p=45}} ವಾಕರ್ ಕೊಳ್ಳದ ಹತ್ತಿರದ ಸಿಯೆರಾ ನೆವೆದಾದ ಅಂಚಿಗೆ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋದನಾದರೂ ಆತ ಅದರೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯ ಜೆನಾಸ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ತನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಳ್ಳದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳ-ತೊರೆಗಳು "ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಓಲಾಡುತ್ತ ತಮ್ಮ ನರ್ತನಕ್ಕೆ ಬೆರಗು ನೀಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ.ಕೆಳಗಿನ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಭೋರ್ಗರೆದು ಹೋಗುವಾಗ ತನ್ನ ಮೆರಗನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಪಾತಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ."{{sfn|Wuerthner|1994|p=14}} ಈ ವಾಕರ್ ಸಂಗಡಿಗರ ಗುಂಪು ಬಹುಶಃ ಜೇಂಟ್ ಸೆಕೊಯಿಯಾದ ತುವೊಲ್ಮುನೆ ಅಥವಾ ಮೆರ್ಸೆಡ್ ಗ್ರೋವ್ ಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿರಬಹುದು.ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ಕಾಡನ್ನು ನೋಡಿದ ಇದೇ ಮೊದಲ, ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಜನಸಮುದಾಯವಿರಬಹುದಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ವಾಕರ್ ಗುಂಪಿನ ಬರಹಗಾರನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಫಿಲ್ಡೆಲ್ಫಿಯಾದ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದು ಸುಟ್ಟು ಹೋದವು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=14}}{{sfn|Kiver|1999|p=214}} ಸೆಯೆರಾ ನೆವೆದಾದ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರದೇಶವು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿಗೆ,ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ,ಬೇಟೆಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ಕಟ್ಟಳೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ 1848 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ್ ನಿಕ್ಷೇಪ ದೊರೆತ ನಂತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಯಿತು.{{sfn|Kiver|1999|p=214}} ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಗೊಲ್ಡ್ ರಶ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಭಿವೃಧ್ದಿಯಾದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಇಳಿಮುಖವಾದವು ಅಥವಾ ನಾಶವಾದವು.ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಜನರಿಂದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ತೀವ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಡಿಸಿದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲೋತ್ಪಾಟನೆಯೇ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಗುರಿಯಾಯಿತು.ಅದು 1848 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=17}}\ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳವನ್ನು ಮೊದಲು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯನಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ವಿಲಿಯಮ್ ಪಿ.ಅಬ್ರಾಹ್ಮ್ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜೊತೆಗಾರ; ಸುಮಾರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18,1849 ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.{{sfn|Schaffer|1999|pp=45, 46}} ಅಬ್ರಾಹ್ಮ್ ತನ್ನ ಕೆಲವು ನಿಖರ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನಾದರೂ ಆತ ಅಥವಾ ಅವನ ಜೊತೆಗಾರ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೊಳ್ಳದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ. ಆದರೆ 1850ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಮೂವರು ಸಹೋದರರಾದ ಜೊಸೆಫ್,ವಿಲಿಯಮ್ ಅಥವಾ ನಾಥನ್ ಸ್ಕ್ರೀಚ್ ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ಕೊಳ್ಳವನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Greene|1987|p=156}} ಜೊಸೆಫ್ ಸ್ಕ್ರೀಚ್ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಾಪಸಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾನೆ.ಈ ಹುಲ್ಲು-ಮುಚ್ಚಿದ ಬೀಜದ ಭೋಜನದ ಹೆಸರೇನು ಎಂದು ಆತ ಕೇಳಿದಾಗ ಅದು "ಹ್ಯಾಚ್ ಹ್ಯಾಚಿ"ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Greene|1987|p=156}} ಅಲ್ಲೆಕ್ಸಿಯ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ವೊನ್ ಸ್ಕಿಮಿಡ್ಟ್ ನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ತಂಡವು ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ಅಳತೆಗಾಗಿ 1855 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite book|title=Yosemite Notes, Volumes 28–30|author=YNHA contributors|publisher=Yosemite Natural History Association|year=1949|page=27}}</ref> ಜಾರ್ಜ್ ಎಂ ವ್ಹೀಲರ್ ರ ಸರ್ವೆಸ್ ವೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ 100 ಥ್ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಭೂನಕ್ಷೆಯ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಗಳು ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್ ಮೊಂಟ್ಗ್ಮೊರಿ ಮ್ಯಾಕೊಂಬ್ ಅವರಿಂದ ನಡೆದವು.ಇವು 1870 ರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 1880 ರ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾದವು.{{sfn|Greene|1987|p=100}} ===ಮಾರಿಪೊಸಾ ಯುದ್ದಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ === [[File:Yosemite Valley from Inspiration Point in Yosemite NP.JPG|thumb|alt=A glacial-carved valley filled with evergreen trees has a hanging valley and waterfall on the right and high cliff face on the left.|ದಿ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಬಟಾಲಿಯನ್ ಫಸ್ಟ್ ವಿವಡ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ನಿಯರ್ ಇನ್ ಸ್ಪಿಯರೇಶನ್ ಪಾಯಿಂಟ್. ಫೊಟೊ ಫ್ರಾಮ್ 2003.]] ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ {{sfn|Wuerthner|1994|p=17}}ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಮೆರ್ಸೆಡ್ ನದಿ {{convert|10|mi|km}}ದಡದ ಮೇಲಿನ ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಯಾವಿಜ್ ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಶಿಬಿರವನ್ನು ನೇಟಿವ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ರು 1850 ರಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾದರು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=17}} ಇಂತಹ ಮತ್ತಿತರ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಗವರ್ನರ್ ಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಇನ್ನುಳಿದಂತ ದಾಳಿಗಳು ಮಾರಿಪೊಸಾ ಬಟಾಲಿಯನ್ ನ್ನು 1851 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ತಂದವು.ಇದೇ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಯುದ್ದದ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.militarymuseum.org/Mariposa.html|title=California and the Indian Wars: Mariposa Indian War, 1850–1851|last=Beck|first=Warren|coauthors=Hasse, Ynez D.|publisher=The California State Military Museum|date=May 18, 2008}}</ref> ಸ್ಯಾವೇಜ್ ತನ್ನ ಬಟಾಲಿಯನ್ ನನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ 1851 ರಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿಸಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಟೆನಯಾ 200 ಅಹ್ವಾನೀಚೀಸ್ ಗಳ ತಂಡ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾದ.{{sfn|Harris|1997|p=326}} ಮಾರ್ಚ್ 27,1851 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50 ರಿಂದ 60 ಪುರುಷರು ಈಗಿನ ಓಲ್ಡ್ ಇನ್ ಸ್ಪಿರಿಯೇಶನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಗೆ ತಲುಪಿದರು.ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=45}} ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಟೆನಯಾ ಮತ್ತು ಆತನ ಗುಂಪನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಆಗ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಟೆನಯಾಗೆ ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಾವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವೈದ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಹೇಳಿದ್ದ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಜವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} ಈ ಅಹ್ವನೀಚೀಗಳು ತಮ್ಮ ಸೆರೆಗಾರ ಕ್ಯಾಪ್ಯೇನ್ ಜಾನ್ ಬೌಲಿಂಗ್ ನ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಫ್ರೆಸ್ನೊ ರಿವರ್ ರಿಜರ್ವೇಶನ್ ಗೆ ಬಂದರು.ನಂತರ ಬಟಾಲಿಯನ್ ನನ್ನು 1851 ಜುಲೈ 1 ರಂದು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದರು.{{sfn|Greene|1987|p=68}} ಈ ಕೊಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಅಹ್ವಾನೀಚೀಗಳ ಬದುಕು ಅಷ್ಟೊಂದು ಸುಖಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದ ಜೀವನ ದುಸ್ತರವಾಯಿತು. ಈ ಸೆರೆಯಾಳದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಟೆನಯಾ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಸಂಗಡಿಗರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಗುರುತಿನ ಮೇಲೆ ಬದುಕಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು.{{sfn|Greene|1987|p=68}} [[File:Lafayette Bunnell 1880.jpg|thumb|upright|left|alt=A middle-aged man with a graying beard is wearing a bow tie and suit jacket|ಡಾ.ಲಾಫಾಯೆಟ್ಟೆ ಬುನ್ನೆ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಜಾಗೆಗಳನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಫೊಟೊ ಫ್ರಾಮ್ ಹೀಸ್ 1880 ಬುಕ್,ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ದಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್,ಅಂಡ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ವಾರ್ ಆಫ್ 1851 ಈ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.]] ಮೇ 1852 ರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಗಣಿಕೆಲಸಗಾರರ ಗುಂಪೊಂದು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.ಆಗ ಈ ಟೆನಯಾ ನ ಬಂಡುಕೋರರ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಗಣಿಕೆಲಸಗಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=68}} ಲೆಫ್ಟನಂಟ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಟ್ರೆಡ್ವೆಲ್ ಮೂರೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಪಡೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಆರು ಜನ ಅಹ್ವನೀಚೀ ಗಳನ್ನು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=68}} ಟೆನಯಾ ಗುಂಪು ಕೊಳ್ಳ ಬಿಟ್ಟು ಪರಾರಿಯಾಗಿ ಆತನ ತಾಯಿ ಮನೆಯ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಸಮೂಹ ಮೊನೊದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ. ಆದರೆ 1853 ರಲ್ಲಿ ಈ ಅಹ್ವನೀಚೀಗಳು ಕೊಳ್ಳಕ್ಕೆ{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} ವಾಪಸಾದರೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಮೊನೊ ಆತಿಥೇಯರಿಂದ ಅಪನಂಬಿಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.ಸ್ಥಳೀಯದಲ್ಲವರಿಂದ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಒಡೆಯರಿಂದ ಪಡೆದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಕದಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೊನೊಗಳು ಇಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಉಳಿದ ಅಹ್ವನೀಚಿಗಳನ್ನು ಕೊಡರು.ಇದರಲ್ಲಿ ಟೆನಯಾನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಆತನ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಟೆನಯಾ ಲೇಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳು ಇಳಿಮುಖವಾದವು.1850 ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೊಂದಿಗೆ ಗೆಳೆತನ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಈ ಸದಸ್ಯರು ಕೊಳ್ಳಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಬ್ರಿದಾಲ್ವೆಲಿ ಮೆಡೊವ್ ನಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರ ಹೂಡಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಒತ್ತಾಯವಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಸ್ಯಾವೇಜ್ ಘಟಕದ ಕಂಪನಿ ವೈದ್ಯ ಡಾ.ಲಾಫಾಯೆಟ್ಟೆ ಬುನ್ನೆಲ್ "ಯೊ-ಸೆಮ್-ಇ-ಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಿಯೆರಾ ಮಿವೊಕ್ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದ.ಆದರೆ ಈ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ಗುಡ್ಡುಗಾಡು ಜನರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಭೀತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.ತಮ್ಮನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಟ್ರೈಬ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="Bunnell">{{cite book|last=Bunnell|first=Lafayette|title=The Discovery of the Yosemite, and the Indian war of 1851, which led to that event |page=69–70|year=1911|url=http://www.yosemite.ca.us/library/discovery_of_the_yosemite/|publisher=G. W. Gerlicher|isbn=0836956214}}</ref> ಸ್ಯಾವೇಜ್ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ,ಇದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದಾಗ "ಪೂರ್ಣ-ಬೆಳೆದ ಪೊದೆ ಕೂದಲಿನ ಬೂದು ಕರಡಿ"ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Bunnell" /> ಈ ಪದವನ್ನು ಇನ್ನುಳಿದ ಪದಗೊಳೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.ಅಂತಹದೇ ''ಯುಜುಮಟಿ '' ಅಥವಾ ''ಯುಹುಮಟಿ '' ಅಂದರೆ "ಬೂದು ಕರಡಿ"ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಯೆರಾ ಮಿವೊಕ್ ಶಬ್ದ'' ಯೊಹೆ'ಮೆಟಿ'' ಅಂದರೆ "ಅವು ಹಂತಕಗಳು."ಎಂದರ್ಥ.{{sfn|Greene|1987|p=22}}<ref>{{cite journal|last=Beeler|first=Madison Scott|title=Yosemite and Tamalpais|journal=Names| volume=55|issue=3|pages=185–186|month=September | year=1955|url=http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html#beeler}}</ref> ಬುನೆಲ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಿದ. ಬುನೆಲ್ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೊದಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ್ದ ಆದರೆ ಅದು ನಾಶವಾಯಿತು.[[ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]] ದ ಸುದ್ದಿಗಾರನೊಬ್ಬ ಆತನ 1,500-ಅಡಿ (460 ಮೀ)ಉದ್ದದ ಇದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವ್ಯಾಲಿಯ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಇದರರ್ಧವನ್ನು ಅಂಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಗೋಡೆಗಳು ಈತನ ಈ ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದವು.{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ಮೊದಲ ವಿವರಗಳನ್ನು ಲೆ.ಟ್ರೆಡ್ವೆಲ್ ಮೊರೆ ಅವರು ''ಮಾರಿಪೊಸಾ ಕ್ರೊನಿಕಲ್'' ಗಾಗಿ ಜನವರಿ 1854 ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರಲ್ಲದೇ ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ''ಯೊಸೆಮೈಟ್ '' ನ್ನು ಅವರು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=45}} ಬುನೆಲ್ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಕೃತಿ ''ದಿ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ದಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್'' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೆರಗು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದು 1892 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶನವಾಯಿತು.<ref name="DisYos">{{cite book|first=Lafayette|last=Bunnell|title=The Discovery of the Yosemite|url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/consrv:@field(DOCID+@lit(amrvgvg20)):|publisher=F.H. Revell Company|year=1892|location=New York|edition=3rd|isbn=0836956214}}</ref> {{-}} ===ಕಲಾವಿದರು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರು, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪ್ರವಾಸಿಗರು=== ನಲ್ವತ್ತೆಂಟು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದವರು ವ್ಯಾಲಿಗೆ 1855 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.ಇವರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಬರಹಗಾರ ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಸನ್ ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ ಥಾಮಸ್ ಆಯೆರೆಸ್ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=21–22}} [[File:Yosemite Falls by Thomas Ayres.jpg|upright|thumb|alt=High and thin waterfall sits above a shorter waterfall with trees in the foreground.|ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಫಾಲ್ಸ್, ಥಾಮಸ್ ಅಯೆರ್ಸ್ ರಿಂದ. ಚಾರ್ಕೊಲ್, ವ್ಹೈಟ್ ಚಾಕ್ ಅಂಡ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಪೇಪರ್ - 1855.]] ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಬಗ್ಗೆ ''ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗೆಜೆಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 12,1855 ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಅಯೆರ್ಸ್ ಅವರ ಯೊಸೆಮೈಟ್ಸ್ ಫಾಲ್ಸ್ ನ ಚಿತ್ರ ಕೂಡ 1855 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರಗಳು ಜುಲೈ 1856 ರಲ್ಲಿ ''ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಇಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}} ಅಯೆರೆಸ್ 1856 ರಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸಾದರು.ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಟುಲೊಮ್ನೆ ಮಿಡೊವ್ಸ್ ನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದರು.{{sfn|Harris|1997|p=326}} ಅವರ ವಿಸ್ಟ್ರತ ಮಾಹಿತಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಕಲಾವೈವಿಧ್ಯಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಾದಾದ್ಯಂತ ವಿತರಣೆಯಾದವು.ಅಲ್ಲದೇ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನವೂ ನಡೆಯಿತು. ಕಾರ್ಲೆಟನ್ ವ್ಯಾಟ್ ಕಿನ್ಸ್ ಕೂಡ {{convert|17|by|22|in|cm|abbr=on}}ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪಕ್ಷಿನೋಟವನ್ನು 1867 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎಕ್ಸೊಜಿಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.{{sfn|NPS|1989|p=21}} ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಿಯಾಂಡರ್ ವೀಡ್ ಅವರನ್ನು 1859 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು.ವೀಡ್,ವ್ಯಾಲಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೊದಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದರು.ಅದರ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು.{{sfn|Harris|1997|p=326}} ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಅವರು "ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಯೊ-ಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ" ಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು 1859 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 1860 ರ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.ಈ ಲೇಖನಗಳು ಅವರ ''ಸೀನ್ಸ್ ಆಫ್ ವಂಡರ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಯುರಾಸಿಟಿ ಇನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.ಇವು 1870 ರವರೆಗೆ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವು.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}}<ref>{{cite web|url=http://www.yosemite.ca.us/history/scenes_of_wonder_and_curiosity/|title=Scenes of Wonder and Curiosity in California|year=1862|first=James M.|last=Hutchings}}</ref> ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಾರ ಅನ್ಸೆಲ್ ಆಡಮ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗೆ 1916 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು;ಈ ವ್ಯಾಲಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೆ 1920 ಮತ್ತು 1930 ರಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟವು.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} ಆಡಮ್ಸ್ ತಮ್ಮ ನೆಗೆಟಿವ್ ಗಳನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಗೆ ಉಯಿಲು ಬರೆದರು.ಅಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಈಗಲೂ ಅವುಗಳಿಂದ ಮೂಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ 1902 ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಕಲಾವಿದ ಹ್ಯಾರಿ ಕ್ಯಾಸೆ ಬೆಸ್ಟ್ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊದ ಮಾಲಿಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal|title=Celebrating Yosemite|last=Roney|first=Rob|url=http://www.nps.gov/archive/yose/nature/articles/anniversary.htm|newspaper=Yosemite Guide|volume=XXXI|issue=2|publisher=National Park Service|date=Summer/Fall 2002}}</ref> [[File:Pillsbury photo of Yosemite Valley.jpg|thumb|left|alt=A river with cliffs and a waterfall in the background.|ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಎ.&nbsp;ಸಿ.&nbsp;ಪಿಲ್ಸ್ ಬರಿಯವರಿಂದ, ಸರ್ಕಾ1898.]] ಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ಟನ್ ಮನ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಗೆ 1856 ರಲ್ಲಿ ಮೆರ್ಸೆಡ್ ನದಿಯ ಸೌಟ್ ಫೊರ್ಕ್ ವರೆಗೆ ತೆರಿಗೆ ರಸ್ತೆ ತೆರೆದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}} ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಎರಡು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಡಾಲರ್ಸ್]] ನೀಡುವಂತೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮಾರಿಪೊಸಾ ಕೌಂಟಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವರೆಗೂ ಅವರು ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ನಂತರ ಇದು ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಆಗ 1856 ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆವಾಸಿ ಗಾಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವೊವೊನಾದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗ್ರೊವ್ ನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು.ಸದ್ಯ ಇದು ಪಾರ್ಕ್ ನ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}} ಮರ್ಸೆಡ್ ನದಿಯ ಸೌತ್ ಫೊರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ವಾವೊನಾ ಹತ್ತಿರ 1857 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸೇತುವೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ.ಇದು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಬಂಗ್ಲೆಯನ್ನು ಮಾನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Schaffer|1999|pp=47–48}} ಸಾಧಾರಣ ಲಾಡ್ಜ್ ಗಳು ನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು ಲೋವರ್ ಹೊಟೈಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು,ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಹೊಟೆಲ್ ಇದಕ್ಕೆ ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಎಂದೂ ಬರಬರುತ್ತಾ ಸೆಡಾರ್ ಕಾಟೇಜ್ ಎಂದು 1859 ರಲ್ಲಿ ಮರು ಉಧ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} ಅದೇ ಆಗ 1879 ರಲ್ಲಿ ವಾವೊನಾ ಹೊಟೆಲ್ ನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಸನಿಹದ ತೋಪುಗಳ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹಾಗು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲು ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=54}} ಆರೊನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಶಿಬಿರವನ್ನು 1876 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.{{sfn|Greene|1987|p=134}} ==ರಾಜ್ಯ ಅನುದಾನ== ===ರಾಜ್ಯ ಅನುದಾನದ ರಚನೆ === [[File:Frederick Law Olmstead.jpeg|thumb|alt=A man in oblique profile with a mustache is wearing a coat and hat looking toward the left.|ಶಿಲ್ಪತಜ್ಣ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಒಲ್ಮೆಸ್ಟೆಡ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು.ಫೊಟೊ ಸರ್ಕಾ 1860.]] ಜನರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಗಳು [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ನಡೆದವು. ಯುನಿಟೇರಿಯನ್ ಸಚಿವ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕಿಂಗ್ 1860 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ.ಅಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿನ ನೆಲೆವಾಸದ ಹೋಮ್ ಸ್ಟೇಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗುವ ಮತ್ತು ಮನೆ,ಹೊಟೆಲುಗಳಿಂದಾಗುವ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} ರಾಜ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆರು ಪ್ರವಾಸಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ''ಬಾಸ್ಟನ್ ಇವನಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್'' ನಲ್ಲಿ 1860 ಮತ್ತು 1861 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.ಈ ರಾಜ,ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾರ್ಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿಯೇಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.{{sfn|NPS|1989|pp=21, 29, 115}} ಒಲಿವರ್ ವೆಂಡೆಲ್ ಹೊಲ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಗ್ರೀನ್ ಲೀಫ್ ವ್ಹಿಟ್ಟರ್ ರಾಜನ ಈ ಪ್ರವಾಸಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಭೂಚಿತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಒಲ್ಮ್ ಸ್ಟೆಡ್ 1863 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.{{sfn|NPS|1989|pp=21, 29, 115}}{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} ರಾಜ ಮತ್ತು ಒಲ್ಮಸ್ ಸ್ಟೆಡ್ ಕಾರ್ಲೆಟೊನ್ ವಾಟ್ಕಿನ್ಸ್ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು 1863 ರ ಜಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಲು ಶಾಸಾಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾದಿಕೊಟ್ಟವು. ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಸೆನೆಟರ್ ಜಾನ್ ಕೊನ್ನೆಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ಗೆ 1864 ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗ್ರೊವ್ ನ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=23}} ಈ ಮಸೂದೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಅಬ್ರಹಮ್ ಲಿಂಕನ್|ಅಬ್ರಾಹ್ಮ್ ಲಿಂಕನ್]] ಜೂನ್ 30,1864 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} ಹೀಗೆ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗ್ರಾಂಟ್ ನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾಕ್ಕೆ ನೀಡಿ ಇದನ್ನು "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ,ರೆಸಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ವಿಷಯ"ಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.yosemite.ca.us/john_muir_writings/the_yosemite/appendix_a.html|title=The Yosemite|last=Muir|first=John|chapter=Appendix A: Legislation About the Yosemite|year=1912|publisher=The Century Company|location=New York|id=LCCN 12011005}}</ref> ಒಂದು ಆಯೋಗ ಮಂಡಲಿ ರಚಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಫ್ರೆಡೆರೆಕ್ ಲಾ ಒಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1864 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಇದು 1866 ರ ವರೆಗೆ ಸಭೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} ===ರಾಜ್ಯ ಅನುದಾನದ ನಿರ್ವಹಣೆ === ಈ ಆಯೋಗವು ಗಾಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅವರನ್ನು ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ನ ಮೊದಲ ರಕ್ಷಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು,ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಆಯುಕ್ತರುಗಳು ಈ ಹೋಮ್ಸ್ಟೆಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಜಿಯೊಲೊಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ದ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೊಸೈಹ್ ವ್ಹಿಟ್ನೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕೂಡ[[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರ ಫಾಲ್ಸ್]] ನಂತಹ ದುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಲಿದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆ ಪ್ರತಿ ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ,ಪಥಸಂಚಾರಿ ಮಾರ್ಗ,ನಡೆದಾರಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿನೋಟ ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=48}} [[File:Josiah whitney.jpg|thumb|left|upright|alt=Portrait of a middle-aged man with full beard and thinning hair is wearing a formal jacket.|ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಣ ಜೊಸೈ ವ್ಹಿಟ್ನೆಯ್, 1863. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೂಡಾ ನಯಗಾರಾ ಜಲಪಾತದ ದುರಂತ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಅವರು ಆತಂಕಿತರಾದರು.]] ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ನೆಲೆವಾಸಿಗರ ಗುಂಪು ಕೊಳ್ಳದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯ ಹೋಮ್ ಸ್ಟೆಡಿಂಗ್ ಗೆ ಹಕ್ಕಿನ{{convert|160|acres|ha}} ಅವಕಾಶ ಕೋರಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=49}} ಈ ವಿವಾದವು 1874 ರ ವರೆಗೂ ಇತ್ಯರ್ಥ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತಿತರ ಮೂವರ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ $60,000 ಪರಿಹಾರ ಧನ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು.ನೆಲೆವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ $20,000 ರಷ್ಟನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="Hutchings1886">{{cite book|title=In the Heart of the Sierras: The Yo Semite Valley, both Historical and Descriptive; and Scenes by the Way|url=https://books.google.com/?id=n1tKAAAAYAAJ&dq=%2424000%20Hutchings%20Yosemite&pg=PP13#v=onepage&q|pages=162–163|last=Hutchings|first=J. M.|publisher=Pacific Press|location=Oakland, California|year=1886}}</ref> ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್ ಗೆ ಸನಿಹವಾಗುವ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ 1878 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲಿ ಹಿಂದಿರುವ ಶಿಲಾಬಂಡೆಗಳು ಒಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಹೂಳು ತೆಗೆಯಲು ಡೈನಾಮೈಟ್ ನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Harris|1997|p=326}} ಸಾಕ್ರಮೆಂಟೊದಿಂದ ಸ್ಟಾಕ್ಟೊನ್ ವರೆಗೆ ಮೊದಲ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಕೊಂಟಿನೆಂಟಲ್ ರೇಲ್ ರೋಡ್ ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು.ಈ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆ 1869 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೇಲ್ ರೋಡ್ 1872 ರಲ್ಲಿ ಮೆರ್ಸೆಡ್ ಗೆ ತಲುಪಿತು.{{sfn|NPS|1989|p=57}} ಮೆರ್ಸೆಡ್ ನಿಂದ ದೂರ ಆಂತರದ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ನಿಲುಕದೇ ಅಡತಡೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸ್ಟೇಜ್ ಕೋಚ್ ಗಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು 1870-ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಕೌಲ್ಟರ್ ವಿಲ್ಲೆ ರೋಡ್ (ಜೂನ್ 1874),ಬಿಗ್ ಓಕ್ ಫ್ಲಾಟ್ ರೋಡ್ (ಜುಲೈ 1874)ಮತ್ತು ವಾವೊನಾ ರೋಡ್ (ಜುಲೈ 1875)ಆರಂಭಗೊಂಡವು.{{sfn|Greene|1987|p=33}} ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಗೆ 1882 ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೊನ್ವೆ ಅವರು ರಸ್ತೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.ಅದೇ ರೀತಿ ಗ್ರೇಟ್ ಸಿಯೆರಾ ವ್ಯಾಗನ್ ರೋಡ್ 1883 ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು.ಅದರ ತರುವಾಯ ಮೊನೊ ಟ್ರೇಲ್ ನ್ನು ಟುಲುಮ್ನೆ ಮೀಡೊವ್ಸ್ ಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|NPS|1989|pp=57, 113}} ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಆಯುಕ್ತರುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ 1880 ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಆಗ ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ನೂತನ ರಕ್ಷಕರಾದರು.{{sfn|Greene|1987|p=33}} ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ರನ್ನು 1884 ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಡಬ್ಲು.ಇ.ಡೆನ್ನಿಸನ್ ಅವರು ರಕ್ಷಕರಾದರು.{{sfn|Greene|1987|p=200}} ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಮತ್ತೆ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮರುನೇಮಕವಾಗಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.{{sfn|Greene|1987|p=230}} ಒಲಿವರ್ ಲಿಪ್ಪಿನ್ಕೊಟ್ಟ್ ಅವರು 1900 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಓಡಿಸಿದರು.{{sfn|NPS|1989|p=59}} ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರೇಲ್ ರೋಡ್ ನ್ನು "ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸರದಿ"ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರ ಹತ್ತಿರದ ಇ1 ಪೊರ್ಟಲ್,ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|NPS|1989|p=112}} ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಡೆಹಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮನರಂಜನೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಸುಗಮವಾಯಿತು.ಇದಲ್ಲದೇ ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗ್ರೊವ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ===ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಕ್ಕುಗಳು-ಹಕ್ಕುದಾರರು=== [[File:Mother Curry in front of Camp Curry.jpeg|thumb|upright|alt=Woman in a dress in front of a sign above a road made of wood lettering. The sign reads "Camp Curry" and trees are in the background.|ಮದರ್ ಕರ್ರಿ ಇ ಫ್ರಂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಕರ್ರಿ, ಸರ್ಕಾ 1900]] ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ ಮೊದಲ ರಿಯಾಯತಿಯನ್ನು 1884 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಆವಾಗ ಜಾನ್ ಡೆಗ್ನಾನ್ ದಂಪತಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೇಕರಿ ಮತ್ತು ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.{{sfn|NPS|1989|p=58}} ದಿ ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಂಪನಿಯು 1916 ರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು-ವರ್ಷಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿನಾಯತಿ ಪಡೆಯಿತು;ಈ ಕಂಪನಿ ಹೊಟೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆಯುವುದು,ಮಳಿಗೆಗಳು,ಶಿಬಿರಗಳು,ಒಂದು ಡೇರಿ,ಒಂದು ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಮತ್ತಿತರ ಪಾರ್ಕ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=360}} ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿ, 1920 ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಘಟನೆಯಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|pp=362, 364}} ದಿ ಕರ್ರಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಡೇವಿಡ್ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಿ ಕರ್ರಿ ಅವರು 1899 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು;ಈ ದಂಪತಿ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಕರ್ರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅದನ್ನೀಗ ಕರ್ರಿ ವಿಲೇಜ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=40}} ಕರ್ರಿ ಕಂಪನಿಯು ತನಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ವಿನಾಯತಿ ನೀಡಲು ಪಾರ್ಕ್ ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಆಡಳಿತಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು. ದಿ ಕರ್ರಿ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕಂಪನಿ 1925 ರಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ವಿಲೀನವಾದವು.ಆಗ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಕರ್ರಿ ಕಂಪನಿ (YP&amp;CC)ಎಂದಾದವು.{{sfn|Greene|1987|p=387}} ==ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್== ===ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್ ನ ಪ್ರಭಾವ=== ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಚ್ 1868 ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಪರಿಸರವಾದಿ ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರಿಗಾರ ಪಾಟ್ ಡೆಲನೆಯ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವರು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=27}} ಮುಯಿರ್ ಅವರ ಅಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯೋಗವು ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ,ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ-ಆಕರ್ಷಣೆ ಕೆರಳಿಸಿದವು. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ ವ್ಯಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಅಲ್ಪೈನ್ ಗ್ಲೇಸರ್ ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಜೊಸೈಹ್ ವ್ಹಿಟ್ನೆಯ್ ನಂತವರು ಮುಯೆರ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹವ್ಯಾಸಿ ವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=49}} ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅತುಶಯದ ಮೇವಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗ,ಜೇಂಟ್ ಸೆಕ್ವೊಯೊವಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ಮುಯಿರ್ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ಯತ್ನಿಸಿದ.ಇದರ ಮುಂದಿನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=29}} ಹಲವು ಗಣ್ಯರು ಅಂದರೆ ರಾಲ್ಫ್ ವಾಲ್ಡೊ ಎಮೆರ್ಸನ್ ನಂತವರು 1871 ರಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗಿದ್ದರು.ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಪ್ತತೆ ಮೆರೆದರು.{{sfn|Harris|1997|p=327}} ಮುಯಿರ್ ಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅತಿಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ರಕ್ಷಣೆ ಫೆಡೆರಲ್ ನಡಿ ಬರುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಮನವೊಲಿಕೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಯಾರೂ ಅಂತಹ ಅತಿಥಿಗಳಾರೂ ಮುಯಿರ್ ನ ಈ ಅಭಿಲಾಷೆಗೆ 1880 ರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ರಾಬರ್ಟ್ ಅಂಡರ್ ವುಡ್ ಜಾನ್ಸನ,ಇವರು ''ಸೆಂಚುರಿ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್'' ನ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಂಚ ನೆರವಾದರು. ಜಾನ್ಸನ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ಮುಯಿರ್ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಳ್ಲೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=50}} ಮುಯಿರ್ ನ ಅರ್ಧ ಅಭಿಲಾಷೆಯಂತೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1,1890 ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ವೊಯಾ ಗ್ರೊವ್ ನ ಜಾಗವನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ವಿರೋಧಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಆಕ್ಟ್ ನಡಿ ಇದು ಅನುಷ್ಟಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=590}} ಈ ಕಾನೂನಲ್ಲಿ "ಎಲ್ಲಾ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸುವುದು,ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ರಕ್ಷಣೆ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವನ್ಯ-ಸಸ್ಯ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದ ಅಚ್ಚರಿಗಳನ್ನು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.""ಬೇಕಂತಲೆ ಮೀನುಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಲೆ ಬೀಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಇದು ನಿಷೇಧ ಹೇರುತ್ತದೆ."{{sfn|Greene|1987|p=591}} ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎರಡು ನದಿಗಳ ಮೇಲ್ದಂಡೆಗಳ ಕಾಲುವೆಗಳ ಜಲಾನಯನಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಈ ಜಲಾನಯನಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮುಯಿರ್ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ."ಆತ ಹೇಳಿದಂತೆ "ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಕೊಳ್ಳದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅದರ ಸೆರನ್ ಕಾರಂಜಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಉಳಿವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ."{{sfn|NPS|1989|p=21}} ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರಿಪೊಸಾ ಗ್ರೊವ್ ನ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಯಿರ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ 181 ಜನರು ಸೆಯರಾ ಕ್ಲಬ್ ನ್ನು 1892 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ವ್ಯಾಲಿಯ ಕೆಲಭಾಗ ಮತ್ತು ಗಿಡಮರ ಸಾಲಿನ ಗ್ರೊವ್ ನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ವೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.{{sfn|NPS|1989|p=58}} ===ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತ=== ಯೆಲ್ಲೊಸ್ಟೋನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಸೈನ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಅಬ್ರಾಹ್ಮ್ ವುಡ್ 4 ನೆಯ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ನ್ನು ಹೊಸ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಮೇ 19, 1891 ರಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಎ.ಇ ವುಡ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ನ್ನು ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸಿದರು.(ಸದ್ಯ ಅದು ವಾವೊನಾ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಗ್ರೌಂಡ್)ವಾವೊನಲ್ಲಿದೆ.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 5}} ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಗೆ 150 ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ ಸೈನಿಕರು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಪ್ರೆಸಿಡ್ಸಿಯೊ ಗೆ ತೆರಳಿ ಪಾರ್ಕ್ ನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಮಾರು 100.000 ಕುರಿಗಳು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ ದೊಡ್ಡ ಮೆಡೊವ್ ನಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮೇಯುತ್ತವೆ.ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡುವುತ್ತವೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=50}} ಆದರೆ ಈ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಕುರಿಗಾಯಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ವರೆಗೆ ಕಾವಲಿರಬೇಕು. ಆದರೆ 1890 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕುರಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಅಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆ ಎನಿಸಲಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಕುರಿಗಾರ ಮಾತ್ರ 1920 ರಲಿ ಕುರಿ ಮೇಯಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದ.{{sfn|Schaffer|1999|p=51}} ಸೈನಿಕರು ಕೂಡಾ ಪ್ರಾಣಿ ಬೇಟೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ವರಿಷ್ಟಾಧಿಕಾರಿ ಕೊಲೊನೆಲ್ ಎಸ್ ಬಿ.ಎಂ ಯಂಗ್ ಬಂದೂಕುಗಳ ಸೈಸನ್ಸ್ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆದರು.ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದ ಹತ್ಯೆ ತಡೆಗೆ ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.{{sfn|Greene|1987|p=242}} ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯು 21 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮುಂದುವರಿದ ವಿವಾದವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Yosemite National Park Cautions Poachers|url=http://www.nps.gov/yose/parknews/poachers.htm|date=October 14, 2008 | publisher=National Park Service| accessdate=April 18, 2010}}</ref> ಪಾರ್ಕ್ ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸೈನ್ಯ 1914 ರಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 7}} ಗಾಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯ ಅನುದಾನ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರಿಪೊಸಾ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಉಸ್ತುವಾರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Schaffer|1999|p=51}} ರಾಜ್ಯ ಅನುದಾನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಸ್ತಿತ್ವದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲದೇ ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.ಆದರೆ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ ಮಾತ್ರ ಕೇವಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತನ್ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಯಿರ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ ಸದಸ್ಯರು ಏಕೀಕೃತ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ರಚನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿಗಳನ್ನು ಓಲೈಸುವುದನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಸಿಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗುವದನ್ನು 1901 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬರಲು ಇದೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Greene|1987|p=160}} ===ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ === [[File:Muir and Roosevelt restored.jpg|upright|thumb|alt=Two men stand at a precipice overlooking a valley that has a waterfall in the background.|ದೆವದರೆ ರೂಸ್ಲ್ವೆಟ್ ಅಂಡ್ ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್ ಆಟ್ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ 1903ರಲ್ಲಿ]] U.S.ಅಧ್ಯಕ್ಷ ದೆವೊದೊರೆ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್ ರೊಂದಿಗೆ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮೇ 1903 ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದರು.<ref>{{cite book|title=A Passion for Nature: The Life of John Muir| last=Worster|first=Donald|page=366|url=https://books.google.com/?id=AZjpgawN4iQC&dq|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=0195166825}}</ref> ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಯಿರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೊವ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಫೆಡೆರಲ್ ನ ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವರು ಯತ್ನಿಸಿದರು.ರೂಸ್ವೆಲ್ವ್ಟ್ ರ ಮನವೊಲಿಕೆಗೆ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಜೂನ್ 11,1906 ರಲ್ಲಿ ರೂಸೆವೆಲ್ಟ್ ಸೂಪರಿಡೈಂಟೆಂಟ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ವಾವೊನಾದಿಂದ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮಸೂದೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.{{sfn|Greene|1987|p=261}} ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆಯಲು ಪಾರ್ಕ್ ನ ಗಾತ್ರವನ್ನು {{convert|500|sqmi|sqkm}},ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Kiver|1999|p=216}}ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಚ್ಚರಿಗಳಾದ ಡೆವಿಲ್ ಪೊಸ್ಟ್ ಪೈಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ 1906 ರಲ್ಲಿ ಗಾತ್ರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂತು.ಆಗ ವಾವೊನಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಮರದ ವಹಿವಾಟು ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ಆಗಿನ ಹಿರಿಯ ವರಿಷ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಮೇಜರ್ ಎಚ್.ಸಿ ಬೆನ್ಸನ್ 1908 ರಲ್ಲಿ "ಸದ್ಯ ಇಂತಹ ಆಟ ಇಳಿಮುಖಾವಾಗುತ್ತಿದೆ."ಎಂದಿದ್ದರು. ಉದ್ಯಾನದ ಗಾತ್ರ ಕಡಿಮೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಚಳಿಗಾಲದ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಗೇಮ್ ಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು."{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ಇಂತಹ ವಿವಿಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಉದ್ಯಾನದ ಮೂಲಭಾಗದ ಎರಡು ಮೂರಾಂಶದಷ್ಟು ಗಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ಸುಮಾರು {{convert|12000|acres|ha}}ರಷ್ಟು ಗಿಡ-ಮರಗಳ ಸಾಲುಗಳ ಗ್ರೊವ್ ವನ್ನು ಟುಲುಮ್ನೆ ಮತ್ತು ಮೆರ್ಸೆಡ್ ಭಾಗವನ್ನು 1930 ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್ ಜಾಗೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.ಫೆಡೆರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿ ಜಾನ್ ಡಿ.ರಾಕೆಫೆಲ್ಲೆರ್ ಅವರ ನಿಧಿ ನೆರವಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. {{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ಇನ್ನೊಂದು {{convert|8765|acres|ha}}ವಾವೊನಾ ಹತ್ತಿರದನ್ನೂ 1932 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.{{convert|8765|acres|ha}} ರಾಕೆಫೆಲೆರ್ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ ಜಾಗೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಲ್ ಇನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ನ್ನು 1937 ಮತು 1939 ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ===ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ವ್ಯಾಲಿಗಾಗಿ ಕದನ=== ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮೇಯರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿ.ಫೆಲನ್ ಅವರು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ವ್ಯಾಲಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ 1900 ರಲ್ಲಿ USGS ಎಂಜನೀಯರ್ ಜೊಸೆಫ್ ಬಿ.ಲಿಪ್ಪಿಂಕೊಟ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ಎರವಲು ಸೇವೆಗೆ ಬಳಸಿದರು.<ref name="Starr">{{cite book|last=Starr| first=Kevin|title=Endangered Dreams: The Great Depression in California| year= 1996 | publisher= Oxford University Press | location = Oxford | page=277 |url=https://books.google.com/?id=7GvgN0y7yI4C&lpg=PA277&dq=Yosemite%20Phelan%20Lippincott&pg=PP1#v=onepage&q=Yosemite%20Phelan%20Lippincott|isbn=9780195118025}}</ref> ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಟುಯೊಲುಮ್ನೆ ನದಿ ಮೇಲೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ನಗರದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಟುಯಿಲುಮ್ನೆ ನದಿ ನೀರು ಹಕ್ಕುಗಳು,ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಎಲೆನೊರ್ ನಡುವೆ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಲಿಪ್ಪಿಂಕೊಟ್ಟ್ ನಿಂದ ಫೆಲೆನ್ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಅವರು 1901 ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="Starr" /> ಈ ಮನವಿಗಳು 1903 ರಲ್ಲಿ ಇಂಟಿರಿಯರ್ ಸಚಿವ ಎಥಾನ್ ಅಲೆನ್ ಹಿಚ್ ಕಾಕ್ ರಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು."ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಕಾಪಾಡದು ಎಂದರು."{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} [[File:Hetch Hetchy Valley.jpg|thumb|left|alt=High cliffs bound a valley with meandering stream in it. One of the cliffs has a waterfall and another cliff is much larger than the others.|ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ಕೊಳ್ಳ ಅದನ್ನು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮಾಡುವ ಮೊದಲುಈ ಭಾವಚಿತ್ರ ಸಿಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್ ನ ಬುಲೆಟಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಇಸೈಹ್ ವೆಸ್ಟ್ ಟೇಬಲರ್ ಅವರಿಂದ 1908 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.]] ಆಗ 1906 ರಲ್ಲಿನ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಭೂಕಂಪದ ಪರಿಣಾಮ ನಗರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಲು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ ಹೆಚಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ನಗರಕ್ಕೆ 1908 ರಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವ ಜೇಮ್ಸ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗಾರೆಫೀಲ್ಡ್ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಿತು.ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ"ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ,ಸಂಗ್ರಾಹಾಗಾರ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು."{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಜನಜನಿತವಾದ ಈ ಅಣಿಕಟ್ಟಿಗಾಗಿನ ಕಾಳಗ ಸುರು ಆಯ್ತು.ಮುಯಿರ್ ನಂತಹ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ವನ್ಯಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂರಕ್ಷಕ ಗಿಫೊರ್ಡ್ ಪಿಂಚೊತ್ ಈ ವನ್ಯಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾನವ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಲು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದರು. ರಾಬರ್ಟ್ ಅಂಡರ್ ವುಡ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಿಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್, ವ್ಯಾಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಪೀಡಿತವಾಗುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. "ಡ್ಯಾಮ್ ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ!ಎಂದು ಮುಯಿರ್ ಬರೆದರು. ನೀರಿಗಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಜನರಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಿಲ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ."{{sfn|Wuerthner|1994|p=36}} U.S. ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪಿಂಚೊತ್ ತಮ್ಮ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ರೂಸ್ ವೆಲೆಟ್ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು."{{sfn|Wuerthner|1994|p=36}} ರೂಸೆವೆಲೆಟ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ವುಡ್ರೊವ್ ವಿಲ್ಸನ್, ರಾಕೆರ್ ಆಕ್ಟ್ ಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13,1913 ರಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=51}}{{sfn|Wuerthner|1994|p=37}} ಹೆಚ್ ಹೆಚಿ ಜಲಾಶಯವು ವ್ಯಾಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಒ'ಶೌಘೆನೆಸಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮೂಲಕ 1923 ರಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.{{sfn|Harris|1997|p=327}} ರಾಕೆರ್ ಆಕ್ಟ್ ನೀರನ್ನು ಲೇಕ್ ಎಲೆನೊರ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿ ಲೇಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಶೇಖರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು.ಇವರೆಡೂ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ ಹೆಚಿಯ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite book|page=132|title=Transactions of the American Society of Civil Engineers|volume=80|year=1916|location=New York|publisher=American Society of Civil Engineers|url=https://books.google.com/?id=HODVAAAAMAAJ&dq=%22Lake%20Eleanor%22%201918%20%22Raker%20Act%3A&pg=PP7#v=onepage&q=%22Lake%20Eleanor%22%201918%20%22Raker%20Act:|author1=Engineers, American Society of Civil}}</ref> ಮುಯಿರ್ ಮರಣದ ಕೆಲ ಕಾಲ ಮೊದಲು ಈ ರಾಕೆರ್ ಆಕ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಹಲವೆಡೆ ಚಳವಳಿ ಬಿರುಸಾಯಿತು. ===ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸೇವೆ=== ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಗೆ 1916 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾತರಿಸಲಾಯಿತು.ಆಗ ಡಬ್ಲು.ಬಿ ಲೆವಿಸ್ ಅವರನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ ನ ವರಿಷ್ಟಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಟುಯೊಲುಮ್ನೆ ಮೆಡೊವ್ಸ್ ಲಾಡ್ಜ್ ಮತ್ತು ತಿಯೊಗಾ ಪಾಸ್ ರೋಡ್ ಗಳನ್ನು ಟೆನಯಾ ಮತ್ತು ಮೆರ್ವೆಡ್ ಸರೋವರಗಳ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಬಳಿಯ ಶಿಬಿರ ನಿರ್ಮಾಣ ಅದೇ ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು.ಇದರ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ಆರುನೂರು ವಾಹನಗಳು ತಿಯೊಗಾ ರಸ್ತೆ ಬಳಸಿ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು.{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} ಆಗಿನ "ಆಲ್-ವೆದರ್ ಹೈವೆ"(ಸದ್ಯ ಸ್ಟೇಟ್ ರೂಟ್ 140)1926 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.ಸಂದರ್ಶಕರ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.{{sfn|NPS|1989|p=113}} {{convert|0.8|mi|km|adj=on}}-ಉದ್ದದ ವಾವೊನಾ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ 1933 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಕಾಲಾವವಧಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=117}} ಈ ಸುರಂಗದ ಪಕ್ಷಿನೋಟವು ವ್ಯಾಲಿ ಬದಿಯ ಒಲ್ಡ್ ಇನ್ ಸ್ಪಿರಿಯೇಶನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಪ್ರವಾಹ,ಮರ ಸಾಗಾಟದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ,ಗಣಿಕಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾದ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಬಸ್ ಸಂಚಾರ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು 1945 ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿತದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=527}} ಸದ್ಯದ ತಿಯೊಗಾ ರೋಡ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ರೂಟ್ 120 ಆಗಿದ್ದು 1961 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Greene|1987|p=52}} [[File:Yosemite - Ahwahnee Hotel.jpg|thumb|alt=A multi-story building with a wood and stone exterior is in the midground, a tree is in the foreground and high cliffs in the background. Snow is on the ground.|ದಿ ಅಹ್ವಾನೀ ಹೊಟೆಲ್, 2006]] ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹರೊಲ್ಡ್ ಸಿ.ಬ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಲೊಯೆ ಹೊಲ್ಮ್ಸ್ ಮಿಲ್ಲರ್ 1920 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು.{{sfn|Greene|1987|p=352}} ಅನ್ಸೆಲ್ ಎಫ್.ಹಾಲ್ ಮೊದಲ ಪಾರ್ಕ್ ನಿಸರ್ಗವಾದಿಯಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.{{sfn|Greene|1987|p=353}} ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಹಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಾಲ್ ಅವರ ವಿಚಾರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಯಿತು. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಮ್ಯುಜಿಯಮ್ ನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|NPS|1989|p=117}} ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಅಹ್ವಾನೀ ಹೊಟೆಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1927 {{sfn|NPS|1989|p=118}}ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆಯ್ ಅಂಡರ್ವುಡ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮಿರಿಕನ್ ರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|NPS|1989|p=118}} ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಭವ್ಯ ಹಬ್ಬಾಚರಣೆಯನ್ನು ಅನ್ಸೆಲ್ ಆಡಮ್ಸ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಯುದ್ದ II ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೈನಿಕರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ===ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== ಆಗ 1937, 1950, 1955, ಮತ್ತು 1997ರಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು.<ref name="NPSwater">[http://www.nps.gov/archive/yose/nature/water.htm ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್: ವಾಟರ್ ಒವರ್ ವಿವ್], ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್. ಜನವರಿ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗೆ 22,000 ರಿಂದ 25,000 ಕ್ಯುಬಿಕ್ ಅಡಿ (620 ದಿಂದ 700 ಮೀ³)ವರೆಗೆ ಹರಿವಿತ್ತು ಎಂದು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ಪೊಹೊನೊ ಬ್ರಿಜ್ ಗೇಜಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="NPSwater" /> ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಹಳೆಯ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಚಾಪಲ್ ವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು 1950 ಮತ್ತು 1960 ರಲ್ಲಿ ವಾವೊನಾದ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.<ref name="PioneerHistory">{{cite web|url=http://www.yosemite.ca.us/pioneer-yosemite-history-center/introduction.html|title=Pioneer Yosemite History Center Online|accessdate=May 9, 2010|year=2005|last=Anderson|first=Dan E.|publisher=Yosemite Online}}</ref> ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ಇನ್ನುಳಿದವೋಗಳನ್ನೂ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಸೆಂಟರ್ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಸೆಡಾರ್ ಕಾಟೇಜ್ ನ್ನು ಇನ್ನುಳಿದವುಗಳೊಂದಿಗೆ 1941 ರಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಇವು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರದಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|pp=479, 483, 595}} ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕತೆ ಕಾಪಾಡಲು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=483}} ಪಾರ್ಕ್ ನ 89 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟನ್ನು ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿಸಿತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವೈಲ್ಡರ್ ನೆಸ್ ಪ್ರಿಜರ್ವೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1964 ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.{{sfn|Orsi|1993|p=8}} ಯಾವುದೇ ರಸ್ತೆಗಳು,ವಾಹನ ಸಂಚಾರ (ಜೀವರಕ್ಷಣಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ತುರ್ತು ವಾಹನಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವದೇ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾನೂನು ಅನ್ಸೆಲ್ ಆಡಮ್ಸ್ ವೈಲ್ಡರ್ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್ ವೈಲ್ಡರ್ನೆಸ್ ನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fs.fed.us/r5/inyo/recreation/wild/index.shtml|title=Recreational Activities – Wilderness (Inyo National Forest)|publisher=USDA Forest Service|accessdate=April 18, 2010}}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಂಟ್ 1906 ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ನಂತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಲಲಾಗಿದೆ. ''ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಫೈಯರ್ ಫಾಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ತಾಣ ತಟದ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಗೆ ತಳ್ಳಿತು.ಇದನ್ನು ಉತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=435}} ಈ ಫೈಯರ್ ಫಾಲ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.1870ರಿಂದಲೂ ಇದು ಕ್ಯಾಂಪ್ ಕರ್ರಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ನಂತರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.{{sfn|Greene|1987|p=131}} ===1960 ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ=== ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿಯು 1970 ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಯುವಕರ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಗಡಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾಯಿತು.ಜುಲೈ 4 ರಂದು ದಂಗೆ,ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸ್ಟೊನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮೆಡೊವ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂದರ್ಶಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=Our national parks and the search for sustainability|last=O'Brien|first=Bob R.|page=175|url=https://books.google.com/?id=ZmYB3CfQA70C&lpg=PA176&dq=Stoneman%201970%20riot&pg=PP1#v=onepage&q=Stoneman%201970%20riot|year=1999|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292760509}}</ref> ಈ ದಂಗೆಕೋರರು ರೇಂಜರ್ ಗಳನ್ನು ಕುದರೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗಾರ್ಡ್ ನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಕರ್ರಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ (MCA) 1973 ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿತು.{{sfn|Orsi|1993|p=125}} ಆಗ 1988 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು $500 ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಖರೀದಿಸಿ ಫೆಡೆರಲ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಗಾಗಿ $12.5 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972114,00.html|title=Fighting For Yosemite's Future|last=McDowell|first=Jeanne|publisher=Time|date=January 14, 1991|access-date=ನವೆಂಬರ್ 24, 2010|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 24, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224183929/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972114,00.html|url-status=dead}}</ref> ಡೆಲವೇರ್ ನಾರ್ತ್ ಕಂಪನೀಸ್ 1992 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣವಾದವು ಅದು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಾಗಿ ಪಾರ್ಕ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ $20 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/12/18/us/us-picks-concessionaire-for-yosemite-park.html|title=U.S. Picks Concessionaire for Yosemite Park|date=December 18, 1992|newspaper=New York Times}}</ref> ಆಗ 1999 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಿ ಸ್ಟೇಯನರಿ ನಿಂದ ಪಾರ್ಕ ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕು ಮಹಿಳೆಯರು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದರು.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/US/9907/27/yosemite.murder.01/index.html|title=Yosemite suspect confesses to 4 killings|date=July 27, 1999|newspaper=Cable News Network|access-date=ನವೆಂಬರ್ 24, 2010|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110309070113/http://edition.cnn.com/US/9907/27/yosemite.murder.01/index.html|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಮೆರ್ಸೆಡ್ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಪೂರ್ವದ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳ ಕುಸಿತ ಹ್ಯಾಪಿ ಐಯ್ಲೆ ಬಳಿ ಕಾಣಿಸಿತು.ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಮೈದಾನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite book|url=http://pubs.usgs.gov/of/1999/ofr-99-0385/|last=Wieczorek|first=Gerald F.|coauthors=Snyder, James B.|id=USGS Open-file Report 99-385|title=Rock falls from Glacier Point above Camp Curry, Yosemite National Park, California|publisher=United States Geological Survey|year=1999}}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೊಂಚ ಕುಸಿಯಿತಾದರೂ ಶೀಘ್ರವೇ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ==ಮಾನವ ಪ್ರಭಾವ== ಪಾರ್ಕ್ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ 1980 ರಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ನಿರವಹಣೆಯಂತೆ ಪಾರ್ಕ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಕೆಲವು ಶಿಬಿರ,ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭಂಧಿಸಲಾಯಿತು.1990 {{sfn|Wuerthner|1994|p=44}}ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ 68 ರಷ್ಟು ಶೇಕಡಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಸ್ ಕೋರ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇನ್ನೂ 13,00 ಕಟ್ಟಡಗಳು ವೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿವೆ.{{convert|17|acres|ha}}ಅಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಜಾಗೆಗಳನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವಿಚಾರವೂ ಬಂದಿದೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಲಾಗಲಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ಜನವರಿ 1997 ರ ಪ್ರವಾಹವು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು.{{sfn|Schaffer|1999|p=54}} ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಯೋಜನೆ ನಂತರ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ಲಾನ್ ನನ್ನು ಮತ್ತು 250 ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/archive/yose/planning/yvp/about.html | title = Yosemite Valley Plan: The Story and the Process | publisher = National Park Service | accessdate = March 27, 2010}}</ref> ===ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು=== ಅವ್ಹಾನೆಚೀ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಮೂಲವಾಸಿ ಗುಂಪುಗಳು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ವ್ಯಾಲಿಯ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇಕೆಂತಲೇ ಸುಟ್ಟು ಕಪ್ಪು ಓಕ್ ಮರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Schaffer|1999|p=43}} ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ,ಅದರಲ್ಲಿನ ಅಡಗು ತಾಣಗಳ ಅಪಾಯ ದೂರ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಇದೂ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಸಫಲವಾಗಿದೆ. ಮುಂಚಿನ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಸಂರಕ್ಷಕರು ಸುತ್ತಲಿನ ಹೂಳು ತೆಗೆದ ನಂತರ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಹಲವನ್ನು ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗಿನ 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ{{convert|340|acres|ha}} ಆಗಿನ 1860 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{convert|750|acres|ha}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿದ್ದವು.{{sfn|Harris|1997|p=327}} ಉಳಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಗಿಡಗಳ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಪೊದೆ ಕಂಟಿಗಳ ತೆಗೆಯುದರ ಮೂಲಕ ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮತ್ತು ವಾಹನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.1910 ಮತ್ತು 1930 ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ದನಗಳು ಮತ್ತು ಕುದರೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸದಂತೆ ನಿರ್ಭಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} ಬೆಂಕಿ ತಡೆಯು ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಸಸ್ಯಗಳಾದ ಪೊಂಡೆರೆಸಾ ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ ಸೆನ್ಸ್ ಸೆಡಾರ್ ಗಿಡಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದೆ.ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಓಕ್ ಮರಗಳ ಬೆಳೆಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಬೆಂಕಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಿಕೆ,ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ,ಹೂಳು ತುಂಬುವಿಕೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.ಈ ಹಿಂದೆ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಓಕ್ಸ್ ಮರ,ಪೊದೆ ಸಾಲು ಇಂದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=44}} ಈ ಫೈಯರ್ ಕ್ಯಾಂಪ ಗಳ ಸೂತ್ರ-ನೀತಿಗಳು ಫೈಯರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್ ಮೂಲಕ ವಾರ್ಷಿಕ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಬೆಂಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದೂ ಆಗಿದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಜೇಂಟ್ ಸೆಕ್ವೊಯಿಯಾ ಮರದ ಸಾಲು ಬೆಂಕಿ-ತಗಲಿದ ಮಣ್ಣು ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮರಗಳ ಕಡಿದು ಸಾಗಾಟ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಶತಕೋಟಿ ತಳ ಬುಡಗಳ ಮರಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಯುದ್ದ I ಮತ್ತು 1930 ರ ಮಧ್ಯೆ ಕೆಡವಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಆಗ ಜಾನ್ ಡಿ ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್,ಜೂ ಮತ್ತು ಫೆಡೆರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಲುಂಬರ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} ===ತನಿಖಾ ಸಂದರ್ಶಕರ ಹೆಚ್ಚಳ=== [[File:Wawona tree1.jpg|thumb|upright|alt=An early automobile carrying a group of people drives through a tunnel cut through a very large tree.|ದಿ ವಾವೊನಾ ಟ್ರೀ 1918 ರಲ್ಲಿ1881ರಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು;ಈ ಮರ 1969 ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಅದರ ಅಂದಾಜು ವಯೋಮಿತಿ 2,300 ವರ್ಷಗಳು.]] ಮುಯಿರ್ ಮತ್ತು ಸಿಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಪಾರ್ಕ್ ಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಮುಯಿರ್ ಬರೆದಂತೆ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರ ಭೇಟಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಂದರ್ಶಕರು ಉತ್ಸಾಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ."{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} ಮೊದಲ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.ಆದರೆ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ 1913 ರ ವರೆಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಆಗಲಿಲ್ಲ.ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ {{sfn|Schaffer|1999|p=52}}ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪರವಾನಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು.{{sfn|Harris|1997|p=327}} ಪಾರ್ಕ್ ಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 1914 ರಲ್ಲಿ 15,154 ಆದರೆ 1918 ರಲ್ಲಿ 35,527 ಅಲ್ಲದೇ 1929 ರಲ್ಲಿ ಇದು 461,000 ಆಗಿತ್ತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡ್ಮೂರಾಂಶರಷ್ಟು ಜನರು 1946 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು,1954 ರಲ್ಲಿ 1ದಶಲಕ್ಷ,1966 ರಲ್ಲಿ 2 ದಶಲಕ್ಷ,1980 ರಲ್ಲಿ 3 ದಶಲಕ್ಷ ಮತ್ತು 1990 ರಲ್ಲಿ 4 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Schaffer|1999|pp=52, 54}} ===ಮನೋರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === ಹಾಫ್ ಡೋಮ್ ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಗುಂಬಜವಾಗಿದ್ದು ಯೊಸೆಮೈಟಿಕ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.{{convert|4737|ft|m}} ಅದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12,1875 ರಲ್ಲಿ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಕಂಬಾರ ವೃತ್ತಿಯ ಜಾರ್ಜ್ ಸಿ.ಅಂಡೆರ್ ಸನ್ ಹತ್ತಿದ್ದರು.{{sfn|Greene|1987|p=104}} ಅಂಡೆರ್ಸನ್ ನ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರು ಜನ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ 61 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಗಾಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ,ಈ ಹಾಲ್ಫ್ ಡೋಮ್ ಕೊನೆವರೆಗೂ {{convert|975|ft|m}}ಹತ್ತಿದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಡೆರ್ಸನ್ ಅವರ ಬಳಸಿದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 1919 ರಲ್ಲಿ ಸೆಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್ ನವರು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮಾರ್ಗ ರಚಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=332}} ಕ್ಯಾಂಪ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ನಲ್ಲಿನ ವಿಹಾರ ನಡೆದಾಟವನ್ನು ಕ್ಯಾಂಪ್ 4 ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಇದನ್ನು 1929 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Greene|1987|p=348}} ಬಂಡೆ ಹತ್ತುವ ಸಾಹಸಿಗಳು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನಲ್ಲಿ 1950 ರಿಂದ ಬೀಡು ಬಿಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite book|title=Yosemite: The Complete Guide|last=Kaiser|first=James|page=138|url=https://books.google.com/?id=x-39DaTLGTIC&dq|publisher=Destination Press|year=2007|isbn=0967890470}}</ref> ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ 1997 ರ ಪ್ರವಾಹ ಅಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು. ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ 4 ರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತು. ಆದರೆ ಟಾಮ್ ಫ್ರೊಸ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಲ್ಪೈನ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತಿತರರು ಈ ಯೋಜನೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವು ಪಡೆದರು. ಕ್ಯಾಂಪ್ 4 ನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 21,2003 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಬಂಡೆ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/camp4.htm|work=Yosemite National Park|title=Camp 4|accessdate=May 8, 2010}}</ref> ಬ್ಯಾಜರ್ ಪಾಸ್ ಸ್ಕೈ ಏರಿಯಾ ವನ್ನು 1935 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=46}} ಆಗ 9-ರಂಧ್ರದ ವಾವೊನಾ ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ನು ಜೂನ್ 1918 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ವಾವೊನಾ ಹೊಟೆಲ್ ಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite book|title=Insiders' Guide to Yosemite| last=Misuraca|first=Karen|page=137|url=https://books.google.com/?id=JOndAksLV8oC&lpg=PA137&dq=golf%20course%20opened%20%20yosemite&pg=PP1#v=onepage&q=golf%20course%20opened%20%20yosemite|publisher=Morris Book Publishing|year=2006|location=Guilford, Connecticut|isbn=0-7627-4050-7}}</ref> ನಂತರ ಗಾಲ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್ ನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಅಹ್ವಾನೀ ಹೊಟೆಲ್ ಹತ್ತಿರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ನಂತರ ತೆಗೆದು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=Yosemite National Park: A Complete Hikers Guide|last=Schaffer|first=Jeffrey P.|page=258|url=https://books.google.com/?id=Z4fSi0EjFHoC&lpg=PA258&dq=Ahwahnee%20golf%20course%20yosemite&pg=PP1#v=onepage&q=Ahwahnee%20golf%20course%20yosemite|publisher=Wilderness Press|year=2006|location=Berkeley, California|isbn=9780899973838}}</ref> ===ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯ=== {{seealso|introduced species|invasive species}} ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ರೋಗಗಳೂ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಗಾಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಿಂದ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕಾಂಶರಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=44}} ವ್ಹೈಟ್ ಪೈನ್ ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ರಸ್ಟ್ ಎಂಬ(ಮರದ ಬುಡಕೆ ತಾಗುವ ಸೋಂಕು) ಫಂಗಲ್ ಸೋಂಕುಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿತು.ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ 1910 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು.ನಂತರ 1920 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾಗೆ ಬಂತು.<ref>{{cite book|title=California Forests and Woodlands: A Natural History|last=Johnston|first=Verna R.|page=94|url=https://books.google.com/?id=CvquMqwetzkC&lpg=PA94&dq=White%20pine%20blister%20rust%20introduced%20yosemite&pg=PP1#v=onepage&q=White%20pine%20blister%20rust%20introduced%20yosemite|year=1994|publisher=University of California Press|location=Berkeley, California|isbn=9780520202481}}</ref> ಆವಾಗಿನಿಂದ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇದು ಸುಗರ್ ಪೈನ್ ಮರಗಳಿಗೆ ತಗಲಿತು.<ref>{{cite web|title=Forest Pests|publisher=National Park Service|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/forest-pests.htm|accessdate=April 18, 2010}}</ref> ಇದರ ಫಂಗಸ್ ನ್ನು ಗಿಡಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ರೈಬೆಸ್ ಸಂಭಂಧಪಟ್ಟವಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Greene|1987|p=303}} ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ ಟ್ರೌಟ್ ನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಹಳ್ಳದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ಮೀನು ಕ್ರೀಡೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=38}} ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಗಳು ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದ ಪಾರ್ಕ್ ಆಡಳಿತದವರು ಆದ್ಯತೆ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ್ ಸಸ್ಯ ವರ್ಗಗಳು ಅಂದರೆ ನೊಕ್ಸಿಯಸ್ ಕಳೆಜಾತಿಗಳು: ಹಳದಿ ಸ್ಟಾರ್-ಥಿಸ್ಟಲ್ (''ಸೆಂಟುರಾ ಸೊಲಿಸ್ಟಿಶಿಯಲಿಸ್'' ); ಗೋಚರ್ ಕಳೆಪೂತೆ (''ಸೆಂಟುರಾ ಮಾಕುಲೊಸಾ'' ); ಹಿಮಾಲಯನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬೆರ್ರಿ (''ರುಬ ಸ್ ಆರ್ಮೆನಿಕಾಸ್'' ); ಬುಲ್ ಥಿಸಲ್ (''ಸರ್ಸಿಯಮ್ ವಲ್ಗೇರ್'' ); ವೆಲ್ವೆಟ್ ಗ್ರಾಸ್ (''ಹೊಲ್ಕಸ್ ಲ್ಯಾನಾಟಸ್'' ); ಚೀಟ್ ಗ್ರಾಸ್ (''ಬ್ರೊಮಸ್ ಟೆಕ್ಟೊರಮ್'' ); ಫ್ರೆಂಚ್ ಬ್ರೂಮ್ (''ಜೆನಿಸ್ಟಾ ಮೊನ್ಸ್ಪೆಸ್ಸುಲಿನಾ'' ); ಇಟಾಲಿಯನ್ ಥಿಸಲ್ (''ಕಾರ್ಡುಸ್ ಪೈಕ್ನೊಸೆಫಲಸ್'' ); ಮತ್ತು ಪೆರಿನಿಯಲ್ ಪೆಪ್ಪರ್ ವೀಡ್ (''ಲೆಪಿಡಿಯಮ್ ಲಾಟಿಫೊಲಿಮ್'' ).<ref name="NPS_InvasivePlants">{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/invasive-plant-management.htm|title= Invasive Plant Management (Yosemite National Park)| publisher=National Park Service|accessdate=April 24, 2010}}</ref> ಪಾರ್ಕ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಾದ ಗ್ಲಿಫೊಸೇಟ್ ಮತ್ತು ಅಮಿನೊಪಿರಾಲಿಡ್ ಗಳನ್ನು ಬೆಳಸಿ ಇನ್ನಿತರ ಸಸ್ಯಗಳ ಉಳುವಿಗೆ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="NPS_InvasivePlants" /> ===ವನ್ಯಜೀವನ=== [[File:Original Todd bear flag.jpg|thumb|alt=A tattered flag with a five point star in the upper left, a four-legged animal in the upper middle and "California Republic" written in the middle.|ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಮೂಲ ಧ್ವಜವು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕರಡಿಯ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು.ಅದೀಗ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ.ಈ ಭಾವಚಿತ್ರ 1890 ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕರಡಿ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವಜ 1906 ರಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.]] ಕಂದು ಕರಡಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಿಜಲ್ಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಇವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಿವೊಕ್ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.1920 ರ ವರೆಗೂ ಅವು ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಣಿ ಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿದ್ದವು.ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅವು ಅಳಿದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/mammals.htm|title=Yosemite Mammals|publisher=National Park Service|accessdate=May 9, 2010}}</ref> ಚಾರ್ಲಸ್ ನಹ್ಲ್ ಬಿಡಿಸಿದ್ದ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಗ್ರಿಜಲಿ ಚಿತ್ರ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಧ್ವಜಚಿನ್ಹೆಯಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿಗಳು 1930 ರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.ಆದರೆ 1929 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 81 ಜನರು ಕರಡಿ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=39}} ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಕರಡಿಗಳ ಗುರುತಿಸಲು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಮಾರ್ಕ್ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಪಾರ್ಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬೇಟೆಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕರಡಿಗೆ ಉಣಿಸುವ ಶೊಗಳನ್ನು 194ಒ ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ನವರು ಕ್ಯಾಂಪ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಕರಡಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಕೊಲ್ಲಲಾರಂಭಿಸಿದರು.1960 ಮತ್ತು 1972 ರಲ್ಲಿ 200 ಕರಡಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=39}} ಪಾರ್ಕ್ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ದಾಸ್ತಾನಿನ ಬಗ್ಗೆಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಮ್ಮ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಾಗಿ ರೇಂಜರ್ ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಭಕ್ಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲೆ ಬೀಸಿದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಕ್ಕತೋಳ,ನರಿ,ಹೆಬ್ಬೆಕ್ಕು,ಪರ್ವತ ಅಮಿಲಿನ ಸಿಂಹ ಮತ್ತು [[ವೊಲ್ವೆರಿನ್|ದೊಡ್ಡ ತೋಳ]]ಗಳನ್ನು ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತಿತ್ತು.1925 ರ ವರೆಗೆ ಇದು ನಡೆದು ಬಂದಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=37–38}} ಈ ಹಂತಕರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಂದುವೆರೆಯಿತಾದರೂ;43 ಪರ್ವತ ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಿಂಹ ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಉದ್ದ ಮೂಗಿನ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತುಚೂಪಾದ-ಚುಂಚಿನ ಹಕ್ಕಿ ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೇಟೈಯಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವು ಅಳಿದವು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=38}} ಕಾಡುಕುರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಮತ್ತು ರೋಗದ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು.ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Wuerthner|1994|p=40}} ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಮತ್ತು ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಫಂಡ್ ಅಲೆಮಾರಿ ಗಿಡುಗಗಳ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗೂಬೆಗಳ ರಕ್ಷಣಗೆ ನೆರವಾಗಿವೆ.ಇವು ಮತ್ತೆ ತಾವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ.{{sfn|Schaffer|1999|p=44}} ಟುಲೆ ಹೆಜ್ಜಿಂಕೆಯು ವಿಪರೀತ ಬೇಟೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಒವೆನ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಮುಂಚೆ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು ನಂತರ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Wuerthner|1994|p=39}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|colwidth=20em}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== *{{cite book | title=Yosemite: the Park and its Resources | first=Linda Wedel | last=Greene | url=http://www.yosemite.ca.us/library/yosemite_resources/yosemite_resources.pdf | publisher=U.S. Department of the Interior / National Park Service | year=1987 | ref=CITEREFGreene1987}} *{{cite book | title = Geology of National Parks | edition = 5th | editor = | last = Harris | first = Ann G. | coauthors = Tuttle, Esther; Tuttle, Sherwood D. | location = Iowa | publisher = Kendall/Hunt Publishing | year = 1997 | isbn = 0-7872-5353-7 | ref = CITEREFHarris1997 }} *{{cite book | title = Geology of U.S. Parklands | edition = 5th | first = Eugene P. | last = Kiver | coauthors = Harris, David V. | publisher = Jonh Wiley & Sons | location = New York | year = 1999 | isbn = 0-471-33218-6 | ref = CITEREFKiver1999}} *{{cite book|author=NPS contributors|title=Yosemite: Official National Park Service Handbook|year=1989|id=no. 138|publisher=Division of Publications, National Park Service|location=Washington, D.C.|ref=CITEREFNPS1989}} *{{cite book|title=Yosemite and Sequoia|last=Orsi|first=Richard J.|coauthors=Runte, Alfred; Smith-Baranzini, Marlene |year=1993|url=https://books.google.com/?id=pleXv7xbrAwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q|publisher=University of California Press|location=Berkeley, California|ref=harv|isbn=9780520081604}} *{{cite book|title=Yosemite: The Embattled Wilderness|last=Runte|first=Alfred|publisher=University of Nebraska Press|year=1990|isbn=0803238940|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/rusticarch/|ref=harv|access-date=2010-11-24|archive-date=2010-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618041624/http://www.nps.gov/history/history/online_books/rusticarch/|url-status=dead}} *{{cite book|title=Yosemite National Park: A Natural History Guide to Yosemite and Its Trails|first=Jeffrey P.|last=Schaffer|publisher=Wilderness Press|location=Berkeley|year=1999|isbn=0899972446|ref=CITEREFSchaffer1999}} *{{cite book|title=Yosemite: A Visitors Companion|first=George|last=Wuerthner|publisher=Stackpole Books|year=1994|isbn=0811725987|ref=CITEREFWuerthner1994}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.yosemite.ca.us/library/yosemite_resources/ ಯೊಸೆಮೈಟ್: ದಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ರಿಸೌರ್ಸಿಸ್(1987) ಬೈ ಲಿಂಡಾ ಡಬ್ಲು. ಗ್ರೀನೆ] *[https://web.archive.org/web/20060521032840/http://thehive.modbee.com/?q=node/153 ಹಿಸ್ಟೊರಿಕ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಚೀಫ್ಸ್– ಉಯ್ತ್ ಫೊಟೊಸ್ ] *[http://www.yosemite.ca.us/library/guardians_of_the_yosemite/ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಯೊಸೆಮೈಟ್ (1961) ಬೈ ಜಾನ್ ಡಬ್ಲು. ಬಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್] {{Yosemite National Park}} {{NRHP in Yosemite NP}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯೊಸೆಮೈಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಯೆರಾ ನೆವದಾ(U.S.)]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ]] aqcvlfosubnxzf4cvfebxmdwdxsejz2 0 26624 1375637 1362650 2026-06-21T23:17:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375637 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = ಲಿಯಾಂಡರ್ ಪೇಸ್ | image = [[File:Leander Wimbledon trim.jpg|center|250px]] | nickname = <!-- optional --> | country = {{IND}} | residence = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]], [[Mumbai]], and<br>[[Orlando, Florida]] | datebirth = {{birth date and age|mf=yes|1973|06|17}} | spouse = [[Rhea Pillai]] (2008–present) | placebirth = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]] | height = {{height|m=1.77}} | weight = {{convert|77|kg|lb st|abbr=on}} | turnedpro = 1991 | plays = Right-handed (one-handed backhand) | careerprizemoney = US$5,469,297 | singlesrecord = 99–98 | singlestitles = 1 | highestsinglesranking = No. 73 (August 24, 1998) | AustralianOpenresult = 2 RD (1997, 2000) | FrenchOpenresult = 2 RD (1997) | Wimbledonresult = 2 RD (2001) | USOpenresult = 3 RD (1997) |Othertournaments = Yes |Olympicsresult = [[File:Bronze medal.svg|20px]] '''Bronze''' ([[Tennis at the 1996 Summer Olympics|1996]]) | doublesrecord = 524–271 | doublestitles = 44 | highestdoublesranking = No. '''1''' (June 21, 1999) | currentdoublesranking = 8 (Sept 13, 2010) | grandslamsdoublesresults = 4 | AustralianOpenDoublesresult = F (1999, 2006, 2012) | FrenchOpenDoublesresult = '''W''' (1999, 2001, 2009) | WimbledonDoublesresult = '''W''' (1999) | USOpenDoublesresult = '''W''' (2006, 2009) | OthertournamentsDoubles = Yes | MastersCupDoublesresult = F (1997, 1999, 2000, 2005) | OlympicsDoublesresult = Fourth place ({{OlympicEvent|Tennis|2004 Summer|title=2004|subcategory=Men's Doubles}}) | Mixed = Yes | mixedtitles = 6 | mixedrecord = | AustralianOpenMixedresult = '''W''' (2003, 2010) | FrenchOpenMixedresult = F (2005) | WimbledonMixedresult = '''W''' (1999, 2003, 2010) | USOpenMixedresult = '''W''' (2008) | updated = July 05, 2010 }} '''ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಏಡ್ರಿಯನ್‌ ಪೇಸ್‌''' (ಜನನ: ೧೯೭೩ರ ಜೂನ್‌ ೧೭) ಭಾರತದ ಓರ್ವ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನಿಸ್‌]] ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಈತ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ATP ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ೭ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ೬ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಟೆನಿಸ್‌ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಪಟ್ಟಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿಯಾಗಿ (ರನ್ನರ್‌‌-ಅಪ್‌) ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಈತ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ವಲಯದ ಮಹೋನ್ನತ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತರಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಆಟಗಾರರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಿರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ ಲೇವರ್‌ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಪುರುಷ ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ. ಈತ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ತಂಡದ ಹಿಂದಿನ ನಾಯಕನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾದ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್‌ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೯೬–೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನಿಸ್‌]] ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಈತನು ನೀಡಿರುವ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈತನಿಗೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಹಾಗೂ ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title =Padma Awards Announced |publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs| url = http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364 |date=25 January, 2014|accessdate = 2014-01-26}}</ref> ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಆಡುವಾಗ ಈತ ನೀಡಿದ ಹಲವಾರು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ೧೯೯೬ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡಿ ಒಂದು ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವುದೂ ಇವನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ೧೯೯೯ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌/ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಈತ ಅಪರೂಪದ ಡಬಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ೧೯೯೨ರಿಂದ ೨೦೦೮ರವರೆಗೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pa/leander-paes-1.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110320003932/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pa/leander-paes-1.html |url-status=dead }}</ref> ಈತ ಅನುಕ್ರಮಿಕವಾಗಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಐದು ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಬಂದೂಕುಗಾರರಾದ ಕಾರ್ನಿ ಸಿಂಗ್‌‌ ಮತ್ತು ರಣಧೀರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ ನಂತರದ ಮೂರನೇ ಭಾರತೀಯ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ೨೦೧೦ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಪಟ್ಟಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ಎರಡನೇ ಪುರುಷ (ರಾಡ್‌ ಲೇವರ್‌ ನಂತರ) ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಪಾತ್ರನಾದ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wimbledon.org/en_GB/news/match_reports/2010-07-04/201007041278253501136.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707212112/http://www.wimbledon.org/en_GB/news/match_reports/2010-07-04/201007041278253501136.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಫೆಸ್ಟ್‌<ref>{{Cite web |url=http://olympicgoldquest.in/ogq/profile/leander.html |title=ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಫೆಸ್ಟ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ನ ವಿವರಗಳು |access-date=2010-12-13 |archive-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204000435/http://olympicgoldquest.in/ogq/profile/leander.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಅವನು ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಗೀತ್‌ ಸೇಥಿ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ|ಪ್ರಕಾಶ್‌ ಪಡುಕೋಣೆ]]ಯವರ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಿಂಪಿಕ್‌]] ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Leander-Paes-joins-Olympic-Gold-Quest/articleshow/5561887.cms ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಜಾಯಿನ್ಸ್‌‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಫೆಸ್ಟ್‌]</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಭಾರತದ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತಾ]]ದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಜನಿಸಿದ. ಹಿಂದೆ ಇದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ವೆಸಿ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಿಫರ್‌‌ ಪೇಸ್‌ ಅವನ ಜನ್ಮದಾತರಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವನಾದ. ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಲಾ ಮಾರ್ಟಿನಿಯೇರ್‌, ಚೆನ್ನೈನ ಮದ್ರಾಸ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹೈಯರ್‌ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೇಂಟ್‌ ಕ್ಸೇವಿಯರ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಅವನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರೂ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೭೨ರ ಮ್ಯೂನಿಕ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ವೆಸಿ ಪೇಸ್‌ ಮಧ್ಯ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{cite book | title = Subaltern Sports: Politics and Sport in South Asia | author = James H. Mills | publisher = Anthem Press | year = 2005 | isbn = 1843311682 | page = 215 | accessdate=2009-01-31}}</ref> ೧೯೮೦ರ ಏಷ್ಯನ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾಯಿಯು ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಅಮೃತ್‌‌ರಾಜ್‌ ಟೆನಿಸ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೇಸ್‌ ದಾಖಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡ; ಅಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಡೇವ್‌ ಒ'ಮೆಯೆರಾನಿಂದ ತರಬೇತಿ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.indianexpress.com/news/the-hero-in-young-leander/358952/ | title = The hero in young Leander | author = Rahul Chandawarkar | publisher = The Indian Express | date = 2008-09-09 | accessdate = 2009-01-31}}</ref> ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ೧೯೯೦ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ಜೂನಿಯರ್‌‌ ವರ್ಗದ ವಿಶ್ವ-ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯು ದಕ್ಕಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಮೈಕೇಲ್‌ ಮಧುಸೂದನ್‌ ದತ್‌ ಎಂಬ ಬಂಗಾಳಿ ಕವಿಗೆ ಪೇಸ್‌ ಮರಿಮಗನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪೇಸ್‌ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ನಟಿ ಮಹಿಮಾ ಚೌಧರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ-ವಿಹಾರ ನಡೆಸಿದ್ದನಾದರೂ, ಈಗ ಆತ ರಿಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ (ಬಾಲಿವುಡ್‌ ನಟ ಸಂಜಯ್‌ ದತ್‌‌‌ನ ಮಾಜಿ-ಪತ್ನಿ) ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಆಯನಾ ಪೇಸ್ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ===ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ (೧೯೯೧–೧೯೯೭)=== ಜೂನಿಯರ್‌‌ US ಓಪನ್‌ ಮತ್ತು ಜೂನಿಯರ್‌‌ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ, ಪೇಸ್‌ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಆತ ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ.<ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/?playernumber=P269 | title = Leander Paes - Player Profile | author = ATP | date = 2006-05-28 | accessdate = 2007-05-28 | archive-date = 2009-01-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090131211945/http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/?playernumber=P269 | url-status = dead }}</ref> ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದ.<ref>{{Cite web | url = http://living.oneindia.in/celebrity/leander-paes.html | title = Leander Paes - India's Tennis Pride | author = Debasmita Chanda | date = | accessdate = 2007-05-28 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930154653/http://living.oneindia.in/celebrity/leander-paes.html | url-status = dead }}</ref> ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ, ಆತ ರಮೇಶ್‌ ಕೃಷ್ಣನ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ೧೯೯೨ರ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ.<ref>{{cite web|url=http://www.itftennis.com/olympics/drawsheets/printabledrawsheet.asp?event=1010011400|title=Olympics Barcelona - Men's Doubles - Main Draw|accessdate=2007-12-31|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929151118/http://www.itftennis.com/olympics/drawsheets/printabledrawsheet.asp?event=1010011400|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೬ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೊ ಮೆಲಿಗೆನಿಯನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯುವ ಮೂಲಕ [[ಕಂಚಿನ ಪದಕ|ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಅವನ ಈ ಸಾಧನೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ, ೧೯೫೨ರ ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ KD ಜಾಧವ್‌ ಎಂಬಾತ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪದಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪೇಸ್‌ ಪಾತ್ರನಾದ.<ref>{{Cite web | url = http://sify.com/sports/olympics/fullstory.php?id=13538760 | title = KD Jadhav - Man of Bronze | author = Gulu Ezekiel | date= | accessdate = 2007-06-01 }}</ref> ಈ ಸಾಧನೆಯು ಟೆನಿಸ್‌ ಅಂಕಣದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಮಹೋನ್ನತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪೇಸ್‌ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ; ಸದರಿ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಣಿಕಟ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು ಈ ಉಲ್ಲೇಖದ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.tennis.com/features/general/features.aspx?id=101754 | title = Fond Memories: Players REcall Greatest Moments III | author = Mark Malinowski | date = | accessdate = 2007-08-31 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928000135/http://www.tennis.com/features/general/features.aspx?id=101754 | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾದ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್‌ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವನಿಗೆ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://yas.nic.in/yasroot/awards/rg_khelratna.htm | title = List of Rajiv Gandhi Khel Ratna Award Winners | author = Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India | date = | accessdate = 2007-05-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070523092914/http://yas.nic.in/yasroot/awards/rg_khelratna.htm |archivedate = May 23, 2007}}</ref> ATP ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅವನ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವೀ ವರ್ಷವು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲ್ಯಾರಿಯು ಎಂಬಾತನನ್ನು ಜೊತೆಯಾಟಗಾರನನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು US ಓಪನ್‌ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಂದ್ಯದ ಉಪಾಂತ್ಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥವಾದ ಒಂದು ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ನಂತರ, ಕೆವಿನ್‌ ಉಲಿಯೆಟ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆತ ೧೯೯೫ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ ಡಬಲ್ಸ್‌ನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ. ೧೯೯೬ರಿಂದ ಆತ ಸಹವರ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರನಾದ [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ|ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಜೊತೆಯಾಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ; ಇದೊಂದು ವಿಜಯಶಾಲಿ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಈ ವರ್ಷವು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ವರ್ಷವಾಗೇನೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಿಲ್ಲ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ ೩೨ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಒಂದು ಸುತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದ್ದವು. ೧೯೯೭ರ ವರ್ಷವು ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಭೂಪತಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾದ ವರ್ಷ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ US ಓಪನ್‌ನ ಉಪಾಂತ್ಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಅವರ ಸಾಧನೆಯು, ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಫಲಿತಾಂಶ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೮೯ರಷ್ಟಿದ್ದ ಪೇಸ್‌ನ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ೧೪ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=P269&selyear=1997 | title = Rankings History | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ===ಡಬಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಏಳಿಗೆ (೧೯೯೮–೨೦೦೨)=== [[File:LeeAndHesh1.jpg|thumb|250px|left|ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಜೊತೆಗಾರ ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌ ಮತ್ತು US ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಂಥ ೩ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂಗಳ ಉಪಾಂತ್ಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ, ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]] ಜೋಡಿಯ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ತಂಡವು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ATP ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಎರಡು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪೇಸ್‌ ನೀಡಿದ್ದ. ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ATP ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಫಲಿತಾಂಶವು ಬಂದರೆ, ನ್ಯೂ ಹೇವನ್‌ ATP ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಟ್‌ ಸ್ಯಾಂಪ್ರಾಸ್‌‌ನನ್ನು ೬-೩, ೬-೪ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನು ಬಗ್ಗುಬಡಿದು ದಾಖಲಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಎರಡನೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19980714/19550184.html | title = Paes picks up first ATP singles crown | author = REUTERS | date = 1998-07-13 | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929102656/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19980714/19550184.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/5/en/vault/draws.asp?TournamentID=315&TournamentYear=1998 | title = Official Tournament Draw | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{Cite web| url = http://www.atptennis.com/5/en/vault/draws.asp?TournamentID=420&TournamentYear=1998 | title = Officiela Tournament Draw, New Haven | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-05-28 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.tribuneindia.com/1998/98aug22/sports.htm#1 | title = Paes sends Sampras packing | author = ATP Tennis | date = 1998-08-21 | accessdate = 2007-06-01 }}</ref> ೧೯೯೯ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಈ ಜೋಡಿಯು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌‌]]ನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ೪ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂಗಳ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತು; ಈ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಜೋಡಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ದಕ್ಕಿತು. ಲೀಸಾ ರೇಮಂಡ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿಯೂ ಆಟವನ್ನಾಡಿದ ಪೇಸ್‌, ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ. ಡಬಲ್ಸ್ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕೆ ಅವನ ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಈ ವರ್ಷವು ಅಂಕಿತವನ್ನು ಹಾಕಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=P269&selyear=1999 | title = Rankings History | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}</ref> ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲ್ಯಾರಿಯು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾನ್‌ ಸೀಮರಿಂಕ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪೇಸ್‌ ಆಟವಾಡಿದ; ಆದರೆ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಜೋಡಿಯು ಸೋಲಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. US ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದನಾದರೂ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲುಣ್ಣಬೇಕಾಯಿತು. ಸಿಡ್ನಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿಯ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಟಾಡ್‌ ವುಡ್‌ಬ್ರಿಜ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್‌ ವುಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಜೋಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸುವಾಗ, ನಿರಾಶಾದಾಯಕವೆನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೇಸ್‌-ಭೂಪತಿ ಜೋಡಿಯು ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.gamesinfo.com.au/results/Masters/te/TEresults.pdf | title = Tennis results | author = www.gamesinfo.com.au | date = | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2007-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616060456/http://www.gamesinfo.com.au/results/Masters/te/TEresults.pdf | url-status = dead }}</ref> ಸಿಡ್ನಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನ ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಗುವ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪೇಸ್‌ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{Cite web | url = http://www.tribuneindia.com/2004/20040807/sports.htm#1 | title = Anju to carry flag at Athens | author = PTI. | date = 2006-08-06 | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2007-06-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070602164550/http://www.tribuneindia.com/2004/20040807/sports.htm#1 | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಪೇಸ್‌ ಜೋಡಿಯು ಇತರ ೩ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಪೇಸ್‌ಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://mha.nic.in/Padma/padma2001-E.htm | title = Civilian Awards announced on January 26, 2001 | author = Ministry of Home Affairs, Government of India | date = 2001-01-26 | accessdate = 2007-05-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070303180626/http://mha.nic.in/Padma/padma2001-E.htm |archivedate = March 3, 2007}}</ref> ಬೂಸಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೨ರ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಭೂಪತಿ ಜೋಡಿಯು ಬಂಗಾರದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://news.xinhuanet.com/asiangames/2002-10/11/content_593463.htm | title = Uzbekistan, India, Chinese Taipei split Asiad tennis titles | author = 14th Asian Games BUSAN. | date = 2002-10-11 | accessdate = 2007-06-01 }}</ref> ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಮೈಕೇಲ್‌ ಹಿಲ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹಲವಾರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಲಿಯಾಂಡರ್‌, ಮಧ್ಯಸ್ಥವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ. [[File:Leander Martina.jpg|thumb|250px|right|ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವುದು]] ===೨೦೦೩ರಿಂದ–ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ=== ೨೦೦೩ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವರ್ತಮಾನದ ವರ್ಷದ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಆಟಗಳ ಮೇಲೆ ಪೇಸ್‌ ಅತೀವವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಕಂಡ ಕೆಲ ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಪೇಸ್‌ ಓರ್ಲೆಂಡೊನಲ್ಲಿನ M.D. ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌ಗೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ; ಅವನ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಗಡ್ಡೆಯಿರಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆತ ನ್ಯೂರೋಸಿಸ್ಟಿಸೆರ್ಕೋಸಿಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರೋಪಜೀವಿಯ ಮಿದುಳು ಸೋಂಕಿಗೆ ಈಡಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬಂತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆತ US ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಆದರೆ ಆ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದೊಳಗೆ ಅವನು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ.<ref>{{Cite web |url=http://www.tennisweek.com/news/fullstory.sps?iNewsId=6617494&itype=14459&icategoryid=12581 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-05-07 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914090049/http://www.tennisweek.com/news/fullstory.sps?inewsid=6617494 |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೪ರ ಅಥೆನ್ಸ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆಟವಾಡಿದನಾದರೂ, ಉಪಾಂತ್ಯ ಪಂದ್ಯಗಳ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ U.S. ಓಪನ್‌ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆಡಿದ ಆತ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದೋಹಾ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಟೆನಿಸ್‌ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಪೇಸ್‌ ವಹಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ (ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ (ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ) ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಂಗಾರದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ.<ref>{{Cite web | url = http://www.doha-2006.com/gis/Sports/TE/IGTEMatchStatisticsD.aspx-rscid=TEM02-TETNA0-NA01-X.html | title = Men's Doubles Final MD31 | author = 15th Asian Games Doha. | date = 2006-12-13 | accessdate = 2007-06-01 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071016190410/http://www.doha-2006.com/gis/Sports/TE/IGTEMatchStatisticsD.aspx-rscid=TEM02-TETNA0-NA01-X.html |archivedate = October 16, 2007}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.doha-2006.com/gis/Sports/TE/IGTEMatchStatisticsD.aspx-rscid=TEX02-TETNA0-NA01-X.html | title = Mixed Doubles Final XD21 | author = 15th Asian Games Doha. | date = 2006-12-13 | accessdate = 2007-06-01 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071015180434/http://www.doha-2006.com/gis/Sports/TE/IGTEMatchStatisticsD.aspx-rscid=TEX02-TETNA0-NA01-X.html |archivedate = October 15, 2007}}</ref> ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ರ ನಡುವೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ೨೦ ಆಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪೇಸ್‌ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=P269&selyear=2005 | title = Rankings History | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/3/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=P269 | title = Rankings History | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ೨೦೦೭ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಇಂಡಿಯನ್‌ ವೆಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ATP ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಜಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಪೇಸ್‌ ತನ್ನ ಡಬಲ್ಸ್‌ ಗೆಲುವಿನಂಕಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ೩೮ಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/5/en/vault/drawsdoubles.asp?TournamentID=407&TournamentYear=2007 | title = Rotterdam | author = ATP Tennis | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://in.rediff.com/sports/2007/mar/19paes.htm | title = Rotterdam | author = PTI | date = 2007-03-19 | accessdate = 2007-06-01 }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.atptennis.com/3/en/players/playerprofiles/?playernumber=P269 | title = Player Profile | author = ATP | date = | accessdate = 2007-06-01 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ೨೦೦೮ರ ಬೀಜಿಂಗ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಜರ್‌‌ ಫೆಡರರ್‌]] ಮತ್ತು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾಸ್‌ ವಾವ್ರಿಂಕಾ <ref>{{Cite web | url = http://www.ibnlive.com/news/paesbhupathi-knocked-out-of-beijing-olympics/71292-29.html | title = Paes Bhupathi out of Olympics 2008 | author = IBNLIVE | date = 2008-08-15 | accessdate = 2008-08-15 | archive-date = 2008-08-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080818170613/http://www.ibnlive.com/news/paesbhupathi-knocked-out-of-beijing-olympics/71292-29.html | url-status = dead }}</ref> ಜೋಡಿಯು ಪೇಸ್‌-ಭೂಪತಿ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಬಂಗಾರ ಪದಕವನ್ನು <ref>{{Cite web | url=http://www.rediff.com/sports/2008/aug/16swiss.htm | title = Federer leads Swiss to doubles gold }}</ref> ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ನಂತರ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾರಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಅವನು ೨೦೦೮ರ US ಓಪನ್‌ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಅವನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌ ಮತ್ತು US ಓಪನ್‌ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಟ್ಟಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, US ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ. ೨೦೧೦ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ – ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕ್ಯಾರಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ, ಆತ ೨೦೧೦ರ ಋತುವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಫಾರಂನಲ್ಲಿ ಶುರುಮಾಡಿದ. ಇದು ಸದರಿ ಜೋಡಿಯ ೩ನೇ ಅನುಕ್ರಮಿಕ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೪ನೇ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಯಾರಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ೨೦೧೦ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಪೇಸ್‌ ಭಾರತದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ವಿಜಯಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ೨೦೧೨ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತೆಪಾನಿಕ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು ೧೨ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ ಪಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತನ್ನ ಮಾಜಿ-ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಜೊತೆಯಾಟಗಾರ ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಗಿಂತ ಮುಂದಿದ್ದಾನೆ. ===ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನ=== ಕೇವಲ ೧೬ನೇ ವರ್ಷದಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ತನ್ನ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀಶನ್‌ ಆಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪೇಸ್‌, ಒಂದು ತ್ರಾಸದಾಯಕವಾದ ೫ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ೨೦೦೭ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಆತ ೮೧–೩೦ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ಆಟಗಾರರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4929784.stm | title = Leander Paes - setting the standard | author = Rohit Brijnath | date = 2006-04-23 | accessdate = 2007-05-28 | work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.daviscup.com/en/teams/team/profile.aspx?id=IND | title = Team Profile | author = Davis Cup | date = | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2010-12-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101208185738/http://www.daviscup.com/en/teams/team/profile.aspx?id=IND | url-status = dead }}</ref> ೧೯೯೧–೧೯೯೮ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಗುಂಪನ್ನು ತಲುಪಿದ ಭಾರತೀಯ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ೧೯೯೩ರ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತಂಡಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಉಪಾಂತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಭಾರತೀಯ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ; ಆದರೆ ಭಾರತ ತಂಡವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು. ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಫ್ರೆಂಚ್‌ ದ್ವಯರಾದ ಆರ್ನೌಡ್‌ ಬೋಷ್‌ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಲೆಕೊಂಟೆ ವಿರುದ್ಧ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಜಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಜಯ, ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ವೇಯ್ನ್‌ ಫೆರೀರಾ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯ, ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಕ್ರೊವೇಷಿಯಾವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಗೋರನ್‌ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯ, ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಜಾನ್‌ ಸೀಮರಿಂಕ್‌ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾದ ವಿಜಯ, ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಜಿರೀ ನೊವಾಕ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯ.<ref>{{Cite web | url = http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=10001856 | title = Player Profile, www.daviscup.com | author = Davis Cup | date = | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2011-03-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110302232851/http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=10001856 | url-status = dead }}</ref>.<ref>{{Cite journal | url = http://www.hinduonnet.com/tss/tss2540/25400480.htm | title = The enduring uniqueness of the Davis Cup | first = Rohit | last = Brijnath | journal = The Sportstar | volume = 25 | issue = 40 | date = October 5–11, 2002. | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2007-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071017211136/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2540/25400480.htm | url-status = dead }}</ref> ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಅವನು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವೇಷಿಯಾದ ಹಿರ್ಸ್‌ಜೋನ್‌ ಮತ್ತು ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್‌ ಜೋಡಿಯನ್ನೂ, ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಝೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರ್‌‌ ಕೋರ್ಡಾ ಜೋಡಿಯನ್ನೂ, ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಚಿಲಿ ದೇಶದ ನಿಕೋಲಸ್‌ ಮಾಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಸೆಲೊ ರಯೋಸ್‌ ಜೋಡಿಯನ್ನೂ, ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ ಮತ್ತು ಟಿಮ್‌ ಹೆನ್‌ಮನ್‌‌ ಜೋಡಿಯನ್ನೂ ಹಾಗೂ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಸೈಮನ್‌ ಆಸ್ಪೆಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಜೋನಾಸ್‌ ಜೋರ್ಕ್‌ಮನ್‌ ಜೋಡಿಯನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿನ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ೩ ವಿಜಯಗಳನ್ನು (೨ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ೧ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌) ತನ್ನ ಖಾತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ‌. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜಯಗಳು== ===ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಪಟ್ಟಗಳು=== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" | '''ಶಿರೋನಾಮೆ (ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌)''' |- bgcolor="#e5d1cb" | ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ (0) |- bgcolor="ffffcc" | ಟೆನಿಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಕಪ್‌ (0) |- bgcolor="#dfe2e9" | ATP ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಸರಣಿ (0) |- | ATP ಪ್ರವಾಸ (1) |} {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" | '''ಕ್ರ.ಸಂ.''' | '''ದಿನಾಂಕ''' | '''ಪಂದ್ಯಾವಳಿ''' | '''ಮೇಲ್ಮೈ''' | '''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ''' | '''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಂಕ''' |- | 1. | ಜುಲೈ 6, 1998 | ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌, ರೋಡ್‌ ದ್ವೀಪ, U.S. | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|RSA}} ನೆವಿಲ್ಲೆ ಗಾಡ್ವಿನ್‌ | 6–3, 6–2 |} ===ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪಟ್ಟಗಳು (44)=== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" | '''ಶಿರೋನಾಮೆ (ಡಬಲ್ಸ್‌‌)''' |- bgcolor="#e5d1cb" | ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ (6) |- bgcolor="ffffcc" | ಟೆನಿಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಕಪ್‌ / <br> ATP ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟೂರ್‌‌ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳು (0) |- bgcolor="#dfe2e9" | ATP ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಸರಣಿ / <br> ATP ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟೂರ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ 1000 (9) |- bgcolor="#d0f0c0" | ATP ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ ಬಂಗಾರ / <br> ATP ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟೂರ್‌‌ 500 ಸರಣಿ (5) |- | ATP ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ / <br> ATP ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟೂರ್‌‌ 250 ಸರಣಿ (24) |} {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" | '''ಕ್ರ.ಸಂ.''' | '''ದಿನಾಂಕ''' | '''ಪಂದ್ಯಾವಳಿ''' | '''ಮೇಲ್ಮೈ''' | '''ಜೊತೆಯಾಟಗಾರ''' | '''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ''' | '''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಂಕ''' |- | 1. | ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 1997. | ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]] | {{flagicon|UZB}} ಒಲೆಗ್‌ ಒಗೊರೊಡೊವ್‌ <br> {{flagicon|ISR}} ಇಯಾಲ್‌ ರಾನ್‌ | 7–6, 7–5 |- | 2. | ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 1997. | [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರಾಗ್ವೆ]], [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಝೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CZE}} ಪೆಟ್ರ್‌‌ ಲಕ್ಸಾ <br> {{flagicon|CZE}} ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಕೋಚ್‌ | 6–1, 6–1 |- bgcolor="#dfe2e9" | 3. | ಜುಲೈ 28, 1997. | ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌, ಕೆನಡಾ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CAN}} ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲ್ಯಾರಿಯು <br> {{flagicon|USA}} ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌ | 7–6, 6–3 |- bgcolor="#d0f0c0" | 4. | ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 11, 1997 | ನ್ಯೂ ಹೇವನ್‌, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌, U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CAN}} ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲ್ಯಾರಿಯು <br> {{flagicon|USA}} ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌ | 6–4, 6–7, 6–2 |- | 5. | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 1998 | ಬೀಜಿಂಗ್‌, ಚೀನಾ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ (I) | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|USA}} ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌ <br> {{flagicon|USA}}ಜಿಮ್‌ ಕುರಿಯರ್‌ | 7–5, 7–6 |- bgcolor="#d0f0c0" | 6. | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 1997 | [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಪೂರ್‌‌]] | ನೆಲಹಾಸು (I) | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|USA}}ರಿಕ್‌ ಲೀಚ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಜೋನಾಥನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಕ್‌ | 6–4, 6–4 |- | 7. | ಜನವರಿ 5, 1998 | ದೋಹಾ, [[ಕಟಾರ್|ಕತಾರ್‌‌]] | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|FRA}} ಒಲಿವಿಯರ್‌‌ ಡೆಲಾಯ್ಟ್ರೆ <br> {{flagicon|FRA}}ಫ್ಯಾಬ್ರಿಸ್‌ ಸ್ಯಾಂಟೊರೊ | 6–4, 3–6, 6–4 |- | 8. | ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 1998 | ದುಬೈ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌]] | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|USA}} ಡೊನಾಲ್ಡ್‌‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮೊಂಟಾನಾ | 6–2, 7–5 |- | 9. | ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1998. | ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|FRA}} ಒಲಿವಿಯರ್‌‌ ಡೆಲಾಯ್ಟ್ರೆ <br> {{flagicon|BLR}} ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌ ಮಿರ್‌ನ್ಯಿ | 6–7, 6–3, 6–2 |- bgcolor="#dfe2e9" | 10. | ಮೇ 11, 1998 | ರೋಮ್‌, ಇಟಲಿ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|RSA}} ಎಲಿಸ್‌ ಫೆರೀರಾ <br> {{flagicon|USA}} ರಿಕ್‌ ಲೀಚ್‌ | 6–4, 4–6, 7–6 |- | 11. | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 1998 | ಷಾಂಘೈ | ನೆಲಹಾಸು (I) | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|AUS}} ಟಾಡ್‌ ವುಡ್‌ಬ್ರಿಜ್‌ <br> {{flagicon|AUS}} ಮಾರ್ಕ್‌ ವುಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ | 6–4, 6–7, 7–6 |- bgcolor="#dfe2e9" | 12. | ನವೆಂಬರ್‌‌ 2, 1998 | ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ | ನೆಲಹಾಸು (I) | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|NED}} ಜಾಕೊ ಎಲ್ಟಿಂಗ್‌ <br> {{flagicon|NED}} ಪಾಲ್‌ ಹಾರ್‌ಹ್ಯೂಯಿಸ್‌ | 6–4, 6–2 |- | 13. | ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 1999. | ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|ZIM}} ವೇಯ್ನ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ <br> {{flagicon|RSA}} ನೆವಿಲ್ಲೆ ಗಾಡ್ವಿನ್‌ | 4–6, 7–5, 6–4 |- bgcolor="#e5d1cb" | 14. | ಮೇ 24, 1999 | '''ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌''', ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CRO}} ಗೋರನ್‌ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಜೆಫ್‌ ಟರಾಂಗೊ | 6–2, 7–5 |- bgcolor="#e5d1cb" | 15. | ಜೂನ್ 21, 1999 | '''ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌''', ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|NED}} ಪಾಲ್‌ ಹಾರ್‌ಹ್ಯೂಯಿಸ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಜರೇಡ್‌ ಪಾಮರ್‌ | 6–7, 6–3, 6–4, 7–6 |- | 16. | ಜುಲೈ 5, 1999 | ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌, ರೋಡ್‌ ದ್ವೀಪ, U.S. | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|AUS}} ವೇಯ್ನ್‌ ಅರ್ಥರ್ಸ್‌ | {{flagicon|ARM}} ಸಾರ್ಗಿಸ್‌ ಸಾರ್ಗ್‌ಸಿಯಾನ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಕ್ರಿಸ್‌ ವುಡ್ರಫ್‌ | 6–7, 7–6, 6–3 |- | 17. | ಮೇ 1, 2000 | ಒರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, U.S. | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|NED}} ಜಾನ್‌ ಸೀಮರಿಂಕ್‌ | {{flagicon|USA}} ಜಸ್ಟಿನ್‌ ಗಿಮೆಲ್‌ಸ್ಟೋಬ್‌ <br> {{flagicon|CAN}} ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲ್ಯಾರಿಯು | 6–3, 6–4 |- bgcolor="#d0f0c0" | 18. | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9, 2000 | ಟೊಕಿಯೊ, ಜಪಾನ್‌ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|AUS}} ಮೈಕೇಲ್‌ ಹಿಲ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಜೆಫ್‌ ಟರಾಂಗೊ | 6–4, 6–7, 6–3 |- | 19. | ಏಪ್ರಿಲ್ 23, 2001. | ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, U.S. | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|USA}} ರಿಕ್‌ ಲೀಚ್‌ <br> {{flagicon|AUS}} ಡೇವಿಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಫೆರ್ಸನ್‌ | 6–3, 7–6 |- | 20. | ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2001. | ಹೂಸ್ಟನ್‌, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌, U.S. | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|USA}} ಕೆವಿನ್‌ ಕಿಮ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಜಿಮ್‌ ಥಾಮಸ್‌ | 7–6, 6–2 |- bgcolor="#e5d1cb" | 21. | ಮೇ 28, 2001 | '''ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌''', ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CZE}} ಪೆಟ್ರ್‌‌ ಪಾಲಾ <br> {{flagicon|CZE}} ಪಾವೆಲ್‌ ವಿಜ್‌ನರ್‌ | 7–6, 6–3 |- bgcolor="#dfe2e9" | 22. | ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6, 2001 | ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿ, ಓಹಿಯೊ, U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ <br> {{flagicon|GER}} ಡೇವಿಡ್‌ ಪ್ರಿನೋಸಿಲ್‌ | 7–6, 6–3 |- | 23. | ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 31, 2001 | ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CZE}} ಟೊಮಾಸ್‌ ಸಿಬ್ಯುಲೆಕ್‌ <br> {{flagicon|CZE}} ಒಟಾ ಫುಕಾರೆಕ್‌ | 5–7, 6–2, 7–5 |- | 24. | ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2002. | ಮೆಜೋರ್ಕಾ, ಸ್ಪೇನ್‌ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|AUT}} ಜೂಲಿಯನ್‌ ನೋಲೆ <br> {{flagicon|GER}} ಮೈಕೇಲ್‌ ಕೋಲ್‌ಮನ್‌ | 6–2, 6–4 |- bgcolor="#d0f0c0" | 25. | ಫೆಬ್ರುವರಿ 24, 2003 | ದುಬೈ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಡೇವಿಡ್‌ ರಿಕ್ಲ್‌‌ | {{flagicon|ZIM}} ವೇಯ್ನ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ <br> {{flagicon|ZIM}} ಕೆವಿನ್‌ ಉಲಿಯೆಟ್‌ | 6–3, 6–0 |- | 26. | ಮಾರ್ಚ್‌ 3, 2003 | ಡೆಲ್ರೆ ಬೀಚ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|SRB}} ನೆನಾಡ್‌ ಝಿಮೊನ್ಜಿಚ್‌‌ | {{flagicon|NED}} ರೇಮೋನ್‌ ಸ್ಲೂಟರ್‌ <br> {{flagicon|NED}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ವೆರ್ಕರ್ಕ್‌ | 7–5, 3–6, 7–5 |- | 27. | ಜುಲೈ 7, 2003. | ಜಿಸ್ಟಾಡ್‌, ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಡೇವಿಡ್‌ ರಿಕ್ಲ್‌‌ | {{flagicon|CZE}} ಫ್ರಾಂಟಿಸೆಕ್‌ ಸೆರ್ಮಾಕ್‌ <br> {{flagicon|CZE}} ಲಿಯೋಸ್‌ ಫ್ರೀಡ್ಲ್‌ | 6–3, 6–3 |- | 28. | ಜೂನ್ 7, 2004 | ಹ್ಯಾಲೆ, ಜರ್ಮನಿ | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಡೇವಿಡ್‌ ರಿಕ್ಲ್‌‌ | {{flagicon|CZE}} ಟೊಮಾಸ್‌ ಸಿಬ್ಯುಲೆಕ್‌ <br> {{flagicon|CZE}} ಪೆಟ್ರ್‌‌ ಪಾಲಾ | 6–2, 7–5 |- | 29. | ಜುಲೈ 5, 2004. | ಜಿಸ್ಟಾಡ್‌, ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಡೇವಿಡ್‌ ರಿಕ್ಲ್‌‌ | {{flagicon|SUI}} ಮಾರ್ಕ್‌ ರೋಸೆಟ್‌ <br> {{flagicon|SUI}} ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾಸ್‌ ವಾವ್ರಿಂಕಾ | 6–4, 6–2 |- bgcolor="#dfe2e9" | 30. | ಜುಲೈ 26, 2004. | ಟೊರೊಂಟೊ, ಕೆನಡಾ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|SWE}} ಜೋನಾಸ್‌ ಜೋರ್ಕ್‌ಮನ್‌ <br> {{flagicon|BLR}} ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌ ಮಿರ್‌ನ್ಯಿ | 6–4, 6–2 |- | 31. | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2004 | ಡೆಲ್ರೆ ಬೀಚ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ರಾಡೆಕ್‌ ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್‌ | {{flagicon|ARG}} ಗ್ಯಾಸ್ಟನ್‌ ಎಟ್ಲಿಸ್‌ <br> {{flagicon|ARG}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ರೋಡ್ರಿಗ್ಜ್‌ | 6–0, 6–3 |- bgcolor="#dfe2e9" | 32. | ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2005. | ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೋ, [[ಮೊನಾಕೊ]] | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|SRB}} ನೆನಾಡ್‌ ಝಿಮೊನ್ಜಿಚ್‌‌ | {{flagicon|USA}} ಬಾಬ್‌ ಬ್ರಯಾನ್‌ <br> {{flagicon|USA}} ಮೈಕ್‌ ಬ್ರಯಾನ್‌ | W/O |- bgcolor="#d0f0c0" | 33. | ಏಪ್ರಿಲ್ 18, 2005. | ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|SRB}} ನೆನಾಡ್‌ ಝಿಮೊನ್ಜಿಚ್‌‌ | {{flagicon|ESP}} ಫೆಲಿಸಿಯಾನೊ ಲೋಪೆಜ್‌ <br> {{flagicon|ESP}} ರಾಫೆಲ್‌ ನಡಾಲ್‌ | 6–3, 6–3 |- | 34. | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 2005 | ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ (I) | {{flagicon|AUS}} ಪಾಲ್‌ ಹಾನ್ಲೆ | {{flagicon|ISR}} ಜೋನಾಥನ್‌ ಎರ್ಲಿಚ್‌ <br> {{flagicon|ISR}} ಆಂಡಿ ರಾಮ್‌ | 6–7, 6–1, 6–2 |- | 35. | ಜೂನ್ 19, 2006 | 'ಎಸ್‌-ಹೆರ್ಟೋಜೆನ್‌ಬೋಷ್‌, ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ | {{flagicon|FRA}} ಆರ್ನೌಡ್‌ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌ <br> {{flagicon|RSA}} ಕ್ರಿಸ್‌ ಹಗಾರ್ಡ್‌ | 6–1, 7–6 |- bgcolor="#e5d1cb" | 36. | ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 28, 2006 | '''US ಓಪನ್‌''', U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ | {{flagicon|SWE}} ಜೋನಾಸ್‌ ಜೋರ್ಕ್‌ಮನ್‌ <br> {{flagicon|BLR}} ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌ ಮಿರ್‌ನ್ಯಿ | 6–7, 6–4, 6–3 |- bgcolor="#d0f0c0" | 37. | ಫೆಬ್ರುವರಿ 19, 2007 | ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌, ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ (I) | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ | {{flagicon|ROU}} ಆಂಡ್ರೀ ಪಾವೆಲ್‌ <br> {{flagicon|GER}} ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ವಾಸ್ಕೆ | 6–3, 6–7, [10–7] |- bgcolor="#dfe2e9" | 38. | ಮಾರ್ಚ್‌ 5, 2007 | ಇಂಡಿಯನ್‌ ವೆಲ್ಸ್‌‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ | {{flagicon|ISR}} ಜೋನಾಥನ್‌ ಎರ್ಲಿಚ್‌ <br> {{flagicon|ISR}} ಆಂಡಿ ರಾಮ್‌ | 6–4, 6–4 |- | 39. | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2008 | ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಯ್ಲೆಂಡ್]] | ಗಡಸು ಅಂಕಣ (I) | {{flagicon|CZE}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|USA}} ಸ್ಕಾಟ್‌ ಲಿಪ್ಸ್ಕಿ<br>{{flagicon|USA}} ಡೇವಿಡ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ | 6–4, 7–6(4) |- bgcolor="#e5d1cb" | 40. | ಜೂನ್ 6, 2009 | '''ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌''', ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|Czech}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|RSA}} ವೆಸ್ಲೆ ಮೂಡೀ<br>{{flagicon|BEL}} ಡಿಕ್‌ ನೋರ್ಮನ್‌ | 3–6, 6–3, 6–2 |- bgcolor="#e5d1cb" | 41. | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2009 | '''US ಓಪನ್‌''', U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|Czech}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|IND}} [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]]<br>{{flagicon|BAH}} ಮಾರ್ಕ್‌ ನೋಲ್ಸ್‌ | 3–6, 6–3, 6–2 |- bgcolor="#dfe2e9" | 42. | 3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 | ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, U.S. | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|Czech}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|IND}} [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]]<br>{{flagicon|BLR}} ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌ ಮಿರ್‌ನ್ಯಿ | 6–2, 7–5 |- bgcolor="#dfe2e9" | 43. | 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 | ಷಾಂಘೈ, ಚೀನಾ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|AUT}} ಜರ್ಗನ್‌ ಮೆಲ್ಜರ್‌ | {{flagicon|POL}} ಮಾರಿಯುಸ್‌ಜ್‌ ಫ್ರಿಸ್ಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌<br>{{flagicon|POL}} ಮಾರ್ಸಿನ್‌ ಮ್ಯಾಟ್ಕೋವ್ಸ್‌‌ಕಿ | 7–5, 4–6, [10–5] |} ==ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳು== ===ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌: 12 ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳು (6 ಪಟ್ಟಗಳು, 6 ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿಗಳು)=== {| class="wikitable" | width="100"|'''ಫಲಿತಾಂಶ''' | width="50"|'''ವರ್ಷ''' | width="200"|'''ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಿರಿ''' | width="75"|'''ಮೇಲ್ಮೈ''' | width="200"|'''ಜೊತೆಯಾಟಗಾರ''' | width="200"|'''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಎದುರಾಳಿಗಳು''' | width="200"|'''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಂಕ''' |- bgcolor="#FFFFCC" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 1999 | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]] | {{flagicon|SWE}} ಜೋನಾಸ್‌ ಜೋರ್ಕ್‌ಮನ್‌ {{flagicon|AUS}} ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ರ್ಯಾಫ್ಟರ್‌‌ | 6–3, 4–6, 6–4, 6–7(10), 6–4 |- bgcolor="#EBC2AF" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 1999 | [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್]] | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CRO}} ಗೋರನ್‌ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್‌ {{flagicon|USA}} ಜೆಫ್‌ ಟರಾಂಗೊ | 6–2, 7–5 |- bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 1999 | [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|NED}} ಪಾಲ್‌ ಹಾರ್‌ಹ್ಯೂಯಿಸ್‌{{flagicon|USA}} ಜರೇಡ್‌ ಪಾಮರ್‌ | 6–7(10), 6–3, 6–4, 7–6(4) |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 1999 | US ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CAN}} ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲ್ಯಾರಿಯು {{flagicon|USA}} ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌ | 7–6, 6–4 |- bgcolor="#EBC2AF" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2001 | ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌ <small>(2)</small> | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ | {{flagicon|CZE}} ಪೆಟ್ರ್‌‌ ಪಾಲಾ {{flagicon|CZE}} ಪಾವೆಲ್‌ ವಿಜ್‌ನರ್‌ | 7–6, 6–3 |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2004 | US ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಡೇವಿಡ್‌ ರಿಕ್ಲ್‌‌ | {{flagicon|BAH}} ಮಾರ್ಕ್‌ ನೋಲ್ಸ್‌ {{flagicon|CAN}} ಡೇನಿಯೆಲ್‌ ನೆಸ್ಟರ್‌‌ | 6–3, 6–3 |- bgcolor="#FFFFCC" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2006 | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ | {{flagicon|USA}} ಬಾಬ್‌ ಬ್ರಿಯಾನ್‌ {{flagicon|USA}} ಮೈಕ್‌ ಬ್ರಿಯಾನ್‌ | 4–6, 6–3, 6–4 |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2006 | US ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌ | {{flagicon|SWE}} ಜೋನಾಸ್‌ ಜೋರ್ಕ್‌ಮನ್‌ {{flagicon|Belarus}} ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌ ಮಿರ್‌ನ್ಯಿ | 6–7(5), 6–4, 6–3 |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2008 | US ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|USA}} ಬಾಬ್‌ ಬ್ರಿಯಾನ್‌ {{flagicon|USA}} ಮೈಕ್‌ ಬ್ರಿಯಾನ್‌ | 7–6(5), 7–6(10) |- bgcolor="#EBC2AF" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2009 | ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌ <small>(3)</small> | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|RSA}} ವೆಸ್ಲೆ ಮೂಡೀ {{flagicon|BEL}} ಡಿಕ್‌ ನೋರ್ಮನ್‌ | 3–6, 6–3, 6–2 |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2009 | U.S. ಓಪನ್ <small>(2)</small> | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|IND}} ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ {{flagicon|BAH}} ಮಾರ್ಕ್‌ ನೋಲ್ಸ್‌ | 3–6, 6–3, 6–2 |- bgcolor="#EBC2AF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2010 | ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|CZE}} ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ಡ್ಲೌಹಿ | {{flagicon|SER}} ನೆನಾಡ್‌ ಝಿಮೋನ್‌ಜಿಕ್‌ {{flagicon|CAN}} ಡೇನಿಯೆಲ್‌ ನೆಸ್ಟರ್‌‌ | 7–5, 6–2 |} ===ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌‌: 11 ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳು (6 ಪಟ್ಟಗಳು, 5 ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿಗಳು)=== {| class="wikitable" | width="100"|'''ಫಲಿತಾಂಶ''' | width="50"|'''ವರ್ಷ''' | width="200"|'''ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಿರಿ''' | width="75"|'''ಮೇಲ್ಮೈ''' | width="200"|'''ಜೊತೆಯಾಟಗಾರ''' | width="200"|'''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಎದುರಾಳಿಗಳು''' | width="200"|'''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಂಕ''' |- bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 1999 | [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|USA}} ಲೀಸಾ ರೇಮಂಡ್‌ | {{flagicon|RUS}} [[ಅನ್ನಾ ಕುರ್ನಿಕೋವಾ|ಆನ್ನಾ ಕೌರ್ನಿಕೋವಾ]]<br>{{flagicon|SWE}} ಜೋನಾಸ್‌ ಜೋರ್ಕ್‌ಮನ್‌ | 6–4, 3–6, 6–3 |- bgcolor="#FFFFCC" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2003 | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|USA}} ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೊವಾ | {{flagicon|GRE}} ಎಲೆನಿ ಡ್ಯಾನೀಲಿಡೌ<br>{{flagicon|AUS}} ಟಾಡ್‌ ವುಡ್‌ಬ್ರಿಜ್‌ | 6–4, 7–5 |- bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2003 | ವಿಂಬಲ್ಡನ್ <small>(2)</small> | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|USA}} ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೊವಾ | {{flagicon|RUS}} ಅನಾಸ್ಟೇಸಿಯಾ ರೋಡಿಯೋನೋವಾ<br>{{flagicon|ISR}} ಆಂಡಿ ರಾಮ್‌ | 6–3, 6–3 |- bgcolor="#FFFFCC" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2004 | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|USA}} ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೊವಾ | {{flagicon|RUS}} ಎಲೆನಾ ಬೊವಿನಾ {{flagicon|SCG}} ನೆನಾಡ್‌ ಝಿಮೋನ್‌ಜಿಕ್‌ | 6–1, 7–6 |- bgcolor="#EBC2AF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2005 | [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್]] | ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|USA}} ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೊವಾ | {{flagicon|SVK}} ಡೇನಿಯೆಲಾ ಹಾಂಟುಚೋವಾ {{flagicon|FRA}} ಫ್ಯಾಬ್ರಿಸ್‌ ಸ್ಯಾನ್‌ಟೊರೊ | 3–6, 6–3, 6–2 |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2007 | [[ಅಮೇರಿಕದ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|US ಓಪನ್]] | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|USA}} ಮೆಘಾನ್‌ ಶೌಘ್ನೆಸ್ಸೆ | {{flagicon|BLR}} ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅಜರೆಂಕಾ<br>{{flagicon|BLR}} ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌ ಮಿರ್‌ನ್ಯಿ | 6–4, 7–6(6) |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2008 | US ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|ZIM}} ಕಾರಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ | {{flagicon|USA}} ಲೀಜಲ್‌ ಹೂಬರ್‌<br>{{flagicon|UK}} ಜಾಮೀ ಮರ್ರೆ | 7–6, 6–4 |- bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2009 | ವಿಂಬಲ್ಡನ್ | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|ZIM}} ಕಾರಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ | {{flagicon|GER}} ಆನ್ನಾ-ಲೆನಾ ಗ್ರೋನ್‌ಫೆಲ್ಡ್‌ {{flagicon|BAH}} ಮಾರ್ಕ್‌ ನೋಲ್ಸ್‌ | 7–5, 6–3 |- bgcolor="#CCCCFF" | bgcolor="FFA07A"|ಉಪಾಂತ-ವಿಜಯಿ | 2009 | US ಓಪನ್ | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|ZIM}} ಕಾರಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ | {{flagicon|USA}} ಕಾರ್ಲಿ ಗಲಿಕ್‌ಸನ್‌ {{flagicon|USA}} ಟ್ರಾವಿಸ್‌ ಪ್ಯಾರಟ್‌ | 6–2, 6–4 |- bgcolor="#FFFFCC" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2010 | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ <small>(2)</small> | ಗಡಸು ಅಂಕಣ | {{flagicon|ZIM}} ಕಾರಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ | {{flagicon|Russia}} ಎಕಟೆರಿನಾ ಮ್ಯಾಕರೋವಾ {{flagicon|Czech Republic}} ಜಾರೊಸ್ಲಾವ್‌ ಲೆವಿನ್ಸ್‌ಕಿ | 7–5, 6–3 |- bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor="98FB98"|ವಿಜೇತ | 2010 | ವಿಂಬಲ್ಡನ್ <small>(3)</small> | ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ | {{flagicon|ZIM}} ಕಾರಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ | {{flagicon|USA}} ಲೀಸಾ ರೇಮಂಡ್‌ {{flagicon|RSA}} ವೆಸ್ಲೆ ಮೂಡೀ | 6–4, 7–6 |- bgcolor="#CCFFCC" |} ==ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಾಲಯೋಜನೆ== {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ! 1991 ! 1992 ! 1993 ! 1994 ! 1995 ! 1996 ! 1997 ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! ವೃತ್ತಿಜೀವನದ SR ! ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಗೆಲುವು-ಸೋಲು |- | colspan="23"| '''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಂಗಳು''' |- | bgcolor="#efefef"|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 15 | align="center" style="background:#EFEFEF"|32–15 |- | bgcolor="#efefef"|[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್]] | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#EFEFEF"|3 / 14 | align="center" style="background:#EFEFEF"|43–11 |- | bgcolor="#efefef"|[[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 16 | align="center" style="background:#EFEFEF"|30–15 |- | bgcolor="#efefef"|[[ಅಮೇರಿಕದ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|US ಓಪನ್]] | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#EFEFEF"|2 / 16 | align="center" style="background:#EFEFEF"|41–14 |- bgcolor="#efefef" | ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಂ SR | align="center"|0 / 0 | align="center"|0 / 0 | align="center"|0 / 2 | align="center"|0 / 3 | align="center"|0 / 2 | align="center"|0 / 1 | align="center"|0 / 4 | align="center"|0 / 4 | align="center"|2 / 4 | align="center"|0 / 3 | align="center"|1 / 4 | align="center"|0 / 4 | align="center"|0 / 3 | align="center"|0 / 4 | align="center"|0 / 3 | align="center"|1 / 4 | align="center"|0 / 4 | align="center"|0 / 4 | align="center"|2 / 4 | align="center"|0 / 4 | align="center"|6 / 61 | align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A |- | style="background:#EFEFEF"|ವಾರ್ಷಿಕ ಗೆಲುವು-ಸೋಲು | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–0 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–0 | align="center" style="background:#EFEFEF"|4–2 | align="center" style="background:#EFEFEF"|4–3 | align="center" style="background:#EFEFEF"|3–2 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|5–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|13–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|22–2 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–3 | align="center" style="background:#EFEFEF"|6–3 | align="center" style="background:#EFEFEF"|6–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|11–3 | align="center" style="background:#EFEFEF"|7–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|6–3 | align="center" style="background:#EFEFEF"|15–3 | align="center" style="background:#EFEFEF"|6–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|16–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|16–2 | align="center" style="background:#EFEFEF"|9–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A | align="center" style="background:#EFEFEF"|146–55 |- | colspan="23"| '''ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಿರಿಗಳು''' |- | bgcolor="#efefef"|ಟೆನಿಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಕಪ್‌ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|RR | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|RR | align="center" colspan="1" style="color:#ccc"|NH | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|RR | align="center" style="background:#afeeee"|RR | align="center" style="background:#afeeee"|RR | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 11 | align="center" style="background:#EFEFEF"|17–25 |- | colspan="23"| '''ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌''' |- | bgcolor="#efefef"|ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ | align="center" colspan="1" style="color:#ccc"|NH | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" colspan="3" style="color:#ccc"|ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" colspan="3" style="color:#ccc"|ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" colspan="3" style="color:#ccc"|ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" colspan="3" style="color:#ccc"|ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" colspan="2" style="color:#ccc"|ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 5 | align="center" style="background:#EFEFEF"|9–6 |- | colspan="23"| '''ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಸರಣಿ''' |- | bgcolor="#efefef"|ಇಂಡಿಯನ್‌ ವೆಲ್ಸ್‌‌ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 14 | align="center" style="background:#EFEFEF"|16–13 |- | bgcolor="#efefef"|ಮಿಯಾಮಿ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 15 | align="center" style="background:#EFEFEF"|22–14 |- | bgcolor="#efefef"|ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೋ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 10 | align="center" style="background:#EFEFEF"|11–9 |- | bgcolor="#efefef"|ರೋಮ್‌ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 11 | align="center" style="background:#EFEFEF"|10–10 |- | bgcolor="#efefef"|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ (ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್‌) | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 10 | align="center" style="background:#EFEFEF"|10–10 |- | bgcolor="#efefef"|ಕೆನಡಾ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#EFEFEF"|2 / 12 | align="center" style="background:#EFEFEF"|19–10 |- | bgcolor="#efefef"|ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿ | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 13 | align="center" style="background:#EFEFEF"|14–12 |- | bgcolor="#efefef"|ಷಾಂಘೈ | align="center" colspan="18" style="color:#cccccc"|ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ | align="center"|A | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|4–0 |- | bgcolor="#efefef"|ಪ್ಯಾರಿಸ್ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 10 | align="center" style="background:#EFEFEF"|9–9 |- | bgcolor="#efefef"|ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" colspan="2" style="color:#ccc"|NM1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 7 | align="center" style="background:#EFEFEF"|11–6 |- bgcolor="#efefef" | ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಸರಣಿ SR | align="center"|0 / 0 | align="center"|0 / 0 | align="center"|0 / 1 | align="center"|0 / 1 | align="center"|0 / 1 | align="center"|0 / 2 | align="center"|1 / 6 | align="center"|2 / 6 | align="center"|0 / 6 | align="center"|0 / 2 | align="center"|1 / 8 | align="center"|0 / 9 | align="center"|0 / 8 | align="center"|1 / 8 | align="center"|1 / 8 | align="center"|0 / 7 | align="center"|1 / 7 | align="center"|0 / 8 | align="center"|0 / 6 | align="center"|2 / 8 | align="center"|9 / 103 | align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A |- bgcolor="#efefef" | style="background:#EFEFEF"|ವಾರ್ಷಿಕ ಗೆಲುವು-ಸೋಲು | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–0 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–0 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|1–1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0–1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|1–2 | align="center" style="background:#EFEFEF"|9–5 | align="center" style="background:#EFEFEF"|16–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|3–5 | align="center" style="background:#EFEFEF"|1–2 | align="center" style="background:#EFEFEF"|12–7 | align="center" style="background:#EFEFEF"|5–9 | align="center" style="background:#EFEFEF"|9–7 | align="center" style="background:#EFEFEF"|11–7 | align="center" style="background:#EFEFEF"|12–8 | align="center" style="background:#EFEFEF"|6–6 | align="center" style="background:#EFEFEF"|12–6 | align="center" style="background:#EFEFEF"|11–9 | align="center" style="background:#EFEFEF"|5–6 | align="center" style="background:#EFEFEF"|12–7 | align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A | align="center" style="background:#EFEFEF"|126–93 |- | colspan="23"| '''ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ಶ್ರೇಯಾಂಕ''' |- | style="background:#EFEFEF"| ಶ್ರೇಯಾಂಕ | align="center"|481 | align="center"|179 | align="center"|93 | align="center"|142 | align="center"|76 | align="center"|89 | align="center"|14 | align="center" style="background:#EEE8AA"|4 | align="center" style="background:#00ff00"|'''1''' | align="center"|84 | align="center" style="background:#EEE8AA"|9 | align="center"|33 | align="center"|13 | align="center"|13 | align="center"|12 | align="center"|12 | align="center"|12 | align="center" style="background:#EEE8AA"|10 | align="center" style="background:#EEE8AA"|8 | align="center" | colspan="2" align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A |} A = ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ ==[[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ|ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಯೊಂದಿಗಿನ]] ಸಂಬಂಧ== ಟೆನಿಸ್‌ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗೆ ತನ್ನ ಸಹವರ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರನಾದ [[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ|ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್ ಹೊಂದಿರುವ ಜೊತೆಗಾರಿಕೆಯು ಅವನ ತಾಯ್ನಾಡಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೆಳೆದಿದೆ. <ref>{{Cite web | url = http://www.tribuneindia.com/2000/20000520/spr-trib.htm#1 | title = Leander Paes, Mahesh Bhupathi finally part ways | author = M S Unnikrishnan | date = 2000-05-20 | accessdate = 2007-06-01 }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.tribuneindia.com/2002/20020323/spr-trib.htm#1 | title = Did ‘sibling’ rivalry lead to Paes-Bhupathi split? | author = M S Unnikrishnan | date = 2002-03-23 | accessdate = 2007-06-01 }}</ref><ref>{{Cite news | url = http://www.hindu.com/2006/10/04/stories/2006100407701800.htm | title = AITA wants Mahesh Bhupathi back in the team | author = The Hindu | date = 2002-10-04 | accessdate = 2007-06-01 | location = Chennai, India | archive-date = 2007-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070516093443/http://www.hindu.com/2006/10/04/stories/2006100407701800.htm | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೬ರ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ‌, ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ತೈಪೀಗೆ ಸೋಲಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಭಾರತ ತಂಡದೆಡೆಗೆ ಭೂಪತಿಯು ಹೊಂದಿರುವ ಬದ್ಧತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.timesnow.tv/Paes_questions_Maheshs_commitment/articleshow/712430.cms | title = Paes questions Mahesh's commitment | author = Times Now | date = 2006-12-05 | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2007-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070213210535/http://www.timesnow.tv/Paes_questions_Maheshs_commitment/articleshow/712430.cms | url-status = dead }}</ref> ಅವನು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ತಾನು ಮತ್ತು ಭೂಪತಿ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತನ್ನ ತಂಡದ ಹಿಂದಿನ-ಸಹವರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡುವುದನ್ನು ತಾನು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. <ref>{{Cite web | url = http://www.ibnlive.com/news/exclusive-interview-leander-paes/41438-5.html | title = Pairing Hesh not on my mind: Paes | author = IBNLIVE | date = 2006-05-27 | accessdate = 2007-06-01 | archive-date = 2023-12-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231214071400/https://www.news18.com/ | url-status = dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೦೮ರ ಬೀಜಿಂಗ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ದೇಶದ<ref>{{Cite news | url =http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2631943.cms | title = Lee-Hesh to play together in 2008 Olympics| author = The Times of India| date = 2007-12-18 | accessdate = 2007-12-31 | work=The Times Of India}}</ref> ಪರವಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಡಲು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರಾದ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಜರ್‌‌ ಫೆಡರರ್‌]] ಮತ್ತು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾಸ್‌ ವಾವ್ರಿಂಕಾ ಜೋಡಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೋತರು.<ref>{{cite web | url = http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/INF/TE/C73B/TEM002302.shtml#TEM002302 | title = Match Statistics:Men's Doubles Quarterfinal 2 | publisher = Official website of Beijing Olympics | date = 2008-08-15 | accessdate = 2009-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818095153/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/INF/TE/C73B/TEM002302.shtml#TEM002302|archivedate=2008-08-18}}</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಥೈಲೆಂಡ್‌ ಓಪನ್‌ (ಒಂದು ATP ೨೫೦ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ) ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್‌‌ ಜೊತೆಯಾಟಗಾರರಾಗಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಜೊತೆಯಾದರಾದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commonscat|Leander Paes}} * [http://www.its.uci.edu/~jaykay/leander.html ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814081818/http://www.its.uci.edu/~jaykay/leander.html |date=2014-08-14 }} * [http://tennis-prose.com/articles/biofile-with-leander-paes/ ಬಯೋ * ಫೈಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂ ವಿತ್‌‌ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌] * {{ATP|id=P269}} * {{DavisCupplayerlink|id=10001856|name=Leander Paes}} {{start box}} {{succession box | before=[[Karnam Malleswari]] | title=[[Rajiv Gandhi Khel Ratna]] | years=1996/1997 <br> ''Joint with [[Nameirakpam Kunjarani]]'' | after=[[Sachin Tendulkar]] | }} {{end box}} {{navboxes|title=Leander Paes in the [[grand slam (tennis)|Grand Slam Tournaments]] |list1= {{Wimbledon boys' singles champions}} {{US Open boys' singles champions}} {{French Open men's doubles champions}} {{Wimbledon men's doubles champions}} {{US Open men's doubles champions}} {{Australian Open mixed doubles champions}} {{Wimbledon mixed doubles champions}} {{US Open mixed doubles champions}} }} {{ATP Masters Series tournament doubles winners}} {{Top ten tennis players|atpdoubles=y}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Paes, Leander | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = June 17, 1973 | PLACE OF BIRTH = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Paes, Leander}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:1973ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು (ಟೆನಿಸ್)]] [[ವರ್ಗ:ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಓಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಟಿನಿಯನ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1992ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1996ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2004ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2008ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕಂಚಿನ ಪದಕದ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:2010ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌‌ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಲ್ಕತಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಗೋವಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಸೇಂಟ್‌ ಕ್ಸೇವಿಯರ್‌ ಕಾಲೇಜಿನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆನ್ನಿಸ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] 8f9cnllo1vhbkq37dsgb82slupedv4j 0 26653 1375625 1361443 2026-06-21T19:13:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375625 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name=Rajyavardhan Singh Rathore |image= Rajyavardhan Singh Rathore.jpg |imagesize = |birth_date={{birth date and age|1970|1|29}} |occupation=[[Sportsperson|Sportsman]] ([[shooting|Shooter]]) }} {{MedalTableTop}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|Men's [[shooting sports|shooting]]}} {{MedalCompetition|[[Shooting at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Shooting at the 2004 Summer Olympics|2004 Athens]] | [[Shooting at the 2004 Summer Olympics - Men's double trap|Double trap]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalGold|[[2006 Commonwealth Games|2006 Melbourne]] | [[Shooting at the 2006 Commonwealth Games|Double trap]]}} {{MedalSilver|[[2006 Commonwealth Games|2006 Melbourne]] | [[Shooting at the 2006 Commonwealth Games|Double trap pairs]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalBronze| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games|Double trap]]}} {{MedalSilver| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games|Double trap teams]]}} {{MedalBottom}} '''ಕರ್ನಲ್ ರಾಜ್ಯವರ್ಧನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ ''' (1970 ರ ಜನವರಿ 29 ರಂದು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]ದ ಜೈಸಲ್ಮಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.) ಅವರು [[ಅಥೆನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2004 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ಗೆದ್ದ [[ಭಾರತ]]ದ ಶೂಟರ್(ಗುರಿಕಾರ) ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.rediff.com/sports/2004/aug/17oly-shoot1.htm</ref> ಇವರು ವೈಯಕ್ತಿಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಪ್ರಿಚರ್ಡ್ರವರ ನಂತರ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲನೆಯ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾರ್ಮನ್ ರವರು 1900 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>http://www.abc.net.au/olympics/2008/results/historical/athletes/16384.htm</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == 2004 ರ ಅಥೆನ್ಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಥೋಡ್ ರವರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದ ಅಹ್ಮದ್ ಅಲ್ ಮಕ್ಟುಮ್ ರವರ 144 ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಳ ಎದುರು 135 ಪಾಯಿಂಟ್(ಅಂಕ) ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಐದನೇಯದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಹ್ಯಾಕನ್ ಡಾಲ್ಬಿ (138) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಗ್ ಜೆಂಗ್ (137) ರವರಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲ್ಡ್ಮರ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ಜ್ ರವರು ಗಳಿಸಿದ್ದ 135 ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಳು ರಾಥೋಡ್ ರವರ ಪಾಯಿಂಟ್, ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದವು. ರಾಥೋಡ್ ರವರು ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 46, 43 ಮತ್ತು 46 ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ ಮಾಕ್ಟುಮ್ ರವರ 45 ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ರಾಥೋಡ್ ರವರು 44 ನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಾದರು. ಅವರ ಡಬಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೈಫೋಟಿಯುತ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 25 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಥೋಡ್ ರವರು 2008 ರ ಬೀಜಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 15 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last =|first =|title = Results of Men's Double Trap Qualification-Shoot-Off|url=http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/INF/SH/C73I/SHM402950.shtml#SHM402950|accessdate = 2006-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080815042016/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/INF/SH/C73I/SHM402950.shtml#SHM402950|archivedate=2008-08-15}}</ref> ಈಗ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಪುಣೆ]]ಯ ಖಡಕ್ವಾಸ್ಲಾದಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಕಾಡಮಿ (N.D.A) ಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಗಳು == * 2003-2004 - ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * 2004-2005 - [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ]] (ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ). * ರಾಥೋಡ್ ರವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]]ಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ನೀಡುವ ಉನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. * ''ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಮೆಡಲ್'' (AVSM), ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. * ರಾಥೋಡ್,[[ಚೀನಾ]]ದ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2008 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಧ್ವಜ ಹೊತ್ತವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|date=2008-08-04|title=ŠRathore to be India's flag bearer in Beijing|publisher=www.ndtv.com|url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/showsports.aspx?id=SPOEN20080060015}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == *ರಜಪೂತರ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ದರ್ಜೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದು AVSM ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ರಾಥೋಡ್ ರವರು ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳಾಗಿದೆ. ಸುಬೇದಾರ್ ದರ್ಜೆಯ JCO ಪರ್ವತಾರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಗೈದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ AVSM ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಮಾಡಲಾದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} * [http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1819129_1819134_1825951,00.html "ರಾಜ್ಯವರ್ಧನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ "]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120720120928/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1819129_1819134_1825951,00.html |date=2012-07-20 }}, ನಂ 55 ಆನ್ ''ಟೈಮ್'' ’ಸ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ "100 ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಥ್ಲೇಟಿಕ್ ಟು ವಾಚ್" * [http://chillyrathore.blogspot.com/ ವೆಬ್ ಲಾಗ್ ಮ್ಯೇನ್ ಟೇನ್ಡ್ ಬೈ ರಾಜ್ಯವರ್ಧನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ ಫಾರ್ ದಿ 2008 ಬೀಜಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್] * [http://www.indiatwo.com/olympics/Rajyavardhan-Singh-Rathore ರಾಜ್ಯವರ್ಧನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ ಇಮೇಜಸ್ ಅಂಡ ವಿಡಿಯೋಸ್] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130103105714/http://www.indiatwo.com/olympics/Rajyavardhan-Singh-Rathore |date=2013-01-03 }} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Rathore, Rajyavardhan Singh | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = January 29, 1970 | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Rathore, Rajyavardhan Singh}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಶೂಟರ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಶೂಟರ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಟ್ಟವರು.]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು]] [[ವರ್ಗ:2006 ರ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಶೂಟರ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2004ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಶೂಟರ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2008 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಶೂಟರ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಸ್ವೀಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಥೋಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಡಬಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಶೂಟರ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜುನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೈಸಲ್ಮಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] akz08m8h4on9lpgr0qc2w2rijp2j7k1 0 27684 1375675 1366401 2026-06-22T11:23:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375675 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Nicolas Sarkozy |image = Nicolas Sarkozy in 2010.jpg |office = [[President of France]]<!-- Please do not add his order, it is against WP:MOS, unused and clutter --> |primeminister = [[François Fillon]] |term_start = 16 May 2007 |term_end = 15 May 2012 |predecessor = [[Jacques Chirac]] |successor = [[François Hollande]] |office2 = [[Co-Prince of Andorra]] |primeminister2 = [[Albert Pintat]]<br />[[Jaume Bartumeu]] |governor_general2 = [[Philippe Massoni]]<br />[[Emmanuelle Mignon]]<br />[[Christian Frémont]] |alongside2 = [[Joan Enric Vives Sicília]] |term_start2 = 16 May 2007 |term_end2 = 15 May 2012 |predecessor2 = [[Jacques Chirac]] |successor2 = [[François Hollande]] |office3 = [[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]] |primeminister3 = [[Dominique de Villepin]] |term_start3 = 2 June 2005 |term_end3 = 26 March 2007 |predecessor3 = [[Dominique de Villepin]] |successor3 = [[François Baroin]] |primeminister4 = [[Jean-Pierre Raffarin]] |term_start4 = 7 May 2002 |term_end4 = 30 March 2004 |predecessor4 = [[Daniel Vaillant]] |successor4 = [[Dominique de Villepin]] |office5 = [[Minister of the Economy, Industry and Employment (France)|Minister of Finance]] |primeminister5 = [[Jean-Pierre Raffarin]] |term_start5 = 31 March 2004 |term_end5 = 29 November 2004 |predecessor5 = [[Francis Mer]] |successor5 = [[Hervé Gaymard]] |office7 = [[List of Budget Ministers of France|Minister of the Budget]] |primeminister7 = [[Edouard Balladur]] |term_start7 = 30 March 1993 |term_end7 = 11 May 1995 |predecessor7 = [[Michel Charasse]] |successor7 = [[François d'Aubert]] |office8 = Mayor of [[Neuilly-sur-Seine]] |term_start8 = 14 April 1983 |term_end8 = 7 May 2002 |predecessor8 = [[Achille Peretti]] |successor8 = [[Louis-Charles Bary]] |birth_date = {{birth date and age|1955|1|28|df=y}} |birth_place = [[Paris]], [[French Fourth Republic|France]] |death_date = |death_place = |party = [[Union for a Popular Movement]] <small>(2002–present)</small> |otherparty = [[Rally for the Republic]] <small>(1976–2002)</small> |spouse = Marie-Dominique Culioli <small>(1982–1996)</small><br />[[Cécilia Attias|Cécilia Ciganer-Albéniz]] <small>(1996–2007)</small><br />[[Carla Bruni]] <small>(2008–present)</small> |children = Pierre <small>(by Culioli)</small><br />[[Jean Sarkozy|Jean]] <small>(by Culioli)</small><br />Louis <small>(by Ciganer-Albéniz)</small> |relations = [[Guillaume Sarkozy]] (brother)<br />[[Olivier Sarkozy]] (half-brother) |residence = [[Élysée Palace]] |alma_mater = [[Paris West University Nanterre La Défense]] |profession = [[Lawyer]] |religion = [[Catholic Church|Roman Catholicism]] |signature = Nicolas Sarkozy signature.svg |website = [http://www.sarkozy.fr/home/ sarkozy.fr] }} {{Infobox manner of address | name = Nicolas Sarkozy | image = [[ಚಿತ್ರ:Armoiries république française.svg|x50px]] | reference = ''Son Excellence (Monsieur)'' | spoken = ''Monsieur le Président'' | religious = | posthumous = | alternative = }} '''ನಿಕೋಲಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ''' ಯವರು {{IPA-fr|nikɔla saʁkɔzi||Sarkozy.ogg}} ('''ನಿಕೋಲಸ್ ಪೌಲ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ಡೆ ನಾಜಿ-ಬೊಕ್ಸಾ''' ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದು , ಜನವರಿ 28 1955ರಂದು ಜನನ) 23 ನೇ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಮತ್ತು ''ನಿವೃತ್ತ ರಾಜನೀತಿ ತಜ್ಞ'' ಹಾಗೂ ಆಂಡೋರ್ರಾದ ನಿಷ್ಠಾ ಬದ್ಧ ರಾಜಕುಮಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 10ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೆನಿಸಿದ್ದ ಸೆಗೊಲಿನ್ ರಾಯಲ್ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ 2007 ಮೇ 16 ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಅವರು ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ (ಯುಎಮ್‌ಪಿ) ನ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದರು. (ಮೇ 2002 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2004) ಅವರು ಜೀನ್‌ಪೀಯರ್ರೆ ರಾಫಾರಿನ್ರ (ಯುಎಮ್‌ಪಿ) ಮೊದಲ ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಚಿರಾಕ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಕೆಳಗೆ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಗೃಹ ಖಾತೆಯ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. (ಮಾರ್ಚ್ 2004 - ಮೇ 2005 ರವರೆಗೆ) ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ರಾಫಾರಿನ್‌ರ ಸರ್ಕಾರದಡಿಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಹಾಗೂ (2005–2007) ಡೋಮಿನಿಕ್ ಡೆ ವಿಲ್ಲೆಪಿನ್ ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗೃಹ ಖಾತೆಯ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. 2004 ರಿಂದ 2007 ರವರೆಗೆ ಸರ್ಕೋಜಿ ಹೌಟ್ಸ್-ಡೆ-ಸೈನ್ ವಿಭಾಗದ ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ 1983 ರಿಂದ 2002 ರವರೆಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಗದ, ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪದ್ಭರಿತ [[ನಿಯೈಲ್ಲಿ-ಸರ್-ಸೈನೆ]]ಯ ಮೇಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. (ಆರ್‍‌ಪಿಆರ್, ಯುಎಮ್‌ಪಿಯ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿ)ಯಾಗಿದ್ದ ಇಡೌರ್ಡ್ ಬಲ್ಲದುರ್ನ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಫ್ರಾನ್‌ಕೋಯಿಸ್ ಮಿಟ್ಟೆರ್ರಾನ್ಡ್ರ ಅಂತಿಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಆಯವ್ಯಯ ಮಂತ್ರಿಕೂಡ ಸರ್ಕೋಜಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು (ಪುನರ್ ಪ್ರಭಾವೀಕರಿಸಿದ) ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="bbc"/><ref>ಏಸ್ಟಿಯರ್, ಹೆನ್ರಿ; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6632711.stm ''ವ್ಹಾಟ್ ನೌ ಫಾರ್ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೊಜಿ?'' ], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, 16 ಮೇ 2007</ref><ref>ಬೆನ್ನ್‌ಹೊಲ್ಡ್, ಕ್ಯಾಟ್ರಿನ್; [https://web.archive.org/web/20070508193251/http://www.iht.com/articles/2007/05/07/news/france.php ''ಸರ್ಕೋಜಿ ಪ್ಲೆಡ್ಜಸ್ ಕ್ವಿಕ್ ಆಕ್ಷನ್ ಆನ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಎಕಾನಮಿ''], ''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಯೂನ್'' , 7 ಮೇ 2007</ref> ಅವರು ನೈತಿಕವಾಗಿ, ನೀತಿಸೂತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲೆಂದು, ನವೀನ ಶಾಸನ ರಚನಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="bbc">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3673102.stm ''ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ: ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ'' ] (ಬಿಬಿಸಿ)</ref> ವಿದೇಶಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬ ಮಿತ್ರರಾಜ್ಯ ಕೂಟಗಳ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ವಾಕ್ಯ ಪರಿಪಾಲಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ <ref>{{cite news | author =David Byers | title =Nicolas Sarkozy calls for 'Franco-British brotherhood' as state visit begins | url =http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article3624398.ece | work =[[The Times]] | publisher =Times Online | date =26 March 2008 | accessdate =26 March 2008 | location =London | archive-date =10 ಮೇ 2008 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080510160405/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article3624398.ece | url-status =dead }}</ref> ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್<ref>ಆಂಡರ್ಸನ್, ಜಾನ್ ವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮೊಲ್ಲಿ ಮೂರೆ; [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/06/AR2007050600216.html "ಸರ್ಕೋಜಿ ವಿನ್ಸ್, ವಾವ್ಸ್ ಟು ರೀಸ್ಟೋರ್ ಪ್ರೈಡ್ ಇನ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್"], ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' , 7 ಮೇ 2007</ref> ಗಳ ಜೊತೆ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಯಾರೀಸ್‌ನ ಇಲ್ಲಿಸೀ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ನಲ್ಲಿ 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2ರಂದು ಅವರು ಕಾರ್ಲಾ ಬ್ರೂನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == === ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ === ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗೀಯ ಪೂರ್ವಿಕರುಗಳ ಸಂಯೋಗದ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು '''ಪಾಲ್ ಇಸ್ಟಾವನ್ ಇರ್ನೊ ಸರ್ಕೋಜಿ ಡೆ ನಾಜಿ-ಬೋಕ್ಸಾ''' ರವರ ಮಗನಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ''ನಾಜಿ-ಬೋಕ್ಸೆ ಸರ್ಕೋಜಿ ಪಾಲ್ ಇಸ್ಟಾವನ್ ಇರ್ನೊ'' ಒಬ್ಬ ಹಂಗೇರಿಯವನಾಗಿದ್ದ ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟ್,<ref>ಇದು ಹಂಗೇರಿ ಹೆಸರಿನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದತ್ತ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ( ಆದರೆ ಹಂಗೇರಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ) ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಉನ್ನತ ಭಾಗವಾದ "de" ಯನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯ ಉನ್ನತ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವಾದ "-i" ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂಗೇರಿ ಹೆಸರುಗಳ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಿಮಂತವರ್ಗದವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1920 ರಿಂದ1944ವರೆಗೆ ಹಂಗೇರಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದವರ ಹೆಸರು ಹಂಗೇರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ nagybányai Horthy Miklós ಎಂದಿದೆ ,ಆದರೆ ಇದೇ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ Miklós Horthy de Nagybánya ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. 1948 ರ Pál Sárközy de Nagy-Bócsa ಎಂಬ ಪ್ರೆಂಚ್ ಹೆಸರನ್ನು Étienne Arnaud Sarközy de Nagy-Bocsa ಎಂದು ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ದತ್ತ ಹೆಸರಾದ Pál ನ್ನು ಪ್ರೆಂಚ್ ನಲ್ಲಿ Paul ಎಂದು ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಹಾಗೂ Sarközy ಯಲ್ಲಿನ "a" ನ ಉಚ್ಛಾರದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು Bocsa ದಲ್ಲಿನ "o" ನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು ,ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಯಾವುದೇ ಉಚ್ಛಾರದ ಮೊನಚನ್ನು(''accent aigu'' ) ಪ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. Sárközyಯಲ್ಲಿ "o" ನ ಉಚ್ಛಾರಣೆ ಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು, ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರೆಂಚ್ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಾರರು ಕ್ರಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದ್ದರು,ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷಾಂತರಕಾರನಿಗೆ "a" ಅಥವಾ "o" ಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. </ref> ಮತ್ತು '''ಆಂಡ್ರಿ ಜಿನ್ನೆ "ಡಾಡು" ಮಲ್ಲಹ''' ರ ಮಗನೆನಿಸಿರುವರು(b. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಎಂಬುದು 1925 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ರ ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಕ್]] ಯಹೂದಿಗಳ ಮೂಲವೆನಿಸಿತ್ತು.<ref name="BBCProf">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3673102.stm |title=Profile: Nicolas Sarkozy |publisher=BBC News |date=26 July 2009 |accessdate=9 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ejpress.org/article/22741|title=A Greek book on Nicolas Sarkozy|publisher=The European Jewish Press|date=|accessdate=2008-04-12|archiveurl=https://archive.today/20120729054708/http://www.ejpress.org/article/22741|archivedate=2012-07-29|url-status=live}}</ref> ಅವರು 1950 ಫೆಬ್ರವರಿ 8 ರಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್ XVIIನ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್-ಡೆ-ಸೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು 1959ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.wargs.com/noble/sarkozy.html |title=Ancestry of Nicolas Sarkozy |publisher=William Addams Reitwiesner |date= |accessdate=9 March 2010}}</ref> ಪಾಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯು 1928 ಮೇ 5 ರಂದು, ಅನಾಮಧೇಯ ಹಂಗೇರಿಯಾದ ಒಂದು ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿಯೆ [[ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/6752087/Nicolas-Sarkozy-has-the-last-laugh-on-aristocratic-rivals.html ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ಹ್ಯಾಸ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಲಾಫ್ ಆನ್ 'ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್' ರೈವಲ್ಸ್] ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್, ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್, 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009</ref> ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1628 ರಂದು ಹಂಗೇರಿಯದ ಅನಾಮಧೇಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಜನಾಂಗದಿಂದ, ಇವನ ತಂದೆ ಕಡೆಯ ಪೂರ್ವಿಕನು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಇವರ ಕುಟುಂಬವು (ಸುಮಾರು 705 ಎಕರೆಗಳು) 285 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌‌ಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. (18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, 400-800 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌‌‍ಗಳಿಂದ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್ (2000-3000 ಎಕರೆಗಳು ಇಳಿಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು) ಹಾಗೂ <ref>[http://www.lefigaro.fr/reportage/20070207.FIG000000032_la_saga_hongroise_de_la_famille_sarkozy.html La saga hongroise de la famille Sarkozy] "Paul Sarkozy, né en 1928 à Budapest, aurait raconté que ses parents possédaient un château près d'Alattyan. [La réalité était un peu moins flamboyante]" ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾಂತರ: ದಿ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಗಾ ಆಫ್ ದಿ ಸರ್ಕೋಜಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ: "ಪಾಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿ, ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 1928ರಲ್ಲಿ ಜನನ. [ದಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ವಾಸ್ ಎ ಲಿಟಲ್ ಲೆಸ್ ಫ್ಲೇಮ್‍ಬಾಯಂಟ್."] ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ ''ಲೆ ಫಿಗಾರೊ''</ref> ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 92ಕಿಮೀ (57 ಮೈಲಿಗಳು)ದೂರದ ಸ್ಜೋಲ್‌ನೊಕ್, ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಅಲಟ್ಯಾನ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಹಳ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಗೃಹವನ್ನು ಈ ಕುಟುಂಬವು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="nytimes.com"/> ಪಾಲ್‌ ಸರ್ಕೋಜಿಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾತ ಸ್ಜೋಲ್‌ನೊಕ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ಸರ್ಕೋಜಿ ಡೆ ನಾಜಿ-ಬೋಕ್ಸಾ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ವರ್ಗದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಪಾಲ್‌ಸರ್ಕೋಜಿಯ ತಾಯಿ, ಕಾಟಲಿನ್ ಟೋತ್ ಡೆ ಸಿಸಫೋರ್ಡ್({{lang-hu|<!--Leave the lower case c please, it's not an error-->csáfordi Tóth Katalin}}) ಅಂದರೆ, ನಿಕೋಲಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯ ಅಜ್ಜಿಯು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. 1944ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಸೇನೆಯಂತೆ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ, ಈ ಸರ್ಕೋಜಿ ಕುಟುಂಬವು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಲಾಯನಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.weeklystandard.com/Utilities/printer_preview.asp?idArticle=13301&R=11249229 |title=ವೀಕ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗರ್ಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸರ್ಕೋ-ಸೆಗೊ ಶೋಡೌನ್ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-08-13 |archive-url=https://archive.is/20070813053720/http://www.weeklystandard.com/Utilities/printer_preview.asp?idArticle=13301&R=11249229 |url-status=dead }}</ref> 1945ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿ ಕುಟುಂಬ ಹಿಂದಿರುಗಿದರೂ ಕೂಡ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳೂ ಮುಟ್ಟುಗೋಲಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಾಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯ, ತಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಕೊರಗಿ ದೈವಾಧೀನರಾದರು, ಆನಂತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕೋಜಿಯ್ ತಾಯಿಯು ಭಯಪಡುತ್ತಾ ಹಂಗೇರಿಯದ ಜನತಾ ಸೇನೆಗೆ ಬಲವಂತದಿಂದ ಸೇರಿಸಿದ್ದಳು ಅಥವಾ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ಗೆ ಕಳಿಸಿದಳು. ಹಾಗೇ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಮೇಲಿಂದ ವೇಲೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದಳು, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ತಾನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಳು. ಪಾಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾಗೆ ಓಡಿಹೋದರು ಮತ್ತೆ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗಿ ಇವರ ತಾಯಿಯು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಲಟನ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋದನೆಂದು ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದಳು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಸರ್ಕೋಜಿಯು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಡಿಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿನ ಬಡೆನ್ ಬಡೆನ್ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನೂತನ ಅನನುಭವಿ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದೇಶಿ ಲಿಜನ್ಗೆಂದು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದೇಶಿ ಲಿಜನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಿರುವ ಸಿಡಿ ಬೆಲ್ ಆ‍ಯ್ ಬ್ಬೆಸ್ಗೆ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆಂದು ಸಹಿಮಾಡಿದ್ದನು. ತರಬೇತಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಇಂಡೊಚೈನಾಗೆ ಕಳಿಸುವ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಿದ ವೈದ್ಯರು ಕೂಡ ಹಂಗೇರಿಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು, ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಮೋಚನೆನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಯೆಡ್ ಮಿನ್ಹ್ದ ಸಾವಿನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡಿದರು. 1948ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯು ನಾಗರೀಕ ಜೀವನಕ್ಕೆಂದು ಮರ್ಸಿಲ್ಲೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾಗರೀಕ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿದರು (ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜ್ಯರಹಿತ ವ್ಯಕ್ತೀಯೆನಿಸಿದ್ದರು ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ, ಅವರ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು "ಪೌಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ಡೆ ನಾಜಿ-ಬೊಕ್ಸಾ" ಎಂದು ಫ್ರೆಂಚೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1949ರಲ್ಲಿ (''ಡಾಡು '' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ) ಆಂಡ್ರಿ ಮಲ್ಲಹ್‌ಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು. ಆಂಡ್ರಿ ಮಲ್ಲಾಹ್‌ರವರು ಒಬ್ಬ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಮಲ್ಹರ್ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವರು ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ಯೂರೋಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ಜನ್ ರಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ 17ನೇ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಂಥ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಆಡಳಿತವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಘನತೆಯಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. (ಬೆನಿಕೋ ಎಂಡು ಕಿರುನಾಮಾಂಕಿತರಾಗಿದ್ದ) ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಮಲ್ಹಾರು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಆರೋನ್ ಮಲ್ಲಾ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಇವರು 1890ರಲ್ಲಿ ಥೆಸ್ಸಾಲೊನಿಕಿಯ ಸೆ‍ಫ್ಹಾರ್ಡಿಕ್ ಯಹೂದಿಗಳ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು. (ಆಮೇಲೆ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿ). ಮೂಲವಾಗಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನಿಂದ ಈ ಕುಟುಂಬವು ಬಂದಿದ್ದು, ಪ್ರೊವೆನ್ಸ್, ಪ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪುನ: ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಥೆಸ್ಸಾಲೊನಿಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಯಹೂದಿ ವರ್ಗದೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿನಿಂದಲೇ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಬೇರೆ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಬಹಿಷ್ಕೃತರ ಸಾಕ್ಷಿಕಳಾಗಿ ಯಹೂದಿ ವರ್ಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಭರಣಗಾರ ಮಾರ್ಡಿಚೈ ಮಲ್ಹಾ ಮತ್ತು ರೇಯನ್ ಮಾಗ್ರಿಸೊರವರ ಮಗನಾಗಿ ಬೆನಿಕೊ ಮಲ್ಹಾರವರು 1904 ರಲ್ಲಿ ಥೆಸ್ಸಾಲೊನಿಕಿ, ಅವನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಸಿಯಾಕ್ಸ್ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಲೈಸಿ ಲಕನಲ್ ಎಂಬ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಲೆಂದು ಅವರ ತಾಯಿ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಯ ನಂತರ ಔಷಧೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯಾಸಾಂಗ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಜೆಯಾದರು. ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೂಸೇನೆಯಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು (1891–1956), ಅವನು ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಗತಾನೆ ವಿಧವೆಯಾದ '''ಅಡೆಲೆ ಔವಿಯರ್''' ಳನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅಡೆಲೆ ಔವಿಯರ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯ ತಾಯಿಯಕಡೆಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿದ್ದು ಲಿಯಾಸ್ನಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.amarfamily.org/ |title=Genealogie des Amar de Salonique |publisher=Amar Family |date=14 October 2009 |accessdate=9 March 2010}}</ref> ಮಲ್ಲಾಹ್‌ರು, ಅಡೆಲೆ ಔವಿಯರ್‌ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಧರ್ಮದ ಯಾವುದೇ ಕೋಮುಗಲಭೆಯಂಥ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತ ವಿಚಾರಗಳು ವರದಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅಡೆಲೆಯ ತಂದೆ ತಾಯಿಯರಿಂದಲೇ ಮನವಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟರು. ಮತ್ತು ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಮಲ್ಹಾ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಯಾವತ್ತು ಕೂಡ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊರೀಜ್ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ತಡೆದರು ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಥೆಸಲೊನಿಕಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಹಲವಾರು ಮಲ್ಹಾಜನರು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದುಹಾಕಿದ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡುವ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಾಜಿಗಳಿಂದ, ಒಟ್ಟು 57 ಮಂದಿ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟು.<ref name="ajn">[http://www.ajn.com.au/news/news.asp?pgID=3162 ಸರ್ಕೋಜೀಸ್ ಜೆವಿಶ್ ರೂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701051854/http://www.ajn.com.au/news/news.asp?pgID=3162 |date=2008-07-01 }} ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಜೆವಿಶ್‌ನ್ಯೂಸ್'' 8 ಮೇ 2007</ref> 17ನೇ ಪ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಂಥ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೌಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಆ‍ಂಡ್ರಿಮಲ್ಹಾ ನೆಲೆಸಿದರು. ಹಾಗೇ ಮೂರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದರು: ಗೈಲ್ಲಯುಂ 1951ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಆತ [[ಬಟ್ಟೆ|ಟೈಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್]] ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉನ್ನತ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿರುವನು ಮತ್ತು ಈಗ MEDEFನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿಹನು, (ಫ್ರೆಂಚ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಎಪ್ಲಾಂಯ‌ರ್ಸ್). ನಿಕೋಲಸ್, 1955 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಕೊಯಿಸ್, 1957ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ (MBA ಪದವೀಧರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಾಲೋಚನ ಕಂಪೆನಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವನು.)<ref>{{cite web |url=http://www.bioalliancepharma.fr/news_press0106_eng.asp |title=Bioalliancepharma.fr |language={{Fr icon}} |publisher=Bio Alliance Pharma |date= |accessdate=9 March 2010 |archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://archive.is/20070930134622/http://www.bioalliancepharma.fr/news_press0106_eng.asp |url-status=dead }}</ref> 1959ರಲ್ಲಿ, ಪೌಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತೊರೆದನು. ಆನಂತರ, ಅವರು ಪುನಃ ಮೂರು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾದರು. ಅವರ ಮೂರನೇ ಪತ್ನಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್ ಡೆ ಗನಯ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಜಿ.ವೈಸರ್ ಎಂಬ U.S. ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು. ಸರ್ಕೋಜಿಯ ಮಲ-ಸಹೋದರನಾದ, ಆಲಿವಿಯರ್ ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಉಪಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಕಾರ್ಲೆ ಗ್ರೂಪ್ನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ವಿಭಾಗವು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಂತೆಯೇ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾದನು.<ref>ನಿಕ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, [http://www.independent.co.uk/news/business/news/carlyle-poaches-olivier-sarkozy-790939.html ಕಾರ್ಲಿಲ್ ಪೋಚಸ್ ಒಲಿವಿಯರ್ ಸರ್ಕೋಜಿ], ''ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'' , 4 ಮಾರ್ಚ್ 2008 {{En icon}}</ref> === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ === ಸರ್ಕೋಜಿಯ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆತನ ತಂದೆಯು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಕೂಡ, ಅವನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಜಾಹೀರಾತು ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಸಂಪದ್ಭರಿತನಾದನು. 17ನೇ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ನಗರ ದಲ್ಲಿ, ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಮಲ್ಹಾ, ಅಂದರೆ ಸರ್ಕೋಜಿಯ ತಾತನಿಂದಲೇ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ, ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುಟುಂಬವು ವಾಸಮಾಡಿತು. ಈ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಹೊರಭಾಗದ, 17ನೇ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಇಲೆ-ಡೆ-ಪ್ರಾನ್ಸ್''ಪ್ರದೇಶ'' ದ ಒಂದು ಅತೀ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯುಲೈ-ಸರ್-ಸೈನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತೀಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಕಂಡಂತಹ, ವಿಶ್ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನೆನಿಸಿದ್ದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡ ಗಾಲನ ತತ್ವಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗ (ಗೌಲಿಸ್ಟ್)ನೂ ಆಗಿದ್ದಂತ ತಾತನಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಚೋದಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕೋಜಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.<ref name="BBCProf"/> ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ಸರ್ಕೋಜಿಯನ್ನು ಈ ದಿನ ಈ ರೀತಿಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತಾವೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಹಪಾಠಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಎಂದೂ ಸಹಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="autogenerated1">''ನೋಡಿ ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ನಾಯ್ಸ್ ಸೆಮಿ-ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ''</ref> ಆನಂತರ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, "ಈ ದಿನ ತಾನು ಹೀಗೆ ಇರಲು, ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಂದುಕೊಂಡನೆಂದು ಎಲ್ಲಾ ತೇಜೋಭಂಗಗಳ ಮೊತ್ತವೇ ನನ್ನನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="autogenerated1"/> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ8ನೇ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯಾದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ''ಲೈಸೀ ಚಾಪ್ಟಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ''ಆರನೇ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ'' ಫೇಲಾದರು. 'ಕೌರ್ಸ್ ಸೇಂಟ್ - ಲೂಯಿಸ್ ಡಿ ಮೊನ್ಶಿಯು'' ಗೆ ಆತನನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಕಳಿಸಿತು. 17ನೇ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನ ಆಡಳಿತ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬ ಮಧ್ಯಮ ದರ್ಜೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,<ref>''Un pouvoir nommé désir'' , ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ನೇ, 2007</ref> ಆದರೆ ಅದೇನೆ ಇದ್ದರು ಅವರು ''ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ'' ಯನ್ನು 1973ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ''[[University of Paris X: Nanterre|ಯುನಿವರ‍್ಸಿಟಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ X ನ್ಯಾಂಟೆರ್ರೆ]]'' , ಮತ್ತು ಅದಾದನಂತರ DEA ಎಂಬ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾನೂನು ಪದವಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಿತರಾದರು. ಪ್ಯಾರಿಸ್ X ನ್ಯಾಂಟೆರ್ರೆ ಎಂಬುದು 68' ಮೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರು ಒಬ್ಬ ಎಡಪಕ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಭಲ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಶಾಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಂತೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಕೋಜಿಯು ಪ್ರಭಲ ಪಡೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಬಹು ಬೇಗ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಂಬಾ ಚುರುಕಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವಾಯ ಸೇನೆ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕ್ಲೀನರ್‍ನಂತೆ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕಲ ಹುದ್ದೆಗಾರನಂತೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.newsnours.com/2008/07/le-service-mili.html |title=Le service militaire de Sarkozy |publisher=Nousnours |date=22 February 1999 |accessdate=9 March 2010 |archive-date=14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100214025105/http://www.newsnours.com/2008/07/le-service-mili.html |url-status=dead }}</ref> ಪದವೀಧರನೆನಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವರು ''Institut d'Études Politiques de Paris'' ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಸೈನ್ಸಸ್ ಪೋ ಎಂದು ಚನ್ನಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು (1979–1981). ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ ಭಾಷೆಯ ಅತಿ ವಿರಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ<ref>ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಕಾಲ್ಬರ್ಟ್, [http://www.rue89.com/2007/09/18/un-soupcon-de-vantardise-sur-les-cv-ministeriels Un soupçon de vantardise sur les CV ministériels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011174511/http://rue89.com/2007/09/18/un-soupcon-de-vantardise-sur-les-cv-ministeriels |date=2007-10-11 }}, ''Rue 89'' , 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 {{Fr icon}}</ref> ಅನುತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.<ref name="cath_nay">ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ನೇಸ್ ಸೆಮಿ-ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ</ref> ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ,<ref name="cath_nay"/> ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಿತ ವಕೀಲನೆನಿಸಿ ಅದರ ಬಾರನಾಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನೆನಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಪ್ರವೀಣ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಕೀಲರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಬೆರ್ಲುಸ್ಕೋನಿ|ಸಿಲ್ವಿಯೋ ಬರ್ಲ್ಯ್‌ಸ್ಕೋನಿ]] ಎನಿಸಿದರು<ref>{{cite web|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/international/europe/20090629.OBS2316/berlusconi__le_bon_nicolas_sarkozy_a_ete_mon_avocat.html |title=Berlusconi : le "bon Nicolas Sarkozy" a été mon avocat |publisher=NouvelObs.com |date=29 June 2009|accessdate=9 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2009/06/sezioni/politica/berlusconi-varie-2/berlusconi-russia/berlusconi-russia.html |title=Corfù, il vertice del disgelo "Riparte collaborazione Nato-Russia" Il Cavaliere: "Mandai il mio avvocato Sarkozy da lui per la Georgia..." |publisher=Repubblica |date= |accessdate=9 March 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://unionesarda.ilsole24ore.com/Articoli/Articolo/131694 |title=Berlusconi al vertice Nato-Russia "Quando mandai l'avvocato Sarkozy" |publisher=L'UNIONE SARDA.it |date=20 November 1948 |accessdate=9 March 2010 |archive-date=30 ಜನವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130060410/http://unionesarda.ilsole24ore.com/Articoli/Articolo/131694 |url-status=dead }}</ref>. === ಸಂಬಂಧಗಳು === ==== ಮೇರೀ-ಡಾಮಿನಿಕ್ ಕುಲಿಯೊಲಿ ==== ಸರ್ಕೋಜಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪತ್ನಿ, ಮೇರಿ-ಡಾಮಿನಿಕ್ ಕ್ಯುಲಿಯೊಲಿಗಳನ್ನು 23, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1982 ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ವಿಕೊದ ಒಬ್ಬ ಔಷಧಿ ತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದರು. (ಕೊರ್ಸಿಕಾ, ಅಜಶಿಯೊದ ಒಂದು ಉತ್ತರ ಗ್ರಾಮ). ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಪಿರ್ರೆ (1985ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ), ಈಗ ಒಬ್ಬ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನಿರ್ಮಾಪಕನೂ,<ref>{{cite web|last=Indrisek|first=Scott|url=http://blog.rhapsody.com/2008/01/pierre-sarkozy-hip-hop-producer.html|title=Pierre Sarkozy: Hip-Hop Producer|publisher=Rhapsody Blog|date=7 January 2008|accessdate=9 March 2010|archive-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324154727/http://blog.rhapsody.com/2008/01/pierre-sarkozy-hip-hop-producer.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಜೀನ್ (1986)ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ) ಈಗ ಪ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನಿಯುಲ್ಲೇ-ಸರ್-ಸೀನ್ ಎಂಬ ಒಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ರಾಗಿರುವರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯ ಬಲಬಂಟನೆನಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ರಾಜಕಾರಣಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪಾಸ್ಕ್ವಾ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ, ಕೆಲಕಾಲನಂತರ ಅವರೇ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿ ಪಕ್ಷದವನೆನಿಸಿದ.<ref>[http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,476255-2,00.html ಸರ್ಕೋಜಿ ಕ್ಲೋಸಸ್ ಇನ್ ಆನ್ ಹಿಸ್ ಗೋಲ್: ಆಂಬಿಷನ್ ಅಂಡ್ ಹಾನೆಸ್ಟಿ ಆನ್ ದಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಟ್ರಯಲ್] ಸ್ಪಿಯೆಗೆಲ್.ಡಿ, 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯು 1996ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯುಲಿಯೋಲಿರಿಗೆ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡಿದರು, ಆದರೂ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಗಲಿದ್ದರು. ==== ಸೆಸಿಲಿಯಾ ಸಿಗನೆರ್-ಆಲ್ಬೆನಿಝ್ ==== ನಿಯುಲ್ಲೇ-ಸರ್-ಸೀನ್ ಯ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ, ಸರ್ಕೊಜಿಯು ಮಾಜಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ರೂಪದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೆನಿಸಿದ್ದ ಸಿಸಿಲಿಯ ಸಿಗನರ್-ಅಲ್ಬೆನೈಜ್ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.(ಐಸ್ಯಾಕ್ ಅಲ್ಬೆನೈಜ್ ಎಂಬ ಸಂಯೋಜಕನ ದೊಡ್ಡ-ಮೊಮ್ಮಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೋವ|ಮಾಲ್ಡೊವ]]ನ್ ತಂದೆಯ ಮಗಳು) ಅವನು ಆಕೆಯ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite news|title=Cécilia Sarkozy: The First Lady vanishes|date=24 June 2007|work=[[The Independent]] (United Kingdom)|url=http://www.independent.co.uk/news/europe/ccilia-sarkozy-the-first-lady-vanishes-454247.html|location=London|accessdate=31 March 2010|archive-date=17 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517134053/http://www.independent.co.uk/news/europe/ccilia-sarkozy-the-first-lady-vanishes-454247.html|url-status=dead}}</ref>, ಜಾಕ್ವಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಎಂಬ ಟಿ.ವಿ. ನಿರೂಪಕಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. 1988ರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯು ಸರ್ಕೊಜಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟಳು, ಹಾಗೂ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಅವನಿಗೆ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡಿದಳು. ಸರ್ಕೋಜಿ 1996 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬಾಯ್ಗೆಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ನರ್ಡ್ ಆರ್ನಾಲ್ಟ್ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು,<ref>{{cite web |url=http://www.netglimse.com/celebs/pages/cecilia_sarkozy/index.shtml |title=Cecilia Sarkozy Biography |publisher=NetGlimse.com |date= |accessdate=9 March 2010 |archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314171455/http://www.netglimse.com/celebs/pages/cecilia_sarkozy/index.shtml |url-status=dead }}</ref> ಅವರಿಗೆ 1997 ಏಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಲೂಯಿಸ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಜನಿಸಿದ. 2002 ಮತ್ತು 2005ರ ನಡುವೆ, ಈ ಜೋಡಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸಿಸಿಲಿಯ ಸರ್ಕೋಜಿಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.<ref>{{cite news|last=Wyatt |first=Caroline |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6656717.stm |title=World &#124; Europe &#124; Sarkozy soap opera grips Paris |publisher=BBC News |date=15 May 2007 |accessdate=9 March 2010}}</ref> 2005 ಮೇ 25ರಂದು, [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಸ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ''ಲೆ ಮಾಟಿನ್'' ಹೀಗೆ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು, ಸರ್ಕೋಜಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಫ್ರೆಂಚ್- [[ಮೊರಾಕೊ|ಮೊರೊಕ್ಕಾನ್]]ಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಿಚರ್ಡ್ ಆಟಿಯಸ್ರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದಳು, ಆತ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಸಿಸ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{cite web|url=http://www.huliq.com/38585/nicolas-sarkozy-divorce-official |title=Nicolas Sarkozy divorce official|publisher=HULIQ|date=18 October 2007 |accessdate=9 March 2010}}</ref> ಅಲ್ಲಿ ''ಲೆ ಮಾಟಿನ್'' ಳ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ನಡರೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೇರೆ ಅಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. <ref>{{cite web |url=http://www.globaljournalist.org/stories/2005/12/01/french-roast-served-up-american-style/ |title=Globaljournalist.org |publisher=Global Journalist |date= |accessdate=9 March 2010 |archive-date=31 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120731204224/http://www.globaljournalist.org/stories/2005/12/01/french-roast-served-up-american-style/ |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ''ಲೆ ಫಿಗರೊ'' , ಅನ್ನೆ ಪುಲ್ಡ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕಾವರದಿಗಾರಳ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನದೊಂದು ಪ್ರೀತಿ - ಪ್ರೇಮ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕೋಜಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="telegraph3">{{cite news | work=The Daily Telegraph | url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml;jsessionid=SNKICWL0BRPGRQFIQMGCFFWAVCBQUIV0?xml=/news/2006/02/19/wsark19.xml&page=2 | title=The Sarkozy saga | accessdate=12 August 2007 | location=London | first=Kim | last=Willsher | date=19 February 2006 | archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071226010043/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml;jsessionid=SNKICWL0BRPGRQFIQMGCFFWAVCBQUIV0?xml=%2Fnews%2F2006%2F02%2F19%2Fwsark19.xml&page=2 | url-status=dead }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007ರಂದು ಸಿಸಿಲಿಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕೋಜಿ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನಗೊಂಡರು. ಆದಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸರ್ಕೋಜಿ ತನ್ನ ಚುನಾವಣೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಆಕೆ ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿ.<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/afxnewslimited/feeds/afx/2007/10/18/afx4234519.html |title=French president Sarkozy separation is 'divorce' - official UPDATE|author=AFX News Limited|publisher=[[Forbes magazine]]|date=18 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805000643/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/10/18/afx4234519.html|archivedate=28 June 2011}}</ref> ==== ಕಾರ್ಲಾ ಬ್ರೂನಿ ==== ಸಿಸಿಲಿಯಾರವರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನೊಳಗಾಗಿ ಒಂದು ಭೋಜನ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರಿಗೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೂಲದ ಗಾಯಕಿಯಾದ ಕಾರ್ಲಾ ಬ್ರೂನಿ ಯವರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು.ಇದು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/jan/13/france.alexduvalsmith ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್ ಟು ಗ್ರೋ ವಿಯರಿ ವಿತ್ ದಿ ಸರ್ಕೋಜಿ ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾ]. ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, 13 ಜನವರಿ 2008</ref> ಅವರು 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 ರಂದು ಪ್ಯಾರೀಸ್ ನ ಎಲಿಸೀ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite|title=French President Marries Former Model|date=2 February 2008|publisher=ABC News|author=[[Associated Press]]}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗಳಿವೆ ಎಂಬ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಳು ಬಂದವು. ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ವಿವಾಹ ಹೊರತಾದ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವದಂತಿಯ ಅಪಾದನೆಗಳು ತಿಳಿಸಿದವು.<ref>[http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7069210.ece ಟ್ವಿಟರ್ ಇನ್ ಟ್ರಬಲ್ ಆಫ್ಟರ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ರೂಮರ್ ಮಿಲ್ ವ್ಹಿರ್ರಿಂಗ್]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ದಿ ಟೈಮ್ಸ್, 2008 ಮಾರ್ಚ್ 23.</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ === ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು €ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ನಿವ್ವಳ ಬೆಲೆ ಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿ ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲಿನ ಚರಾಸ್ತಿಗಳು ಜೀವವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite news |coauthor=AFP |title=L'homme qui valait 2 millions |trans_title=The man worth 2 million |publisher=[[Libération]] |language=French |date=11 May 2007 |url=http://www.liberation.fr/politiques/010119057-l-homme-qui-valait-2-millions |accessdate=18 March 2010}}</ref> ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಅವರು ಕೈಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕ್ರಮವೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಬಳವನ್ನು €101,000 ನಿಂದ €240,000 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು ( ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಸಮಾನರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು).<ref>{{cite news |author=Jon Boyle |title=Jokes and anger in France over Sarkozy pay rise |url=http://uk.reuters.com/article/idUKL3132522020071031 |publisher=Reuters UK |date=31 October 2007 |accessdate=12 March 2010 |archive-date=1 ಜನವರಿ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080101211909/http://uk.reuters.com/article/idUKL3132522020071031 |url-status=dead }}</ref> ನ್ಯೂಯಿಲ್ಲಿ-ಸರ್-ಸಿಯೆನ್ನ ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ ಆಗಿದ್ದು ಮೇಯರ್ ಪಿಂಚಣಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ಹೌಟ್ಸ್-ಡಿ-ಸೀನ್ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರಿಷತ್ ಪಿಂಚಣಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವ == ಸರ್ಕೋಜಿಯವರನ್ನು ಬಲ ಮತ್ತು ಎಡ ಪಂತಗಳೆರಡೂ ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದವು}.<ref>ಇಗ್ನಾಸಿಯೊ ರೊಮೊನೆಟ್ ಅವರ "ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾಪ್ಯುಲಿಸಂ", ಲಿ ಮೊಂಡ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್, ಜೂನ್ 2007 ಆವೃತ್ತಿ, [http://www.monde-diplomatique.fr/2007/06/RAMONET/14842 ಫ್ರೆಂಚ್ ಆವೃತ್ತಿ] {{Fr icon}}, [http://www.truthout.org/docs_2006/053107G.shtml ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾಂತರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612221707/http://www.truthout.org/docs_2006/053107G.shtml |date=2007-06-12 }} {{En icon}}</ref> ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಅವರ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ, ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಲವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ " ನಾಟಕೀಯ ತಿರುವುಗಳನ್ನು " ತರಲು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟರು. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಿಂತ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಇಸ್ರೇಲಿ ರಾಜಕೀಯದ ಪರವಾಗಿದ್ದರು. ನವಂಬರ್ 2004ರಿಂದ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಬಲ ಪಂತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾದ ಯೂನಿಯನ್ ಪೋರ್ ಅನ್ ಮೂವ್ ಮೆಂಟ್ ಪಾಪುಲೈರ್ (ಯುಎಮ್‌ಪಿ)ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಡೊಮಿನಿಕ್ ಡಿ ವಿಲ್ಲೆಪ್ಪಿನ್ನ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ, ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಬಿರುದನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಪ್ರೆಂಚ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಜಾಕೆಸ್ ಚೈರಾಕ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ನಂತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಅವರ ಸಚಿವ ಹುದ್ದೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸುಸಂಘಟಿತ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಚಿವರ ಆರಾಧನೆ (ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಂರ ಪ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಷತ್ತು CFCMನ್ನು ರಚಿಸಿದರು). ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಸಚಿನ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಅವರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಹುದ್ದೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಚಿವ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. === ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ === ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು 23 ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಿಲ್ಲಿ-ಸರ್-ಸೆಯಿನ್ ನ ನಗರ ಕೌನ್ಸೆಲರ್ ಆಗುವುದರ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ನಿಯೋ-ಗಾಉಲಿಸ್ಟ್ ಆರ್‍‌ಪಿಆರ್ ಪಕ್ಷದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ , ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಚಿಲ್ಲೆ ಪೆರಿಟ್ಟಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಆ ನಗರದಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರಿಗೆ ಪೆರಿಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ತಾಯಿಯವರೂ ಸಹ ಪೆರಿಟ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಆರ್‍‌ಪಿಆರ್ ನ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪಾಸ್ಕುವಾ, ತಾವು ಮೇಯರ್ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದು, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಾಸ್ಕುವಾ ರವರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಾವೇ ಮೇಯರ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಏರಿದರು.<ref>''ಲೆ ಪರಿಸಿಯೆನ್'' , 11 ಜನವರಿ 2007</ref> ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು 50,000ಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಯಾವುದೇ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮೇಯರ್ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಅವರು 1983ರಿಂದ 2002ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1988ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1993ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಿಲ್ಲಿಯ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ನ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ "ಮಾನವ ಬಾಂಬ್" ನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref name="NYTimesWin">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/05/07/world/europe/07winner.html |title=Sarkozy Wins the Chance to Prove His Critics Wrong |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |author=Craig S. Smith |date=7 May 2007 |accessdate=8 January 2008 |archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417033215/http://www.nytimes.com/2007/05/07/world/europe/07winner.html |url-status=dead }}</ref> ಈ "ಮಾನವ ಬಾಂಬ್" ಪೋಲಿಸರ ದಾಳಿಯ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ಪೋಲೀಸರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. 1993 ರಿಂದ1995ವರೆಗೆ, ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಯವರಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬಲ್ಲಾಡರ್ ರವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್‌ನ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ವಕ್ತಾರರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗ, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಜಾಕಸ್ ಚಿರಾಕ್ ರವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ , ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯವರನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಇನ್ನಾವುದೇ ಬಜೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು, ಇದು €200 ಬಿಲಿಯನ್ (USD260 ಬಿಲಿಯನ್) (FY 1994-1996)ಗೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸಂಸತ್ ನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಬಜೆಟ್ ಗಳು ( ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ1994 ಹಾಗೂ 1995 ಗಳ ಬಜೆಟ್) GDP ಶೇಕಡಾ ಆರರಷ್ಟು ಕೊರತೆಯೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷದ ಕೊರತೆಯ ಬಜೆಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[[:fr:Dette publique de la France|Dette publique de la France]] {{Fr icon}}</ref> [[ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ|ಮಾಸ್ಟ್ರಿಚ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್‌ನ ಕೊರತೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ GDPಯ ಶೇಕಡಾ ಮೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೊರತೆ ಮೀರುವಂತಿಲ್ಲ. 1995,ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚೈರಾಕ್ ರವರನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ, ಪುನಃ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬಲ್ಲಾರ್ಡ್ ರವರನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು ಚೈರಾಕ್ ರವರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ನಂತರ , ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಬಜೆಟ್ ನ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ, ಅಧಿಕಾರದ ಹೊರಗುಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ, 1997 ರ ಸಂಸತ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್‍‌ಪಿಆರ್ ನ ಎರಡನೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬಲ ಪಂಕ್ತವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. 1999ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರಾದ ಪಿಲಿಪ್ಪಿ ಸೆಗ್ವಿನ್ ರವರು ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ , ಸರ್ಕೋಜಿಯವರೇ ನಿಯೋ-ಗಾಉಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ 1999 ರ ಯೂರೋಪಿನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಯಾದ ರಾಲಿ ಫಾರ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪಾಸ್ಕ್ ವಾರವರಿಗಿಂತ 12.7% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಳಪೆ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಆರ್‍‌ಪಿಆರ್ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. [[ಚಿತ್ರ:Sarkozy-congres-ump.jpg|thumb|ನಿಕೊಲಾಸ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಅವರ ಪಕ್ಷದ ಕಾಂಗೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು, 28 ನವೆಂಬರ್ 2004]] ಆದರೆ 2002ರಲ್ಲಿ , ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಮರುಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ( ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆ2002ನೋಡಿರಿ), ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು 1995ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬಲ್ಲಾರ್ಡ್ ರವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೂ ಸಹ , ಚೈರಾಕ್‌ರವರು ಜೀನ್ ಪ್ರಿಯರ್ ರಫರಿನ್ ರವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>[http://www.dartmouthindependent.com/archives/2007/10/french-presiden.html ಸಾಸ್ಡ್ ಸರ್ಕೋಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902135114/http://www.dartmouthindependent.com/archives/2007/10/french-presiden.html |date=2013-09-02 }} ಫೆಲಿಸ್ ಇ ಬೇಕರ್, ದಿ ಡರ್ಟ್ಮೌತ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್, 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007</ref> ಜುಲೈ 14 ರಂದು ಚೈರಾಕ್ ರವರ ರಸ್ತೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಣದ ನಂತರ, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಒಬ್ಬ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ಹೊಸ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ವೇಗದ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಮೂಹ ಖರೀದಿಗೆ ಕಾರ‍ಣರಾದರು ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಘಾತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2004ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಪುನರ್ರಚನೆಯಲ್ಲಿ , ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಹಣಖಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಚೈರಾಕ್ ರವರ ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು ಮುಂದುವರೆಯಿತು ,ಏಕೆಂದರೆ ಅಲೈನ್ ಜುಪ್ಪೆ ಯವರ ರಾಜಿನಾಮೆಯ ನಂತರ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಬೇಕೆಂಬ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಉದ್ದೇಶ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ನವಂಬರ್ 2004ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು 85% ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಯ ನಾಯಕರಾದರು. ಚೈರಾಕ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ , ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ತೀವ್ರಯು ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಯು ''ಸಾರ್ಕೋಜೈಟ್'' ಗಳ ನಡುವೆ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯ ಮೊದಲ ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್, ಬ್ರೈಸ್ ಹೊರ್ಟ್ ಫೆಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಚೈರಾಕ್ ಲಾಯಲಿಸ್ಟ್ ಜೀನ್- ಲೂಯಿಸ್ ಡೆಬಿರ್ ಎಂದು ವಿಭಜನೆಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2005ರಂದು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಚೈರಾಕ್ ರವರು ಚೆವೇಲಿಯರ್ ಡಿ ಲಾ ಲೆಜಿಯನ್ ಹಾನರ್ ( ಲೆಜಿಯನ್ ಆಫ್ ಹಾನರ್ ಎಂಬ ಬಿರುದು) ಕೊಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಿದರು. 13 ಮಾರ್ಚ್ 2005 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಸಭೆ ಗೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು( ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite web |url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/8ab.asp#TITLE%20III |title=French Constitution, article 23 |publisher=Assemblee Nationale |date= |accessdate=9 March 2010 |archive-date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301072754/http://www.assemblee-nationale.fr/english/8ab.asp#TITLE%20III |url-status=dead }}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು). 31 ಮೇ 2005 ರಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ತಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ '' ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇನ್ಫೋ'' ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಡೊಮಿನಿಕ್ ಡೆ ವಿಲ್ಲೆಪಿನ್ನ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಯುಎಮ್‌ಪಿನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡದೆ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ಮರುನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಇದು 2 ಜೂನ್ 2005ರಂದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. === ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ಮೊದಲ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ === ಒಬ್ಬ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ,2004ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ,2004ರ ಮತ ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಧಾರಣಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರು ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಾಂಗದ ನಡುವಣ ಬಿಗಿಯಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಥೋಲಿಕ್ ಅಥವಾ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಚರ್ಚುಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖಂಡರ ನೇತೃತ್ವದದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂಘನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ,ಪ್ರೆಂಚ್ ನ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಉತ್ತಮ ಸಂಘಟನೆಯ ಕೊರತೆ ಇದೆ. ಮೇ 2003ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಕೌನ್ಸೆಲ್ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್ ಡು ಕಲ್ಟ್ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ [[( ಮುಸ್ಲಿಂ ರ ಭಾವನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಷತ್) ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಸ್ಲಿಂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು.<ref>''[[ಜೆಒ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ಸ್]]'' , 28 ಮೇ 2003</ref>]] ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು, 1905ರ ಚರ್ಚ್ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಕಾನೂನ ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ತರುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಮಸೀದಿ]]ಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಇತರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.wwrn.org/article.php?idd=19272&sec=59&con=2 |title=ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್ ರಿಲೀಜಿಯಸ್ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224071400/http://www.wwrn.org/article.php?idd=19272&sec=59&con=2 |url-status=dead }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹಣಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಡಿಮ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.[[ಮಸೀದಿ]] === ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ === ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಅಲ್ಪ ಅಧಿಕಾರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಇದು ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಯಿತೆಂದರೆ ಉದಾರತೆ (ಪ್ರಸಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ತಲುಪುವುದು) ಅಥವಾ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ''ಡಿರಿಜಿಸ್ಮ್'' ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ಯುಎಮ್‌ಪಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣೆಯ ಮರುದಿನವೇ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. * ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2004ರಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಟೆಲಿಕಾಂ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನವು ಶೇ 50.4ರಿಂದ 41ಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಕಡಿಮೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news |last=Thorel |first=Jerome |title=Le gouvernement finalise la privatisation de France Télécom |language=French |publisher=ZDNet France |date=1 September 2004 |url=http://www.zdnet.fr/actualites/business/0,39020715,39169571,00.htm |accessdate=18 March 2010 |archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130173905/https://www.zdnet.fr/actualites/le-gouvernement-finalise-la-privatisation-de-france-telecom-39169571.htm |url-status=dead }}</ref> * 2003ರಲ್ಲಿ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಲ್ ಸ್ಟೋಮ್ ಎಂಬ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯವರ ನಿರ್ಧಾರದಂತೆ ಅದನ್ನು ಅರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಗೊಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news |title=Bruxelles valide le sauvetage d'Alstom |work=[[L'Expansion]] |publisher=[[L'Express (France)|L'Express]] |location=France |language=French |date=22 September 2003 |url=http://www.lexpansion.com/art/17.363.70036.0.html |accessdate=18 March 2010 |archive-date=3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050903202733/http://www.lexpansion.com/art/17.363.70036.0.html |url-status=dead }}</ref> * ಜೂನ್ 2004ರಂದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಗೃಹ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಶೇಕಡಾ ಎರಡರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪದವೊಂದನ್ನು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪರ ಸರಪಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಇಳಿಕೆಯು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಒಂದರಷ್ಟು ಇದ್ದಿದರಿಂದ ಈ ಕ್ರಮವು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Grande distribution&nbsp;: l'accord Sarkozy à moitié appliqué |work=L'Expansion |publisher=L'Express |location=France |language=French |date=30 September 2004 |url=http://www.lexpansion.com/art/2576.78716.0.html |accessdate=18 March 2010 |archive-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202200442/http://www.lexpansion.com/art/2576.78716.0.html |url-status=dead }}</ref> * ತೆರಿಗೆಗಳು: ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ISF (ಆಸ್ತಿಯ ಮೆಲಿನ ಏಕ ತರಿಗೆ).ಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆದರು. ಇದನ್ನು ಎಡ ಹಾಗೂ ಬಲ ಪಂಥದ ಬಹುಜನರು ಒಂದು ಆದರ್ಶಮಯ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ಅಲೆನ್ ಮಡೆಲಿನ್ ನಂತಹ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಪಾರ ವರ್ಗದವರು ಹಾಗೂ ಉದಾರ ನೀತಿಯವರು ಇದನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು ಎಂದು ಎಡ ಪಂಥದವರು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರಿಗೆ ಇದು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |last=Martine |first=Gilson |title=ISF, la tentation des députés |trans_title=press review |publisher=[[Le Nouvel Observateur]] |language=French |date=20 May 2004 |url=http://www.nouvelobs.com/articles/p2063/a241461.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20050208204557/http://www.nouvelobs.com/articles/p2063/a241461.html |archivedate=8 February 2005}}</ref> === ವಿಲ್ಲೆಪಿನ್ ಸರ್ಕಾರ್ === ===ಆಂತರಿಕ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿ=== [[ಚಿತ್ರ:2006 09 12 sarkozy 600.jpg|thumb|ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟೀರಿಯರ್ ಆಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿ ಅವರು ಆಗಿನ ಯು.ಎಸ್. ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಂಡೋಲಿಸಾ ರೈಸ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೈಲ್ಯಾಟೆರಲ್ ಸಭೆಯ ನಂತರ, 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006]] ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು,ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಸಚಿವ ಕಾರ್ಯ ಕಲಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರಶೀಲವುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು: ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ,ಅವರ ಹಲವಾರು ಘೋಷಣೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಯುಎಮ್‌ಪಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. {{Main|Response to the 2005 civil unrest in France}} ಇಬ್ಬರು ಯುವಕರ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಮರಣದ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ಗಲಬೆಗೆ ಕಾರಣ ಮೊದಲು "ಪುಂಡರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಗುಂಪು ಎಂದು ಸಾರ್ಕೊಜಿಯವರು ದೂಷಿಸಿದರು. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಎಡ ಪಂಥದ ಹಲವಾರು ಜನರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಸದಸ್ಯರೇ ಆದ ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಚಿವರಾದ ಅಜೌಜ್ ಬೆಗಾಗ್ ರವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>[http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&amp;type_item=ART_ARCH_30J&amp;objet_id=921072 Azouz Begag, principal opposant à Nicolas Sarkozy], ''Le Monde'' , 2 ನವೆಂಬರ್ 2005 {{Fr icon}}</ref> ಈ ಗೊಂದಲಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಮುಂದಿನ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು: ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಆಯ್ಕೆ, ವಲಸೆಗಾರರ ಜಾಡನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಯುವ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 1945ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಳೆಯ ಸುಧಾರಣೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. === ಯುಎಮ್‌ಪಿ ನಾಯಕ === ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು 85 ಮತಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಸುಧಾರಣಾ ಪಕ್ಷವಾದ ಯುಎಮ್‌ಪಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ , ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ,ಅವರು ಯೋರೋಪ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಜಾಭಿಪ್ರಾಯದ "yes" ಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು, ಅದರೆ "No" ಮತ ಜಯಗಳಿಸಿತು. 2005ರ ಉದ್ದಕೂ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಕರೆಗಳು 8 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2005ರಂದು ನಡೆದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೆ ಏರಿದವು. ಈ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೇಶವು 30ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸುಳ್ಳು ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತಿದೆ " ಎಂದರು.<ref>{{cite web|url=http://sarkozyblog.free.fr/index.php?2005/09/07/170-le-meilleur-pour-la-france |title=Interview with '&#39;Le Monde'&#39;, 8 September 2005 |publisher=Sarkozy Blog|date=19 September 2004 |accessdate=9 March 2010}}</ref> ಇತರ ವಿವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ: * ಶೇ 50 ಷ್ಟು ತೆರಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ತೆರಿಗೆ ದರ(ಎಲ್ಲಾ ''ನೇರ'' ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ಹಾಗೂ ಕೆಲವೇ ತೊಡಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಳವಾದ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಕರೆಕೊಟ್ಟರು; * ತಮಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. * ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಾಲ ಮುಕ್ತ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಕೊರತೆ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅಂಥಹ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಉದಾರತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ( ಲೈಸ್ -ಫೈರ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಇರುವ) ಅಥವಾ ಹದಗೆಟ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂದಿದ ''ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರತೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಉದಾರತೆಯ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಒಬ್ಬ ವಾಸ್ತವ ವಾದಿ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನುರಿತ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಲಸೆ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ಹೊರದೇಶದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮುಕ್ತ ಪಠ್ಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಠ್ಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. 2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಸಂಸತ್ತು ಗ್ರಂಥ ಕರ್ತನ ಹಕ್ಕಿನ ಕಾನೂನು ನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪಡಿಸುವ DADVSIಎಂಬ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು. ಅವರ ಪಕ್ಷವು ವಿವಾದದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಮುಂದೆ ಬಂದು ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ನಂತರ , ಒಡಿಬಿ ಲೀಗ್ ಹಾಗೂ EUCD ಇನ್ಫೋ ನಂತಹ ಗುಂಪುಗಳು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿಯೂ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಿದ್ದು ಪಡಿಗಳನ್ನು ತರಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಇದು ಸಮಾನ ಹಂತ ದ ವ್ಯವಸ್ಥಗಳ ವಿಯ್ನಾಸಕರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಲವಾದ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಅವರು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. == ಆಧ್ಯಕ್ಷರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪೈಪೋಟಿ == {{Main|French presidential election, 2007}} [[ಚಿತ್ರ:Nicolas Sarkozy Bastille Day 2008 n2-Sarko.jpg|thumb|right|ನಿಕೋಲಸ್‌ ಸರ್ಕೋಜಿ]] 2007ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂಭವನೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಫ್ರಾನ್ಸ್ 2 ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಸಂಭಾಷಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ , ಪತ್ರ ಕರ್ತನೊಬ್ಬನು ಅವರನ್ನು ಮುಂಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇವ್ ಮಾಡುವಾಗ ತಾವು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುತ್ತೀರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಿರಾ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು, ನಾನು ಶೇವ್ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.rtl.fr/rtlinfo/article.asp?dicid=159060 Broadcast of "France 2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050427000943/http://www.rtl.fr/rtlinfo/article.asp?dicid=159060 |date=2005-04-27 }}, 19 ನವೆಂಬರ್ 2003</ref> 14 ಜನವರಿ 2007ರಂದು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರನ್ನು ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಯು 2007 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಗೆ ತನ್ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಶೇ 98 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದರು. ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ 327,000 ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ , ಶೇ 69 ಸದಸ್ಯರು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಮತಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6260275.stm Sarkozy nod for presidential run]", ''ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್'' , 14 ಜನವರಿ 2007. 2007ರ ಜನವರಿ 27ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಂದು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು TF1 ನ ದೂರದರ್ಶನದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ದೃಡವಾದ ಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ಕೆಲಸದ ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿರೋಧವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರು ನಾಗರಿಕ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಸಲಿಂಗಿಗಳು ವಿವಾಹಿತ ಜೋಡಿಗಳಂತೆ ಒಂದೇ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಈ ಕಾನೂನು ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>''paquet fiscal'' ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಕಾನೂನು ಆಗಿತ್ತು</ref> [[ಚಿತ್ರ:Segolene Royal Arcueil 18 septembre 2010 6.jpg|thumb|upright|right|ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸೆಗೊಲಿನ್ ರಾಯಲ್.]] ಫೆಬ್ರವರಿ 7 ರಂದು ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿಟೌಲೊನ್ ನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾದ ಮೈಕೆಲ್ ಆಲಿಯಟ್ -ಮ್ಯಾರಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೌಕಾ ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ('' ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೌಲಿ'' ಯವರ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ) [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ|ಪರಮಾಣು]] -ರಹಿತ ,ವಾಯು ನೌಕೆ ಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. "ಇದು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಒಂದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾದ ನೌಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>[http://www.marianne2007.info/index.php?id_plugin=266&amp;path=newsAFP/page2News.php&amp;ftpUrl=070207164849.bmmbl7vt.txt&amp;pos=1&amp;action=plugin Sarkozy pour un deuxième porte-avions français] (ಎ‌ಎಫ್‌ಪಿ)</ref> ಮಾರ್ಚ್ 21 ರಂದು ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಜಾಕಸ್ ಚಿರಾಕ್ ರವರು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಚೈರಾಕ್ ರವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾದ ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ಕೀಜಿಯವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೆಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು:" ಒಟ್ಟಾರೆ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಮತ ನೀಡುವುದು ಸಹಜವಾದದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಅಭಿಯಾನದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರುಮಾರ್ಚ್ 26 ರಂದು ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದರು.<ref>[http://newsmax.com/archives/articles/2007/3/21/92845.shtml?s=os France's Jacques Chirac Backs Nicolas Sarkozy]. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2006</ref> ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎದುರಾಳಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ,"ಒಬ್ಬ ಕ್ರೂರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ" ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಠೋರ ನಿಲುವನ್ನು ತಾಳಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6566649.stm ಫ್ರೆಂಚ್ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ಓವರ್ ದಿ ರಿಯಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿ]. 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಲ ಪಂಥದ ಭಾವನೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎದುರಾಳಿಗಳು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಭಿಯಾನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಎದುರಾಳಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ ಸೆಗೊಲಿನ್ ರಾಯಲ್ ರವರಿಗಿಂತ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರಿಗಿರುವ ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೊರತೆ ಎನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೊದಲ ಸುತ್ತು 22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಶೇ 31.18ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಸೆಗೋಲಿನ್ ರಾಯಲ್ ರವರ ಶೇ 25.87ಮತಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಶೇ53.06 ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೆಗೋಲಿನ್ ರಾಯಲ್ ರವರ ಶೇ 46.94ಮತಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ಚುನಾವಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.<ref>Élection présidentielle de 2007—[http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/resultats-elections/PR2007/FE.html résultats définitifs] ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಟೀರಿಯರ್</ref> ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಘೋಷಣವಾದ ನಂತರ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಆಧುನೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು,ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಉನ್ನತವಾದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಏಕತೆಗೆ ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಅವರ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ , "ಫ್ರೆಂಚ್ ತನ್ನ ಗತ ಯೋಜನೆಗಳು ,ಹವ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೆಲಸದ ಮೌಲ್ಯ ,ಅಧಿಕಾರ ಘನತೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗೌರವವನ್ನು ನಾನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. == ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ == ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು : 2007ರಿಂದ. '''ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳು''' ಬಡ್ಜೆಟ್ ಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕ್ತಾರ : 1993–1995. ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕ್ತಾರ : 1994–1995. ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿ, ಇಂಟರ್ನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕಲ್ ಫ್ರೀಡಂಗಳ ಆಂತರಿಕ ಮಂತ್ರಿ : 2002–2004. ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿ, ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ, ಫೈನಾನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ : ಮಾರ್ಚ್–ನವೆಂಬರ್ 2004 (ರಾಜೀನಾಮೆ). ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿ, ಆಂತರಿಕ ಹಾಗೂ ಯೋಜನಾ ಮಂತ್ರಿ : 2005–2007 (ರಾಜೀನಾಮೆ). '''ಚುನಾವಣಾ ಆದೇಶಗಳು''' '''''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಆಫ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್'' ''' Hauts-de-Seineಯ (6ನೆಯ ಸಂವಿಧಾನ) ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಆಫ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ : 1988–1993 (1993ರಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು) / 1995–2002 (2002ರಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು) / ಮಾರ್ಚ್-ಜೂನ್ 2005 (ಜೂನ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು). 1988ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು, 1993, 1995, 1997, 2002, 2005ರಲ್ಲಿ ಮರು ಚುನಾಯಿತರಾದರು. '''''ರೀಜನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್'' ''' Île-de-Franceನ ರೀಜನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ : 1983–1988 (ರಾಜೀನಾಮೆ). Elected in 1986. '''''ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್'' ''' Hauts-de-Seine ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು : 2004–2007 (ರಾಜೀನಾಮೆ, 2007ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು). Hauts-de-Seine ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು : 1986–1988 (ರಾಜೀನಾಮೆ). Hauts-de-Seine ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ : 1985–1988 / 2004–2007 (ರಾಜೀನಾಮೆ, 2007ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು). '''''ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್'' ''' Neuilly-sur-Seineನ ಮೇಯರ್ : 1983–2002 (ರಾಜೀನಾಮೆ). 1989, 1995, ಹಾಗೂ 2001ರಲ್ಲಿ ಮರು ಚುನಾಯಿತರಾದರು. Neuilly-sur-Seineನ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ : 1977–2004 (ರಾಜೀನಾಮೆ). 1983, 1989, 1995, ಹಾಗೂ 2001ರಲ್ಲಿ ಪುನರಾಯ್ಕೆಯಾದರು. '''ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳು''' ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಎ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು : 2004–2007 (ರಾಜೀನಾಮೆ, 2007ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು). 2004ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ರ್ಯಾಲಿ ಫಾರ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು : ಏಪ್ರಿಲ್–ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1999. ರ್ಯಾಲಿ ಫಾರ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ನ ಜನರಲ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ: 1998-1999. ರ್ಯಾಲಿ ಫಾರ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಜನರಲ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ: 1992-1993. == ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ == {{Main|Presidency of Nicolas Sarkozy}} 6 ಮೇ2007ರಂದು ,ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಐದನೆಯ ಗಣರಾಜ್ಯದ ( 1958ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು) ಆರನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ 23ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು. ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜನಿಸಿದ ಮೊದಲ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. 16 ಮೇ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:00 ಗಂಟೆಗೆ(9:00 UTC) ಎಲಿಸಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಕಸ್ ಚೈರಾಕ್ ರವರಿಂದ ಅಧಿಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರಿಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅರ್ಸೇನಲ್‌ನ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=Samuel |first=Henry |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/05/17/wfra17.xml |title=Radiant Cécilia puts Sarkozy in the shade |publisher=Daily Telegraph |date=17 May 2007 |accessdate=9 March 2010 |location=London |archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424160605/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F05%2F17%2Fwfra17.xml |url-status=dead }}</ref> ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಂದು , ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಜರ್ಮನಿಯ ಕುಲಪತಿ ಯವರಾದ ಏಂಜೆಲಾ ಮೇರ್ಕೆಲ್ ರವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಟರು. [[ಚಿತ್ರ:L. Bush-Sarkozy 20070608-5 d-0047-515h.jpg|thumb|right|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್.ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಲಾರಾ ಬುಶ್ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಜೂನ್ 2007]] ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ , ಡೊಮಿನಿಕ್ ಡಿ ವಿಲ್ಲೆಪಿನ್ ರವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ರವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು.<ref>[http://elysee.fr/elysee/elysee.fr/francais_attente/salle_de_presse/communique_concernant_la_nommination_du_premier_ministre.76689.html Communiqué de la Présidence de la République concernant la nomination du Premier ministre.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519071357/http://www.elysee.fr/elysee/elysee.fr/francais_attente/salle_de_presse/communique_concernant_la_nommination_du_premier_ministre.76689.html |date=2007-05-19 }} ''Élysée Palace'' , 17 ಮೇ 2007</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು, ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಸಾನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್ ನ ಎಡ ಪಂಕ್ತದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಕೌಚ್ನರ್ ರವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು.ಇದು ಕೌಚ್ನರವರನ್ನು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರ‍ಣವಾಯಿತು. ಕೌಚ್ನರ್‌ರವರ ಜೊತೆ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸೆಗೋಲಿನ್ ರಾಯಲ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಎರಿಕ್ ಬೆಸನ್‌ರವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ಎಡಪಕ್ಷದವರಿದ್ದರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಒಟ್ಟು 15 ಜನರಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಪ್ರೆಂಚ್ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಂದ ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರಾದ ರಚೀದಾ ದತಿ. ಈ ಹದಿನೈದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಎಕೋಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ದಿ ಅಡ್ಮಿನಿ ಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ಗೆ ಹಾಜರಾದರು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಪುನರ್ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನವಾದ, ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನದ ವಲಸೆ, ಭಾವೈಕ್ಯತೆ,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಹ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅವರ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾದ ಬ್ರೈಸ್ ಹಾರ್ಟಿಫಿಯುಕ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಬಜೆಟ್ ನ ಶಾಖೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳು ಹಾಗು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ-ವನ್ನು ಎರಿಕ್ ವರ್ತ್ ರವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿ, ನಿವೃತ್ತರಾಗಲಿರುವ ಕೇವಲ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ನೌಕರರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ,17 ಜೂನ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ , ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು 15ಸಚಿವರು ಹಾಗೂ 16ಉಪ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಇರುವ ಒಟ್ಟು 31 ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುವಂತೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರವೇ , [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಆಲ್ವಾರೋ ಯುರೈಬ್ ಹಾಗೂ ಎಡ ಪಂಥದ ಗೆರಿಲ್ಲಾ FARCರವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ದಂಗೆಕೋರರ ಗುಂಪೊಂದು ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಜನರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕೋ-[[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ ಇನ್ ಗ್ರಿಡ್ ಬೆಟಾನ್ ಕೋರ್ಟ್ ರವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು FARC ನ ಕುಲಪತಿಗಳಾದ ರೊಡ್ರಿಗೋ ಗ್ರಾಂಡಾ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯುರೈಬ್ ನ್ನು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.lacronica.com/EdicionEnLinea/Notas/Internacional/08062007/244942.aspx Llama G8 a FARC contribuir a liberación de rehenes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225022851/http://www.lacronica.com/EdicionEnLinea/Notas/Internacional/08062007/244942.aspx |date=2008-12-25 }}, ''ಲಾ ಕ್ರೊನಿಕಾ'' , 8 ಜೂನ್ 2007 {{Es icon}}</ref> ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ , ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು 24 ಜುಲೈ 2007ರಂದು , ಲಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ನರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ವಾಪಸ್ಸು ಕಳುಹಿಸಲು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ,ಗಡ್ಡಾಫಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ವಲಸೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು-ಮತ್ತು $230 ಮಿಲಿಯನ್(168 ಮಿಲಿಯನ್ ಯೂರೊಗಳು) ಗಳ ಆಂಟಿ ಟಾಂಕ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಾದMILANನ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref name="WP Moore">ಮೊಲ್ಲಿ ಮೂರ್, [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/03/AR2007080301950.html ಫ್ರಾನ್ಸಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ಆಫ್ ಟು ಎ ರನ್ನಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್], ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' , 4 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{En icon}}</ref> 2004ರಿಂದ ಲಿಬಿಯಾ ಮೊದಲ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ EADSನ ಒಂದು ಸಹಾಯಕದ ಮೂಲಕ MBDAನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಟ್ರೈಪೋಲಿಯ ಪ್ರಕಾರ TETRA ರೇಡಿಯೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ 128 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ EADS ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (PS) ಹಾಗೂ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (PCF) ಗಳು " ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು "ವಿನಿಮಯ" ವನ್ನು "ಮೈಗಳ್ಳ ರಾಷ್ಟ್ರ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದವು".<ref>[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3210,36-941475,0.html Tripoli annonce un contrat d'armement avec la France, l'Elysée dans l'embarras]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ಲಿ ಮೊಂಡ್'' , 2 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{Fr icon}}</ref> ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರಾದ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಹೊಲಾಂಡ್ ರವರು ಒಂದು ಸಂಸತ್ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="WP_Moore"/> 8 ಜೂನ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಜೆಂಡಂ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 33ನೇ G8 ಶೃಂಗ ಸಭೆ ಯಲ್ಲಿ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು [[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ|ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ]]ವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ 2050ರೊಳಗೆ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|CO₂]] ನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಶೇ 50 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವರು ಸಮಾಜವಾದಿಯಾದ ಡೊಮಿನಿಕ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ -ಕಾಹನ್ ರವರನ್ನು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ]] ಯ (ಐಎಮ್‍ಎಫ್‌)ಯೂರೋಪ್ ನ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.lefigaro.fr/economie/20070710.WWW000000271_fmi_strauss_kahn_candidat_officiel_de_lunion_europeenne.html FMI: Strauss-Kahn candidat officiel de l'Union européenne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813023639/http://www.lefigaro.fr/economie/20070710.WWW000000271_fmi_strauss_kahn_candidat_officiel_de_lunion_europeenne.html |date=2007-08-13 }}, ''ಲಿ ಫಿಗರೊ'' , 10 ಜುಲೈ 2007 {{Fr icon}}</ref> ವಿಮರ್ಶಕಾರರು ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಸ್ಟ್ರಾಸ್-ಕಾಹ್ನ್ ರವರನ್ನು ಐಎಮ್‍ಎಫ್‌ ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜವಾದಿಯ ಒಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕರಲೊಬ್ಬರನ್ನು ವಂಚಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅರೋಪಿಸಿದರು.<ref>[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSPAB00331220070707 ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ವಾಂಟ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್-ಕಾಹ್ನ್ ಅಸ್ ಐಎಮ್‍ಎಫ್‌ ಹೆಡ್] ರೂಟರ್ಸ್, 7 ಜುಲೈ 2007 {{En icon}}</ref> 2010ರ ಯೇಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ್ನು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ g20 ಯ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿವೆ.<ref>{{fr}} ''La France au 7e rang mondial pour l'environnement'' - ಲಿ ಮೊಂಡ್</ref> ಜೂನ್ 2007 ರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಪಕ್ಷವು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು. ಜುಲೈ ನಲ್ಲಿ ನೌವಿಯು ಸೆಂಟರ್ ನಂತರದ - ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಬಹುಮತವು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಚುನಾವಣೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ತೆರಿಗೆಯ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ರದ್ದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>[http://www.lefigaro.fr/pratique-patrimoine/20070713.FIG000000211_les_deputes_votent_la_quasi_suppression_des_droits_de_succession.html Les députés votent la quasi-suppression des droits de succession], ''ಲಿ ಫಿಗರೊ'' , 13 ಜುಲೈ 2007 {{Fr icon}}</ref><ref>[http://www.liberation.fr/actualite/politiques/266891.FR.php Les droits de succession (presque) supprimés], ''ಲಿಬರೇಶನ್'' , 13 ಜುಲೈ 2007 {{Fr icon}}</ref> ಈ ಮೊದಲು ತೆರಿಗೆಯ ಅರ್ಜನೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಬೊಕ್ಕಸಗಳಿಗೆ ಎಂಟು ಬಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.humanite.fr/2007-06-07_Politique_Droits-de-succession-pour-une-minorite-de-menages-aises Droits de succession: pour une minorité de ménages aisés] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929133003/http://www.humanite.fr/2007-06-07_Politique_Droits-de-succession-pour-une-minorite-de-menages-aises |date=2007-09-29 }}, ''ಎಲ್'ಹ್ಯುಮನೈಟ್'' , 7 ಜೂನ್ 2007 {{Fr icon}}</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಬಹುಮತವು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಬಜೆಟ್ ನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೇಲಿನ -ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, GDP ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯ ಕೃತ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಯೂರೋಪ್ ಆಯೋಗದಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಬಾಸ್ಟಿಲ್ ದಿನದಂದು ಸಾವಿರಾರು ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಬಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಾಜದ್ರೋಹಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಕ್ಷಮಾದಾನದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿದರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ ನ ಬಿರುಗಾಳಿ ಯನ್ನು ಜ್ಞಾಪಕ ಮಾದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ 1802 ರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದನು.<ref name="WP Moore"/> 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 ರಂದು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಐಚಿಕ ಬಯೊಮೆಟ್ರಿಕ್ ಚಿತ್ರಣದ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಕಟ್ಟಳೆ ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ಪರಫೆಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನೂತನ ಡೇಟಾ ಬೇಸ್ ಸೆಂಜಿನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (SIS) ಹಾಗೂ ಅವಶ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (FPR) ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಡೇಟಾ ಬೇಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತು. Commission nationale de l'informatique et des libertés (CNIL) ಈ ನೂತನ ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು, ಎಸ್‌ಐಎಸ್ ಹಾಗೂ ಎಫ್‌ಪಿಆರ್ ನಡುವಣ ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆರಳಚ್ಚು ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.<ref name="Parafes">[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3224,36-942808@51-931629,0.html Généralisation du fichage biométrique volontaire des voyageurs dans les aéroports français] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070909160705/http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3224,36-942808@51-931629,0.html |date=2007-09-09 }}, ''ಲಿ ಮೊಂಡ್'' , 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{Fr icon}}</ref> 21 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ಕೊಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಭಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಮತಗಳು 539ರಿಂದ 357ರಷ್ಟು ಇದ್ದು, ಮೂರನೇ-ಒಂದು ಬಹುಮತಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮತವು ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು,ಆದರೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ ಎರಡು-ಅವಧಿ ಮಿತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಿದ್ದು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕ್ಷಮಾದಾನದ ಹಕ್ಕಿನೊಂದೊಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅದಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ,ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾರ್ಯ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದರು,ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಇರುವಂತೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ಈ ನೀತಿಗಳು ಸಂಸತ್ ನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು,ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿರೋಧಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾನೂನು ರಚನಾಕಾರರು ಇದನ್ನು ಒಂದು " ಏಕ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಕ್ರೋಡೀಕರಣ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪುನಃರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್; [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7517505.stm ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಾನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ರಿಫಾರ್ಮ್] ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, 21 ಜುಲೈ 2008</ref> 23 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಸಂಸತ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರದ ರಚನೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ "loi de modernisation de l'économie" ( ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಆಧುನೀಕರಣ) ದ ಮಸೂದೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರೆಂಚ್ ನ ಕೆಲಸದ-ಅವಧಿಯ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ನೌಕರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಂತಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೆಂಚ್ 35-ಅವಧಿಯ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ತೆರಿಗೆ-ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/europe/displayStory.cfm?source=hptextfeature&story_id=11792306|title=France—The reformist president|date=24 July 2008|accessdate=27 July 2008|publisher=The Economist}}</ref> ಆದರೆ , ಸೆಫ್ಟಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ನೀತಿ ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಯಿತು. ಲೈಸ್ಸೆಜಿ-ಫೈರ್ [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ|ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ತ್ವ]] ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ "ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ತಾವು ಒಬ್ಬ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗ ಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾ , " ಪ್ರಾಯಶಃ ನಾನು ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ?" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 100,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ -ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ವಚನ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=12607041|title=Is Sarkozy a closet socialist?|date=13 November 2008|accessdate=14 November 2008|publisher=The Economist}}</ref> ಈ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ''ಪರಿಚಾಲನಾ ಶೀಲತೆಯು '' ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಾಯಕರಾದ ಓಲಿವಿಯರ್ ಬೆಸಾಂಸೆಂಟ್ ರವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article5162679.ece|title=Carla Bruni ‘stirs the Che Guevara’ inside Nicolas Sarkozy|date=16 November 2008|accessdate=25 November 2008|publisher=The Times|location=London|first=Matthew|last=Campbell|archive-date=29 ಜೂನ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629112557/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article5162679.ece|url-status=dead}}</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಜುಲೈ2008ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರವರೆಗೆ EU ನ ಪರ್ಯಾಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವೀಶೇಷವಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ EU ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದರೊಳಗಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಶಕ್ತಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಗಾಗಿ EU ನ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ದ್ಯೇಯ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಎನರ್ಜ್ಜಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ EU ಗೆ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಘೂ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಲುವಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುವಂತೆ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು EU ನ್ನು ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.eubusiness.com/China/climate-change.23 ನ್ಯೂ ಚಾಪ್ಟರ್ ಓಪನ್ಸ್ ಇನ್ ಇಯು-ಚೈನಾ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಟ್ ಚೇಂಜ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಷಿಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224002231/http://www.eubusiness.com/China/climate-change.23/ |date=2008-12-24 }} EUbusiness.com, 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008</ref> 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರಂದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ದಲೈ ಲಾಮ ರವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಚೀನಾವನ್ನು ಅವಮಾನ ಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಚೀನಾ-EUಶೃಂಗ ಸಭೆಯು ಅನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕಾಲ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hm4uz6lCdhPdwJhNTl63SxPrkKhA |title=France's Sarkozy meets Dalai Lama as China fumes |publisher=Google |date=6 December 2008 |accessdate=9 March 2010|agency=AFP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205094159/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hm4uz6lCdhPdwJhNTl63SxPrkKhA|archivedate=5 February 2009}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 3 2009ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನ್ಯಾಟೋ|NATO]] ಶೃಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಗೌಟಾನಮೊ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶವು ಒಂದು ಅನಾಥಾಶ್ರಮ ವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="HoustonChronicle2009-04-02">ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಮಾರ್ಚ್ 2009 ರಂದು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ವಸಹಾತು ಸೈನಿಕರ ನಡುವಣ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು Rd ಕಾಂಗೋ ,ಕಾಂಗೋ ಹಾಗೂ ಗಬೂನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಗಬೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗೋದಲ್ಲಿ ವಸಹಾತುಶಾಯಿಯಾದ ಸಾವೊರ್ಗ್ನಾನ್ ಡಿ ಬ್ರಾಜಾ ರವರ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. {{cite news | url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/ap/world/6357069.html | title=Sarkozy says France to accept Guantanamo prisoner | publisher=[[Houston Chronicle]] | archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.chron.com%2Fdisp%2Fstory.mpl%2Fap%2Fworld%2F6357069.html&date=2009-04-03 | archivedate=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 | accessdate=3 April 2009 | date=3 April 2009 | url-status=live }}</ref><ref name="AssociatedPress2009-04-03">{{cite news | url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iOmBrSJce9WwmkDD2o9EU8KT0RxAD97AV7OO0 | author=Tom Raum | title=Obama, Sarkozy find common ground on Guantanamo | archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.google.com%2Fhostednews%2Fap%2Farticle%2FALeqM5iOmBrSJce9WwmkDD2o9EU8KT0RxAD97AV7OO0&date=2009-04-03 | agency=Associated Press | date=3 April 2009 | accessdate=3 April 2009 | archivedate=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 | url-status=live }}</ref> 22 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2009ರ ಯು.ಎನ್ .ಶೃಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು," ನಾವು ಈಗಿರುವಂತೆಯೇ ಮುನ್ನಡೆದರೆ ನಾವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ " ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113015959 NPR.org]{{Dead link|date=March 2010}}</ref> === ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ === ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಿಯಾದ ಕೆಲವು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. 5 ಜನವರಿ 2006ರಂದು ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಗಾಜಾ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ನಿ ನಿರೋಧ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಕರೆಕೊಟ್ಟರು.<ref>{{Cite news |title=France's Sarkozy calls for Gaza ceasefire |url=http://www.reuters.com/article/featuredCrisis/idUSL012123322 |publisher=Reuters |date=7 January 2009|accessdate=7 January 2009 | first=Alastair | last=MacDonald}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು , ಸರ್ಕೋಜಿ ಹಾಗೂ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಹೊಸ್ನಿ ಮುಬಾರಕ್ ರವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದು, ಗಾಜಾ ಗೆ ನಿರಂತರವಾದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ ಗಡಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರಾಯೇಲ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು,ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ರ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಹಾಮಾಗಳು ರಾಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಗಡಿಯ ಮೂಲಕ ಗಾಜಾಗೆ ಕಳ್ಳ ಸಾಗಣಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಯು.ಎನ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರಾದ ಕಾಂಡೊಲೀಸಾ ರೈಸ್ ರವರು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾ ಅಗ್ನಿ ನಿರೋಧಕವು ಸಹನೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news |title=UN chief demands Gaza ceasefire |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7814772.stm |publisher=BBC News|date=7 January 2009 |accessdate=7 January 2009}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತೀಕ == ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್'' ರವರ ಪ್ರಕಾರ ,[[ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್|ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕ್ ಹ್ಯಾಮ್]] ಹಾಗೂ [[ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್|ಬ್ರಾಡ್ ಪಿಟ್]] ರವರೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಪ್ರಂಪಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ 68ನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2007/08/08/style_fashion/main3149183.shtml ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಈಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಡ್ರೆಸ್ಡ್ ಪೊಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013144214/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2007/08/08/style_fashion/main3149183.shtml |date=2007-10-13 }}, ''ಸಿಬಿಎಸ್'' , 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{En icon}}</ref> ಆದರೆ, ''GQ'' ನ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ,<ref>[http://www.mirror.co.uk/news/top-stories/2010/01/04/gord-at-no-10-down-n-out-street-115875-21940661/ ಗೊರ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್ ಟಾಪ್ಸ್ ಜಿಕ್ಯು ವರ್ಸ್ಟ್ ಡ್ರೆಸ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ಪೋಲ್], ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್'' , 4 ಜನವರಿ 2010 (ಮೂಲ ''ಜಿಕ್ಯು'' ಲೇಖನವು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ)</ref> ಈ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref>[http://edwinsraisin.blogspot.com/2010/01/gq-and-sarkozy-wrong-wrong-wrong.html ಜಿಕ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕೋಜಿ: ರಾಂಗ್, ರಾಂಗ್, ರಾಂಗ್], ಎಡ್ವಿನ್ಸ್ ರೇಸಿನ್, 15 ಜನವರಿ 2010</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ , ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ,ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸಿಸಿಲಿಯಾ ಸಿಗನರ್ -ಆಲ್ಬೆಂಜ್ ರವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ '' ಪ್ಯಾರೀಸ್ ಮ್ಯಾಚ್'' ನಂತಹ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರೀಶೀಲಿಸುವುದರ —ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ಪತ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕಾರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು.ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ರಿಚರ್ಡ್ ಅಟ್ಟೈಸ್ ರಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೊಂದಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ಪತ್ನಿಯವರು 2007 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತಚಲಾಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ'' ಜರ್ನಲ್ ಡು ಡಿಮಾಂಕೆ '' , ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.rue89.com/2007/05/13/cecilia_sarkozy_na_pas_vote_un_scoop_censure_du_jdd Cécilia Sarkozy n'a pas voté... scoop censuré du JDD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070910224607/http://www.rue89.com/2007/05/13/cecilia_sarkozy_na_pas_vote_un_scoop_censure_du_jdd |date=2007-09-10 }}, ''Rue 89'' , 13 ಮೇ 2007 {{Fr icon}}</ref> 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2007ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ , ''ಪ್ಯಾರೀಸ್ ಮ್ಯಾಚ್'' ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಪುನರ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಗೊಳಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರೇಮಪ್ರಕರಣದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು..<ref>[http://www.lexpress.fr/info/quotidien/actu.asp?id=13512 Sarkozy: les poignées de l'amour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824095525/http://www.lexpress.fr/info/quotidien/actu.asp?id=13512 |date=2007-08-24 }}, ''ಎಲ್ 'ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' , 22 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{Fr icon}}</ref><ref>[http://rue89.com/2007/08/23/un-bourrelet-relance-le-debat-sur-la-retouche-dimages Un bourrelet relance le débat sur la retouche d'images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930013215/http://rue89.com/2007/08/23/un-bourrelet-relance-le-debat-sur-la-retouche-dimages |date=2007-09-30 }}, ''Rue 89'' , 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{Fr icon}}</ref><ref>[http://blog.foreignpolicy.com/node/5967 ಟಾಪ್ಲೆಸ್ ಸರ್ಕೋಜೀಸ್ ಲವ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲೆಸ್ ಏರ್‌ಬ್ರಶ್ಡ್ ಅವೇ], ''ಫಾರಿನ್ ಪಾಲಿಸಿ'' ಬ್ಲಾಗ್, 22 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{En icon}}</ref> [http://www.sipa.com SIPA] ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಪಿಲಿಪ್ ವಾರಿನ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈತನು ತನ್ನ ಹವ್ಯಾಸಿ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಣ ಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದನು.<ref name="Leprince">Chloé Leprince, [http://rue89.com/2007/08/21/pour-le-nouveau-president-la-rupture-commence-par-limage Pour le nouveau Président, la rupture commence par l'image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930012906/http://rue89.com/2007/08/21/pour-le-nouveau-president-la-rupture-commence-par-limage |date=2007-09-30 }}, ''Rue 89'' , 21 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 {{Fr icon}}</ref> ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'' ನ ಮಾಜಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ಕೋಲಿನ್ ರಾಂಡಲ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಅವರು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಆಥವಾ ಒಂದು ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರ ಮೇಲೆ ಕೆಂಡ ಕಾರುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ,ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Leprince"/> ರೂಟರ್‌ಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಎತ್ತರದ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ( ನಂಬಲರ್ಹವಾದುದು{{convert|125|cm|ftin}}).<ref>{{cite news | title=Socialists say Sarkozy has "small man syndrome" | url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL2186523220070921 | work=Reuters | date=21 September 2007}}</ref> ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ {{By whom|date=November 2009}} ಎತ್ತರದ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು ,ಆದರೆ ಪ್ರೆಂಚ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಬ್ರೂನಿಯವರು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದವು. 2009ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮಷ್ಟೇ ಎತ್ತರವಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಕೇಳಿದ್ದರು ( ಇದನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ದ ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೃಡಪಡಿಸಿದ್ದರು). ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕಛೇರಿಯು ಇದನ್ನು " ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಾಲಿಶ ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು ,ಆದರೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷವು ಅವರ ಮೆಚ್ಚಿಲಸಾದ್ಯವಾದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8243486.stm#graphic|title=Sarkozy height row grips France |publisher=BBC News|date=8 August 2009|accessdate=8 August 2009}}</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು voodoo dollನ ತಯಾರಿಕರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿದರು,ಇದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20081031020022/http://www.iht.com/articles/2008/10/30/europe/france.php "ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಎಂಜಾಯ್ಸ್ ಸರ್ಕೋಜೀಸ್ ವೂಡೂ ಡಾಲ್ ಸೆಟ್‌ಬ್ಯಾಕ್"] ಕೇಟ್ರಿನ್ ಬೆನ್‌ಹೋಲ್ಡ್, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಯೂನ್, 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008</ref> == ವಿವಾದಗಳು == ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಎಡ ಪಂಥದವರ ಪ್ರಭಲವಾದ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಬಲ ಪಂಥದವರ ಟೀಕೆಗಳಿಗೂ ತುತ್ತಾದರು, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೀನ್- ಲೂಯಿಸ್ ಡೇಬರ್ ರಂತಹ ಜಾಕೆಸ್ ಚೈರಾಕ್ ಹಾಗೂ ಡೊಮಿನಿಕ್ ವಿಲ್ಲೆಪಿನ್ ರವರ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.marianne2007.info/Cette-droite-qui-dit-non-a-Sarkozy_a313.html|title=Cette droite qui dit «non» à Sarkozy|publisher=Marianne2007.info|access-date=2011-02-07|archive-date=2007-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070108194215/http://www.marianne2007.info/Cette-droite-qui-dit-non-a-Sarkozy_a313.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.la-croix.com/article/index.jsp?docId=2288253&rubId=4076|title=Boutin renonce à se présenter et soutient Sarkozy|publisher=la-Croix.com|access-date=2011-02-07|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929084218/http://www.la-croix.com/article/index.jsp?docId=2288253&rubId=4076|url-status=dead}}</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಒಂದು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ ನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರೈನ್ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅವರನ್ನು ದೂಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.marianne2007.info/Le-retournement-de-Sarkozy-sur-Airbus_a884.html Marianne, Le retournement de Sarkozy sur Airbus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914020326/http://www.marianne2007.info/Le-retournement-de-Sarkozy-sur-Airbus_a884.html |date=2007-09-14 }}, 5 ಮಾರ್ಚ್ 2007</ref> ''ಎಲ್ ಹ್ಯೂಮನೈಟ್ '' ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಪತ್ರಿಕೆ'ಯೊಂದು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಒಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ದೂಷಿಸಿತು.<ref>''L'Humanité'' , [http://www.humanite.presse.fr/journal/2005-06-11/2005-06-11-808328 Humanite.presse.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427073035/http://www.humanite.presse.fr/journal/2005-06-11/2005-06-11-808328 |date=2006-04-27 }}, 11 ಜೂನ್ 2005</ref>[[ಚಿತ್ರ:Anti Sarko 480342767 8b13c8532f o d.jpg|thumb|"ಅಂಟಿ-ಸರ್ಕೋ" ಚಳುವಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ]] 2004 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಲಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ,ಲೆಸ್ ರಿಲಿಜಿಯನ್ಸ್ ,ಲೆಸ್ಪರೆನ್ಸ್ (''ಗಣರಾಜ್ಯ, ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆ'' ),<ref>{{cite book|coauthors=Thibaud Collin, Philippe Verdin|last=Sarkozy|first=Nicolas|title=La République, les religions, l'espérance|publisher=[[Les éditions du Cerf]]|year=2004|isbn=2204072834}}</ref> ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುವಕರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಅಥವಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಳೆಸಬಾರದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಚರ್ಚ್ ಹಾಗು ದೇಶವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಮಸೀದಿ]]ಗಳ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿವೆ ವ್ಯಾಜ್ಯ ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=L'Etat Doit-Il Financer La Construction de Mosquées&nbsp;?|publisher=Libres.org|language=French|date=2 July 2007|url=http://www.libres.org/francais/actualite/archives/actualit%E9_1004/mosquees_a5_4504.htm|access-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091010194121/http://www.libres.org/francais/actualite/archives/actualit%E9_1004/mosquees_a5_4504.htm|url-status=dead}}</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಅವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಟಾಮ್ ಕ್ರೂಸ್‌ರವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ , ಚರ್ಚ್‌ನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಮತ ಶ್ರದ್ಧೆ ಯುಳ್ಳವ (''ಪಂತ ಬೇಧವುಳ್ಳವ'' )ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರು.( ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮತಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಸಂಸತ್ತು ನೋಡಿರಿ).<ref>''ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ನ್ಯೂಸ್'' , 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2004</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಂದು ರೋಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು," ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮೂಲಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ [[ರಿಯಾಧ್|ರಿಯಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾದ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ನಾಗರೀಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. ಈ ಎರಡೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದವು.<ref>{{cite news|title=French President's religious mixing riles critics|url=http://www.christiantoday.com/article/french.presidents.religious.mixing.riles.critics/16423.htm|date=23 January 2008|work=Christianity Today}}</ref> ತಮ್ಮ ಒತ್ತಡದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ,ಜೂನ್2005ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಕೌರ್ನೆವೊ ದ ಉಪನಗರವಾದ ಬಾನ್ಲಿಯೂ ನಲ್ಲಿ 11 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಮರಣವಾದಾಗ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾರ್ಚರ್ ನಿಂದ ( (''nettoyer la cité au Kärcher'' ಎಂಬ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಒತ್ತಡ-ಸ್ವಚ್ಚಕ ಉಪಕರಣ) ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.2005 ಪ್ಯಾರೀಸ್ ದಂಗೆಯ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಗೃಹ ಯೋಜನೆಯ ಅಪರಾಧಿ ಯುವಕರನ್ನು ''voyous'' (thugs) ಮತ್ತು ''racaille'' ಎಂದು ಕರೆದರು ,ಇದನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ'' ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಾಕೆ '' ,'' ಕಲ್ಮಷ'' ಅಥವಾ'' ಕಾಕಪೋಕರು'' ಎಂದು ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"''Quand nous débarrassez-vous de cette racaille ?'' " (ಈ ರಾಡಿಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗ ನೀನು ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತೀಯಾ?) — {{cite news|title=Banlieues&nbsp;: filmer et raconter avec Françoise Laborde, Claude Dilain, Nicolas Comte, Guillaume Biet (Les videos)|work=Arrêt sur images|language=French|publisher=[[France 5]]|date=6 November 2005|url=http://www.france5.fr/asi/007548/10/129836.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703031423/http://www.france5.fr/asi/007548/10/129836.cfm|archivedate=3 July 2007}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್' ಆದ ''ಎಲ್ ಹ್ಯುಮನೈಟ್'' ಇದನ್ನು ಅಸಮಂಜಸ ಎಂದು ಹೇಳಿತು..<ref>{{cite news|title=Nicolas Sarkozy pompier pyromane|work=[[L'Humanité]]|date=2 November 2005|url=http://www.humanite.presse.fr/journal/2005-11-02/2005-11-02-817109|access-date=2011-02-07|archive-date=2005-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20051214150705/http://www.humanite.presse.fr/journal/2005-11-02/2005-11-02-817109|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಪಾವೂ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಮೇಲೆ [[ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕ]] ವಾಗಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತುರಾತುರಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಗಳು ಬಂದವು. ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾದ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದದರಿಂದ [[ದೋಷಮುಕ್ತ]]ರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 22 ಜೂನ್ 2005ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರು ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವಿಕರಿಸಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾನೂನು ಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನು ಆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Nicolas Sarkozy veut faire «&nbsp;payer&nbsp;» un juge pour «&nbsp;sa faute&nbsp;»|work=Le Monde|language=French|format=Fee required for full article|date=23 June 2005|url=http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3224,36-665357@51-660372,0.html|access-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=26 ಜೂನ್ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050626010734/http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3224,36-665357@51-660372,0.html|url-status=dead}}</ref> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಯು.ಎಸ್. ನೇತೃತ್ವದ ಇರಾಕ್ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಜಾಕಸ್ ಚೈರಾಸ್ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾದ ಡೊಮಿನಿಕ್ ಡಿ ವಿಲ್ಲೆಪಿನ್ ರವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. 12 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2006ರಂದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ D.C.]] ಫ್ರೆಂಚ್- ಅಮೇರಿಕಾ ಪೌಂಡೇಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ,ಅವರು ತಾವು "ಪ್ರೆಂಚ್ ಅಹಂಕಾರ "ಎಂದು ಕರೆದದ್ದನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು: ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಪೇಚಾಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ತೊಂದರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಡುವುದು ಕೆಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಗಳು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Iraq_speech">{{Fr icon}} {{cite web|url=http://www.liberation.fr/actualite/politiques/205032.FR.php|title=Chirac juge «lamentable» l'atlantisme de Sarkozy|author=[[Libération]]|date=18 September 2006}}</ref> "ನಾವು ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಎಂದೂ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಾರದು" ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳಿದರು. ಜಾಕಸ್ ಚೈರಾಕ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಭಾಷಣವು " ಭಯ ಪಡಿಸುವ ಹಾಗೂ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Iraq_speech"/> ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾದ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಕೌಚ್ನರ್ ( 1)François Fillon ನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು) [[ಸದ್ದಾಮ್ ಹುಸೇನ್|ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್]] ನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರೂ, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಯುದ್ಧದ ನಿಲುವು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 2007 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತತ್ವ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮೈಕಲ್ ಒನ್ ಫ್ರೇ <ref>''ಫಿಲಾಸೊಫೈಲ್ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್'' , nr 8, ಏಪ್ರಿಲ್ 2007; [http://philomag.com/article,dialogue,nicolas-sarkozy-et-michel-onfray-confidences-entre-ennemis,288.php ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715074700/http://www.philomag.com/article,dialogue,nicolas-sarkozy-et-michel-onfray-confidences-entre-ennemis,288.php |date=2011-07-15 }}</ref> ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಫೀಡೋಪಿಲಿಯಾ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಯು ಅನುವಂಶೀಯಕವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು, ಅವರು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳುತ್ತಾ, " ನಾನು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ, ಒಬ್ಬನು ಫೀಡೊಫೈಲ್ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆಂದರೆ ನಮಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅದನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ : ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಅನುವಂಶೀಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದ್ದು ," ನಾನು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ " ಎಂದರು. ಒಬ್ಬ ಯುವಕನು ಆತ್ಮ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಪೋಷಕರ ತಪ್ಪು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವುದಲ್ಲ". ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅನುವಂಶೀಯ ತಜ್ಞರಾದ ಅಕ್ಸೆಲ್ ಕಹಾನ್ ರವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>ಎಲ್'ಹುಮನೈಟ್, 4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007, ''[http://www.humanite.presse.fr/journal/2007-04-04/2007-04-04-848961 « Un gène ne commande jamais un destin humain »] {{Webarchive|url=https://archive.is/20070604061336/http://www.humanite.presse.fr/journal/2007-04-04/2007-04-04-848961 |date=2007-06-04 }}''</ref><ref>ಲೆ ಮಾಂಡೆ, 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007, ''[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-823448,36-894367@51-893376,0.html Tollé dans la communauté scientifique après les propos de Nicolas Sarkozy sur la génétique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226181644/http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-823448,36-894367@51-893376,0.html |date=2007-12-26 }}''</ref> ನಂತರ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ,ಯಾವ ಭಾಗ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಭಾಗ ಅರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ನಾವು ಇದನ್ನು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸೋಣ, ಎಲ್ಲಾ ಚರ್ಚೆಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸೋಣ."<ref>ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, 10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007, ''[https://www.theguardian.com/france/story/0,,2053956,00.html « Row over Sarkozy's paedophilia comment refuses to go away »]''</ref> 27 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಹೆನ್ರಿ ಗಯಾನೋ ರವರು ಬರೆದ ಭಾಷಣವನ್ನು [[ಸೆನೆಗಲ್]] ನಲ್ಲಿ ವಾಚನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರೈತರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.<ref name="news24Africa">''News24.com'' ; 28 ಜುಲೈ 2007; [http://www.news24.com/News24/Africa/News/0,,2-11-1447_2154961,00.html Sarkozy's Africa vision under fire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930210956/http://www.news24.com/News24/Africa/News/0,,2-11-1447_2154961,00.html |date=2007-09-30 }}</ref><ref name="guardianAfrica">ಕ್ರಿಸ್ ಮೆಕ್‍ಗ್ರೀಲ್;''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಯುಕೆ) 27 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 [https://www.theguardian.com/france/story/0,,2156809,00.html ಮ್ಬೆಕಿ ಕ್ರ್ಲಿಟಿಸೈಸ್ಡ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೈಸಿಂಗ್ 'ರೇಸಿಸ್ಟ್' ಸರ್ಕೋಜಿ]</ref> ಈ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಅವರು ವರ್ಣ ಬೇಧ ನೀತಿಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref name="guardianAfrica"/><ref>ಮೈಕೆಲ್ ಏಜಿಯರ್, [http://www.vacarme.eu.org/article1493.html l'Afrique en France après le discours de Dakar], ''Vacarme'' n°42 {{Fr icon}}</ref><ref name="mgAfrica">ಅಚಿಲ್ಲೆ ಮ್ಬೆಂಬೆ; ''ಮೆಯ್ಲ್ ಅಂಡ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ (ದಕ್ಷಿಣಾ ಆಫ್ರಿಕಾ)'' ; 27 ಆಗಸ್ಟ್ 2007; [http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=317571&amp;area=/insight/insight__comment_and_analysis/ Sacré bleu! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215343/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=317571&area=%2Finsight%2Finsight__comment_and_analysis%2F |date=2007-09-27 }}[http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=317571&amp;area=/insight/insight__comment_and_analysis/ ಎಂಬೆಕಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕೋಜಿ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215343/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=317571&area=%2Finsight%2Finsight__comment_and_analysis%2F |date=2007-09-27 }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ತಾಬೋ ಮೊಬೆಕಿ ಯವರು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಭಾಷಣವನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು,ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದವು.<ref name="guardianAfrica"/><ref name="mgAfrica"/> 23 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಂದು ,'' ಲೀ ಪ್ಯಾರಿಸನ್'' ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರನುಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಪ್ಯಾರೀಸ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಹೋದಾಗ ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದನು:<ref>{{cite web|title=Premiers pas mouvementés de Sarkozy au salon de l'agriculture|work=[[Le Parisien]]|language=French|format=[[SWF]]|date=23 February 2008|url=http://videos.leparisien.fr/video/iLyROoaftL1D.html|access-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=18 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://archive.is/20120718082514/http://videos.leparisien.fr/video/iLyROoaftL1D.html|url-status=dead}}</ref> <blockquote> ಶನಿವಾರದ ಒಂದು ಮುಂಜಾನೆ , ಒಂದು ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಜನ ಸಮೂಹದ ಮಧ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ದಾಟುವಾಗ ,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಕೈ ಕುಲುಕಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಹಟಮಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. " ಇಲ್ಲ, ನನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಡ" ಎಂದು ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಳಿದನು. ಹಾಗಾದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಗು" ಎಂದು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಉತ್ತರ ನೀಡಿದರು. "ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅಶುದ್ಧನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ" ಎಂದು ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಚೀರಿಕೊಂಡನು. ತಮ್ಮ ಶುದ್ಧವಾದ ಹೊಳೆಯುವ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮಂದಹಾಸ ಬೀರಿದ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು," ಬಡ ಕಿವುಡು -ಕತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ತೊಲಗು" ಎಂದರು.<ref>ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ: ''Lors de sa traversée éclair du salon samedi matin, en plein bain de foule, Sarkozy croise un visiteur récalcitrant qui refuse sa poignée de main. «'' ''Ah non, touche-moi pas», prévient-il. '' ''Le chef de l'État rétorque sans détour : «Casse-toi, alors.» '' ''«Tu me salis», embraye l'homme. '' ''Le sourire se crispe. '' ''Sarkozy lâche, desserrant à peine les dents, un raffiné «Casse-toi alors, pauv'con, va».''</ref> </blockquote> ಈ ವಿನಿಮಯವು ಪ್ರೆಂಚ್ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite web|last=Goldhammer|first=Arthur|url=http://artgoldhammer.blogspot.com/2008/02/found-on-web.html|title=Found on the web|work=French Politics|publisher=An American observer comments on French politics|date=25 February 2008|accessdate=9 March 2010|archive-date=8 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708023831/http://artgoldhammer.blogspot.com/2008/02/found-on-web.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.thetimes.co.za/News/Article.aspx?id=713778 "ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222231753/http://www.thetimes.co.za/News/Article.aspx?id=713778 |date=2008-12-22 }} ಏಜೆನ್ಸ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್-ಪ್ರೆಸ್, 25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/news/story.html?id=334307|title=Sarkozy runs afoul of critics with rank reply|author=Crispian Balmer|agency=[[Reuters]]|location=[[Toronto]]|work=[[National Post]]|page=A2|date=26 February 2008}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}<br />• ಲೇಖನವು [http://www.fpinfomart.ca/news/ar_results.php?q=1136115&amp;sort=pubd&amp;page=1&amp;n%5Bdb%5D%5B%5D=ntnp&amp;n%5Bby%5D%5B%5D=Crispian+Balmer fpinfomart.ca] ನಲ್ಲಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.</ref> 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಂದು ಲವಾಲ್ ನ ಹರ್ವ್ ಇಯೋನ್ ಎಂಬಾತ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಅವರು ಉಚ್ಛರಿಸಿದ ''Casse-toi pov' con'' ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಎಸೆಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಇಯೋನ್ ನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 1000€ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Poignard |first=Anne-Claire|title=«&nbsp;Casse-toi, pauvre con&nbsp;!&nbsp;»&nbsp;: quatre mots à 1&nbsp;000 euros|work=Le Monde|language=French|format=Fee required for full article|date=24 October 2008|url= http://www.lemonde.fr/politique/article/2008/10/24/casse-toi-pauvre-con-quatre-mots-a-1-000-euros_1110685_823448.html}}</ref><ref>{{cite news|author=Eon|title=«&nbsp;Casse-toi pov'con&nbsp;»&nbsp;: au tribunal pour outrage au Président|language=French|publisher=[[Rue 89]]|date=4 September 2008|url=http://www.rue89.com/2008/09/04/casse-toi-povcon-au-tribunal-pour-outrage-au-president|access-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029182135/http://www.rue89.com/2008/09/04/casse-toi-povcon-au-tribunal-pour-outrage-au-president|url-status=dead}}</ref> ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ , ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಮಾನಹಾನಿಗೆ ಇಯೋನ್ ನ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author=Raphaëlle Besse Desmoulières|title=«Le délit d'outrage est une infraction obsolète»|work=Le Monde|language=French|date=23 October 2008|url=http://www.lemonde.fr/societe/article/2008/10/23/le-delit-d-outrage-est-une-infraction-obsolete_1110460_3224.html}}</ref> 8 ನವಂಬರ್ 2009ರಂದು , [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ]] ಬೀಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಕೆತ್ತುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌|ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ನ ಮುಖ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ,ದಿನಾಂಕಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಟ್ಟು ಕಥೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ದಾಖಲೆಗಳು ಇದನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿದವು. ಸುಳ್ಳು ನಿರೂಪಣೆಯ ಈ ಸುದ್ದಿಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು ,ನಂತರ ಇದು ವದಂತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು , ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಪೋಟೋಶಾಪ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿತು.<ref>http://knowyourmeme.com/memes/sarkozy-was-there</ref> 5 ಜುಲೈ 2010ರಂದು , ಬೆಟೆನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ತನಿಖೆಗಳ ನಂತರ , ಆನ್ ಲೈನ್ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಭಾಗ ದಲ್ಲಿ ಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರಾದ ಕ್ಲೈರ್ ತಿಬೌಟ್ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ ಹಾಗೂ ಎರಿಕ್ ವರ್ತ್ ರವರು 2007ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸಂಘಟನೆಗೆ ನಗದನ್ನು ದಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>[http://www.mediapart.fr/ ''L'ex-comptable des Bettencourt accuse: des enveloppes d'argent à Woerth et à Sarkozy'' ], ಮೂಲ ವರದಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/e72598de-88d5-11df-8925-00144feab49a.html?ftcamp=rss|title=Financial Times|publisher=Ft.com|date=2010-07-06|accessdate=2010-11-05}}</ref> 30 ಜುಲೈ 2010 ರಂದು,ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಒಂದು ನೂತನ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಪರಕೀಯ ಮೂಲದ ಪ್ರೆಂಚ್ ನಾಗರರೀಕರು ತಮ್ಮ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಬಯಸುವುದಾದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಬೆದರಿಸಿರುವುದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು ಸಾಬೀತಾದಲ್ಲಿ ಅಂತವರು ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು.<ref name="Casting Out the Un-French">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/06/opinion/06fri2.html?_r=1&ref=nicolas_sarkozy|work=The New York Times|title=Casting Out the Un-French|date=5 August 2010}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಯು.ಎಸ್ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ'' ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ '' PSನಾಯಕರಾದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಔರ್ಬಿ,<ref>{{cite web|url=http://www.lepoint.fr/politique/securite-aubry-denonce-la-derive-antirepublicaine-de-sarkozy-et-de-sa-majorite-01-08-2010-1221034_20.php |title=Réaction : SÉCURITÉ - Aubry dénonce la "dérive antirépublicaine" de Sarkozy et de sa majorité, actualité Politique : Le Point|publisher=Lepoint.fr|accessdate=2010-11-05}}</ref>) ಯವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ <ref name="Casting Out the Un-French"/> ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಸಂವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ನ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾದ ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ಯಾಡಿಂಟರ್ ರವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಈ ಕೃತ್ಯವು ಸಂವಿಧಾನ ಬಾಹಿರವಾದದು ಎಂದು ಹೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2010/08/02/badinter-rappelle-a-sarkozy-l-egalite-de-tous-les-francais-devant-la-loi_1394701_823448.html|title=Badinter rappelle à Sarkozy l'égalité de tous les Français devant la loi|publisher=LeMonde.fr|accessdate=2010-11-05}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == === ಫ್ರೆಂಚ್ ಗೌರವಗಳು === * ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ''ಲೆಜಿಯನ್ ಡಿ ಹಾನರ್'' (2007—ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ವೆನ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಆಫೀಸ್) ** ''ಇದು ಮೊದಲೆ ನೈಟ್ ಆಫ್ ಲೆಜಿಯನ್ ಡಿ ಹಾನರ್ ಆಗಿತ್ತು (2004ರಿಂದ)'' * ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ''ಆರ್ಡ್ರೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡು ಮೆರೈಟ್'' (2007—ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ವೆನ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಆಫೀಸ್) === ಇತರ ದೇಶಗಳು === * ಹಾನರರಿ ನೈಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾತ್ (2008—ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್)<ref>{{cite news |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23439015-663,00.html |title=Queen hosts French President Nicolas Sarkozy and wife Carla |publisher=News.com.au |date=27 March 2008 |accessdate=9 March 2010 |archiveurl=https://archive.today/20120904071841/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/queen-hosts-french-president-nicolas-sarkozy-and-wife-carla/story-e6frf7m6-1111115899207 |archivedate=4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |url-status=live }}</ref> * ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III (2004—ಸ್ಪೇನ್)<ref>{{cite web|url=http://www.derecho.com/legislacion/boe/69720 |title=Real Decreto 21/2004, de 9 de enero, por el que se concede la Gran Cruz de la Real y Distinguida Orden Española de Carlos III al señor Nicolas Sarkozy, Ministro del Interior de la República Francesa |publisher=Derecho.com |date=18 January 2010 |accessdate=9 March 2010}}</ref> * ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ''ಆರ್ಡ್ರೆ ಡೆ ಲಿಯೊಪೊಲ್ಡ್'' (ಬೆಲ್ಜಿಯಂ) * ಸ್ಟಾರಾ ಪ್ಲಾನಿನಾ ([[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]]) * ಪ್ರೋಟೋ-ಕ್ಯಾನನ್ ಆಫ್ ಪಾಪಲ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಲ್ಯಾಟೆರನ್ (2007—ಹೋಲಿ ಸೀ)<ref name="Diocese of Rome">{{cite web|url=http://www.vicariatusurbis.org/Ente.asp?ID=674|title=Basilica papale|publisher=Vicariatus Urbis—Portal of the Diocese of Rome|language=Italian|accessdate=7 August 2008|archive-date=17 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090117023403/http://www.vicariatusurbis.org/Ente.asp?ID=674|url-status=dead}}</ref> ದಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಈಸ್ ಹೆಲ್ಡ್ ''ಎಕ್ಸ್ ಆಫಿಸಿಯೊ'' ಫ್ರೆಂಚ್ ಹೆಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಅವರಿಂದ. * ಪ್ರಿಮಿಯೊ ಮೆಡಿಟರೆನಿಯೊ (ಇಟಲಿ)<ref>{{Cite web |url=http://www.denaro.it/VisArticolo.aspx?IdArt=528878&KeyW= |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-12-26 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724083340/http://www.denaro.it/VisArticolo.aspx?IdArt=528878&KeyW= |url-status=dead }}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite book | first = Nicolas | last = Sarkozy | authorlink = | coauthors = | year = 1994 | month = | title = [Georges Mandel] : le moine de la politique | chapter = | editor = | others = | edition = | publisher = B. Grasset | location = Paris | isbn = 978-2-246-46301-6 | url = }} * {{cite book | first = Ghislaine | last = Ottenheimer | authorlink = | coauthors = | year = 1994 | month = | title = Les deux Nicolas: la machine Balladur | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = Plon | location = Paris | isbn = 2-259-18115-5 | url = }} * {{cite book | first = Nicolas | last = Sarkozy | authorlink = | coauthors = and Denisot, Michel | year = 1995 | month = | title = Au bout de la passion, l'équilibre | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = A. Michel | location = Paris | isbn = 2-226-07616-6 | url = }}, ಮೈಕೆಲ್ ಡೆನಿಸೊಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನಗಳು * {{cite book | first = Anita | last = Hauser|year=1995 | month = | title = Sarkozy: l'ascension d'un jeune homme pressé | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = Belfond | location = Paris | isbn = 2-7144-3235-2 | url = }}, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಲಿವ್ರೆ ಡು ಮೊಯಿಸ್ 1995 * {{cite book | first = Nicolas | last = Sarkozy | authorlink = | coauthors = | year = 2003 | month = | title = Libre | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = Pocket | location = Paris | isbn = 2-266-13303-9 | url = }}, ವಿಷಯ (ಗಳು): Pratiques politiques—ಫ್ರಾನ್ಸ್—1990–, France—Politique et gouvernement—1997–2002 * {{cite book | first = Aymeric | last = Mantoux | authorlink = | coauthors = | year = 2003 | month = | title = Nicolas Sarkozy: l'instinct du pouvoir | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = First Éd. | location = Paris | isbn = 2-87691-783-1 | url = }} * {{cite book | first = Catherine| last = Nay | authorlink = | coauthors = | year = 2007 | month = | title = Un Pouvoir Nommé Désir | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = l'Archipel | location = Paris | isbn = 2-84187-495-8 | url = }} * {{cite book | first = Anita | last = Hauser | authorlink = | coauthors = | year = 2003 | month = | title = Sarkozy: itinéraire d'une ambition | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = Grasset | location = Paris | isbn = 978-2246680017}} * {{cite book | first = | last = Le Canard enchaîné (periodical) | authorlink = | coauthors = | year = 2003 | month = | title = Sarkozy, l'homme (trop) pressé | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = "Le Canard enchaîné" | location = Paris | id = ISSN 0292-5354 (series) | url = }}, ಸರಣಿ: Les dossiers du "Canard enchaîné" 89 * {{cite book | first = Nicolas | last = Domenach | authorlink = | coauthors = | year = [2004] | month = | title = Sarkozy au fond des yeux | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = Jacob-Duvernet | location = [Paris] | isbn = 2-84724-064-0 | url = }} * ಆಲ್ವರೆಝ್-ಮೊಂಟಾಲ್ವೊ, ಮರ್ತಾ (9 ಜುಲೈ 2004): "¿Quién teme a Nicolas Sarkozy? El ministro de economía francés se postula como próximo candidato a las presidenciales de 2007", in ''Epoca'' ([ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್] : Difusora de Informacion Periodica S.A., DINPESA, 9 ಜುಲೈ 2004), ಸಂಖ್ಯೆ 1012, ಪು.&nbsp;46(2), 3 ಪುಟಗಳು, 829 ಶಬ್ಧಗಳು, ಆನ್‍ಲೈನ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ{{cite web|url=http://www.amazon.com/exec/obidos/tg/detail/-/B00082FKPA |title=¿Quién teme a Nicolas Sarkozy? El ministro de economía francés se postula como próximo candidato a las presidenciales de 2007.: An article from: Epoca: Marta Alvarez-Montalvo: Books |publisher=Amazon.com |date= |accessdate=9 March 2010}} * {{cite book | first = Antoine | last = Blocier | authorlink = | coauthors = | year = 2004 | month = | title = Voyage à Sarkoland | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = le Temps des cerises | location = Pantin | isbn = 2-84109-449-9 | url = }} * {{cite book | first = | last = Cabu | authorlink = | coauthors = | year = 2004 | month = | title = Sarko circus | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = le Cherche Midi | location = Paris | isbn = 2-7491-0277-4 | url = }}, ವಿಷಯ(ಗಳು): ಸರ್ಕೋಜಿ, ನಿಕೋಲಾಸ್ (1955–)—Caricatures et dessins humoristiques * {{cite book | first = Béatrice | last = Gurrey| year = 2004 | month = | title = Le rebelle et le roi | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = A. Michel | location = Paris | isbn = 2-226-15576-7 | url = }}, Grand Livre du mois 2004, ವಿಷಯ(ಗಳು): ಚಿರಾಕ್ ಜಾಕ್ವೆಸ್ (1932–), ಸರ್ಕೋಜಿ, ನಿಕೋಲಾಸ್ (1955–), ಫ್ರಾನ್ಸ್—Politique et gouvernement—1995– * {{cite book | first = Nicolas | last = Sarkozy | authorlink = | coauthors = and Verdin, Philippe, and Collin, Thibaud | year = 2004 | month = | title = La République, les religions, l'espérance : entretiens avec Thibaud Collin et Philippe Verdin | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = les éd. du Cerf | location = Paris | isbn = 2-204-07283-4 | url = }}, ವಿಷಯ(ಗಳು): Laïcité—ಫ್ರಾನ್ಸ್—1990–, ಇಸ್ಲಾಂ—ಫ್ರಾನ್ಸ್—1990– * {{cite book | first = Michaël | last = Darmon | year = 2004 | month = | title = Sarko Star | chapter = | publisher = Éd. du Seuil | location = Paris | isbn = 2-02-066826-2 | url = }} * {{cite book | first = Jean-Pierre | last = Friedman | authorlink = | year = 2005 | month = | title = Dans la peau de Sarko et de ceux qui veulent sa peau | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = Michalon | location = Paris | isbn = 2-84186-270-4 | url = }} * {{cite book | first = Victor | last = Noir | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | month = | title = Nicolas Sarkozy, le destin de Brutus | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = | location = | isbn = 2-207-25751-7 | url = }} * {{cite book | first = Philippe | last = Reinhard | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | month = | title = Chirac Sarkozy, mortelle randonnée | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = First éd. | location = Paris | isbn = 2-7540-0003-8 | url = }} * {{cite book | first = Serge | last = Sautreau | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | month = | title = Nicoléon, roman | chapter = | editor = | others = | edition = | pages = | publisher = L' Atelier des Brisants | location = [Paris] | isbn = 2-84623-074-9 | url = }} * René Dosière, 'L'argent caché de l'Élysée', Seuil, 2007 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikiquote}} {{Commons}} {{Wikinews}} === ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ === * {{Fr icon}} [http://www.elysee.fr/ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು] * {{Fr icon}} [http://www.sarkozy.fr/home/ Nicolas Sarkozy Construire Ensemble—ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚಳುವಳಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607202819/http://www.sarkozy.fr/home/ |date=2007-06-07 }} * {{Fr icon}} [http://www.u-m-p.org/ ಯುಎಮ್‌ಪಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಪಕ್ಷ] * {{Fr icon}} [http://www.sarkozy.fr/ ಅಧಿಕೃತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306101017/http://www.sarkozy.fr/ |date=2021-03-06 }} * {{En icon}} {{Fr icon}} 23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ 63ನೆಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ [https://www.un.org/ga/63/generaldebate/france.shtml ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ನ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160904173323/http://www.un.org/ga/63/generaldebate/france.shtml |date=2016-09-04 }}. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ನೇಷನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರು ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು === ಮುದ್ರಣಾಲಯ === * [http://www.rfi.fr/actuen/articles/110/article_2809.asp ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೀಚರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131173459/http://www.rfi.fr/actuen/articles/110/article_2809.asp |date=2012-01-31 }} ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ 90-ನಿಮಿಷಗಳ ಭಾಷಣ, 6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 * ಸುಧೀರ್ ಹಝಾರೀಸಿಂಗ್ ಅವರ [http://www.the-tls.co.uk ಟಿಎಲ್‌ಎಸ್‌] ನಲ್ಲಿನ ಲೇಖನ [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article2959989.ece "ಹಾಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕೋಜಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005174006/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article2959989.ece |date=2009-10-05 }}, 28 ನವೆಂಬರ್ 2007 * [http://www.lefigaro.fr/english/20070607.WWW000000541_interview_with_french_president_nicolas_sarkozy.html ''/ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ಆಫ್ಟರ್ ಒನ್ ಮಂತ್ ಇನ್ ಆಫೀಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214181125/http://www.lefigaro.fr/english/20070607.WWW000000541_interview_with_french_president_nicolas_sarkozy.html |date=2011-12-14 }} ಲಿ ಫಿಗಾರೊ, 7 ಜೂನ್ 2007 * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4048917.stm ''ಸರ್ಕೋಜಿ ಟೇಕ್ಸ್ ಓವರ್ ಚಿರಾಕ್ಸ್ ಯುಎಮ್‌ಪಿ ಪಾರ್ಟಿ'' ] (ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್) * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3673102.stm ''ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ: ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ'' ] (ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್) * [http://www.globalpolitician.com/articleshow.asp?ID=713&amp;cid=3&amp;sid=9 ''ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ: ಫ್ರೆಂಚ್ ಚೂಸ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ವೇ?'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804112548/http://www.globalpolitician.com/articleshow.asp?ID=713&cid=3&sid=9 |date=2016-08-04 }} ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟೊರೊಬಿನ್ * [http://www.townhall.com/columnists/SuzanneFields/2006/09/18/vive_this_difference ವೈವ್ ದಿಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503081026/http://townhall.com/columnists/suzannefields/2006/09/18/vive_this_difference |date=2012-05-03 }} ಸುಝಾನೆ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ * [http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=9005216 ಫ್ರಾನ್ಸಸ್ ಚಾನ್ಸ್], ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'' , 12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 * [https://web.archive.org/web/20070929062015/http://www.newyorker.com/reporting/2007/04/23/070423fa_fact_kramer ಯೂರೋಪ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಪತ್ರ- ರೌಂಡ್ 1] ಜೇನ್ ಕ್ರ್ಯಾಮರ್, ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್'' , 23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 * [http://vacarme.eu.org/article1507.html ಸರ್ಕೋಜಿಯವರಿಂಡ "ರಪ್ಚರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ], Mathieu Potte-Bonneville & Pierre Zaoui, ''Vacarme'' n°41, ಚಳಿಗಾಲ 2007 * [http://www.voltairenet.org/article157821.html ಆಪರೇಷನ್ ಸರ್ಕೋಜಿ], ರಷಿಯನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್ ''ಪ್ರೊಫೈಲ್'' ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಕನದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾಂತರ 16 ಜೂನ್ 2008 * [http://www.english.rfi.fr/france/20100707-bettencourt-scandal-cranks The Bettencourt/L'Oréal scandal] ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಾಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ * [http://www.english.rfi.fr/france/20100708-french-politics-no-stranger-scandals ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ನೊ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ ಟು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಲ್ಸ್] ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಾಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ * [http://www.english.rfi.fr/france/20100708-will-bettencourt-scandal-help-far-right ಎಲ್'ಓರಿಯಲ್, ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಾರ್ ರೈಟ್] ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಾಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ === ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು === * {{Es icon}} [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/francia/nicolas_sarkozy ಸಿಐಡಿಒಬಿ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಿಂದ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಡೆಡ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503100428/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/francia/nicolas_sarkozy |date=2012-05-03 }} * {{Fr icon}} [http://www.sondages-en-france.fr/sondages/Popularit%C3%A9/Nicolas%20Sarkozy ಸರ್ಕೋಜೀಸ್ ಒಪೀನಿಯನ್ ಪೋಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Fr icon}} [http://www.lescitations.net/citations/auteurs/Nicolas_Sarkozy.html ಸರ್ಕೋಜಿಯವರ ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೆಖನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502030501/http://www.lescitations.net/citations/auteurs/Nicolas_Sarkozy.html |date=2012-05-02 }} * {{Fr icon}} {{Facebook|nicolassarkozy}} * ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂವೀ ಡಾಟಾಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.imdb.com/name/nm0765324/ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಸರ್ಕೋಜಿ] {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Daniel Vaillant]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]|years=2002–2004}} {{s-aft|after=[[Dominique de Villepin]]}} |- {{s-bef|before=[[Francis Mer]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of the Economy, Industry and Employment (France)|Minister of Finance]]|years=2004}} {{s-aft|after=[[Hervé Gaymard]]}} |- {{s-bef|before=[[Dominique de Villepin]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]|years=2005–2007}} {{s-aft|after=[[François Baroin]]}} |- {{s-bef|before=[[Jacques Chirac]]}} {{s-ttl|title=[[List of Presidents of the French Republic|President of France]]|years=2007–present}} {{s-inc}} |- {{s-bef|before=[[Janez Janša]]}} {{s-ttl|title=[[President of the European Council]]|years=2008}} {{s-aft|after=[[Mirek Topolánek]]}} |- {{s-reg}} {{s-bef|before=[[Jacques Chirac]]}} {{s-ttl|title=[[List of Co-Princes of Andorra|Co-Prince of Andorra]]|alongside=[[Joan Enric Vives Sicília]]|years=2007–present}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[Philippe Séguin]]}} {{s-ttl|title=[[Rally for the Republic|President of Rally for the Republic]]<br /><small>Acting</small>|years=1999}} {{s-aft|after=[[Michèle Alliot-Marie]]}} |- {{s-bef|before=[[Alain Juppé]]}} {{s-ttl|title=[[Union for a Popular Movement|President of the Union for a Popular Movement]]|years=2004–2007}} {{s-aft|after=[[Patrick Devedjian]]<br />[[Jean-Pierre Raffarin]]<br />[[Jean-Claude Gaudin]]<br />[[Pierre Méhaignerie]]}} {{s-end}} {{Template group |title = Nicolas Sarkozy |titlestyle = style="background:#eee; |list = {{Heads of state of France}} {{2007 presidential election candidates, France}} {{Fillon I}} {{Fillon II}} {{G8 Leaders}} {{Current G20 Leaders}} {{European Council}} {{Heads of state of the European Union Member states}} {{Presidents of the European Council}} }} {{Persondata |NAME= Sarkozy, Nicolas |ALTERNATIVE NAMES=Sarközy, Nicolas Paul Stéphane, de Nagy-Bocsa |SHORT DESCRIPTION=current [[President of the French Republic|President of France]] |DATE OF BIRTH= 28 January 1955 |PLACE OF BIRTH= Paris, France |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Sarkozy, Nicolas}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:20ನೆಯ-ಶತಮಾನದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಕರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೆಯ-ಶತಮಾನದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸೈನ್ಸನ್ ಪೊದ ಅಲುಮಿನಿ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, 2007]] [[ವರ್ಗ:ಈಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಟೀರಿಯರ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ವಕೀಲರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮೂಲದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೆವಿಶ್ ಮೂಲದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಡೊರಾ ಸರ್ಕಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಕ್ತಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೆಜಿಯನ್ ಡಿ ಹಾನರ್‌ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರೊಯಿಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಂಗೇರಿಯನ್ ನೊಬಿಲಿಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾನರರಿ ನೈಟ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾತ್]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಲಿಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ರಭುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ರಾಜರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಲುಮಿನಿ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್]] g81aauyp25chavjriqitedc2lnqhb58 0 27893 1375626 1361474 2026-06-21T19:18:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375626 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತ ಇಬ್ಭಾಗ]]ವಾದಾಗ, ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೭ರಂದು, '''ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ರೇಖೆ''' [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದ ನಡುವಣ ರೇಖೆಯಾಯಿತು. ಸರ್‌ ಸಿರಿಲ್‌ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಸಭೆಸೇರಿದ ಗಡಿ ಆಯೋಗ (Border Commissions) ೮೮ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶ {{convert|175000|sqmi|km2}}ವನ್ನು ಸಮಪಾಲಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲು ಈ ರೇಖೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Read, p. 482" /> [[File:Partition of India 1947-kn.svg|thumb|right|ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]] ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೫ರಂದು ಕೊನೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ, ಅಂದರೆ ೧೯೪೭ರ ಜುಲೈ ೧೫ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೪೭ ಅನ್ವಯ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತವನ್ನು ಇಬ್ಭಾಗಿಸಿ, ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಚನೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು: ಭಾರತ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ ಹಾಗೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರ ತಾಯ್ನಾಡು ಹಾಗೂ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿಭಜನೆಗೆ ಮುಂಚೆ ೯೧.೮%ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಹಾಗೂ ೭೨.೭%ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದ ಸಿಂಧ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಯಿತು. ಆದರೂ, ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿನ ಬಂಗಾಳ (೫೪.೪%) ಹಾಗೂ ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪಂಜಾಬ್‌ (೫೫.೭%) ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಸ್ಮಿತಾ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವಿಭಾಗ, ಏಳನೆಯ ಪಂಕ್ತಿ ನೋಡಿ.</ref> ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಂಗವಾಯಿತು. ಅದರ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಭಾರತ ದೇಶದ [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌]] ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ವೆಂದು ಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ(ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಫ್‌ಪಿ)ವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತದ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಫ್‌ಪಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಮುಂಚೆ ಡ್ಯುರಾಂಡ್‌ ರೇಖೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ (North-West Frontier Province) ಮತ್ತು [http://www.encyclopedia.com/topic/North-West_Frontier_Province.aspx "North-West Frontier Province" ನೋಡಿ. ] ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಎಂಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ, ಆರನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. ೨೦೦೮. Encyclopedia.com. ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೯.</ref> ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಂಚಿಕೆ ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ಖರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವಂತಹ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೇಖೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಲೀಗ್‌, ಜವಾಹರ್‌ಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂ ಹಾಗೂ ಸರ್ದಾರ್‌ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಯಾವ ರೇಖೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಇನ್ನೂ ಯಾವುದಾದರೂ ವಿಭಜನೆಯಾದಲ್ಲಿ, 'ರಸ್ತೆ-ರೈಲು ಸಂವಹನ, ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜಮೀನು-ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಯನ್ನೂ ವಿಭಜಿಸಬೇಕಾದೀತು' ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿಬಂದಿತು.<ref name="Read, p.483">ಪುಟ ೪೮೩ ಓದಿ, .</ref> ಆದರೂ, ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಳೆದ ರೇಖೆಯ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಜನರು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲಿತ್ತು. ಎಂದುಕೊಂಡಂತೆ, ಇಡೀ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೧೪ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಮಾನ, ರೈಲು, ರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಕಾರು, ಲಾರಿ, ಬಸ್, ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ - ಇನ್ನೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ಹೊಸ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಪುಟ ೪೯೭ ಓದಿ: "ಅವರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಮಧ್ಯ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]]‌ ದೇಶದ, ಅಂದರೆ {{convert|200|mi|km}} X {{convert|150|mi|km}} ಅಳತೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು ೧೭,೦೦೦ ಪಟ್ಟಣ-ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಐದು ದಶಲಕ್ಷ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಐದು ದಶಲಕ್ಷ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಖ್ಖರು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ತಮ್ಮ ಗಮ್ಯಸ್ಥಳ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ."</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಎದುರು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದವರೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವಾಡಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೊಚ್ಚಿ ಕೊಲ್ಲಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ಆಯಾಸದಿಂದ ಸತ್ತರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು, ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲಡೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ತಗಲುವ ಕಾಲರಾ, ಅತಿಸಾರದಂತಹ ಮಾರಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸತ್ತರು.<ref name="Read, p. 499">ಪುಟ ೪೯೯ ಓದಿ.</ref> ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸತ್ತವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೦,೦೦೦ರಿಂದ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷದ ತನಕವಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವು-ನೋವುಗಳು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Read, p. 499" /> ==ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== ಲಾರ್ಡ್‌ ಲೂಯಿ ಮೌಂಟ್ಬಾಟೆನ್‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಭಾರತದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ(ವೈಸರಾಯ್‌)ಯಾಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್‌ ವಾವೆಲ್‌, ೧೯೪೭ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ ಗಡಿ ರೇಖೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಯಾವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು, ಬ್ರಿಟನ್‌ ಎರಡು ಗಡಿರೇಖಾ ಆಯೋಗಗಳ (ಪಂಜಾಬಿಗೊಂದು, ಬಂಗಾಳಕ್ಕೊಂದು) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸರ್‌ ಸಿರಿಲ್‌ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಂಜಾಬ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವುದು ಎಂದು ಈ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಇತರೆ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಮ್ಯಾನ್ಸರ್ಜಿ</ref> ಇತರೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮುಂದಿಡಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೂ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗಡಿಗಳು, ಸಂವಹನಗಳು, ಹರಿಯುವ ನದಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>ಪುಟ ೪೮೩ ಓದಿ.</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ವರು ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರು - [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‌ನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಲೀಗ್‌ನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿದ್ದರು. ಇವೆರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಧಾನದ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಹಗೆಯ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಅಗತ್ಯ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಾಯಿತು. ಜುಲೈ ೮ರಂದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ರಿಗೆ ಗಡಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಕೇವಲ ಐದು ವಾರಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಲೂಯಿಸ್‌ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ, ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಲೀಗ್‌ನ ಜಿನ್ನಾ) ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲೆಂದು ಲಾಹೋರ್ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರಗಳಿಗೆ ಪಯಣಿಸಿದರು.<ref>ಪುಟ ೪೮೨ ಮತ್ತು ೪೮೩ ಓದಿ.</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಈ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ, ಅಂದರೆ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೫ರೊಳಗೆ ಈ ಗಡಿ ರೇಖೆಯ ನಮೂದಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಈ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು. ಈ ಗಡುವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮುಗಿಸುವುದೆಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ವೈಸರಾಯ್‌ ಹುದ್ದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಪುಟ ೪೧೮ ಓದಿ. "ಅವರು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಕ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ಅಟ್ಲೀಯವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು." ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂವಿಧಾನವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾದಲ್ಲಿ, ತಾವು ವಿಶಿಷ್ಟ ದಿನ ಮತ್ತು ಸಮಯದಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ತಾವು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದು, ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.""</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಡಳಿತವು ಭಾರತದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಕ್ರಮ ಸಂಫೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ರಾಜಕೀಯ ಪಿತೂರಿಯ ಕಾರಣ, ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೫ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಲಭಿಸಿ ಎರಡು ದಿನಗಳಾಗುವ ವರೆಗೂ, ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು== ===ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು=== ಮೂಲತಃ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಯುಕ್ತರು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತಜ್ಞರ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿ ರೇಖೆ ರಚಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ತ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವ ಸಲಹೆಗಾರರಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಿಳಂಬವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಂತಹ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಆಯೋಗದವರನ್ನು ಬೇಕೆಂದಲೇ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>ಪುಟ ೪೮೨ ಓದಿ: "ಜಿನ್ನಾ ಸಮಯ ಸಾಧಿಸಿ, ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಈ ಗಡಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು ಲೇಸು ಎಂದಿದ್ದರು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ, ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಡಿ ವಿವಾದವು ವಿಳಂಬಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಬದಲಿಗೆ, ನಡೆಯಲೇಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚೆಗಳ ನಂತರ, ಎರಡು ಗಡಿರೇಖಾ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಯತಿಯೊಂದು ಆಯೋಗಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ವರು ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಇಬ್ಬರು ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಲೀಗ್‌ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು." </ref> ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಲೇಬರ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಕತ್ತಿನ ವರೆಗೆ ಯುದ್ಧ ಸಂಬಂಧಿತ ಋಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪದೇ ಪದೇ ಅಸ್ಥಿರತೆಯತ್ತ ಉರುಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ದುಸ್ತರವಾಯಿತು.<ref>ಮಿಶ್ರಾ, ಪಂಕ್ತಿ ೧೯: ೧೯: "ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಸಮರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದುಸ್ತರ ಸ್ಥಿತಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ, ಉಪಖಂಡವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕೆಂಬುದು ತಡವಾಗಿ ಅರಿವಾಯಿತು. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಕೈಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಸಹ ಅರಿವಾಯಿತು.... ಆದರೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ನಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಗಾಮಿತ್ವವು ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ ವಿರುದ್ಧ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ವಾನ್‌ ಟುನ್ಜೆಲ್ಮನ್‌ ಬರೆದಂತೆ, '೧೯೪೬ರಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಉಪಖಂಡವು ಬಹಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ವಾಪಸ್‌ ಹೋಗಲು ಕಾತುರರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯರ ಮಧ್ಯೆ ಇವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಹಗೆತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.'... ತಮ್ಮ ಸಿಂಧುತ್ವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನೊಡ್ಡದೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಯಾವುದೇ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ವಾನ್‌ ಟುನ್ಜೆಲ್ಮನ್‌ ಹೇಳಿದಂತೆ, 'ಅವರು ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ವೈಫಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬದಲು, ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಭ್ರಮೆಯತ್ತ ಅದೆಷ್ಟೇ ಒಲವು ತೋರಿದರೂ, ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಮನೆತನವು ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು."</ref> 'ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಂತಹ ಅನ್ಯ, ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಗೈರುಹಾಜರಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಾನವೇ ಆಯಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾಗವಹಿಸಿದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುವುದು ಅಥವಾ ತೊರೆಯಲು ಹೊರಗಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಸಹಾಯ ಕೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.' <ref>ಚೆಸ್ಟರ್‌, ಬೌಂಡರಿ ಕಮಿಷನ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೊಸಿಜರ್‌, ವಿಭಾಗ, ಪಂಕ್ತಿ. ೫</ref> ===ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವ=== ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಲೀಗ್‌ನಿಂದ ತಲಾ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿದ್ದರು. ಸಮತೋಲನ ಒದಗಿಸುವಂತಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಗಿತತೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಯಿತು. ಅಂತರಸಂಬಂಧಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಬಿರುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು ಎಂದರೆ, ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗಿನ್ನೊಬ್ಬರು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೇ ಹುರುಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯೆಂಬಂತೆ ಗೋಚರಿಸಿತ್ತು. ಅದೂ ಸಾಲದ್ದಕ್ಕೆ, 'ಕೆಲ ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ, ರಾವಲಪಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಖ್‌ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.' <ref>ಪುಟ ೪೮೩, ಪಂಕ್ತಿ ೧.</ref> ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯು, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಪಂಜಾಬ್‌ ಗಡಿ ಆಯೋಗವು, ಸಿಖ್‌ ಸಮುದಾಯವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ ನಡುವೆಯೇ ಹಾದುಹೋಗುವ ಗಡಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಿತ್ತು.<ref>ಜನಸಂಖ್ಯೆ?</ref> ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆಗಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭಾರೀ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಿಖ್‌ ಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲಾರ್ಡ್‌ ಇಸ್ಲೇ ಬೇಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಪುಟ ೪೮೫ ಓದಿ.</ref> ಆದರೂ, ಸಿಖ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದಡಿ ಬರುವುದನ್ನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಸಹಿಸಲಾರರು ಎಂದು ಗಲಾಟೆ ಮಾಡಿದರು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಹಲವು ಸಿಖ್ಖರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಾರೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಪುಟ ೪೮೪-೪೮೫ ಓದಿ. ನಂತರದ "೩ ಜೂನ್‌ ೧೯೪೭ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಮುಖ ಸಿಖ್‌ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಲ್‌ ಸುತ್ತೋಲೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಂತೆ 'ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದರೆ, ಸಿಖ್‌ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಜೀವಾಪಾಯ. ಸಿಖ್ಖರಿಗೆ ಚೆನಾಬ್‌ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ನದಿಗಳು ಗಡಿಗಳಾಗಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ದಳದ ಧ್ವಜದಡಿ ತಮ್ಮ ಧ್ಯೇಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿರೆಂದು ಸಿಖ್ಖರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿತ್ತು.'" </ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಮುದಾಯಗಳಿದ್ದವು. ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ಯಾವ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರತಕ್ಕದ್ದು ಎಂಬುದು ಬಂಗಾಳ ಗಡಿ ಆಯೋಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ತಗಂಗ್‌ ಹಿಲ್‌ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬೌದ್ಧ ಪಂಗಡಗಳಿವೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸೂಚನೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿ ಎರಡು ದಿನಗಳಾಗುವ ವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.<ref>ಪುಟ ೪೮೧ ಓದಿ.</ref> ಆದಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಮನಗಂಡ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌, ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಎನ್ನಲಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅವರೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಸಾಧ್ಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ದೂರು ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನೂ ಮುಂದಿಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="Read, p. 482">ಪುಟ ೪೮೨ ಓದಿ.</ref> ===ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಜ್ಞಾನ=== ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಮುಂಚೆ,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಯಾರೂ ಸಹ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಬಲಾಢ್ಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಈ ಬಾಧ್ಯತೆಯು ಸ್ವತ್ತೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದತ್ತ ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಧೋರಣೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Read, p. 482" /> ಕೇವಲ ಅವರ ಆಪ್ತ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್‌ ಬ್ಯೋಮೊಂಟ್‌ರಿಗೆ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿತ್ತು. ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಉಳಿಸಕೊಳ್ಳಲು, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ವೈಸರಾಯ್‌ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರ ನಿಕಟತನ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref name="Read, p.483" /> ಎಂತಹ ಅರಿವು/ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನವೂ ಸಹ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಂತಹ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗಲೇ, ಪಂಜಾಬ್‌ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆಗಳು, ವೇಗ ಮತ್ತು ಘನವಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ತಲೆಕಳಗು ಮಾಡಿತು.<ref>ಮಿಶ್ರಾ, ಪಂಕ್ತಿ ೪</ref> 'ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು-ನಂತರ ಹಂತದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.' <ref>ಮಿಶ್ರಾ, ಪಂಕ್ತಿ ೫.</ref> ===ಆತುರ ಮತ್ತು ಔದಾಸೀನ್ಯ=== ಈ ಆಯೋಗವು ಬಹಳ ಜತನವಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಎಡವಟ್ಟುಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಡಿರೇಖೆಯೊಂದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದು ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿಬಳಸಿ ಗಡಿರೇಖೆ ನಮೂದಿಸಲು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯಾವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ ರೇಖೆಯು ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಭಾಗಿಸುವ ರೇಖೆಯು ಒಂದೇ ಮನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದ್ದು, ಮನೆಯ ಕೆಲವು ಕೋಣೆಗಳು ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕೋಣೆಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದವು. ತಾವೇನೇ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುವುದು ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಇಂತಹ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಾವು ಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮುಂಚೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ವಿಭಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನೂ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಅವರ ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಗಬಹುದು.<ref>ಹೆವಾರ್ಡ್‌, ೪೫. ಚೆಸ್ಟರ್‌, ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ಪಂಕ್ತಿ ೧</ref> ಗಡಿರೇಖೆಯ ಘೋಷಣೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮುಂಚೆಯೇ, ಅಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದೇ ಅವರು ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ಭಾರತೀಯ ಹವಾಗುಣ ಮತ್ತು ತಾವು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಭಾರತದಿಂದ ಕಾಲುಕಿತ್ತರೆ ಸಾಕು ಎಂಬ ಧೋರಣೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಸ್ವತಃ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಪುಟ ೪೮೪ ಓದಿ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ಲಿಯೊನರ್ಡ್ ಮೋಸ್ಲೆಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, 'ಅಸಹನೀಯ ಬಿಸಿಲು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತು ಅತಿ ಕರಾಳ ರಾತ್ರಿಯೆಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ, ನರಕದ ಕೂಪದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ನಾನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹೊರಬರುವೆನಾ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಚಿಂತೆ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಗಡಿರೇಖಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನನ್ನ ಅತಿಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಯೇನೆಂದರೆ, ಅದು ಭೌತಿಕವಾದದ್ದು, ಅಂದರೆ ಬದುಕುಳಿಯುವುದು, ಎಂದು ನಾನು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಭಾವಿಸಿರುವೆ.'</ref> ಗಡಿರೇಖೆ ಗುರುತಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಷ್ಟೇ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಸಹ ತ್ವರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೬ರಂದು, ಸಂಜೆ ೫ ಗಂಟೆಗೆ,ಈ ಗಡಿರೇಖಾ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಾಂಬರಿಸಲು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೭ರಂದು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಗಡಿನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಪುಟ ೪೯೪ ಓದಿ..</ref> ===ಗೌಪ್ಯತೆ=== ವ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಳಂಬಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮ ಗಡಿನಿರ್ಣಯಗಳು ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳ ೯ ಹಾಗೂ ೧೨ನೆಯ ದಿನಾಂಕದಂದು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಿಭಜನೆಯಾದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರವೇ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ರೀಡ್‌ ಪ್ರಕಾರ,<ref>ಪುಟ ೪೯೦.</ref> ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ಅಥವಾ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ರ ಭಾರತೀಯ ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೊಬ್ಬರ ಮೂಲಕ, ಪಂಜಾಬ್‌ ಗಡಿನಿರ್ಣಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಗಸ್ಟ್‌‌ ೯ ಅಥವಾ ೧೦ರಂದು ನೆಹರು ಮತ್ತು ಪಟೇಲರಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು, ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ-ಸನ್ನಿವೇಶ-ಆಧಾರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ. ಅದು ಯಾವ ರೀತಿ ರವಾನೆಯಾಯಿತೋ, ಏನೇ ಇರಲಿ, ಸಟ್ಲಜ್‌ ನಾಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬದಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿರಿಸುವಂತೆ ಈ ನಿರ್ಣಯ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎರಡು ತಹಶೀಲುಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳು ಗೋಚರವಾಗಿದ್ದವು: (೧) ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೂಸೇನೆಯ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಉಗ್ರಾಣವಿತ್ತು, ಹಾಗೂ (೨) ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಪಾಲಾಗುವ ಬಿಕಾನೆರ್‌ ರಾಜಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ನಾಲೆಯೊಂದರ ಮುನ್ನೀರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ ಹಿಲ್‌ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಿದರೆಂದು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಅಜ್ಞಾತ. ಇದು ನೆಹರು ಮತ್ತು ಪಟೇಲರಿಗೆ ಆಘಾತ ತಂದಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೯೮%ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರಿದ್ದು, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಬಹುದೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿಯೂ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರುಳ್ಳ [[ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್‌]] ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡಾ ನಗರಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಂಚುವುದು ಸಹ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ಇಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿಯೇಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ನಿರ್ಣಯವು ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು. {{Citation needed|date=September 2009}} ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಗೂ ತಮಗೇನೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ತಾವು ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಧೋರಣೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ, ಈ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸತ್ಯಾಂಶ ಗೊತ್ತಾಗದಿರಬಹುದು. ===ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ=== ಭಾರತವು ವಿಭಜನೆಯಾದ ನಂತರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗ ತಾನೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ, ಅನನುಭವಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಗಡಿಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರಬೇಕಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತ ವೈಸರಾಯ್‌ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌, ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲೆಂದು ಪಂಜಾಬ್‌ ಗಡಿ ದಳವನ್ನು ಆತುರದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೭೭%ರಷ್ಟು ಕೊಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಸಾವಿರಾರು ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ೫೦,೦೦೦ ಜನರ ದಂಡು ಏನೇನೂ ಸಾಲದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ ಪಡೆಯ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕನ ಹಾಜರಿ ಆಗ ಏನೇನೂ ಸಾಲದಾಗಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಗರಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಗಡುಕರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ಪುಟ ೪೮೭-೪೮೮ ಓದಿ.</ref> ಗಡಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳ ಬಂಡಾಯಗಳಿಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡಿ, ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಿದ್ಧವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖಭಂಗವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವುಂಟಾದೀತು. ಆದರೆ, ಅಂದಿನ ರಾಜಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದ [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ಕ್ಕೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನ್ವಯಿಸದ ಕಾರಣ, ಈ ದಿನದ ತನಕ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಗಡಿ ತಕರಾರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳ ನಡುವೆ ಮೂರು ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ (೧೯೪೭, [[೧೯೬೫ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ|೧೯೬೫]] ಮತ್ತು [[೧೯೭೧ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ|೧೯೭೧]]) ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ, ೧೯೯೮ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಎರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ ಯುದ್ಧ]] ಸಂಭವಿಸಿದವು. ==ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಗಡಿರೇಖೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು== ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ ಹಿಲ್‌ ಕಣಿವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ಬಂಗಾಳದ ಮಾಲ್ಡಾ, ಖುಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್‌ ಹಾಗೂ ಅಸಮ್‌ನ ಕರೀಂಗಂಜ್‌ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳುಂಟಾದವು. {{Citation needed|date=September 2009}} ===ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ ಹಿಲ್‌ ಕಣಿವೆಗಳು=== ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ ಹಿಲ್‌ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ೯೭%ರಷ್ಟು ಜನರು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರು (ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದವರು) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. 'ಸಿಎಚ್‌ಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕು' ಎಂದು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಹಿಲ್‌ ಕಣಿವೆ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಘ (ಸಿಎಚ್‌ಟಿಪಿಎ) ಬಂಗಾಳ ಗಡಿರೇಖಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. {{Citation needed|date=June 2010}} ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅದಿಕೃತ ಚರ್ಚೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿಎಚ್‌ಟಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೫ರಂದು, ತಾವು ಗಡಿಯ ಯಾವ ಬದಿಗೆ ಸೇರಿರುವರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸುಳಿವಿರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೭ರಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲಾದ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಗಡಿರೇಖಾ ನಿರ್ಣಯವು ಸಿಎಚ್‌ಟಿಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಿತ್ತು. ಆ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ, ಇಂದಿನ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ನಗರ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ಗೆ ನಡುಕಾಪು ಪ್ರದೇಶ ಒದಗಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಸಿಎಚ್‌ಟಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ ಬಂದರೂ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗವಿದ್ದದ್ದು, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. 'ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದೆಂದು ಸಿಎಚ್‌ಟಿಪಿಎ ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಭಾರತದ ದ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಭೂಸೇನೆಯು ಈ ಗಲಾಟೆಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿತು ಆದರೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿಲ್ಲ.'<ref>[http://www.mcrg.ac.in/rd05.htm#_ednref40 ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌]</ref> === ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ === ಶಕರ್‌ಗಢ ಉಪವಿಭಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ನಗರಗಳಾದ ದೇವಬಂದ್‌, ಬರೇಲ್ವಿ ಮತ್ತು ಅಹಮದಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿದ್ದವು.<ref name="alislam.org">{{Cite web |url=http://www.alislam.org/library/history/ahmadiyya/2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-21 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206093042/http://www.alislam.org/library/history/ahmadiyya/2.html |url-status=dead }}</ref> ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು (೫೦.೬) ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಹ್ಮದಿಯಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರೂ ಸಹ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಹ್ಮದೀಯರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಕಾದಿಯಾನ್‌ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಹ್ಮದಿಯರು ಅದರ ಸನಿಹದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.<ref name="alislam.org" /> ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೫೦.೬ ಮತ್ತು ೪೯.೪ರಷ್ಟಿದೆ. ಷಕರ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಗುರುದಾಸಪುರ ತಹಶೀಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು (ತಲಾ ೫೧%); ಬಟಾಲಾ ತಹಶೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೩% ಹಾಗೂ ಪಠಾನ್‌ಕೋಟ್‌ ತಹಶೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೬೭%ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. {{Citation needed|date=January 2010}} ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾವಿ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ, ಕೇವಲ ಷಕರ್‌ಗಢ್‌ ತಹಶೀಲ್‌ನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಗುರುದಾಸಪುರದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಎನಿಸಿತು. ಲಾರ್ಡ್‌ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಈ ತಹಶೀಲನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಹಾಗಾಗಿ, [[ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆಯು ಭಾರತ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗವಾಗುವುದು. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಪಠಾನ್‌ಕೋಟ್‌ ತಹಶೀಲ್‌ ಭಾರತದ ಪಾಲಾಗುವುದು. ಜೊತೆಗೆ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಹೋಷಿಯಾರ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಕಾಂಗಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೇನೆಂದರೆ, ಬಟಾಲಾ ಮತ್ತು ಗುರುದಾಸಪುರವು ಸಿಖ್ಖರ ಪವಿತ್ರ ನಗರ [[ಅಮೃತಸರ]]ಕ್ಕೆ ನಡುಕಾಪು ಆಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಮೃತಸರದ ಸುತ್ತಲೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಗಡಿರೇಖಾ ಆಯೋಗದ ಮುಂದೆ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರರು ವಾದಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಅಂಶವೇನೆಂದರೆ, ರಾವಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು, ಅಮೃತಸರ ಮತ್ತು (ಷಕರ್‌ಗಢ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಗುರುದಾಸಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಸಿಖ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು (೫೮%) ಪೂರ್ವ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವರು, ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಿದಲ್ಲಿ, ಸಿಖ್‌ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಿಖ್ಖರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಬದಲಿಗೆ,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಫಿರೊಜ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಝಿರಾ ತಹಶೀಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಬಿಕಾನೆರ್‌ ಮಹಾರಾಜಾ ಈ ಯತ್ನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ, ಸಟ್ಲಜ್‌ ಮತ್ತು ಬಿಯಸ್‌ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಹರಿಕೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಿಂದ ನಾಲೆಯೊಂದು ಸಾಗಿ, ದೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಫಿರೊಜ್‌ಪುರಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಫಿರೊಜ್‌ಪುರವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಅಂಗ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದಲ್ಲಿ, ದೊರೆಯು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವರೆಂದು ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದಾಗಲೇ ಗಡಿರೇಖಾ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದು ಇಡೀ ಫಿರೊಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=January 2010}} ===ಮಾಲ್ಡಾ ಜಿಲ್ಲೆ=== ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲ್ಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಭಜನೆಯು, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅವ‌ರ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಮಾಲ್ಡಾ ಪಟ್ಟಣ ಸೇರಿದಂತೆ, ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೫ರ ನಂತರ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಡಿಯಿತ್ತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದಾಗಲೇ ಮಾಲ್ಡಾದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಧ್ವಜದ ಬದಲು ಭಾರತ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ===ಖುಲ್ನ ಮತ್ತು ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು=== ಸುಮಾರು ೫೨%ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಿರುವ ಖುಲ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಗಿತ್ತು. ೭೦%ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರಿರುವ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ===ಕರೀಂಗಂಜ್‌=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದನ್ವಯ ಅಸ್ಸಾಮಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲ್ಹೆತ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕರೀಂಗಂಜ್‌ ಉಪವಿಭಾಗವನ್ನು ಸಿಲ್ಹೆತ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಆಗ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರೀಂಗಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೨.೩%ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== *[[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]] *ಡ್ಯೂರ‌್ಯಾಂಡ್‌ ರೇಖೆ *ಮೆಕ್‌ಮಹೊನ್‌ ರೇಖೆ *[[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೊಲೆಂಡ್‌]]ನ ಕರ್ಜನ್‌ ರೇಖೆ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== * ಚೆಸ್ಟರ್‌, ಎಲ್‌. "[http://www.unc.edu/depts/diplomat/archives_roll/2002_01-03/chester_partition/chester_partition.html ದಿ 1947 ಪಾರ್ಟಿಷನ್‌: ಡ್ರಾಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಇಂಡೊ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಬೌಂಡರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628180950/http://www.unc.edu/depts/diplomat/archives_roll/2002_01-03/chester_partition/chester_partition.html |date=2011-06-28 }}." ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಿಪ್ಲೊಮೆಸಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೨. (ಬಹಳಷ್ಟು ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಲೇಖನ) * ಹೆವಾರ್ಡ್‌, ಇ: ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಗುಡ್‌: ಎ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್‌ ರ‌್ಯಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌. ಚಿಚೆಸ್ಟರ್‌: ಬ್ಯಾರಿ ರೊಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, ೧೯೯೪. * ಮ್ಯಾನ್ಸರ್ಹ್‌ ಎನ್., ಸಂಪಾದಕರು. ದಿ ಟ್ರ್ಯಾಂಸ್ಫರ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾವರ್‌, ೧೯೪೨-೪೭. * ಸ್ಮಿತಾ, ಎಫ್‌. [http://www.fsmitha.com/h2/ch23brit.htm ದಿ ಯುಎಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಇನ್‌ ಏಷ್ಯಾ, ಟು 1960]. ಮ್ಯಾಕ್ರೊಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ, ೨೦೦೧. * ರೀಡ್‌, ಎ. ಮತ್ತು ಫಿಷರ್‌, ಡಿ. (೧೯೯೭). ದಿ ಪ್ರೌಡೆಸ್ಟ್‌ ಡೇ: ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಲಾಂಗ್‌ ರೋಡ್‌ ಟು ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ನಾರ್ಟನ್. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * ಇಂಡಿಯಾ: ಸಂಪುಟ XI: ದಿ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ವೈಸರಾಯಲ್ಟಿ-ಅನೌನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸೆಪ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ೩ ಜೂನ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌, ೩೧ ಮೇ-೭ ಜುಲೈ ೧೯೪೭. ಪರಿಶೀಲಿಸಿದವರು ವುಡ್‌, ಜೆ.ಆರ್‌. "ಡಿವೈಡಿಂಗ್‌ ದಿ ಜ್ಯೂಯಲ್‌: ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಟ್ರ್ಯಾಂಸ್ಫರ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾವರ್‌ ಟು ಇಂಡಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌". ''ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌'' , ಸಂಪುಟ. ೫೮, ಸಂಖ್ಯೆ. ೪ (ವಿಂಟರ್‌, ೧೯೮೫–೧೯೮೬), ಪಿಪಿ.&nbsp;೬೫೩–೬೬೨. [http://links.jstor.org/sici?sici=0030-851X(198524%2F198624)58%3A4%3C653%3ADTJMAT%3E2.0.CO%3B2-3 ಜೆಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌] * ಬರ್ಗ್‌, ಇ, ಮತ್ತು ವಾನ್‌ ಹೂಟುಮ್‌, ಎಚ್‌. [http://books.google.co.in/books?id=2wZKtke1bcEC&amp;pg=PA128 ರೂಟಿಂಗ್‌ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಟೆರಿಟರೀಸ್‌, ಡಿಸ್ಕೋರ್ಸಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಸಸ್‌ (ಪಿ.128)]. * ಕಾಲಿನ್ಸ್‌, ಎಲ್‌., ಮತ್ತು ಲಪಿಯರ್‌, ಡಿ. (೧೯೭೫) ಫ್ರೀಡಮ್‌ ಅಟ್‌ ಮಿಡ್ನೈಟ್‌. * ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಎಲ್‌., ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪಿಯರ್‌ ಡಿ. ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ. * ಮಿಶ್ರಾ, ಪಿ. "ಎಕ್ಸಿಟ್‌ ಊಂಡ್ಸ್‌". ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್‌'' , ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೩, ೨೦೦೭. [https://web.archive.org/web/20120916094655/http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2007/08/13/070813crbo_books_mishra?currentPage=all ಕೊಂಡಿ] ಯಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು. * ಮೂನ್‌, ಪಿ. ದಿ ಟ್ರ್ಯಾಂಸ್ಫರ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾವರ್‌, ೧೯೪೨-೭: ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್‌ ರಿಲೇಷನ್ಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಸಂಪುಟ X: ದಿ ಮೌಂಟ್ಬಾಟನ್‌ ವೈಸರಾಯಲ್ಟಿ-ಫಾರ್ಮುಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಅ ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌, ೨೨ ಮಾರ್ಚ್‌-೩೦ ಮೇ ೧೯೪೭. [http://links.jstor.org/sici?sici=0030-851X(198524%2F198624)58%3A4%3C653%3ADTJMAT%3E2.0.CO%3B2-3 ಜೆಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಡಿವೈಡಿಂಗ್ ದಿ ಜ್ಯೂಯಲ್‌'ನ ಪರಿಶೀಲನೆ] * ಮೂನ್‌, ಬ್ಲೇಕ್‌, ಡಿ., ಮತ್ತು ಆಷ್ಟನ್‌, ಎಸ್‌. ದಿ ಟ್ರ್ಯಾಂಸ್ಫರ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾವರ್‌, ೧೯೪೨-೭: ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್‌ ರಿಲೇಷನ್ಸ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯಾ. [http://links.jstor.org/sici?sici=0030-851X(198524%2F198624)58%3A4%3C653%3ADTJMAT%3E2.0.CO%3B2-3 ಜೆಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಡಿವೈಡಿಂಗ್ ದಿ ಜ್ಯೂಯಲ್‌'ನ ಪರಿಶೀಲನೆ] * ಟುನ್ಝೆಲ್ಮನ್‌, ಎ. ''ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸಮ್ಮರ್‌'' . ಹೆನ್ರಿ ಹೊಲ್ಟ್‌. * ವೊಲ್ಪರ್ಟ್‌, ಎಸ್‌. (೧೯೮೯). ''ಎ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ'' , ೩ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.unc.edu/depts/diplomat/archives_roll/2002_01-03/chester_partition/chester_partition.html ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿರೇಖಾ ರಚಿಸುವಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628180950/http://www.unc.edu/depts/diplomat/archives_roll/2002_01-03/chester_partition/chester_partition.html |date=2011-06-28 }} {{Pakistan Movement}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ-ಭಾರತ ಗಡಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಖೈಬರ್‌ ಪಖ್ತೂನ್‌ಖ್ವಾದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಚಳವಳಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭೂಗೋಳ]] ppcusxkhsnh7e5edyrekxxy3bgm22al 0 28026 1375671 1373118 2026-06-22T10:58:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375671 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Saltwater Crocodile | status = LC | image = Crocodylus acutus jalisco mexico.jpg | image_width = 250px | status = LC | status_system = iucn2.3 | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Crocodylia]] | familia = [[Crocodylidae]] | subfamilia = [[Crocodylinae]] | genus = ''[[Crocodylus]]'' | species = '''''C. porosus''''' | binomial = ''Crocodylus porosus'' | binomial_authority = ([[Johann Gottlob Schneider|Schneider]], [[1801]]) | range_map = Crocodylus porosus range.PNG | range_map_caption = Range of the saltwater crocodile in black }} [[File:Large Crocodylus porosus.jpg|thumb|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೇರ್ನ್ಸ್‌ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]] '''ಸಮುದ್ರವಾಸಿ''' ಅಥವಾ '''ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆ''' ಯು (''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ) ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಂತ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ, [[ಭಾರತ]]ದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ತನಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾನು ವಾಸಿಸುವಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಂದು ತಿಂದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲೆಂಡ್, ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟರ್ನಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಉತ್ತರ ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವರದಿಗಳು ಬಂದದ್ದುಂಟು. ==ದೇಹರಚನೆ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ== ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಮುಸುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಇದರ ಉದ್ದವು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Guggisberg">{{cite book | author = Guggisberg, C.A.W. |url = | title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = 195 | isbn = 0715352725}}</ref> ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಅಲ್ಪವೇ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಗಲವಾದ ಶರೀರವು ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಶರೀರಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಸರೀಸೃಪವು ಒಂದು ನೆಗಳು ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬಂಥ, ದೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಡದ ಆರಂಭಿಕ ಊಹೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ufl" /> [[File:Saltieskull.JPG|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌‌ ಜುವಾಲಜಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ|link=Special:FilePath/Saltieskull.JPG]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತೂಕವು {{convert|600|to(-)|1000|kg|lb}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|4.1|to(-)|5.5|m|ft}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಸಹ ಪ್ರೌಢ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು {{convert|6|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಮತ್ತು {{convert|1300|kg|lb}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗಬಹುದು.<ref name="Flmnh.ufl.edu">{{cite web|url=http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/csp_cpor.htm |title=Crocodilian Species - Australian Saltwater Crocodile (Crocodylus porosus) |publisher=Flmnh.ufl.edu |date= |accessdate=2010-12-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |title=Saltwater Crocodile |publisher=Australianfauna.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033425/http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated1">ವುಡ್‌, ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅನಿಮಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಫೀಟ್ಸ್‌. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂ ಇಂಕ್‌ (1983), ISBN 978-0-85112-235-9</ref> ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಗಳು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯ ಶರೀರದ ಉದ್ದವು {{convert|2.1|to(-)|3.5|m|ft|0}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="ufl">[http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/csp_cpor.htm 'ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌' (ಸ್ಕ್ನೀಡರ್‌, 1801)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108113747/http://www.flmnh.ufl.edu/NATSCI/HERPETOLOGY/brittoncrocs/csp_cpor.htm |date=2006-01-08 }}, -ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌; ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಿಸಿದ್ದು.</ref><ref name="Flmnh.ufl.edu"/><ref>http://www.answers.com/topic/saltwater-crocodile-1</ref> ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಾಗಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯು ಸುಮಾರು {{convert|4.2|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="autogenerated1" /> ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರ ಜಾತಿಯ ಸರಾಸರಿ ತೂಕವು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|450|kg|lb|-2}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=Saltwater Crocodiles, Saltwater Crocodile Pictures, Saltwater Crocodile Facts - National Geographic |publisher=Animals.nationalgeographic.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಲುಪಬಲ್ಲ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವು, ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮುಸುಡಿಯಿಂದ-ಬಾಲದವರೆಗೆ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಯು, ಸತ್ತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ಚರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಇದು {{convert|6.1|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಮೃತದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಚರ್ಮಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಿದ್ದಾಗಿನ ಉದ್ದವು {{convert|6.3|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ {{convert|1200|kg|lb}}ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="uflfaq">{{Cite web |url=http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |title=ವಿಚ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌? |access-date=2011-03-01 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618110324/http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಪೂರ್ಣ ಅವಶೇಷಗಳು ([[ಒಡಿಶಾ]]ದಲ್ಲಿ<ref name="underwatertimes1">{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 |title=ಗಿನ್ನೆಸ್‌: ಇಂಡಿಯಾ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೋಮ್‌ ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌; 23 ಫೀಟ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019192859/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 |url-status=dead }}</ref> ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆಬುರುಡೆ) {{convert|7.6|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು {{convert|7|m|ft}}ಕ್ಕಿಂತ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹೆಚ್ಚಿರದ ಒಂದು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಅವಲೋಕನವು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref name="uflfaq" /> {{convert|9|m|ft|adj=on}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: 1840ರಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯು {{convert|10|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಲುಜಾನ್‌ ಮುಖ್ಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜಾಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1823ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಮೊಸಳೆಯು {{convert|8.2|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; {{convert|7.6|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಆಲಿಪೋರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅವು {{convert|6|to(-)|6.6|m|ft}}ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಎಂದು ಸದರಿ ಅವಲೋಕನಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯು ತಗ್ಗಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಗಳು ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="maneater">[https://web.archive.org/web/20070507015626/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,21064163-5006003,00.html ಸೆವೆನ್‌-ಮೀಟರ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಷಾಟ್‌ ಡೆಡ್‌], ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌</ref> ‌ಭಾರತದ<ref name="underwatertimes1" /><ref>{{Cite web |url=http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&rel_no=1 |title=ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ರೆಪ್ಟೈಲ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಜೈಂಟ್‌ ಎಸ್ಚುವರೈನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಫೈಂಡ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ |access-date=2021-08-23 |archive-date=2008-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108203350/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&rel_no=1 |url-status=dead }}</ref> ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ಉದ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದನ್ನು ಗಿನ್ನೆಸ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೀವಂತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಕೆಡವುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವಿಕೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಳತೆಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು {{convert|8.5|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಳತೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಮೊಸಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮೊಸಳೆಯ "ಪ್ರತಿರೂಪ"ವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |title=NORMANTON - ಹೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಎವರ್‌ ಷಾಟ್‌! |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218231119/http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abc.net.au/backyard/stories/s1020946.htm ಕ್ರಿಸ್‌ ದಿ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌, ನಾರ್ಮ್ಯಾಂಟನ್‌, ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]</ref><ref>{{Cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-01 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}</ref> 8+ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು (28+ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಇತರ ಅನೇಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆಯಾದರೂ,<ref name="harvard">[http://www.news.harvard.edu/gazette/2001/07.19/14-talltales.html ವಾರ್ಮ್‌, ಫಜಿ, ವಿಯರ್ಡ್‌, ಫನ್ನಿ: ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ(ಸ್‌) ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಮ್‌ ಟಾಲ್‌ ಟೇಲ್ಸ್‌], ಆಲ್ವಿನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಗೆಜೆಟ್‌</ref><ref name="ng">[http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಟೈಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |date=2007-06-25 }}; ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು</ref> ಇವು ತೀರಾ ಅಸಂಭವ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ==ಹರಡಿಕೆ== [[File:Leistenkrokodil.jpg|left|thumb|ಅಡಿಲೇಡ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]] [[File:Crocodile Crocodylus-porosus amk2.jpg|thumb|ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆ]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂರು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದ್ದು, ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಮೂತಿಯ ಮೊಸಳೆ ಉಳಿದೆರಡು ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last = Hiremath |first = K.G. |title = Recent advances in environmental science |publisher = Discovery Publishing House, 2003 |isbn = 8171416799, 9788171416790}}</ref> ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ (7 ಮೀಟರು ಉದ್ದದ ಒಂದು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು [[ಸುಂದರಬನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸುಂದರಬನಗಳ]] ಭಾರತೀಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಭಾಗಗಳಾದ್ಯಂತವೂ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ (ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ([[:en:Northern Territory|Northern Territory]])) ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಹಸನಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುವಿಧದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಅಡಿಲೇಡ್‌, ಮೇರಿ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ನದೀಮುಖಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು) ಈ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ (6 ಮೀಟರು +) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು 100,000 ಮತ್ತು 200,000ದಷ್ಟು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಷ್ಟರ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಮೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ರಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌‌ವರೆಗೆ ಅವುಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೊಸಳೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ನೆಗಳುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವುದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ನೆಗಳು ನದಿಗಳು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಸ್ತುತಃ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರಾವಳಿಯ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಹರವುಗಳೊಳಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ನದೀಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಿಸ್‌‌ಮಾರ್ಕ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, ಕಾಯ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಅರು ದ್ವೀಪಗಳು, ಮಲುಕು ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಮೋರ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಇತರ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಟೋರೆಸ್‌ ಜಲಸಂಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಬಹುತೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾದ್ಯಂತವೂ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ಶ್ರೇಣಿಯು ಈಗ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಇಂಡೋಚೈನಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೋಸ್‌]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆಯಾದರೂ, ಇರಾವ್ಯಾಡಿ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಮೂಹವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |title=Crocodile kills man in wildlife sanctuary - World news - World environment - msnbc.com |publisher=MSNBC |date=2008-04-20 |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102022610/http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ ದೇಶವು ಈ ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಪ್ರಭೇದದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇಂಡೋಚೈನಾ ವಲಯದ ಏಕೈಕ ದೇಶವಾಗಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಮೆಕಾಂಗ್‌ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅವು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು) ಮತ್ತು ಇತರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಇಂಡೋಚೈನಾದಲ್ಲಿನ ಈ ಜಾತಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಈಗ ಕರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಹರಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ವಸಾಹತಿನ-ಪೂರ್ವದ ಸಂಖ್ಯಾಗಾತ್ರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು. [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋರ್ನಿಯೊ) ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೀರಾ ಸಣ್ಣದೆನ್ನಬಹುದಾದ, ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌]]). ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯೇನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ (ಆದರೂ, ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆಗಳು ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ). ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; [[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಸಾಲೊಮನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಇವು ಒಂದು ಸಾಧಾರಣವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೆ, [[ವನುವಾಟು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಲಿರುವ ಸಮೂಹವಿದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮೂರಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[ಪಲಾವು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಆದರೆ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು (ಇದು ಮರಳುತ್ತಿರಬಹುದು) ಕಾಣಬಹುದು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸೆಷೆಲ್ಸ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ನೈಲ್‌ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವು ''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref name="ufl" /> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಜಾತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಾವು ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿಲ್ಲದ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಘಟನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ, ಇವೋ ಜಿಮಾ, [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡುಚಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಪಾನ್‌ನ ‌ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ (ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ) ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2008ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗ/2009ರ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆ ಮೊಸಳೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ಬಹಳಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಲಸೆಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತ ತಾಪಮಾನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ಆಘಾತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಹೊಸ ವರ್ತನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನಷ್ಟು ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ==ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನ== [[File:Saltwater Crocodile on a river bank. in Australia.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೊರೊಬೊರೀ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೈಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ.]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಿಪರೀತಕಾವಿನ ಮಳೆಯ ಋತುವನ್ನು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ; ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನದೀಮುಖಗಳಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಸ್ತರಣಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಿರುವ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ವಿಸ್ತೃತ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು (ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆ) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ (ಜಪಾನ್‌ನ ಸಮುದ್ರದಂಥದು) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕ್ಲುಪ್ತವಾದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳಲ್ಲಿ {{convert|15|to|18|mph|m/s}}ನಷ್ಟು ಈಜಬಲ್ಲವು, ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ {{convert|2|to|3|mph|m/s|1|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ==ಆಹಾರಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ== [[File:Kakadu 2430.jpg|thumb|ಕಕಾಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 'ಈಜು ನಿಷೇಧದ' ಸೂಚನಾ ಫಲಕ]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಮಯಸಾಧಕತನದ ಒಂದು ಪರಮಾವಧಿಯ ಪರಭಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆಗಳ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಅವು ದಾಳಿಮಾಡುವುದು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಕೀಟಗಳು, ನೆಲೆಜಲವಾಸಿಗಳು, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳು. ಮೊಸಳೆಯ ದೊಡ್ಡದಾದಷ್ಟೂ ಅದು ತನ್ನ ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಟೆಯು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತಿನ್ನಬಲ್ಲವು. ಅಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ: ಕೋತಿಗಳು, ಕಾಂಗರೂಗಳು, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಕಾಡುನಾಯಿಗಳು, ವರನಸ್‌ ಕುಲದ ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲಿಗಳು, [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು, ಸಾಕಿದ ಜಾನುವಾರು, ಮುದ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, [[ಮಾನವ|ಮಾನವರು]], ನೀರೆಮ್ಮೆ, [[ಕಾಡುಕೋಣ|ವನವೃಷಭ]]ಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಶಾರ್ಕ್‌‌‌‌ಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="maneater" /><ref name="underwatertimes2">{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |title=ನೋ ಬುಲ್‌: ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಈಟ್ಸ್‌ ಶಾರ್ಕ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719045545/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://photos1.blogger.com/blogger/7194/799/1600/Crocodile-shark.jpg ಶಾರ್ಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]</ref><ref name="crocattack">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |title=ಮದರ್ಸ್‌ ಟಗ್‌-ಆಫ್‌-ವಾರ್‌ ವಿತ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌-ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029195100/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಟನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುವ ಸಾಕಿದ ದನ, ಕುದುರೆಗಳು, ನೀರೆಮ್ಮೆ, ಮತ್ತು ವನವೃಷಭ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಇವನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಲಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೇ ಅದು ಉಳಿದಿರುವಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜಡಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸೋಮಾರಿಯಂತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದಿನದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು ಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ದಾಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ, ಸ್ಫೋಟಕವೆಂಬಂಥ ವೇಗದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪ ಅಂತರಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಒಂದು ರೇಸಿನ ಕುದುರೆಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬಂಥ ಕಥೆಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ದಂತಕಥೆಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ ಈ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವು ಸಂಯೋಜಿಸಬಲ್ಲಂಥ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯು ನೀರಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಮರಳಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹಾನ್‌ ಬಲವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೊಸಳೆಯು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹತ್ತರವಾದ ದವಡೆಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೇ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನೀರೆಮ್ಮೆಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು ನದಿಯೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಿರುವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ-ಬೆಳೆದ ಕಾಡೆತ್ತಿನ ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನು ತನ್ನ ದವಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಪುಡಿಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸಿರುವ ಇದರ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯ ಕೌಶಲವು "ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಗಬಕ್ಕನೇ ಹಾರಿ ಇದು ಥಟ್ಟನೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸುರಳಿ ಸುತ್ತಿದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಉರುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಯವು ಸರಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅವನ್ನು ಹರಿದು ಚಿಂದಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಈ "ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ"ದ ತಂತ್ರವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆ ಸೂಚಕ ಹಲ್ಲಿಗಳು, ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಎಳೆಯವಯಸ್ಸಿನ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದು. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದಾದರೂ, ಇದು ಅಪರೂಪವೆನಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ === ಡಾ. ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌<ref>{{Cite web |url=http://crocodilian.com/big-gecko |title=ಬಿಗ್‌ ಗೆಕೊ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810023555/http://crocodilian.com/big-gecko/ |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಂಶೋಧಕನು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳ<ref>[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/croccomm.html "ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಟಾಕ್‌"]</ref> ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಅವನು ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೂ ಅವನು ಈ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ (ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯಲ್ಲಿ ಶರೀರ ತೂಕದ 0.05%ನಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ), ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಮಾಡಿಸಿದರೂ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ಅವು ಕಲಿಯಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. ಮೊಸಳೆಯ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಸುಳುಹನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಇಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಅವು ಕಲಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬದಲಾಗುವ ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ವಲಸೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಅವು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ==ಮಾನವರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು== ದಾಳಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=016&issue=03&page=0143 |title=ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌ ಇನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಆನ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಪೆಥಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡಿಲಿಯನ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಜನರಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405083720/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=016&issue=03&page=0143 |url-status=dead }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಪಾಯದ ತಾಣಗಳೆನಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಯಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ದಾಳಿಗಳ ಮಟ್ಟವು ತಗ್ಗಿರಬಹುದು. ಆರ್ನ್‌ಹೆಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಡದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ಬೋರ್ನಿಯೊ,<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429022201/http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php|archivedate=2007-04-29}}</ref> ಸುಮಾತ್ರಾ,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1581715/Woman-saves-daughter-from-crocodile.html ''Telegraph.co.uk'' "ವುಮನ್‌ ಸೇವ್ಸ್‌ ಡಾಟರ್‌ ಫ್ರಂ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌"]</ref> ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗ (ಅಂಡಮಾನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ),<ref>{{Cite web |url=http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |title=''ಕಳಿಂಗ ಟೈಮ್ಸ್‌'' "ಟೂ ಇಂಜೂರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌" |access-date=2011-03-01 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221308/http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |title=''MSNBC ಇಂದು'' "ಕ್ರಾಕ್‌ ಕಿಲ್ಸ್‌ ವುಮನ್‌ 4 ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಹರ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಡೆತ್‌" |access-date=2011-03-01 |archive-date=2010-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809230828/http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517023623/http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php|archivedate=2008-05-17}}</ref> 1945ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 19ರಂದು, ರಾಮ್ರೀ ದ್ವೀಪದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 400 ಮಂದಿ ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಾಗ ತೂರಿಕೊಂಡ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನಿಕರು ಸುತ್ತುವರೆದಾಗ, ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://iberianature.com/wildworld/tag/massacre-by-crocodiles-on-ramree-island/ |title=Massacre by Crocodiles on Ramree Island - Wild world - Nature, conservation and wildlife holidays |publisher=Iberianature.com |date=1945-02-19 |accessdate=2010-08-18}}</ref> "ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್‌ ಸಫರ್ಡ್‌ ಫ್ರಂ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌" ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ್ರೀ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಮೊಸಳೆಯ ದಾಳಿ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|colwidth=30em}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== * {{IUCN2006|assessors=Crocodile Specialist Group|year=1996|id=5668|title=Crocodylus porosus|downloaded=9 May 2006}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Crocodylus porosus}} *[http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623064651/http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 |date=2006-06-23 }} *[http://www.australianextremes.com ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915233232/http://australianextremes.com/ |date=2017-09-15 }} *[https://web.archive.org/web/20121028145430/http://ozmagic.homestead.com/AustralianSaltwaterCrocodiles.html ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಳಿಯ ಕಡತ] *ಡಾ.ಬ್ರಿಟನ್‌ರವರ [http://www.crocodilian.com crocodilian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708204615/http://www.crocodilian.com/ |date=2011-07-08 }} ತಾಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/abritton.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಕಾಲ್ಸ್‌] *ಓಡುವ-ಹಲ್ಲಿಯ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ. ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ [http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html ಚರ್ಚೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120102606/http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html |date=2011-11-20 }} {{Crocodilia|C.}} {{Crocs}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಕಡೈಲಿಡೇ]] [[ವರ್ಗ:ಕಡಲಿನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂನೇ ದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಥೈಲೆಂಡ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೇಷಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] sufbufxkw04rf7ipj1fef3be6t60jua 0 29315 1375599 1359926 2026-06-21T14:10:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375599 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = city | name = Melbourne | state = vic<!--"vic" codes as "Victoria (Australia)". Please leave it as "vic" or else it will point to a disambig page--> | image = Melbourne montage six frame infobox jpg.jpg | caption = '''Top:''' [[Melbourne city centre]], <br />'''centre left:''' [[Flinders Street Station]], <br />'''centre right:''' [[Shrine of Remembrance]], <br />'''centre:''' [[Federation Square]], <br />'''bottom left:''' [[Melbourne Cricket Ground]], <br />'''bottom right:''' [[Royal Exhibition Building]]. | pop = 4,077,036 | pop_footnotes = (Metropolitan area)<ref name="PopulationGrowth" /> | poprank = 2nd | density = 1566 | density_footnotes = (Urban area; 2006)<ref name="CensusQuickStats" /> | elevation = 31 <!--102 ft--> | coordinates = {{Coord|37|48|49|S|144|57|47|E|type:city(4000000)_region:AU-VIC|display=inline,title}} | force_national_map = yes | latd =37 |latm =48 |lats =49 |latNS =S | longd =144 |longm =57 |longs =47 |longEW =E | area = 8806 | area_footnotes= (LGAs total) | est = 30 August 1835 | county = [[County of Grant, Victoria|Grant]], [[County of Bourke, Victoria|Bourke]], [[County of Mornington|Mornington]] | lga = [[Local Government Areas of Victoria#Municipalities of Greater Melbourne|31 Municipalities across Greater Melbourne]] | stategov = [[:File:Vic inner regions.png|54 electoral districts and regions]] | fedgov = [[:File:Map4.gif|23 Divisions]] | timezone = [[Australian Eastern Standard Time|AEST]] | utc = +10 | timezone-dst= [[Australian Eastern Daylight Time|AEDT]] | utc-dst = +11 | location1= [[Canberra]] | dist 1= 665 | location2= [[Adelaide]] | dist2= 723 | location3= Sydney | dist3= 876 | location4= [[Brisbane]] | dist4= 1658 | location5= [[Auckland]] | dist5=2623 | maxtemp = 19.8 | mintemp = 10.2 | rainfall = 646.9 }} '''ಮೆಲ್ಬರ್ನ್''' , ({{IPAc-en|icon|ˈ|m|ɛ|l|b|ɚ|n}}, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ {{IPA|[[Australian English phonology|[ˈmælbən, -bn̩]]]}}<ref name="Salary-celery">'ಸ್ಯಾಲರಿ-ಸೆಲೆರಿ' ಪದಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯರು ಧ್ವನಿಮಾಗಳನ್ನು {{IPA|/ɛ/}}{{IPA|/æ/}}ಯಾಗಿ{{IPA|/l/}}ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುವ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{cite book | author = Cox, F., and Palethorpe, S. | year = 2001 | chapter = The Changing Face of Australian Vowels | editor = Blair, D.B. and Collins, P (eds) | title = Varieties of English Around the World: English in Australia | publisher = John Benjamins Publishing, Amsterdam | pages = 17–44 }}</ref>) ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು [[ಸಿಡ್ನಿ|ಸಿಡ್ನಿಯ]] ನಂತರ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ.<ref name="CensusQuickStats">{{cite web|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?collection=Census&period=2006&areacode=UCL232200&producttype=QuickStats&breadcrumb=PL&action=401|title=2006 Census QuickStats: Melbourne (Urban Centre/Locality)|work=2006 Australian Census|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=25 October 2007|accessdate=11-09-2009|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325034721/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?collection=Census&period=2006&areacode=UCL232200&producttype=QuickStats&breadcrumb=PL&action=401|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್("ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್" ಅಥವಾ "CBD" ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ)<ref name="GoogleMaps">{{cite web|url=http://maps.google.com.au/maps?hl=en&q=&ie=UTF8&hq=&hnear=Melbourne+CBD,+Melbourne+VIC&gl=au&ei=s9r3SpvrD4uI6wOaytwa&ved=0CBMQ8gEwAA&geocode=FRUAv_0dYfajCA&split=0|title=Melbourne CBD|publisher=[[Google Maps]], Google Inc|accessdate=11-09-2009}}</ref> ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಭಾಗ (ಅಥವಾ "ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ") ಹಾಗು ಜನಗಣತಿಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಭಾಗವೆನಿಸಿದೆ—ಹಾಗು ಇವೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ "ಮೆಲ್ಬರ್ನ್" ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೦೯ರವರೆಗೂ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="PopulationGrowth">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2008-09~Main+Features~Victoria?OpenDocument|title=Growth in Melbourne|work=3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2008-09 - Victoria|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=30 March 2010|accessdate=30 August 2010}}</ref><ref name="Pop2009TheAge">{{Cite news|last=Colebatch|first=Tim|last2=Lahay|first2=Kate|title=Melbourne's population hits 4 million|newspaper=[[The Age|Age]]|date=23 September 2009|url=http://www.theage.com.au/national/melbournes-population-hits-4-million-20090922-g0j7.html|accessdate=11-09-2009}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಬರ್ನಿಯನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MacqDict">''ಮೆಕ್‌ಕ್ವಾರೀ ನಿಘಂಟು, ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ'' (೨೦೦೫). ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ದಿ ಮೆಕ್‌ಕ್ವಾರೀ ಲೈಬ್ರರಿ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ISBN ೧-೮೭೬೪೨೯-೧೪-೩</ref> ಮಹಾನಗರವು, ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗವು ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ನದಿಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ(ಇದು ಕೊಲ್ಲಿಯ ಉತ್ತರ-ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ).<ref name="GoogleMaps"/> ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ ಪೂರ್ವ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರ ರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಒಳನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ, ಹಾಗು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="MelbLGAs">{{cite web|url=http://www.localgovernment.vic.gov.au/Web20/rwpgslib.nsf/GraphicFiles/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09/$file/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09.pdf|title=Victorian Local Government Directory|publisher=[http://www.dvc.vic.gov.au Department of Planning and Community Development], [[Government of Victoria (Australia)|Government of Victoria]]|page=11|accessdate=11-09-2009|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915144252/http://www.localgovernment.vic.gov.au/Web20/rwpgslib.nsf/GraphicFiles/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09/$file/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09.pdf|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವು ೧೮೩೫ರಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ನೆಲೆಗೊಂಡ೪೭ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ) ವ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಮೆನ್'ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ನೆಲೆಗಾರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="settlement8-9">{{cite web|title=History of the City of Melbourne|publisher=[[City of Melbourne]]|pages=8–10|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Documents/history_melbourne_city.PDF|accessdate=11-09-2009|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220125944/http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Documents/history_melbourne_city.PDF|url-status=dead}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಬೌರ್ಕೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಎರಡನೇ ವೈಕೌಂಟ್(ಅರ್ಲ್ ಗೂ, ಬ್ಯಾರನ್ ಗೂ ನಡುವಣ ಅಂತಸ್ತಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ವರಿಷ್ಠ) ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಲ್ಯಾಂಬ್ ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇರಿಸಿದರು.<ref name="settlement8-9"/> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಒಂದು ನಗರವೆಂದು ೧೮೪೭ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದಳು.<ref name="MilesLewis25"/> ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಯಿತು.<ref name="MilesLewis25"/> ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="RobertCervero320"/> ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟವು ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಇದು ೧೯೨೭ರವರೆಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರದ ಹಂಗಾಮಿ ಪೀಠವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="Constitution">{{cite web|url=http://www.comlaw.gov.au/comlaw/comlaw.nsf/440c19285821b109ca256f3a001d59b7/57dea3835d797364ca256f9d0078c087/$FILE/ConstitutionAct.pdf|title=Commonwealth of Australia Constitution Act|publisher=[http://www.ag.gov.au Department of the Attorney-General], [[Government of Australia]]|page=45 (Section 125)|accessdate=11 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050718231401/http://www.comlaw.gov.au/comlaw/comlaw.nsf/440c19285821b109ca256f3a001d59b7/57dea3835d797364ca256f9d0078c087/$FILE/ConstitutionAct.pdf|archivedate=18 July 2005}}</ref> ಇಂದು ನಗರವು, ಕಲೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮನರಂಜನೆ, ಕ್ರೀಡೆ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ,(ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲ ತಾಣವಾಗಿದೆ),<ref name="Stratton">{{Cite book|last1=Stratton|first1=David|year=1990|title=The Avocado Plantation: Boom and Bust in the Australian Film Industry|publisher=Pan Macmillan|location=Sydney|page=|isbn=0732902509}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=37899&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title = Return of the Kelly Gang|journal=[[UNESCO Courier]]|issn = 1993-8616 |issue=2007 #5 |last=Chichester|first=Jo |publisher=[[United Nations]]}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ದೂರದರ್ಶನ,<ref name="first24">{{Cite book | title = Australian Television: the first 24 years | publisher = Nelsen/Cinema Papers | year = 1980 | page = 3 | location = Melbourne | accessdate = 23 September 2007 }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್,<ref name="Now 2003. pg. 182">ದಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬುಕ್ – ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೌ. ಪ್ರಕಟಣೆ ೨೦೦೩. ಹಾರ್ಡಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಬುಕ್ಸ್. ಸೌತ್ ಯಾರ್ರ. ISBN ೧-೭೪೦೬೬-೦೪೯-೮. pg. ೧೮೨</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಕಲಾ ಚಳವಳಿ(ಇದು ಹೆಯಿಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ)<ref name="AstburyMasters">{{Cite book|last=Astbury|first=David Leigh|title=The Heidelberg School and the rural mythology|place=Melbourne|publisher=Department of Fine Arts, [[University of Melbourne]]|year=1982|url=http://dtl.unimelb.edu.au/R/AF3TPQ9GRMK5VC149A2JTA7EQDRY8XKJBADUM8FTYCFFILSY7F-03467?func=dbin-jump-full&object_id=65984&local_base=GEN01&pds_handle=GUEST|id=65984}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನ್ಯೂ ವೋಗ್ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶಫ್ಫಲ್) ಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="TheAgeDanceTrance">{{Cite news|last1=Tomazin|first1=Farrah|last2=Donovan|first2=Patrick|last3=Mundell|first3=Meg|date=12-07-2002|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/12/07/1038950203557.html|title=Dance trance|newspaper=[[The Age]]|accessdate=11-16-2009 | location=Melbourne}}</ref><ref name="Gwynne202">{{Cite book|last1=Gwynne|first1=Michael|year=1985|title=Ballroom Sequence Dancing|publisher=Princeton Book Company|location= Hightstown|edition=2nd|page=202|isbn=0-7136-2750-6}}</ref> ಇದು ಸಮಕಾಲೀನ ಹಾಗು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ.<ref name="TheAgeDanceTrance"/> ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="TourismAust">{{cite web|url=http://www.australia.com/destinations/cities/melbourne.aspx?ta_intcmp=desthub:cities:melbourne:en|title=Melbourne|publisher=[[Tourism Australia]], [[Government of Australia]]|accessdate=16 November 2009|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330132718/http://www.australia.com/destinations/cities/melbourne.aspx?ta_intcmp=desthub:cities:melbourne:en|url-status=dead}}</ref> ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಗ್ರೂಪ್ ನ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯೂನಿಟ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ(೨೦೦೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ),<ref name="AnnualEUISurvey">{{ Cite book|last=[[Economist Intelligence Unit]]|title=Liveability Survey|place=ಲಂಡನ್|publisher=[[Economist Group]]|year = 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009}}</ref><ref name="TheAgeRank2002">{{ Cite news |last=Source: agencies |date=<!-- 10-04- -->2002-04-10 |url= http://www.theage.com.au/articles/2002/10/04/1033538761412.html |title= Best city in the world |newspaper=[[The Age|Age]] | publisher = Fairfax |accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16 | location=Melbourne}}</ref><ref name="BBC2005rank">{{ Cite news|last1=Source: agencies |date=4 October 2005|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4306936.stm|title=Vancouver is 'best place to live'|newspaper=[[BBC News]]|accessdate=11-16-2009}}</ref><ref name="ABCRank2009">{{ Cite news |last=Source: agencies |date=<!-- 06-09- -->2009-09-06<!-- check this --> |url= http://www.abc.net.au/news/stories/2009/06/09/2592740.htm |title= Melbourne 'third most' livable city in world |newspaper=[[ABC News (Australia)|ABC News]] |accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16}}</ref> RMITನ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಗ್ರ ೧೦ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ನಗರವೆಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ(೨೦೦೬ರಿಂದೀಚೆಗೆ)<ref name="RMITGUCI">{{cite web|url=http://mams.rmit.edu.au/ddglvp4xqmgy.pdf|title=Global University City Index 2006|publisher=[[RMIT University|Royal Melbourne Institute of Technology]]|page=8|accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16|archive-date=23 ಜೂನ್ 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Ha5fwUw1?url=http://mams.rmit.edu.au/ddglvp4xqmgy.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="TheAustBestUni">{{ Cite news|last=Armitage|first=Catherine | date=<!-- 08-16- -->2007-08-07 | title=Living proof our cities are tops | newspaper=[[The Australian]] | publisher= News Limited | url=http://www.theaustralian.com.au/news/living-proof-our-cities-are-tops/story-0-1111114184632 | accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref name="TheAgeTopUnis">{{ Cite news|last=Tomazin|first=Farrah|title=Ranking on unis a bonus for city | newspaper=[[The Age|Age]] | publisher = Fairfax |date=05-26-2008|url=http://www.theage.com.au/news/national/ranking-on-unis-a-bonus-for-city/2008/05/25/1211653848663.html|accessdate=11-16-2009 | location=Melbourne}}</ref> ಹಾಗು ೨ಥಿಂಕ್ ನೌ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನೋವೇಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ಪ್ರಕಾರ ಅಗ್ರ ೨೦ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನೋವೇಷನ್ ನಗರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ (೨೦೦೭ರಿಂದೀಚೆಗೆ).<ref name="2thinknow2007">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/city-rankings-2007/|title=Innovation Cities Index 2007|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-16-2009}}</ref><ref name="2thinknow2008">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-index-2008/|title=Innovation Cities Index 2008|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-16-2009}}</ref><ref name="2thinknow2009">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index/|title=Innovation Cities Index 2009|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-16-2009|archive-date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409165153/http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index/|url-status=dead}}</ref><ref name="2thinknow2010">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-global-index-2010-city-rankings//|title=Innovation Cities Index 2010|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-02-2010}}</ref> ಈ ಮಹಾನಗರವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಟ್ರಾಮ್(ರಸ್ತೆ ರೈಲು ಕಂಬಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹ ತವರೆನಿಸಿದೆ.<ref name="DOT_tram">{{cite web|url=http://210.15.220.118/east_west_report/Investing_in_Transport_East_West-Chapter03.pdf|title=Investing in Transport Chapter 3 – East/West, Section 3.1.2 - Tram Network|format=PDF|publisher=Department of Transport, [[Government of Victoria (Australia)|Government of Victoria]]|accessdate=21 November 2009}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ. == ಇತಿಹಾಸ == {{details|History of Melbourne}} {{See also|Timeline of Melbourne history|History of Victoria}} === ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗು ಸ್ಥಾಪನೆ === {{Further|[[Foundation of Melbourne]]}} [[ಚಿತ್ರ:Landing at melbourne 1840.jpg|thumb|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, 1840; W. ಲಿಯರ್ಡೆಟ್ ರ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರ (1840)]] ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಂದಾಜು ೩೧,೦೦೦ದಿಂದ ೪೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ<ref>ಗ್ಯಾರಿ ಪ್ರೆಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್,''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'s ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರೀಜನ್'' , (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ), ಹಾರ್ರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೭. ISBN ೦-೬೪೬-೩೩೧೫೦-೭ ಪುಟ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಇಂದಿನ ಕೆಯಿಲೋರ್ ಸಮೀಪ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾರಿಬ್ರೈನಾಂಗ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿದೆ."</ref> ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ೨೦,೦೦೦ ಅನಾಗರೀಕರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು<ref name="rbg.vic.gov.au">[https://web.archive.org/web/20070831065331/http://www.rbg.vic.gov.au/__data/page/1062/Indig.pdf]{{Dead link|date=June 2010}}</ref>: ವುರುಂಡ್ಜೆರಿ, ಬೂನ್ವುರ್ರುಂಗ್ ಹಾಗು ವಥೌರೊಂಗ್.<ref>ಗ್ಯಾರಿ ಪ್ರೆಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ''ಅಬಾರಿಜಿನಲ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಕುಲಿನ್ ಪೀಪಲ್'' , ಹಾರ್ರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೆಸ್(೧೯೮೫), ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ ೧೯೯೪, ISBN ೦-೯೫೭೭೦೦೪-೨-೩. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕರ ಜೀವನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೭-೧೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಾಸ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.</ref> ಕುಲಿನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಗುಂಪಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸಭೆ ಸೇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಹಾಗು ನೀರಿನ ಒಂದು ಜೀವಾಧಾರ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="settlement"/><ref name="merrimerri">ಇಸಾಬೆಲ್ ಎಲ್ಲೆನ್ಡರ್ ಹಾಗು ಪೀಟರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸೇನ್, ''ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆರ್ರಿ ಮೆರ್ರಿ.'' ''ದಿ ವುರುಂಡ್ಜೆರಿ ಇನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಡೇಸ್'' , ಮೆರ್ರಿ ಕ್ರೀಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಕಮಿಟಿ, ೨೦೦೧ ISBN ೦-೯೫೭೭೭೨೮-೦-೭ </ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು ಸಲೈವಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೦೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಇಂದಿನ ಸೊರ್ರೆನ್ಟೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಮೂಲಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, ಮತ್ತೊಂದು ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | last = Button | first = James | title = Secrets of a forgotten settlement | publisher = The Age | date = 4 October 2003 | url = http://www.theage.com.au/articles/2003/10/03/1064988393029.html?from=storyrhs | accessdate =19 October 2008 | location=Melbourne}}</ref> ೧೮೩೫ರ ಮೇ ಹಾಗು ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದೀಗ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಾನ್ ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್ ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು, ಇವರು ತಾಸ್ಮೆನಿಯನ್ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು ಎಂಟು ಮಂದಿ ವುರುಂಡ್ಜೆರಿ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು{{convert|600000|acre|km2}} ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref name="settlement"/><ref name="merrimerri"/> ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್, ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು "ಹಳ್ಳಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಈ ಸ್ಥಳ ಸೂಕ್ತವೆಂದು" ಘೋಷಿಸಿದರು, ಹಾಗು ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾನಲ್ಲಿರುವ ಲುನ್ಸೆಸ್ಟನ್ ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು(ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಇದು ವ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಮೆನ್'ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ). ಈ ವೇಳೆಗೆ ಹೊಸ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನಿಂದ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರ ಗುಂಪು ಬಂದಿತು, ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ಜಾನ್ ಪಸ್ಕಾಯೇ ಫಾವ್ಕ್ನರ್ ನೀಡಿದರು, ಇವರು ಈಗಾಗಲೇ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ (೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೩೫) ತಮ್ಮ ಹಡಗು ''ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಜ್'' ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳು ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು. ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್ ರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ರಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು(ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯು ಈ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು), ಇದು ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="settlement">{{cite web | title = Foundation of the Settlement | work = History of the City of Melbourne | publisher = [[City of Melbourne]] | year = 1997 | url = http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Pages/SettlementtoCity.aspx | accessdate = 13 July 2010 | archive-date = 24 ಮೇ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100524032643/http://www.melbourne.vic.gov.au/ABOUTMELBOURNE/HISTORY/Pages/SettlementtoCity.aspx | url-status = dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರರ್ಥ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಇದೀಗ ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಸರ್ಕಾರವು ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಸಾಹತುಗಾರರ ''ನಿರ್ಧಾರಿತ ಸಂಗತಿ'' ಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು ಹಾಗು ಪಟ್ಟಣದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು(ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ 'ಬ್ಯಾಟ್ಮನಿಯ' ಹಾಗು 'ಡುಟರ್ಗಲ್ಲ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಸೇರಿವೆ).<ref name="AlexanderReed149">{{cite book|last=Reed|first=Alexander Wyclif|title=Place Names of Australia|publisher=Reed|year=1973|location=Sydney|page=149|isbn=0-5895012-8-3}}</ref><ref>ಕೆನ್ಯೋನ್, A.S. (೨೯ ಜನವರಿ ೧೯೩೮). [http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/11144430 ದೆ ಕಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬೇರ್ಬ್ರಾಸ್ಸ್], ''ದಿ ಆರ್ಗುಸ್'' . ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ, ಗವರ್ನರ್ ಬೌರ್ಕೆ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ, ಹಾಗು ನಗರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೊಡಾಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ನ್ನು ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದ.<ref name="COM2">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=53|title=City of Melbourne&nbsp;— Roads&nbsp;— Introduction|publisher=City of Melbourne|accessdate=29 September 2008|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220130459/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=53|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ವಸಾಹತುನೆಲೆಯನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಂದು ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪ್ರಧಾನಿ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಲ್ಯಾಂಬ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಎರಡನೇ ವೈಕೌಂಟ್ ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇವರು ಡರ್ಬಿಶೈರ್ ನ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು ಇದೆ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref name="PostOffice">{{cite web | last = Premier Postal History | title = Post Office List | url = https://www.premierpostal.com/cgi-bin/wsProd.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&country= | accessdate = 11 April 2008 }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಒಂದು ನಗರವೆಂದು ೨೫ ಜೂನ್ ೧೮೪೭ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳ ಅಂಗೀಕಾರ ಪತ್ರದ ನೀಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="MilesLewis25">{{cite book|last=Lewis|first=Miles|title=Melbourne: the city's history and development|editor=2nd|publisher=[[City of Melbourne]]|location=Melbourne|year=1995|page=25|isbn=0949624713}}</ref> ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಯಿತು. === ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ === {{Further|[[Victorian gold rush]]}} [[ಚಿತ್ರ:Canvas town south melbourne victoria 1850s.jpg|thumb|"ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಟೌನ್, 1850ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್.ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಸತಿ.]] ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದ ಚಿನ್ನವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳೊಳಗೆ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦ ರಿಂದ ೪೦,೦೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಮುಕ್ಕಾಲರಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು.<ref name="gold1850">{{cite web |url=http://sbs.com.au/sbsmain/gold/story.html?storyid=49 |title=Gold! |author=Victorian Cultural Collaboration |publisher=sbs.com.au |accessdate=18 July 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080724135849/http://sbs.com.au/sbsmain/gold/story.html?storyid=49 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 24 July 2008}}</ref> ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಶೀಘ್ರತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ಹಾಗು ೧೮೬೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಿಡ್ನಿಗಿಂತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="largeby1865">{{cite web|url=http://www.atse.org.au/index.php?sectionid=289 |title=The Snowy Mountains Scheme and Multicultural Australia |publisher=Atse.org.au |date= |accessdate=21 June 2010}}</ref> ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ವಿದೇಶಿ ವಲಸಿಗರ ಮಹಾಪೂರವು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐರಿಶ್, ಜರ್ಮನ್ ಹಾಗು ಚೈನೀಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು, ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದಂತಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ "ಡೇರೆ ನಗರ"ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಚೈನಾದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ವಲಸಿಗರು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಚೈನಾಟೌನ್ ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾದ ಚೈನೀಸ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>[http://www.chinatownmelbourne.com.au/ ಚೈನಾಟೌನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್], chinatownmelbourne.com.au. ೨೦-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಯುರೇಕ ದಂಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಗಣಿಗಾರರು ಪಲಾಯನವಾಗುವಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವು, ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಯುರೇಕ ಸ್ಟಾಕೇಡ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನರು ಹಾಗು ಬುರ್ಕೆ ಹಾಗು ವಿಲ್ಸ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯು, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯ ಹರಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="annear">{{cite book|last=Annear|first=Robyn|title=Nothing But Gold|publisher=The Text Publishing Company|year=1999}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ನಗರಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಹರಿವು, ಬೃಹತ್ತಾದ ಪೌರೋಚಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗು ನಿರ್ಮಾಣವು ಆರಂಭಗೊಂಡವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಭವನ, ಖಜಾನೆ ಕಟ್ಟಡ, ಖಜಾನೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ, ಹಳೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೆರೆಮನೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸೈನಿಕ ಸಾಲುಮನೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡ, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್, ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಕಥಿಡ್ರಲ್ ಗಳು ಹಾಗು ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಗರದ ಒಳಗಿರುವ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು, ಅಗಲ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗು ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯೆನಿಸಿದೆ, ೧೮೬೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೊದಲ ಶೇರು ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ರಾಜವಂಶದ ಟನ್ಕ ಸಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="caslon">{{cite web|url=http://www.caslon.com.au/timeline6.htm|title=Media Business Communication time line since 1861|publisher=Caslon|accessdate=29 September 2008|archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012|archive-url=https://archive.today/20121206004159/http://www.caslon.com.au/timeline6.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಿಳಿಯ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಾರರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೫,೦೦೦ವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಇಳಿಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.ccmaindig.info/culture/Timeline.html |title=Aboriginal heritage - Timeline |publisher=Ccmaindig.info |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=25 ಜೂನ್ 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HdlyFQMY?url=http://www.ccmaindig.info/culture/Timeline.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ೧೮೬೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಂದಾಜು ೮೦%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಡುಬು ಕಾಯಿಲೆ.<ref name="rbg.vic.gov.au"/> === ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಹಾಗು ಕುಸಿತ === [[ಚಿತ್ರ:Melbourne international exhibition 1880.jpg|thumb|ರಾಯಲ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ನ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣ(ಇದೀಗ ಇದೊಂದು ವಿಶ್ವದ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ) 1880ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಲ್ಡ್'ಸ್ ಫೇರ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು]] ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ನ ಆರ್ಥಿಕ ಏರಿಕೆಯು ೧೮೮೦ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವೆನಿಸಿತು<ref name="RobertCervero320">{{cite book|last=Cervero|first=Robert B.|title= The Transit Metropolis: A Global Inquiry|publisher=Island Press|year=1998|location=Chicago|page=320|isbn=1-55963-591-6}}</ref> ಹಾಗು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಲಂಡನ್]] ನಗರದ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸಿತು.<ref>ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮನ್ಸ್ ಇಯರ್ ಬುಕ್ ೧೮೮೯</ref> ದೊಡ್ಡ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆಂದೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ೧೮೮೦ ರಿಂದ ೧೮೯೦ರ ನಡುವೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎರಡು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತು, ಇದು ಮೆಂಜಿಯೆಸ್, ಫೆಡರಲ್ ಹಾಗು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್(ವಿಂಡ್ಸರ್)ನಂತಹ ಹೋಟೆಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಹೋಟೆಲುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Federal Coffee Palace.jpg|thumb|upright|left|ಫೆಡರಲ್ ಕಾಫಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್; 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು ಮದ್ಯನಿಷೇಧವಿರುವ ಹೋಟೆಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜಾರ್ಜ್ ಅಗಸ್ಟಸ್ ಹೆನ್ರಿ ಸಲಾ "ಮಾರ್ವಲಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್"(ಅದ್ಭುತ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್) ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಈ ಪದವು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮೇಲ್ಬರ್ನಿಯನ್ನರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.theage.com.au/articles/2004/01/09/1073437468105.html ಹಿ ಕೇಮ್, ಹಿ ಸಾ, ಹಿ ಮಾರ್ವೆಲ್ಡ್] ನೆಕೆಡ್ ಸಿಟಿಗಾಗಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬಟ್ಟನ್ ರಿಂದ (ದಿ ಏಜ್) ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೦೪</ref> ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಯು "ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ" ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಹಕರ ಭರವಸೆ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಧನೆಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜನಗೊಂಡು ಊಹನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ತುತ್ತ ತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref name="University1">ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೂಮರ್ಸ್. ಮೈಕಲ್ ಕ್ಯಾನನ್ ರಿಂದ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೬೬</ref> ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕಾಫಿ ಭವನಗಳು, ತಾರಸಿ ಗೃಹಗಳು ಹಾಗು ವೈಭವೋಪೇತ ಮಹಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು.<ref name="University1"/> ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಪೀಡಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯು, ಎಲಿವೇಟರ್(ಉತ್ಥಾನಕ) ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು;<ref>{{cite web |author=Museum Victoria |url=http://museumvictoria.com.au/marvellous/powered/lifts.asp |title=Marvellous Melbourne - Introduction of the Hydraulic Lift, 1887 - Museum Victoria, Australia |publisher=Museumvictoria.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026062836/http://museumvictoria.com.au/marvellous/powered/lifts.asp |url-status=dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ೧೮೮೯ರ APA(ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್) ಕಟ್ಟಡ, ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತು ಹಾಗು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತ್ತು.<ref name="University1"/> ಈ ಅವಧಿಯು, ಪ್ರಮುಖ ರೇಡಿಯಲ್ ರೈಲು-ಆಧಾರಿತ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಕಂಡಿತು.<ref name="Miles47">ಲೆವಿಸ್, ಮೈಲ್ಸ್ ''(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್)'' ಪುಟ೪೭</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದ ಉದ್ಧಟತನದ ವರ್ಧನೆಯು ೧೮೯೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಹಿನ್ನಡೆಯಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗು ಆಸ್ತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ದೂಡಿತು<ref name="University1"/><ref name="localhistories">{{cite web|url=http://www.localhistories.org/melbourne.html|title=A BRIEF HISTORY OF MELBOURNE|last=Lambert|first=Time|publisher=localhistories.org|accessdate=29 September 2008|archive-date=13 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://archive.is/20130113035328/http://www.localhistories.org/melbourne.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೧೬ ಸಣ್ಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಾಗು ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೊಸೈಟಿಗಳು ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡವು ಹಾಗು ೧೩೩ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಗಳು ದಿವಾಳಿಯೆದ್ದವು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ೧೮೯೦ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಗೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಅಂಶವಾಯಿತು ಹಾಗು ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು. ನಗರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="Britannica1">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/373808/Melbourne/12674/Growth-of-the-city|title=Melbourne (victoria) – growth of the city|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=29 September 2008}}</ref><ref name="welovemelbourne">{{cite web|url=http://www.we-love-melbourne.net/Melbourne-history.html|title=Fast Facts on Melbourne History|publisher=we-love-melbourne.net|accessdate=29 September 2008}}</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟ === {{Further|[[Federation of Australia]]}} [[ಚಿತ್ರ:Tom roberts big picture.jpg|thumb|ದಿ ಬಿಗ್ ಪಿಕ್ಚರ್, 9 ಮೇ 1901ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಣ, ಟಾಮ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.]] ೧ ಜನವರಿ ೧೯೦೧ರಿಂದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಸರ್ಕಾರದ ಹಂಗಾಮಿ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತು ೯ ಮೇ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿತು, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾಕ್ಕೆ ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೩೦ರವರೆಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Miles113">ಲೆವಿಸ್, ಮೈಲ್ಸ್ ''(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್)'' ಪುಟ. ೧೧೩–೧೧೪</ref> ಫ್ಲಿನ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಟ್ರಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಿಡ್ನಿಯ ಟ್ರಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕೆ ೧೯೪೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆನಿಸಿತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|II ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಯುದ್ಧಾವಧಿಯ ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು ಹಾಗು ನಗರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮುಂಚೂಣಿ ವಸ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=November 2008}} === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿ === IIನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶೀಘ್ರತಮವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು, ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ಧನೆಯಾಯಿತು, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಜನರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪ್]] ಹಾಗು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://museumvictoria.com.au/origins/keydates.aspx?cid=13 |title=1961 - the Impact of Post-War Immigration. Museum of Victoria |publisher=Museumvictoria.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013011217/http://museumvictoria.com.au/origins/keydates.aspx?cid=13 |url-status=dead }}</ref> ಕಾಲಿನ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ "ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಎಂಡ್" ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಾಟೀಕ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಹಾಗು ಹೊರಾಂಗಣದ ಕೆಫೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರೆ,<ref>[http://www.theage.com.au/articles/2003/05/28/1053801445880.html ಬಾಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಅಟ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಟೌನ್] ಮಿಶಾ ಕೆಟ್ಚೆಲ್ ರಿಂದ ದಿ ಏಜ್ ಗಾಗಿ ೨೯ ಮೇ ೨೦೦೩</ref> ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ಉತ್ಸಾಹಶೂನ್ಯ ಜಾಗವೆಂದು ಹಲವರು ನೀರಸವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಜಾನ್ ಬ್ರ್ಯಾಕ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ''ಕಾಲಿನ್ಸ್ St., ೫ pm'' ನಲ್ಲಿ (೧೯೫೫) ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.ipa.org.au/publications/1691/the-art-of-the-forgotten-people ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಗಾಟನ್ ಪೀಪಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313203932/http://ipa.org.au/publications/1691/the-art-of-the-forgotten-people |date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2016 }} ಟಾಮ್ ವಿಲ್ಸನ್ ರಿಂದ</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ CBDಯ ಎತ್ತರದ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು, ICI ಹೌಸ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ನಗರಕ್ಕೆ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ನಗರದ ಉನ್ನತ ಸೌಧಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. ನಗರವು ೧೯೫೬ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿದಾಗ ನಗರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಹರಿಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಪನಗರಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು, ಚಾಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಒಳಾಂಗಣ ಮಾಲ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref>[http://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 ಚಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್, ವೊಲ್ಫ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸಿಯೇವರ್ಸ್, 1960. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251112082547/https://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 |date=12 ನವೆಂಬರ್ 2025 }}[http://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 ಸ್ಟೇಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಲೆಕ್ಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251112082547/https://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 |date=12 ನವೆಂಬರ್ 2025 }}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿಯು CBDಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವನ್ನೂ ಸಹ ಕಂಡಿತು ಹಾಗು ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ರಸ್ತೆಯು ನಗರವನ್ನು ಮಹತ್ವದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>ಜುಡಿತ್ ರಾಫೆಲ್ ಬುಕ್ರಿಚ್ (೧೯೯೬) ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'ಸ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಬಾಲೆವರ್ಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ರೋಡ್. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಮುದ್ರಿಸಿದೆ</ref> ಹೊಸತಾದ ಅಗ್ನಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಹಾಗು ಮರುಅಭಿವೃದ್ದಿಯು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಗಗನಚುಂಬಿ CBD ಕಟ್ಟಡಗಳು ನೆಲಸಮಗೊಂಡಿದ್ದು ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಫಸಾಡಿಸಂ ನೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಉಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಶಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಪನಗರದ ದೊಡ್ದಾದಾದ ಹಲವು ಭವನಗಳೂ ಸಹ ನೆಲಸಮವಾದವು ಅಥವಾ ಪುನರ್ವಿಭಜನೆಗೊಂಡವು. [[ಚಿತ್ರ:Melbourne skyline, 1959.jpg|thumb|left|1959ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪೂರ್ವದ ಕ್ಷಿತಿಜ ಹಾಗು ಯಾರ್ರ ನದಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಉಪನಗರದ ವಸತಿ ನೆಲೆಯೆಡೆಗೆ ಜನರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಒಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು, ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯಾಗಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೆಲೆಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book | last = William | first = Logan | authorlink = | title = The Gentrification of inner Melbourne – a political geography of inner city housing | publisher = University of Queensland Press | year = 1985 | location = Brisbane, Queensland | pages = 148–160 | url = | doi = | id = | isbn = 0-7022-1729-8 }}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ವೃದ್ಧಿಯು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ ಹಾಗು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯು ತ್ವರೆಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗು ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಬೋಲ್ಟೆ ಸರ್ಕಾರವು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಧುನಿಕೀಕರಣವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ಜಂಕ್ಷನ್ ನ ಮರುರೂಪ, ಹಾಡಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಅಗಲೀಕರಣ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ೧೯೬೯ರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೆಶನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾರ್-ಪ್ರಧಾನ ವಾತಾವರಣವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news | last = Millar | first = Royce | title = Road to...where? | newspaper = The Age | location = Melbourne | date = 7 November 2005 | url = http://www.theage.com.au/news/national/road-to-where/2005/11/06/1131211946903.html | accessdate = <!-----14 May 2010----->}} </ref> ೧೯೬೯ ಹಾಗು ೧೯೭೦ರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆಯು ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯವಂತೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು(ಈ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ BHP ಬಿಲ್ಲಿಟನ್ ಹಾಗು ರಿಯೋ ಟಿನ್ಟೊಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿವೆ). ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೌರುನ ವರ್ಧಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೌರು ಹೌಸ್.{{Citation needed|date=February 2010}} ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ೧೯೭೦ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದವರೆಗೂ ಸಿಡ್ನಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಮುಖತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{ cite news | url = http://www.smh.com.au/articles/2003/12/30/1072546531264.html?from=storyrhs | title = Tell Melbourne it's over, we won | newspaper = Sydney Morning Herald | date = 31 December 2003 | publisher = Fairfax | accessdate=18 July 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Collins Street Architecture.jpg|thumb|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆಧುನಿಕ ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಶಕೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ "ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶ"ದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ೧೯೮೯ರಿಂದ ೧೯೯೨ರ ನಡುವೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾಗಿ ಚುನಾಯಿತಗೊಂಡ ಕೆನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು, ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಹಾಗು ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಗರದ ಏಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = Saward | first = Joe | title = Interview - Judith Griggs | publisher = F1 - Grandprix.com | date = 1 February 1996 | url = http://www.grandprix.com/ft/ft00208.html | accessdate = 14 May 2010 <!-- 14 May --> | archive-date = 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131010121459/http://www.grandprix.com/ft/ft00208.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಿಂದ ಅಡಿಲೈಡ್ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್, ಕ್ರೌನ್ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಹಾಗು ಸಿಟಿಲಿಂಕ್ ಟಾಲ್ವೇಗಾಗಿ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಇತರ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೇವೆಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Miles206">ಲೆವಿಸ್, ಮೈಲ್ಸ್''(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್)'' ಪುಟ೨೦೩,೨೦೫–೨೦೬</ref> === ಸಮಕಾಲೀನ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Melbourne docklands twilight.jpg|thumb|left|2005ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಕಬಡ್.]] ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಾಗು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ನಗರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಹಾಗು ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಭದ್ರವಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳಗಳು ಹೂಡಿಕೆಯಾದವು. ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವು, ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಪೋರ್ಟ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಹಾಗು ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸೌತ್ ವಾರ್ಫ್ ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು ಹಾಗು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವು ಕಂಡಿರದಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಜೂನ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news | date = 24 March 2005 | url = http://www.theage.com.au/news/National/Melbournes-population-booms/2005/03/23/1111525222758.html | title = Melbourne's population booms | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher=Fairfax | accessdate = 18 July 2008}}</ref> ಈ ಅಂಶಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಾಗು ೨೦೦೦ದ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಉಪನಗರಗಳ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ೨೦೦೬ರಿಂದ, ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು "ಹಸಿರು ಬೆಣೆಯವರೆಗೂ" ಹಾಗು ನಗರದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪರಿಮಿತಿಯಾಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರೆಂಬ ಊಹನೆಯು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು, ೨೦೦೮ರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ @ ಫೈವ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.vic.gov.au/planningmelbourne | title = Delivering Melbourne's newest sustainable communities | work = Victoria Online | publisher = State of Victoria | date = 21 September 2006 | accessdate = 21 June 2010 | archive-date = 4 ಜೂನ್ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100604005014/http://www.vic.gov.au/planningmelbourne | url-status = dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ೨೦೦೭-೨೦೧೦ರ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು - ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದರ ನಂತರದ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಗರಗಳಾದ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಹಾಗು ಪರ್ತ್ ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.<ref>ದಿ ಏಜ್, ೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦</ref> ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಸುಭದ್ರವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{cite web | first = Tom last = Ormonde | date = 14 November 2009 | url=http://www.theage.com.au/opinion/society-and-culture/housing-the-bubble-that-no-one-dares-burst-20091113-iemr.html | title = Housing the bubble that no one dares burst | accessdate = 21 June 2010 | work = Age | publisher = Fairfax | location=Melbourne}}</ref> ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವು ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web | date = 16 February 2008 | url = http://www.theage.com.au/articles/2008/02/16/1202760669052.html | title = Rent crisis forces urgent action - National | work = Age | publisher = Fairfax | location = Melbourne | accessdate = 21 June 2010 | archive-date = 17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080217035049/http://www.theage.com.au/articles/2008/02/16/1202760669052.html | url-status = dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == === ಸ್ಥಳ ವರ್ಣನೆ === {{See|Geology of Victoria}} [[ಚಿತ್ರ:Greater Melbourne Map 4 - May 2008.png|thumb|left|ಗ್ರೇಟರ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲೊಂಗ್ ನ ನಕ್ಷೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ನಗರವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ನರಿ ಶಿಲಾರಸದ ಸಮ್ಮಿಳನ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಮಣ್ಣುಕಲ್ಲುಗಳು, ಹಾಗು ಹೊಲೊಸೆನೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನೊಂದಿಗೆ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಮರುಳಿನ ಸಂಚಯದಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪನಗರಗಳು ಸೆಲ್ವಿನ್ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಇದು ಮೌಂಟ್ ಮಾರ್ಥಾ ಹಾಗು ಕ್ರಾನ್ಬೌರ್ನೆವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಯಾರ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಯಾರ್ರ ಕಣಿವೆ ಎಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹಾಗು ಯಾರ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ್ನು ಯಾರ್ರ ಉಪನದಿಗಳ ಅಲೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ – ಮೂನೀ ಪಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್(ಟುಲ್ಲಮರೀನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದೆಡೆಗೆ), ಮೆರ್ರಿ ಕ್ರೀಕ್, ಡರೆಬಿನ್ ಕ್ರೀಕ್ ಹಾಗು ಪ್ಲೆಂಟಿ ರಿವರ್ ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕ್ರೈಗಿಯೇಬರ್ನ್ ಹಾಗು ವಿಟ್ಟಲ್ಸೀನ ಹೊರಭಾಗದ ಉಪನಗರಗಳ ಮುಚ್ಚುದಾರಿಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಗರವು, ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಿಪ್ಪ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಡೆಗೆ ಪಾಕೆನ್ಹ್ಯಾಮ್ ನ ಮುಚ್ಚುದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ಕ್ರೀಕ್ ಮೂಲಕ, ಆಲಿವರ್ಸ್ ಹಿಲ್ ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲ ಹಾಗು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಕ್ಸ್ಟನ್ ನಗರದವರೆಗೆ, ಮೌಂಟ್ ಮಾರ್ಥಾ ಹಾಗು ಆರ್ಥರ್ಸ್ ಸೀಟ್, ಪೋರ್ಟ್ಸೀ ಹಾಗು ಪಾಯಿಂಟ್ ನೇಪಿಯನ್ ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಉಪನಗರವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಏಕೈಕ ನಗರಕೂಟವಾಗಿ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ ದಂಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಇದು ಮಾರಿಬೈರ್ನಾಂಗ್ ನದಿ ಹಾಗು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತರದ ಸನ್ಬರಿ ಹಾಗು ಮ್ಯಾಸೆಡಾನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳ ಪರ್ವತ ತಪ್ಪಲುಗಳೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಟನ್ ನೆಡೆಗೆ ಚಪ್ಪಟ್ಟೆಯಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪ್ರದೇಶದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಯೌ ಯಾಂಗ್ಸ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ವೆರ್ರಿಬೀ ಹಾಗು ಗೀಲೋಂಗ್ ನ್ನು ಮೇಲಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಕೊಲ್ಲಿಬದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಂಡೆಗಳು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ದಂಡೆಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಆಗ್ನೇಯ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಪೋರ್ಟ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ, ಎಲ್ವುಡ್, ಬ್ರೈಟನ್, ಸ್ಯಾಂಡ್ರಿಂಗಹ್ಯಾಮ್, ಮೆನ್ಟೋನೆ ಹಾಗು ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ಟನ್, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆಲ್ಟೋನ ಹಾಗು ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್ ಟೌನ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳಿವೆ. ಹತ್ತಿರದ ಕಡಲಲೆ ಸವಾರಿ ದಂಡೆಗಳು{{convert|85|km|mi|}} ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿರುವ CBDಯ ರೈ, ಸೊರೆನ್ಟೋ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ಸೀನ ಹಿಂದಿನ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="smhbeach">{{cite news | last=Russell |first=Mark | url =http://www.smh.com.au/news/victoria/lifes-a-beach-in-melbourne/2006/01/02/1136050380503.html | title =Life's a beach in Melbourne | date=2 January 2006<!-- – 2:45PM--> | newspaper = Sydney Morning Herald | publisher= Fairfax | accessdate = 29 September 2008}}</ref><ref name="epabeach">{{cite web|url=http://epanote2.epa.vic.gov.au/EPA/Publications.nsf/2f1c2625731746aa4a256ce90001cbb5/d494227d97812f42ca2574330000f2c6/$FILE/1240.pdf|format=PDF|title=BEACH REPORT 2007–08|publisher=epa.vic.gov.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001224523/http://epanote2.epa.vic.gov.au/EPA/Publications.nsf/2f1c2625731746aa4a256ce90001cbb5/d494227d97812f42ca2574330000f2c6/%24FILE/1240.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === {{See|Extreme Weather Events in Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Victoria Avenue - Canterbury.jpg|thumb|240px|ಉಪನಗರ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶರತ್ಕಾಲ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮಂದವಾದ ಸಾಗರಪರಿಣಾಮಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ''Cfb'' )<ref name="Köppen-Geiger ">{{cite journal|last=Peel|first=M. C. |coauthors=B. L. Finlayson, and T. A. McMahon|date=1 March 2007|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|journal=HESSD – Hydrology and Earth system sciences|issue=4|pages=439–473|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci-discuss.net/4/439/print-redirect.html}} {{Dead link|date=March 2010}}</ref><ref>{{cite book | last = Linacre | first = Edward | coauthors = Geerts, Bart | title = Climates and Weather Explained | publisher = Routledge | location = ಲಂಡನ್ | year = 1997 | page = 379 | url = https://books.google.com/?id=mkZa1KLHCAQC&lpg=PA379&pg=PA379#v=onepage&q= | isbn = 0-415-12519-7}}</ref> ಹಾಗು ಇದು ಬದಲಾಗುವ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಬಹಳ ಶಾಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು ತಂಪಾದ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಗರ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಭಿನ್ನವಾದ ತಾಪಮಾನವು ವಸಂತ ಋತು ಹಾಗು ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ಬಹಳ ಬಲವಾದ ಶೀತಮುಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶೀತಮುಖಗಳು ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ತೀವ್ರತರವಾದ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ತೀವ್ರತರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತ ಮಳೆ ಹಾಗು ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳು, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆ, ಹಾಗು ಭಾರಿ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇತರ ಸಾಗರಗಳು ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತು ಹಾಗು ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾದ ವಾತಾವರಣ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಗಾಳಿಮರೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ "ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮ"ದ ಮಾದರಿ "ಕೊಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ"ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕುಚಿತ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಭಾರಿ ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಹುದು(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ಉಪನಗರಗಳು), ಆದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರಾರ್ದ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಂಪಾದ ಕೊಳ್ಳವು ಮಿತಿ ಮೀರಿ ಹರಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಸಂವಾಹಕ ಮಳೆಗೂ ಸಹ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗುರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಆಲಿಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಬಹುದು ಜೊತೆಗೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ ತೀವ್ರತರ ಗಾಳಿ ಹಾಗು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗಬಹುದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಉಂಟಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಂತವಾದ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು ಹಾಗು ಮಳೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ತಾಪಮಾನವು ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು. ಇದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದು ಹಾಗು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಬಹುದು, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರಕ್ಕೆ "ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಮಾನಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ,<ref name="Bureau">{{BoM Aust stats|site_ref=cw_086071|site_name=Melbourne Regional Office|accessdate=09-11-2010}}</ref> ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=269&pg=2325 |title=Welcome to Melbourne&nbsp;— Welcome to Melbourne&nbsp;— Introduction |author=City of Melbourne |publisher=www.melbourne.vic.gov.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=1 ಜೂನ್ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/686L6k5Bz?url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=269 |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ಇತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. {{convert|-2.8|C|F}}ರಷ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವು ೪ ಜುಲೈ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="snow">{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/national/snow-misses-cbd-lunch-appointment/2005/08/10/1123353351466.html |title=Snow misses CBD lunch appointment&nbsp;— National&nbsp;— theage.com.au |publisher=[[The Age]] |date=10 August 2005 |wokr=The Age |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಿಮ ಬೀಳುವುದು ಬಹಳ ವಿರಳ: CBDಯಲ್ಲಿ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಂದರೆ ೨೫ ಜುಲೈ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ಹೊರನಾಡಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ೧೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಮೌಂಟ್ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ಹಿಮವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು,<ref>{{ cite news | url = http://www.smh.com.au/articles/2005/08/10/1123353352628.html | title = Snow falls in Melbourne | newspaper = Sydney Morning Herald | publisher = Fairfax | date = 10 August 2005 <!-- 10 August --> | accessdate = 1 July 2010 <!-- accessed online 7 November -->}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bom.gov.au/announcements/media_releases/vic/20050810.shtml |title=Snow in Victoria – 10&nbsp;August 2005 |publisher=Bom.gov.au |date= |accessdate=1 July 2010}}</ref> ತೀರ ಅಪರೂಪವೆನಿಸುವಂತೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಘನೀಕರಣ ಹಾಗು ದಟ್ಟ ಮಂಜನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಹವಾಮಾನ ಹಾಗು ಶುಭ್ರ ಆಕಾಶವನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಸಿಡ್ನಿಯ ಸರಾಸರಿ ಜನವರಿ ಹಾಗು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಿಸಿಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಸದೃಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ".<ref name="Bureau"/><ref>{{BoM Aust stats|site_ref=cw_066062|site_name=Sydney (Observatory Hill)|accessdate=11 April 2009}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಶಾಖದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ {{convert|46.4|C|F}}ನಷ್ಟು ತೀವ್ರತರವಾದ ಬಿಸಿಲಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{convert|46.4|C|F}} ಇದು ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Bureau"/>{{-}} {{Weather box |location = Melbourne |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = ೪೫.೬ |Feb record high C = ೪೬.೪ |Mar record high C = ೪೧.೭ |Apr record high C = ೩೪.೯ |May record high C = ೨೮.೭ |Jun record high C = ೨೨.೪ |Jul record high C = ೨೩.೧ |Aug record high C = ೨೬.೫ |Sep record high C = ೩೧.೪ |Oct record high C = ೩೬.೯ |Nov record high C = ೪೦.೯ |Dec record high C = ೪೩.೭ |year record high C = ೪೬.೪ |Jan high C = ೨೫.೯ |Feb high C = ೨೫.೮ |Mar high C = ೨೩.೯ |Apr high C = ೨೦.೩ |May high C = ೧೬.೭ |Jun high C = ೧೪.೦ |Jul high C = ೧೩.೪ |Aug high C = ೧೫.೦ |Sep high C = ೧೭.೨ |Oct high C = ೧೯.೭ |Nov high C = ೨೧.೯ |Dec high C = ೨೪.೨ |year high C = ೧೯.೮ |Jan low C = ೧೪.೩ |Feb low C = ೧೪.೬ |Mar low C = ೧೩.೨ |Apr low C = ೧೦.೮ |May low C = ೮.೬ |Jun low C = ೬.೯ |Jul low C = ೬.೦ |Aug low C = ೬.೭ |Sep low C = ೮.೦ |Oct low C = ೯.೫ |Nov low C = ೧೧.೨ |Dec low C = ೧೬.೯ |year low C = ೧೦.೨ |Jan record low C = ೫.೫ |Feb record low C = ೪.೫ |Mar record low C = ೨.೮ |Apr record low C = ೧.೫ |May record low C = −೧.೧ |Jun record low C = −೨.೨ |Jul record low C = −೨.೮ |Aug record low C = −೨.೧ |Sep record low C = −೦.೫ |Oct record low C = ೦.೧ |Nov record low C = ೨.೫ |Dec record low C = ೪.೪ |year record low C = −೨.೮ |Jan precipitation mm = ೪೭.೬ |Feb precipitation mm = ೪೭.೩ |Mar precipitation mm = ೫೦.೨ |Apr precipitation mm = ೫೭.೩ |May precipitation mm = ೫೬.೨ |Jun precipitation mm = ೪೯.೨ |Jul precipitation mm = ೪೭.೭ |Aug precipitation mm = ೫೦.೨ |Sep precipitation mm = ೫೭.೯ |Oct precipitation mm = ೬೬.೨ |Nov precipitation mm = ೫೯.೫ |Dec precipitation mm = ೫೯.೨ |year precipitation mm = ೬೪೮.೫ |Jan precipitation days = ೮.೩ |Feb precipitation days = ೭.೪ |Mar precipitation days = ೯.೩ |Apr precipitation days = ೧೧.೪ |May precipitation days = ೧೩.೯ |Jun precipitation days = ೧೪.೧ |Jul precipitation days = ೧೫.೧ |Aug precipitation days = ೧೫.೬ |Sep precipitation days = ೧೪.೭ |Oct precipitation days = ೧೪.೧ |Nov precipitation days = ೧೧.೭ |Dec precipitation days = ೧೦.೪ |Jan sun = ೩೧೦ |Feb sun = ೩೨೮.೮ |Mar sun = ೨೭೦.೮ |Apr sun = ೨೨೮ |May sun = ೨೧೪.೯ |Jun sun = ೧೬೮ |Jul sun = ೧೪೪.೭ |Aug sun = ೧೮೫.೭ |Sep sun = ೧೯೧ |Oct sun = ೨೧೦.೩ |Nov sun = ೨೫೦ |Dec sun = ೨೮೨.೫ |year sun = ೨೭೮೪.೭ |source ೧ = <small>[[Bureau of Meteorology (Australia)|Bureau of Meteorology]]."<ref name="Bureau"/></small> |date=August ೨೦೧೦ }} == ನಗರ ರಚನೆ == {{See also|Melbourne city centre|List of heritage listed buildings in Melbourne|Lanes and arcades of Melbourne|Parks and gardens of Melbourne}} {{Wide image|Melbourne Skyline from Rialto Crop - Nov 2008.jpg|800px|A 180 degree panoramic image of Melbourne's CBD: with the [[Hoddle Grid]] (left) and [[Southbank, Victoria|Southbank]] (right), as seen from the [[Rialto Towers|Rialto]] Observation Deck (2008)}} [[ಚಿತ್ರ:Centre Place.jpg|thumb|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ನಗರದ ಕಿರುದಾರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲದಿಂದ ತನ್ನ "ಕಿರುದಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ" ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ(ಚಿತ್ರಿತ).]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಹಾಡಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ({{convert|1|by|0.5|mi|km}}ರಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ). ಗ್ರಿಡ್ ಜಾಲರಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚು ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಾಗು ಡಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಚೇರಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ CBDಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಡಾವಣೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗು ಆಕರ್ಷಕ ಓಣಿಗಳು ಹಾಗು ಕಮಾನುದಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ(ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ಬ್ಲಾಕ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಹಾಗು ರಾಯಲ್ ಆರ್ಕೇಡ್, ಇವುಗಳು ಹಲವಾರು ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗು ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ<ref>{{ cite news | url=http://www.theage.com.au/news/Opinion/Melbournes-love-affair-with-lanes/2004/12/31/1104344983928.html | title=Melbourne's love affair with lanes <!-- Opinion --> | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher=Fairfax | date=<!-- 10 August -->2005-08-10 | first=Suzy last = Freeman-Greene | accessdate=18 July 2008 }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸರಚನೆಯ ಒಂದು ಉಪ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>ಎಸೆನ್ಶಿಯಲ್ ಬಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'ಸ್ ಲೇನ್ಸ್. ವೆಸ್ಟನ್ ಬೇಟ್. ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಸ್ಟೇಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ, ೧೯೯೪</ref> ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ CBDಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಐದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಯುರೇಕ ಟವರ್. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಿದ್ದು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಎಲ್ಲ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Eureka1">{{cite web |url=http://www.eurekatower.com.au/main.cfm|title=Eureka Tower|publisher=Eureka Tower Official |accessdate=29 September 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080718162147/http://www.eurekatower.com.au/main.cfm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 18 July 2008}}</ref> ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾದ ರಿಯಾಲ್ಟೋ ಗೋಪುರವು, ಹಳೆ CBDಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಇದರ ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನಗರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{ cite news | first = Marika |last = Dobbin | url =http://www.theage.com.au/travel/travel-news/end-in-view-for-rialtos-top-deck-20091007-gn8m.html | title =End in view for Rialto's top deck | newspaper =[[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date =<!-- 8 October -->2009-10-08 |accessdate=8 February 2010 | location=Melbourne}}</ref> CBD ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಲವು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಯಲ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಕಟ್ಟಡ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಹಾಗು ಸಂಸತ್ತು ಭವನ.<ref name="Walking Melbourne">{{cite web|url=http://www.walkingmelbourne.com/|title=Walking Melbourne, Heritage, Architecture, Skyscraper and Buildings Database|publisher=Walking Melbourne|accessdate=28 September 2008}}</ref><ref name="MTG">{{cite web|url=http://www.melbourneaustralia.org/arts-architecture.html|title=Melbourne Architecture|publisher=Melbourne Travel Guide|accessdate=28 September 2008|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915024055/http://www.melbourneaustralia.org/arts-architecture.html|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ''ಕೇಂದ್ರಭಾಗ'' ವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಾದರೂ, ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಹೃದಯಭಾಗವಲ್ಲ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಗರದ ಜನರು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕಾರಣ, ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ರೀತ್ಯಾ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಗ್ಲೆನ್ ಐರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2002/08/04/1028157880515.html |title=Glen Iris still the heart of city's sprawl |newspaper=[[The Age|Age]] |date=<!-- 5 August -->2002-08-05 |publisher=Fairfax |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Melbourne CBD and Ceremonial Avenue (in 2024) as seen from the rooftop of Shrine of Remembrance.jpg|thumb|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗು ತೋಟಗಳು ಹಾಗು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿಗಳಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ 'ಮನೆ ಹಾಗು ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲು ಎಕರೆ ಜಾಗ' ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕನಸು'' ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು, ೧೯೪೫ರ ನಂತರ ಖಾಸಗಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಇಂದು ಮಧ್ಯ ಹಾಗು ಹೊರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ವಾಹನ-ಆಧಾರಿತ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸಮೂಹದಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ಆದರೆ ನಗರದ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಗಣೆ-ಆಧಾರಿತ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗ, ಡಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ರಸ್ತೆ ಹಾಗು ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉದ್ಯಾನ ನಗರಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯವು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ''ಉದ್ಯಾನ ರಾಜ್ಯ'' ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Age3">{{cite news |url = http://www.theage.com.au/articles/2008/03/10/1205125821732.html |title = Victoria: the garden state or greenhouse capital? |newspaper = [[The Age|Age]] |publisher = Fairfax |accessdate = 29 September 2008 |location = Melbourne |date = 11 March 2008 |archive-date = 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080920213131/http://www.theage.com.au/articles/2008/03/10/1205125821732.html |url-status = dead }}</ref><ref name="wilmap">{{cite web|url=http://www.wilmap.com.au/vic.html|title=Victoria|publisher=wilmap.com.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081112034738/http://www.wilmap.com.au/vic.html|url-status=dead}}</ref><ref name="goway">{{cite web|url=http://www.goway.com/downunder/australia/victoria/|title=Victoria Australia, aka "The Garden State"|publisher=goway.com|accessdate=29 September 2008|archive-date=1 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501065213/http://www.goway.com/downunder/australia/victoria/|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗು ತೋಟಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದೆ,<ref name="COM">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=25&pg=617|title=City of Melbourne&nbsp;— Parks and Gardens|publisher=City of Melbourne|accessdate=28 September 2008|archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830151740/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=25&pg=617|url-status=dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು CBDಗೆ ಬಹಳ ನಿಕಟವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಭೂಸದೃಶವಾದ ದೀರ್ಘದೃಶ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಾಗು ವಿರಳವಾದ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದಲ್ಲದೆ ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಸಾಲು ಮರದ ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉಪನಗರಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಸಹ ಹಲವು ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಸ್ಟೋನ್ನಿಂಗ್ಟನ್, ಬೊರೂನ್ಡರ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿರುವ ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೂರಾರು ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ(ವಿಳಾಸ ಹಾಗು ಅಂಚೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ), ಹಾಗು ಇವುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ<ref name="vicnet">{{cite web|url=http://www.vicnet.net.au/government/localgovt/|title=Vicnet Directory&nbsp;— Local Government|publisher=Vicnet|accessdate=29 September 2008|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928014734/http://www.vicnet.net.au/government/localgovt/|url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩೧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.liveinvictoria.vic.gov.au/living-in-victoria/melbourne-and-regional-victoria/melbourne |title=Metropolitan Melbourne - Live in Victoria |publisher=Liveinvictoria.vic.gov.au |date=12 August 2009 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=24 ಜನವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124155435/http://www.liveinvictoria.vic.gov.au/living-in-victoria/melbourne-and-regional-victoria/melbourne |url-status=dead }}</ref> === ವಸತಿ === {{Main|Housing in Victoria, Australia}} [[ಚಿತ್ರ:Neighbours Pinoak Court.jpg|thumb|left|ಪಿನ್ ಓಕ್ ಕೋರ್ಟ್, ವೆರ್ಮೊಂಟ್ ಸೌತ್(ಅಪೆರಾ ತಂಡಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ "ರಾಮ್ಸೆ ಬೀದಿ"ಯಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ) ಇದು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉಪನಗರದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Victorian terrace on canterbury road, Middle Park.jpg|thumb|"ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶೈಲಿ"ಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ತಾರಸಿ ಮನೆಗಳು ಆಂತರಿಕ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಧಿಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ವಸತಿ ಒಡೆತನದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ{{Citation needed|date=February 2010}}, ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗು ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ಹಾಗು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕೈಗೆಟುಕದ ಬಾಡಿಗೆ ವಸತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ ನ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿಯು ದೊರೆಯಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಲವರು ನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುವವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೂ ಕಾಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ವಸತಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ, ಇದು ವಸತಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ದರದ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಯ ವಸತಿ ಲಭ್ಯತೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಹೊರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ವಿಭಜನೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡುತ್ತಾರೆ. ಡೆಮೋಗ್ರಾಫಿಯಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸತಿ ಪೂರೈಕೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ೩೨೫ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ೩೨೧ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದರಂತೆ ಮನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಸ್ಥಳವು ಇದಾಯಿತು. == ಪರಿಸರ == {{See also|Environmental issues in Australia}} [[ಚಿತ್ರ:Litter trap.jpg|thumb|ಬಿರ್ರರಂಗ್ ಮಾರ್ರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ಕಲ್ಮಶವನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಕಸದ ತಡೆಸಾಧನವು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ]] ಹಲವು ನಗರ ಪರಿಸರಗಳ ಮಾದರಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಗರದ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತಿಗೆ ಹಾಗು ನಗರದ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗು ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಹಾಗು ಮಳೆಯ ಕೊರತೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ, ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಹಾಗು ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿನ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |title=Water Storages : Water Report : Water Report |publisher=Melbourne Water |date=26 June 2009 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027040839/http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ೧೯೯೭ರಿಂದಲೂ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://drought.melbournewater.com.au/content/history_of_drought.asp |title=Drought, impact on water, meeting the challenge |publisher=Drought.melbournewater.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405074613/http://drought.melbournewater.com.au/content/history_of_drought.asp |url-status=dead }}</ref> ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಬಂಧವನ್ನು ಹಾಗು ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ: ನಗರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮರುಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳು, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಕ ಸವಲತ್ತು, ಗ್ರೇವಾಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವುದು, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದು ಹಾಗು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನಜಾಗೃತಿ, ಹಾಗು ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗು ಮರುಬಳಕೆ ಪ್ರವರ್ತನಗಳು ಸೇರಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ, ಜೂನ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಕ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿ $೩.೧ ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ವೊಂಥಗ್ಗಿ ಡಿಸಲನೈಸೆಶನ್(ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಲವಣಾಂಶವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನ) ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೧೫೦ ಶತಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು,<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/national/desal-plant-to-be-publicprivate-deal/2007/09/19/1189881595089.html |title=Desal plant to be public-private deal |work=The Age |publisher=theage.com.au |date=20 September 2007 |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ {{convert|70|km|mi|abbr=on}} ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಗೌಲ್ಬರ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲಂಗ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ಹೊಸ ನೀರಿನ ಪೈಪಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ವರದಿಗಳು, ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಸಮರ್ಥನೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಉತ್ತಮ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ತೊಂದರೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಎದುರಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite web |url=http://www.melbournewater.com.au/content/current_projects/water_supply/seawater_desalination_plant/seawater_desalination_plant.asp |title=Water Supply: Seawater Desalination Plant |author=Melbourne Water |publisher=www.melbournewater.com.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=20 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225118/http://melbournewater.com.au/content/current_projects/water_supply/seawater_desalination_plant/seawater_desalination_plant.asp |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವು, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಬನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನವನ್ನು ೨೦೨೦ರ <ref>{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=218&pa=4025&pa2=1612&pg=1618 |title=Re-directing to Home Page |publisher=Melbourne.vic.gov.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011234637/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=218&pa=4025&pa2=1612&pg=1618 |url-status=dead }}</ref> ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿವ್ವಳವಾಗಿ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಮೋರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಜೀರೋ ಮೋರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎಲ್ಲ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪುರಸಭೆಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಗ್ಲೆನ್ ಈರಾ ನಗರವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ತಟಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last=Riordan |first=Paul |url=http://caulfield-glen-eira-leader.whereilive.com.au/news/story/against-green-tide/ |title=Glen Eira against green tide |publisher=Caulfield-glen-eira-leader.whereilive.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009140903/http://caulfield-glen-eira-leader.whereilive.com.au/news/story/against-green-tide/ |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ತನ್ನ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ವಸತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಪನಗರಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ ಹಾಗು ನಗರದ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಳಕೆಯು ಉಂಟಾಗಿದೆ.<ref name="Urbanfootprint">{{cite book|last=R |first=Cardew|coauthors=P Fanning|others=J George,|title=Urban Footprints and Stormwater Management: A Council Survey p16–25|year=1998}}</ref> ನಗರದೊಳಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು, ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೂಲದವಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗು ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಹಾನಿಕರ ಕಳೆಗಳಿಗೆ ಪರಪೋಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="weeds">{{cite web|url=http://www.weeds.org.au/target.htm|title=Target Species for Biological Control|publisher=weeds.org.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015082441/http://www.weeds.org.au/target.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾದ ನಗರದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಮೈನಾ,<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2002/s595922.htm |title=Scientists declare war on Indian mynah |work=7.30 Report |date=1 July 2002 |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |accessdate=18 July 2008 }}</ref> ಕಾಡಿನ ಪಾರಿವಾಳ<ref name="Pidgeonproblem">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/opm/bc/CTEE/meetings/CSCaCD_51_20040907.pdf|format=PDF|title=UPDATE ON PIGEON MANAGEMENT ISSUE|last=Bradbury|first=Garth |date=<!-- 7 September -->2004-09-07|publisher=[[City of Melbourne]]|accessdate=22 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050723061756/http://www.melbourne.vic.gov.au/opm/bc/CTEE/meetings/CSCaCD_51_20040907.pdf|archivedate=23 July 2005}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref>, ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇಲಿ,<ref>{{cite news | url = http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,,25864614-2862,00.html | title = Victoria a Rat's Nest | newspaper = [[Herald Sun]] | publisher = News Limited | date = | accessdate = | archiveurl = https://archive.today/20121230201421/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria-a-rats-nest/story-e6frf7jo-1225756926897 | archivedate = 30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |last=Benson |first=Eugene |url=http://www.mymooneevalley.com.au/news/local/news/general/rodent-rampage/1573452.aspx |title=Rodent Rampage |publisher=Mymooneevalley.com.au |date=21 July 2009 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016080054/http://www.mymooneevalley.com.au/news/local/news/general/rodent-rampage/1573452.aspx |url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಣಜ,<ref>{{cite web |url=http://www.csiro.au/resources/ps1sm.html |title=The picnickers nightmare: European wasp |publisher=[[CSIRO]] |accessdate=18 July 2008 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719030637/http://www.csiro.au/resources/ps1sm.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಧಾರಣವಾದ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್(ಸಣ್ಣ ಮೈನಾ ಜಾತಿಯ ಹಕ್ಕಿ) ಹಾಗು [[ಒಕ್ಷ್|ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನರಿ]] ಸೇರಿದೆ.<ref>ಮಾರ್ಕ್ಸ್, C.A. &amp; ಬ್ಲೂಮ್ಫೀಲ್ಡ್ , T.E. (೧೯೯೯) ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ನರಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಂದಾಜುಗಳು(ವುಲ್ಪೆಸ್ ವುಲ್ಪೆಸ್): ರೇಬಿಸ್ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಭಾವಗಳು</ref> ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಉಪನಗರಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರ್ರ ಕಣಿವೆ ಹಾಗು ಈಶಾನ್ಯ ಹಾಗು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಬೆಂಕಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಇದು ಸಸಿಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಗರೀಕೃತ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಸಸ್ಟೈನಬಿಲಿಟಿ ಹಾಗಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ವಿಭಾಗವು, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಿ ಭಾಗಶಃ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="environ">{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/publications/series/paper8/paper9.html|title=Fire and Biodiversity: The Effects and Effectiveness of Fire Management|date=Australian government&nbsp;— Department of environment|accessdate=29 September 2008|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802050752/http://www.environment.gov.au/biodiversity/publications/series/paper8/paper9.html|url-status=dead}}</ref><ref name="stateoffire">{{cite book|last=Murray|first=Robert|coauthors=Kate White, P de B Kock|title=State of Fire: A History of Volunteer Firefighting and the Country Fire Authority in Victoria|publisher=Hargreen Publishing|year=1995|pages=339 pages|isbn=0949905631}}</ref> ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಗ್ನೆಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಹೆಡ್ಸ್ ಮರೈನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಗು ಪಾಯಿಂಟ್ ನೇಪಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಗನ್ ಪೈಪ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಗು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ರೆಂಜಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರದಾಚೆಗೆ ಮಹತ್ವವಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="parkweb">{{cite web|url=http://www.parkweb.vic.gov.au/1aboutus.cfm|title=About Parks Victoria|publisher=parkweb.vic.gov.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=25 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725040209/http://www.parkweb.vic.gov.au/1aboutus.cfm|url-status=dead}}</ref><ref>ಗ್ರೇಟರ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಸ್ಥಳಗಳು. R ಟೈಲರ್, ೯೭೮೦೯೫೭೭೪೭೧೦೪, CSIRO ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ಜನವರಿ೧೯೯೯, ೨೨೪ಪುಟಗಳು, PB</ref> ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು EPA ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗು ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Age3"/><ref>{{cite web |url=http://www.dar.csiro.au/information/urbanpollution.html |title=Urban and regional air pollution |author=CSIRO: Marine and atmospheric research |publisher=[[CSIRO]] |accessdate=18 July 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080223170558/http://www.dar.csiro.au/information/urbanpollution.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 23 February 2008}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹೂಳೆತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬಂದರುಗಳ ನಾಲೆಯ ಆಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆ - ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಚ್ಯಾನಲ್ ಡೀಪನಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್. ಇದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಸವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳವಳದ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟೆಚರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರಿ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಚಯದಿಂದ ಕಡಲತೀರಗಳು ಹಾಗು ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="epabeach"/><ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/05/2155149.htm |title=Garrett approves Port Phillip Bay dredging |work=ABC News |date=5 February 2008 |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |accessdate=18 July 2008 }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಸೇರಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರ್ರ ನದಿ ಹಾಗು ಇತರ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ಎಸ್ಚರೀಶಿಯ ಕೋಲಿ|E. ಕಾಲಿ]] ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಕಲುಷಿತ ವಾತಾವರಣ,<ref>{{cite news |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23784623-2862,00.html |title=E coli running riot in Yarra River |date=31 May 2008 |work=[[Herald Sun]] |publisher=[[News Limited]] |accessdate=18 July 2008 |first=Ashley |last=Gardiner |archiveurl=https://archive.today/20121203034454/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/bugs-running-riot-in-yarra-river/story-e6frf7kx-1111116492995 |archivedate=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 |url-status=live }}</ref> ಹಾಗು ಕಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ೩೫೦,೦೦೦ದಷ್ಟು ಸಿಗರೇಟ್ ತುಂಡುಗಳು ಮಳೆಯ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aius.org.au/indicators/sectiontype.cfm?ThemeID=11&SectionTypeID=2 |title=AIUS Indicators |work=Environmental indicators for Metropolitan Melbourne |author=Australian Institute of Urban Studies and City of Melbourne |publisher=Australian Institute of Urban Studies |accessdate=18 July 2008 |archive-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113175957/http://www.aius.org.au/indicators/sectiontype.cfm?ThemeID=11&SectionTypeID=2 |url-status=dead }}</ref> ಕಡಲದಂಡೆ ಹಾಗು ಜಲಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.<ref name="epabeach"/><ref name="litter1">{{cite web|url=http://www.litter.vic.gov.au/resources/documents/Victoria%27s_Litter_Strategy_Sep95.pdf|format=PDF|title=Victoria's Litter reduction Strategy|publisher=litter.vic.gov.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001224524/http://www.litter.vic.gov.au/resources/documents/Victoria%27s_Litter_Strategy_Sep95.pdf|url-status=dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಸಮಾಜ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗು ಪರಿಸರವನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರವರ್ತನ ಯೋಜನೆ ''ದಿ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಶನ್ ಡೆಕೇಡ್'' ನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://beyondzeroemissions.org/transition-decade-launch-ten-year-transition-safe-climate-and-sustainable-future |title=Beyond Zero Emissions.org |publisher=Beyond Zero Emissions.org |date=19 January 2010 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212131005/http://beyondzeroemissions.org/transition-decade-launch-ten-year-transition-safe-climate-and-sustainable-future |url-status=dead }}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Central Coop's Shot Tower.jpg|thumb|upright|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಮಹಲಿನ ಕೆಳಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಕೂಪ್ಸ್ ಶಾಟ್ ಟವರ್]] [[ಚಿತ್ರ:State Library at Night.jpg|thumb|right|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Princess Theatre Feb 2013.jpg|thumb|ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್]] [[ಚಿತ್ರ:Len French ceiling National Gallery of Victoria.jpg|thumb|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣಲೇಪಿತ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಹಾಗು ಉತ್ಸವಗಳು, ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತಕ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ನ ನಂತರ ಇದು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|UNESCO]] ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ<ref name="LiteratureCity">{{cite web | url = http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=36799&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html | title = Cities Appointed to the UNESCO Creative Cities Network | publisher = UNESCO | accessdate = 4 August 2010}}</ref> ಹಾಗು ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರವೆಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಹಲವಾರು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.theage.com.au/articles/2004/02/06/1075854028808.html |title = Melbourne 'world's top city' | work = The Age | publisher = Fairfax |date=<!-- 6 February -->2004-02-06 | accessdate=18 July 2008}}</ref> ನಗರವು ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಾಗು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲಂ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮೆಡಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಫ್ರಿಂಜ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಇದೆ ರೀತಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಮ್ಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಕೂಡ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ 'ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಪೆರಾ'ದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದ ನಂತರ ಅಪೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಅಪೆರಾ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ: ದಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್(ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಹಮೆರ್ ಹಾಲ್, ಪ್ಲೇಹೌಸ್ ಹಾಗು ಫೇರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಹ ಸೇರಿದೆ), ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೆಸಿಟಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಸಿಡ್ನಿ ಮ್ಯೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಬೌಲ್, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ರೀಜೆಂಟ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಫೋರಮ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕಾಮೆಡಿ ಥಿಯೇಟರ್, ಅಥೆನಯೇಯುಂ ಥಿಯೇಟರ್, ಹರ್ ಮೆಜಸ್ಟಿ'ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪಲಯಿಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.visitvictoria.com/displayobject.cfm/objectid.000E578C-41C9-1A7A-92E980C476A90000/ |title=Art galleries and visual arts - Art and culture - Melbourne, Victoria, Australia |publisher=Tourism Victoria |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418060024/http://www.visitvictoria.com/displayobject.cfm/objectid.000E578C-41C9-1A7A-92E980C476A90000 |url-status=dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಾಗು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಕ್ಕೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite book | last = McCulloch | first = Alan | authorlink = | coauthors = Susan McCulloch | year = 1994 | title = The Encyclopedia of Australian Art | publisher = Allen & Unwin | location = Crows Nest, Australia | isbn = 1863733159 |page = 864 (Appendix 8)}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದೂರದರ್ಶನ,<ref name="first24"/> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್,<ref name="Now 2003. pg. 182"/> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಕಲಾ ಚಳವಳಿಯಾದ ಹೆಯಿಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ ಶಾಲೆ,<ref>{{cite web | url=http://www.artiststrail.com/ | title = Home page | publisher = Heidelberg School Artists Trail | date=25 June 2008 | accessdate = 21 June 2010}}</ref> ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಮಕಾಲೀನ ನೃತ್ಯದ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ(ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶಫಲ್ ಹಾಗು ನ್ಯೂ ವೋಗ್ ಶೈಲಿಗಳು ಸೇರಿವೆ).<ref name="ageFrontPage">[https://web.archive.org/web/20060628224902/http://www.theage.com.au/frontpage/2002/12/07/frontpage.pdf ದಿ ಏಜ್, ಮುಖಪುಟ, 7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2002] – [http://www.theage.com.au/articles/2002/12/07/1038950203557.html ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೇಖನ, "ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್"]</ref> ನಗರವು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಿನಿಮಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಇತರ ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಯಿತು. ಲೈಮ್ ಲೈಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ನ ೧೯೦೦ರ ''ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಾಸ್'' , ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರಾಣವು,<ref>ಹೀತ್, ರಾಡ್ರಿಕ್(೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦). [http://www.greencine.com/central/australianfilm1 ರಿಟರ್ನ್ ಟು Oz: ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಿನೆಮಾ I (1896-1968)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908143954/https://www.greencine.com/central/australianfilm1 |date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 }}, greencine.com. ೨೦-೧೦-೨೦೧೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಚಲಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ೧೯೦೦ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸುವರ್ಣ ಯುಗವೆಂದು ಮುನ್ನೆಣಿಸಿತು—ಈ ಶಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಶೋಧನೆ ಹಾಗು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಲರತ್ ನ ೧೮೫೪ರ ನಾಗರೀಕ ದಂಗೆಯು ಬೆಳ್ಳಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ''ಯುರೇಕ ಸ್ಟಾಕೇಡ್'' ಆಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು, ಹಾಗು ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್'' (ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು "ಬುಶ್ ರೇಂಜಿಂಗ್ ನಾಟಕ"ದ ಪೂರ್ವೊದಾಹರಣವು<ref name="Bushranger1">[http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/18/oz_western.html ಅರಿಸ್ಟೋಟೆಲಿಯನ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್: ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬುಶ್ ರೇಂಜರ್ ಫಿಲಂ, 1904-1914]. ವಿಲಿಯಂ ರೌಟ್ಟ್ ರಿಂದ. senseofcinema.com. ೨೧-೧೦-೨೦೧೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>, ನೆಡ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಅವನ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸಹಚರರು ಅಂಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಪೊದೆಗಾಡು ಡಕಾಯಿತ ಹಾಗು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೯೦೭ರ ''ರಾಬರಿ ಅಂಡರ್ ಆರ್ಮ್ಸ್'' ಹಾಗು ೧೯೦೮ರ ''ಫಾರ್ ದಿ ಟರ್ಮ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಲೈಫ್'' , ಇಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಂದು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಪೊದೆಗಾಡು ಡಕಾಯಿತರನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವವರೆಗೆ ೧೯೧೨ರವರೆಗೂ ಇಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="Bushranger1" /> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದು ಹೋದವು ಹಾಗು ೧೯೬೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಯಾದವು. ಈ ವಿರಾಮದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡು, ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ಆನ್ ದಿ ಬೀಚ್'' . ೧೯೭೦ರ ದಶಕವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನವಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯೂ ವೇವ್, ಹಾಗು ಒಕ್ಕರ್ ಹಾಗು ಒಜ್ಪ್ಲಾಯಿಟೆಶನ್ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯನ್ನು ಹಾದಿ, ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂಲದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ''ಸ್ಟಾರ್ಕ್'' ಹಾಗು ''ಆಲ್ವಿನ್ ಪರ್ಪಲ್'' ಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಅಟ್ ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ರಾಕ್'' ಹಾಗು ''ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್'' , ಇದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ದೇಶಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಘೋಸ್ಟ್ ರೈಡರ್'' , ''ನೋಯಿಂಗ್'' , ''ಚಾರ್ಲೆಟ್'ಸ್ ವೆಬ್'' , ''[[Nightmares and Dreamscapes: From the Stories of Stephen King|ನೈಟ್ಮೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ಕೇಪ್ಸ್]]'' ಹಾಗು ''ವೇರ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್'' ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು.<ref>[http://www.dsmelbourne.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=18&amp;Itemid=32 ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಸ್], dsmelbourne.com. ೨೧-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವಿಲೇಜ್ ರೋಡ್ ಷೋ ಪಿಚರ್ಸ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂಲದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾನ್ಚೆಟ್, ಜಿಯೋಫರಿ ರಶ್, ರೇಚಲ್ ಗ್ರಿಫ್ಫಿತ್ಸ್, ಗೈ ಪಿಯರ್ಸ್ ಹಾಗು ಎರಿಕ್ ಬಾನ ಸಹ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. UK ಕಲಾವಿದ ಬಂಕ್ಸಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು "ಸ್ಥಳೀಕರ ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಕಳೆದು ಹೋದಂದೀಚೆಗೆ ಕಲೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ" ಎಂದು ಅಭಿವಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Graff">ಟಾಪ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್, ಜ್ಯೂಯೆಲ್. [http://www.theage.com.au/articles/2008/10/01/1222651140951.html ಬ್ರಂಬಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಸ್ ಟೂರಿಸಂ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಓವರ್ ಗ್ರ್ಯಾಫಿತ್ತಿ ಪ್ರಮೋಶನ್], ''ದಿ ಏಜ್'' (೨೦೦೮). ೧೬-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಗರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹಾಗು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೆ ಸಮನಾದ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>ಅಲ್ಲೇನ್, ಜೆಸ್ಸಿಕಾ. [http://uk.ibtimes.com/contents/20100604/worldbest-cities-viewing-street-art.htm ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722185455/http://uk.ibtimes.com/contents/20100604/worldbest-cities-viewing-street-art.htm |date=22 ಜುಲೈ 2011 }}, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್(೨೦೧೦). ೧೬-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref><ref>ಹಾಮಶಿಗೆ, ಹೋಪ್. [http://travel.latimes.com/articles/la-tr-melbourne4-2008jan04 ವಾಕಿಂಗ್ ಟೂರ್ಸ್ ಬ್ರಿಂಗ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್], ''LA ಟೈಮ್ಸ್'' (೨೦೦೮). ೧೬-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಹಾಗು ಇದರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು-ಹೊತ್ತ ಓಣಿ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಕಾಲುದಾರಿಗಳು ಹಾಗು ಕಮಾನುದಾರಿಗಳನ್ನೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದು ''ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್'' ನ ಓದುಗರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Graff"/> ನಗರವು, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೂ ಸಹ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆ ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಪೀಟರ್ ಫಿಷರ್ ಹಾಗು ಸುಸಾನ್ ಮಾರ್ಸ್ಡೆನ್, ''ವಿಂಟೇಜ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್'' , ಈಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಬೌಡೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೨೦೦೭</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == {{Main|Sport in Victoria}} [[ಚಿತ್ರ:MCG Crowd.jpg|thumb|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರೀಡಾಭಿಮಾನಿಗಳು]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೫೬ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತ್ತು(ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು]]), ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತ್ತು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್(ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು), ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕಪ್(ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ), ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್([[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್|ಫಾರ್ಮುಲ ಒನ್]]). ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರವು, "ವರ್ಲ್ಡ್'ಸ್ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸಿಟಿ" ಎಂಬ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಬಿರುದನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23463520-2862,00.html|title=Melbourne victorious again|newspaper=Herald Sun|date=1 April 2008 <!-- 1 April -->|publisher=News Limited|accessdate=18 July 2008|archiveurl=https://archive.today/20120910164304/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/melbourne-victorious-again/story-e6frf7kx-1111115938328|archivedate=10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012|url-status=live}}</ref> ನಗರವು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ತವರಾಗಿದೆ, ಇದು ೨೦೦೩ರವರೆಗೂ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಆಚೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಒಲಂಪಿಕ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/news/sport/australian-sports-museum-opens-at-mcg/2008/03/05/1204402550094.html|title=Australian sports museum opens at MCG|work=The Age|date=5 March 2008|author=Geoff Strong|publisher=theage.com.au|accessdate=18 July 2008|location=Melbourne|archive-date=17 ಜೂನ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080617202031/http://www.theage.com.au/news/sport/australian-sports-museum-opens-at-mcg/2008/03/05/1204402550094.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Etihad Stadium crop.jpg|thumb|300px|ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು(ನೇಮಿಂಗ್ ರೈಟ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಎತಿಹಾಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಗು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ತವರೆನಿಸಿದೆ ಹಾಗು ಎರಡೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ನಗರ ಹಾಗು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನವು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2010}} ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಂಬತ್ತು ತಂಡಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಐದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ AFL ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದಂತೆ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="AFL12321312">{{cite news|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24109399-12270,00.html|title=AFL blueprint for third stadium|last=Smith|first=Patrick|date=1 August 2008|publisher=The Australian|language=news.com.au|accessdate=22 October 2008|archive-date=9 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080809210411/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24109399-12270,00.html|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನಗರವು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ AFL ಗ್ರಾಂಡ್ ಫೈನಲ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಿಗೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್(ಸಾಕರ್) ಕ್ಲಬ್ ಗಳಾದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಕ್ಟರಿ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವುಗಳು A-ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ, ರಗ್ಬಿ ಪಂದ್ಯದ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್<ref>{{cite web|url=http://www.melbournestorm.com.au/default.asp?sec=7&ssec=5|title=Melbourne Storm&nbsp;— The Beginning|publisher=www.melbournestorm.com.au|accessdate=18 July 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080714043434/http://www.melbournestorm.com.au/default.asp?sec=7&ssec=5 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 14 July 2008}}</ref>, NRL ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೆಬೆಲ್ಸ್, ಸೂಪರ್ ರಗ್ಬಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ನೆಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಕ್ಸೆನ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ತಾಸ್ಮನ್ ಟ್ರೋಫಿ ANZ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ NBL ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬುಲ್ಲೀನ್ ಬೂಮರ್ಸ್ ಹಾಗು ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ಸ್, WNBLನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್-ಮೂಲದ ಎರಡನೇ NBL ತಂಡವನ್ನು ೨೦೧೧-೨೦೧೨ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿಗಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite news | last = Grantley | first = Bernard | title = NBL eyes city rival for Tigers in Melbourne's suburbs | newspaper = [[Herald Sun]] | publisher = News Limited | date = 6 January 2010 <!-- 6 January --> | url = http://www.heraldsun.com.au/sport/nbl-eyes-city-rival-for-tigers-in-melbournes-suburbs/story-e6frf9if-1225816391819 | accessdate = <!-- 14 May -->2010-05-14}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮೇಜರ್ ಈವೆಂಟ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಕಮಿಟಿಗೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವನ್ನು ೨೦೨೪ ಅಥವಾ ೨೦೨೮ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಲು ಬಿಡ್ ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{ cite news | last = Reilly | first = Tom | title = City looks to make fresh tilt at Olympics | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date = 18 January 2009 | url = http://www.theage.com.au/national/city-looks-to-make-fresh-tilt-at-olympics-20090117-7jlw.html?page=-1 | accessdate = 19 April 2010 | location=Melbourne}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Crown Casino Complex & Melbourne Exhibition Building.jpg|thumb|left|300px|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಮನೋರಂಜನಾ ಹಾಗು ಸಮಾಲೋಚನಾ ಪ್ರದೇಶ(ಕ್ರೌನ್ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಹಾಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆ) ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ($2 ಶತಕೋಟಿ<ref>http://www.businessday.com.au/ವ್ಯಾಪಾರ/ಕ್ರೌನ್-ದಾಖಲೆಗಳು-ಲಾಭ-ಹೆಚ್ಚಳ-130-20100826-13st5.html</ref> ಹಾಗು ಕ್ರಮವಾಗಿ $3 ಶತಕೋಟಿ)]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು, ತಯಾರಿಕೆ, ಸಂಶೋಧನೆ, IT, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗು ಸಾರಿಗೆ, ಸಭೆಗೂಡಿಸಿಕೆ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದು ಬಹುರೂಪದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ(ವಾರ್ಷಿಕ ವರಮಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ), ಹಾಗು ದೇಶದ ಆರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ(ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ ಆಧರಿಸಿ)<ref>{{Cite web |url=http://www.brw.com.au/lists/detail/?listId=5 |title=BRW 1000 |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820024828/http://www.brw.com.au/lists/detail/?listId=5 |url-status=dead }}</ref> (ANZ) ಆಧರಿಸಿ, BHP ಬಿಲ್ಲಿಟನ್(ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ರಿಯೋ ಟಿನ್ಟೋ ಹಾಗು ಟೆಲ್ಸ್ಟ್ರಾ; ಜೊತೆಗೆ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಅಂಗಗಳು ಹಾಗು ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ನಗರವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಜನನಿಬಿಡ ಬಂದರಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ $೭೫ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರದ ೩೯%ನಷ್ಟು ಧಾರಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="goway"/><ref name="pom">{{cite web |url=http://www.bernama.com.my/bernama/v3/news.php?id=267171 |title=Port Of Melbourne Sets Shipping Record |date=13 June 2007 |work=Malaysian National News Agency |publisher=www.bernama.com.my |accessdate=18 July 2008 |archive-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/66WHH60Mp?url=http://www.bernama.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{ cite news |url=http://www.theage.com.au/news/National/Growth-of-Australias-largest-port-essential/2004/12/17/1102787275601.html |title=Growth of Australia's largest port essential |newspaper =[[The Age|Age]] |date=<!-- 18 December -->2004-12-18 |publisher=Fairfax |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು, NAB ಹಾಗು ANZ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಿಂಚಣಿ(ನಿವೃತ್ತಿ ವೇತನ) ನಿಧಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೪೦%ರಷ್ಟು, ಹಾಗು ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿಯ $೪೦ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೂಪರ್ ಫಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ೬೫%ರಷ್ಟನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್(೨೦೦೭) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರವನ್ನು ಅಗ್ರ ೫೦ ಹಣಕಾಸು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೩೪ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು,<ref>{{cite web|url=http://www.mastercard.com/us/company/en/wcoc/pdf/index_2007_us.pdf |title=MW-IndexRpt-CoComm FA.indd<!-- Bot generated title --> |date= |format=PDF |accessdate=10 October 2008}}</ref> ಬಾರ್ಸಿಲೋನ ಹಾಗು ಜಿನೀವ ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಗರವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿ ನಂತರದ(೧೪ನೇ) ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, [[ಫೋರ್ಡ್ ಮೋಟರ್ ಕಂಪನಿ|ಫೋರ್ಡ್]] ಹಾಗು ಟೊಯೋಟ ತಯಾರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಹಾಗು ಹೋಲ್ಡೆನ್ ಹಾಗು ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ವಿತರಕರಿಗೆ ಇಂಜಿನ್ ತಯಾರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತಾಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೆರಿಯನು ಹಾಗು ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಬಹುವಿಧದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ನಗರವು ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ವಿಮಾನದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗು ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಫ್ಯಾಶನ್ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.<ref name="sov">{{cite web|url=http://www.business.vic.gov.au/BUSVIC/INDUSTRY//pc=PC_51081.html|title=Business Victoria – Manufacturing|date=26 May 2008|publisher=State of Victoria, Australia|accessdate=22 October 2008|archive-date=19 ಮೇ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130519122725/https://www.business.vic.gov.au/industries/manufacturing/home|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Aust.-Synchrotron-Interior-Panorama,-14.06.2007.jpg|thumb|300px|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಿಂಕ್ರೋಟ್ರಾನ್, ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಹಾಗು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.]] ಇದು ಬಯೋತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ, ಹಾಗು CSL ಹಾಗು ಬಯೋಟದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ICT ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೬೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ICT ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು), ಜೊತೆಗೆ $೧೯.೮ ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹಾಗು $೬೧೫ ದಶಲಕ್ಷ ರಫ್ತು ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಸಹ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ೭.೬ ದಶಲಕ್ಷ ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹಾಗು ೧.೮೮ ದಶಲಕ್ಷ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು<ref>{{cite web |url=http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6!OpenDocument |title=MELBOURNE AIRPORT PASSENGER FIGURES STRONGEST ON RECORD |work=Media Release: MINISTER FOR TOURISM |date=21 July 2004 |publisher=www.dpc.vic.gov.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070914181658/http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6!OpenDocument |url-status=dead }}</ref>, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವ್ಯಯಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಿಡ್ನಿ ನಗರವು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/news/now-sydney-loses-its-tourism-ascendancy/2008/05/16/1211049134065.html?page=fullpage#contentSwap1 | title=Now Sydney loses its tourism ascendancy | newspaper = [[The Age|Age]] |date=19 May 2008 <!-- 19 May --> | publisher= Fairfax | accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne}}</ref> ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು $೧೫.೮ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು<ref>http://www.timholding.com.au/portfolios/tourism-and-major-events/{{Dead link|date=ಮೇ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದೇಶೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, $೧ ಶತಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೫೦೦೦-ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಗೆ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಲ್ಟನ್ ಹೋಟೆಲ್ ಹಾಗು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ, ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಯಾರ್ರ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಬಹುಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ವೆಚ್ಚದ ಡಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನ ಮರು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.theage.com.au/news/national/councillors-furious-about-convention-centre-deal/2006/04/30/1146335610761.html | title = Councillors furious about convention centre deal | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date = 1 May 2006 | location=Melbourne}}</ref> {{Main|Tourism in Melbourne}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == {{Main|Demographics of Melbourne}} {{See also|Melbourne population growth}} {{Table Melbourne top 20 birth countries}} [[ಚಿತ್ರ:Little bourke st.jpg|thumb|left|ಚೈನಾಟೌನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಟಲ್ ಬೌರ್ಕೆ ರಸ್ತೆ]] [[ಚಿತ್ರ:2009 Glendi7.jpg|thumb|left|ಆಂಟಿಪೋಡ್ಸ್ ಉತ್ಸವ, ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶ.]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ ಹಾಗು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯುಳ್ಳ ನಗರ. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ೩೫.೮%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೨೩.೧%ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಾಗಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾಗರದಾಚೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ೪.೭%ರಷ್ಟು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಟಲಿ (೨.೧%), ವಿಯೆಟ್ನಾಂ (೧.೬%), ಚೀನಾ (೧.೫%), ಹಾಗು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್(೧.೫%) ದೇಶಗಳು ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="qs"/> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, [[ಅಥೆನ್ಸ್]] ಹಾಗು ಥೆಸ್ಸಲೋನಿಕಿ(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಗ್ರೀಕ್ ಸಹೋದರಿ ನಗರ) ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರೀಕ್-ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಉಪನಾಮ ನ್ಗುಯೇನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ದೂರವಾಣಿ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Pages/multiculturalhistory.aspx ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908122939/http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Pages/multiculturalhistory.aspx |date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}, melbourne.vic.gov.au. ೧೪-೧೧-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ನಗರವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಾರತೀಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಹಾಗು ಮಲೇಷಿಯನ್-ಮೂಲದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಹಾಗು [[ಸುಡಾನ್]] ಮಹಾಪೂರವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಹಲವಾರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುವ ನಗರದ ಹೋಟೆಲುಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ (೬೮.೧%). ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು(೩.೬%)(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಟೋನೀಸ್ ಹಾಗು ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆಗಳು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹಾಗು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ೧೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಭಾಷಿಕರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="qs"/> ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಭಾಗವು ಸರಿಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ಜನರಂತೆ ೨೦೦೩ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗರದಾಚೆ ವಲಸಿಗರನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ (೪೮,೦೦೦), ಇದು ಸಿಡ್ನಿಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸಿಗರ ಅಂತರ್ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ, ಸಿಡ್ನಿ ಹಾಗು ಇತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕದ ವಸತಿ ಹಾಗು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಎರಡು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Oleary">{{cite journal|last=O'Leary|first=John|title=Resurgence of Marvellous Melbourne|journal=People and Place|publisher=Monash University|volume=7, 1|page=38|url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n1/v7n1_6oleary.pdf|format=PDF|access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929023425/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n1/v7n1_6oleary.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಟನ್, ವೈಂಧಂ ಹಾಗು ಕಾಸೆಯ್ ಕೂಡ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ೨೦೨೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಿಡ್ನಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಮೀರಿಸಬಹುದೆಂಬ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೇಳುತ್ತಾದರೂ,<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22741975-601,00.html |title=Population pushing Melbourne to top |newspaper=Australian |date=12 November 2007 |publisher=News Limited |accessdate=18 July 2008 |archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112053706/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22741975-601,00.html |url-status=dead }}</ref> ABS ಎರಡು ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ, ಇದರಂತೆ ೨೦೫೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದಿನ ೧೨% ಅಂತರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ೩%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿವರಣೆಯು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಿಡ್ನಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೨೦೩೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೀರಿಸಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಿಡ್ನಿಯು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಗಳ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ.<ref name="popprojections">{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3222.02006%20to%202101?OpenDocument |title=Population Projections, Australia, 2006 to 2101 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |accessdate=4 September 2008}}</ref> IIನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದಿಂದೀಚೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ, ನಗರವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನಾ ರೂಪರೇಖೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಗರದ ಆಂತರಿಕ ಹಾಗು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ಕೋಡ್ ೩೦೦೦ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ೨೦೩೦, ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Melbourne2030">{{cite web|url=http://www.dse.vic.gov.au/melbourne2030online/content/introduction/02_summary.html|title=Melbourne 2030 – in summary|publisher=Victorian Government, Department of Sustainability and Environment (DSE)|accessdate=5 October 2008|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907065147/http://www.dse.vic.gov.au/melbourne2030online/content/introduction/02_summary.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=288&pg=1362|title=City of Melbourne&nbsp;— Strategic Planning&nbsp;— Postcode 3000|publisher=City of Melbourne|accessdate=5 October 2008|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912084620/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=288&pg=1362|url-status=dead}}</ref> == ಧಾರ್ಮಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:St pauls, melbourne.jpg|thumb|left|ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕತಿಡ್ರಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:St Patrick's Cathedral (Gothic Revival Style).jpg|thumb|180px|ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್'ಸ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕತಿಡ್ರಲ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ(೫೮.೯%) ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ (೨೮.೩%).<ref name="qs">{{cite web | work = 2006 Census | url = http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?&action=401&tabname=Summary&areacode=205&issue=2006&producttype=QuickStats&textversion=true&navmapdisplayed=true&&breadcrumb=PLD& | title = QuickStats: Melbourne (Statistical Division) | publisher = Commonwealth of Australia | accessdate = 18 July 2008 | archive-date = 27 ನವೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071127123123/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData | url-status = dead }}</ref> ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರದ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕತಿಡ್ರಲ್ ಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ – ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ (ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್), ಹಾಗು ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್(ಆಂಗ್ಲಿಕನ್). ಎರಡೂ ಸಹ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಶಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.walkingmelbourne.com/period_info2.html?period=Victorian|title=Victorian Architectural Period&nbsp;— Melbourne|publisher=walkingmelbourne.com|accessdate=5 October 2008}}</ref> ಇತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವವರು (೨೦.೦%), ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ (೧೨.೧%), ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ತೋಡಾಕ್ಸ್(೫.೯%) ಹಾಗು ಯುನೈಟಿಂಗ್ ಚರ್ಚ್(೪.೦%) ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮಂದಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="qs"/> [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯರು]], [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಮರು]], [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿಗಳು]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಹಾಗು ಸಿಕ್ಖರು ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೯.೨%ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/6ef598989db79931ca257306000d52b4!OpenDocument ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯೇತರ ಧರ್ಮಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಜನಗಣತಿಯು ತೋರುತ್ತದೆ], ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ೧೫-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಯೆಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೬೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರವು, ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="Freda">{{cite web|url=http://www.australianhumanitiesreview.org/archive/Issue-December-2001/freiberg.html|title=Judith Berman, Holocaust Remembrance in Australian Jewish Communities, 1945-2000|last=Freiberg|first=Freda|year=2001|publisher=UWA Press|accessdate=22 October 2008|archive-date=1 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/686LDgnIY?url=http://www.australianhumanitiesreview.org/archive/Issue-December-2001/freiberg.html|url-status=dead}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸ್ವತಃ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ನ ಆಚೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರತಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://home.iprimus.com.au/kadimah/k90.htm | title = The Kadimah & Yiddish Melbourne in the 20th Century | work = Jewish Cultural Centre and National Library: "Kadima" | accessdate = 9 January 2007 | archive-date = 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060904173658/http://home.iprimus.com.au/kadimah/k90.htm | url-status = dead }}</ref> ಈ ರೋಮಾಂಚಕ ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಯೆಹೂದಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಆರಾಧನ ಮಂದಿರಗಳು ಹಾಗು ಏಳು ಪೂರ್ಣ ಕಾಲಿಕ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಬೆಳಗಿನ ಶಾಲೆಗಳು ಸೇರಿವೆ,<ref>{{cite web | url=http://www.bh.org.il/Communities/Archive/Melbourne.asp | title=Jewish Community of Melbourne, Australia | publisher=Beth Hatefutsoth&nbsp;— The Nahum Goldmann Museum of the Jewish Diaspora | accessdate=5 October 2008 | archive-date=23 ಜುಲೈ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080723143228/http://www.bh.org.il/Communities/Archive/Melbourne.asp | url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಯೆಹೂದಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://jewishnews.net.au/news/ | title=News | publisher=The Australian Jewish News | accessdate=2010--08-28 | archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100923231224/http://jewishnews.net.au/news/ | url-status=dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Victoria}} [[ಚಿತ್ರ:Parkville - University of Melbourne (Ormond College).jpg|thumb|left|160px|ಒರ್ಮೊಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Scotch College Melbourne chapel 2.jpg|thumb|300px|ಸ್ಕಾಟ್ಚ್ ಕಾಲೇಜ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಟಲ್ ಜಾನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಲಯ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಲಂಡನ್, ಬಾಸ್ಟನ್ ಹಾಗು ಟೋಕಿಯೋನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಗ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ನಗರವೆಂದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = 30 May 2008 | title = World’s top university cities revealed | url = http://www.rmit.net.au/browse;ID=q3l220b3wzs5 | work = RMIT News | publisher = RMIT University | accessdate = 18 July 2008 | archive-date = 19 ಜುಲೈ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080719164651/http://www.rmit.net.au/browse;ID=q3l220b3wzs5 | url-status = dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೊನಾಶ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೇ ಅಗ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು THES ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref name="melbuni">{{ cite web | date = 6 October 2006 | title = ANU up there with the best | url = http://www.smh.com.au/news/national/anu-up-there-with-the-best/2006/10/05/1159641468047.html | work = Sydney Morning Herald | publisher = Fairfax | accessdate = 12 October 2006}}</ref> ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್'' , ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ೩೬ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ—೪೩ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ANU ಹಾಗು ೭೧ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿದೆ. ಮೊನಶ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ೧೭೮ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳು ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಏಯ್ಟ್ ನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಾ ಟ್ರೋಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, RMIT ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸ್ವಿನ್ಬರ್ನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಹಥಾರ್ನ್ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಆವರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಟಿ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್(CBD) ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗು ಮತ್ತೆ ನಾಲ್ಕು CBDಯ ಹತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನೋಳಗಿವೆ, ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣ. ಡೆಯಕಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಭರಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |1=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2010-2011/top-200.html#score_OS%7Csort_region%7Creverse_false |url=http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_3967.html |title=University of Melbourne's international student offers rise&nbsp;— as its demand leaps |work=University of Melbourne Media Release |date=12 January 2007 |publisher=uninews.unimelb.edu.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730104958/http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_3967.html |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Federation Square (SBS Building).jpg|thumb|ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನಲ್ಲಿರುವ SBS ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ: ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್'' (ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್), ''ದಿ ಏಜ್'' (ದೊಡ್ಡ ಕಾಗದದ ಪತ್ರಿಕೆ) ಹಾಗು ''ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್'' (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೊಡ್ಡಕಾಗದದ ಪತ್ರಿಕೆ). ಉಚಿತವಾದ ''mX'' ನ್ನೂ ಸಹ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮಧ್ಯ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಂದು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MX1">{{cite web | url = http://www.mxnet.com.au/ |title = MX |publisher=Herald and Weekly Times (HWT) <!-- aka News Limited --> |accessdate=2 October 2008}}</ref> ಐದು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲಗಳು ಹಾಗು ಒಂದು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ: HSV-೭, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, GTV-೯, ತಮ್ಮ ಹೊಸತಾದ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗು ATV-೧೦, ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ರದ ಕಾಮೋ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್(ABC)ನ ಭಾಗವಾದ ABV-೨ ಸೇರಿದೆ (ABC೧ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ). ABC ಎರಡು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ರಿಪ್ಪೋನ್ಲೆಯ ಹಾಗು ಮತ್ತೊಂದು ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸ್ಪೆಷಲ್ ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸ್(SBS)ನಿಂದ SBS ಒನ್ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ABC೧, HSV-೭ (ಏಳು), GTV-೯ (ನೈನ್), ATV-೧೦ (ಟೆನ್) ಹಾಗು SBS ಒನ್ ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾದ ಕೇವಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಾಹಿನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ One HD, ಎಲೆವೆನ್, ABC ೨, ABC ೩, ABC ನ್ಯೂಸ್ ೨೪, SBS ಟು, ೭ಟು, ೭ಮೇಟ್, GEM HD ಹಾಗು ಗೋ! C೩೧ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದರ ಪ್ರಸರಣವು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಗೀಲೊಂಗ್ ಗೂ ಕೂಡ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ, ಕೇಬಲ್ ಹಾಗು ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪೇ TVಯ ಸೇವೆಯೂ ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಫಾಕ್ಸ್ಟೆಲ್ ಹಾಗು ಆಪ್ಟಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಪೇ TVಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಲವಾರು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ''ನೈಬರ್ಸ್'' , ''ಕಾಥ್ &amp; ಕಾಮ್'' , ''ಹೇಯ್ ಹೇಯ್ ಇಟ್ಜ್ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ'' , ''ಬ್ಲ್ಯೂ ಹೀಲರ್ಸ್'' , ''ರಶ್'' ಹಾಗು ''ಅಂಡರ್ಬೆಲ್ಲಿ'' . AM ಹಾಗು FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೇಲಿನ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಸಾರ್ವಜನಿಕ' (ಅದೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿರುವ ABC & SBS) ಹಾಗು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹಲವು ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಜಾಲದ-ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ : DMG ನೋವಾ ೧೦೦ ಹಾಗು ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ರಾಕ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಹಾಗು ಮಿಕ್ಸ್ ARNನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ; ಹಾಗು ಆಸ್ಟೆರೆಯೋ ಫಾಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಟ್ರಿಪಲ್ M ಎರಡನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಆಲಿಸಬಹುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೯೩.೯ ಬೇ FM, ಗೀಲೋಂಗ್). ಯುವಜನತೆಯ ಪರ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ABC ಟ್ರಿಪಲ್ J ಹಾಗು ಯುವಕರೇ ನಡೆಸುವ SYN. ಟ್ರಿಪಲ್ J, ಹಾಗು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ PBS ಹಾಗು ಟ್ರಿಪಲ್ R, ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಗೀತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. JOY ತಂಡವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಉಣ ಬಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗಾಗಿ ೩MBS ಹಾಗು ABC ಕ್ಲಾಸಿಕ್ FM ಇದೆ. AM ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ABC:೭೭೪, ರೇಡಿಯೋ ನ್ಯಾಷನಲ್, ಹಾಗು ನ್ಯೂಸ್ ರೇಡಿಯೋ; ಹಾಗು ಫೇರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ೩AWಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ಹರಟೆ) ಹಾಗು ಮ್ಯಾಜಿಕ್(ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಲಿಸುವುದು). ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತರು ಹಾಗು ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ SEN ೧೧೧೬ ವಾಹಿನಿಯಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳಾದ ೩CR ಹಾಗು ೩KND (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ)ಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಉಪನಗರಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲೆಂದೇ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref name="cbaa">{{cite web | title = Victoria Members - Community Broadcasting Association of Australia | publisher = CBAA | url = http://www.cbaa.org.au/Who_We_Are/Victoria-Members | accessdate = 28 August 2010 | archive-date = 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110219183454/http://cbaa.org.au/Who_We_Are/Victoria-Members | url-status = dead }}</ref> == ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Victoria Parliament Melbourne (Colonnades & Stairs).jpg|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸಂಸತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಭವನದಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತದೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಡಳಿತವು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ೨೬ ನಗರಗಳು ಹಾಗು ಐದು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವವಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನರ ನಡುವೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref> {{cite news |last = Dunstan | first= David | url = http://www.theage.com.au/articles/2004/11/11/1100131127769.html?from=storylhs | title = The evolution of 'Clown Hall' | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date= 12 November 2004 | accessdate = 8 November 2010 | location=Melbourne}}</ref> ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇವರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು೧೯೮೯ರ ''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್'' <ref>{{Cite web |url=http://www.dms.dpc.vic.gov.au/Domino/Web_Notes/LDMS/PubLawToday.nsf/0/B171E800B03D6A9ECA256E5B00037B12/$FILE/89-11a030.pdf |title=ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ 1989 |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=8 ನವೆಂಬರ್ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108212735/http://www.dms.dpc.vic.gov.au/Domino/Web_Notes/LDMS/PubLawToday.nsf/0/B171E800B03D6A9ECA256E5B00037B12/%24FILE/89-11a030.pdf |url-status=dead }}</ref> ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆ ಹಾಗು [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]]. ಇತರ ಹಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸತ್ತು ಭವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಟ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಯೋಜನೆಗಳು, ಶಾಲಾಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ರಚನೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಾಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು, ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೇಲ್ಬರ್ನಿಯನ್ ವಿಷಯಗಳು. == ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ == === ಆರೋಗ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Royal melbourne hospital.jpg|thumb|left|ಪಾರ್ಕ್ ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವಿಮಾನಿಕ ದೃಶ್ಯ.]] ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನವ ಸೇವಾ ವಿಭಾಗವು ಸರಿಸುಮಾರು ೩೦ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಹಾಗು ೧೩ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.health.vic.gov.au/maps/metro_hs.htm ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸರ್ವೀಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121205917/http://www.health.vic.gov.au/maps/metro_hs.htm |date=21 ನವೆಂಬರ್ 2015 }} ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ನರವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗು [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಬಯೋತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ: ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್'ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬುರ್ನೆಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಿಜೆನೆರೆಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಬ್ರೈನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಕಲ್ಲಂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೆಂಟರ್, ವಾಲ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಎಲಿಜಾ ಹಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್, ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಸೆಂಟರ್. ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊವರ್ಡ್ ಫ್ಲೋರೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಮುರ್ಡೋಚ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್'ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಬೇಕರ್ IDI ಹಾರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಿಂಕ್ರೋಟ್ರೋನ್.<ref name="health">{{cite web|url=http://www.health.vic.gov.au/|title=Victorian Government Health Information Web site|publisher=health services, Victoria|accessdate=5 October 2008}}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮೀಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗು ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ ನಗರದಷ್ಟೇ ಇದೆ (೮೦.೦ ವರ್ಷಗಳು), ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಪರ್ತ್ ನಗರದ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ (೮೪.೧ ವರ್ಷಗಳು).<ref>[http://www.health.gov.au/internet/ministers/publishing.nsf/Content/mr-yr08-je-je112.htm ಸನ್ ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ WA ಕಂಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಪರ್ತ್ ವುಮೆನ್ ಅಮಾಂಗ್ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ಲೈಫ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆಕ್ಟೆನ್ಸಿ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್], ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಏಜಿಂಗ್. ೧೫-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> === ಸಾರಿಗೆ === {{Main|Transport in Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Bolte bridge dusk.jpg|thumb|left|ಬೋಲ್ಟೆ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಸಿಟಿಲಿಂಕ್ ಟಾಲ್ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಆಟೋಮೊಬೈಲ್]] ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ<ref name="newman">[https://web.archive.org/web/20060222142724/http://www.mtf.org.au/binary.php/resouces_presentation/mtf_launch_presentation_071105_handout_.pdf ಮೋಸ್ಟ್ ಲೀವಬಲ್ ಅಂಡ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್?] ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಇನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಜಾನ್ ಸ್ಚೆಯುರೆರ್, ಜೆಫ್ಫ್ ಕೆನ್ವರ್ತಿ, ಹಾಗು ಪೀಟರ್ ನ್ಯೂಮನ್</ref>, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web |date = 10 October 2007 |url = http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,22561141-2862,00.html |title = Still addicted to cars |work = Herald Sun |publisher = News Limited |accessdate = 18 July 2008 |archiveurl = https://archive.is/20121209072628/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/still-addicted-to-cars/story-e6frf7kx-1111114608864 |archivedate = 9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 |url-status = live }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೩.೬ ದಶಲಕ್ಷ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ{{convert|22320|km|mi|abbr=on}}, ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉದ್ದವಿರುವ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.<ref name="newman" /> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಣದಲ್ಲಾದ ಉಪನಗರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web | date = 14 February 2004 | url = http://www.theage.com.au/articles/2004/02/11/1076388428001.html | title = The cars that ate Melbourne | work= The Age | publisher = Fairfax | accessdate=18 July 2008}}</ref> ಹಾಗು ಇಂದು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪ್ರಧಾನ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸರಕುಸಾಗಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳೆಂದರೆ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ರೀವೇ, ಮೊನಾಶ್ ಫ್ರೀವೇ ಹಾಗು ವೆಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ ಫ್ರೀವೇ(ಇದು ದೊಡ್ಡದಾದ ವೆಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ), ಆದರೆ ಇತರ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗಗಳು ನಗರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಲಿಂಕ್(ಇದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಬೋಲ್ಟೆ ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ), ಈಸ್ಟ್ ಲಿಂಕ್, ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್, ಕಾಲ್ಡರ್ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, ಟುಲ್ಲಮರೀನ್ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ(ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ) ಹಾಗು ಹುಮೆ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="VicRoads">{{cite web|url=http://www.vicroads.vic.gov.au/Home/RoadsAndProjects/RoadNetwork/|title=Victoria's Road Network|publisher=VicRoads|accessdate=5 October 2008|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907072720/http://www.vicroads.vic.gov.au/Home/RoadsAndProjects/RoadNetwork/|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Southern Cross Station.jpg|thumb|ಸದರನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ - ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ-ನಗರದ ರೈಲು ಹಾಗು ಸಾರಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು, ಟ್ರ್ಯಾಮ್, ಬಸ್ ಹಾಗು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸುತ್ತ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೨೫%ನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಆದರೆ ೨೦೦೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಕೇವಲ ೭.೬%ರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.<ref>{{cite web | date = 5 November 2005 | first = Dan | last = Silkstone | url = http://www.melbournebuses.com.au/melbourne-buses-articles/2005/11/5/trial-by-public-transport-why-the-system-is-failing/ | title = Trial by public transport: why the system is failing | work = The Age | publisher = Fairfax/Melbourne Buses | accessdate = 28 August 2010 | archive-date = 6 ಜುಲೈ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706110011/http://www.melbournebuses.com.au/melbourne-buses-articles/2005/11/5/trial-by-public-transport-why-the-system-is-failing/ | url-status = dead }}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕ್ಷೀಣತೆಯ ಪರಮಾವಧಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | first = William | last = Birnbauer | date=9 April 2006 | url=http://www.theage.com.au/news/national/12bn-sting-in-the-rail/2006/04/08/1143916767672.html | title = $1.2bn sting in the rail | work = The Age | publisher = Fairfax | location = Melbourne | accessdate = 18 July 2008}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಟೋ-ಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮುಂದುವರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಹಾಗು ಯಶಸ್ವಿ ಆಡಳಿತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ,<ref>{{cite web | date = 8 September 2003 |first = Darren | last = Gray | url = http://www.theage.com.au/articles/2003/09/07/1062901941527.html | title = Bid to end traffic chaos | work = The Age | publisher = Fairfax | location=Melbourne | accessdate = 18 July 2008}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲೂ ೧೪.೮% ಹಾಗು ೮.೪%ರಷ್ಟು ಹಂಚಿಕೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.aph.gov.au/senate/committee/rrat_ctte/public_transport/report/c೦೨.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ೨೦%ನಷ್ಟು ಗುರಿಯನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="TransportFringe">{{Cite news|last1=Tomazin|first1=Farrah|date=14 January 2008|url=http://www.theage.com.au/news/national/public-transport-makes-inroads-but-not-beyond-the-fringe/2008/01/13/1200159277533.html|title=Public transport makes inroads, but not beyond the fringe|newspaper=[[The Age]]|accessdate=08-10-2010 | location=Melbourne}}</ref> ೨೦೦೬ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ೨೦%ಗೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="TransportFringe" /> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ೧೮೫೦ರ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ಶಕೆಯಿಂದ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ಇಂದು ಉಪನಗರದ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ೧೬ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ೨೦೦ ಉಪನಗರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸಿಟಿ ಲೂಪ್ ನಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾಗಶಃ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್(ಹಾಡಲ್ ಗ್ರಿಡ್) ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೆಟ್ರೋ ವಿಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಿನ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದು ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಹಾಗು ಸಭೆ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>[http://www.nla.gov.au/pict/list/vicgovrail.html ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಂಡ್ ಸೀನ್ಸ್ ಇನ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 1925–1926 ಫ್ರಮ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112112012/http://www.nla.gov.au/pict/list/vicgovrail.html |date=12 ಜನವರಿ 2008 }} ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ</ref> ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿ ಹಾಗು [[ಅಡಿಲೇಡ್|ಅಡಿಲೈಡ್]] ಗೆ ಹಾಗು ಅದರಾಚೆಗೂ ನೇರವಾದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸದರನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್. ೨೦೦೮-೨೦೦೯ರ ವಿತ್ತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೨೧೩.೯ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ರೈಲ್ವೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite news | first = Natalie | last = Marshall | title = Train travel up, record increase in tram use | date= 19 August 2009 | url = http://www.theage.com.au/national/train-travel-up-record-increase-in-tram-use-20090819-epsf.html | publisher = Fairfax | accessdate = 23 July 2010 | location=Melbourne}}</ref> ಹಲವು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸಮರ್ಪಿತ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ರೈಲು ಚದರಗಜಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Melbourne-C2-class-tram-Mulhouse.jpg|thumb|ಲಾ ಟ್ರೋಬೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಡೇವ್ TSL ಬಾಡಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳದ C2 ವರ್ಗದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref name="DOT_tram"/><ref name="railpage">{{cite web|url=http://www.railpage.org.au/tram/melbhist.html|title=Melbourne's Tram History|publisher=railpage.org.au|accessdate=28 September 2008}}</ref> ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೮೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಭೂಮಿ ಬೆಲೆಯ ಏರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಸರಿಸುಮಾರು ೧೭೮ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್ ೪ ಜೂನ್ ೨೦೦೯: [https://web.archive.org/web/20090905051117/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,25585557-661,00.html ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪೆಟ್ರೋನೆಜ್ ಗ್ರೋಸ್ 13.2 ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಇನ್ ಏ ಇಯರ್]</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ೨೯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ೧೫ ಲೈನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೂ ಸಹ ಇವೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿವೆ ಅಥವಾ ಹಗುರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರಂಪರಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ನಗರ ವಲಯದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಪಾರಂಪರಿಕ ಹೋಟೆಲು ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳು ಸಂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Metlink1">{{cite web|url=http://www.metlinkmelbourne.com.au/|title=Metlink&nbsp;— Your guide to public transport in Melbourne and Victoria|publisher=Metlink-Melbourne|accessdate=5 October 2008|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802105908/http://www.metlinkmelbourne.com.au/content/download/824/4328/version/4/file/Melbourne.pdf|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹುತೇಕ ೩೦೦ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ರೈಲ್ವೆ ಹಾಗು ಹಗುರ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅಂತರವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Metlink1"/><ref name="Buses">{{cite web|url=http://www.getting-around-melbourne.com.au/melbourne-buses.html|title=Melbourne Buses|publisher=getting-around-melbourne.com.au|accessdate=5 October 2008}}</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೮೬.೭ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.doi.vic.gov.au/DOI/DOIElect.nsf/$UNIDS+for+Web+Display/E16901B882CF37B9CA25744000831A72/$FILE/2008BudgetFactSheet-Patronage.pdf |title=ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ - ಪೆಟ್ರೋನೆಜ್ ಗ್ರೋಥ್ |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730175349/http://www.doi.vic.gov.au/DOI/DOIElect.nsf/$UNIDS+for+Web+Display/E16901B882CF37B9CA25744000831A72/$FILE/2008BudgetFactSheet-Patronage.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Melbourne--swanston-dock-container-ships.jpg|thumb|left|300px|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಂದರು, ಸ್ವಾನ್ಸ್ಟನ್ ಡಾಕ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಸಾಗಣೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರಕ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ ಕಾರ್ಗೋ ಬಂದರಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದುದು ಸಹ ಆಗಿದೆ. ಬಂದರು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೧೨ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಹಡಗು ಧಾರಕಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿತ್ತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref name="pom"/> ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೇಶನ್ ಪಿಯೆರ್ ನೌಕಾಯಾನ ಹಡಗುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ್ ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾ ದೋಣಿಗಳು ಬಾಸ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ನ್ನು ದಾಟಿ ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref name="Tasy">{{cite web|url=http://www.spiritoftasmania.com.au/|title=Spirit of Tasmania&nbsp;— One of Australia's great journeys|publisher=TT-Line Company Pty Ltd|accessdate=5 October 2008}}</ref> ದೋಣಿಗಳು ಹಾಗು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಯಾರ್ರ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಲಂಗರುದಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ರ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನವರೆಗೂ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Airport T1 with Qantas and Jetstar jets.jpg|thumb|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಾಲ್ಕು ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟುಲ್ಲಮರೀನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ದೇಶೀಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳಾದ ಜೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹಾಗು ಟೈಗರ್ ಏರ್ ವೇಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗೆ ತವರಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಸರಕುಸಾಗಣೆ ವಿಮಾನಗಳಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಏರ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಹಾಗು ಟಾಲ್ ಪ್ರಿಯಾರಿಟಿಗೂ ಸಹ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಕಾಂಟಾಸ್ ಹಾಗು ವರ್ಜಿನ್ ಬ್ಲ್ಯೂಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲಾಂಗ್ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಅವಲೋನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ಜೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ನ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಹಾಗು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ಬಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ರೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಸಹ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<ref>http://www.vibha.info {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 }} ಏರ್ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಮಹತ್ವವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಯುಯಾನ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಮೂರಬ್ಬಿನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಎಸ್ಸೆನ್ಡನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಯುಯಾನ ಹಾಗು ಕೆಲವು ಕಾರ್ಗೋ ವಿಮಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="EssendonAir">{{cite web|url=http://www.essendonairport.com.au/|title=Essendon Airport|publisher=Essendon Airport Pty Ltd |accessdate=5 October 2008}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೈಕಲ್ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿತು<ref>[http://www.theage.com.au/victoria/share-scheme-out-of-the-blocks-for-city-cyclists-20100531-wrcy.html ಕ್ಲೇ ಲುಕಾಸ್: ''ಶೇರ್ ಸ್ಕೀಮ್ ಔಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸಿಟಿ ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್ಸ್'' ] ದಿ ಏಜ್ ೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೦. ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>, ಇದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಸೈಕಲ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು === [[File:Sugarloaf Reservoir.jpg|thumb|ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಿಲ್ಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶುಗರ್ ಲೋಫ್ ಜಲಾಶಯ (2007ರಲ್ಲಿ), ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ]] {{Main|Energy in Victoria}} ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಾಟರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಿನ ಶೇಖರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ವೊಂಥಗ್ಗಿ ಡಿಸಲನೈಸೆಶನ್ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗು ನಾರ್ತ್-ಸೌತ್ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು, ಗ್ರೇಟರ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಗೆ ಹಾಗು ಅದರಾಚೆಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯ, ಥಾಮ್ಸನ್ ರಿವರ್ ಜಲಾಶಯವು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ೬೦%ರಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |title=Dam Water Storage Levels |author=Melbourne Water |publisher=www.melbournewater.com.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027040839/http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |url-status=dead }}</ref>, ಅಪ್ಪರ್ ಯಾರ್ರ ಜಲಾಶಯ ಹಾಗು ಕಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಜಲಾಶಯದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಜಲಾಶಯಗಳು ದ್ವಿತೀಯಕ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅನಿಲವನ್ನು SP ಆಸ್ನೆಟ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಐದು ವಿತರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ: * ಸಿಟಿಪವರ್ ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ CBD, ಹಾಗು ಕೆಲ ಇತರ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ * ಪವರ್ ಕೋರ್, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಹೊರವಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ _{(ಸಿಟಿಪವರ್ ಹಾಗು ಪವರ್ ಕೋರ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ)} * ಜೆಮೆನ, ಇದು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪನಗರಗಳ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಎನರ್ಜಿ, ಇದು ಪೂರ್ವದ ಒಳಪ್ರದೇಶಗಳು, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಉಪನಗರಗಳು ಹಾಗು ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ * SP ಆಸ್ನೆಟ್ ಇದು ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದ ಎಲ್ಲ ಉಪನಗರಗಳು ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=March 2011}} ಹಲವಾರು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಭೂಸದೃಶ ಹಾಗು ಮೊಬೈಲ್ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹಾಗು ವೈರ್ ರಹಿತ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌ == * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧಗಳು * ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಶಿಕ್ಷಣ * ಮೆಲ್ವೆ - ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆ. * ಹುಕ್ ಟರ್ನ್ – ನಗರದ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕುಶಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ. '''ಪಟ್ಟಿಗಳು:''' * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉಪನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ರಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಸ್ಮಾರಕಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು * ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == <div class="reflist4" style="height:440px;overflow:auto;padding:3px"> {{Reflist|colwidth=30em}} </div> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == {| | style="vertical-align:top; font-size:90%;"| * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ |ಕಡೆಯದು=ಬೆಲ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಆಗ್ನೆಸ್ ಪಟೋನ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಜಾನ್ ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್'ಸ್ ವಿಲ್ಲೇಜ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಕಾಸ್ಸೇಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,|ಸ್ಥಳ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಕ್ |ವರ್ಷ=1965|ಪುಟ=178}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬೋಲ್ಡ್ರೆವುಡ್ |ಮೊದಲನೆಯದು=ರಾಲ್ಫ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಓಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೆಮರೀಸ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಮ್ಯಾಕ್ಮಿಲನ್ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಥೆ|year=1896|ಪುಟಗಳು=259 ಪುಟಗಳು}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬೋರ್ಥ್ವಿಕ್ಕ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಜಾನ್ ಸ್ಟೆಫನ್|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಡೇವಿಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಗೊನಿಗಲ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಒಳಸೂಚಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಕೆ: ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಪ್ರೆನ್ಟಿಸ್ ಹಾಲ್ ಪ್ರವಾಸ|ವರ್ಷ=1990|ಪುಟ=247|isbn=0134677137, 9780134677132}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬ್ರಿಗ್ಗ್ಸ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಜಾನ್ ಜೋಸೆಫ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=The ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಇನ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ ಆಫ್ ಡರ್ಬಿ: ಇನ್ಕ್ಲೂಡಿಂಗ್ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ನೋಟಿಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೋಕ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಹಾಗು ಹಾರ್ಡಿನ್ಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳು|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಬೆಮ್ರೋಸ್ &amp; ಸನ್|ವರ್ಷ=1852|ಪುಟ=205}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬ್ರೌನ್-ಮೇ|ಮೊದಲನೆಯದು=ಆಂಡ್ರ್ಯೂ|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಶುರ್ಲೀ ಸ್ವೈನ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ದಿ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ|ಸ್ಥಳ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಕ್ |ವರ್ಷ=2005|ಪುಟ=820}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಕಾರ್ರೋಲ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಬ್ರಯಾನ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಆನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೆಟೆಡ್ ಇತಿಹಾಸ|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಲ್ಯಾನ್ಸ್ಡೌನ್ |ವರ್ಷ=1972|ಪುಟ=128|isbn=0701801956, 9780701801953}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಸೆಸಿಲ್|first=ಡೇವಿಡ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಬಾಬ್ಸ್-ಮೆರ್ರಿಲ್ |ವರ್ಷ=1954|ಪುಟ=450}} * ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಜಾಕ್; ಲೆಟೀಜಿಯಾ ಮೊಂಡೆಲ್ಲೋ; ಜಾನ್ ಬ್ರೆಹೆನೆಯ್; ಟಿಮ್ ಚಿಲ್ಡ್ಸ್(೧೯೯೦), ''ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್. ಒಂದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿ", ಬಿಗ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ರೋಡ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್. ISBN ೦-೯೫೭೯೬೨೪-೦-೧ * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಕೂಟೆ|ಮೊದಲನೆಯದು=ಮರೀ|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ದಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬುಕ್: ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೌ|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ಸ್ಟೈಲ್ ಬುಕ್ಸ್ |ವರ್ಷ=2009,2003|ಪುಟ=356|isbn=9780975704745}} * ಡೇವಿಡ್ಸನ್, ಜಿಮ್(ಸಂಪಾದಕರು.)(೧೯೮೬), ''ದಿ ಸಿಡ್ನಿ-ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪುಸ್ತಕ'', ಅಲ್ಲೆನ್ ಅಂಡ್ ಅನ್ವಿನ್, ಉತ್ತರ ಸಿಡ್ನಿ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್. ISBN ೦-೮೬೮೬೧-೮೧೯-೫ * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಲೆವಿಸ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಮೈಲ್ಸ್ ಬಣ್ಣಟೈನ್|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಫಿಲಿಪ್ ಗೋಡ್, ಅಲನ್ ಮೈನೆ|ಇತರರು= |ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=[[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್]]|ವರ್ಷ=1994|ಸಂಚಿಕೆ=2nd|isbn=0949624713, 9780949624710}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಮ್ಯಾಕ್ಕ್ಲೈಮಾಂಟ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಡೇವಿಡ್|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಮಾರ್ಕ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್|ವರ್ಷ=2000|ಪುಟಗಳು=200 ಪುಟಗಳು|isbn=1864501243, 9781864501247|url=https://books.google.com/?id=1pwGAAAACAAJ&amp;dq=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ನೆವ್ನ್ಹಮ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ದಿ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿ ಆಫ್ ಏ ಸಿಟಿ|ಪ್ರಕಾಶಕ=F. W. ಚೆಶೈರ್|ವರ್ಷ=1956|ಪುಟಗಳು=225 ಪುಟಗಳು}} * ಓ'ಹನ್ಲೋನ್, ಸೀಮಸ್ ಹಾಗು ತಂಜಾ ಲುಕ್ಕಿನ್ಸ್ (ಸಂಪಾದನೆ)(೨೦೦೫), ''ಗೋ! ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಕ್ಸ್ಟೀಸ್'', ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್, ಬೆಕನ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ. '' ''ISBN ೦-೯೧೧೧೧೯-೪೩-೪.'' * {{Cite book|last=Priestley|first=Susan|title=South Melbourne: A History|publisher=Melbourne University Press|year=1995|page=455|isbn=0522846645, 9780522846645}} * {{Cite book|last=Tout-Smith|first=Deborah (ed.)|title=Melbourne: A city of stories|publisher=Museum Victoria|year=2009|pages=114 pages|isbn=9780980381375}} |} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Sister project links}} {{Commons category}} * [http://www.emelbourne.net.au/ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.melbourne.vic.gov.au/ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * {{wikivoyage|Melbourne}} * [http://www.visitmelbourne.com/ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸ ಮಂಡಳಿ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.unaavictoria.org.au/pages/home.php/ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ವಿಭಾಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423000947/http://www.unaavictoria.org.au/pages/home.php |date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} {{Navboxes |list = {{Melbourne}} {{Melbourne landmarks}} {{Melbourne events}} {{Australian topics}} {{AustralianCapitalCities}} {{Cities of Australia}} {{Cities of Victoria}} {{LGAMelbourne}} {{Olympic Summer Games Host Cities}} {{Commonwealth Games Host Cities}} {{Parks in Melbourne}} {{Theatres in Melbourne}} {{MuseumVictoria}} {{Zoos of Melbourne}} {{MelbourneTramNavbox}} {{MelbournePublicTransport}} }} {{Use dmy dates|date=August 2010}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳ ಆತಿಥೇಯ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] nnfgatl6wim0lza77zegpzir38a92hc 0 29489 1375628 1373754 2026-06-21T20:38:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375628 wikitext text/x-wiki {{About||the "Weird Al" Yankovic song|Ringtone (song)|the film|Ringtone (film)}} {{Cleanup|date=March 2010}}'''ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್''' ಅಥವಾ '''ಮೊಳಗುವಿಕೆಯ ಧ್ವನಿ''' ಎನ್ನುವುದು ಒಳಬರುವ ಕರೆ ಅಥವಾ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು [[ದೂರವಾಣಿ|ದೂರವಾಣಿಯು]] ಮಾಡುವ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಟೋನ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇಂದು [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌ (ಚರ ದೂರವಾಣಿ)|ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಒಳಬರುವ ಕರೆಯನ್ನು ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ದೂರವಾಣಿಯು “ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುತ್ತದೆ” ಮತ್ತು ಈ ಮೂಲಕ ಅದು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ, ಕರೆಯ ಸಂಕೇತವು ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ವಿಚ್ ಅಥವಾ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಮೊಬೈಲ್ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗೆ, ಒಳಬರುವ ಕರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ದೂರವಾಣಿಗೆ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಳಬರುವ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಇದ್ದಾಗ ದೂರವಾಣಿಯು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಧ್ವನಿಯೇ ದೂರವಾಣಿ "ರಿಂಗ್" ಆಗಿದೆ. ದೂರವಾಣಿಗಳು ಮೂಲತಃ ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಚಾಲಿತ ಗಂಟೆಯ ಲೋಲಕಗಳು ರಿಂಗ್ ಆಗುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ರಿಂಗ್ ಆಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಈ ಪದವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಪ್ಪರ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಗಂಟೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇನ್ನೂ ಸಹ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರ ದೂರವಾಣಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವ ಸಂಕೇತವು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ೨೦ ಹರ್ಟ್ಜ್ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ೯೦ ವೋಲ್ಟ್ಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಇದು ೨೫ ಹರ್ಟ್ಜ್ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ೬೦-೯೦ ವೋಲ್ಟ್ಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಉಂಟಾಗುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಹ “ರಿಂಗ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅತೀ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಯಾರಾದ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಗಿ ಇಂಪಾದ ಗೀತೆಯನ್ನು, ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಇತರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವ ಸಂಕೇತದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒಳಬರುವ ಕರೆಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಿರಾಮದ ನಡುವಿನ ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಕರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು). ''ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ'' ವು ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ದೂರವಾಣಿ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೂರವಾಣಿಯು ಒಳಬರುವ ಕರೆಗಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. POTS ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಆದ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವೋಲ್ಟ್ಗಳ ಕಂಪನಶೀಲ ಡಿಸಿ ಸಂಕೇತವೊಂದನ್ನು [ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ 90 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ ಎಸಿ ಮತ್ತು 20&nbsp;Hz] ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಶೀಲ ಡಿಸಿಯು ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಮರಳಿ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ತುದಿಯಿಂದ ತುದಿ ಆಗಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ರಿಂಗಿಂಗ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಒದಗಿಸಿ ಇಂದು ಈ ತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರಯಾಣದಾದ್ಯಂತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ಹಳೆಯ ಫೋನುಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೋಧತ್ವ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಚೋದನೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿ ಯು ಈ ಮೊಳಗಿಸುವಿಕೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಗಿ ಇಂಪಾದ ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಗಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೆಲ್ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳು ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸಲು ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. POTS ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ದೂರವಾಣಿ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಿಚ್-ಹೂಕ್‌ನಿಂದ ಮೇಲೆಕ್ಕೆತ್ತಿದಾಗ ಲೈನಿನ ರೋಧತ್ವವು ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಓಮ್ಸ್ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗುವಿಕೆಯು "ತಪ್ಪಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೂರವಾಣಿಯ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ವಿನಿಮಯವು ತಕ್ಷಣವೇ ಲೈನ್‌ನಿಂದ ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವ ಸಂಕೇತವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕರೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು "ರಿಂಗ್-ಟ್ರಿಪ್" ಅಥವಾ "ಪ್ರಿ-ಟ್ರಿಪ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಹಕಗಳ ನಡುವೆ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವ ಸಂಕೇತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಉಂಟಾದಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಚಂದಾದಾರರ ನಿಜವಾದ ದೂರವಾಣಿಯು ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿಸುವ ಅವಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ (ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು); ಇದು ತೇವವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರಲಾರದ ಲೈನುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನರು ದೂರವಾಣಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಅದು ಮೊಳಗುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮೊದಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2010}} ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಡೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಇಂದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಿಂಗ್-ವಿರಾಮ-ರಿಂಗ್ ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂದಿನ ಪಾರ್ಟಿ ಲೈನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವು ಯಾರು ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್ ಅಕ್ಷರವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲೈನುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಏಕ ರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ, ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್ ಅಕ್ಷರಗಳಾದ T (ಡ್ಯಾಷ್) ಮತ್ತು M (ಡ್ಯಾಷ್ ಡ್ಯಾಷ್) ಆಗಿತ್ತು.{{Clarify|date=March 2010}} ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗುವಿಕೆಯ ಮಾದರಿಯು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯ ಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗುವಿಕೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ವೋಲ್ಟೇಜ್ ರಿಂಗ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಅನ್ನು ಆನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ ಮಾಡುವ POTS ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮಾಣಿತ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯ ಲಯವು "೨-೪" ಅಥವಾ ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲದ ಮೊಳಗುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಆನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲದ ನಿಶ್ಯಬ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮಾಣಿತ ದೂರವಾಣಿಕ ಕರೆಯ ಲಯವು ೪೦೦ ms ಆನ್, ೨೦೦ ms ಆಫ್, ೪೦೦ ms ಆನ್, ೨೦೦ ms ಆಫ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಟಿ ಲೈನ್ ರಿಂಗಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸೇವೆಯೊಂದು ಕೆಲವು ಚಿಕ್ಕ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮನೆ ಕಚೇರಿಗಳ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ನಕಲು ಮಾಡುವ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿಗಳು ಒಂದೇ ಲೈನ್ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ; ಈ CLASS ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಸೂಚಕ ಮೊಳಗುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳು ಇದಕ್ಕೆ "ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ರಿಂಗ್", "ಡ್ಯೂಯೆಟ್", "ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ನಂಬರ್", "ಐಡೆಂಟ್-ಎ-ಕಾಲ್", ಮತ್ತು "ರಿಂಗ್‌ಮಾಸ್ಟರ್" ಎಂಬ [[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ )|ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್]]ಗೊಳಿಸಿದ ಹೆಸರನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಕೊಠಡಿ ಸಹಪಾಠಿಗಳು ಅಥವಾ ಯುವ ಜನರಿಗಾಗಿನ ಅದೇ ಭೌತಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಎರಡನೆಯ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು, ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಟೀನ್ ಲೈನ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಳಗುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ರಭಸದ ಕ್ರಿಯೆಯ ನಡುವಿನ ನಿಶ್ಯಬ್ಧ ಮಧ್ಯಂತರದ ನಡುವೆ ಕಾಲರ್ ID ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಡೆಹಿಡಿದ ರಿಂಗ್ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮರುಕಳಿಸುವ ಎರಡು ಟೋನ್ ರಿಂಗ್ ಕೇಳಲು ಅತೀ ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.{{Citation needed|date=March 2010}} ಪಾರ್ಟಿಲೈನುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೋಡೆಡ್ ರಿಂಗಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ==ಇತಿಹಾಸ== ೫೦೦ ಮತ್ತು ೨೫೦೦ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಸಿ" ಪ್ರಕಾರದ ರಿಂಗರ್‌ಗಾಗಿ ಏಳು ವಿಭಿನ್ನ ಗಾಂಗ್ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು AT&amp;T ಒದಗಿಸಿದೆ. ಈ ಗಾಂಗ್‌ಗಳು ಕಿವಿಯನ್ನು ಕೇಳದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ "ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು" ಒದಗಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದೂರವಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟಿರುವಾಗ ಯಾವ ದೂರವಾಣಿಯು ಮೊಳಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>C-ಪ್ರಕಾರದ ರಿಂಗರ್‌ಗಳು - ನಿರ್ವಹಣೆ. ಬೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್, ಸಂಚಿಕೆ ೪ (ಸೆಪ್ಟೆಂ. ೧೯೭೮), ವಿಭಾಗ ೫೦೧-೨೫೦-೩೦೩</ref> "ಬೆಲ್ ಚೈಮ್" ಅನ್ನು ಕರೆಗಂಟೆಯಂತಹ ಬಾಗಿಲು ಗಂಟೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೂರವಾಣಿಯಂತೆ ಮೊಳಗಲು ಹೊಂದಿಸಬಹುದು. ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ದೂರವಾಣಿ ಲೈನುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ೧೯೭೫ ರ ಎಫ್‌ಸಿಸಿಯು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿಮೊಳಗಿಸುವುದರ ಬದಲು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಧ್ವನಿಗಳು ಅಥವಾ ಇಂಪಾದ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮೊಳಗಿಸುವ ದೂರವಾಣಿ ರಿಂಗರ್‌ಗಳ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ತಯಾರಕರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ರಿಂಗರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ತಯಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಕರೆಯೊಂದು ಬಂದಾಗ ಇಂಪಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಲು ಸಂಗೀತದ ಶುಭಾಶಯ ಪತ್ರದಿಂದ ಚಿಪ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಸೊಕೋಲೋವಸ್ಕಿ, ಸ್ಟೀವ್ (೧೯೮೯). "ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಯುವರ್ ಫೋನ್", ಅ. ೮ "ಟೆಲಿಫೋನಿ ಮೆಲೋಡಿ ರಿಂಗರ್". ಟಿಎಬಿ ಬುಕ್ಸ್, ಬ್ಲೂ ರಿಡ್ಜ್ ಸಮ್ಮಿಟ್, ಪಿಎ. ಐಸಿಬಿಎನ್ ೦-೮೩೦೬-೯೩೫೪-೮.</ref> ೧೯೮೯ ರ ಪುಸ್ತಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದಂತೆ ಕರೆಯೊಂದು ಬಂದಾಗ ಬೊಗಳುವ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವ ನಾಯಿಯ ಗೊಂಬೆಯೊಂದನ್ನು ಸಹ ಅಂತಹ ಒಂದು ರಿಂಗರ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಸೊಕೋಲೋವಸ್ಕಿ, ಸ್ಟೀವ್ (೧೯೮೯). "ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಯುವರ್ ಫೋನ್", ಅ. ೨೦ "ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ರಿಂಗರ್". ಟಿಎಬಿ ಬುಕ್ಸ್, ಬ್ಲೂ ರಿಡ್ಜ್ ಸಮ್ಮಿಟ್, ಪಿಎ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೮೩೦೬-೯೩೫೪-೮.</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ರಿಂಗರ್‌ಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದವು. ಈ ಕೆಲವು ರಿಂಗರ್‌ಗಳು ಏಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಇತರವುಗಳು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಧ್ವನಿಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಇಂಪಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು.<ref>ಬೈಗ್ಲೋ, ಕ್ಯಾರ್ ಎಂಡ್ ವಿಂಡರ್ (೨೦೦೧). "ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್", ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ನ್ಯೂನೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೬೪೬-೩೩೧೫೦-೭</ref> ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ೧೯೯೬ ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನ NECದ NTT ಡೊಕೊಮೋ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೋವಾ N೧೦೩ ಹೈಪರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{ja icon}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004212849/http://www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html |date=2012-10-04 }}, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬, ೨೦೦೮ ರಂದು ಹಿಂಪಡೆದಿದೆ ([http://s02.megalodon.jp/2008-0906-0350-36/www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html ಕ್ಯಾಶ್])</ref> ಇದು MIDI ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೊದಲೇ ಹೊಂದಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೯೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಯು ಆದ IDO ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿನಿಮೋ D೩೧೯ ಅನ್ನು ಡೆನ್ಸೋದಿಂದ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಮೊದಲೇ ಹೊಂದಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಮೂಲ ಇಂಪಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ಮೊದಲ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು: ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ದೂರವಾಣಿಯು ನುಡಿಸುವಂತೆ ಹೇಗೆ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ <ref>{{cite book |title=ケータイ着メロ ドレミBOOK |trans_title=Mobile Ringtones Do-Re-Mi Book |url= |format= |accessdate= |edition= |series= |volume= |date= |year=1998 |month=July |origyear= |publisher= |location= |language=[[Japanese language|Japanese]] |isbn= |oclc= |doi= |id= }}</ref> ಪುಸ್ತಕದ ೩.೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ವೆಸಾ-ಮಟ್ಟಿ ಪನಾನೆಲ್ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಎಂಬ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೇಡಿಯೋಲಿಂಜಾ (ಇದೀಗ ಎಲಿಸಾ ಎಂದ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಮೊಬೈಲ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಮೊದಲ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ೧೯೯೮ ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |title=ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಜೈನ್ ಯುರೋಪ್: ದಿ ಸ್ವೀಟ್ ಸೌಂಡ್ ಆಫ್ ಸಕ್ಸೆಸ್ |access-date=2011-05-02 |archive-date=2011-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425001423/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |url-status=dead }}</ref>, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಮೋನೋಫೋನಿಕ್ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಎಸ್ಎಮ್ಎಸ್ ಮುಖಾಂತರ ಮೊಬೈಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸೆಡ್‌ಗೆ ವಿತರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವರೆಡನ್ನೂ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೨೦೦೮ ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಡಿಜಿಟಲ್‌ಫೋನ್ ಗ್ರೂಪೆ (ಸಾಫ್ಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೊಬೈಲ್) ಇಂತಹುದೇ ಸೇವೆಯನ್ನು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ==ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ತಯಾರಕರು== ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಹಾಡೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು, ಅವರು ಇಚ್ಚಿಸಿದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಅವರ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ''ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ತಯಾರಕ'' ವು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ (ಉದಾ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್) , ಬ್ಲೂಟೂಥ್, ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶ ಮಾಡುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಇ-ಮೇಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. ಅತೀ ಮೊದಲ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ತಯಾರಕರು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಿನ್ನಿಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಆದ ವೆಸಾ-ಮಟ್ಟಿ ಪಾನನೆನ್ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[Nokia|ನೋಕಿಯಾ]] ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೆಸೇಜಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲು ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 ಫರ್ಸ್ಟ್ ಎವರ್ MEF ಸ್ಪೆಶಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಗೋಸ್ ಟು ದಿ ಪಯೋನಿರ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ — "ವೆಸ್ಕು" ಪಾನನೆನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927074348/http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 |date=2007-09-27 }}, ಮೊಬೈಲ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಫಾರಂನಿಂದ ೨೦೦೪ ರ ಜೂನ್ ೪ ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಿಡುಗಡೆ</ref><ref name="ny2005">[http://www.newyorker.com/archive/2005/03/07/050307crmu_music?printable=true ರಿಂಗ್ ಮೈ ಬೆಲ್], ''ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್'' ‌ನಿಂದ ೨೦೦೫ ರ ಲೇಖನ</ref> ಕೆಲವು ಪ್ರೊವೈಡರ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ "ಮೆಲೋಡಿ ಕಂಪೋಸರ್" ಅಥವಾ ಸ್ಯಾಂಪಲ್/ಲೂಪ್ ಅರೇಂಜರ್ (ಹಲವು ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ಡಿಜೆಯಂತಹವುಗಳು) ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಫೋನ್ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. MIDI ಅಥವಾ MP೩ ಯಂತಹ ಇತರ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಇವುಗಳನ್ನು ಫೋನ್‌ಗೆ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರೊಬ್ಬರಾದರೂ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ (ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿ) ಒಂದೋ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಟ್ಯೂನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಮೊದಲೇ ಇರುವ ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಅನನ್ಯ ಫೈಲ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಮ್ಎಸ್ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಫೋನ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲೇ ಇರುವ ಗೀತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಗೀತೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ರಾಯಲ್ಟಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗೀತೆಯ ಮಾಲೀಕರು ಎಲ್ಲಾ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಪ್ರೊವೈಡರ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗೋಪಿನಾಥ್, ಎಸ್. (೨೦೦೫). ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ಸ್, ಅಥವಾ ಆಡಿಟರಿ ಲಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ಗ್ಲೋಬಲೈಜೇಶನ್. ಮೊದಲನೇ ಸೋಮವಾರ, ೧೦(೧೨), ೩.</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, "ಸ್ಮಾಶ್‌ದಿಟೋನ್ಸ್" (ಇದೀಗ "ಮೊಬೈಲ್೧೭"), ಯಾವುದೇ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೋ ಎಡಿಟರ್ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮೂರನೇ-ವ್ಯಕ್ತಿ ತಂಡವಾಯಿತು. ಆನಂತರ, ಫೋನ್‌ನ ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್ ಲೈಬ್ರರಿಗಾಗಿ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ ಯಾವುದೇ ಗೀತೆಯಿಂದ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆಪಲ್‌ನ ಐಫೋನ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಿತು<ref>[http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones ಎವಲ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174714/http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones |date=2016-03-03 }} ಸೆಂಡ್‌ಮೀ ಮೊಬೈಲ್‌ನಿಂದ</ref>, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ೪೦- ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಮಿತಿ, ಮತ್ತು ಫೈಲ್ AAC ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರು .m೪r ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳಿದ್ದವು. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಇತರ ಧ್ವನಿ ಫೈಲ್‌ಗಳಿಂದ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಹಲವು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುವ ಗೀತೆಗಳ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದೇ ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗೆ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ==ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ವ್ಯವಹಾರ== ಗ್ರಾಹಕರುಗಳು ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳಿಗೆ $೩ ರವರೆಗೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದು "ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಗೀತ"ಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="snlkagan" /> ಅಂದಾಜು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ೨೦೦೪ ರ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಮಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ $೪ ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳು ಉಂಟು ಮಾಡಿವೆ ಎಂದು ಮ್ಯಾನ್‌ಹಟ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಲಹಾಗಾರ ಕಂಪನಿಯಾದ ಕಾನ್ಸೆಕ್ಟ್ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದೆ.<ref name="ny2005" /> ''ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ $೨ ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿವೆ.<ref name="Fortune">{{cite web| last=Mehta| first=Stephanie N.| date=December 12, 2005| publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]| url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| title=Wagner's ring? Way too long.| page=40| access-date=ಮೇ 2, 2011| archive-date=ಮೇ 2, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100502074915/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| url-status=dead}}</ref> ಧ್ವನಿ ಫೈಲ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯೂ ಸಹ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, US $೯೦೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಪಾನಿನ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದೇ US $೬೬.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಧ್ವನಿ ಫೈಲ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref name="Gopinath, Sumanth 2005">ಗೋಪಿನಾಥ್, ಸುಮಂತ್. "ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ಸ್, ಓರ್ ದಿ ಆಡಿಟರಿ ಲಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ಗ್ಲೋಬಲೈಜೇಶನ್." ಮೊದಲನೇ ಸೋಮವಾರ ೧೦.೧೨ (೨೦೦೫): ೩. ಮುದ್ರಣ.</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಸಹ, ಜಾಗತಿಕ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಉದ್ಯಮದ ಮೌಲ್ಯವು ಸರಿಸುಮಾರು US $೨.೫ ರಿಂದ US $೩.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Gopinath, Sumanth 2005" /> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಎಸ್ಎಲ್ಎನ್ ಕಾಗನ್ ಮಾಡಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಮಾರಾಟದ ಮೌಲ್ಯವು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ $೭೧೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref>[http://www.entrepreneur.com/PRWeb/release/18015.html ಶ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಲೀಡ್ ಟು ಡಿಕ್ಲೈನ್ ಇನ್ ಯು.ಎಸ್. ಮೊಬೈಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್], ''ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈನರ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ೨೦೦೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೫ ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಿಡುಗಡೆ</ref> ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮದೇ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರಚಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿತ ಕಾರಣದಿಂದ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿನ ಮಾರಾಟವು $೫೪೧ ಗೆ ಇಳಿಯಿತು ಎಂದು ಎಸ್ಎಲ್ಎನ್ ಕಾಗನ್ ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name="snlkagan">{{cite web| title=Apple to offer ready-made ringtones | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/biztech/09/03/cnet.apple.ringtones/index.html | work=[[CNET]] | publisher=[[CNN]] | date=September 3, 2009 | author=Greg Sandoval}}</ref> ===ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ವಿವಾದಗಳು=== ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ವ್ಯವಹಾರವು ಉದ್ಯಮದ ವ್ಯವಹಾರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ====ದಾವೆಗಳು==== ===== ಜಾಮ್‌ಸ್ಟರ್ ===== ೨೦೦೫ ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲಹನ್‌ನ ಕಾನೂನು ಕಂಪನಿಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಯೂನ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಜೇಮ್‌ಸ್ಟರ್! ವಿರುದ್ಧ ಕ್ಲಾಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ದಾವೆಯೊಂದನ್ನು ಹೂಡಿದರು ಇದು ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೋ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಮಗಳ ಪರವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.infoworld.com/article/05/04/05/HNjamster_1.html "ಜಾಮ್‌ಸ್ಟರ್ ಸ್ಲಾಮ್ಡ್ ಫಾರ್ ಮೊಬೈಲ್ ಸೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್"], ಇನ್ಫೋವರ್ಲ್ಡ್, ಏಪ್ರಿಲ್ ೫, ೨೦೦೫. ೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೫ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ದಾವೆಯು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದಂತೆ ವಂಚನೆಯ ಮತ್ತು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಜೇಮ್‌ಸ್ಟರ್! ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದ ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಗ್ರಾಹಕರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಒಂದು ಉಚಿತ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು, ಆದರೆ ತಿಂಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಚಂದಾದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>[http://cmwcomplex.com/jamster.htm ಸಮ್ಮರಿ ಆಫ್ ಫೋರ್ಡ್ ವಿ. ವೆರಿಸೈನ್, ಐಎನ್‌ಸಿ., ಜಾಮ್‌ಸ್ಟರ್!, et al.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109125532/http://cmwcomplex.com/jamster.htm |date=2011-01-09 }}, ಕಲ್ಲಾಹನ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಯೂನ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೀಸ್. ೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೫ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇತರ ನಾಲ್ಕರೊಂದಿಗೆ ದಾವೆಯನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-02 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326024008/http://www.jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.casd.uscourts.gov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518105537/http://www.casd.uscourts.gov/ |date=2011-05-18 }} ೦೫-cv-೦೦೮೧೯-JM</ref> ===== ಸ್ಯಾಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವಿರುದ್ಧ. ಸೈಮನ್ &amp; ಶುಸ್ಟರ್ ===== {{See|Mobile phone spam}} ೨೦೦೭ ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿನ, ಸ್ಯಾಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೈಮನ್ &amp; ಶುಸ್ಟರ್, ನಂ ಸಿ ೦೬-೨೮೯೩, ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ, ೨೦೦೭ ಯು.ಎಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ದಾವೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪೊಂದನ್ನು (ನಂತರ ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು) ನೀಡಲಾಯಿತು. ಲೆಕ್ಸಿಸ್ ೪೬೩೨೫ (ಎನ್.ಡಿ. ಕ್ಯಾಲಿ. ಜೂನ್ ೨೬, ೨೦೦೭) ಎನ್ನುವುದು, ಏಳು ವರ್ಷದ ಮಗುವು ಬಳಸಿದಂತಹುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಫೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಲೇಖಕರ "ಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಲಬ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಎಸ್ಎಮ್ಎಸ್ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿವಾದಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಕಾಶಕ ಕಂಪನಿಯು ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಸೇವಾ ಒದಗಿಸುವವರು, ಮಗುವಿನ ತಾಯಿಯು "ಹೌದು! ನಾನು ನೆಕ್ಸ್‌ಟೋನ್ಸ್ ಅಫಿಲಿಟೀಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್... ಅವರಿಂದ ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಲೇಬಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಮಾಡುವ ಮಾಡುವ ಉಚಿತ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದೇಶಗಳ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ವಿಲ್ಕೆನ್ ಅವರು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದಂತೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಎಸ್ಎಮ್ಎಸ್ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ರೀತಿಯು "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಡಯಲಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಯ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತ ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಉಚಿತ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಸ್ತ್ರತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಸಮ್ಮತಿ ನಿಬಂಧನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳು ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಸ್ಎಮ್ಎಸ್ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳು ಟಿಸಿಪಿಎ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು. ನಿಂತ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಪೀಲ್ಸ್ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ ಸೈಮನ್ &amp; ಶುಸ್ಟರ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸಂಭಾವ್ಯ ೯೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ದಾವೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೧೦ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ ರಂದು ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ವಿಲ್ಕೆನ್ ಅವರು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು, ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಗೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಪ್ರತಿ ವರ್ಗ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ $೧೭೫ ಅನ್ನು ಅವರು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>https://ecf.cand.uscourts.gov/doc1/03517096469</ref><ref>http://www.topclassactions.com/close/571-stephen-king-text-message-class-action-lawsuit-settlement</ref> ====ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುಟಿಲಿಟಸ್ ಕಮೀಷನ್ ದೂರು==== ೨೦೦೫ ರ ಜುಲೈ ೨೦ ರಂದು, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುಟಿಲಿಟಿಸ್ ಕಮೀಷನ್ (ಸಿಪಿಯುಸಿ)ಯಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ನಂತಹ ಸಂವಹನ-ರಹಿತ ದರಗಳ ಅನಧಿಕೃತ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರ್ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಲಾಭರಹಿತ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗ್ರಾಹಕ ಪರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಯುಟಿಲಿಟಿ ಕನ್ಸೂಮರ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ದೂರೊಂದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>[https://www.nytimes.com/2005/07/21/business/21cells.html?ei=5090&amp;en=90fb11e106a62920&amp;ex=1279598400&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss&amp;pagewanted=print "ಸ್ಪ್ರಿಂಟ್ ಎಂಡ್ ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರ್ ನೇಮ್ಡ್ ಇನ್ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ಸ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಜುಲೈ ೨೧, ೨೦೦೫. ೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೬ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಜಾಮ್‌ಸ್ಟರ್! ಮತ್ತು ಅಂತಹುದೇ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದರ ವಿಧಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಯಾವುದೇ ಸೂಚನೆ, ಆಯ್ಕೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ <ref name="ceasedesist">[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices ''ಯುಟಿಲಿಟಿ ಕನ್ಸೂಮರ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ವಿ. ಸಿಂಗ್ಯುಲರ್ ವೈರ್‌ಲೆಸ್-ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಎಂಡ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಸೀಸ್ ಎಂಡ್ ಡೆಸಿಸ್ಟ್ ಆರ್ಡರ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418064228/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices |date=2011-04-18 }}, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುಟಿಲಿಟಿಸ್ ಕಮೀಷನ್, ಜುಲೈ ೨೦, ೨೦೦೫. ೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೬ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರ್<ref name="ceasedesist"/> ದರ ವಿಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಯುಸಿಎಎನ್ ವಾದಿಸಿತು.<ref name="ceasedesist"/> ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವರ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಫೋನ್ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ-ರಹಿತ ಸೇವಾ ದರಗಳ ಕುರಿತ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರ್ ಯಾವುದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಸತತವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಲವು ಸಿಪಿಯುಸಿ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರ್ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಯುಸಿಎನ್ ಆರೋಪಿಸಿತು.<ref name="ceasedesist">೨೦೦೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯ ರಂದು UCAN ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ಯುಲರ್ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಬಂದವು, ಇದು ಸಂವಹನ-ರಹಿತ ದರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರ್‌ಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ನಂತಹ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ವಿಷಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಸಿದ್ಧ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಸಿಂಗ್ಯುಲರ್‌ಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು.</ref><ref>[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular ''ಯುಟಿಲಿಟಿ ಕನ್ಸೂಮರ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ವಿರುದ್ಧ. ಸಿಂಗ್ಯುಲರ್ ವೈರ್‌ಲೆಸ್-ಓಪಿನಿಯನ್ ಅಪ್ರೂವಿಂಗ್ ಸೆಟ್ಲಮೆಂಟ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111052059/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular |date=2011-01-11 }}, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುಟಿಲಿಟಿಸ್ ಕಮೀಷನ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯, ೨೦೦೬. ೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೬ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> == ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು == ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವು ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಒಳಬರುವ ಕರೆಯ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿಯುಂಟುಮಾಡುವುದಾದರೂ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ಮೂಡಿಸುವ ಶಬ್ಧವು ಶಾಂತಿಭಂಗವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು. ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ; ಮೀಟಿಂಗ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಶಬ್ಧ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಅವರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಕಂಪನಿಯೊಂದು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದೆ. ಸೆಲ್-ಪೋನ್ ಹೊಂದಿರುವ ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ಫೋನಿನ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ನ ಧ್ವನಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಅತೀ ಕೆಟ್ಟೆ ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶೇಕಡಾ ೧೮ ಜನರು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-02 |archive-date=2011-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110213011937/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |url-status=dead }}</ref> ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಪರವಾಗಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಕಾರವೇ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಕರೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರಂತೆಯೇ, ಸಂಗೀತದ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಇದರ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಲು, ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ" (ಲಿಕೋಪ್ಪೆ ೧೪೮). ಜನರು ತಾವು ಎಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇವಲ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ತಾವು ಎಂತಹ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುತ್ತಲಿರುವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಜನರು ಅನನ್ಯವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಜನರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣಲು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮತ್ತು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ವಾದಗಳಿವೆ. "ಕೆಲವು ಬಳಕೆದಾರರು ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಅವರ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ... ಇದರಿಂದ ಹಲವು ಜನರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಅವರಿದೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂಗೀತದ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಹಯೋಗಿ ಜನರಿಂದ ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ರೀತಿಯತ್ತ ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುತ್ತದೆ. ರಾಗಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದರಿಂದ, ಜನರು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರತ್ತ ಸೆಳೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>ಲಿಕೊಪ್ಪೆ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್. ದಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ಸ್ ರಿಂಗ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ: MIT ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೮. ೧೪೨-೧೪೯. ಮುದ್ರಣ.</ref> == ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು == ; [[ಮೋನೋಫೋನಿ|ಮೋನೋಫೋನಿಕ್]] : ಮೋನೋಫೋನಿಕ್ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಎನ್ನುವುದು ಸರಳವಾಗಿ ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಒಂದೇ ಸ್ವರಲಿಪಿಯಿರುವ ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಗಳ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. ; [[ಪೋಲಿಫೋನಿ|ಪೋಲಿಫೋನಿಕ್]] : ಪೋಲಿಫೋನಿಕ್ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಮೊದಲ ಪೋಲಿಫೋನಿಕ್ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳು MIDI ನಂತಹ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ಇಂತಹ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ನೀಡಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಉಪಕರಣವು ಸ್ವರವನ್ನು ಮೂಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೈಜವಾದ ಸಾಧನದ ಧ್ವನಿಯು ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಾಧನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಸಂಶ್ಲೇಷಿತಗೊಳಿಸಿದ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಗೀತೆಯ ದತ್ತಾಂಶದಾದ್ಯಂತ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಫೋನಿನ ಅಂತರ್ನಿರ್ಮಿತ ಧ್ವನಿ ಭಂಡಾರದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ; [[ಟ್ರೂಟೋನ್]] : ಟ್ರೂಟೋನ್ ("ರಿಯಲ್‌ಟೋನ್", "ಮಾಸ್ಟರ್ ಟೋನ್", "ಸೂಪರ್ ಫೋನಿಕ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್" ಅಥವಾ "ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಎನ್ನುವುದು ಸರಳವಾಗಿ [[MP3]] ಅಥವಾ AAC ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಟ್ರೂ ಟೋನ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ೨೦೦೨ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಯು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{ja icon}} [http://www.kddi.com/corporate/news_release/kako/2002/1118/index.html 2002 ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ] KDDI (au) ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭, ೨೦೦೮ ರಂದು ಪಡೆದಿದೆ</ref> ಟ್ರೂಟೋನ್ ಆಗಿ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಗೀತೆಯು ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿಯ "ಮೈ ಗಿಫ್ಟ್ ಟು ಯು" ಆಗಿತ್ತು. ; ಸಿಂಗ್ ಟೋನ್ : "ಸಿಂಗ್ ಟೋನ್" ಎನ್ನುವುದು ಕರೌಕೆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ, ಬಳಕೆದಾರರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು (ಸಮಯದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ರಾಗದೊಳಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದ) ಹಿಮ್ಮೇಳ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾದ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಆಗಿದೆ. ; [[ವೀಡಿಯೋ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್]] : ವೀಡಿಯೋ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಎನ್ನುವುದು ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಆಗಿ ಬಳಸಿದ ವೀಡಿಯೋ ವಿಷಯವಸ್ತುವಾಗಿದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೩G ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ). ಯಾವುದೇ ವೀಡಿಯೋವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ವೀಡಿಯೋದ ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಸೇರಿರುವ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋ ಗೀತೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವೀಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಆಡಿಯೋ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಫೋನಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಿದ ವೀಡಿಯೋ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ==ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳು== {{Div col}} *೩GP: ವೀಡಿಯೋ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಕಂಟೇನರ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. ೩G ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಥರ್ಡ್ ಜೆನರೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಶಿಪ್ ಪಾರ್ಜೆಕ್ಟ್ ೩GPP ನಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ೩G ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ೨G ಮತ್ತು ೪G ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ಲೇ ಮಾಡಬಹುದು. * AAC: ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ W೮೧೦i ನಂತಹ ಕೆಲವು ಫೋನ್‌ಗಳು ".m೪a" AAC ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ".m೪r" AAC ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು [[ಐಫೋನ್‌|ಐ-ಫೋನ್]] ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ".m೪r" ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ".m೪a" ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಂತೆಯೇ ಆಗಿದ್ದು, ಆದರೆ ".m೪r" ಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಆರ್ಎಮ್ ಶೈಲಿಯ ನಕಲು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. * AMR: mp೩ ಯು ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನೋಕಿಯಾ ಬಳಸಿದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಜ್ಞವಾಗಿದ್ದ ಆಡಿಯೋ ಕಂಪ್ರೆಶನ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * ಇ-ಮೆಲೋಡಿ: ಹಳೆಯ ಮೋನೋಫೋನಿಕ್ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * ಐ-ಮೆಲೋಡಿ: ನೋಕಿಯಾದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಮಾಡದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ಫೋನ್‌ಗಳು ಈ ಮೋನೋಫೋನಿಕ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. * KWS: ಕ್ಯುಸೇರಾದ ರಿಂಗರ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * MID / MIDI: ಜನಪ್ರಿಯ ಧ್ವನಿ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್: ಮೋರ್ಸ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್ ಗೀತೆಗಳಿಗೆಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ಪಠ್ಯ ಫೈಲ್‌ಗಳು * MOT: ಮೋಟೋರೋಲಾ ಫೋನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಹಳೆಯ ರಿಂಗರ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * [[MP3]]: ಬಹಳಷ್ಟು ಫೋನ್‌ಗಳು mp೩ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. * [[Nokia|ನೋಕಿಯಾ]] / SCKL / OTT: ನೋಕಿಯಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. ನೋಕಿಯಾ ಫೋನ್‌ಗಳು ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ರಿಂಗ್ ಟೋನ್ ಪರಿಕರಗಳು ಈ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಇದು ಡೇಟಾ ಕೇಬಲ್ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಫೋನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೋಕಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವ ಇದರ ಫೋನ್‌ಗಳಿವೆ. * OGG ವೋರ್ಬಿಸ್: [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ (ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ)|ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. * PDB: ಪಾಮ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್. ಕ್ಯೂಸೇರಾ ೬೦೩೫ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಟ್ರೆಯೋನಂತಹ ಪಿಡಿಎ ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಈ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * PMD: ಕ್ವಾಲಕಾಮ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ಕಂಪನಿಯಾದ ಫೇತ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು MIDI, ಮಾದರಿಯ (PCM) ಆಡಿಯೋ, ಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್, ಅನಿಮೇಶನ್, ಪಠ್ಯ, ವೈಬ್ರೇಶನ್ ಮತ್ತು LED ಈವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು * QCP: ಕ್ವಾಲಕಾಮ್ ಫ್ಯೂರ್‌ವಾಯ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಫೈಲ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. ಪ್ಸಮುಖವಾಗಿ ಸರಳವಾದ ಮೌಖಿಕ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. * RTTTL: ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * RTX: ಕೆಲವು ಸುಧಾರಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಡನೆ RTTTL ನಂತಹುದೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಷ್ಟಕಗಳು, RTX ನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್೧ &amp; ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್೨: ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ ಕೀಪ್ರೆಸ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * ಸೀಮೆನ್ಸ್ ಕೀಪ್ರೆಸ್: ಸೀಮೆನ್ಸ್ ಪಠ್ಯ ಫೈಲ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಓದುತ್ತದೆ. * ಸೀಮೆನ್ಸ್ SEO: ಸೀಮೆನ್ಸ್ SEO ಬೈನರಿ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. * SMAF: MIDI ಅನ್ನು ಸಾಧನ ಧ್ವನಿ ಡೇಟಾ (ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಫೈಲ್ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದದ್ದು) ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಯಮಾಹಾ ಸಂಗೀತ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್. "MMF" ಅಥವಾ "MLD" ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಫೈಲ್ ಹೆಸರುಗಳು. * SRT: ಸಿಪುರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ VoIP ಫೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಿಪುರ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್. {{Div col end}} ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== * ನೋಕಿಯಾ ಟ್ಯೂನ್ * ರಿಂಗ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಟೋನ್ * ರಿಂಗಲ್ (ಸಂಗೀತ) * ಟೀನ್ ಬಜ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Wiktionary}} * Wired.com ನಿಂದ [https://www.wired.com/news/columns/0,70150-0.html?tw=rss.index ನಿಮ್ಮದೇ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ ಅನ್ನು ರಚಿಸುವುದು] * ಹೌ ಸ್ಟಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ನಿಂದ [http://electronics.howstuffworks.com/ringtone.htm ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳು] * [http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410101939/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq |date=2007-04-10 }} - ಯುಟಿಲಿಟಿ ಕನ್ಸೂಮರ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ (UCAN) ನಿಂದ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ * UCAN ಯೋಜನೆಯಾದ newmediarights.org ನಿಂದ [http://www.newmediarights.org/guides/how-to/open_source/software/how_make_your_own_cell_phone_ringtones_free ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮ ಹಕ್ಕುಗಳು - ಉಚಿತವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು] {{Telsigs}} {{Mobile phones}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಟೆಲಿಫೋನಿ ಸಂಕೇತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:1996 ಪೀಠಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ]] pxh06kce746advdjwfcsc8i44z6egxk 0 29669 1375642 1372415 2026-06-22T03:16:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375642 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{ಧಾಟಿ}} {{Infobox prime minister |honorific-prefix={{small|[[ದ ರೈಟ್ ಆನರಬಲ್]]}} |name=ಸರ್ ವಿಂಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ |honorific-suffix=<br />{{small|[[Knight of the Garter|KG]] [[Order of Merit|OM]] [[Companion of Honour|CH]] [[Territorial Decoration|TD]] [[Queen's Privy Council for Canada|PC]] [[Deputy Lieutenant|DL]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]]}} |image=Sir Winston S Churchill.jpg |imagesize=245px |order=[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |term_start=೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ |term_end=೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೫ |monarch=[[George VI of the United Kingdom|ಆರನೆಯ ಜಾರ್ಜ್]]<br />[[Elizabeth II]] |deputy=[[ಆಂಥನಿ ಈಡನ್]] |predecessor=[[ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಆಟ್ಲೀ]] |successor=[[ಆಂಥನಿ ಈಡನ್]] |term_start2=10 May 1940 |term_end2=26 July 1945 |deputy2=[[ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಆಟ್ಲೀ]] |monarch2=[[George VI]] |predecessor2=[[Neville Chamberlain]] |successor2=[[Clement Attlee]] |order3=ಚಾಂಸಲರ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಕ್ಸ್ಚೆಕ್ವೆರ್ |term_start3=6 November 1924 |term_end3=4 June 1929 |primeminister3=[[Stanley Baldwin]] |predecessor3=[[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]] |successor3=[[Philip Snowden]] |order4=[[Home Secretary]] |term_start4=19 February 1910 |term_end4=24 October 1911 |primeminister4=[[H. H. Asquith|Herbert Henry Asquith]] |predecessor4=[[Herbert Gladstone, 1st Viscount Gladstone|Herbert Gladstone]] |successor4=[[Reginald McKenna]] |order5=[[Member of Parliament]]<br />for [[Woodford (UK Parliament constituency)|Woodford]] |term_start5=5 July 1945 |term_end5=15 October 1964 |predecessor5=New constituency |successor5=[[Patrick Jenkin]] |order6=[[Member of Parliament]]<br />for [[Epping (UK Parliament constituency)|Epping]] |term_start6=29 October 1924 |term_end6=5 July 1945 |predecessor6=[[Sir Leonard Lyle]] |successor6=[[Leah Manning]] |order7=[[Member of Parliament]]<br />for [[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]]<br />{{small|with [[Alexander Wilkie]]}} |term_start7=24 April 1908 |term_end7=15 November 1922 |predecessor7=[[Alexander Wilkie]]<br />[[Edmund Robertson]] |successor7=[[E. D. Morel|Edmund Morel]]<br />[[Edwin Scrymgeour]] |order8=[[Member of Parliament]]<br />for [[Manchester North West (UK Parliament constituency)|Manchester North West]] |term_start8=8 February 1906 |term_end8=24 April 1908 |predecessor8=[[William Houldsworth]] |successor8=[[William Joynson-Hicks]] |order9=[[Member of Parliament]]<br />for [[Oldham (UK Parliament constituency)|Oldham]]<br />with [[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]] |term_start9=24 October 1900 |term_end9=12 January 1906 |predecessor9=[[Walter Runciman, 1st Viscount Runciman of Doxford|Walter Runciman]]<br />[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]] |successor9=[[Alfred Emmott]]<br />[[John Albert Bright]] |birthname=ವಿಂಸ್ಟನ್ ಲಿಯನಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್-ಚರ್ಚಿಲ್ |birth_date={{Birth date|1874|11|30|df=y}} |birth_place=ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆ, ವುಡ್ಸ್ಟಾಕ್, ಆಕ್ಸ್ಫ಼ರ್ಡ್ಶಯರ್, ಯು.ಕೆ |death_date={{Death date and age|1965|01|24|1874|11|30|df=y}} |death_place=ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗೇಟ್, ಲಂಡನ್ |restingplace=[[St Martin's Church, Bladon]], Oxfordshire |restingplacecoordinates= |nationality=ಬ್ರಿಟಿಷ್ |party=[[Conservative Party (UK)|Conservative]] (1900–04, 1924–64)<br />[[Liberal Party (UK)|Liberal]] (1904–24) |spouse ={{marriage|[[Clementine Churchill, Baroness Spencer-Churchill|Clementine Churchill]]|12 September 1908|24 January 1965}} |relations=[[Lord Randolph Churchill]] (father)<br />[[Lady Randolph Churchill]] (mother)<br />[[John Strange Spencer-Churchill]] (brother)<br />[[Pamela Harriman]] (former daughter-in-law)<br />[[Winston Churchill (grandson)|Winston Churchill]] (grandson) |children=ಡಯಾನ ಚರ್ಚಿಲ್<br />ರಾಂಡಾಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್<br />ಸಾರಹ್ ಟೂಷೆ-ಜೆಸ್ಸನ್<br />ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಚರ್ಚಿಲ್<br />ಮೇರಿ ಸೋಮ್ಸ್ |residence=[[10 Downing Street]] (Official)<br />[[Chartwell]] (Private) |alma_mater=ಹ್ಯಾರೋ ಶಾಲೆ, ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ, ಸ್ಯಾಂಡಹರ್ಸ್ಟ್ |occupation= |profession=Member of Parliament, statesman, soldier, journalist, historian, author, painter |religion=[[Anglican]] |footnotes= |allegiance=[[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |branch=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ |serviceyears=1895–1900, 1902–24 |rank=[[Lieutenant-Colonel]] |awards=[[File:Sovereign of the Order of Merit ribbon.svg|20px]] [[Order of Merit]]<br />[[File:Order of Companions of Honour ribbon.png|20px]] [[Order of the Companions of Honour|Companion of Honour]]<br />[[File:India Medal BAR.svg|20px]] [[India Medal]]<br />[[File:Queens Sudan Medal BAR.svg|20px]] Queen's Sudan Medal<br />[[File:Queens South Africa Medal 1899-1902 ribbon.png|20px]] [[Queen's South Africa Medal]]<br />[[File:1914 Star BAR.svg|20px]] [[1914–15 Star]]<br />[[File:British War Medal BAR.svg|20px]] [[British War Medal]]<br />[[File:Allied Victory Medal BAR.svg|20px]] [[Victory Medal (United Kingdom)|Victory Medal]]<br />[[File:Territorial Decoration (UK) ribbon.PNG|20px]] [[Territorial Decoration]] |battles=[[Third Anglo-Afghan War|Anglo-Afghan War]]<br />*[[Siege of Malakand]]<br />[[Mahdist War]]<br />*[[Battle of Omdurman]]<br />[[Second Boer War]]<br />*[[Siege of Ladysmith]]<br />[[World War I|First World War]]<br />*[[Western Front (World War I)|Western Front]] }} '''ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್- ಚರ್ಚಿಲ್‌''', (೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೭೪ – ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೬೫) ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಮುತ್ಸದ್ದಿ, ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಬರಹಗಾರ, ಕಲಾವಿದ. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಮುಂದಾಳುತ್ವ ವಹಿಸಿ, ಸೋಲಿನ ದವಡೆಯಿಂದ ವಿಜಯದೆಡೆಗೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಎರಡು ಬಾರಿ(೧೯೪೦–೪೫ ಮತ್ತು ೧೯೫೧–೫೫) ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ [[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕ]] ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗೌರವ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>{{cite web|title=Winston Churchill|url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/pl8806.pdf|work=Pub.L. 86-6|publisher=U.S. Senate|accessdate=17 March 2011|date=9 April 1963}}</ref> ==ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== [[File:Churchill 1881 ZZZ 7555D.jpg|thumb|left|upright|1881ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ವಯಸ್ಸು 11]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಲಾರ್ಡ್ ರಾಂಡೊಲ್ಫ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಕ್ವೇರ್‌ನ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಗಿದ್ದರು.ತಾಯಿ ಜೆನ್ನಿ ಜೆರೋಮ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದವರಾಗಿದ್ದರು. ೧೮೧೭ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಅಜ್ಜ, ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್, ತಮ್ಮ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ವಿನ್ಸ್‍ಟನ್‍ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಸೋದರ ಜಾನ್‍ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ - ಚರ್ಚಿಲ್‌. [[File:Blenheim main entrance.jpg|thumb|left|ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆ, ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ವಾಸಸ್ಥಾನ]] ಇವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಂಡಾಯದ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದರು. ಆಗಾಗ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮೂರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ: ಬೆರ್ಕ್‌ಶಾಯರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕಾಟ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ಸ್‍ಸ್ಕೂಲ್, ಬ್ರಿಗ್ಟನ್‌ ಸಮೀಪದ ಹೋವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭ ೧೮೮೮ರಿಂದ ಹಾರೊ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ಬದಲಾದರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆದರು ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಯ ಕತ್ತಿವರಸೆ ವಿಜೇತರಾದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು(ಲೇಡಿ ರಾಂಡೊಲ್ಫ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್) ಮೊದಲಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಅಥವಾ ತಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರಲು ಅನುಮತಿಸುವಂತೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ಸಂಬಂಧದ ಮಧ್ಯೆ ಅಂತರವಿತ್ತು; ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಇಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೧೦–೧೧</ref> ಏಕೆಂದರೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಂದವ್ಯದ ಕೊರತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ದಾದಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ರನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು "ಓಲ್ಡ್ ವುಮ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೦</ref> ಇವರ ತಂದೆ ತಮ್ಮ ೪೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೪, ೧೮೯೫ರಂದು ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ತಾವೂ ಕೂಡ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ಲ್ಲಿಯೇ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೆ ಆಸ್ಪದವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಆದರಿಂದ ಅವರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು.<ref>ಹ್ಯಾಫ್‌ನರ್, [https://books.google.com/books?id=FI2LNFtBLasC&amp;pg=PA32&amp;dq=die+young ಪುಟ 32]</ref> ===ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ತೊದಲುವಿಕೆ=== ೧೯೨೦–೧೯೪೦ ರ ಸಮಯದ ಹಲವಾರು ಲೇಕಖರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಉಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ;<ref>{{cite web|url=http://www.stutterers.org/|title=Churchill Stutter|publisher=Stutterers. org|date=|accessdate=9 August 2009|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826062736/http://www.stutterers.org/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸ್ವತಃ ತಮಗೆ "ಮಾತನಾಡುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯಿತ್ತು" ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇದರಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮಾತಿಗೆ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೃತಕ ದಂತ ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು(Demosthenes' pebbles).<ref>{{cite web|url=http://www. thehistoryblog.com/ archives/6954|title=Churchill's teeth sell for almost $24,000}}</ref> ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ "ನನ್ನ ಉಗ್ಗುವಿಕೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/?id=Fb3PKOd6A2cC&pg=PA162|title=Public speaking in the reshaping of... |publisher= Google books|date=1987-10|isbn= 9780874133158| author1=Oliver, Robert Tarbell}}</ref> ಹೀಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಉಗ್ಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇವರ ತಂದೆಯಂತೆ ''ಎಸ್ '' ಉಚ್ಚಾರ ಮಾಡುವಾಗ ಅಸ್ಪಷ್ಟಗಿರುತ್ತಿತ್ತು<ref>{{cite web|url = http://www. winstonchurchill.org/learn/reference/frequently-asked-questions-faq/personal-life| series = FAQ | title= Personal Life|accessdate= 28 August 2009| publisher =The Churchill Centre}}</ref> ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ ೭೩, ''ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಬ್ಲು ಮ್ಯಾಸಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಉಲ್ಲೇಖ</ref> ===ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು=== ಚರ್ಚಿಲ್‌ ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಕ್ರ್ಯೂ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾವಿ ಪತ್ನಿ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಹೋಜಿಯರ್‌ರನ್ನು ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಕ್ರ್ಯೂ ಮತ್ತು ಕ್ರ್ಯೂ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ (ಐದನೇಯ ಆರ್ಲ್ ಆಫ್ ರೋಸ್‌ಬೆರಿ ಆರ್ಚಿಬಾಲ್ಡ್ ಪ್ರಿಮ್‌ರೋಸ್ ಮಗಳು) ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್, ಮೇರಿ: ''ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ದೆಮ್‌ಸೆಲ್ವಸ್: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್‌ರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪತ್ರಗಳು''. ಪುಟ ೧</ref> ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಲೇಡಿ ಸೇಂಟ್ ಹೇಲಿಯರ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೇಟಿಯಾದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ತಾವಾಗಿಯೇ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದರು ಮತ್ತು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೊಯೇ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತದ ಸಂಗಾತಿಗಳಾದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ ೬</ref> ೧೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೦೮ರಂದು ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಡಯಾನಾ ನೀಡಿ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರೊಪೋಸ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೧೪–೧೫</ref> ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ವಿಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರು ಮದುವೆಯಾದರು. ಚರ್ಚ್ ಜನರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿತ್ತು; ಬಿಷಪ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಅಸಾಫ್ ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ ೧೭</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ೩೩ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇವರ ಮೊದಲ ಮಗು ಡಯಾನ್ ಜುಲೈ ೧೧ ೧೯೦೯ರಂದು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಬಸಿರು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಸಸೆಕ್ಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಆಗ ಡಯಾನಾ ದಾದಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಳು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೧೮, ೨೨, ೨೫</ref> ೨೮ ಮೇ ೧೯೧೧ನಲ್ಲಿ ಇವರ ಎರಡನೆಯ ಮಗು ರಾಂಡೊಲ್ಫ್‌, ೩೩ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೪೦, ೪೪</ref> ಇವರ ಮೂರನೇಯನೆಯ ಮಗು ಸರಾಹ್ ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ ರಂದು ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನ. ಜನನದ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್‌ಗೆ ಆತಂಕವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು, " ನಗರಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರತಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ" ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ನರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಶರಣಾಗತ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಸುದ್ಧಿ ಕೇಳಿ ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಕ್ಯಾಬಿನೇಟ್ ಪರವಾಗಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಟ್‌ವರ್ಪ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ. ೧೦೫</ref> ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೮, ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಗಿದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಮಗು ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ. ೨೧೭</ref> ೧೯೨೧ರ ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಂಟ್ ಹೆಸರಿನ Mlle ರೋಸ್‌ ಫ್ರೆಂಚ್ ನರ್ಸರಿ ಗವರ್ನೆಸ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಡುವೆ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ೨ನೇಯ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ಹ್ಯೂ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಈಟನ್ ಹಾಲ್‌ ಗೆ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡಲು ತೆರಳಿದರು. ಆಗಲೂ Mlle ರೋಸ್ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಶೀತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ವರದಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡದೆ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಕ್ತ ವಿಷವಾಗಿ ತಿರುಗಿತು. ಯಜಮಾನಿಯ ಸಲಹೆ ಅನುಸರಿಸಿ ರೋಸ್ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್‌ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯವು ೨೩ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೧ರಂದು ಮರಣ ತಂದಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ನನ್ನು ಕೆನ್ಸಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಸೆಮೆಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೨೩೯, ೨೪೧</ref> ೧೫&nbsp;ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೨೨ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಕೊನೆಯ ಮಗು ಮೇರಿ ಜನಿಸಿದಳು. ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್ ಖರೀದಿಸಿದರು. ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದು ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ. ೨೬೨</ref><ref>{{cite web|last=Crowhurst|first=Richard|year=2006|accessdate=9 January 2008|title=Chartwell: Churchill's House of Refuge|url=http://www.timetravel-britain.com/06/Oct/chartwell.shtml|publisher=Moira Allen}}</ref> ==ಸೇನಾ ಸೇವೆ== [[File:Churchhill 03.jpg|thumb|left|1895 ಚರ್ಚಿಲ್ ಸೈನ್ಯದ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ]] * ೧೮೯೩ಲ್ಲಿ ಹಾರೊ ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್,ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್{‌/0}ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಾಸು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಪದಾತಿದಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಗಿಟ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಶ್ವದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಶ್ವದಳದಲ್ಲಿ ದರ್ಜೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಕಲಿಯಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೯೪ ರಲ್ಲಿ ಇವರು ೧೫೦ಯ ಒಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯವರಾಗಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೦–೨೧</ref> * ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆಯೇ ಈಗ ಪದಾತಿದಳ ಪಡೆಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅಶ್ವದಳದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ ೧೮೯೫ರಂದು ೪ನೆಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಓನ್ ಹುಸಾರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ (ಎರಡನೆಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್) ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="Centre-Hussars" /> ೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‌ನ ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಕವಾಗುವ ಗೌರವ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. * ಚರ್ಚಿಲ್‌ ೪ನೇಯ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‌ನ ದ್ವಿತೀಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಗಿ ಅವರ ಸಂಬಳ £೩೦೦. ಇತರೆ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೀವನ ರೀತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ £೫೦೦ (ಇದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿನ £೨೫,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಸಮ) ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ £೪೦೦ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *ಜೀವನಚರಿತ್ರಕಾರ ರೇ ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಇವರು ಯುದ್ಧ ಬಾತ್ಮಿದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೧–೪೫</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪದೋನ್ನತಿ ಮೂಲಕ ಆರ್ಮಿ ದರ್ಜೆ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಅದರೆ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ, ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವಶೀಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಕ್ರೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಬರವಣಿಗೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಲಂಡನ್ನಿನ ಹಲವಾರು ಸುದ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯುದ್ಧ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು <ref>{{cite journal|title=On the character and achievement of Sir Winston Churchill|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science, Vol 23, No. 2 May 1957 (May, 1957)|pages=173–194|author=G. K. Lewis}}</ref> ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತಾಗಿ ತಮ್ಮದೆ ಆದ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು. ===ಕ್ಯೂಬಾ=== ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಬಾದ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಹೋರಾಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಚರ್ಚಿಲ್‌ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬಾಕ್ಕೆ]] ತೆರಳಿದರು; ''ಡೇಲಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್‌'' ನಿಂದ ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯಲು ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದು ಸಂತಸವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು.<ref name="Centre-Hussars" /> ಕ್ಯೂಬಾದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ "...ದೊಡ್ಡದಾದ, ಶ್ರೀಮಂತ,ಸುಂದರ ದ್ವೀಪ..."<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. S. ೧೯೫೧ ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ, ಆವೃತ್ತಿ ೫: ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ದ ರಿಂಗ್. ಹಾಗ್‌ಟನ್ ಮೊಫಿನ್ ಎಡಿಷನ್. ಬ್ಯಾಂಟಮ್ ಬುಕ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಂಖ್ಯೆಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ಅಥವಾ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು. ಪುಟ. ೬೦೬. "ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ೫ ಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ. ಫೆಬ್ರವರಿ (೧೯)೪೪. ರಾಯಭಾರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸೂಚನೆ ಪತ್ರ. ಕ್ಯೂಬಾ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಹಕ್ಕ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಲೇಬೇಕು - ’ಲಾ ಎರ್ಲಾ ದೇ ಲಾಸ್ ಅಂಟಿಲಾಸ್’. ಇತರ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮಹಾನ್ ಅಪರಾಧವು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ದೊಡ್ಡ, ಸಂಪದ್ಭರಿತ, ಸುಂದರ ದ್ವೀಪ, ಸಿಗಾರ್‌ನ ಮೂಲವು ನಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಕ್ಯೂಬಾ ವೆನೆಜುಯೆಲಾಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೀವು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ಸರ ತುಂಬಿದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ, ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ನೀವು ಇತರರಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಅವುಗಳಿಗೂ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡಲ್ಪಡುತೀರಿ."</ref> ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಹವಾನಾ ಸಿಗಾರ್‌ ರುಚಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇದನ್ನು ಸೇದುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಆತ್ಮೀಯ ಬಾರ್ಕ್ ಕಾರ್ಕ್‍ರನ್, ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬಾರ್ಕ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರಸೆಂಟೆಟಿವ್‌ನ ಸದಸ್ಯ. ಇವರ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಕುರಿತ ಪ್ರೀತಿ ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್ ಪುಟ. ೨೯</ref> ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ದಾದಿ ಮಿಸಸ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಸಾಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬ ಸುದ್ಧಿ ಕೇಳಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವರು ಸಾಯುವ ತನಕ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ "ಅವಳು ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ಗೆಳತಿಯಾಗಿ ಇದ್ದಳು". ತಮ್ಮ ''ಮೈ ಅರ್ಲಿ ಲೈಫ್'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: "ನಾನು ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳತಿಯಾಗಿದ್ದಳು."<ref>{{cite journal|title=Winston Churchill's Poignant Description of the Death of his Nanny|journal=PEDIATRICS Vol. 60 No.|date=5 November 1977|page=752|author=T. E. C. Jr. M.D.}}</ref> ===ಭಾರತ=== ೧೮೯೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ [[ಮುಂಬೈ|ಬಾಂಬೆ]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಪೋಲೊ ಆಟಗಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ ಗೆಲುವು ತಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal|title=Winston Leonard Spencer Churchill. 1874–1965|author=R. V. Jones|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, Vol. 12, Nov., 1966 (Nov., 1966)|pages=34–105|year=1966|volume=12|doi=10.1098/rsbm.1966.0003|jstor=769525}}</ref> [[File:Wc0042-3b13159r.jpg|thumb|1900ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಷಣದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಯುವಕ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್.]] ೧೮೯೭ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದರೆ ಗ್ರೆಗೊ-ಟರ್ಕಿಶ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವರದಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಇವರು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಜಾ ದಿನಗಳನ್ನ ಕಳೆಯಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಸೈನ್ಯದ ಮೂರು ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು ಭಾರತದ ವಾಯುವ್ಯ ಫ್ರಂಟೀರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ತುನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿವರ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಾನು ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://arthursclassicnovels.com/arthurs/churchill/mkdff10.html|title=The Story Of The Malakand Field Force – An Episode of Frontier War|author=Sir Winston S. Churchill|work=arthursclassicnovels.com|accessdate=17 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714183801/http://arthursclassicnovels.com/arthurs/churchill/mkdff10.html|archivedate=July 14, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಭಾರತದ ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ಪ್ರಾಂತವಾದ<span class="goog-gtc-fnr-highlight"> ಮಲಕಾಂಡ್‌</span>ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡನೆಯ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ನ ಕಮಾಂಡರ್ ಜನರಲ್ ಜೆಫ್ರಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಜೆಫ್ರಿ ಹದಿನೈದು ಜನ ಬೇಹುಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಮುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಇವರು ಶತ್ರು ಬುಡಕಟ್ಟಿವರನ್ನ ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಖಾಮುಖಿ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಹೋರಾಟದ ಒಂದು ತಾಸಿನ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮೂವತ್ತೈದನೇಯ ಸಿಕ್‌ರು ಆಗಮಿಸಿದರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕದನ ನಿಂತಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಿಗೇಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕರು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರಾರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹೊಂಚುಹಾಕಿ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ ತಂಡದ ನಾಲ್ಕು ಜನರು ಭೀಕರವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಹೋರಾಡಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಂದುಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಕಣ್ಣೆದುರಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿದುಹಾಕಲಾಯಿತು; ನಂತರ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, " ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಚೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೆ"<ref name="Mamund" /> ಆದರು ಕೆಲವು ಸಿಕ್‌ ಹುಡುಗರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಬಲ ಕುಗ್ಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕಿಂಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಅದಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ದಾಳಿಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book|last=Churchill|first=Winston|title=My Early Life|year=2002|month=October|publisher=Eland Publishing Ltd|isbn=0-907871-62-3|page=143}}</ref> ತಕ್ಷಣವೆ ಸಹಿಯಾದ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡು ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಇತರೆ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾದನು. ಪ್ರದೇಶವು ಪುನರ್‌ವಶವಾಗುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಟವು ಇನ್ನೂ ಎರಡುವಾರ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ತಮ್ಮ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ" ಇದು ಸರಿ ಹೌದೊ ಅಲ್ಲವೊ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ."<ref name="Mamund">{{cite news|title=Two opposition views of Afghanistan: British activist and Dutch MP want to know why their countries are participating in a dangerous adventure|publisher=Spectrazine|date=20 March 2006|accessdate=17 March 2007}}</ref><ref>{{cite news|date=11 December 2004|title=Churchill On The Frontier – Mamund Valley III|publisher=UK Commentators|accessdate=17 March 2007}}</ref> ಸೀಜ್ ಆಫ್ ಮಲಕಾಂಡ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೦೦ ರಂದು ''ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದ ಮಲಕಾಂಡ್‌ ಫೀಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಸ್'' ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಾಗಿ £೬೦೦ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಕದನದ ಸಮಯಲ್ಲಿ ''ದ ಪಯೋನಿಯರ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಡೇಲಿ ಟೆಲಿಫ್ರಾಫ್'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೯–೩೧</ref> ಇವರ ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತಾದ ಅನುಭವದ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ''ದಿ ಡೇಲಿ ಟೆಲಿಫ್ರಾಫ್‌'' ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ಕಾಲಂಗೆ £೫ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Centre-Youth">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/biography/timelines/youth-1874-19006|title=Youth: 1874–1900|work=Sir Winston Churchill|accessdate=28 August 2009}}{{Dead link|date=July 2010}}</ref> ===ಸೂಡಾನ್ ಮತ್ತು ಓಡಮ್=== ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡರು. ಲಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಜನರಲ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಚನರ್ ಜೊತೆಗೆ ೨೧ನೇಯ ಲ್ಯಾನ್ಸರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಲು [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್‌]]ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಡೋಗ್ಲಾಸ್ ಹೇಗ್‌, ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಬೀಟಿ, ಫಿರಂಗಿ ನೌಕೆ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲನೆ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೪೦</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಸೂಡಾನ್‌ನ ಒಮ್‌ಡುರ್ಮನ್ ಯದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಶ್ವದಳತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಬ್ರೈಟನ್, ಟೆರ್ರಿ, ''ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಚಾರ್ಜ್: ೨೧ನೆಯ ಲ್ಯಾನ್ಸರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಒಮ್‌ಡುರ್ಮನ್‌ನ ಯುದ್ಧ''. ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊ: ಕ್ರಾವೂಡ್, ೧೯೯೮. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧೮೬೧೨೬೧೮೯೬</ref> ಇಲ್ಲಿ ''ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌'' ನ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೯೮ರಿಂದ ಎರಡು ಸಂಪುಟದ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು ''ದಿ ರಿವರ್ ವಾರ್'',ಸೂಡಾನ್‌ನ ಪುನಃ ಗೆದ್ದ ಸಂಗ್ರಹ ಇದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೫ ಮೇ ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಓಡಮ್‌ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ರಿಂದ ಆಹ್ವಾನ ಬಂದಾಗ ಇವರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ರ ಹಠಾತ್ ನಿಧನದಿಂದ ಎರಡನೇಯ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ತಿಯಾದರು. ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಲೆ ಇದ್ದ ಕಾಲವಾದ್ದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಸೋತರು ಆದರು ಹುರುಪಿನ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದ್ದರು ===ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ‌=== ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈಫಲ್ಯ ಕಂಡ ನಂತರ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯತೊಡಗಿದರು. ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೯೯, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮತ್ತು ಬೋರ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್‌ರ ನಡುವೆ ದ್ವಿತೀಯ ಬೋರ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಪೋಟಗೊಂಡಿತು ಇದ ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ £೨೫೦ ಮೇಲೆ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡರು. ಹೊಸದಾಗಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಸರ್ ರೆಡ್ವರ್ಸ್ ಬುಲ್ಲರ್‌ ಹಡಗಿನಲ್ಲೆ ಆತುರವಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಬೇಹುಗಾರರರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ತುಂಬಿದ ರೇಲ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು ಆಗ ಇವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾದ ಪಿಒಡಬ್ಲ್ಯೂ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು (ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ). ರೇಲ್ವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಸಾಹಸಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಕೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್‌ ಭಾಜನರಾದರು. ಆದರೆ ಇದು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ<ref name="Centre-Hussars" /> ಕೈದಿಗಳ ಶಿಬಿರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಗನಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ನ ಡೇಲಗೋವಾ ಬೇಯ {{convert|300|mi|km|abbr=on}} ಲಾರೆನ್ಸೊ ಮಾರ್ಕ್ವೇಸ್‌‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೫೫–೬೨</ref> ಇವರ ಪರಾರಿಯಾಗಿ ತವರಿಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಮಿಂಚಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು, ಬ್ರಿಟೀಷರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಜನರಲ್ ಬುಲ್ಲರ್ ಸೈನ್ಯ ಸೇಜ್ ಆಫ್ ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾಗೆ ನಡೆದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೬೧–೬೨</ref> ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿಯು ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಲೈಟ್ ಹಾರ್ಸ್‌ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಒಡಗೂಡಿದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತಂಡದ ಮೊದಲಿಗ. ಇವರು ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊ ಆಗಿದ್ದ ಇವರ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವರಿಲ್ಲಿ ಬೋರ್ ಕೈದಿ ಶಿಬಿರದ ೫೨ ಗಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೬೨–೬೪</ref> [[File:Burnham churchill jul1900.jpg|thumb|right|350px|ಬೋರ್ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಆರ್‌‍ಎಂಎಸ್ ಡುನೋಟರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾತಿ, ಜುಲೈ 1900.<ref name="finesthour127">[72][73]</ref> ನಿಂತವರು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಸರ್ ಬೈರಾನ್ ಲೈಗ್‌ಟನ್, ಕ್ಲಾಡ್ ಗ್ರೆನ್‌ಫೆಲ್, ಮೇಜರ್ ಫೆಡರಿಕ್ ರುಸೆಲ್ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜೋರ್ಡನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್, ಅವೆ ಬೈಲಿ (ಇವರ ಮಗ 1932ರಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು),ಮುಂದಿನ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಗುರಿತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಲಾರ್ಡ್ ಜಾನ್ ವೆಸ್ಟನ್ ಬ್ರೂಕ್. ಕುಳಿತವರು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಮೇಜರ್ ಬಾಬ್ಬಿ ವೈಟ್, ಲಾರ್ಡ್ ಡೌನ್, ಜನರಲ್ ಸರ್ ಹೆನ್ರಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲ್ವಿಲ್ಲೆ (ಮುಂದೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಎಂಪಿ ಆಗಿದ್ದಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ‌ದಿಂದ ವಜಾಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ), ಮೇಜರ್ ಹೆನ್ರಿ ವೈಟ್, ಮೇಜರ್ ಜೋ ಲೇಕಾಕ್, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್, ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆಂಟಿಕ್. ಕುಳಿತವರು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದವರು, ಕರ್ನಲ್ ಮೌರಿಸ್ ಗಿಫೋರ್ಡ್]] ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಂಎಸ್ ''ಡುನೊಟಾರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದರು, ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಇದೇ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ‌ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರು.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/images/finesthour/Vol.01%20No.127.pdf|title=FinestHour|accessdate=28 August 2009|format=PDF|work=Journal of the Churchill Center and Societies, Summer 2005|archive-date=3 ಜುಲೈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703041301/http://www.winstonchurchill.org/images/finesthour/Vol.01%20No.127.pdf|url-status=dead}}</ref> ''ಲಂಡನ್ ಟು ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್{'' ಮತ್ತು ಬೋರ್ ಯುದ್ಧದ ಅನುಭವದ ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ, ''ಅಯಾನ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 1900 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತೆ ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ(ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸಹೋಗ್ಯೋಗಿ, ಕ್ರಿಸ್ಪ್ ಸೋತರು) ವಿಜೇತರಾದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. 45–50</ref><ref name="gilbert">{{cite book|last=Gilbert|first=Martin|title=Churchill: A Study in Greatness (one volume edition)|publisher=Pimlico|year=2001|location=London|isbn=978-0-7126-6725-8}}</ref> ೧೯೦೦ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ಭಾಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಡಗನ್ನೇರಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ £೫,೦೦೦ ಗಳಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೬೯</ref> ===ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಸೇವೆ=== ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಪಿರೀಯಲ್ ಯೋಮನ್ರಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ೪ ಜನವರಿ ೧೯೦೨ರಂದು<ref name="yeoman1">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/reference/commissions-and-military-attachments|title=Churchill's Commissions and Military Attachments, The Churchill Centre|publisher=Winstonchurchill.org|date=|accessdate=12 April 2010|archive-date=3 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603051951/http://www.winstonchurchill.org/learn/reference/commissions-and-military-attachments|url-status=dead}}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಓನ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಶಾಯರ್ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌]] ಆಗಿ ನಿಯೋಜಿತಗೊಂಡರು. ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್‌ ಆಗಿ ಭಡ್ತಿ ಪಡೆದು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಓನ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಶಾಯರ್ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‍ನ ಹೆನ್ಲಿ ಸ್ವ್ಯಾಡ್ರನ್‌ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲು ಯೋಜಿತಗೊಂಡರು.<ref name="yeoman2">{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php|title=Sir Winston Churchill: Biography: Chronological Summary, Churchill College|publisher=Chu.cam.ac.uk|date=6 March 2009|accessdate=9 August 2009|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912233836/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೀಸಲುಪಡೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡು ಐ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲೆ ಇದ್ದರು.<ref name="yeoman2" /> ===ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ/ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಂಗ=== ಚರ್ಚಿಲ್ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಗಲಿಪೊಲಿ ಕದನ ದುರಂತ ನಡೆದ ನಂತರ ಯುದ್ಧ ಕ್ಯಾಬಿನೇಟ್‌ನ್ನು ಬಿಡಲು ಬಲವಂತ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು೨ನೇಯ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್‌ ಗ್ರೆನೇಡಿಯರ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಗಿ ಕಳೆದ ಕೆಲ ಸಮಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ೧ಜನವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು ೬ನೇಯ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌‌‍ನ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಫುಸಿಲಿಯರ್( ೯ನೇಯ (ಸ್ಕಾಟೀಶ್) ವಿಭಾಗದ ಭಾಗ) ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್‌ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಸಕ್ರೀಯವಾದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗೌರವ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಂದು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಗೌರವವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಮಾಂಡರ್‌ ಆಗಿ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಇದು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಾಗಿದೆ ಆದರೂ ತಾವು ಹಲವಾರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಣರಂಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಗ್ಗೊಲೆ ನಡೆಸಿರುವುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೩೦೧–೦೨</ref> ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಡೀಡ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ಚರ್ಚಿಲ್ ಯಾಕೆ ಮುಂಗಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ: " ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವರಹಿತವಾಗಿರುವ ಗ್ರೆನೆಡಿಯರ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಇದ್ದರು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು ಆದರೆ ಅವರು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಕಂಡೇನ್ಡ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮದ್ಯ ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಯುದ್ಧ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕರ್ನಲ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸವೆಂದು ಯಾರು ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ಕರ್ನಲ್‌ರಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ಶ್ಲಾಘನೆಗೊಳಗಾಯಿತು."<ref>{{cite journal|title=Churchill Remembered: Recollections by Tony Benn MP, Lord Carrington, Lord Deedes and Mary Soames|journal=Transactions of the Royal Historical Society |pages= 393–414 [404]|author=T Benn et al.|volume=11|issue=|year=2001 | doi = 10.1017/S0080440101000202 | jstor=3679430 }}</ref> ==ಎರಡನೇಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== [[File:Churchillelectionposteroldham.jpg|thumb|1900 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಚುನಾವಣಾ ಪೋಸ್ಟರ್. ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.]] {{Main|Winston Churchill in politics: 1900–1939}} ===ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು=== ಚರ್ಚಿಲ್, ಓಡಮ್‌ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೦೦ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಹ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾಷಣ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊರಟರು, £೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು (ಇಂದಿನ£{{formatnum:{{Inflation|UK|10000|1900|r=-4}}}} ದಿನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು{{Inflation-fn|UK}}). ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯೂ ಸೆಸಿಲ್‌ರ ಹೂಲುಗನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ವೈಮನಸ್ಯಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚ<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೭೪–೭೬</ref> ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೇನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಜೋಸೆಫ್ ಕೆಂಬರ್ಲಿನ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತೆರಿಗೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಮತದಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನತೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಆದರೂ ಮುಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೂ ಅವರು ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದರು. ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈಟ್‌ಸನ್ ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಲಿಬರಲ್ ಆಗಿ ಅವರು, ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್-ಬ್ಯಾನರ್‌ರ್ಮನ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು, ಆಗ ಬೋರ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾಲೋನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು. ೧೯೦೩ ರಿಂದ ೧೯೦೫ರವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ''ಲಾರ್ಡ್ ರೇಂಡೋಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌'' ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಷಾತ್ಮಕ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೦೧</ref> ಓಡಮ್‌ನ ಖುರ್ಚಿ(ಸ್ಥಾನ)ಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಅನುಸಾರ ಮ್ಯಾನ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಕರೆ ಬಂತು. ೧೯೦೬ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೧,೨೧೪ರ ಬಹು ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೦೮ವರೆಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name="centre-710">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/reference/churchills-elections|title=Churchill's Elections|accessdate=28 August 2009|last=Hall|first=Douglas J.|publisher=The Churchill Centre}}</ref> ಯಾವಾಗ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್-ಬ್ಯಾನರ್‌ರ್ಮನ್‌ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಕ್ವಿತ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ|ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ ಆಸ್‌ಕ್ವಿಥ್‌‌]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರೋ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="gilbert" /> ಆ ಸಮಯದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಂಸತ್ ಸಚಿವ ಪುನಃ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹ ಪಡಿಸಿದರು, ಈ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಆದ್ರೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೆ ಡಂಡಿ ಮತದಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾಗ ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಲಾಯಿಡ್ ಜಾರ್ಜ್‌ರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಫಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿ ರಜಿನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆನಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ನೌಕಾ ರಕ್ಷಣಾಕವಚದ ಯುದ್ಧ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುವ ಅಪಾರ ಖರ್ಚನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="toye">{{cite book|last=Toye|first=Richard|title=Lloyd George and Churchill: Rivals for Greatness|publisher=Macmillan|year=2007|location=London|isbn=978-1-4050-4896-5}}</ref> ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟ್ರೇಡ್ ಬೋರ್ಡ್ಸ್ ಬಿಲ್‌ನ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ<ref name="ReferenceA">ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಯುವ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್)''. (c) ೧೯೬೭ ಸಿ &amp; ಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು: ಪುಟಗಳು. ೨೮೭–೮೯</ref> ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="ReferenceA"/> ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಲು ಸಹಾಯವಾಗಲು, ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೧೫೦–೫೧</ref> ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಲು ಪಿಂಚಣಿ ಶಾಸನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾ ಕಾಯಿದೆ೧೯೧೧ರ ಕರಡನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೫೨</ref> ಸುಸಂತಾನಶಾಸ್ತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿ,ಮೆಂಟಲ್ ಡೆಫಿಶಿಯೆನ್ಸಿ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ೧೯೧೩ರ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಲು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು,ಆದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯದ ಹೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಸ್ಟೇರಿಲೈಸೇಶನ್‌ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇವರು ನೀಡಿರುವ ಕ್ರಮ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಸೂದೆ ತಿರಸ್ಕಾರ ಗೊಂಡಿತು.<ref>ಮಾರ್ಟಿನ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ''ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಯುಜನನಶಾಸ್ತ್ರ'', ೨೦೦೯. [http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour-online/594-churchill-and-eugenics ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್]</ref> [[File:Winston Churchill 1874 - 1965 Q42037.jpg|thumb|left|1904ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌]] ಬಡ್ಜೆಟ್ ಲೀಗ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಬಡ್ಜೆಟ್‌<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೧೫೭–೬೬</ref> ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕಾರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ "ಬಡ್ಜೆಟ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ಲೀಗ್‌"ಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೬೧</ref> ಸರಕಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯವ್ಯಯಗಳ ಅಂದಾಜು ಪಟ್ಟಿಯು, ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇಮದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಸುಂಕಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪೀಠಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರದ ಸರಕಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯವ್ಯಯಗಳ ಅಂದಾಜು ಪಟ್ಟಿಯು ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಂತರ ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದು ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರ ಆಯಿತು. ನಂತರ ಲಿಬರಲ್‌ರು ಅವರ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜನಾದೇಶ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಚಳುವಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೋ ಆ ಬಡ್ಜೆಟ್, ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ೧೯೧೧ರ ಪ್ರಕಾರ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಸೈಜ್ ಆಫ್ ಸಿಡ್ನಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಕೊಲಿಯರಿ ಮತ್ತು ಸಫ್ರಾಗೆಟ್ಸ್‌ ಇವರು ತೋರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿ ಇವರ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ರೊಂಡಾವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ತೋಣಿಪಂಡಿ ರಿಯಟ್‌ನಂತೆ ತೋರುವ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="toye" /> ಗ್ಲಾಮರ್‌ಗನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಪೇದೆಯು, ದಂಗೆಯನ್ನು ತಲೆ ಎತ್ತದಂತೆ ಮಾಡಲು ಪೋಲೀಸರಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ತಂಡಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ. ಚರ್ಚಿಲ್ ಈಗಾಗಲೇ ಗುಂಪುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಸ್ವಿಡನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಡಿಫ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಆದರೆ ಅವರ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದರು. ೯ ನವೆಂಬರ್‌ದಂದು ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ವದಂತಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಕೀರ್ತಿ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ(ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ) ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚಾಗಲೆ ಇಲ್ಲ.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್. ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಯುವ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್). (c) ೧೯೬೭ ಸಿ &amp; ಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು: ಪುಟಗಳು. ೩೫೯–೬೫</ref> [[File:Sidney street churchill.jpg|thumb|ಜನವರಿ 3 1911ರಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ)]] ೧೯೧೧ ಜನವರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೈಜ್ ಆಫ್ ಸಿಡ್ನಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಗೆ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಭೇಟಿಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂಬಂತೆ, ಯಾವಾಗ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಅನೇಕ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಅರ್ಥರ್ ಬಲ್‌ಫೋರ್ ಹೀಗೆ ಟೀಕಿಸಿದ, "ಅವರು [ಚರ್ಚಿಲ್] ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರ ಇಬ್ಬರೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಜೀವಿಗಳು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಸರಿಯಾದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ? ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ." <ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಯುವ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್''. (c) ೧೯೬೭ ಸಿ &amp; ಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು: ಪುಟ. ೩೯೫</ref> ಜೀವನ ಚರಿತ್ರಕಾರ ರೋಯ್ ಜೆಕಿನ್ಸ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವರು ನಿರಾಳವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರು ಏಕೆಂದರೆ " ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ಎಂದೂ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ" ಅವರು ಅಪ್ಪಣೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೯೪</ref> ಸಫ್ರಾಗೇಟ್ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಾಂತೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಆದರೆ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್‌ಕ್ವಿತ್ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಲಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಈ ವಿಷಯ ಬಗೆಹರಿಯದೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೮೬</ref> ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಫಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿಯ ಕಛೇರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು, ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದವರೆಗೆ ಅವರು ಆ ಸ್ಥಾವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹಡಗಿನ ವಾಯು ಯಾನದ ಸುಧಾರಣೆ (ಅವರು ಸ್ವತಹ ತಾವೇ ಹಾರಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡರು),<ref>[http://www.theaerodrome.com/forum/newreply.php?do=newreply&amp;noquote=1&amp;p=347553 ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಟುಕ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಲೆಸನ್ಸ್, 1911], ದ ಏರೋಡ್ರಮ್.ಕಾಮ್</ref> ಹೊಸದಾದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾದ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ,ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ರಾಯಲ್ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಇವುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>''ನಾವಲ್ ಇನೋವೇಷನ್: ಫ಼್ರಾಮ್ ಕೋಲ್ ಟು ಆಯಿಲ್'', ಎರಿಕ್ ಜೆ. ಡಾನ್ಲ್, ಜಾಯಿಂಟ್ ಫೋರ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ೨೦೦೦</ref> ===ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋತ್ತರದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ=== ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸರಕಾರ ತೆರವು ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು ಆಂಟ್‌ವರ್ಪ್‌ಗೆ ಹೋದರು. ರಾಯಲ್ ಮರಿನ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಅಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ೧ನೇ ಮತ್ತು ೨ನೇ ನೌಕಾ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳೂ ಕೂಡಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಆಂಟ್‌ವರ್ಪ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦ರಂದು ೨೫೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪೋಲುಮಾಡಿದರು.<ref>''ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್'' (ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ), ಓಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್ಸ್ ೧೯೩೮, ಪುಟ. ೩೨೩</ref> ಇವರ ವಿರೋಧವು ಒಂದು ವಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಆಂಟ್‌ವರ್ಪ್ ಶರಣಾಗತಿಸುವ ಕುರಿತು ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ರಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿತು) ಕಲೌಸ್ ಮತ್ತು ಡನ್‌ಕರ್ಕ್ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ ಜೇಮ್ಸ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಫೇಲ್ಯೂರ್ (ವೈಫಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ)''. ಪೆಲಿಕನ್, ೧೯೭೩, ಪುಟ. ೮೦</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ನೌಕೆಯ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದರು.<ref name="WW1Tank" /> ನಂತರ ಅವರು, ಮೊದಲ ಟ್ಯಾಂಕ್ ದಳದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಶಿಪ್ಸ್ ಕಮಿಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರವೂ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯು ಒಂದು ಚಮತ್ಕಾರಿ ಯೋಚನೆಯ ಗೆಲುವಿನಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಧಿಯ ದುರ್ವ್ಯಯದಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="WW1Tank">{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/weaponry/tanks.htm|title=The First World War, The development of the Tank, sponsored by Winston Churchill|accessdate=16 December 2007}}</ref> ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಡಾರ್ಡಾನೆಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ಕಾರಕ ಗಾಲಿಪೊಲಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಎಂಜಿನೀಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Dardanelles">{{cite book|last=Callwell|first=C.E.|title=Dardanelles, a study of the strategical and certain tactical aspects of the Dardanelles campaign|publisher=Naval & Military Press Ltd|year=2005|location=London|isbn=978-1-84574-273-7}}</ref> ಅವರು ಅಪಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಧಾನಿ ಆಸ್ಕ್ವಿತ್ ಸರ್ವಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನೋ, ಆಗ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷವು ತಮ್ಮ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಹಿಂಬಡ್ತಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯಿಟ್ಟಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೮೨–೮೮</ref> [[File:WinstonChurchill1916Army.gif|thumb|ರಾಯ್ಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಫುಸಿಲಿಯರ್ಸ್ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ 1916]] ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಲಾಭಾದಾಯಕವಾದ ಚಾನ್ಸ್‌ಲರ್ ಆಫ್ ದ ಡಚ್ಚಿ ಆಪ್ ಲೆನ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಅನುಭವ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ೧೯೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಅವರು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೮೭</ref> ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವಾಗಲೂ, ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಫ್ಯುಸಿಲಯರ್ಸ್‌ನ ೬ನೇ ಬಟಾಲಿಯನ್(ಪಡೆ)ನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ರಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್ಕರ್ನಲ್ ದರ್ಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೩೦೧</ref><ref name="army.mod.uk">{{cite web |url=http://www.army.mod.uk/infantry/regiments/4598.aspx |title=20th and early 21st Century - British Army Website |publisher=Army.mod.uk |date= |accessdate=2011-04-03 |archive-date=2011-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401025251/http://www.army.mod.uk/infantry/regiments/4598.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವತಹ ಅವರೆ ಮಾನವ ರಹಿತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೩೬ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಮತ್ತು ಪ್ಲೋಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಭಾಗವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿತ್ತು.<ref name="army.mod.uk" /> ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿರಹಿತರಾಗಿ ೧೯೧೬ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೩೦೯</ref> ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯಿಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟಿಕಿಸಿದರು: "(ನಿಮ್ಮ) ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ನೀವು ಅಡ್ಮಿರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಆದೇಸಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಒಂದು ದಿನ ಅರಿಯುತ್ತೀರಿ. ಇದರ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿವೆ."<ref>"[http://www.independent.ie/opinion/columnists/kevin-myers/the-greatest-20th-century-beneficiary-of-popular-mythology-has-been-the-cad-churchill-1876680.html ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಫಲಾನುಭವಿಯು ಕ್ಯಾಡ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಆಗಿದೆ]", ಕೆವಿನ್ ಮೈರ್ಸ್, ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.ಐಇ</ref> ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಮ್ಯುನಿಶಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು೧೯೧೯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ ವಾರ್ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ ಏರ್ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಟೆನ್ ಇಯರ್ ರೂಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಬೊಕ್ಕಸವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಡು ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ರಾಜನೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ " ಮುಂದಿನ ಐದು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕದನ ಆಗಲಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಫೆರಿಸ್, ಜಾನ್. ''ಟ್ರಸರಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್, ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಅಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೇವಾ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ೧೯೧೯–೧೯೨೪''. ದ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್, ಆವೃತ್ತಿ. ೩೦, ಸಂಖ್ಯೆ. ೪. (ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೬೨), ಪುಟಗಳು ೧೨೧-೧೫೦.</ref> ಇವರ ವಾರ್ ಆಫೀಸಿನ ಅಧಿರಾಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯೆಂದರೆ ರಶ್ಯನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶ. ವಿದೇಶಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಬೊಲ್ಶೆವಿಸಮ್ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ತನ್ನ ತೊಟ್ಟಿಲಿನ ಕೂಸನ್ನು ತಾನೇ ಹಿಸುಕುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ.<ref name="centre-282">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=282|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031216033237/http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=282|archivedate=16 December 2003|title=Cover Story: Churchill's Greatness|accessdate=26 February 2007|author=Jeffrey Wallin with Juan Williams|date=4 September 2001|publisher=Churchill Centre}}</ref> ಅವರು ಒಂದು ವಿಭಜನೆಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಚದುರಿದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳದಿಂದ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ - ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಹಿಯಾದ ಆತಿಥ್ಯದ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಯವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪಿನ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೧೯೨೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪಡೆಯು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಫೋಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಚರ್ಚಿಲ್ ನಿಮಿತ್ತವಾದರು. ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಲನೀಸ್‌ಗೆ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆದರು, ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ್ನು ಪುಷ್ಠೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯೨೧ರ ಆಂಗ್ಲೋ ಐರಿಶ್ ಟ್ರೀಟಿ(ಆಂಗ್ಲೋ ಐರಿಶ್ ಒಪ್ಪಂದ)ಯ ಸಹಿದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ದೀರ್ಘ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತಳಹದಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಟೌನ್ (ಕೊಬ್), ಬೆರ್‌ಹೆವನ್ ಮತ್ತು ಲೊಗ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಟ್ರೀಟಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವರು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೩೬೧–೬೫</ref> ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಬರ್ಲೈನ್-ಡೆ ವಲೆರಾ ಆಂಗ್ಲೋ ಐರಿಶ್ ಟ್ರೇಡ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್‌ನ ಒಪ್ಪಂದದವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್‌ಗೆ ಮರಳಿದವು. ಚರ್ಚಿಲ್ [[ಇರಾಕ್|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕುರ್ದಿಶ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರ ಮೇಲೆ ಅಶ್ರುವಾಯುವಿನ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು,<ref>ಜೋನಾಥನ್ ಗ್ಲ್ಯಾನ್ಸರಿ ಅನ್ನು ನೋಡಿ {{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/19/iraq.arts|title=Gas, chemicals, bombs: Britain has used them all before in Iraq|accessdate=3 February 2009|work=The Guardian|location=London|first=Jonathan|last=Glancey|date=19 April 2003}} ಮತ್ತು ಜೋಹನ್ ಹ್ಯಾರಿ {{cite news|url=http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-our-infantile-search-for-heroic-leaders-854278.html|title=Our Infantile Search for Heroic Leaders|accessdate=3 February 2009|work=The Independent|location=London|date=26 June 2008|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006163258/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-our-infantile-search-for-heroic-leaders-854278.html|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಕುರ್ದಿಶ್ ದಂಗೆಕೋರರ ಮೇಲೆ ವಿಷಾನಿಲವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹಿತಯವಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಸಿಡಿ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Sutapas|title=The oneness/otherness mystery|publisher=Motilal Banarsidass Publ|year=1999|page=244|isbn=9788120816541|url=https://books.google.com/?id=_JnQWzQlMN8C&pg=RA4-PA244&dq=churchill+kurds+gas&q=churchill%20kurds%20gas}}</ref> ===ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರ್ಪಡೆ—ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಕ್ವೇರ್‌ನ ಚಾನ್ಸಲರ್=== ಚನಕ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರ ಅತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಿತು ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೨ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗಹಿಸಲು ಇದು ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಒಡಕು ಹಿನ್ನಡೆ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಡಂಡಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯವಾಗಿ ಬಂದರು, ವಿರೋಧಿ ಎಡ್ವಿನ್ Scrymgeour ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಡಂಡಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ "ಕಛೇರಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವಿಲ್ಲದೆ ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್ ಇಲ್ಲದೆ" ಸಿದ್ಧಗೊಂಡರು.<ref name="centre-710" /> ೧೯೨೩ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಲಿಬರಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಲೆಸ್ಟರ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ಅಬೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸೋತರು, ಮತ್ತೆ ೧೯೨೪ರಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಬಂದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು "ಯಾರು ಬೇಕಾದರು ಇಲಿ ಆಗಬಹುದು, ಆದರೆ ರಿ-ರ್ಯಾಟ್ ಆಗಲು ಕೆಲವೊಂದು ಚತುರತೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ."<ref name="centre-710" /><ref>{{cite web|title=Winston Churchill and Parliamentary Democracy|publisher=Churchill Society for the Advancement of Parliamentary Democracy|url=http://www.churchillsociety.org/CMS%20-%20Parliamentary%20Democracy.htm|accessdate=4 May 2008|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211195906/http://www.churchillsociety.org/CMS%20-%20Parliamentary%20Democracy.htm|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಕ್ವೇರ್‌ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಪತ್ಕಾಲವು ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ಬೆಲೆ ಇಳಿಕೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ಮುಷ೧೯೨೬ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/budget_99/budget_briefing/279928.stm ಬಜೆಟ್ ಬ್ಲಂಡರ್ಸ್: ಮಿಸ್ಟರ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ದ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ (1925)], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. ೦೨-೧೨-೨೦೦೭ ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು..</ref> ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು, ಖಜಾನೆಯ ಕಾಯಂ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಜಾನ್ ಮೇನಾರ್ಡ್ ಕೀನ್ಸ್, ಸರ್ ಒಟ್ಟೊ ನಿಯೇಮೆಯರ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬೋರ್ಡ್ ಜೊತೆ ಹಲವಾರು ಸುತ್ತನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ನಂತರ ಅವರ ತೀರ್ಮಾನ ೧೯೨೪ರ ಬಡ್ಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಕೀನ್ಸ್‌ರನ್ನು ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಕಾನ್ಸಿಕ್ವೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಮಿ.ಚರ್ಚಿಲ್'' ಬರೆಯಲು ಪ್ರೆರೇಪಿಸಿತು, ಮತ್ತು ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವ (£೧=$೪.೮೬) ಸಮಾನಕೆ ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಎಡೆಯಾಗುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ’ಸೌಂಡ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್’ ಆಗಿ ಕಂಡುಬಂದರು ಲಾರ್ಡ್ ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೦೭</ref> ಮುಂದಿನದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿಯಾದ ಹಣ ನೀತಿಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆಂದು ಮಾಜಿ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆನಾ ಜೊತೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಆವರು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡರು - ಅವರು ನಂಬಿದ ಯುದ್ದಕ್ಕೂ-ಮುಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿಗೆ ವಾಪಸಾಗುವುದು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೦೬</ref> ಒಂದು ಕರಡು ಮಸೂದೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು" ನಮಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾವುದೆಂದು( ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ) ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ". ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web|title=Speeches – Gold Standard Bill|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/115-gold-standard-bill|date=4 May 1925|publisher=The Churchill Centre|accessdate=28 August 2009}}</ref> ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವ ವಿನಿಮಯ ದರ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ್ಲು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮೇಲಾಯಿತು. ಎಣ್ಣೆಯ ಕಡೆ ಗಮನ ಹೊರಳಿದ್ದರಿಂದ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಮೂಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾದ ಹತ್ತಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಯದ್ಧ ಪೂರ್ವ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ೧೦% ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜುಲೈ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ಆಯೋಗವು ಗಣಿ ಮಾಲೀಕರ ಸ್ಥಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪರವಾಗಿ ಒಂದು ವರದಿ ತಯಾರಿಸಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೪೦೫</ref> ರಾಯಲ್ ಆಯೋಗವು ಇನ್ನೊಂದು ವರದಿ ತಯಾರಿಸಿದಾಗ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡುವಂತೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅ ಆಯೋಗವು ಯಾವುದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸದೆ ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ಜೊತೆಗಿನ ವಿವಾದವು ೧೯೨೬ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಮುಷ್ಕರ ನಿರತ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಮಷಿನ್ ಗನ್ ಬಳಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿ ವರದಿ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಸರಕಾರದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ದ ''ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಗೆಜೆಟ್‌'' ನ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು, ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ"ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರವು ದೇಶವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು [[ಬೆನಿಟೋ ಮುಸೊಲಿನಿ|ಬೆನಿಟೋ ಮುಸ್ಸೊಲಿನಿ]]ಯ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ನೀತಿಯು "ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಶಕ್ಕ್ವೆಒಂದು ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು, "ವಿಧ್ವಂಸಕ ಬಲಗಳನ್ನು ದಮನಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ" ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು - ಅಂದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಗೋಚರ ಬೆದರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ರಕ್ಷಕ ಎಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮುಸಲೋನಿಯನ್ನು ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾನೂನು ನೀಡಿದ......... ರೋಮನ್ ಪ್ರತಿಭೆ." ಎಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಲಿನ್, ಪ್ರಿನ್ಸ್, ಕ್ಲೈವ್, ಪ್ರಿಯರ್, ಸ್ಟೆಫನ್ ಎಂಡ್ ಬ್ರೈಡನ್, ರಾಬರ್ಟ್ (೨೦೦೨). ''ವಾರ್ ಆಫ್ ದ ವಿಂಡ್ಸರ್ಸ್: ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಅನ್‌ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಚಿ'', ಪುಟ. ೭೮. ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೮೪೦೧೮-೬೩೧-೩.</ref> ನಂತರ ಬಂದ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಸಮಯದ ಜನರು ಕೂಡ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಡ್ಜೆಟ್ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಬಾಡಿಗೆದಾರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಳ ಪಡೆವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ(ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು)ಉತ್ಪಾಕರುಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರರ ವೆಚ್ಚವು ಆಮದಿನಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು,<ref>ಎಚ್ ಹ್ಯಾಂಡರ್ಸನ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬರಹಗಳು. ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌.</ref> ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಸುಲಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ ೨೨ ೨೧೨</ref> [[File:John Churchill Marlborough porträtterad av Adriaen van der Werff (1659-1722).jpg|thumb|left|1930ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಪೂರ್ವಜ 1ನೇಯ ಡ್ಯೂಕ್ ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊ ಜಾನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದರು.]] ===ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಕರಣ=== ೧೯೨೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಎಂಪಿಗಳ ಅಧೀಕೃತ ಮುಖಂಡತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಬಿಜಿನೆಸ್ ಕಮಿಟಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂರಕ್ಷಣ ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಬಾರೂನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ನೇಹ ಇದ್ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳಿಂದಲೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಸಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ರಚಿಸಿದಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಕ್ಯಾಬಿನೇಟ್ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಘಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು "ಬರಡು ವರ್ಷ"ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gilbert2">{{cite book|last=Gilbert|first=Martin|title=Winston Churchill: The Wilderness Years|publisher=Pimlico|year=2004|location=London|isbn=978-1-84413-418-2}}</ref> ''[[Marlborough: His Life and Times]]'' —ತಮ್ಮ ಪೀಳಿಗೆಯ ಜಾನ್ ಚರ್ಚಿಲ್, ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊದ ೧ನೇಯ ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ—ಮತ್ತು ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪೀಪಲ್ಸ್'' (ಎರಡನೇಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿಲ್ಲ),<ref name="gilbert2" /> ''ಗ್ರೇಟ್ ಕಂಟೇಂಪರರೀಸ್'' ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸುದ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷ ತಮ್ಮ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರರಿವರು.<ref name="gilbert2" /> ರಾಜಕೀಯದ ಕುರಿತಾಗಿನ ಇವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು, ೧೯೩೦ ರೋಮನ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ''ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್'' (೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ "ಥಾಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ" ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು)ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ನಿರಾಕರಣೆ, ಆಸ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ವಾಪಸ್ಸಾತಿ, ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ’ಉಪ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ” ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.winstonchurchill.org/learn/writings/bibliography ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳು (ಅಮಿಡ್ ದೀಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ)], ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸೆಂಟರ್, ೨೦೦೭</ref> ====ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ==== ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು, ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಜಿಯವರು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಶಾಂತಿಯುತ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಭೆಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಅವರು " ಈ ಕ್ರಮವು ಹೆದರಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆಯೇ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>೨೪೭ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಡಿಬೇಟ್ ೫s col ೭೫೫</ref> ನಂತರ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಂಧಿಜಿ ಇಂತಹ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಾದರೆ ಅವರು ಸಾಯುವುದೇ ಲೆಸು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4573152.stm|title=Churchill took hardline on Gandhi|publisher=BBC News|date=1 January 2006|accessdate=12 April 2010}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಾರ್ದದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇಂಡಿಯಾ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಲೀಗ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ನವೀನತೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾಂಧಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅವರ ತತ್ವಗಳನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದ್ರವಾದ ಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="independent.ie">{{cite web|author=Kevin Myers|url=http://www.independent.ie/opinion/columnists/kevin-myers/kevin-myers-seventy-years-on-and-the-soundtrack-to-the-summer-of-1940-is-filling-britains-airwaves-2286560.html|title=Seventy years on and the soundtrack to the summer of 1940 is filling Britain's airwaves|publisher=Independent.ie|date=|accessdate=2010-11-07}}</ref> ಅವರ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಂದಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂಡವಾಡುತ್ತಿರುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೆಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೬೦</ref> ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈಸರಾಯ್‌ ಲಾರ್ಡ್‌ ಇರ್ವಿನ್‌ ಅವರು ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಾದ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವಂತತ್ರ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೆಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು. ಪೂರ್ವ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್‌ರ್‌ವೆಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದವರು ಪಕ್ಷದ ಸಭೆ ಕರೆದಿದ್ದರು ಆದ್ದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ತಮ್ಮ ಮುಕ್ತ ಅಭಿಪ್ರಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನುಡಿದರು " ಈಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಮಿ.ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ನೋಡಲು ಹೇಸಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆತನೊಬ್ಬ ಶಾಂತಿಭಂಗಕಾರಿ ಮಧ್ಯ-ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ವಕೀಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈಗ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತನಾಗಿರುವಂತೆ ಪಕೀರನಂತೆ ಅರ್ಧ ನಗ್ನನಾಗಿ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾನೂ ಕೂಡ ದೇಶದ ರಾಜ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಸಮಾನನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತಾ ವೈಸ್‌-ರೀಗಲ್‌ ಪ್ಯಾಲೆಸ್‌ನ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುತ್ತಾನೆ".<ref>ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್. ದ ಪ್ರೊಫೆಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರುತ್ *೧೯೨೨–೧೯೩೯''. (c) ೧೯೭೬ ಸಿ&amp;ಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌, ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ದಿಂದ: ಪುಟ. ೬೧೮</ref> [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಅವರು "ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶದ ಉದಾರತೆಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಪಾಟ ಮಾಡಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೫೪ ರಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೧ರ ಭಾಷಣ</ref> ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಘಟನೆಗಳು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಘನತೆಗೆ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಕುಂದುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಇವೆರಡನ್ನು ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಆದ ಆಘಾತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದೆಂದರೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಉತ್ಸವದ ದಿನವಾದ ಎಪ್ರಿಲ್‌೧೯೩೧ರ ಸಂಜೆ ಮಾಡಿದ ಚುನಾವಣೆ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಚಾರ ಭಾಷಣ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ ಡಫ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಅವರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೊಬ್ಬರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಲಾರ್ಡ್‌ ರೊಥೆರ್‌ಮರ್‌, ಲಾರ್ಡ್‌ ಬೆವರ್‌ಬ್ರೊಕ್‌ ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಚುನಾವಣೆಯ ಪೂರ್ವತಯಾರಿಯಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೬೨</ref> ಇದು ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರೆಸ್‌ ಬರೊನ್‌ ಅವರನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸುವ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಡಫ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಅವರ ಗೆಲುವಿನಿಂದಾಗಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಅವರ ಸ್ಥಿತಿತ್ವವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಭಲಿಷ್ಠಗೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಇರ್ವಿನ್‌ ಇವರ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಎರಡನೇಯದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು, ಸರ್‌ ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಹೊರಾರೆ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್‌ ಡರ್ಬಿಯವರು ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಚೆಂಬರ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮರ್ಸ್‌ನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಜಾಯಿಂಟ್‌ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಕಮಿಟಿಗೆ ನೀಡಿದ ಭಾರತದ ಸವಲತ್ತುಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಅದರ ನಂತರ ನಡೆದ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಪ್ರಿವಿಲೈಜ್‌ ಕಮಿಟಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>ರೋಡ್ ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೬೯–೭೨</ref> ಈ ವರದಿಯು ಜೂನ್‌ ಹದಿಮೂರರಂದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಇಡಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಒಬ್ಬನೆ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನೂ ಹುಡುಕಲು ಅಶಕ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಯು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಭೀನ್ನಾಬಿಪ್ರಾಯಗಳಿಲ್ಲದೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಟೇನ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮನಸ್ತಾಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಡವಿನ್‌ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲವೂ ಸದನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇವರ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''"ಮೈ ಅರ್ಲಿ ಲೈಫ್‌"'' (My Early Life (೧೯೩೦))ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಭಾರತದ ಬಗೆಗಿನ ನಿಲುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೫೮</ref> ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿರೋಧಾಬಾಸದ ಮೂಲದಿಂದ ಹಲವಾರು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ವಾದದ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರ ಭಾರತದ ಬಗೆಗಿನ ಕ್ರೂರ ನಿಲುವನ್ನು ೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬಂದ ದುರ್ಭೀಕ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಯುದ್ದವೂ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಬರಗಾಲದಿಂದಲೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಅಪಾರವಾದ ಜನನಿಂದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಎ. ಗಾರ್ಡನ್, ಒಂದು ಅವಲೋಕನ ''ಪ್ರೊಸ್ಪೆರಿಟಿ ಎಂಡ್ ಮಿಸರಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಬೆಂಗಾಲ್: ದ ಫೆಮೈನ್ ಆಫ್ ೧೯೪೩–೧೯೪೪'' ಗ್ರೀನೋಗ್ ಪೌಲ್ ಆರ್. ರಿಂದ., ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ರೀವ್ಯೂ'', ಆವೃತ್ತಿ. ೮೮, ಸಂಖ್ಯೆ. ೪ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೩), ಪುಟ. ೧೦೫೧</ref><ref>[http://www.jstor.org/stable/1874145 ಜೀಸ್‌ಟಿಒಆರ್ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿತ್ರ]</ref><ref>http://www.hnn.us/articles/೧೨೯೮೯೧.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}></ref> ಕೆಲವು ಟಿಕಾಕಾರರು ಅವರ ದುರಾಡಳಿತವನ್ನು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ದ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗಾರ್ಡನ್, ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರೀವ್ಯೂ'', ಪುಟ. ೧೦೫೧</ref> ''"ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಎಂಡ್‌ ಗಾಂಧಿ"'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರಾದ ಆರ್ಥರ್‌ ಹೆರ್ಮಾನ್ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಬರ್ಮಾವು ಜಪಾನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಪ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಕ್ಕಿಯ ಮಾರ್ಗವು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ದಿನಾವಶ್ಯಕ ದಿನಿಸುಗಳ ಕೊರತೆಯು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ವಿರೋಧಿಸಿ ತಡೆದರು ಇದು ಕೂಡ ಯುದ್ದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/in-the-media/churchill-in-the-news/575-the-bengali-famine|title=The Bengali Famine|publisher=Winstonchurchill.org|date=|accessdate=10 August 2009|archive-date=29 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629080911/http://www.winstonchurchill.org/learn/in-the-media/churchill-in-the-news/575-the-bengali-famine|url-status=dead}}</ref> ಇಂತಹ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯಾದ ಲೆವೊ ಅಮ್ರಿ ಮತ್ತು ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ ವೆವೆಲ್ ಅವರು ತುರ್ತಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವೆವೆಲ್ ಅವರಿಗೆ ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೆ "ಗಾಂಧೀಜಿ ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ."ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>''[https://archive.is/20120630143154/www.newyorker.com/arts/critics/books/2007/08/13/070813crbo_books_mishra?currentPage=3 ಎಕ್ಸಿಟ್ ವೂಂಡ್ಸ್]'', ಬೈ ಪಂಕಜ್ ಮಿಶ್ರಾ, ''ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್'', ೧೩ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭.</ref> ಜುಲೈ ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೊಸತಾದ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್‌ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ್ನು ಇವರ ನಡುವಿನ ಮನಸ್ತಾಪವು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದೆಂದು ಆಶಿಸಿ ಒಂದು ಸಭೇಯನ್ನು ಕರೆದರು.<ref name="independent.ie" /> ====ಜರ್ಮನ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು==== [[File:Sir Winston Leonard Spencer Churchill by Ambrose McEvoy.jpg|thumb|left|200px|ಎಂಬ್ರೋಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಇವೋಯ್‌ರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ]] ೧೯೩೨ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಸೈನ್ಯದಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಬೆಕೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಪದೇ ಪದೇ ಜರ್ಮನ್‌ನ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ್ನು ಆಘಾತಕಾರಿ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೮೫–೮೬</ref> ನಂತರ ಅವರು ಜರ್ಮನ್‌ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ದ ''ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸಿದ್ದವಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಬಗೆ'' ಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬರಲಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಎಟ್ ಆಲ್. ಪುಟ. ೭೫</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಲಾರ್ಡ್‌ ಲೊಯ್ಡ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಲಾರ್ಡ್ ಲೊಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಪತಿ ಜೆ ಚಾರ್ಮ್ಲೇಯ್ ಅವನತಿ ಪುಟಗಳು. ೧, ೨, ೨೧೩ff</ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತದ ಬಗೆಗಿನ ನಿಲುವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೀಗ್‌ ಆಪ್‌ ನೇಶನ್‌ನ್ನು ಜಪಾನ್‌ ವಿರುದ್ದ ತಳೆದಿರುವ ನೀತಿಗಾಗಿ ಮಂಚೂರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. "ನಾವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಜಪಾನ್‌ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದೊಂದು ಪುರಾತನ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರೂರ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಲ್ಕೋ ಐದೋ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾದ ಚೀನಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿ. ೩೨೯ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್</ref> ಸಮಕಾಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟ್‌ ಫ್ರಂಟ್‌ ಎಂತಲೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೆಂಪಂಗಿ ದಳ ನಿಗ್ರಹ ಪಡೆ "ಎಂಟಿ ರೆಡ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌" ಎಂತಲೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೪೦೮</ref> ಅವರು ಹಳೆಯದಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನು (Hoare-Laval Pact)ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೭ರ ವರೆಗೂ [[ಬೆನಿಟೋ ಮುಸೊಲಿನಿ|ಬೆನಿಟೋ ಮುಸಲೋನಿ]]ಯವರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು.<ref>ಎ ಜೆ ಪಿ ಟೇಲರ್ ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಹಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ೧೯೭೨ ಪು. ೩೭೫</ref> ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು " ನಾನು ತೋರ್ಪಡಿಕೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಮತ್ತು ನಾಜಿಸಂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಾನು ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಅನ್ನೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ"ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|year=2005|title=In the footsteps of Churchill|author1=Richard Holmes|publisher=Basic Books|isbn=9780465030828|page=185|url=https://books.google.com/?id=Kyd945KSiQwC&pg=PA185&dq=%22I+would+choose+communism%22}}</ref> ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪ್ರಬಂದ "[[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಹಿಟ್ಲರ್‌]] ಎಂಡ್‌ ಹಿಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌" ಮತ್ತು ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸವಾರ್ಧಿಕಾರದಿಂದ,ಹಿಂಸೆಯಿಂದ, ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ " ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಜರ್ಮನಿಗೆ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ''ಹೋರಾಟಮಾಡಿದವರ ಸಾಲಿ'' ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇವರನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೈನ್ಯದ ಎದುರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವರಾಗುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಕಂಟೇಂಪರರೀಸ್. (c) ೧೯೩೭ ಜಿಪಿ ಪಟ್ನಮ್ ಸನ್ಸ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಎನ್‌ವೈ:ಪು. ೨೨೫</ref> ೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೩೪ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೇನೆಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈಮಾನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ೧೩ ಜುಲೈ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಎರಡನೇ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಲೀಗ್‌ ಆಪ್‌ ನೇಶನ್‌ ಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಕೊಡುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳು ೧೯೩೬ರ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದ್ಯೇಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ'' ’ಪೋಕಸ್‌’ನ'' ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಯಾರು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತಂತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಸ್ತವ್ಯಪ್ರದೇಶದವರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು.<ref>ಫಾರ್ ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಫೋಕಸ್ ಸೀ ಇ ಸ್ಪೀಯರ್ ''ಫೋಕಸ್ '' ವೂಲ್ಫ್ ೧೯೬೩</ref> ''ಪೋಕಸ್‌'' ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಯಬದ್ದ ಒಪ್ಪಂದದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೩೬ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ರಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸ್ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಜಾ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ವಿರೋಧವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಆರ್ಥಿಕ ಮಂಜುರಾತಿಯ ಪರವಾಗಿನ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಒಂಟಿಯಾಗಲಿದೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುವವರ ನಡುವೆ ಒಡೆದುಹೊಗಿತ್ತು.<ref>ಹೆರಾಲ್ಡ್ ನಿಕಲ್ಸನ್‌ ೧೩ ಮಾರ್ಚ್‌ರಂದು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ "ನಾವು ಕೊನೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಏನಾದರೂ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರೇ ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಕೆಳಗಿಳಿಯಲೆ ಬೇಕು. ನಂತರ ಅವಳು ಕೆಳಗಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆವು.... ಈ ದೇಶದ ಜನ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ನಾವು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೇ ನಾವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ನಾವು ಅವಮಾನಕರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದು", ''ಡೈರೀಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ೧೯೩೦–೧೯೩೯'' ಪು. ೨೪೯</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ ೯ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೆವಿಲ್ಲೇ ಚೆಂಬರ್ಲಿಯನ್‌ ಇವರಿಂದ ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ ಭಾಷಣವೆಂದು ಹೊಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್‌ ಸರ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಕಿಪ್‌ ಅವರ ಬದಲಾಗಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಿನ ಸಹಕಾರ ಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹೋದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಪು. ೩೩೩–೩೭</ref> ಆಲನ್ ಟೈಲರ್ ಇದನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಗುಲಾ ಅವನ ಕುದುರೆಯ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಇದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref>''ದ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್'' ಪು. ೧೫೩</ref> ಜೂನ್‌ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ತಾವು ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌,ಚೆಂಬರ್‌ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲಿಪ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಲಿಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಬಯಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು "ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದವರು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>''ದಿ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' ಪು. ೨೭೬</ref> ಈ ಸಭೆಯ ಸಾಧನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಬಾಲ್ಡಿನ್‌ ಅವರು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ನಿರ್ಯುದ್ದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=March 2011}} ನವೆಂಬರ್‌ ೧೨ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು. ಚರ್ಚೆಯೊಂದರ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಜರ್ಮನ್‌ನ ಯುದ್ದಸನ್ನದ್ದತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಅವರು " ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬನಿಂದಲೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅನ್ಯರ ಅಸಂಗತೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ನಿರ್ಧಾವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂದೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ದೃಢತೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸಬೇಕೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆಂದೇ ವಜೃದಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸ್ರಾವತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲೆಂದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಶಕ್ತಿಹೀನರಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾವು ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೇ, ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಸಿದ್ದರಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಮುಂಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಎದುರಿಗೆ ಬರುವವರನ್ನು ಮಿಡತೆಗಳಂತೆ ತಿಂದುಹಾಕಲಿದೆ" ನುಡಿದರು.{{Citation needed|date=March 2011}} ಆರ್‌.ಆರ್‌ ಜೆಮ್ಸ್‌ ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಆ ಸಂಧರ್ಬದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಲ್ಡವಿನ್‌ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಧ್ವನಿಯೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸದನದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬದಲಾವಣೆಯು ಹೊಸ ಸಹಾಯಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟವು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೩೪೩</ref> ====ಪದತ್ಯಾಗದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು==== {{Main|Abdication Crisis of Edward VIII}} ಜೂನ್‌ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಮೊಂಕ್‌ಟೊನ್‌ ಅವರು, ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ರಾಜ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ VIII ಇವರು ವಾಲಿಸ್‌ ಸಿಮ್ಸ್‌ನ್‌ ಅವರರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿರುವುದು ನಿಜವಿದೆ ಎಂದು ನುಡಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ನಂತರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾ ಸಿಮಾನ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಈಗಿರುವ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾಕವಚದಂತಿದೆ ಎಂದರು.<ref>ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಸ್ಮಿತ್, ೨nd ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಬರ್ಕನ್‌ಹೆಡ್ '' ವಾಲ್ಟರ್ ಮ್ಯಾಂಕ್ಟನ್ '' ವೈಡನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ಸನ್ ೧೯೬೯ ಪು. ೧೨೯</ref> ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಾರ್ಡ್‌ ಸಾಲಿಸ್‌ಬರಿ ಆಮಂತ್ರಣ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯ ಕಾನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ನೀಡಿದ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ನವೆಂಬರ್‌ ೨೫ರಂದು ಅವರು, ಅಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾದ ಆರ್ಚಿಬಾಲ್ಡ್‌ ಸಿನ್‌ಕ್ಲಿಯರ್‌ ಅವರು ಸೇರಿ ಬಾಲ್ಡಿವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಜನ ಇಚ್ಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಂದು ವೇಳೆ ರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೇ ಹೋದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡಿವಿನ್‌ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆ ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಗೆ ನಡೆದರೆ ತಾವು ಸದನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಟ್ಲೀ ಮತ್ತು ಸಿನ್‌ಕ್ಲಿರ್‌ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಲುವು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ತಾನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref>ಮಿಡ್ಲಮಸ್ ಕೆ ಆರ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ಸ್ ಜೆ ''ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್'' ವೈಡನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ಸನ್ ೧೯೬೯ ಪು. ೯೯೯</ref> ೧೯೩೬ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ಮೊದಲೆರಡು ವಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಪದತ್ಯಾಗದ ಸುದ್ದಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಚಳುವಳಿಯ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೩ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದರು ನಂತರ ಅವರು ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ ’ಇದೊಂದು ಚಳುವಳಿಗೆ ಚುಚ್ಚಿದ ಮುಳ್ಳಾಗಿದೆ’ ಎಂದರು ಆದರೆ ಇದೊಂದು ಈ ವರೆಗೆ ರಾಜನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವಾಗಲೀ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>''ದಿ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' ಪುಪು. ೧೭೦–೭೧. ಸಿಟ್ರಿನ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರರು ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದವರ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಈ ರೀತಿಯ ಭಾಷಣ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸಿಟ್ರಿನ್ ''ಮೆನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವರ್ಕ್'' ಹಚಿನ್ಸನ್ ೧೯೬೪ ಪು. ೩೫೭</ref> ನಂತರ ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ರಾಜನ ಸಂದೇಶರವಾನೆಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಲಾಗಿದ್ದ ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ನ್ನು ಪರಿಶಿಲಿಸಿ ಬ್ರೆವರ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸಾಲಹಾಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಾಲ್ಕರಂದು ಅವರು ರಾಜರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಪದತ್ಯಡ್ಗದ ವಿಷಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲದಿನಗಳವರೆಗೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೫ ರಂದು ಬಹು ಉದ್ದನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಡಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ಅನವಶ್ಯಕವಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಹೇರಿ ಅವಸರದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕತಪಡಿಸಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಪು. ೩೪೯–೫೧ ವೇರ್ ದ ಟೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಈಸ್ ಗಿವನ್</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೭ರಂದು ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಕ್ಷರಶಃ ಕೂಗಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಸದರಿಂದಲೂ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪಟ್ಟನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.<ref>ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್,ಲಾರ್ಡ್; ಎ ಜೆ ಪಿ ಟೇಲರ್‌ರಿಂದ ಸಂಪಾದನೆ (೧೯೬೬). ದ ಎಬ್ಡಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ VIII. ಲಂಡನ್: ಹ್ಯಾಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಘನತ್ವವು ಸಂಸತ್ತಿಸಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಅಲಿಸ್ಟಾರ್‌ ಕುಕೀ ಯವರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ರಾಜನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೂರಿದರು.<ref>ಎಲಿಸ್ಟರ್ ಕೂಕ್ ’ಎಡ್ವರ್ಡ್ VIII' ಇನ್ ''ಸಿಕ್ಸ್ ಮೆನ್'' ಬಾಲ್ಡಿ ಹೆಡ್ ೧೯೭೭</ref> ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದ ಚಳುವಳಿಗೆ ರಾಜನು ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಮಿಲನ್‌ರಂತಹ ಇತರರು ದಿಬ್ರಮೆಗೊಳಗಾದರು.<ref>ಎಚ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ''ದ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ವಾರ್'' ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ೧೯೭೦</ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸ್ವತಃ ನಂತರ ಹೀಗೆ ಬರೆದುಕೊಂಡರು" ನಾನು ನನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೂಲಕ ನನಗೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡತಾಗಿದೆ. ಇದು ನನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ."<ref>''ದಿ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' p. ೧೭೧</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ರಾಜನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ VIIIಗೆ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲದ ಹಿಂದಿರುವ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎ.ಜೆ.ಪಿ ಟೆಲರ್‌ ಅವರಂತಹವರು ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ’ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮೀರುವ ಅಶಕ್ತನೊಬ್ಬನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಎ ಜೆ ಪಿ ಟೇಲರ್''ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ (೧೯೧೪–೧೯೪೫)'' ಹ್ಯಾಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ೧೯೬೧ ಪು. ೪೦೪</ref> ಇತರರಾದ ರೋಡ್‌ ಜೆಮ್ಸ್‌ರಂತಹವರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಯಾವುದೇ ದುರುದ್ದೇಶಗಳಿಲ್ಲದೇ ರಾಜನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವರು ರಾಜನನ್ನು ಕೇವಲ ಗೌರವದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೩೫೩</ref> ===ಗಡಿಪಾರಿನಿಂದ ವಾಪಸ್=== [[File:Churchill V sign HU 55521.jpg|thumb|ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ 'V' ಚಿಹ್ನೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ನಂತರ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ತನ್ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ದ ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ನುಡಿದರು. ಇದು ಸತ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು ಹೇಗೆಂದರೆ ೧೯೩೦ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಷಯಗಳೂ ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುದ್ದ ಮಂತ್ರಿಂಡಲವಲಯದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸುದ್ದಿಯು ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಗುಂಪಿನ" ಡಕ್ಕನ್‌ ಸಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಂಡಾನ್‌ ಬ್ರಾಕೆನ್‌ಗಳು ನಂತರ ಅರ್ಧ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇವರಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ನಂತರ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತತ್ವಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಾನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಲವಾದ ವಿದೇಶಿ ನೀತಿಗಳಿಂದ ವಿಮುಖಗೊಂಡಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಈ ಒಳ ಪಕ್ಷಗಳು ಆ‍ಯ್‌೦ಥೋನಿ ಎಡೆನ್ ಮತ್ತು ಲಿಯೋ ಎಮೆರಿ ರೂದ್‌ರನ್ನು ನಾಯಕರಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಟ. ೪೨೮ </ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಹಲವು ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೋಡಲಾಯಿತು.<ref>ಸಿಂಹಾಸನ ತ್ಯಾಗದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ನೋಡಿ</ref> ಭಾರತದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಕೂಡ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಹತ್ತಿರದ ಮನೆಯವರಾದ ಮೇಜರ್‌ ಡೆಸ್ಮೊಂಡ್‌ ಮತ್ತು ರಾಮ್ಸಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಇವರು ಜರ್ಮನ್‌ನ ವಾಯುಪಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೩೦೨</ref> ೧೯೩೦ ನಂತರ ಮೊರ್ಟೊನ್‌ ಅವರು ಉಳಿದ ದೇಶಗಳ ಸೈನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ದಸನ್ನದ್ದತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲಾರ್ಡ್‌ ಸ್ವಿನ್ಟಾನ್‌ ಅವರು ವಾಯುದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೪ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಡಿವಿನ್‌ ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಗುಟ್ಟಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದೆಂಬ ಬರವಸೆಯಿಂದ ಸ್ವಿನ್‌ಟೊನ್‌ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯನ್ನು ನಂಬುವವರಿಗಿಂತ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಣಾಯಕರೇ ಮೇಲೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ರೂಡ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಪು. ೩೧೬–೧೮</ref> ಆದರೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಕ್ರೂರ ನಿರ್ಣಾಯಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು [[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಅಡಾಲ್ಪ್‌ ಹಿಲ್ಟರ್‌]]ನನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ನೆವಿಲ್ಲೆ ಚಂಬರ್ಲಿಯನ್‌ ಅವರ ನಿರ್ಣಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು "ನಿಮಗೆ ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಇತ್ಯಾದಿ.,ಪುಪು. ೧೪೯–೫೦</ref> ನೀವು ಅಗೌರವವನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ ಮತ್ತು ನಿವು ಯುದ್ದವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref>''ಕರೆಂಟ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ೧೯೪೨'', ಪು. ೧೫೫</ref> ==ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಅವಧಿ== ==="ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಅವರ ಪುನರಾಗಮನ"=== ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದ ಘೋಷಣೆಯಾದ ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ ೩ ೧೯೩೯ ರಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶವು ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ ಯುದ್ದ ಘೋಷಿಸಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಆಡ್ಮಿರಲ್ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಯುದ್ದ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆದರು. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಅವಧಿಯಿಂದಲೂ ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಯಾವಾಗ "ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಎಂದು ಆಡ್ಮಿರಲ್ ಸಮಿತಿಯು ನೌಕಾ ದಳಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತೋ, ಆಗಲೇ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು "ಫೋನಿ ಯುದ್ದ" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಯುದ್ದತಂತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉನ್ನತ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾದರು.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್: "ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್" (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಪಾದನೆ), ಪುಟ. ೧೬೩. ಪಿಮ್ಲಿಕೊ, ೨೦೦೨. ISBN ೦-೭೧೨೬-೬೭೦೨-೪</ref><ref name="papers-bio">{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/|title=The Churchill Papers: Biographical History|accessdate=26 February 2007|first=Piers|last=Brendon|publisher=[[Churchill Archives Centre]], [[Churchill College, Cambridge]]|archive-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081113141515/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/|url-status=dead}}</ref> ಈ ತಂತ್ರದ ಯುದ್ದವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಅಲಿಪ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ನಾರ್ವಿಕ್ ದೇಶದ ನಾರ್‌ವ್ಜೇನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಕಿರುನಾ,ಸ್ವೀಡನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಮೊದಲು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗಿಯೂ ಚಂಬರ್ಲೇನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಯುದ್ದ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಜರ್ಮನ್ ಕಾಯಾಚರಣೆಯ ಯಶಸ್ಸು ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. [[File:Wc0107-04780r.jpg|thumb|1940ರ ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಯುದಾಳಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಧರಿಸಿರುವುದು]] ===ಯುದ್ಧದ ಕಹಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭ=== {{See also|Attack on Mers-el-Kébir}} ೧೦ ಮೇ ೧೯೪೦ ರಂದು ಒಂದು ತಾಸಿನ ಮೊದಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮೇಲಿನ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣವು ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇಶಗಳತ್ತ ಮುಂದುವರೆದರೂ, ನಾರ್ವೆ ಮೇಲಿನ ಧಾಳಿಯ ಸೋಲು, ದೇಶವು ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರ ಯುದ್ದ ಸಾರಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಅದರಿಂದ ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘಟನೆಗಳ ಅವಲೋಕನದ ವಿವರವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದರು. ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಪ್ರಧಾನಿಯವರು, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್‌‌ನ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದಾಗಿಯೂ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್‌ನ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪಾರ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧೀನತೆ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಚಂಬರ್ಲಿನ್, ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್,ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಮಾರ್ಗಿಸನ್ ಅವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವ್ಹಿಪ್ ಅವರು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಶಿಪಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜನಾದ ಜಾರ್ಜ್ VI ಅವರು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಮೊದಲ ಕೆಲಸವು ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರಿಗೆ ತಮಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸೆಲ್ಫ್, ರಾಬರ್ಟ್ (೨೦೦೬). ''ನೆವಲ್ಲಿ ಚೆಂಬರ್ಲಿನ್: ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ'', ಪುಟ. ೪೩೧. ಆ‍ಯ್‌ಶ್‌ಗೇಟ್. ISBN ೯೭೮-೦-೭೫೪೬-೫೬೧೫-೯.</ref> [[File:Winston Churchill As Prime Minister 1940-45 H10688.jpg|thumb|left|ಚರ್ಚಿಲ್‌, ಜೂನ್ 1941ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆನ್ ಸಬ್‌ಮಷಿನ್ ಗನ್‌ನಿಂದ ಗುರಿಯಿಡುತ್ತಿರುವುದು.ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಎಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿನ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಡ್ ಸೂಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಬ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರ ಅಂಗರಕ್ಷಕ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಚ್.ಥಾಮ್ಸನ್]] ಹಲವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನಿಂದ ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಭಾವುಕತೆಯು ಪ್ರಧಾನ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವರ ಪರ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆದಾಗಿಯೂ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಹಿಟ್ಲರ್‍ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕದನ ವಿರಾಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref>ಬನ್ಗೆ ೨೦೦೦, ಪುಟ. ೧೧</ref> ಅವರ ವಾಕ್‌ಚಾತುರ್ಯದ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಂಧಾನದ ಠರಾವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ದರಾಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಪು. ೬೧೬–೪೬</ref> ಮುಂಬರುವ ಯುದ್ದದ ಕುರಿತು ವಿಶ್ಲೇಶಣೆ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಕಾಮನ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ತಮ್ಮ "ಫೈನೆಸ್ಟ್ ಹವರ್‍" ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ,"ನಾನು ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪು. ೬೨೧</ref> ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕದನವಿರಾಮವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೪೨–೪೫ ವರೆಗಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ಧಾಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕುಟ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟನ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಈ ಹಿಂದಿನ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಯುದ್ದದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ರೂಪಣೆಗೆ ಏಕೈಕ ಮಂತ್ರಿಯೋರ್ವರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಲಾರ್ಡ್ ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ರನ್ನು ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳುವುದಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದರು. ಬಿವೇರ್‌ ಬ್ರೂಕ್ ಅವರ ಕುಶಾಗ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅನುಭವ ನೀಡಿತು.<ref>ಅಲೆನ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ರೇಮಂಡ್. ಹೂ ಓನ್ ದ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್? ಲಂಡನ್: ಆರ್ಥರ್ ಬರ್ಕರ್, ೧೯೭೪. ISBN ೦-೧೯-೫೭೯೫೫೧-೨.</ref> [[File:Winston Churchill at Coventry Cathedral cph.3a18421.jpg|thumb|ಕವೆಂಟ್ರಿ ಕೆಥಡ್ರಾಲ್ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ 1941]] ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಭಾಷಣಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುವಂತವಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, "ನಾನು ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ರಕ್ತ, ಶ್ರಮ, ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಬೆವರನ್ನು ಕೊಡಲು ತಯಾರಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದಿದ್ದು ಭಾರೀ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಸಾಮ್ಯವಾಗಿರುವಂತಹದ್ದೇ ಇನ್ನೆರಡು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: {{quote|... we shall fight in France, we shall fight on the seas and oceans, we shall fight with growing confidence and growing strength in the air, we shall defend our island, whatever the cost may be, [[we shall fight on the beaches]], we shall fight on the landing grounds, we shall fight in the fields and in the streets, we shall fight in the hills; we shall never surrender.<ref name="centre-beaches">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/128-we-shall-fight-on-the-beaches|title=We Shall Fight on the Beaches, 4 June 1940|accessdate=20 December 2007|publisher=Churchill Centre}}</ref>}} ಮತ್ತೊಂದು: {{quote|Let us therefore brace ourselves to our duties, and so bear ourselves, that if the British Empire and its Commonwealth last for a thousand years, men will still say, '[[This was their finest hour]]'.<ref name="centre-finesthour">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/122-their-finest-hour|title=Their Finest Hour, 18 June 1940|accessdate=20 December 2007|publisher=Churchill Centre}}</ref>}} [[File:Winston Churchill flanked by the Chief of the Imperial General Staff, Field Marshal Sir Alan Brooke and General Sir Bernard Montgomery, commanding 21st Army Group, at Monty's mobile headquarters in Normandy, 12 June 1944 (TR1838).jpg|thumb|ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅಲಾನ್ ಬ್ರೂಕ್(ಎಡ), ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೇರಿ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ 1944]] ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ದದ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಾಯಿಹಗ್ಗದ ತರಹದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನೆನಪಿಡಬಹುದಾದ ಲೈನ್, "ಮಾನವ ಸಂಘರ್ಷದ ರಣರಂಗವಿಲ್ಲದೇ ಹಲವಾರು ಜನರಿಂದ ''[[ಕೆಲವು ಜನರವರೆಗೆ]]'' ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳು ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಗೆದ್ದು ಬಂದಂತಹ ಆರ್‌ಎಎಫ್‌ ಫೈಟರ್‌ ಫೈಲಟ್‌ಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>ಸ್ಪೀಚ್ ಟು ದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಆನ್ ೨೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೦</ref> ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಬಂಕರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆರ್‌ಎ‌ಎಫ್ ಅಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೬ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಎಕ್ಸಿಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೧ಗುಂಪಿನ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ಬಂಕರ್ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ೧೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಮ್ಯಾನ್‌ಷನ್ ಹೌಸ್‌ನ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ಸ್ ಲ್ಯುಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಅಲ್ ಅಲಾಮೈನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಸಂಬಂಧಿತ ಜಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ಭಾಷಣವು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಮರಣೀಯ ಭಾಷಣವಾಗಿತ್ತು: {{quote|This is not the end. It is not even the beginning of the end. But it is, perhaps, the end of the beginning.<ref name="centre-endofthebeginning">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/quotations|title=Famous Quotations and Stories|accessdate=28 August 2009|publisher=Churchill Centre}}</ref>}} ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನದೇನನ್ನೂ ಹೊಂದದೇ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರಿಗೆ ಕೊಡಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಸುದ್ದಿಯಿಲ್ಲದೇ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅಪಾಯದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದರೂ ಬೇಕಂತಲೇ ಅದನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. "ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿ" ಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು "ಇದನ್ನು ಯಾರಿಂದಾದರೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ." ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಅವರ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಆಡಂಭರದ ಭಾಷಣದಿಂದ ಮರುಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೆಂಜೀಸ್ ಅವರು ಸ್ವಂತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಕಾರನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಲ್‌ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ, "ಅವರ ನಿಜವಾದ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರವು ಉಜ್ವಲವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ದಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಸಂದಿಗ್ಧ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಆಚೆಗಿರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದರು.<ref>{{cite web|last=Menzies|first=Robert|url=http://www.oph.gov.au/menzies/churchillandthewarcabinet.htm|title=Menzies; 1941 War Diary – Churchill and the War Cabinet|accessdate=23 December 2007|archive-date=28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228111033/http://www.oph.gov.au/menzies/churchillandthewarcabinet.htm|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬರಹವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, "ಅವರು ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದೇ ದುಡಿಯುವವರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.... ಮತ್ತು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ಜೀತದಾಳುಗಳ ಕುರಿತ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಾರಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರೆ ಅದು ತಮ್ಮ ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನಾಗರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಲಂಗುಲಗಾಮಿಲ್ಲದೇ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಂಡರು."<ref>{{cite book|first=John|last=Denson|title=The Costs of War: America's Pyrrhic Victories|location=New York|publisher=Prentice Hall, Inc.|isbn=1-56000-319-7|page=259|year=1997}}</ref> ===ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು=== [[File:Winston Churchill 1941 photo by Yousuf Karsh.jpg|thumb|left|205px|ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1941ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ]] [[File:Cairo conference.jpg|thumb|1943ರ ಕೈರೋ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೆನರಾಲಿಸಿಮೊ ಚಿಯಾಂಗ್ ಕೈ-ಶೇಕ್, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್]] ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref name="Lucaks">ಜಾನ್ ಲುಕಾಕ್ಸ್ [http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2008/4/2008_4_28.shtml ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003042249/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2008/4/2008_4_28.shtml |date=2009-10-03 }} "ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಆಫರ್ಸ್ ಟಾಯಿಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೀಯರ್ಸ್ ಟು ಎಫ್‌ಡಿಆರ್," ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್'', ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್/ಸಮ್ಮರ್ ೨೦೦೮</ref> ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು, ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರು ಪುನಃ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಪುನರ್‌ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರು ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಯುದ್ದೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಡಗು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹೊಸದೊಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರು. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಈ ತೀವ್ರ ದುಬಾರಿ ಸೇವೆಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವುದು ಯುಎಸ್ ಅನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮನವೊಲಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಲೆಂಡ್-ಲೀಸ್ (ಕಡಸಾಲ) ಪಾಲಿಸಿಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಯುದ್ದಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೨ ಭಾರಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರ, ಯುರೋಪ್‌ನ ಮೊದಲ ಯುದ್ದ ತಂತ್ರ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಯುದ್ದ ನಿಯಮಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಪರ್ಲ್ ಹಾರ್ಬರ್‍ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಯುಎಸ್ ದೇಶದ ಸಹಾಯ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿಂತನೆಯೆಂದರೆ, "೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ೧೯೪೧ ರಂದು ನಾವು ಯುದ್ದವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದೇವೆ!" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|last=Stokesbury|first=James L.|title=A Short History of WWII|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1980|location=New York|page=171|isbn=0-688-03587-6}}</ref> ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೪೧ ರಂದು ಯುಎಸ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದೇಶದ ಜಂಟಿ ಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಕುರಿತು "ನಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜನರೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವರು?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.<ref>[http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/411226a.html ಪ್ರೈಮ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ಸ್ ಅಡ್ರೆಸ್ ಟು ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್] ೧೯೪೧, IBiblio.org</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಹ್ಯೂ ಡಾಲ್ಟನ್‌ರ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ (ಎಸ್‌ಒಇ) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಜೊತೆಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ, ವಿಧ್ವಂಸಕ ಮತ್ತು ವಿಭಾಜಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಅವರನ್ನು "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬುಲ್‌ಡಾಗ್" ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಅವರು ವೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಲಘು ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ{{convert|100000|mi|km|-4}} ಯುದ್ದಪರ್ಯಂತವೂ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಯಕರುಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಲೊನೆಲ್ ವಾರ್ಡೆನ್ ಎಂಬ ಉಪನಾಮದಿಂದ ಹೆಸರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=1Ok4AAAAIAAJ&q=colonel+warden&dq=colonel+warden|title=The War and Colonel Warden|year=1963|chapter=Flight to Cairo|quote=Colonel Warden was his favourite pseudonym|last=Pawle|first=Gerald|publisher=George G. Harrap & Co. Ltd|isbn=0856176370}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕದ ಕುರಿತು ಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸಿದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ೧೯೪೩ ರಲ್ಲೇ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶೇಷ ದಳ ನಿಯೋಜನೆ ಕುರಿತು ಚಿತ್ರಣ ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒರಿಜಿನಲ್ ಮೋರ್‌ಗೆಂಟು ಪ್ಲಾನ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಶರಣಾದ ಜರ್ಮನಿ ದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ "ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನಾ" ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು."<ref>ಮೈಕೆಲ್ ಆರ್. ಬೆಶ್ಲಾಸ್, (೨೦೦೨) ''ದಿ ಕಾಂಕರರ್ಸ್'' : ಪು. ೧೩೧</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್]], ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]] ಅವರು ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿದರು. ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಸುಧೃಢ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಭಾಗದಂತಿದ್ದ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ದುಃಖಿಸಿದ್ದು ಸ್ಪಸ್ಟವಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಟ್ರೂಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ತಮ್ಮ ಅಗಾಧ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು "ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕರು" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪು. ೮೪೯</ref> ===ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು=== [[File:ChurchillandInonu.jpg|thumb|ದಕ್ಷಿಣ ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೆನಿಸ್ ರೇಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಸ್ಮೆಟ್ ಇನೊನುರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚಿಲ್‌ 30 ಜನವರಿ 1943]] ಸೋವಿಯತ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್‌ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು " ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ನರಕವನ್ನೇ ಬಯಸಿ ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ನಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೆ ತಾನು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಅವರಿಗೆ ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್‌ನಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/collections/churchill_papers/biography/|title=The Churchill Papers: Biography|publisher=Chu.cam.ac.uk|date=|accessdate=9 August 2009|archive-date=17 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117020600/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/collections/churchill_papers/biography/|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಅತೀ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಸಮರ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.<ref>{{cite book|last=Stokesbury|first=James L.|title=A Short History of WWII|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1980|location=New York|page=159|isbn=0-688-03587-6}}</ref> ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರದೇಶವು ಪೊಲೆಂಡ್‌ನ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ನ, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪೊಲೆಂಡ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಪೊಲಿಶ್‌ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದೊಂದು ದ್ರೋಹದ ಕ್ರಮವೆಂದು ಮುಂದಿನ ಯುದ್ದದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಪೊಲಿಶ್‌ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದ ದೇಶಭೃಷ್ಟರಾಗಿರುವ ಮೈಕಲಾಜೈಕ್‌ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೆರೇಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಮೈಕಲಾಜೈಕ್‌ ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗೊತ್ತುಮಾಡಲು ಜನರನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಮನವೊಲಿಸಲು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೪೪ರಂದು ಕಾಮನ್‌ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು " ಜನರನ್ನು ಹೊರದಬ್ಬುವುದು ನಾವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ ಇದರಿಂದ ನಾವು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುವ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಿಶ್ರಣವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ... ಒಂದು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವರ್ಗವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ನಾನು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ, ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧಿನಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ."<ref>ಕ್ಲಾರ್ ಮರ್ಫಿ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3528506.stm WWII ಎಕ್ಸ್‌ಪಲ್ಶನ್ಸ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಲೈವ್ಸ್ ಆನ್]'' BBC.co.uk ೨ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪</ref><ref>ಡೆ ಜಯಾಸ್, ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎಂ. (೧೯೭೯) ''ನೆಮೆಸಿಸ್ ಎಟ್ ಪೋಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ: ದಿ ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಎಕ್ಸ್‌ಪಲ್ಶನ್ ಆಫ್ ದ ಜರ್ಮನ್ಸ್'', ರಾಟ್ಲೆಡ್ಜ್ ISBN ೦-೭೧೦೦-೦೪೫೮-೩. ಅಧ್ಯಾಯ I, ಪು. ೧ ಸೈಟಿಂಗ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌, ''ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಡಿಬೇಟ್ಸ್'', ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ. ೪೦೬, col. ೧೪೮೪</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಜರ್ಮನ್‌ರ ಫಲಿತಾಂಶದ ವಿಸ್ಪೋಟನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು, ವೆಸ್ಟ್ ಜರ್ಮನ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ರೆಫ್ಯೂಜೀಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಸ್ಡ್ ಪರ್ಸನ್ಸ್ (ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮತ್ತು ಬೀದಿಪ್ಲಾಲದ ಜನರ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ವಿಭಾಗ) ೧೯೬೬ ರ ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಲಿಯನ್‍ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮರಣವು ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ ಪೊಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡರಾದರೂ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಅವರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್,ಪುಪು. ೭೫೯–೬೩</ref> [[File:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|left|ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಯಾಲ್ಟಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ]] ೧೯೪೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಡನ್‌ ಅವರು ರಷ್ಯಾದ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೇನೆಯು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್‌ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗುವ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲವೂ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಆಗುವವರೆಗೆ ಯಲ್ಟಾ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಯುದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ರೂಪುರೇಷೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="tsww">{{cite book|last=Churchill|first=Winston|title=The Second World War|publisher=Penguin|year=1989|location=London|page=852|isbn=0-14-012836-0}}</ref> ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೯೪೪ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರ ನಡುವೆ ಈ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಭೆಗಳು ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಕನ್‌ಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="percent">ರೆಸಿಸ್, ಅಲ್ಬರ್ಟ್. ''ದ ಚರ್ಚಿಲ್‌-ಸ್ಟ್ಯಾಲಿನ್ ಸಿಕ್ರೇಟ್ "ಪರ್ಸೆಂಟೇಜಸ್" ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ ಆನ್ ದ ಬಲ್ಕನ್ಸ್, ಮಾಸ್ಕೊ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೪''. ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ, ಸಂಪುಟ. ೮೩, ಸಂಖ್ಯೆ. ೨. (ಎಪ್ರಿಲ್. ೧೯೭೮), ಪುಪು. ೩೬೮–೮೭</ref> ಆ ದಿನ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು: {{bquote|Let us settle about our affairs in the Balkans. Your armies are in Rumania and Bulgaria. We have interests, missions, and agents there. Don't let us get at cross-purposes in small ways. So far as Britain and Russia are concerned, how would it do for you to have ninety per cent predominance in Rumania, for us to have ninety per cent of the say in Greece, and go fifty-fifty about Yugoslavia?<ref name=tsww/>}} ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರು ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ತಾವು ಬಾಷಾಂತರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೆಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆಂದು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಗೀಚುವ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿದರು. ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಭೆಯ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ(''ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ದ'' ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ) ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು "ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಸಾಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಸುಂಕ ಹಾಕುವ ಒಪ್ಪಂದ"ಕ್ಕೆ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref name="percent" /> ಯಲ್ಟಾ ಸಮಾವೇಶದ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ತಿರುವಾದ ಸೊವಿಯತ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲಿವೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವು ಎಲ್ಲ ನಾಗರೀಕರಿಗೂ ತಿಳಿಯಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಕೂಡಲೇ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಯುದ್ಧದ ಸೋವಿಯತ್ ಖೈದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೂ ಕೂಡ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಜೆರೆಮಿ ಮರ್ರೆ-ಬ್ರೌನ್‌ರಿಂದ [http://www.bu.edu/jeremymb/papers/paper-y1.htm ಎ ಫೂಟ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಟು ಯಾಲ್ಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516044735/http://www.bu.edu/jeremymb/papers/paper-y1.htm |date=2008-05-16 }}, ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ</ref> [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೊಲ್ಜೆನಿತ್ಸಿನ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಸೊಲ್ಜೆನಿಟ್ಸನ್‌]] ಅವರು ಕಿಲ್‌ಹಾಲ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು " ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯ ಗುಟ್ಟಾಗಿದೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೊಲ್ಜೆನಿತ್ಸಿನ್|ಸೋಜಿಟ್ಸಿನ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್.]] ದಿ ಗುಲಾಗ್ ಆರ್ಚಿಪೆಲಾಗೊ, ಸಂಪುಟ. ೧. ಥಾಮ್ಸನ್ ಪಿ. ವೈಟ್ನಿಯಿಂದ ಅನುವಾದ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹಾರ್ಪರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರೋ, ೧೯೭೪, ಪು. ೮೫</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಯುದ್ದನಂತರ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್‌ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ರಕ್ಷಣೆ<ref name="Hornberger">ಜಾಕೋಬ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬೆರ್ಗರ್ ''ರಿಪಾರ್ಟ್ರಿಯೇಶನ್—ದ ಡಾರ್ಕ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II''. ದ ಫೂಚರ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ೧೯೯೫. [http://www.fff.org/freedom/0495a.asp ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117092222/http://www.fff.org/freedom/0495a.asp |date=2012-01-17 }}</ref> ಯ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ===ಡ್ರೆಸ್ಡನ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ವಿವಾದ=== {{Main|Bombing of Dresden in the Second World War}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-08778-0001, Dresden, Tote nach Bombenangriff.jpg|thumb|ಡ್ರೆಸ್ಡೆನ್ ವಿನಾಶ ಫೆಭ್ರವರಿ 1945]] ೧೯೪೫, ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೩–೧೫ ರ ಮಧ್ಯೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ನ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಾರರು ಜರ್ಮನ್ ಗಾಯಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ರಿತರೇ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಡ್ರೆಸ್ಟನ್‌ನ ಜರ್ಮನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದರು.<ref>ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್; ''ಡೆಸ್ಡೆನ್: ಗುರುವಾರ, ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೫'' ; [http://www.gallerybooks.com/bkm/wob040125.html ''ಯುಎಸ್ ರಿವ್ಯೂ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121082403/http://www.gallerybooks.com/bkm/wob040125.html |date=2010-11-21 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಹಾರ್ಪರ್‌ಕಾಲಿನ್ಸ್, ISBN ೦-೦೬-೦೦೦೬೭೬-೫; [http://www.bloomsbury.com/BookCatalog/ProductItem.asp?S=&amp;isbn=0747570787 ''ಯು.ಕೆ. ರಿವ್ಯೂ'', ಲಂಡನ್: ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ, ISBN 0-7475-7078-7. ಪುಪು. 262–64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615234130/http://www.bloomsbury.com/BookCatalog/ProductItem.asp?S=&isbn=0747570787 |date=2008-06-15 }} ಡೆಸ್ಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದ ಮೊದಲನೆಯ ರಾತ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮ್ಯಾಥಿಯಸ್ ನೆಟ್ಜನರ್, ಗಟ್ಜ್ ಬೆರ್ಗಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಟೇಲರ್, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಮಾನದ ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.</ref> ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಾಂತ್ಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಅಪಘಾತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಯುದ್ಧ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು:{{bquote|It seems to me that the moment has come when the question of bombing of German cities simply for the sake of increasing the terror, though under other pretexts, should be reviewed... I feel the need for more precise concentration upon military objectives such as oil and communications behind the immediate battle-zone, rather than on mere acts of terror and wanton destruction, however impressive.<ref>After the devastation of [[Dresden]] by aerial bombing, and the resulting fire storm (February 1945); quoted in ''Where the Right Went Wrong'' (2004) by Patrick J. Buchanan, p. 119</ref>}} ಇದರ ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖರ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಇತರರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ (ವಾಯುಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)ರು ಮತ್ತು ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಆರ್‌ಎ‌ಎಫ್ ಬಾಂಬರ್ ಕಮಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಒಸಿ-ಇನ್-ಸಿ) ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ತನ್ನ ಮೆಮೊವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊಸದನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದನು.<ref name="Longmate-346">ಲಾಂಗ್‌ಮೇಟ್, ನಾರ್ಮನ್ (೧೯೮೩). "ದಿ ಬಾಂಬರ್ಸ್"ಹಟ್ಕಿನ್ಸ್&amp; ಕಂಪನಿ. ಪು. ೩೪೬. ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಕೋಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಸೋರ್ಸ್:ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಫೀಸ್ ಎಟಿಎಚ್/ಡಿಒ/೪ಬಿ ಕೋಟೆಡ್ ಬೈ ಲಾರ್ಡ್ ಜಕರ್ಮನ್ "ಪ್ರಾಮ್ ಆ‍ಯ್‌ಪ್ಸ್ ಟು ವಾರ್ಲಾರ್ಡ್" ಪು. ೩೫೨</ref><ref name="Taylor-432-433">*ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ (೨೦೦೪). ಡೆಸ್ಡೆನ್'': ಮಂಗಳವಾರ, ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೫'', ಲಂಡನ್: ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ, ISBN ೦-೭೪೭೫-೭೦೭೮-೭; pp. ೪೩೨–೩೩</ref> ಮೆಮೋದ ಈ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯು ೧೯೪೫ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ:{{bquote|It seems to me that the moment has come when the question of the so called 'area-bombing' of German cities should be reviewed from the point of view of our own interests. If we come into control of an entirely ruined land, there will be a great shortage of accommodation for ourselves and our allies... We must see to it that our attacks do no more harm to ourselves in the long run than they do to the enemy's war effort.<ref name="Longmate-346"/><ref name="Taylor-432-433"/>}} ಕಟ್ಟಕಡೆಯದಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾಗದ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯು ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಈತನು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಾರ್ಗ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ "೧೯೪೫ ರ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಡೆದುಹೋದ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ [ಪ್ರದೇಶ] ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ನಿರ್ಧಾರವು ಯುದ್ಧಾಪರಾಧವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು<ref>ಲ್ಯೂಕ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್ [https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,1067232,00.html ಜರ್ಮನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಪ್ರೊವೋಕ್ಸ್ ರಾ ಒವರ್ ವಾರ್ ಫೋಟೋಸ್] ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೩</ref> ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ "ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ" ವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು RAF ನಿಂದ ನಡೆದ ಒಟ್ಟು ಬಾಂಬ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರವನ್ನು ಎ.ಸಿ. ಗ್ರೇಲಿಂಗ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅದು ಯುದ್ಧಾಪರಾಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದೊಂದು ನೈತಿಕ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೆಣಸಿದರು ಎಂಬ ಒಕ್ಕೂಟದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಶಿಥಿಲಗೊಳಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಡ್ರೆಸ್ಟನ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಕೂಡಾ ದೃಢಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book|last=Grayling|first=A.C.|year=2006|title=Among the Dead Cities|publisher=Walker Publishing Company Inc.|location=New York|isbn=0-8027-1471-4}} ಪುಪು. ೨೩೭–೩೮</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಡೆಸ್ಡೆನ್‌ನ ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಯುದ್ಧತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಡ್ರೆಸ್ಡನ್‌ನ ವಿನಾಶವು ಜರ್ಮನಿಯ ಸೋಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ. ಚರಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, "ಡ್ರೆಸ್ಡನ್ ಮೇಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ" ಎಂಬ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಹೇಳಿದಂತೆ "ಯುದ್ಧೋದ್ದೇಶದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧಾಪರಾಧ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ನೈತಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಾಝೀಸ್‌ನ ಮಹಾತ್ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯು ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಡೆದ ಅವಿವೇಕದ ಕಾರ್ಯ, ಜರ್ಮನಿಯ ಸೈನಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಟೈಲರ್ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿನಡೆಸಿದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ರಿಂದ ಮೃತರಾದರು. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇದು ಒಕ್ಕೂಟದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಜರ್ಮನ್ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಬಾಂಬ್ ಆಕ್ರಮಣವು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ನಿಂತಾಗಲೇ ಇದೂ ಕೂಡಾ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು."<ref>ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಾವ್ಲೆ [http://www.spiegel.de/international/0,1518,341239,00.html "ಡೆಸ್ಡನ್ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಈಸ್ ಟು ಬಿ ರಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಎನಾರ್ಮಸ್ಲಿ"], ''ಡೇರ್ ಸೈಜೆಲ್'' ಆನ್‌ಲೈನ್, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೫</ref> ===ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಾಪ್ತಿ=== [[File:Winston Churchill waves to crowds in Whitehall in London as they celebrate VE Day, 8 May 1945. H41849.jpg|thumb|ಜರ್ಮನಿ ಜೊತೆಗಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದಲದ ಪ್ರಸಾರ, 8ಮೇ 1945.]] ಜೂನ್ ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಿತ ಸೈನ್ಯಗಳು ನಾರ್ಮ್ಯಾಂಡಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕದನ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಪಸು ಜರ್ಮನಿಗೆ ನಾಜಿ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದವು. ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಕದನಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅಂದರೆ ಆಪರೇಷನ್ ಮಾರ್ಕೇಟ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದ ಬಲ್ಜ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರತಿ-ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಜರ್ಮನಿಯು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ೭ ಮೇ ೧೯೪೫ ರಂದು ರೈಮ್ಸ್‌ನ SHAEF ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜರ್ಮನಿಯ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಅದೇ ದಿನದಂದು ಒಂದು ಬಿಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರಕ ಜಾನ್ ಸ್ನ್ಯಾಗ್ ೮ ಮೇ ಯು ಯುರೋಪ್ ದಿನದಲ್ಲಿನ ಜಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/coming_home/cominghome_archive.shtml ಕಮಿಂಗ್ ಹೋಮ್] ಬಿಬಿಸಿ ಫೋರ್, ೯am to ೯.೪೫am, ೯–೧೩ ಮೇ ೨೦೦೫.</ref> ಯುರೋಪ್ ದಿನದಲ್ಲಿನ ಜಯದಂದು, ಜರ್ಮನಿಯು ಶರಣಾಗತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಕದನ ವಿರಾಮವು ಆ ದಿನದ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದ ಒಂದು ನಿಮಿಷದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/8/newsid_3580000/3580163.stm ಆನ್ ದಿಸ್ ಡೆ 8 ಮೇ 1945] ಬಿಬಿಸಿ. ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಪಡೆದದ್ದು.</ref><ref>ದಿ ಯು.ಕೆ. ಆನ್ ಡಬಲ್ ಸಮ್ಮರ್ ಟೈಮ್ವಿಚ್ ವಾಸ್ ೧ ಅವರ್ ಇನ್ ಫ್ರೆಂಟ್ ಆಫ್ ೨೩೦೧ ಅವರ್ಸ್ ಸಿಇಟಿ ದ್ಯಾಟ್ ದ ಸರೆಂಡರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಫೈಡ್ ([http://www.raf.mod.uk/bombercommand/apr45.html ಆರ್‌ಎ‍ಎಫ್ ಸೈಟ್ ಡೈರಿ 7/8 ಮೇ])</ref> ಅದರ ನಂತರ, ಚರ್ಚಿಲ್ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಂದಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು: "ಇದು ನಿಮ್ಮ ಜಯ." ಜನರು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು: "ಇಲ್ಲ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಜಯ", ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಭಿಲಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಭೂಮಿ (ಲ್ಯಾಂದ್ ಆಫ್ ಹೋಪ್ ಎಂಡ್ ಗ್ಲೋರಿ) ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸಿದರು. ಆ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅವರು ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌ನ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಾರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="gilbert" /> ನಂತರ ಜಪಾನಿಯರು ೧೫ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೫ ರಂದು ಶರಣಾಗತರಾದರು. ಯುರೋಪ್ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಈ ಆಚರಣೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1998/10/01/nwar101.html ದಿ ಸಿಕ್ರೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಟಜಿಟು ಲಂಚ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ಆನ್ ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528222149/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1998%2F10%2F01%2Fnwar101.html |date=2008-05-28 }}. ಬಾಬ್ ಪೆಂಟಾನ್ ''ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'',ಇಶ್ಯೂ೧೧೨೪. ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೮</ref> ಯು.ಕೆ. ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಗಳು ಈ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ (ಕೆಂಪು ಸೈನ್ಯ) ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ" ತಯಾರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|last=British War Cabinet, [[Joint Planning Staff]], Public Record Office, CAB 120/691/109040 / 002|date=11 August 1945|url=http://www.history.neu.edu/PRO2/|title=Operation Unthinkable: 'Russia: Threat to Western Civilization'|format=online photocopy|publisher=Department of History, Northeastern University|accessdate=28 June 2008|archive-date=6 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706093010/http://www.history.neu.edu/PRO2/|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆರ್ಮ್‌ಡ್ ಸೈನ್ಯಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಪರೇಷನ್ ಅನ್‌ಥಿಂಕೇಬಲ್ (ಅನಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ) ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧವು ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರ ಸೋವಿಯತ್ ತುಕಡಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಒಂದು ತ್ವರಿತ ಆಕ್ರಮಣದ ಜೊತೆಗೆ ೧ ಜುಲೈ ೧೯೪೫ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಿಲಿಟರಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಸಂಭವನೀಯವೆಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಚೀಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಫ್ ಸಮಿತಿಯು ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ==ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ== [[File:Bundesarchiv Bild 183-14059-0005, Potsdamer Konferenz, Winston Churchill.jpg|thumb|left|ಪೋಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌, ಜುಲೈ 1945]] {{Main|Later life of Winston Churchill}} ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಪಾತ್ರವು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಜನರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ೧೯೪೫ ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್., ಇತ್ಯಾದಿ ಪುಟ. ೧೯೦</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿನ ಒಂದು ಭಾವನೆಯು ಜನರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಜನರು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಪು. ೭೮೯–೯೪</ref> [[File:Wc0279.jpg|thumb|ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1951ರ ನ್ಯಾಟೋ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರಲ್ ಡ್ವೈಟ್ ಡಿ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಲಾ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೇರಿ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌,ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು.]] ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಸುದ್ದಿ ಸಮಾಚಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಅವರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ರ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಹ್ಯಾರಿ ಟ್ರುಮನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಲಹಾಗಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಪೋಕರ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071025031206/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/episodes/02/interviews/clifford/ Interview: Clark Clifford]. ೨೩ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.</ref> (ಅವರು ಬೆಜಿಕ್ ಅನ್ನು ಆಡುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ಅವರು ಬೋಯರ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿತಿದ್ದರು.) ಈ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಐರನ್ ಸ್ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಫುಲ್ಟೊನ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ರಂದು ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು: <blockquote> ''ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೆಟಿನ್‌ದಿಂದ ಆಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ರೈಸ್ಟ್‌ವರೆಗೆ, ಭೂಖಂಡದೆಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರದೆಯು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. '' ''ಅದರ ಹಿಂದೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಡಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. '' ''ವಾರ್ಸಾವ್, ಬರ್ಲಿನ್, ಪ್ರಾಗ್ವೆ, ವಿಯೆನ್ನಾ, ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್, ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್, ಬುಚಾರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೋಫಿಯಾ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ವಲಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.'' <ref name="centre-429">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/120-the-sinews-of-peace|title=Sinews of Peace (Iron Curtain)|accessdate=26 February 2007|last=Churchill|first=Winston|publisher=Churchill Centre|archive-date=5 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605210758/http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/120-the-sinews-of-peace|url-status=dead}}</ref></blockquote> ಚರ್ಚಿಲ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋ-ಜರ್ಮನ್ ಯೋಜನೆಯೆಂಬಂತೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭೂಖಂಡದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬಂತೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಡಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೮೧೦ ಮತ್ತು ಪುಪು. ೮೧೯–೧೪</ref><ref name="quote-data">{{cite web|url=http://www.churchill-society-london.org.uk|title=Remembrance Day 2003|accessdate=25 April 2007|publisher=Churchill Society London}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್(ಡಿಎಲ್) ಕೆಂಟ್ ಕಛೇರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[http://thepeerage.com/p10620.htm#i106196 ಬಯೋಗ್ರಫಿ ರೈಟ್ ಆನರೇಬಲ್ ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌] - website thePeerage.com</ref> ==ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿ== {{Main|Mau Mau Uprising|Malayan Emergency|1953 Iranian coup d'état}} ===ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಅವನತಿ=== ೧೯೫೧ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೧೯೫೨ ರ ನಡುವೆ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಕೂಡ ಆದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಸರ್ಕಾರವು - ಯುದ್ಧ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ೧೯೪೫ ರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ - ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಹಲವಾರು ಸರಣಿ ವಿದೇಶಿ ಪಾಲಿಸಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನತಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವುಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಷಾಹಿ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ನಿರಂತರತೆಯ ಭಾಗಶಃ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅನೇಕವೇಳೆ ನೇರವಾದ ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಮೌ ಮೌ ದಂಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ [[ಕೀನ್ಯಾ|ಕೀನ್ಯಾಕ್ಕೆ]] ಅವರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತುಕಡಿಗಳ ಕಳಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Jenkins p843">ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪಪು. ೮೪೩–೬೧</ref> ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದರು, "ನಾನು ಒಂದು ವಿಭಜನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ."<ref name="Jenkins p843" /> ===ಮಾಲಯಾದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ === ಇದು ಮಾಲಯನ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಾಲಯಾದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ದಂಗೆಯು ೧೯೪೮ ರಿಂದಲೇ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Malaya" /> ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರದವರ ಜೊತೆಗೆ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಮಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದವರ ವಿರುದ್ಧ ನೇರವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="gilbert" /><ref name="Stubbs">{{cite book|last=Stubbs|first=Richard|title=Hearts and Minds in Guerilla Warfare: The Malayan Emergency 1948–1960|publisher=Eastern University|year=2001|location=New York|id=981210352X }}</ref> ದಂಗೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಅಧಿಕಾರವು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Malaya">{{cite book|last=Harper|first=T.N.|title=The End of Empire and the Making of Malaya|publisher=Cambridge University Press|year=2001|location=London|isbn=978-0-521-00465-7}}</ref><ref name="Empire2">{{cite book|last=Ferguson|first=Niall|title=Empire: How Britain Made the Modern World|publisher=Penguin Books Ltd|year=2000|location=London|isbn=978-0-14-100754-0}}</ref> ===ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು=== ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು, ಚರ್ಚಿಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡ್ವೈಟ್ ಡಿ. ಈಸೆನ್‌ಹೋವರ್‌ರ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ,<ref>{{Cite book|year=1993|title=Churchill|author1=Robert Blake|author2=William Roger Louis|editor1=Robert Blake|editor2=William Roger Louis|publisher=W. W. Norton &amp; Company|isbn=9780393034097|page=405|url=https://books.google.com/?id=pVEWPfBLNxkC&pg=PA405}}</ref> ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ''ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಬಂಧ'' ವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಧನಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಆಚೆಯ ಭೆಟಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪುಟ. ೮೪೭</ref> ===ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಗಳ ಸರಣಿ ಆಘಾತ=== ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೪೯ ರ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಜವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಘು ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೭೮ ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ ಜೂನ್ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೦ ಡೌನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ಸುದ್ದಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಗೋಪ್ಯವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವರಿಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ನಿಶ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಮತ್ತು ನಡೆಯುವಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದ ಪರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನ ಆಘಾತದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವದೇಶ ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ಗೆ ಹೋದರು.<ref name="gilbert" /> ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು.<ref name="gilbert" /><ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪಪು. ೮೬೮–೭೧</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಾನವು ಆಂಥನಿ ಈಡನ್‌ರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ರ ೧೯೫೬ ಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ಲಘು ಅಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ==ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರಣ== [[File:Chartwell02.JPG|thumb|ಚರ್ಚಿಲ್‌ ತಮ್ಮ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.1922 ರಲ್ಲಿ ಮಗಳು ಮೇರಿ ಜನಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು.]] [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ಮಗ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್‌ರ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನತಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್‌ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು.<ref>ರೋಸರ್, ಪುಟ. ೨೦೫</ref> ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ನಂತರ ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೬೪ ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇಳೆಯನ್ನು ಕಳೆದರು. ಒಬ್ಬ "ಬ್ಯಾಕ್-ಬೆಂಚರ್" ಆಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನ ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.<ref name="gilbert" /> ೧೯೫೯ ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಹುಮತವು ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುವ ಮತದಾರರು ೮೫-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯ (ವೀಲ್ ಚೇರ್) ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ತ್ಯಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ಅವರತಿಯ "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡಾಗ್" ನ ವಿರುದ್ಧ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವವನ್ನು ಕಂಡರು.<ref name="gilbert" /> ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಜಮೈರ್‌ರ ರೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಒಂದು ಊಹೆಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸರಣಿ ಆಘಾತಗಳ (ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇತರರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಒಂದು ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನಾಗರಿಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಉತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="jenkins911" /> ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಮತ್ತು ೧೯೬೪ ರ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ರ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೧೮ ರ ಜೀಬ್ರಗ್ ರೇಡ್‌ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಧಾಳಿ) ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಯೋಧರಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಯ ಒಂದು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು, ಈ ಯೋಧರು ಡೀಲ್, ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯ ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ರೋಡ್ ಸಿಮೆಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಧಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ ಯೋಧರು ಮೃತರಾಗಿದ್ದರು. ೧೫ ಜನವರಿ ೧೯೬೫ ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು, ಅದು ಅವರನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಒಂಭತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಮ್ಮ ೯೦ ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೬೫ ರಂದು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ೭೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.<ref name="jenkins911">ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೯೧೧</ref> ===ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ=== [[File:Churchills Grave.jpg|thumb|left|ಬ್ಲಾಡೋನ್, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟೀನ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌'‌ರ ಸಮಾಧಿ]] ರಾಣಿಯ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ, ಅವರ ದೇಹವು ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್‌ರ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಸೇವೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಇತ್ಯಾದಿ, ಪುಟ. ೨೫೨</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ರಾಣಿಯು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತಳಿದ್ದಳು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/archive/churchill/11024.shtml ರಿಮೆಂಬರಿಂಗ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್: ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಫ್ಯುನರಲ್ ಆಫ್ ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್,ಭಾಗ 2], ಬಿಬಿಸಿ ಅರ್ಕೈವ್, ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರಂದು ಪಡೆದದ್ದು</ref> ಅವರ [[ಸೀಸ|ಲೆಡ್]]-ಲೈನ್‌ಡ್ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯು ''ಹೆವೆಂಗೋರ್‌'' ನ ಮೇಲೆ ಟವರ್ ಪಿಯರ್‌ನಿಂದ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಪಿಯರ್‌ವರೆಗೆ ಥೇಮ್ಸ್ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದಂತೆ, ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯ ಕೂಲಿ ಆಳುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳ ಚಾಚುತೋಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.portcities.org.uk/london/server/show/ConFactFile.29/Winston-Churchill.html|title=Winston Churchill (1874–1965)|publisher=PortCities London|accessdate=12 January 2008|archive-date=20 ಜನವರಿ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080120191436/http://www.portcities.org.uk/london/server/show/ConFactFile.29/Winston-Churchill.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯು೧೯-ಗನ್ ಸಲ್ಯೂಟ್ ಅನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು (ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಭಾಗವಾಗಿ), ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎ‌ಎಫ್ ಹದಿನಾರು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೈಟನಿಂಗ್ ಫೈಟರ್‌ಗಳ ಒಂದು ಫ್ಲೈ-ಬೈ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯು ವಾಟರ್‌ಲೂ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ಲ್ಯಾಡನ್‌ಗೆ ರೈಲಿನ ಮುಖಾಂತರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ರೈಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಭೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.swanagerailway.co.uk/news319.htm ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ಸ್ ಪ್ಯುನರಲ್ ವಾನ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723161106/http://www.swanagerailway.co.uk/news319.htm |date=2008-07-23 }} ಸ್ವಾನೇಜ್ ರೇಲ್ವೆ ನ್ಯೂಸ್ ೨೦೦೬</ref> ಈ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಜನಸಮೂಹದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4421081.stm ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮೆನ್ ಎಟ್ ಫ್ಯುನರಲ್ ಸಿನ್ಸ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ೨೦೦೫</ref> ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಶೋಕತಪ್ತರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಪುಲ್‌ಮನ್ ಭೋಗಿಗಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ರೈಲು ಬುಲೀಡ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸ್ಟೀಮ್ ಲೋಕೋಮೋಟೀವ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೪೦೫೧ "ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌" ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದಾರಿಮಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇತರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ನಮನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಂತರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ವಿನಂತಿಯ ಮೇರೆಗೆ, ಅವರನ್ನು ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ್ದಲ್ಲದ, ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ನ ಬಳಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ರ ಚರ್ಚ್, ಬ್ಲ್ಯಾಡನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ವಾಹನ - ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೇ ವ್ಯಾನ್ S೨೪೬೪S - ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾನೇಜ್ ರೈಲ್ವೇಯ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಿಂದ ಯು.ಕೆ. ಗೆ ವಾಪಸು ನಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಂದರೆ ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಇದು ರಫ್ತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ನಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.swanagerailway.co.uk/news475.htm ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ಸ್ ಫ್ಯುರಲ್ ವಾನ್ ಡಿನೈಡ್ ಲಾಟರಿ ಫಂಡಿಂಗ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122204911/http://www.swanagerailway.co.uk/news475.htm |date=2009-01-22 }} ಸ್ವಾನೇಜ್ ರೇಲ್ವೆ ನ್ಯೂಸ್ ೨೦೦೮</ref> ನಂತರ ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕೆತ್ತನೆಗಾರ ರೇನಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋನ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೇಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಕಲಾಕಾರ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್== [[File:ChurchillRooseveltNewBondStreet.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ನ್ಯೂ ಬಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಪ್ರತಿಮೆ]] {{Main|Winston Churchill as historian|Winston Churchill as writer}} ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಒಬ್ಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ಟಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪು. ೨೭೯</ref> ಅವರು ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಜೀವನವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅನುಭವಿಸಿದ "ಬ್ಲಾಕ್ ಡಾಗ್" ಎಂದು ಅವರು ಕರೆದ ಒಮ್ದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ವಿಲಿಯಮ್ ರೀಸ್-ಮಾಗ್ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ನಿರುತ್ಸಾಹದ ’ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡಾಗ್’ ನಿಂದ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಅವರ ಭೂದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಯಾವುದೇ ಚಿಹ್ನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ."<ref name="TimesOnline-mogg">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/william_rees_mogg/article1824692.ece|title=Portrait of the artist with his black dog|accessdate=6 March 2008|location=London|work=The Times|first=William|last=ReesMogg|date=22 May 2007|archive-date=18 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718125734/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/william_rees_mogg/article1824692.ece|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ತಮ್ಮ ಕಲಾಕಾರ ಗೆಳೆಯ ಪುಲ್ ಮೇಜ್‌ರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಮೇಜ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಆಜೀವಪರ್ಯಂತದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಜೊತೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.albanyfineart.co.uk/maze/biog.html|title=Paul Maze Biography|publisher=Albanyfineart.co.uk|date=|accessdate=2010-06-16|archive-date=2011-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903153441/http://www.albanyfineart.co.uk/maze/biog.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳ) ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ, ಈಜಿಪ್ಟ್ ಅಥವಾ ಮೊರೊಕ್ಕೋಗಳಲ್ಲಿ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದವುಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="TimesOnline-mogg" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ಈ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ನ ಕಲಾಗಾರ ಹಾಗೆಯೇ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|last=Lady Soames|first=|url=http://winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageID=576|title=Winston Churchill the Painter|accessdate=9 January 2008|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408073819/http://winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageID=576|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಡಾಲ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ನ ವೆಂಡಿ ಮತ್ತು ಎಮರಿ ರೇವ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎಮರಿ ರೇವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಕಟವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು<ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/chartwell-bulletin/28-oct-2010/988-churchill-and-reves|title=Churchill and Reves|publisher=Winstonchurchill.org|date=|accessdate=2010-11-07|archive-date=2011-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220065648/https://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/chartwell-bulletin/28-oct-2010/988-churchill-and-reves|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಮರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ (ವಿಲ್ಲಾ ಲಾ ಪೌಸಾ, ಮೂಲತಃ ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯಲ್ "ಕೋಕೋ" ಚಾನೆಲ್‌ಗಾಗಿ ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು) ಭೆಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು ಉದ್ಯಾನಗೃಹವು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದೊಳಗೆ ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dallasartnews.com/2010/10/dallas-museum-of-art-celebrates-the-25th-anniversary-of-the-wendy-and-emery-reves-collection/|title=25th Anniversary of Reves Collection at the Dallas Museum of Art|publisher=Dallas Art News|date=|accessdate=2010-11-07|archive-date=2017-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707204705/http://www.dallasartnews.com/2010/10/dallas-museum-of-art-celebrates-the-25th-anniversary-of-the-wendy-and-emery-reves-collection/|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.churchillmemorial.org/resources/Documents/RevesCollectionInventory.pdf</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ತೈಲ-ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಂತರಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಸಮಯದ ಅಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಮಾರಾಕೇಶ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ಟೇಲರ್‌ನ ತುದಿಯಿಂದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್., "ದಿ ಹಿಂಜ್ ಆಫ್ ಫೇಟ್". ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹಾಗ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪನಿ ೧೯೫೦ ಪು.೬೨೨</ref> ಅವರ ಜೀವನುದ್ದದ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ವರ್ಗದ ಮೂಲಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಮಿತಿಇಲ್ಲದ ಖರ್ಚುಗಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಫೋಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟಾಗುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಆದಾಯವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ೧೯೪೬ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಎಮ್‌ಪಿಗಳು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಮೊತ್ತದ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು (ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ೧೯೧೧ ರ ಸಂಸತ್ತು ಶಾಸನದವರೆಗೂ ಏನನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ) ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/faq/members_faq_page2.cfm|title=FAQ about Parliament|publisher=Parliament.uk|date=|accessdate=9 August 2009|archive-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208232022/http://www.parliament.uk/faq/members_faq_page2.cfm|url-status=dead}}</ref> ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಟಿಂಟ್‌ವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಆದಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೩೬ರಿಂದ ''ಈವನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ'' ರ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಿಟ್ಲರ‍್ರ ಉದಯದ ಬಗೆಗಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪಾಲಿಸಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಬರಹಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಲೇಖನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬರೆಯುವಿಕೆ, ರಡು ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು, ಸ್ಮರಣೆಗಳ ಎರದು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾತ್ತ ಮಾನವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ" [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/|title=Official Nobel Page|publisher=Nobelprize.org|date=|accessdate=9 August 2009}}</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಧ್ನಿ ಹುದ್ದೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬರಹಗಳು ಅವರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದವು, ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಆರು-ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ''ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್'' (ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ) ಮತ್ತು ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್ಸ್'' (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ); ಇದು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಸೀಸರ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳ (೫೫ BC) ಅವಧಿಯಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ (೧೯೧೪) ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಪು. ೮೧೯–೨೩ ಮತ್ತು ಪುಪು. ೫೨೫–೨೬</ref> ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟೀರವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಹವ್ಯಾಸಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸಗಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಹವ್ಯಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರು ಅಮಾಲ್ಗಮೇಟೆಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಟ್ರೇಡ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್, ೨೦೧೧-೩-೧೨, ಪುಟ ೧೩೦-೧೩೧</ref> ==ಗೌರವಗಳು== [[File:2004-05 Churchill London.JPG|thumb|left|ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ,ಲಂಡನ್]] {{Main|Honours of Winston Churchill}} ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮನ್ನಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನಾಗರಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|last=Russell|first=Douglas|title=The Orders, Decorations and Medals of Sir Winston Churchill|year=2002|month=|publisher=Churchill Centre|isbn=|pages=}}</ref> ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಹಾಲ್ವಡಾನ್ ಕೊಹ್ಟ್‌ರಿಂದ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿನ ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಏಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಪಕ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಈ ಅನುಮೋದನೆಯು ಕಾರ್ಡೆಲ್ ಹಲ್‌ರವರೆಗೂ ಹೋಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=3319|accessdate=2010-06-08|title=Record from The Nomination Database for the Nobel Prize in Peace, 1901–1956|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-date=2010-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215030344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=3319|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಬರಹಗಳಿಗಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆರು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಬರಹ ''ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್‌'' ಗಾಗಿ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ೧೦೦ ಮಹತ್ವದ ಬ್ರಿಟನ್‌ರ ಒಂದು ೨೦೦೨ ಬಿಬಿಸಿ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿಬಿಸಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಮತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ "ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons.shtml|title=Poll of the ''100 Greatest Britons''|accessdate=22 December 2007|publisher=BBC|archive-date=14 ಮೇ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514084331/http://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons.shtml|url-status=bot: unknown}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ''ಟೈಮ್'' ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/time100/time100poll.html|title=The Most Influential People of the 20th Century|accessdate=22 December 2007|publisher=Time Magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000408225402/http://www.time.com/time/time100/time100poll.html|archivedate=8 April 2000}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. {{-}} ===ಗೌರವ ಪದವಿಗಳು=== *೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ರೋಚೆಸ್ಟರ್ (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಡಿ) <ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/568-the-birth-throes-of-a-sublime-resolve-the-old-lion-|title=The Birth Throes of a Sublime Resolve|publisher=The Churchill Centre|accessdate=9 August 2009|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090808094530/http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/568-the-birth-throes-of-a-sublime-resolve-the-old-lion-|url-status=dead}}</ref> *೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್, ಮ್ಯಾಸಾಶುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಡಿ) *೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಡಿ) in ೧೯೪೪ *೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಫುಲ್ಟೋನ್‌ಮಿಸ್ಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್ *೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಲೈಡೆನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಲೈಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ <ref>{{Cite web |url=http://about.leiden.edu/laureates/leiden/honorary-doctorates |title=ಲೈಡೆನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆನರರಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ಸ್ |access-date=2011-05-11 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918070315/http://about.leiden.edu/laureates/leiden/honorary-doctorates |url-status=dead }}</ref> *೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, ಮೈಮಿಯಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೈಮಿ *೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ (ಪಿಎಚ್‌ಡಿ), ಕೋಪೆನ್‌ಹ್ಯಾಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೋಪೆನ್‌ಹ್ಯಾಗನ್‌ ==ಪೂರ್ವಿಕರು== {{ahnentafel top|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1=1. '''Winston Churchill''' |2=2. [[Lord Randolph Churchill|Lord Randolph Spencer-Churchill]] |3=3. [[Lady Randolph Churchill|Jennie Jerome]] |4=4. [[John Spencer-Churchill, 7th Duke of Marlborough]] |5=5. Lady Frances Vane-Stewart |6=6. [[Leonard Jerome|Leonard Walter Jerome]] |7=7. Clarissa Hall |8=8. [[George Spencer-Churchill, 6th Duke of Marlborough]] |9=9. Lady Jane Stewart |10=10. [[Charles Vane, 3rd Marquess of Londonderry]] |11=11. Lady Frances Vane-Tempest |12=12. Isaac Jerome |13=13. Aurora Murray |14=14. Ambrose Hall |15=15. Clarissa Willcox |16=16. [[George Spencer-Churchill, 5th Duke of Marlborough]] |17=17. Lady Susan Stewart |18=18. George Stewart, 8th Earl of Galloway |19=19. Lady Jane Bailey Paget |20=20. [[Robert Stewart, 1st Marquess of Londonderry]] |21=21. Lady Frances Pratt |22=22. Sir Henry Vane-Tempest, 2nd Baronet of Wynyard |23=23. Anne Katherine McDonnell, 2nd Countess of Antrim |24=24. Aaron Jerome |25=25. Elizabeth Ball |26=26. Reuben Murray |27=27. Sarah Guthrie |28=28. Ambrose Hall |29=29. Mehitable Beach |30=30. David Willcox |31=31. Anna Baker }} {{ahnentafel bottom}} ==ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಣೆ == ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಡ್ಯುಡ್ಲೀ ಫೀಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಲನ್ (''ಆನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಿ'' ಸ್, ೧೯೫೧), [[ಪೀಟರ್ ಸೆಲ್ಲರ್ಸ್]] (''ದ ಮ್ಯಾನ್ ಹೂ ನೆವರ್ ವಾಸ್'', ೧೯೫೬), [[ರಿಚರ್ಡ್ ಬರ್ಟನ್]] ''[[Winston Churchill: The Valiant Years]]'', (''[[Winston Churchill: The Valiant Years]]'', ೧೯೬೧), ವಾರೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ (''ಜೆನ್ನೀ:ಲೇಡಿ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್'', ೧೯೭೪), ವೆನ್‍ಸ್ಲೇಯ್ ಪಿಥೇಯ್ (''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಂಡ್ ಮಿಸೆಸ್ ಸಿಂಪ್ಸನ್'', ೧೯೭೮), ವಿಲಿಯಮ್ ಹೂಟ್‌ಕಿನ್ಸ್ (''ದ ಲೈಫ್ ಎಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೇವಿಡ್ ಲೊಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್'', ೧೯೮೧), ರಾಬರ್ಟ್ ಹಾರ್ಡಿ (''ವಾರ್ ಎಂಡ್ ರಿಮೆಂಬ್ರೆನ್ಸ್'', ೧೯೮೯), ರಾಡ್ ಟೇಲರ್ (''ಇಂಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಬಾಸ್ಟರ್ಡ್ಸ್'', ೨೦೦೯), ಲ್ಯಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ನೀಸ್ (''ಡಾಕ್ಟರ್ ಹೂ'', ೨೦೧೦), ಮತ್ತು ಟಿಮೋಥಿ ಸ್ಪ್ಯಾಲ್ (''ದ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಸ್ಪೀಚ್'', ೨೦೧೦) ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/character/ch0026663/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-11 |archive-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170717104821/http://www.imdb.com/character/ch0026663/ |url-status=dead }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ *[[List of people on the cover of Time Magazine: 1920s]] – ೧೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೩, ೧೧ ಮೇy ೧೯೨೫ *ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು *ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== ===ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು=== {{Reflist|colwidth=30em}} ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು=== {{Refbegin|2}} *ಚರ್ಚಿಲ್, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್. ''ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್''. ೬ ಆವೃತ್ತಿಗಳು. (೧೯೨೩–೩೧); ಒಂದು-ಆವೃತ್ತಿ. ed. (೨೦೦೫). [Iನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ.] *–––. ''ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ೬ ಆವೃತಿಗಳು. (೧೯೪೮–೫೩) *ಮಿನ್ನೀ ಚರ್ಚಿಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಂಬ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, ಆವೃತ್ತಿ. ''ಸರ್ ವಿನ್‍ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್: ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಜೀವನ''. ಮೇರಿ ಸೋಮೆಸ್‌ರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪೀಗಾಸಸ್, ೨೦೦೩. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೭೬೨೪-೨೭೩೧-೦. [''ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರ'' ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಆವೃತ್ತಿಗಳು. ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಿಸುಮಾರು 500–534 ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.] *ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. ''ಇನ್ ಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್: ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರನ ಪ್ರಯಾಣ'' (೧೯೯೪). [ಬಹು-ಆವೃತ್ತಿಯ ಬರಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ಮರಣೆಗಳು.] *–––, ed. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್ ''. ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ೮ ಆವೃತ್ತಿಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವಿಧ್ಯುಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ೧೫ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೬೬– :I. ಯುತ್, ೧೮೭೪–೧೯೦೦ (೨ ಆವೃತಿಗಳು., ೧೯೬೬); ::II. ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್, ೧೯೦೧–೧೯೧೪ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೬೭); :::III. ದ ಚಾಲೆಂಜ್ ಆಫ್ ವಾರ್, ೧೯೧೪–೧೯೧೬ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೭೩). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೯೫-೧೬೯೭೪-೭ (೧೦) ಮತ್ತು ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೩೯೫-೧೬೯೭೪-೨ (೧೩); ::::IV. ದ ಸ್ಟ್ರೈಕನ್ ವರ್ಲ್ಡ್, ೧೯೧೬–೧೯೨೨ (೨ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೭೫); :::::V. ದ ಪ್ರೊಫೆಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರುತ್, ೧೯೨೩–೧೯೩೯ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೭೭); ::::::VI. ಫೈನೆಸ್ಟ್ ಅವರ್, ೧೯೩೯–೧೯೪೧: ''ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ವಾರ್ ಪೇಪರ್ಸ್'' (೨ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೮೩); :::::::VII. ರೋಡ್ ಟು ವಿಕ್ಟರಿ, ೧೯೪೧–೧೯೪೫ (೪ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೮೬); ::::::::VIII. ನೆವರ್ ಡಿಸ್ಪೇರ್, ೧೯೪೫–೧೯೬೫ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೮೮). *ಜೇಮ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ಸ್, ಆವೃತ್ತಿ. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್: ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಷಣಗಳು, ೧೮೯೭–೧೯೬೩''. ೮ ಆವೃತಿಗಳು. ಲಂಡನ್: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ೧೯೭೪. *ನೊವೆಲ್ಸ್, ಎಲಿಜಬೆತ್. ''ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್.: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೯. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೧೯-೮೬೦೧೦೩-೪. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೧೯-೮೬೦೧೦೩-೬. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೧೯-೮೬೬೨೫೦-೫. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೧೯-೮೬೬೨೫೦-೧. *ಲೊಯೆವೆನ್‌ಹೈಮ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಎಲ್. ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರೋಲ್ಡ್ ಡಿ. ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೇಯ್, ಆವೃತ್ತಿಗಳು; ''ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್: ಅವರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದ ಗುಪ್ತ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು'' {{Refend}} ===ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲಗಳು=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|last=Beschloss|first=Michael R.|title=The Conquerors: Roosevelt, Truman and the Destruction of Hitler's Germany, 1941–1945|publisher=[[Simon & Schuster]]|location=New York|year=2002|isbn=9780684810270|oclc=50315054}} *{{cite book|last=Best|first=Geoffrey|title=Churchill: A Study in Greatness|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|year=2003|isbn=9781852852535|oclc=50339762}} *{{cite book|last=Blake|first=Robert|title=Winston Churchill. Pocket Biographies|publisher=[[The History Press|Sutton Publishing]]|location=[[Stroud, Gloucestershire|Stroud]]|year=1997|isbn=9780750915076|oclc=59586004}} *{{cite book|editor1-first=Robert|editor1-last=Blake|editor1-link=Robert Blake, Baron Blake|editor2-first=William Roger|editor2-last=Louis|editor2-link=William Roger Louis|title=Churchill: A Major New Reassessment of His Life in Peace and War|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|year=1992|isbn=9780192823175|oclc=30029512}} *{{cite book|last=Browne|first=Anthony Montague|title=Long sunset : memoirs of Winston Churchill's last private secretary|publisher=[[Orion Publishing Group|Cassell]]|location=London|year=1995|isbn=9780304344789|oclc=32547047}} *{{cite book|last=Charmley|first=John|title=Churchill, The End of Glory: A Political Biography|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|location=London|year=1993|isbn=9780151178810|oclc=440131865}} *{{cite book|last=Charmley|first=John|title=Churchill's Grand Alliance: The Anglo-American Special Relationship 1940–57|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|location=London|year=1996|isbn=9780340597606|oclc=247165348}} *ಡೇವಿಸ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್. ''ರಿಯಲ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಅಫ್ ಫಾರ್ಚೂನ್'' (೧೯೦೬). ಮುಂಚಿನ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ. ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಗ್ಯುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ [http://www.gutenberg.org/etext/3029 ಎಟೆಕ್ಸ್ಟ್], ವಿಕೊಸೋರ್ಸ್ ಹಿಯರ್ {{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Real_Soldiers_of_Fortune/Chapter_3|title=Real Soldiers of Fortune/Chapter 3 – Wikisource|publisher=En.wikisource.org|date=20 October 2007|accessdate=9 August 2009}} *{{cite book|last=D'Este|first=Carlo|coauthors=|editor=|others=|title=Warlord : a life of Winston Churchill at war, 1874–1945|origdate=|origmonth=|url=http://lccn.loc.gov/2008009272|edition=1st|series=|date=|year=2008|month=|publisher=Harper|location=New York|language=|isbn=9780060575731 }} *ಗಿಲ್‌ಬರ್ಟ್, ಮಾರ್ಟೀನ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಎ ಲೈಫ್ (ಒಂದು ಜೀವನ)'' (೧೯೯೨). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೮೦೫೦-೨೩೯೬-೮. [8-ಆವೃತ್ತಿಯ ಜೀವನವೃತ್ತಂತದ ಒಂದು-ಘಟಕದ ಆವೃತ್ತಿ.] *ಹ್ಯಾಫ್‌ನರ್, ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್'' (೧೯೬೭). *ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್. ''ಉತ್ತಮ ವರ್ಷಗಳು: ಯುದ್ಧದ ಮುಖಂಡರಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್, ೧೯೪೦–೪೫''. ಲಂಡನ್, ಹಾರ್ಪರ್‌ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೯. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮೦೦೦೭೨೬೩೬೭೭ *ಹೆನ್ನೆಸ್ಸೇಯ್, ಪಿ. ''ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ೧೯೪೫ ರಿಂದ ಆಫೀಸ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಅಧಿಕಾರಿ '' (೨೦೦೧). *ಹಿಚೆನ್ಸ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌. "ದ ಮೆಡಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಡಿಫೀಟ್ಸ್", ''ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಂಥ್ಲಿ'' (ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨). *ಜೇಮ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ಸ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್ : ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಫೇಲ್ಯುರ್, ೧೯೦೦–೧೯೩೯'' (೧೯೭೦). *ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ರಾಯ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಒಂದು ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತ'' (೨೦೦೧). *ಕೆರ್ಸೌಡಿ, ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋಸಿಸ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ದೇ ಗೌಲ್ಲೆ'' (೧೯೮೧). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೦೦-೨೧೬೩೨೮-೪. *ಕ್ರಾಕೋವ್, ಕ್ರಿಸ್ಛಿಯನ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದ ಸೆಂಚುರಿ (ಶತಮಾನದ ಮಾನವ)''. [1900–1999]. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೯೦೨೮೦೯-೪೩-೨ *ಲ್ಯುಕಾಸ್, ಜಾನ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ದೂರದೃಷ್ಟಿತ್ವ, ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಇತಿಹಾಸಕಾರ''. ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವೆನ್: ಯಾಲೆ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨. *ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ವಿಲಿಯಮ್. ''[[The Last Lion: Winston Spencer Churchill: Alone, 1932–1940]]'' (೧೯೮೮). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೧೬-೫೪೫೧೨-೦. *–––. ''[[The Last Lion: Winston Spencer Churchill: Defender of the Realm, 1940-1965]]'' (೨೦೧೦). *–––. ''[[The Last Lion: Winston Spencer Churchill: Visions of Glory, 1874–1932]]'' (೧೯೮೩). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೧೬-೫೪೫೦೩-೧. *ಮ್ಯಾಸಿ, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಡ್ರೆಡ್‌ನಾಟ್: ಬ್ರಿಟನ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮೀಪಿಸುವಿಕೆ''. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೮೪೪೧೩-೫೨೮-೪). [40–41 ಚಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಅಧಿಕಾರತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.] *ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್, ಹೆನ್ರಿ. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್'' (೧೯೭೪). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೮೪೦೨೨-೨೧೮-೨. [ವಿಸ್ತೃತ ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತ.] *ರೇಸರ್, ಯುಜೆನ್ ಎಲ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್, ೧೮೭೪–೧೯೬೫: ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಇತಿಹಾಸ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ.'' ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌‌, ೨೦೦೦. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೧೩-೩೦೫೪೬-೩ [ದಾಖಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.] *ಸೋಮೆಸ್, ಮೇರಿ, ಆವೃತ್ತಿ. ''ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ದೆಮ್‌ಸೆಲ್ವಸ್: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪತ್ರಗಳು'' (೧೯೯೮). *ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಕೈ, ಪೀಟರ್, ಅವೃತ್ತಿ. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ'' (೧೯೭೩) [ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು] *ಸ್ಟಾರ್, ಆಂಥನಿ. ''ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡಾಗ್ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ಇತರ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು''. ಹರ್ಪರ್ ಕೊಲೊನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ, ೧೯೯೭. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮೦೦೦೬೩೭೫೬೬೧ *ಟೊಯ್, ರಿಚರ್ಡ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಅಧಿಪತ್ಯ: ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಗತ್ತು''. ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್. ೨೦೧೦. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮೦೨೩೦೭೦೩೮೪೧ {{Refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{Sister project links}} *ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಗ್ಯುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.gutenberg.org/browse/authors/c#a1601 ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಕಾರ್ಯಗಳು ] *ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿಯಲ್ಲಿ [http://www.churchillmemorial.org/ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ] *[http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಚರ್ಚಿಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912233836/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php |date=2008-09-12 }} *[http://www.mises.org/story/1450 ದ ರಿಯಲ್ ಚರ್ಚಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502064141/http://www.mises.org/story/1450 |date=2009-05-02 }} (ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಖಂಡನ *[https://web.archive.org/web/20070912233119/http://www.ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ಚರ್ಚಿಲ್‌.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=892&amp;textonly=1 A Rebuttal to "The Real ಚರ್ಚಿಲ್‌"] *[http://www.savrola.co.uk/bactable.php?sorted=author&amp;category=A ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ಆನ್‍ಲೈನ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520112416/http://www.savrola.co.uk/bactable.php?sorted=author&category=A |date=2013-05-20 }} *[http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=667 ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಹಲವಾರು ತೈಲಚಿತ್ರಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳು] *[http://www.nationalarchives.gov.uk/search/quick_search.aspx?c=CATEGORY%3a4%3aLaw+%26+order+(3)%3aC10017%3a&amp;queryText=churchhill&amp;searchtext=churchhill&amp;queryType=ALL&amp;ShowAllCategories=0 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲೆಗಳು] *[http://historicalpodcasts.googlepages.com/winstonchurchill ಚರ್ಚಿಲ್ ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204202154/http://historicalpodcasts.googlepages.com/winstonchurchill |date=2009-02-04 }} *[http://www.winstonchurchill.org/ ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸೆಂಟರ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] *''[http://www.loc.gov/exhibits/churchill/interactive ಚರ್ಚಿಲ್ ಎಂಡ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]'' ಪ್ರದರ್ಶನವು ಯುಎಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ *''ವಾರ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಿನ್ಯುಟ್ಸ್'' [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_1_transcript.pdf (1942)], [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_2_transcript.pdf (1942–43)], [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_3_transcript.pdf (1945–46)], [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_4_transcript.pdf (1946)] *ಯು.ಕೆ. ಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.nationalarchives.gov.uk/nra/searches/subjectView.asp?ID=P5659 ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಪರ್‌ಗಳು] *[http://www.iwm.org.uk/ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ವಾರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]: ಚರ್ಚಿಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ವಾರ್ ರೂಮ್ಸ್. ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ರೂಮ್, ಮ್ಯಾಪ್ ರೂಮ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬೆಡ್‌ರೂಮ್, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಸ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಾಗೊಂಡಂತೆ ೧೯೪೫ ರಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ವಾರ್ ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. *[http://www.history.com/topics/winston-churchill ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್] ===ಭಾಷಣಗಳು=== *[http://www.earthstation1.com/churchil.html ಅರ್ತ್‌ಸ್ಟೇಷನ್1: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಪೀಚ್ ಆಡಿಯೋ ಆರ್ಕೈವ್] *{{Hansard-contribs|mr-winston-churchill|Winston Churchill }} {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[Charles Spencer-Churchill, 9th Duke of Marlborough|The Duke of Marlborough]]}} {{s-ttl|title=[[Under-Secretary of State for the Colonies]]|years=1905–1908}} {{S-aft|after=[[J. E. B. Seely, 1st Baron Mottistone|Jack Seely]]}} {{S-bef|before=[[David Lloyd George]]}} {{s-ttl|title=[[President of the Board of Trade]]|years=1908–1910}} {{S-aft|after=[[Sydney Buxton]]}} {{S-bef|before=[[Herbert Gladstone, 1st Viscount Gladstone|Herbert Gladstone]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for the Home Department|Home Secretary]]|years=1910–1911}} {{S-aft|after=[[Reginald McKenna]]}} {{S-bef|before=[[Reginald McKenna]]}} {{s-ttl|title=[[First Lord of the Admiralty]]|years=1911–1915}} {{S-aft|after=[[Arthur Balfour]]}} {{S-bef|before=[[Edwin Samuel Montagu]]}} {{s-ttl|title=[[Chancellor of the Duchy of Lancaster]]|years=1915}} {{S-aft|after=[[Herbert Samuel, 1st Viscount Samuel|Herbert Samuel]]}} {{S-bef|before=[[Christopher Addison, 1st Viscount Addison|Christopher Addison]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Munitions]]|years=1917–1919}} {{S-aft|after=[[Andrew Weir, 1st Baron Inverforth|The Lord Inverforth]]}} {{S-bef|before=[[Alfred Milner, 1st Viscount Milner|The Viscount Milner]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for War]]|years=1919–1921}} {{S-aft|after=[[Laming Worthington-Evans|Sir Laming Worthington-Evans]]}} {{S-bef|before=[[William Weir, 1st Viscount Weir|The Lord Weir]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for Air]]|years=1919–1921}} {{S-aft|after=[[Frederick Edward Guest]]}} {{S-bef|before=[[Alfred Milner, 1st Viscount Milner|The Viscount Milner]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for the Colonies]]|years=1921–1922}} {{S-aft|after=[[Victor Cavendish, 9th Duke of Devonshire|The Duke of Devonshire]]}} {{S-bef|before=[[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]]}} {{s-ttl|title=[[Chancellor of the Exchequer]]|years=1924–1929}} {{S-aft|after=[[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]]}} {{S-bef|before=[[James Stanhope, 7th Earl Stanhope|The Earl Stanhope]]}} {{s-ttl|title=[[First Lord of the Admiralty]]|years=1939–1940}} {{S-aft|after=[[A. V. Alexander, 1st Earl Alexander of Hillsborough|A. V. Alexander]]}} {{S-bef|rows=2|before=[[Neville Chamberlain]]}} {{s-ttl|title=[[Leader of the House of Commons]]|years=1940–1942}} {{S-aft|after=[[Stafford Cripps|Sir Stafford Cripps]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of the United Kingdom]]|years=10 May 1940 – 27 July 1945}} {{S-aft|rows=3|after=[[Clement Attlee]]}} {{s-new}} {{s-ttl|title=[[Minister of Defence (UK)|Minister of Defence]]|years=1940–1945}} {{S-bef|rows=2|before=[[Clement Attlee]]}} {{s-ttl|title=[[Leader of the Opposition (UK)|Leader of the Opposition]]|years=1945–1951}} {{s-break}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of the United Kingdom]]|years=26 October 1951 – 7 April 1955}} {{S-aft|after=[[Anthony Eden|Sir Anthony Eden]]}} {{S-bef|before=[[Emanuel Shinwell]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Defence (UK)|Minister of Defence]]|years=1951–1952}} {{S-aft|after=[[Harold Alexander, 1st Earl Alexander of Tunis|The Earl Alexander of Tunis]]}} {{s-par|uk}} {{S-bef|before=[[Walter Runciman, 1st Viscount Runciman of Doxford|Walter Runciman]]<br />[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Oldham (UK Parliament constituency)|Oldham]]<br />{{small|with [[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]]}}|years=[[United Kingdom general election, 1900|1900]]–[[United Kingdom general election, 1906|1906]]}} {{S-aft|after=[[John Albert Bright|John Bright]]<br />[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]]}} {{S-bef|before=[[William Houldsworth|Sir William Houldsworth]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Manchester North West (UK Parliament constituency)|Manchester North West]]|years=[[United Kingdom general election, 1906|1906]]–[[Manchester North West by-election, 1908|1908]]}} {{S-aft|after=[[William Joynson-Hicks, 1st Viscount Brentford|William Joynson-Hicks]]}} {{S-bef|before=[[Alexander Wilkie]]<br />[[Edmund Robertson, 1st Baron Lochee|Edmund Robertson]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]]<br />with [[Alexander Wilkie]]|years=[[Dundee by-election, 1908|1908]]–[[United Kingdom general election, 1922|1922]]}} {{S-aft|after=[[E. D. Morel|Edmund Morel]]<br />[[Edwin Scrymgeour]]}} {{S-bef|before=[[Leonard Lyle, 1st Baron Lyle of Westbourne|Sir Leonard Lyle]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Epping (UK Parliament constituency)|Epping]]|years=[[United Kingdom general election, 1924|1924]]–[[United Kingdom general election, 1945|1945]]}} {{S-aft|after=[[Leah Manning]]}} {{s-new|constituency}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Woodford (UK Parliament constituency)|Woodford]]|years=[[United Kingdom general election, 1945|1945]]–[[United Kingdom general election, 1964|1964]]}} {{S-aft|after=[[Patrick Jenkin, Baron Jenkin of Roding|Patrick Jenkin]]}} {{s-mil}} {{S-bef|before=J H Dutton}} {{s-ttl|title=Officer Commanding the 6th Battalion, [[Royal Scots Fusiliers]]|years=1915–1916}} {{S-aft|after=A D Gibb}} {{s-ppo}} {{S-bef|before=[[Neville Chamberlain]]}} {{s-ttl|title=[[Conservative Party (UK)|Leader of the British Conservative Party]]|years=1940–1955}} {{S-aft|after=[[Anthony Eden|Sir Anthony Eden]]}} {{s-aca}} {{s-break}} {{s-vac|unknown|unknlast=[[Herbert Henry Asquith]]}} {{s-ttl|title=[[Rector of the University of Aberdeen]]|years=1914–1918}} {{S-aft|after=[[Weetman Pearson, 1st Viscount Cowdray|The Viscount Cowdray]]}} {{S-bef|before=[[Sir John Gilmour, 2nd Baronet|Sir John Gilmour]]}} {{s-ttl|title=[[Rector of the University of Edinburgh]]|years=1929–1932}} {{S-aft|after=[[Ian Standish Monteith Hamilton]]}} {{S-bef|before=[[Richard Haldane, 1st Viscount Haldane|The Viscount Haldane]]}} {{s-ttl|title=[[University of Bristol|Chancellor of the University of Bristol]]|years=1929–1965}} {{S-aft|after=[[Henry Somerset, 10th Duke of Beaufort|The Duke of Beaufort]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon|The Marquess of Willingdon]]}} {{s-ttl|title=[[Lord Warden of the Cinque Ports]]|years=1941–1965}} {{S-aft|after=[[Robert Menzies|Sir Robert Menzies]]}} {{S-bef|before=[[David Grenfell]]}} {{s-ttl|title=[[Father of the House]]|years=1959–1964}} {{S-aft|after=[[Rab Butler]]}} {{S-bef|before=[[David Logan (politician)|David Logan]]}} {{s-ttl|title=[[Records of members of parliament of the United Kingdom#List of oldest sitting MPs since 1945|Oldest sitting Member of Parliament]]|years=February 1964 – October 1964}} {{S-aft|after=[[Manny Shinwell]]}} {{S-end}} {{Cold War figures}} {{Persondata |NAME=Churchill, Winston |ALTERNATIVE NAMES=Sir Winston Leonard Spencer Churchill, The Rt Hon. Sir Winston Churchill |SHORT DESCRIPTION=English statesman and author, best known as [[Prime Minister of the United Kingdom]] |DATE OF BIRTH=30 November 1874 |PLACE OF BIRTH=[[Blenheim Palace]], [[Woodstock, Oxfordshire|Woodstock]],<br />[[Oxfordshire]], England |DATE OF DEATH=24 January 1965 |PLACE OF DEATH=[[Hyde Park Gate]], London, England }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] jnuyt68104yf5znk6mud005kwdbjubt 0 29921 1375592 1359338 2026-06-21T12:27:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375592 wikitext text/x-wiki [[File:Strawberry milkshake.jpg|thumb|ಜಾನಿ ರಾಕೆಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ತೀಡಿದ ಕ್ರೀಂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ದ್ರಾವಣದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್.]] '''ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್''' (ರುಚಿಕಟ್ಟಿದ ಹಾಲಿನ ಪಾನೀಯ)ಸಿಹಿ, ತಣ್ಣನೆಯ ಪಾನೀಯವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು [[ಹಾಲು]], [[ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ]], ಐಸ್ಡ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ದ್ರಾವಣ ಅಥವಾ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಸಾಸ್ ಮುಂತಾದ ಸುವಾಸನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಿಹಿಗೊಳಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸೇವೆಯ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಸೋಡಾ ಫೌಂಟೇನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೈನರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಪ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬ್ಲೆಂಡರ್ ಅಥವಾ ಪಾನೀಯ ಮಿಶ್ರಕದಲ್ಲಿ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಸಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಐಸ್‌ಕ್ರೀಂನೊಂದಿಗೆ ಕೈ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಘನೀಕರಿಸಿ ಹಾಲು, ಸಿಹಿ ಸುವಾಸನೆಯ ಕಾರಕ ಮತ್ತು ದಪ್ಪನಾಗಿಸುವ ಕಾರಕ ಹೊಂದಿರುವ ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ US ಸಮೂಹಗಳ ಬ್ಯಾಕ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಬರ್ಗರ್ಸ್, ಜ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ದಿ ಬಾಕ್ಸ್, ಲಾಂಗ್ ಜಾನ್ ಸಿಲ್ವರ್ಸ್, ಹಾರ್ಡೀಸ್, ಚಿಕ್-ಫಿಲ್-A ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ಸ್ ಜೂ. ಇವು ಐಸ್‌ಕ್ರೀಂನೊಂದಿಗೆ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಕೈನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಾದ ಡೇರಿ ಕ್ವೀನ್ ಮುಂತಾದವು ಮೃದು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ(ಅಥವಾ ಐಸ್ ಮಿಲ್ಕ್)ನ್ನು ಚಾಕೋಲೇಟ್ ಸಿರಪ್ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಸುವಾಸನೆಯ ಸಿರಪ್ ಮುಂತಾದ ಸಿಹಿ ಸುವಾಸನೆಯ ಸಿರಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ. ==ವಿಧಗಳು== ===ಕೈಯಿಂದ ಮಿಶ್ರಣ=== ಕೈ ಮಿಶ್ರಕ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಸುವಾಸನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರುಚಿಗಳಾದ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಸಿರಪ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಟ್‌(ಮೊಳಕೆ ಕಾಳು) ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಯಂತ್ರ ತಯಾರಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ ಅನ್ನು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ರಹಿತವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref>"ಎ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮೈಟ್ ಬಿ ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕನ್ ಅಪ್ ವಿತ್ ಆರ್ ವಿತೌಟ್ ಫ್ಲೇವರಿಂಗ್ಸ್, (p.೬೬೮-೬೬೯) - ''ಹೌ ಟು ಕುಕ್ ಎವೆರಿಥಿಂಗ್'' . ಮಾರ್ಕ್ ಬಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ವೈಲಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಇಂಕ್. ೧೯೯೮ ISBN ೯೭೮-೦-೪೭೧-೭೮೯೧೮-೫</ref> ಇದು ಕೆಲವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.{{Citation needed|date=May 2010}} ಮೊಸರು, ಚೂರುಮಾಡಿದ ಐಸ್ ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂರಹಿತವಾಗಿ ತಯಾರು ಮಾಡುವ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ರೀತಿಯ ಆಹಾರಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮೂಥಿ‌ಗಳು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಳಕೆಕಾಲಿನ ಹಾಲನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ ಅನ್ನು ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಲ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ''ದಪ್ಪ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್'' ಎಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ''ಫ್ರಾಪ್'' ("frap"ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.bartleby.com/61/66/M0296600.html ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್ ][http://www.bartleby.com/61/66/M0296600.html &#91;1&#93; ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. ][http://www.bartleby.com/61/66/M0296600.html 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320223112/http://www.bartleby.com/61/66/M0296600.html |date=2009-03-20 }}</ref> ರೋಡ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಫೀ ಸಿರಪ್ ಅಥವಾ ಕಾಫೀ ಸುವಾಸನೆಯ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಫಿ ಫ್ರಾಪ್ ಶೇಕ್ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ''ಬಾಟಿಡೊ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿಯ ಕ್ಯೂಬದ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070609221556/beverages.suite101.com/article.cfm/milkshake_trivia ಮಿಲ್ಕ್‌ಸೇಕ್ ಟ್ರಿವಿಯಾ: ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ ಜಸ್ಟ್ ಐಸ್‌ಕ್ರೀಂ]</ref> ನಿಕಾರಾಗುವಾದಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಲೆಚ್ ಮಾಲ್ಟಿಯಾಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20130115200852/http://www.travelotica.com/travelguide/19031/nicaragua/bluefields/accommodation-eating-and-drinking-19035.htm ಬ್ಲೂಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಟ್ರಾವಲ್ ಗೈಡ್ (ಬ್ಲೂಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ನಿಕಾರಾಗುವಾ, )]</ref> ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಟೆಲು‌ಗಳು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಚೂರುಮಾಡಿದ ಕೂಕೀಸ್, ಕ್ಯಾಂಡಿ ಬಾರ್ ಚೂರುಗಳು ಅಥವಾ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ರಾಸ್‌ಹೋಪರ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಚೂರುಮಾಡಿದ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಕುಕೀಸ್, ಕ್ರೀಮ್ ಡೆ ಮೆಂಥೆ ಲಿಕ್ವೈರ್ ಮತ್ತು ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮಿಂಟ್ ಐಸ್‌ಕ್ರೀಂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ BLT ಬರ್ಗರ್ ಹಾಸ್ಟೆಸ್ ಟ್ವಿಂಕಿ, ವನಿಲ್ಲಾ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಮೆಲ್ ಸಿರಪ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ''ಟ್ವಿಂಕಿ ಬಾಯ್'' ಶೇಕ್ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. BLT ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ವಿಸ್ಕಿ ಅಥವಾ ಕಾಲ್ಹುವಾ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಚೂಪಾದ ಆಕಾರದ ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಪಲ್ ಕೌವ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಜತೆ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ ಬಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೀನಟ್ ಬಟ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಪಲ್ ವನಿಲ್ಲಾ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮುಂತಾದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಸ್ಕಿನ್ ರಾಬಿನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಬಾರ್‌ ಚೂರುಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರೀಸ್ ಪೀನಟ್ ಬಟರ್ ಕಪ್ ಶೇಕ್ ಮತ್ತು ಹೀತ್ ಬಾರ್ ಕ್ರಂಚ್ ಶೇಕ್.<ref name="usa">[http://www.usatoday.com/money/industries/food/2007-04-24-milkshakes-usat_N.htm ಫ್ಯಾನ್ಸಿಯರ್ ವೇ ಟು ಗೆಟ್ ಬ್ರೈನ್ ಫ್ರೀಜ್.] ಬ್ರೂಸ್ ಹೋರೊವಿಟ್ಜ್ ಅವರಿಂದ, USA TODAY</ref> [[ಯೂಟ|ಉಟಾ]]ದ ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಸರ್ಕಲ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು ಐಸ್‌‍ಕ್ರೀಂನಿಂದ ತಯಾರಾದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹಾಲನ್ನು ಬೆರೆಸದೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಅನ್ನು ಕಡೆದು ಚಮಚದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ದನೆಯ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಬೇಕು. ಡೇಟ್ ಶೇಕ್ ಪಾಲ್ಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ===ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ=== ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯ ಸಿರಪ್‌ಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದ ಮೃದು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ. ====ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳು==== ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮುಂತಾದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಯಂತ್ರಗಳು ಬೀಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಘನೀಕರಿಸಿ ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಟೆಲುಗಳು ಬಡಿಸುವ ವೈವಿಧ್ಯದ ರುಚಿಗಳು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಿನ್ನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳ ರುಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳು ಐದು ಲೀಟರ್ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಂಟರ್‌(ಕಟ್ಟೆ) ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬಹುದಾದ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಬಹು ರುಚಿಗಳ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸುವ ದೊಡ್ಡ ಹೋಟೆಲುಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬಹುದಾದ ಬಹು ಸುವಾಸನೆಗಳ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಹು ಐದು ಲೀಟರ್ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಂಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಸುವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಧಾರದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು ದಪ್ಪನಾದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಅವು ಏಕ ಸುವಾಸನೆಯ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ೧೨ ಲೀಟರ್ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನೊಂದಿಗಿರುತ್ತದೆ. ====ಸಿರಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಮೃದು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ==== ಡೇರಿ ಕ್ವೀನ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೃದು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ(ಅಥವಾ ಐಸ್ ಮಿಲ್ಕ್)ನೊಂದಿಗೆ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ದ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಸುವಾಸನೆಯ ದ್ರಾವಣ ಮುಂತಾದ ಸಿಹಿ ಸುವಾಸನೆಯ ದ್ರಾವಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. {{nutritionalvalue | name=Milkshake (typical American/fast food) | kJ=580 | protein=3.5 g | fat = 3–9 g | satfat=2–5 g | monofat=1–3 g | polyfat=0–1 g | carbs = 18–27 g | sugars = 18–27 g | calcium_mg=130 | pantothenic_mg=0.5 | source_usda=1 | right=1 | note=100 g corresponds to 95 ml.}} ===ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು=== ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುಕೆಯ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸಿಹಿ ಸುವಾಸನೆಯ ಪುಡಿ, ಕೃತಕ ದ್ರಾವಣ ಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆರಾಗೀನ್ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ದಪ್ಪಗಾಗಿಸಿದಾಗ "ಫ್ಲೇವರ್ಡ್ ಮಿಲ್ಕ್"ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಸ್‌ಕ್ವಿಕ್, ಕ್ರಶಾ ಮತ್ತು ಡಿಂಕಂ ಯುಕೆಯ ಮೊಬೈಲ್ ಮಾರಾಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಟಲ್‌ನ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ೩೦೦ ಎಂಎಲ್, ೫೦೦ ಎಂಎಲ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.dinkum.net/ |title=Dinkum Products |publisher=Dinkum.net |date= |accessdate=2009-10-01 |archive-date=2018-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180319151409/http://www.dinkum.net/ |url-status=dead }}</ref> ಶೇಕನ್ ಅಡ್ಡರ್,ಮಿಲ್ಕ್ ಚಗ್, ಗಲ್ಪ್!, ಫ್ರಿಜಿ/೩}, [[ಯಾಜೂ]], [[ಬಿಗ್ M]], ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಸ್]] ಬಾಟಲ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆನ್ & ಜೆರಿಸ್ ಮೂರು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಸುವಾಸನೆಗಳಾದ ಚೆರಿ ಗಾರ್ಸಿಯ, ಚಂಕಿ ಮಂಕಿ ಮತ್ತು ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಪಜ್ ಬ್ರೌನಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಬಾಟಲ್ ಶೇಕ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Irish Violet Crumble.jpg|thumb|left|ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್]] ===೧೮೮೦ರ ದಶಕದಿಂದ–೧೯೩೦ರ ದಶಕ=== ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಪದವನ್ನು ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಸಿದಾಗ, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿಕ್ ವಿಸ್ಕಿ ಪಾನೀಯವಾಗಿದ್ದು, ಬಿರುಸಾದ, ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಎಗ್‌ನಾಗ್ ವಿಧದ ಪಾನೀಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ವಿಸ್ಕಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಟಾನಿಕ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸತ್ಕಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="stuart">ಲಿಸನಿಂಗ್ ಟು ಅಮೆರಿಕ, ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಬರ್ಗ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸನರ್[ಸೈಮನ್ & ಸ್ಕಸ್ಟರ್:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್] ೧೯೮೨ (p. ೧೭೮)</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಚಾಕೊಲೇಟ್, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಅಥವಾ ವೆನಿಲ್ಲಾ ದ್ರಾವಣಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪಾನೀಯವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಉಪಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಮಾಲ್ಟ್ ಶಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾನೀಯವಾಯಿತು. ಇದು ಆ ಅವಧಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೋಡಾ ಫೌಂಟೇನ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಂಗ್‌ಔಟ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬಳಸಿದರು.<ref name="stuart" /> ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಲೆಂಡರ್, ಮಾಲ್ಟೆಡ್ ಹಾಲಿನ ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಲೆಂಡರ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಮುಂಚೆ, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ವಿಧದ ಪಾನೀಯವು ಎಗ್‌ನಾಗ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೈಯಿಂದ ಕಲಕಿದ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಐಸ್, ಹಾಲು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>"ಸೆಕೆಂಡ್ ಎಡಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್ ಕುಕ್‌ಬುಕ್‌"ನಿಂದ ವನಿಲ್ಲಾ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಪಾಕಸೂತ್ರ. ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಲೋಟದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಹಾಲನ್ನು ಹಾಕಿ, ಯಾವುದೇ ಹಣ್ಣಿನ ದ್ರಾವಣ ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಅದರ ರುಚಿಗೆ ಸಿಹಿಯುಂಟು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ವನಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಸುವಾಸನೆ ಉಂಟುಮಾಡಿ. ಲೋಟವನ್ನು ಚೂರುಮಾಡಿದ ಐಸ್(ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ)ನಿಂದ ತುಂಬಿ ಮತ್ತು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಅದು ಮಿಶ್ರಣವಾಗುವ ತನಕ ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುಲುಕಿಸಿ. http://www.homemade-dessert-recipes.com/milk-shake-recipes.html</ref> ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಬೀಚ್ ಪಾನೀಯ ಮಿಶ್ರಕಗಳನ್ನು ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಸೋಡಾ ಫೌಂಟೇನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಲೆಂಡರ್ ಅಥವಾ ಪಾನೀಯ ಮಿಶ್ರಕವನ್ನು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವನ್ ಪೋಪ್ಲಾವ್‌ಸ್ಕಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಬ್ಲೆಂಡರ್ ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಆಧುನಿಕ, ಅನಿಲಗೂಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ನೊರೆಗೂಡಿದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಮೊಳೆಕಾಳಿನ ಹಾಲಿನ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಾಲ್ಟೆಡ್ ಹಾಲಿನ ಪುಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಳಹಾಲು, ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಬಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಹಾಲಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ಹಾರ್ಲಿಕ್ ೧೮೯೭ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ, ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾನೀಯವಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಸುಗೂಸುಗಳ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಹಾಲಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಚಿಕಾಗೊ ಔಷಧಿಅಂಗಡಿಯ ಸರಪಳಿಯಾದ ವಾಲ್‌ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್‌ಗ್ರೀನ್ಸ್ ನೌಕರ ಐವಾರ್ "ಪಾಪ್ " ಕೌಲ್ಸನ್ ವನಿಲ್ಲಾ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ‌ನ ಎರಡು ಸೌಟುಗಳನ್ನು ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಹಾಲಿನ ಪಾನೀಯದ ಆಹಾರಸೂತ್ರಕ್ಕೆ(ಹಾಲು, ಚಾಕೊಲೇಟ್ ದ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಪುಡಿ)ಬೆರೆಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ತಯಾರಿಸಿದ.<ref>{{cite web |url=http://www.walgreens.com/about/history/hist4.jsp |title=Walgreen's history |publisher=Walgreens.com |date= |accessdate=2009-10-01 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501155205/http://www.walgreens.com/about/history/hist4.jsp |url-status=dead }}</ref> ಈ ವಸ್ತು ಹಾರ್ಲಿಕ್ಸ್ ಮಾಲ್ಟೆಡ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಾಲ್‌ಗ್ರೀನ್ ಔಷಧಿಅಂಗಡಿ ಸಮೂಹದಿಂದ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಸೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಸ್ವಯಂ ಮಾಲ್ಟೆಡ್ ಅಥವಾ ಮಾಲ್ಟ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೋಡಾ ಫೌಂಟೆನ್ ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತು.<ref>[http://www.foodtimeline.org/foodicecream.html ದಿ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಫುಡ್ ಎಂಡ್ ಡ್ರಿಂಕ್], ಜಾನ್F. ಮಾರಿಯಾನಿ [ಲೆಬ್‌ಹಾರ್-ಫ್ರೈಡ್‌ಮ್ಯಾನ್:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್] ೧೯೯೯ (p. ೧೯೬–೧೯೭)</ref> ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳ ಯಂತ್ರೀಕರಣವು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಫ್ರಿಯೋನ್- ತಂಪಾದ ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್‌ಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯ ಸುರಕ್ಷಿತ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕ ಅರ್ಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫ್ರಿಯಾನ್ ತಂಪು, ಸ್ವಯಂಚಾಲನೆಯ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಯಂತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಲ್ಟಿಮಿಕ್ಸರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಐದು ತಿರುಗಚ್ಚಿನ ಮಿಕ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಐದು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸನ್ನೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಪೇಪರ್ ಕಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಲೇಖನಗಳು "ಫ್ರಾಸ್ಟೆಡ್" ಪದವನ್ನು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದವು. ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ''ಡೆಂಟನ್ ಪತ್ರಿಕೆ'' ಯು ಫ್ರಾಸ್ಟೆಡ್ ಶೇಕ್‌ಗೆ ನಿಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ತುಂಡನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಓಹಿಯೊದ ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್,ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪಾನೀಯವು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಬೆರೆಸಿದರೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಕಾಫೀ-ಬಿಸಿಯಾದ, ರುಚಿಯಾದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಐಸ್‍ನೊಂದಿಗೆ ತಣ್ಣಗಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಐಸ್‌ಕ್ರೀಂನೊಂದಿಗೆ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಯಾಲೆಕ್ಟ್ ಸೊಸೈಟಿ CABINET, CONCRETE, FROSTED, VELVET</ref> ===೧೯೪೦ರ ದಶಕ ಮತ್ತು ೧೯೫೦ರ ದಶಕ=== ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಕುಡಿಯಲು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣಗಳು ವೂಲ್‌ವರ್ಥ್ಸ್ "೫ & ೧೦"ಭೋಜನ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳು, ಡೈನರ್ನ ಬರ್ಗರ್ ಜಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡ್ರಗ್‌ಸ್ಟೋರ್ ಸೋಡಾ ಫೌಂಟೇನ್ಸ್. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯೋನ್ ಬೆಳಕಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಚದುರಂಗದ ಮಣೆ ಮಾದರಿಯ ಲಿನೋಲಿಯಂ ನೆಲ ಹಾಸುಬಿಲ್ಲೆ, ಕ್ರೋಮ್ ಬಾರ್‌ಸ್ಟೂಲ್ಸ್, ವಿನೈಲ್ ಬೂತ್ಸ್, ಫಾರ್ಮಿಕಾ ಕೌಂಟರ್ ಟಾಪ್ಸ್ ಜತೆಗೆ ನಾಣ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗುವ ಜ್ಯೂಕ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳು, ದಿನನಿತ್ಯದ ವಿಶೇಷಗಳ ಫಲಕ, ಕೌಂಟರ್ ಟಾಪ್ ಡೋನಟ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಸ್ ಮತ್ತು ಕೌಂಟರ್ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಳೆಯುವ ಕ್ರೋಮ್ ಅಥವಾ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮಿಶ್ರಣದ ಯಂತ್ರ.<ref>{{Cite web |url=http://www.artsparx.com/dinerstyle.asp |title=ಡೈನರ್ ಸ್ಟೈಲ್ |access-date=2013-08-22 |archive-date=2013-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622134708/http://www.artsparx.com/dinerstyle.asp |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಬೀಚ್ ಅಥವಾ ಇದೇ ಶೈಲಿಯ ಪಾನೀಯ ಮಿಶ್ರಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ತಿರುಗಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡೆಗೋಲುಗಳಿದ್ದು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಪಾನೀಯಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಮೃದು, ಲಘು ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೧೨½-ಒನ್ಸ್ ಉದ್ದದ, "y"-ಆಕಾರದ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಡಾ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸ್ವಂತ ನುಡಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಬರ್ನ್ ಒನ್ ಆಲ್ ದಿ ವೇ"(ಚಾಕೋಲೇಟ್ ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಜತೆ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ) "ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಇಟ್, ಚೋಕ್ ಇಟ್ ಎಂಡ್ ಮೇಕ್ ಇಟ್ ಕ್ಯಾಕಲ್"(ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮೊಳಕೆಕಾಳಿನ ಜತೆ ಮೊಟ್ಟೆ)"ಶೇಕ್ ಒನ್ ಇನ್ ದಿ ಹೇ"(ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಶೇಕ್) ಮತ್ತು "ವೈಟ್ ಕೌ"(ವೆನಿಲ್ಲಾ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್).<ref>[https://web.archive.org/web/20030618200922/http://www.newyorkfirst.com/gifts/1038.html ಶೇಕ್ ಒನ್ ಇನ್ ದಿ ಹೇ.] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಫಸ್ಟ್</ref> ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರೇ ಕ್ರಾಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಯಂತ್ರದ ಮಾರಾಟಗಾರ ಸಂಶೋಧಕ ಅರ್ಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ೧೯೩೦ರ ಯುಗದ ಮಲ್ಟಿಮಿಕ್ಸರ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೆಕ್‌‌ಡೋನಾಲ್ಡ್ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20031004042247/http://www.jyi.org/volumes/volume7/issue1/features/cull.html ಹ್ಯಾಪಿ ಮೀಲ್ಸ್ ಇನ್ ಕಿಟ್ಟಿ ಹಾಕ್: ಹೌವ್ ದಿ ರೈಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಸ್ಪಾನಡ್ ಎ ಬರ್ಗರ್ ನೇಷನ್]</ref> ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ "ಫ್ರೇಪ್ಸ್", "ವೆಲ್ವೆಟ್ಸ್", "ಫ್ರಾಸ್ಟೆಡ್(ಪಾನೀಯಗಳು)" ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಶೈಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅತೀ ದಪ್ಪನಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ವರ್ ಅದನ್ನು ಆದೇಶ ನೀಡುವ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊರಗೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಹಿಡಿದರೂ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಹನಿ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕದಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್ "ಗೈಡ್ ಫಾರ್ ಟಾಪ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ICE CREAM SODAS CABINETS MILK SHAKES" ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ "ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್" ಪದದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಲಿಸ್‌ಬರಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಲೇಖನವು (ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ) ಜಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುಲುಕುವ ಮೂಲಕ ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಚಮಚೆ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪಾನೀಯವು "ಫ್ರಾಸ್ಟೆಡ್ ಶೇಕ್"(ಗಡ್ಡೆಗಟ್ಟಿದ ಶೇಕ್)ಆಗುತ್ತೆಂದು ಲೇಖನವು ತಿಳಿಸಿತು.<ref>ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಯಾಲೆಕ್ಟ್ ಸೊಸೈಟಿ CABINET, CONCRETE, FROSTED, VELVET ಹೂಡ್ಸ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಪೋಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪಠ್ಯ (ಹ್ಯಾನಕ್ ಫಾರ್ಮಸಿ, ಸ್ಟೇಟ್ ಎಂಡ್ ಹ್ಯಾನಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್, ಮಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೫೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦)</ref> ==ಇಂದಿನ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು== ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ US ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಸೇವೆ ತಗ್ಗಿದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು, ಶಾಲೆಯ ಭೋಜನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಶೇಕ್‌ಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ವೇಗದ ಆಹಾರದ ಶೇಕ್‌ಗಳ ಶೇಕಡ ೧೦ರಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್ ಯಂತ್ರ ಅಥವಾ ಮೃದು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್ ಬಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಾರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಸಹಿಸದ ಕೆಲವು ಜನರಿಗೆ ಶೇಕ್‌ಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.<ref>"ಶೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್" ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ೨೦೦೦ದ ಮೇ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆhttps://web.archive.org/web/20130115200852/http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/may00/shake0500.htm</ref> ೨೦೦೦ದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು "ಸ್ಪಾ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ"ಯ ಬೌಟಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ದಂತ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಅವರ ಆತಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸ್ಪಾ ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವು ಆರೋಮಾಥೆರಪಿ, ಅಂಗಮರ್ಧನಗಳು, ರೋಗಿಗಳ ಉದ್ವೇಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಸ್ಪಾ ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಲಿಂಗ್(ಹುಳುಕನ್ನು ತುಂಬುವುದು) ಅಥವಾ ರೂಟ್ ಕೆನಾಲ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಐಸಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ- ಬಾಯಿಯ ನೋವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಆಹಾರಗಳ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಿಸಲು ಮತ್ತು ಅರಿವಳಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ದಿ ಸ್ಪಾ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್-—ಪ್ಲಸ್ ಫಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್ ಮಹಿಳಾ ಅಂಗಮರ್ದಕಿಯರು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾವಿಂಡರ್ ಸುವಾಸನೆಯ ನಡುವೆ ಸ್ಪಾ ದಂತವೈದ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವು ನೀವು ದಂತವೈದ್ಯನನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ದ್ವೇಷಿಸುವುದು ಏಕೆಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. :ಕೇಟಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಅವರಿಂದ https://web.archive.org/web/20070914180843/http://psychologytoday.com/articles/pto-20060609-000001.html</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಯಾದ ಕುಟುಂಬದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೨೪ ಗಂಟೆಯ ಡೈನರ್ ಶೈಲಿಯ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಾದ ಅಮೆರಿಕದ ೧೯೫೦ರ ದಶಕ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮುಖ್ಯವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದ ಡೆನ್ನೀಸ್, ಬಿಗ್ ಬಾಯ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಕೇಕ್ಸ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದವು ಅಮೆರಿಕದ ಜನಗಣತಿ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಸಿಟ್ಕಾಂ'' ಹ್ಯಾಪಿ ಡೇಸ್'' ‌ನಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತವಾದ ಬರ್ಗರ್, ಫ್ರೈಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮಾದರಿಯು ಅಮೆರಿಕದ ಹಸಿವಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬದಲಾಗಿ, USಗ್ರಾಹಕರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಊಟದ ಹೊಟೆಲುಗಳಾದ ರೂಬಿ ಟ್ಯೂಸ್‌ಡೆ, ಆಲೀವ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಔಟ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟೀಕ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://economistsview.typepad.com/economistsview/2005/12/the_decline_of_.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-12-09 |archive-date=2012-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121128205634/http://economistsview.typepad.com/economistsview/2005/12/the_decline_of_.html |url-status=dead }}</ref> ಕುಟುಂಬದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತದ ನಡುವೆಯೂ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು, ಮಾಲ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋಟ್ಸ್ ಮಾರಾಟವು ಶೇಕಡ ೧೧ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಎಂದು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಂಸ್ಥೆ NPDಗ್ರೂಪ್ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಓರ್ಲಾಂಡೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬಹುಘಟಕ ಹೋಟೆಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮುಲ್ಲರ್, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಬೇಸಿಗೆ, ಯೌವನ-ಮತ್ತು ಲೋಲುಪತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಕಳೆದುಹೋದ ಕಾಲವನ್ನು ಮರುಕಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="usa" /> ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಲಾಭದಾಯಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ನಯವಾದ ಪಾನೀಯಗಳು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಟೆಕ್ನೊಮಿಕ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ದರದ $೩.೩೮ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಶೇಕ್ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ೧೯೫೦ರ ಶೈಲಿಯ ಡೈನರ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳ ಅಮೆರಿಕ ಸಮೂಹದ ಸೋನಿಕ್ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರೊಬ್ಬರು, ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಾತ್ರದ, ಆದಾಯ ಉತ್ಪಾದಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="usa" /> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮಾರಾಟಗಳ ಆಂಶಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವು ನಾವೀನ್ಯದ ಬಾಣಸಿಗ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, "ಹಿಪ್‌ಸ್ಟರ್ ಹ್ಯಾಂಗ್‌ಔಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಟ್ರೊ ಶೈಲಿಯ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳ" ಬಾಣಸಿಗರು ರೈತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮಿದುಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು, ವಲ್ರೋನಾ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಬೌರ್ಬನ್ ವೆನಿಲ್ಲಾಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಸುವಾಸನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. LA-ಪ್ರದೇಶದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಇತರ ನವೀನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ಪೀಕನ್‌ಗಳು, ಸ್ಯಾಫ್ರೋನ್ ಪನ್ನೀರು ಅಥವಾ ಕಿತ್ತಲೆ-ಅರಳುವ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ, ಟಾರೊ ಬೇರು, ರಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ವೆನಿಲ್ಲಾ ಬೀನ್‌ಗಳು, ವಲ್ರೋನಾ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇ ಗೂಸ್ ವೋಡ್ಕಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸ್ಟೌಟ್ ಬಿಯರ್ ಜತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದ ವನಿಲ್ಲಾ ಮೊಟ್ಟೆಭಕ್ಷ್ಯ.<ref>[http://www.latimes.com/features/printedition/food/la-fo-milkshakes14jun14,1,5215631,full.story?coll=la-headlines-pe-food ಶೇಕ್ ಇಟ್ ಅಪ್, ಬೇಬಿ! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511202447/http://www.latimes.com/features/printedition/food/la-fo-milkshakes14jun14,1,5215631,full.story?coll=la-headlines-pe-food |date=2011-05-11 }}[http://www.latimes.com/features/printedition/food/la-fo-milkshakes14jun14,1,5215631,full.story?coll=la-headlines-pe-food ಬೈ ಆಮಿ ಸ್ಕಾಟರ್‌ಗುಡ್, ಸ್ಪೆಷಲ್ ಟು ದಿ ಟೈಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511202447/http://www.latimes.com/features/printedition/food/la-fo-milkshakes14jun14,1,5215631,full.story?coll=la-headlines-pe-food |date=2011-05-11 }} ಜೂನ್ ೧೪, ೨೦೦೬</ref> ===ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ=== {{Ref improve section|date=August 2009}} ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ಸಮೂಹವು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಬಯಸಿ, ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಲಾಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿಲ್ಲ. ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ಗ್ರಾಹಕರು ದಿಢೀರ್ ಆಹಾರದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆಂದು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ಮಾರ್ಗವು ಇದಾಗಿತ್ತು. ಸಂಶೋಧಕರು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಅವರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, "...ಎಲ್ಲ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಖರೀದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇಕ್ ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿಸಿದ ವಸ್ತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೋಟೆಲ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.." ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಗ್ರಾಹಕರು ಅವರ ಸುದೀರ್ಘ, ಬೇಜಾರಿನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೀರಲು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೈಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಧರಿಸುವ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಳಕಾಗಿಸುವ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡದ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬಹುದಾದ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಅವರು ಬಯಸಿದರು(ಟೋಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾಮ್ ಅಥವಾ ಸಾಸೇಜ್ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆ ಬ್ಯಾಗೆಲ್‌ವಿಚ್‌ಗಳಿಂದ ಈ ಅಪಾಯ). ಈ ಗುರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮಾರಾಟಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ದಪ್ಪಗಾಗಿಸಿ, ಸುದೀರ್ಘ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಹಣ್ಣಿನ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು(ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಡಿಯುಂತೆ ಮಾಡಲು)ಅಥವಾ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ವಯಂ ಸೇವೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.<ref>ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ಎ ಕಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಕ್ಲೇಟನ್ M. ಕ್ರಿಸ್ಟನ್‌ಸನ್ ಮೈಕೇಲ್ E. ರೇಯ್ನರ್, ೧೦.೧೩.೦೩ http://www.forbes.com/forbes/2003/1013/082_print.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110420012603/http://www.forbes.com/forbes/2003/1013/082_print.html |date=2011-04-20 }}</ref> ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== {{In popular culture|date=July 2010}} ''ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್'' ೨೦೦೩ R&B–ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಗೀತೆಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ]] ಹಾಡುಗಾರ ಕೆಲಿಸ್ ಮೂರನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಂ ''ಟೇಸ್ಟಿ'' ಸಲುವಾಗಿ ದಿ ನೆಪ್ಚೂನ್ಸ್ ಬರೆದು ತಯಾರಿಸಿದೆ. ಹಾಡನ್ನು ಆಲ್ಬಂನ ಮುಖ್ಯ ಹಾಡಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಮತ್ತು [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ೧೦ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಕೆಲಿಸ್ ಅವರ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಾಯಿತು ಮತ್ತು ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ಹಾಟ್ ೧೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಮುಟ್ಟಿತು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ CKE ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ಸ್ ಹಾಡಿನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಾರ್ಡೀಸ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ಸ್ ಜೂ. ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪಾಲ್ ಥಾಮಸ್ ಆಂಡರ್‌ಸನ್ ೨೦೦೭ನೇ ಚಿತ್ರ ''ದೇರ್ ವಿಲ್ ಬಿ ಬ್ಲಡ್'' ನಂತರ ಹಾಡು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು(ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ "ಐ ಡ್ರಿಂಕ್ ಯುವರ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್"ದೃಶ್ಯ) ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಮೆಡಿ ಕಥೆ ''ಅಗ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಅಮಂಡಾ ಪೈಪ್ ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ೨೦೦೭ನೇ ಚಿತ್ರ ''ದೇರ್ ವಿಲ್ ಬಿ ಬ್ಲಡ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ತೈಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿಗಾರ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದ ತೈಲದ ಉತ್ಕರ್ಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ನಿರ್ದಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ಲೇನ್‌ವ್ಯೂ ತೈಲ ಕೊರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಈ ಅಮೆರಿಕದ ಸತ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲಿ ಸಂಡೆಯ ತೈಲ ಸಮೃದ್ಧ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಪ್ಲೇನ್‌ವಿವ್ಯೂ ಎಲಿ ಸಂಡೆಗೆ , ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಇದ್ದರೆ ನನ್ನ ಬಳಿ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಮತ್ತು ನಳಿಕೆಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿದೆ ಅದು ನಳಿಕೆ,ನೀವು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? ನೀವು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? ನನ್ನ ನಳಿಕೆ ಕೋಣೆಯಾಚೆ ಮುಟ್ಟಿ ನಿಮ್ಮ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಕುಡಿಯಲಾರಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಕುಡಿಯುತ್ತೇನೆ! ನಾನು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತೇನೆ!" ಈ ಸಾಲು ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಫಾಲ್ ಅವರ ೧೯೨೪ರ ಟೀಪಾಟ್ ಡೋಮ್ ತೈಲ ಕೊರೆಯುವ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="oil">{{cite web |url=http://www.laweekly.com/film+tv/film/paul-thomas-anderson-blood-sweat-and-tears/18140/?page=2 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080123075316/http://www.laweekly.com/film+tv/film/paul-thomas-anderson-blood-sweat-and-tears/18140/?page=2 |archivedate=2008-01-23 |title=LA Weekly&nbsp;— Film+TV&nbsp;— Paul Thomas Anderson: Blood, Sweat and Tears&nbsp;— Scott Foundas&nbsp;— The Essential Online Resource for Los Angeles|publisher=[[LA Weekly]] |accessdate=2009-07-07}}</ref><ref name="oil2">{{cite web|url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-02-03-blood-milkshake_N.htm |title='Blood' fans drink up milkshake catchphrase |accessdate=2008-02-24|last=Bowles|first=Scott|date=February 3, 2008|work=[[USA Today]]}}</ref> ಈ ಸಾಲು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="catchphrase">{{cite web|url=http://www.thestar.com/entertainment/article/305756 |title=It's bottoms up to our Oscars drinking game |accessdate=2008-02-24|last=Mudhar|first=Raju|date=February 23, 2008|work=[[The Toronto Star]]}}</ref> ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಟಿವಿ ಸರಣಿ ''ಆಕ್ವಾ ಟೀನ್ ಹಂಗರ್ ಫೋರ್ಸ್'' ಮಾಸ್ಟರ್ ಶೇಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಾತನಾಡುವ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗ್ರಿಮ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಬಿಲ್ಲಿ ಎಂಡ್ ಮ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿಯ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== {{cookbook}} {{div col|2}} *ಬ್ಲೆಂಡರ್ ( ಉಪಕರಣ) *ಸ್ಮೂಥಿ *ಮಾಲ್ಟೆಡ್ ಹಾಲು *ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಹಾಲು *ಬಿಸಿ ಚಾಕೊಲೇಟ್ *ನೆಸ್‌ಕ್ವಿಕ್ *ಓವಲ್ಟೈನ್ *ದ್ರಾವಣ *ಸೋಯಿ ಹಾಲು *ಅಕ್ಕಿ ಹಾಲು *ಗ್ರೀಕ್ ಫ್ರಾಫೆ ಕಾಫಿ *ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಿನಿಸು *ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ (ಸಾಂಗ್) {{div col end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{Commons}} * [http://www.mshake.com/ ವಿವಿಧ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್ ಪಾಕಸೂತ್ರಗಳು] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿದ್ಧ ಆಹಾರ (ತ್ವರಿತ ಖಾದ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಲು]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ರಹಿತ ಪಾನೀಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] 3nx7qvcevogo96kdbfl8pmkwe7pkw29 1 89405 1375616 1249122 2026-06-21T18:10:14Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375616 wikitext text/x-wiki ಈ ಲೇಖನವು ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ.--[[ಸದಸ್ಯ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Lokesha kunchadka|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೧, ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ (UTC) :ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಿ--[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|ಪವನಜ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೨, ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ (UTC) *ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಎಂದಾಗ ಪಶು ವೈದ್ಯದಾರ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳರ ಕಥನಗಳು ನೆನಪಿಗೆ ಭಾರದೇ ಇರಲಾರವು .ಅವರ ಭಾಷಾಸೊಗಡು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚರ್ಚೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಕಥೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೋಕವನ್ನು ಕುವೆಂಪು ,ಕಾರಂತರು ,ಬಸವರಾಜ ಕಟ್ಟಿಮನಿಯವರು ತಂದಂತೆ, ಇವರು ಭಾಷಾ, ಪದಗಳ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೊಸತನದ ಮಾಧರಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. - ಲೇಖನವನ್ನು, 'ಬೇರೆ ಉಲ್ಲೇಖ' ಹಾಕಿ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. - ಈಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತೊ<ದರೆ ಇಲ್ಲ- ಇರಲಿ!![[ಸದಸ್ಯ:Bschandrasgr|Bschandrasgr]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bschandrasgr|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ (UTC) bxtwitog0ba8bdqd7g6f03s42t9r8ak 0 93448 1375668 1366114 2026-06-22T10:26:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375668 wikitext text/x-wiki '''ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್''' ಹಗರಣವು ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತ ಮೂಲದ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕಂಪನಿ ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸುಳ್ಳು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಷೇರು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೮ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುಸಿದಾಗ ಈ ವಂಚನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನಕಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೈರರಾಜು [[ರಾಮಲಿಂಗ ರಾಜು|ರಾಮಲಿಂಗರಾಜು]] ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಹಗರಣ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು..<ref name=TheHinduSatyam>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/specials/timelines/satyam-scandal-who-what-and-when/article10818226.ece|title=Satyam Scandal: Who, what and when|first=Internet|last=Desk|newspaper=The Hindu|date=9 April 2015}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಸತ್ಯಂ ಕಂಪನಿಯ ಲೆಕ್ಕಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಗದವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಇದು ಷೇರು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ನಂತರ ರಾಜು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು [[ಷೇರು|ಷೇರುಗಳನ್ನು]] ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಖಾತೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಜನರಿಗೆ $೩m ಸಂಬಳ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹೋಯಿತು. ಸುಳ್ಳು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಾಲವನ್ನು ರಾಜು ಕಳವು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದಿನ]] ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣ ಪೋಲಾಗಿದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುಸಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಣವು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ವಿಸಿಲ್-ಬ್ಲೋವರ್ಸ್ ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಸ್ತಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸತ್ಯಂ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ರಾಜು ಮಾಡಿದ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನವು ಹಗರಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="ht">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/business/satyam-scam-all-you-need-to-know-about-india-s-biggest-accounting-fraud/story-YTfHTZy9K6NvsW8PxIEEYL.html|title=Satyam scam: All you need to know about India's biggest accounting fraud|date=9 April 2015}}</ref> ===ಆರಂಭಿಕ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ತನಿಖೆ=== ೭ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಸತ್ಯಂನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೈರರಾಜು ರಾಮಲಿಂಗರಾಜು ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ೭,೦೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಬಿಐ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಶಃ ಚಾರ್ಜ್ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು (೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯, ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ಮತ್ತು ೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೦) ಸಲ್ಲಿಸಿತು..<ref name=TheHinduSatyam/> ===ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರ ಪಾತ್ರ=== ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ನ ಖಾತೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿನ ಹಗರಣದ ವರದಿಯು ಹೊರಬಂದಾಗ ಪ್ರೈಸ್‌ವಾಟರ್‌ಹೌಸ್‌ಕೂಪರ್ಸ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ನ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಿಟಿಂಗ್ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಬ್ಲೂ‌ಸಿ(PwC) ಯ ಭಾರತೀಯ ಅಂಗವು ಯುಎಸ್ ಎಸ್‌ಇಸಿ(SEC)(US ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಕಮಿಷನ್) ನಿಂದ $೬ ಮಿಲಿಯನ್ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=https://www.sec.gov/news/press/2011/2011-82.htm | title=SEC Charges India-Based Affiliates of PWC for Role in Satyam Accounting Fraud | publisher=Securities and Exchange Commission | date=5 April 2011 | access-date=2013-04-27}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, SEBI (ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ) ಪ್ರೈಸ್ ವಾಟರ್‌ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡದಂತೆ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. SEBI ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ೨ ಪಾಲುದಾರರಿಂದ ೧೩ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ರಮ ಲಾಭಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಪಿಬ್ಲೂ‌ಸಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/business-news/satyam-scam-all-you-need-to-know-about-the-case-against-price-waterhouse-and-sebi-decision/story-Ot1RbPuEyn6FoYVPQDxH9M.html | title=Sebi bars Price Waterhouse: What is the firm's role in the Satyam scam? | publisher=Securities and Exchange Commission | date=11 January 2018 | access-date=2018-01-18}}</ref> ===ಪರಿಣಾಮ=== ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಕಂಪನಿ ಕಾನೂನು ಮಂಡಳಿಯು ಸತ್ಯಂನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಮತ್ತು ೧೦ ನಾಮಮಾತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಅಪರಾಧ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆ (ಸಿಐಡಿ) ತಂಡವು ಸತ್ಯಂನ ಆಗಿನ ಸಿಎಫ್‌ಒ(CFO) ಆಗಿದ್ದ ವಡ್ಲಮಣಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು. ನಂತರ ಅವರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/3964323.cms | title=Satyam ex-CFO Vadlamani Srinivas sent to judicial custody till 23 Jan | newspaper=The Economic Times | date=11 January 2009 | access-date=2015-12-19}}</ref> ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ದೀಪಕ್ ಪರೇಖ್, ಮಾಜಿ NASSCOM (National Association of Software and Service Companies) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಿರಣ್ ಕಾರ್ಣಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ SEBI ಸದಸ್ಯ ಸಿ ಅಚ್ಯುತನ್ ಅವರನ್ನು ಸತ್ಯಂ ಮಂಡಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite news|date=11 January 2009|title=Govt puts Parekh, Karnik and ex-Sebi member on Satyam Board|work=The livemint|url=https://www.livemint.com/Home-Page/msKAAIfJ5PGY6ikIt5XjgI/Govt-puts-Parekh-Karnik-and-exSebi-member-on-Satyam-Board.html}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಸತ್ಯಂ ಹಗರಣವನ್ನು ಭಾರತದ ಸ್ವಂತ ಎನ್ರಾನ್ ಹಗರಣ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20121025133544/http://www.msnbc.msn.com/id/28539007/ Satyam scandal could be 'India's Enron'] – World business- msnbc.com (updated 11:42 a.m. ET 7 January 2009)</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಎ. ಎಸ್. ಮೂರ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಸತ್ಯಂನ ಹೊಸ ಸಿ‌ಇಒ ಆಗಿ ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿತು. ಟಾಟಾ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ನ ಹೋಮಿ ಖುಸ್ರೋಖಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಟಿ. ಎನ್. ಮನೋಹರನ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನು ಸಹ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.indiainfoline.com/|title=Share/Stock Market Investment, Financial & Share Market News, Mutual Funds & BSE/NSE Live Index Updates – IndiaInfoline|website=indiainfoline.com}}</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&sid=aTQj1hK_OeXA&refer=india Satyam Names Murty as CEO to Replace Arrested Founder] – (5 February 2009, 1813 hrs IST) Satyam Names Murty as CEO to Replace Arrested Founder</ref><ref>[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/as-murty-appointed-as-satyam-ceo/384024 A S Murty appointed as Satyam CEO] – (5 Feb 2009, 1816 hrs IST) A S Murty appointed as Satyam CEO Kiran</ref> ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ರಂದು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರಾಮಲಿಂಗರಾಜು ಮತ್ತು ಹಗರಣದ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಜಾಮೀನು ನೀಡಿತು. ==ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ಸತ್ಯಂ ಸ್ವಾಧೀನ== ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ, ಸತ್ಯಂನಲ್ಲಿನ ೩೧% ಪಾಲನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಕಂಪನಿ ಟೆಕ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿತು. ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಿಂದ, ಸತ್ಯಂ ತನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಮಹೀಂದ್ರಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ಮಹೀಂದ್ರ ಸತ್ಯಂ" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. ತೆರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಳಂಬವಾದ ನಂತರ<ref>[http://www.moneycontrol.com/news/business/mah-satyam-tech-mahindra-merger-may-be-delayed_522887.html moneycontrol.com]. moneycontrol.com (15 February 2011).</ref><ref>[http://www.moneycontrol.com/news/business/mah-satyam-tech-mah-to-appoint-bankers-to-fasten-merger_581330.html Mah Satyam-Tech Mah to appoint bankers to fasten merger]. Moneycontrol.com (30 August 2011).</ref> ಟೆಕ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳ ಮಂಡಳಿಯು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ ರಂದು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸತ್ಯಂ ಜೊತೆ ತನ್ನ ವಿಲೀನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.livemint.com/2012/03/21094345/Tech-Mahindra-Satyam-get-nod.html /Tech Mahindra, Satyam get nod to merge]. Livemint.com (21 March 2012).</ref><ref>[http://profit.ndtv.com/News/Article/high-court-orders-shareholders-meeting-on-msat-tech-mahindra-merger-304000/ High Court orders shareholders' meeting on MSat-Tech Mahindra merger]. Profit.ndtv.com (11 May 2012).</ref> ಕಂಪನಿಗಳು ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡವು.<ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-06-26/news/40187424_1_satyam-merger-government-mediated-auction-tech-mahindra Tech Mahindra completes Satyam merger, becomes 5th biggest IT firm – Economic Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826093042/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-06-26/news/40187424_1_satyam-merger-government-mediated-auction-tech-mahindra |date=2016-08-26 }}. ''The Economic Times''. (26 June 2013).</ref><ref>[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/satyam-is-history-merger-with-tech-mahindra-complete/article4848975.ece Satyam is history, merger with Tech Mahindra complete | Business Line]. ''Business Line''. (25 June 2013).</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} 4u5a2wxs2y2ofujlmvld3gru2v9u0jt 0 100504 1375670 1373117 2026-06-22T10:54:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375670 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Sameera Reddy at IIFA 2012.jpg | name = ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ | native_name = ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ | caption = | birth_date = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೪]],[[೧೯೮೦]] <!-- {{Birth date and age|df=yes|1965|9|10}} --> | birth_place = ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ | death_date = | death_place = | occupation = ನಟ | nationality = ಭಾರತೀಯ | salary = | networth = | spouse = ಅಕ್ಷಯ್ ವರ್ದೆ | children = | website = }} '''ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ''' (ಜನನ ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೦) ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ. ಅವರು ಕೆಲವು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೨ರ ಚಿತ್ರ ಮೈನೆ ದಿಲ್ ತುಝ್‌ಕೋ ದಿಯಾ ದ ಮೂಲಕ ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಡರ್‌ನಾ ಮನಾ ಹೈ (೨೦೦೩), [[ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್]] ಜೊತೆಗಿನ ಮುಸಾಫಿರ್ (೨೦೦೪), ಜೈ ಚಿರಂಜೀವಾ (೨೦೦೫), ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೯೨೧೧(೨೦೦೬), ಅಶೋಕ್ (೨೦೦೬), ರೇಸ್ (೨೦೦೮), ವಾರಣಮ್ ಆಯಿರಮ್ (೨೦೦೮), ಡಿ ದಾನಾ ಡಾನ್ (೨೦೦೯), ಆಕ್ರೋಶ್ (೨೦೧೦), ವೆಟ್ಟೈ (೨೦೧೨) ಮತ್ತು ತೇಜ಼್ (೨೦೧೨) ==ಬಾಲ್ಯ== ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ರಂದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಮೀರಾ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="mid-day.com">http://www.mid-day.com/smd/2002/sep/31427.htm</ref> ಸಮೀರಾ ತಾಯಿ ನಕ್ಷತ್ರ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಒಂದು NGO ಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="mid-day.com"/> ಅವಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು, ಮಾಜಿ ವಿಜೆ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್‌ಮಾಡೆಲ್ ಮೇಘನಾ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಮುಂಬೈನ ಮಹೀಮ್ನ ಬಾಂಬೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಿಡೆನ್ಹಾಮ್ ಕಾಲೇಜ್ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>http://www.mid-day.com/yourlife/2006/feb/131073.htm{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸಮೀರ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು "ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕುರೂಪಿ ಮಗು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು 19 ರ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ ಧಡೂತಿ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾಳೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120324091034/</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ಸಮೀರಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಗಝಲ್ ಗಾಯಕ ಪಂಕಜ್ ಉಧಸ್ ಅವರ "ಔರ್ ಅಹಿಸ್ಟಾ" ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://photography.nationalgeographic.com/photography/photo-of-the-day/sari-and-catsuit.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2012-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324091034/http://photography.nationalgeographic.com/photography/photo-of-the-day/sari-and-catsuit.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಮೀರಾ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆದರೆ ಆ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Why-star-siblings-dont-make-it-big/articleshow/2766766.cms</ref> ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಅನುಭವದಿಂದ ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ೨೦೦೨ರ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ಮೈನೆ ದಿಲ್ ತುಜ್ಕೊ ದಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಸಾಫಿರ್ ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್, ಸಂಜಯ್ ದತ್ ಮತ್ತು ಕೋಯ್ನಾ ಮಿತ್ರರ ಎದುರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಾರಣಮ್ ಆಯಿರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದರು. ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮೀರಾ ಅಭಿನಯ ಬಲು ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತು. ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್ ಅವರ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು; ಯೋಹನ್ ಆದ್ಯಯಾಮ್ ಒಂಡ್ರೂ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ನಕ್ಷತ್ರಂ. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ==ಮಾಡೆಲಿಂಗ್== ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಆನ್ಲೈನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು. ಹಲವು ಬಾರಿ ಮಾರ್ಜಾಲ ನಡಿಗೆಯ ರಾಂಪ್ ಷೋ<ref>https://www.pinkvilla.com/entertainment/event/sameera-reddy-walks-ramp-neeta-lulla-lakme-fashion-week{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=2ry91tQ_Aug</ref> ==ಬದುಕು== ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟಾಕ್ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿ. ಪರ್ಮೇಶ್ವರ್ ಗೋದ್ರೆಜ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಸ್ವಾಗತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಓಪ್ರಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಸೀರೆ ಧರಿಸಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದುದರಿಂದ<ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/report_i-love-the-bombshell-tag-sameera-reddy_1353590</ref>, ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಅವರು ಅಮೇರಿಕೆಗೆ ತೆರಳುವ ಮುನ್ನ, ಸೀರೆಯನ್ನೇ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.adaderana.lk/biznews.php?nid=621 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105200916/http://www.adaderana.lk/biznews.php?nid=621 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2012/sameera-reddy-gift-saree-oprah-winfrey-200112.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202204316/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2012/sameera-reddy-gift-saree-oprah-winfrey-200112.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151800300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110141309/http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151800300.htm |url-status=dead }}</ref> ರೆಡ್ಡಿ 21 ಜನವರಿ 2014 ರಂದು ಉದ್ಯಮಿಯಾದ ಅಕ್ಷಯ್ ವಾರ್ಡೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://news.biharprabha.com/2013/12/sameera-reddy-and-akshai-varde-to-marry-in-april-2014/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230041831/http://news.biharprabha.com/2013/12/sameera-reddy-and-akshai-varde-to-marry-in-april-2014/ |url-status=dead }}</ref> ಸಮೀರಾ ೨೪ ಮೇ ೨೦೧೫ ರಂದು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.<ref>http://www.bollywoodhungama.com/news/9957773/Motherhood-is-very-humbling---Sameera-Reddy</ref> <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Sameera-Reddy-ties-the-knot-today/articleshow/29141802.cms</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=0wl-1D3SAT8</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=BeM2PZf8mhw</ref> ==ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು== ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಸಮೀರಾ [[ವರನಾಯಕ|ವರದ ನಾಯಕ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸುದೀಪ್]]ರಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಸಮೀರಾರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಅನುಭವ ಎಂದು ಸುದೀಪ್ ಹೊಗಳಿದ್ದರು. ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮೀರಾ ತಾವು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಲ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/blast-from-the-past-sameera-reddy-is-now-a-mother-and-a-blogger |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2018-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430044829/http://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/blast-from-the-past-sameera-reddy-is-now-a-mother-and-a-blogger |url-status=dead }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Sameera Reddy}} * {{Facebook|SameeraReddy}} * {{IMDb name|id=1213820}} {{Interwikineeded}} 4ohkh6zbhxybkkewqron25lixyat231 0 115974 1375607 1360475 2026-06-21T16:06:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375607 wikitext text/x-wiki {{ವಿಜ್ಞಾನ}} '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳು''' ಸಂಯೋಜಿತ ಆಂಶಿಕ ವಿಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿವೆ. ಇವು ಲೊರೆಂಟ್ಜ್ ಬಲ ನಿಯಮದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಜಾತ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯತೆ, ಅಭಿಜಾತ [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟರ್‌ಗಳು, [[ತಂತಿರಹಿತ|ನಿಸ್ತಂತು]] ಸಂವಹನ, [[ಮಸೂರ|ಮಸೂರಗಳು]], [[ರೇಡಾರ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ವಿದ್ಯುತ್, ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು[[ ರೇಡಿಯೊ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಈ ಸಮೀಕರಣಗಳು [[ಗಣಿತ|ಗಣಿತೀಯ]] ಮಾದರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ|ಆವೇಶಗಳು]], [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ಪ್ರವಾಹಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿದ್ಯುತ್]] ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮೀಕರಣಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ಏರಿಳಿಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ವೇಗದಲ್ಲಿ (c) ("ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ") ಹೇಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ [[ವಿಕಿರಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ತರಂಗಗಳು ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳವರೆಗೆ ರೋಹಿತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ವಿವಿಧ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಈ ಸಮೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಲರ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್|ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್]] ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು 1861 ಮತ್ತು 1862 ರ ನಡುವೆ ಲೊರೆಂಟ್ಜ್ ಬಲ ನಿಯಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. [[ಬೆಳಕು]] ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿದ್ಯಮಾನ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೂ ಅವರು ಈ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸಿದರು. ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಿತ (ರ‍್ಯಾಷನಲೈಜ್ಡ್) MKSA ಏಕಮಾನಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ SI ಏಕಮಾನಪದ್ಧತಿಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:ಬೌಂಡ್_ಚಾರ್ಜ್_ಮತ್ತು_ಕರೆಂಟ್.png|thumb|ಬಂಧಿತ ಆವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ]] ಸಮೀಕರಣಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪೀಯ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆನ್ವಯಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಅವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ. ಅವು ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಆವೇಶ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಆವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೇರಿವೆ. "ಸ್ಥೂಲಗೋಚರ" ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ [[ಸಮೀಕರಣ]]ಗಳು ಪರಮಾಣು ಪ್ರಮಾಣದ ಆವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಗಿರಕಿಗಳಂತಹ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಿರದೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಎರಡು ಹೊಸ ಸಹಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ವಸ್ತುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಇಂದ್ರಿಯಗೋಚರಾನುಭವವಾದದ ವಿವರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಿಯತಾಂಕಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. "ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‍ನ ಸಮೀಕರಣಗಳು" ಪದವನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಸಮಾನ ಪರ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಡಿ ಮೌಲ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲು, ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ವಿಭವಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಹವ್ಯತ್ಯಯಿ ಸೂತ್ರೀಕರಣವು (ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಬದಲಾಗಿ ದೇಶಕಾಲದ ಮೇಲೆ) ವಿಶೇಷ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ನತ [[ಶಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಗುರುತ್ವ|ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ]] [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಾಗಿದ ದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಅಚರ ವೇಗಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು [[ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್|ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್]] ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಸಾಪೇಕ್ಷ ಚಲನೆ ಮಾತ್ರ ಭೌತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ವಿದ್ಯುದ್ಬಲವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಭಿಜಾತ ಮಿತಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. == ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‍ನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಭೌತಿಕ ಅರ್ಥಗಳು == ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳು ನಾಲ್ಕು ಸಮೀಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಗೌಸ್ (ಕೂಲಂಬ್), ಫ್ಯಾರಡೆ ಮತ್ತು ಆಂಪಿಯರ್ ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಆಂಪಿಯರ್‌ನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ (4 ನೇ ಸಮೀಕರಣ) ಒಂದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಸ್ಥಳಾಂತರ ಪ್ರವಾಹ, ಇದು ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 1. ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಗೌಸ್‌ನ ನಿಯಮ 2. ಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಗೌಸ್‌ನ ನಿಯಮ 3. ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ([[ಸಮಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂದು ಹೇಳುವ ಫ್ಯಾರಡೆ ನಿಯಮವು ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ 4. ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ (ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ) ಎಂದು ಹೇಳುವ ಆಂಪಿಯರ್-ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ನಿಯಮವು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ 3 ಮತ್ತು 4 ಸಮೀಕರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು [[ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ|(ಬೆಳಕಿ]]ನಂತಹ) ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು, ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಚಕ್ರವು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ. == ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರೀಕರಣ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾತ ಆವೃತ್ತಿ) == ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಸೂತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಮೀಕರಣಗಳಿವೆ, ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ವಿತರಣೆಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮವಾದ ಲೊರೆಂಟ್ಜ್ ಬಲ ನಿಯಮವು ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಆವೇಶಿತ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಮೂಲ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಈಗ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಲಿವರ್ ಹೆವಿಸೈಡ್ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಿರುವ<ref>Bruce J. Hunt (1991) ''[[The Maxwellians]]'', chapter 5 and appendix, [[Cornell University Press]]</ref><ref>{{cite web |date= |title=IEEEGHN: Maxwell's Equations |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Maxwell%27s_Equations |accessdate=2008-10-19 |publisher=Ieeeghn.org |archive-date=2014-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916194701/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Maxwell%27s_Equations |url-status=dead }}</ref> ಕೆಳಗಿನ ಸದಿಶ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ ರೂಪನಿಷ್ಠೆಯು ಈಗ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ x, y, z ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮೂಲ 20 ಸಮೀಕರಣಗಳಿಗಿಂತ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿವೆ. ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮ್ಮಿತೀಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಲೊರೆಂಟ್ಜ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ. ಟೆನ್ಸರ್ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಕಲನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅದೇ ಸಮೀಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಪರ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ವಿಕಲನ ಮತ್ತು ಅನುಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳು [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ|ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ]] ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಅನುಕಲನ ಸೂತ್ರೀಕರಣವು ದೇಶದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದೊಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗಡಿಯ ಮೇಲಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಆವೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ವಿತರಣೆಗಳಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ವಿಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ (ಕಡಿಮೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯ) ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವಾಗಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಅಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು.<ref>{{cite book |title=Partial differential equations and the finite element method |last=Šolín |first=Pavel |year=2006 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-72070-6 |page=273 |url=https://books.google.com/books?id=-hIG3NZrnd8C&pg=PA273}}</ref> ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ '''B''' = ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ (ಇದು ಒಂದು ಹುಸಿ ಸದಿಶ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ); '''E''' = ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ (ಇದು ಒಂದು ಸದಿಶ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ); ''ρ ='' ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುದಾವೇಶದ ಗಾತ್ರ ಸಾಂದ್ರತೆ; '''J''' = ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆ; t = ಕಾಲ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸ್ಥಿರಾಂಕಗಳೆಂದರೆ (ಮೊದಲ ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎಸ್‌ಐ ಏಕಮಾನಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ: * ಮುಕ್ತ ದೇಶದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಶೀಲತೆ, {{math|''ε''₀}}, ಮತ್ತು * ಮುಕ್ತ ದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ಯತೆ, {{math|''μ''₀}}, ಮತ್ತು * ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ, <math>c = \frac{1}{\sqrt{\varepsilon_0\mu_0}}</math> ====ವಿಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳು==== ವಿಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, *ನ್ಯಾಬ್ಲಾ [[ಚಿಹ್ನೆ]], {{math|∇}}, ಮೂರು ಆಯಾಮದ ವಾಟ ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಡೆಲ್, *{{math|∇⋅}} ಚಿಹ್ನೆ ("ಡೆಲ್ ಡಾಟ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅಪಸರಣ ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, * {{math|∇×}} ಚಿಹ್ನೆ ("ಡೆಲ್ ಕ್ರಾಸ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕರ್ಲ್ ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:ಪರಿಚಲನೆ_ಮತ್ತು_ಸುರುಳಿ.png|thumb|ಮೇಲ್ಮೈ ಮುಚ್ಚಿದ ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ. ಎಫ್ ಇ ಅಥವಾ ಬಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಮತ್ತೆ, n ಯುನಿಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. (ವೆಕ್ಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುರುಳಿ ಅಕ್ಷರಶಃ "ಪ್ರಸರಣಗಳು" ನಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ)]] ====ಅನುಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳು==== ಅನುಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, *ಆವೃತ ಗಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ {{math|∂Ω}} ಯೊಂದಿಗೆ {{math|Ω}} ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿರ ಪರಿಮಾಣವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು *ಆವೃತ ಗಡಿ ಬಾಗು {{math|∂Σ}} ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ {{math|Σ}} ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿರ ಮೇಲ್ಮೈಯಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ''ಸ್ಥಿರ '' ಪರಿಮಾಣ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈ ಎಂದರೆ ಅದು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೇಲ್ಮೈಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಸರಿ, ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯು ಕಾಲ-ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಫ್ಯಾರಡೆ ಅವರ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಅನುಕಲನ ಚಿಹ್ನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಲನವನ್ನು ತರಬಹುದು: ::<math> \frac{d}{dt} \iint_{\Sigma} \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S} = \iint_{\Sigma} \frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S}\,,</math> ವಿಕಲನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಗೌಸ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಟೋಕ್ಸ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲ-ಅವಲಂಬಿತ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಮಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಬಹುದು. *{{oiint | intsubscpt=<math>{\scriptstyle\partial \Omega }</math> | integrand=}}ಇದು ಗಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ {{math|∂Ω}} ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಅವಕಲನವಾಗಿದೆ, ಕುಣಿಕೆಯು ಮೇಲ್ಮೈ ಮುಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ *<math>\iiint_\Omega</math> ಪರಿಮಾಣ {{math|Ω}} ಮೇಲಿನ ಪರಿಮಾಣ ಅನುಕಲನವಾಗಿದೆ, *<math>\oint_{\partial \Sigma}</math> ಇದು ಗಡಿ ಬಾಗು {{math|∂Σ}} ಸುತ್ತಲಿನ ರೇಖಾ ಅನುಕಲನವಾಗಿದೆ , ಬಾಗು ಮುಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಕುಣಿಕೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. *<math>\iint_\Sigma</math> ಇದು ಮೇಲ್ಮೈ {{math|Σ}} ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಅನುಕಲನವಾಗಿದೆ, *{{math|Ω}} ದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಒಟ್ಟು ''ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಶ {{math|''Q''}} ಚಾರ್ಜ್ ಸಾಂದ್ರತೆ {{math|''ρ''}} ನ {{math|Ω}} ಮೇಲಿನ ಪರಿಮಾಣ ಅನುಕಲನವಾಗಿದೆ: ::<math>Q = \iiint_\Omega \rho \ \mathrm{d}V,</math> ಇಲ್ಲಿ {{math|dV}} ಪರಿಮಾಣ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. * '' ನಿವ್ವಳ '' [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ]] {{math|''I''}} ಸ್ಥಿರ ಮೇಲ್ಮೈ {{math|Σ}} ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆ {{math|'''J'''}} ನ ಮೇಲ್ಮೈ ಅನುಕಲನವಾಗಿದೆ: ::<math>I = \iint_{\Sigma} \mathbf{J} \cdot \mathrm{d} \mathbf{S},</math> [[ಚಿತ್ರ:ಕಾಂತೀಯತೆಗೆ_ಗೌಸ್‌ನ_ನಿಯಮ.png|thumb|ಕಾಂತೀಯತೆಗೆ ಗೌಸ್‌ನ ನಿಯಮ: ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಕುಣಿಕೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅನಂತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಹದ ವರ್ತುಲದಿಂದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.]]ಇಲ್ಲಿ {{math|d'''S'''}} ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{math|''S''}} ನ ವಿಕಲನ ಸದಿಶ ಅಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮೇಲ್ಮೈ {{math|Σ}} ಲಂಬವಾಗಿದೆ. (ಸದಿಶ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ {{math|'''S'''}} ಬದಲಾಗಿ {{math|'''A'''}} ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕಾಂತವಿಭವದ ಸಂಕೇತನದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ===ಎಸ್‌ಐ ಏಕಮಾನಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರೀಕರಣ=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! scope="col" style="width: 15em;" | ಹೆಸರು ! scope="col" |ಅನುಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳು ! scope="col" |ವಿಕಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳು |- | ಗೌಸ್ ನಿಯಮ | {{oiint | intsubscpt=<math>{\scriptstyle\partial \Omega }</math> | integrand=<math>\mathbf{E}\cdot\mathrm{d}\mathbf{S} = \frac{1}{\varepsilon_0} \iiint_\Omega \rho \,\mathrm{d}V</math> }} | <math>\nabla \cdot \mathbf{E} = \frac {\rho} {\varepsilon_0}</math> |- | ಕಾಂತೀಯತೆಗೆ ಗೌಸ್‌ನ ನಿಯಮ | {{oiint | intsubscpt = <math>{\scriptstyle \partial \Omega }</math> | integrand = <math>\mathbf{B}\cdot\mathrm{d}\mathbf{S} = 0</math> }} | <math>\nabla \cdot \mathbf{B} = 0</math> |- | ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್-ಫ್ಯಾರಡೆ ಸಮೀಕರಣ (ಫ್ಯಾರಡೆಯ ಚೋದನಾ ನಿಯಮ) | <math>\oint_{\partial \Sigma} \mathbf{E} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{l} = - \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} \iint_{\Sigma} \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S} </math> | <math>\nabla \times \mathbf{E} = -\frac{\partial \mathbf{B}} {\partial t}</math> |- |ಆಂಪೇರ್‌ನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲ ನಿಯಮ (ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‍ನ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ) | <math> \begin{align} \oint_{\partial \Sigma} & \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{l} = \mu_0 \left(\iint_{\Sigma} \mathbf{J} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S} + \varepsilon_0 \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} \iint_{\Sigma} \mathbf{E} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S} \right) \\ \end{align} </math> | <math>\nabla \times \mathbf{B} = \mu_0\left(\mathbf{J} + \varepsilon_0 \frac{\partial \mathbf{E}} {\partial t} \right) </math> <br /> |} ==ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‍ನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ== ಸ್ಥಾಯೀ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ, Q ಕೂಲಾಂಬ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ (ಇದು ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು) r ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಬಲ E ವೋಲ್ಟ್ / ಮೀಟರ್ ಅನ್ನು ಈ ಮುಂದಿನ ಸಮೀಕರಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದಿದೆ: <math display="block">\mathbf{E}_1 = \frac{q_1q_2}{4\pi\varepsilon_0} \frac{\mathbf{\hat{r}}_{12}}{|\mathbf{r}_{12}|^2}</math> ....... (1) ಇಲ್ಲಿ <math>\mathbf{\hat{r}}_{12} = </math> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯ ಏಕಮಾನ ಸದಿಶ (ಯೂನಿಟ್ ವೆಕ್ಟರ್). ಏಕಮಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣದ (ಒಂದು ಕೂಲಾಂಬ್) ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಬಲವನ್ನು E ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ E ಯನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಲರೇಖೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. E ರೇಖೆಗಳು ಧನವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಟು ಋಣವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಧನ ಇಲ್ಲವೇ ಋಣವಿದ್ಯುತ್ತು ಒಂದನ್ನೇ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ E ರೇಖೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಇಲ್ಲವೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು]]) E ಯಿಂದಾಗಿ ಚಲಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಲು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕಬಲವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವಂಥ ಸಾಧನಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ|ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು]]) ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕಬಲ E ಯನ್ನು ವೋಲ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವುದಿದೆ. ಏಕಮಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಫಲದಲ್ಲಿಯ (ಯೂನಿಟ್ ಏರಿಯ) E ರೇಖೆಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:VFPt charges plus minus thumb.svg|thumb|center]] ಸಮೀಕರಣ (1) ನಿರ್ದ್ರವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ (ಇಲ್ಲವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ) ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ε₀ = ನಿರ್ದ್ರವ್ಯದ ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ಸ್ಥಿರಾಂಕ. ನಿರ್ದ್ರವ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೊಧಕ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿಯ (ಅನಿಲ, ದ್ರವ ಇಲ್ಲವೆ ಘನವಸ್ತು) ವಿದ್ಯುತ್‌ಕ್ಷೇತ್ರಬಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಸಮೀಕರಣ (1) ರಲ್ಲಿಯ ε₀ ಗೆ ಬದಲಿಗೆ ε₀ ε_r ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದಿದೆ. ε_r = ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಿರಾಂಕ. ಇದಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ನಿರೋಧಕತ್ವ (ರಿಲೆಟಿವ್ ಪರ್ಮಿಟಿವಿಟಿ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ನಿರ್ದ್ರವ್ಯದ (ಇಲ್ಲವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುವಿನ) ಸ್ಥಿರಾಂಕ -1. ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತು E ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ವಸ್ತುವಿನ [[ಪರಮಾಣು|ಪರಮಾಣುಗಳ]] ಧನ ಮತ್ತು ಋಣವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳು ([[ಬೈಜಿಕ ಕೇಂದ್ರ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್]] ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು) ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತುವಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ D = ε₀E ಎಂಬುದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ (ಅಥವಾ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯ) ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದ್ರವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ D = ε₀E. ವಿದ್ಯುತ್ ಬಲ ರೇಖೆಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ E ಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವಂತೆ D ರೇಖೆಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನೂ ನಿರೂಪಿಸುವುದಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ E ಮತ್ತು D ಗಳ ಅಭಿವಾಹವನ್ನು (ಫ್ಲಕ್ಸ್) ಗುರುತಿಸುವುದುಂಟು. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ E ಮತ್ತು D ಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನಿತರ ಕೆಲವು ಸದಿಶ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸವುದಿದೆ. ಈ ಸದಿಶಗಳು ಸ್ಥಾನವ್ಯತ್ಯಾಸ ದರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲವ್ಯತ್ಯಾಸದರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಏರಿಳಿತಗಳು ಒಂದೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಇರಬಲ್ಲವು. ಮೂರು ಸ್ಥಾನದರ ಏರಿಳಿತಗಳು <math>\left ( \frac{\partial}{\partial x} , \frac{\partial}{\partial y} , \frac{\partial}{\partial z} \right )</math> ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಾಲದರ ಏರಿಳಿತವನ್ನು <math>\left ( \frac{\partial}{\partial t} \right )</math> ಬಳಸಿ ಸದಿಶದ ಒಟ್ಟು ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. x, y, z ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಮೂರು ಸ್ಥಾನ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳು ಆಗಿರಲಿ. ಸದಿಶಗಣಿತದಲ್ಲಿ x, y, z ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ i, j, k ಗಳು ಏಕಮಾನ ಸದಿಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಾನದರ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಡೈವ್ <math>\nabla</math> - ಮತ್ತು ಕರ್ಲ್ <math>\nabla</math> X (div ಮತ್ತು curl) ಎಂಬ ಪರಿಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು (ಆಪರೇಟರ್ಸ್) ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ. ಇವನ್ನ ಬಳಸಿದಾಗ ಎರಡು ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನದರ ಏರಿಳಿತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. <math>\nabla</math> . D ಮತ್ತು <math>\nabla</math> . X ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನದರ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. Q ಕೂಲಾಂಬ್ ವಿದ್ಯುತ್‌ಪರಿಮಾಣ E ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ ತತ್ಫಲವಾಗಿ D ಯು ಅಭಿವಾಹಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯಷ್ಟೇ. D ಮತ್ತು E ಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಯೀ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸದಿಶಗಣಿತದ ಗೌಸನ ಅಪಸರಣ ಪ್ರಮೇಯದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸುವುದುಂಟು. Q ಪರಿಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ S ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. S ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲಕ E ರೇಖೆಗಳ ಅಭಿವಾಹ (ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೆ ಒಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ) ಇರುತ್ತದೆ. E ರೇಖೆಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು Q ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಮಾಣದ ಸಂಬಂಧ ನಿರ್ದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ. <math>\iint E.dS = _s \phi E.dS = \frac{Q}{\epsilon_0}</math> .......(2) E.dS = EdS cosθ ಇಲ್ಲಿ dS = ಚಿಕ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ. ಎಡಬದಿಯ ಸಮಾಸಕಲನ ಇಡೀ ಕ್ಷೇತ್ರ S ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕರಣ (2) ರಲ್ಲಿ Q ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಮಾಣ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಮಾಣ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ S ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆವರಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳದ ಗಾತ್ರ V ಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರಲೂಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್‌ಪರಿಮಾಣದ ಗಾತ್ರಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ρ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ Q ಮತ್ತು ρ ಗಳ ಸಂಬಂಧ <math>Q = \iiint \rho \, dv = \int\limits_v \rho \, dv</math> .........(3) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ dv ಚಿಕ್ಕ = ಗಾತ್ರ. (2) ನೆಯ ಮತ್ತು (3) ನೆಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ <math>_s \phi E.dS = 1/\epsilon_0 \int\limits_v \rho \, dv</math> ..........(4) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ D = ε₀E (ಇಲ್ಲವೇ ε₀ε_rE) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ <math>_s \phi D.dS = \int\limits_v \rho \, dv</math> ..........(5) ಸದಿಶಗಣಿತದ ಗೌಸ್ ಪ್ರಮೇಯ D, dS ಮತ್ತು v ಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. <math>_s \phi D.dS = \int\limits_v \nabla . D \, dv</math> ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಾಗ (5) ನೆಯ ಸಮೀಕರಣ <math>_s \phi \nabla . Ddv = \int\limits_v \rho \, dv</math> ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶ dv ಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದರಿಂದ <math>\nabla . D = \rho</math> ...........(6) ಸಮೀಕರಣ (6) ನ್ನು '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮೊದಲನೆಯ ಸಮೀಕರಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಈ ಸಮೀಕರಣ ಸ್ಥಾಯೀವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸ್ಥಾಯೀ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ <math>\nabla . D = \rho</math> ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದಂತೆ, ಸ್ಥಾಯೀ [[ಕಾಂತತೆ|ಕಾಂತತ್ವದ]] ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಬರೆಯಬಹುದು. ಕಾಂತದ ಧ್ರುವಶಕ್ತಿಯ (m) ಸಲುವಾಗಿ (Q ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ), ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಬಲ H (E = ಇರುವಂತೆ) ಇರುತ್ತದೆ. H = m / 4πμ₀r² ..........(7) ಇಲ್ಲಿ μ₀ = ನಿರ್ದ್ರವ್ಯದ ಪಾರಗಮ್ಯತೆ (ಪರ್ಮಿಯಬಿಲಿಟಿ). ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಉಂಟಾಗಿ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ D ಇರುವಂತೆ, ಕಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯಪ್ರೇರಕತ್ವ B ಇರುತ್ತದೆ. B ಮತ್ತು H ಗಳ ಸಂಬಂಧ B = μ_rμ₀H ಸ್ಥಾಯೀವಿದ್ಯುತ್‌ನಲ್ಲಿ ಧನವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಮಾಣ (+Q) ಇಲ್ಲವೆ ಋಣವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು (-Q) ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ E ಬಲರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದು (+Q ನಿಂದ) ಇಲ್ಲವೇ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವುದು (-Q) ಸಾಧ್ಯ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕಾಂತತ್ವ ಪ್ರಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಂತದಲ್ಲೂ ಧನಕಾಂತಧ್ರುವ (+m) ಮತ್ತು ಋಣಕಾಂತಧ್ರುವಗಳು (-m) ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಧನ, ಋಣಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮೀಕರಣ (2) ಎನ್ನುವುದು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ <math>\int\limits_{\grave{A}} H.dS = 1/\mu_0(m-m) = 0</math> ...........(8) ಹಿಂದಿನ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ H ನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತೆ ಬರೆದಾಗ ಸಮೀಕರಣ (6) ನ್ನು ಬರೆಯುವಂತೆಯೇ (8) ನೆಯ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು <math>\nabla . B = 0</math> ............(9) ಎಂದು ಬರೆಯಬಹುದು. ಇದೇ '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಎರಡನೆಯ ಸಮೀಕರಣ'''. ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ B ಯು S ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದಾಗ B ಮತ್ತು S ಗಳ ಗುಣಲಬ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾಂತೀಯಪ್ರೇರಣಾ ಅಭಿವಾಹ (φ) ಎಂದು ಹೆಸರು. φ ನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ B ರೇಖೆಗಳು S ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಲಂಬವಾಗಿರರಬೇಕು. S ಕ್ಷೇತ್ರದ ಲಂಬ ಸದಿಶ n ಮತ್ತು B ಗಳ ನಡುವಿನ ಕೋನ θ ಆಗಿದ್ದರೆ φ = BS cos θ = B.S ವಾಸ್ತವವಾಗಿ B ತಂತ್ರವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಕ. ವಿದ್ಯುತ್‌ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಏರ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದಿಂದ, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುವುದು ಎಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಣಿತವಿದ [[ಆಂಡ್ರೇ ಮೇರಿ ಆಂಪೇರ್|ಆಂಡ್ರೆ ಆಂಪೇರ್]] (1775-1836) ಎಂಬವ ಸೂತ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ. ಇದರ ವಿಲೋಮ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವ ಕಾಂತವೊಂದು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು; ಇಲ್ಲವೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವಂತೆ ಚಲಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಮೈಕೇಲ್‌ ಫ್ಯಾರಡೆ|ಮೈಕಲ್ ಫ್ಯಾರಡೆ]] (1791-1867) ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಈ ಎರಡು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಮೂಲ, ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯ ಇರುವುದು ಆಂಪೇರ್ ಫ್ಯಾರಡೆಯರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಉಚಿತ. ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಿದ್ಯುದೊತ್ತಡ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕ ಬಲ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ E ವೋಲ್ಟ್ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕ ಬಲವನ್ನು A, B ಗಳ ನಡುವೆ ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ I ಆಂಪೇರ್. ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವಿರುವಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಬಲ ε ಪರಿಧಿ t ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕ ಬಲ Eಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸದಿಶಗಣಿತದ ರೀತ್ಯ <math>\epsilon = \int\limits_A^B E.dl</math> ...........(10) ಎಂದು ಬರೆಯಬಹುದು. ಈ ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿ ABಯು ಪರಿಧಿಯ ಉದ್ದ l ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. Edl ಪರಿಮಾಣ ಏಕಮಾನ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು, E ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ dl ದೂರದಷ್ಟು ಸರಿಸಲು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಲಭಾಗದ ಸಮಾಸಕಲ ಏಕಮಾನ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪರಿಧಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ವ್ಯಯಿಸಬೇಕಾಗುವ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕಬಲ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ABಗಳು ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ <math>\int\limits_A^B E.dl = \phi E.dl = 0</math> ...........(11) ವಿದ್ಯುತ್‌ಕ್ಷೇತ್ರ E ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ H ಗಳ ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮೀಕರಣ (10) ರಲ್ಲಿ Eಗೆ ಬದಲು Hಅನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಆ ಪರಿಮಾಣ ಕಾಂತಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾಂತಚಾಲಕಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಾಂತಪರಿಧಿ ಎಂಬುದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂತಚಾಲಕ ಬಲ ಎಂಬುದು ಆಂಪೇರನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದ ಪರಿಧಿಗೆ φ H.dl = I ಆಂಪೇರುಗಳು .............(12) ಎಂದು ಬರೆಯುವುದಿದೆ. ಈ ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದ ಸಮಾಸಕಲ ಏಕಮಾನ ಕಾಂತಧ್ರುವವನ್ನು ಕಾಂತಪರಿಧಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು (I ಆಂಪೇರ್) ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯ ಕಾಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸ-ದರವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ dQ ಪರಿಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ತು dt ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದರೆ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ <math>I = \frac{dQ}{dt}</math> ಆಂಪೇರುಗಳು ಆಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕದ ಅಡ್ಡಕೊಯ್ತದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ds ಆಗಿದ್ದಾಗ, ವಾಹಕದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಸಾಂದ್ರತೆ j = I/ds ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕರಣ (12)ರಲ್ಲಿ j ಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಾಗೂ S ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ t ಪರಿಧಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ <math>_I \phi \, H.dl = \int\limits_S j.dS</math> .............(13) ಎಂದು ಬರೆಯಬಹುದು. ಸದಿಶಗಣಿತದಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೋಕ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯದ ಅನ್ವಯ <math>_I \phi \, H.dl = \int\limits_S (\nabla \times H).dS</math> ............(14) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕರಣ (13) ಮತ್ತು (14)ನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ <math>\int\limits_S (\nabla \times H).dS = \int\limits_S j.dS</math> ಎಂಬುದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ <math>\nabla \times H = j</math> ............(15) ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ-ದರ ∂/∂t ಇದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕರಣ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನ್ವಯ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿಸಿ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ್ದೇ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಧಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. MN ಸಂಧಾರಿತ್ರವನ್ನು (ಕೆಪಾಸಿಟರ್) ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕ ಬಲದ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಲೋಹದ ತಂತಿ W ದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದೆ. M,N ಗಳು ಸಂಧಾರಿತ್ರದ ಫಲಕಗಳು. M ಫಲಕವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದ v ಗಾತ್ರದ ಜಾಗದ ಹೊರಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ S. ಈ ಹೊರಮೈಯಲ್ಲಿ I ಪರಿಧಿ ಇದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಗುಂಡಿ K ಯನ್ನು ಒತ್ತಿದಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳು (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು) ಸಂಧಾರಿತ್ರದ ಫಲಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಸಮೀಕರಣ (13)ರ ಆಂಪೇರ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನು S ಮತ್ತು I ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ <math>_I \phi \, H.dl = \int\limits_S j.dS</math> ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ t ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಕಿರಿದುಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಿಧಿ t = 0 ಆಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ S ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ <math>_S \phi \, j.dS = 0</math> ...........(16) ಎಂದು ಬರೆಯಬಹುದು. ಈ ಸಮೀಕರಣದ ಅರ್ಥ ಇಷ್ಟು: S ಜಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಶೂನ್ಯ. ಅಂದರೆ, S ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ S ನಿಂದಲೇ ಹೊರಬರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಚಲನೆ ಎಂದೂ ಇದು ವಹನವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ. ವಹನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ (W ತಂತಿ) ಇರುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು ಸಂಧಾರಿತ್ರದ ವಿದ್ಯುತ ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಸಮೀಕರಣ (16)ರಲ್ಲಿ ಸಂಧಾರಿತ್ರದ M ಫಲಕವನ್ನು ತಲುಪುವ ವಹನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು) S ಮೂಲಕ ಹರಿದು N ಫಲಕವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮೀಕರಣ (16) ಅಪೂರ್ಣ ಎಂದ ಹಾಗಾಯಿತು. ಈ ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದ ಗೌಸ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನು [ಸಮೀಕರಣ t (5) v ಮತ್ತು S ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ (v ಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಮಾಣದ ಘನ ಸಾಂದ್ರತೆ p ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ) <math>\int\limits_v p \, dv = _S \phi \, D.dS</math> ...............(17) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. v ನಲ್ಲಿ ವಹನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, p ನ ಕಾಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ದರವನ್ನು (∂p/∂t) ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕರಣ (17) ರಿಂದ <math>\int\limits_v \frac{\partial}{\partial t} p \, dv = \int\limits_S \frac{\partial}{\partial t} (D.dS)</math> ..............(18) ಒದಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಎರಡು ತತ್ತ್ವಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತಾ ಸಮೀಕರಣ (ಈಕ್ವೇಷನ್ ಆಫ್ ಕಂಟಿನ್ಯುಯಿಟಿ). ಇದರ ರೀತ್ಯ ಆವರಣದೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ p ನ ಕಾಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ದರವು ಆವರಣ ಮೈಯಿಂದ ಹೊರ ಬರುವ ಕಣಗಳ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ (j) ಸಮನಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಆವರಣದೊಳಗೆ ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲವೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುಸ್ಥಾಯಿತ್ವ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಈ ನಿಯಮದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಅವಿರತ ಹೆಚ್ಚಳ ಇಲ್ಲವೆ ವ್ಯಯ ಎಂಬುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ, v ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ (ಇಲ್ಲವೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ) ಘನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕಾಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ದರ, S ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಿಂದ ಹೊರಬರುವ (ಇಲ್ಲವೆ ಒಳಹೋಗುವ) ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ <math>\int\limits_v \frac{\partial}{\partial t}dv = _S \phi \, j.dS</math> ...............(19) ಬಲಭಾಗದ ಋಣಚಿಹ್ನೆ (-) ಒಳಹೊಗುವ p ವನ್ನು ಹೊರಬರುವ j ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದೆ. ಈಗ (18)ನೆಯ ಮತ್ತು (19)ನೆಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿದಾಗ <math>\int\limits_S \frac{\partial}{\partial t}(D.dS) = -\int\limits_S j.dS</math> ಆದ್ದರಿಂದ <math>\int\limits_S \left ( j + \frac{\partial D}{\partial t} \right ) .dS = 0</math> ...............(20) ಇದು ಈ ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದ ಸಮೀಕರಣ (16)ರ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ M ಫಲಕವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ S ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಒಳಹೋಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಸಾಂದ್ರತೆ j ಯು, ಆವರಣದೊಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಸಾಂದ್ರತೆ <math>\frac{\partial D}{\partial t}</math> ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ∂D/∂t ಯನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ (ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಕರೆಂಟ್) ಎಂದು ಕರೆದ. ಭೌತಿಕವಾಗಿಯೂ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ D ಯು ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕದಲ್ಲಿನ ಪರಮಾಣುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್‌ಕಣಗಳ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟದಿಂದ (R) ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ <math>\frac{\partial D}{\partial t}</math> ಯಲ್ಲಿ <math>\frac{\partial R}{\partial t}</math> ಯು ಚಲನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ ಜರುಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಸಮೀಕರಣ (20)ರಿಂದ ಆಂಪೇರ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನು (ಸಮೀಕರಣ 13) ಸೂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವಾಗ, ವಹನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಇಲ್ಲವೆ ಎರಡೂ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಗಳು ಇರಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ]] ವಹನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವೇ ಪ್ರಧಾನ. ಆಂಪೇರ್ ತತ್ತ್ವದ ಸಮೀಕರಣ (12)ರಂತೆ <math>_l \phi \, H.dI = \int\limits_S \left ( j + \frac{\partial D}{\partial t} \right ) .dS</math> ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಮೀಕರಣ (15)ನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬರೆಯುವುದಿದೆ. ಇದು <math>\nabla \times H = j + \frac{\partial D}{\partial t}</math> ..............(21) ಇದು '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಮೂರನೆಯ ಸಮೀಕರಣ'''. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ ಈ ಸಮೀಕರಣ. ಫ್ಯಾರಡೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮೀಕರಣವೂ ಇಷ್ಟೇ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು. ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿಯೂ ಈ ಮುಂದಿನ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಂಧಾರಿತ್ರದ MNಗೆ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಮಾಪಕ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಮಾಪಕ]] G ಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮೊಳೆ k ಯ ಅಲಗು AB ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದೆ. G ಮಾಪಕದ ಸೂಚಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಪಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಇರುವಾಗ ಎಡಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೆ ಬಲಕ್ಕೆ (ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾದಂತೆ) ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. AB ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ k ಯು ತಟಸ್ಥವಾಗಿದ್ದಾಗ G ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. K ಯನ್ನು AB ಗೆ ತಾಗಿಸಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದಾಗ G ಯ ಸೂಚಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. K ಚಲಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಧ್ರುವೀಕರಣ ಹೊಂದಿದ ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕದಲ್ಲಿನ (MN ನಲ್ಲಿ) ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾಣೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. K ಚಲಿಸಿದಾಗ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ E ಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕೃತ ಪರಮಾಣುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆ <math>\frac{\partial D}{\partial t}</math> ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು G ಮಾಪಕ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಂಪೇರ್ ಪ್ರಯೋಗದ ವಿಲೋಮ ಪ್ರಯೋಗ ಎಂದರೆ ಫ್ಯಾರಡೆ ನಡೆಸಿದ ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಪ್ರಯೋಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯಪ್ರೇರಣೆ ಅಭಿವಾಹದಲ್ಲಿಯ ಕಾಲವ್ಯತ್ಯಾಸ ದರ <math>\frac{\partial \phi}{\partial t}</math> ಯಿಂದಾಗಿ φ ಯನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕಬಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಕ ಬಲದ ದಿಕ್ಕು ∂φ/∂t ಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಫ್ಯಾರಡೆಯ ಪ್ರಯೋಗದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸೂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದಾಗ <math>\epsilon = \frac{\partial \phi}{\partial t}</math> ..........(22) ಕಾಂತೀಯಪ್ರೇರಣೆ ಅಭಿವಾಹ φ =B.S ಆದ್ದರಿಂದ <math>\epsilon = \frac{\partial \dot{ }\dot { } B}{\partial t}.S = \int\limits_S -\frac{\partial B}{\partial t}.dS</math> ಸಮೀಕರಣ (10) ರಿಂದ <math>\epsilon = _l \phi E.dI = -\int\limits_S \frac{\partial B}{\partial t}.dS</math> ................(23) ಸ್ಟೋಕ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಾಗ <math>_l \phi E.dI = \int\limits_S (\nabla \times E).dS = \int\limits_S \frac{\partial B}{\partial t}.dS</math> ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮೀಕರಣ ಯಾವೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ <math>\nabla \times E = -\frac{\partial B}{\partial t}</math> ..............(24) ಇದನ್ನು '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಮೀಕರಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ನಾಲ್ಕು ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ D = ε_r ε₀E, B=μ_rμ₀ H=σE; σ=ವಸ್ತುವಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತ್ವ. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಸಾಧನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರೇಡಿಯೋ]], [[ದೂರದರ್ಶನ|ಟೆಲಿವಿಷನ್]]) ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳೇ ಬುನಾದಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ ಇವು E ಮತ್ತು H ಗಳ ಅವಕಲ ಸಮೀಕರಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹೊಸ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಉತ್ತರಗಳು E ಮತ್ತು H ಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸದಿಶಗಣಿತದ ರೀತ್ಯ <math>\nabla^2 E = \frac{1}{c^2} \frac{\partial^2E}{\partial t^2}</math> <math>\nabla^2 H = \frac{1}{c^2} \frac{\partial^2H}{\partial t^2}</math> <math>c^2 = 1/\epsilon_0 \mu_0</math> ...............(25) ಇಲ್ಲಿ <math>\nabla^2</math> ಎಂಬುದು <math>\nabla .</math> ಮತ್ತು<math>\nabla \times</math> ಗಳಂತೆಯೇ ಒಂದು ಪರಿಕರ್ಮಿ ಸಮೀಕರಣ (೨೫) ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ (x, y ಮತ್ತು z ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ) ಪ್ರವಹಿಸುವ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಅಲೆಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{springer|title=Maxwell equations|id=p/m063140}} * [http://www.maxwells-equations.com maxwells-equations.com] — An intuitive tutorial of Maxwell's equations. * Mathematical aspects of Maxwell's equation are discussed on the [https://web.archive.org/web/20070425131659/http://tosio.math.toronto.edu/wiki/index.php/Main_Page Dispersive PDE Wiki]. ===ಆಧುನಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳು=== * [http://lightandmatter.com/area1sn.html Electromagnetism (ch. 11)], B. Crowell, Fullerton College * [https://web.archive.org/web/20030803151533/http://farside.ph.utexas.edu/~rfitzp/teaching/jk1/lectures/node6.html Lecture series: Relativity and electromagnetism], R. Fitzpatrick, University of Texas at Austin * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m210.pdf ''Electromagnetic waves from Maxwell's equations''] on [http://www.physnet.org Project PHYSNET]. * [https://web.archive.org/web/20090324084439/http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Physics/8-02Electricity-and-MagnetismSpring2002/VideoAndCaptions/index.htm MIT Video Lecture Series (36 × 50 minute lectures) (in .mp4 format) – Electricity and Magnetism] Taught by Professor [[Walter Lewin]]. ===ಇತರೆ=== *[https://arxiv.org/abs/hep-ph/0106235 Feynman's derivation of Maxwell equations and extra dimensions] *[http://www.nature.com/milestones/milephotons/full/milephotons02.html ''Nature Milestones: Photons''&nbsp;– ''Milestone 2 (1861) Maxwell's equations''] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] mmyd1mdwh0cd8wn80o1ozlvldkp6rr9 0 123206 1375656 1372662 2026-06-22T06:25:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375656 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಾಂತನು ಮಹೇಶ್ವರಿ | image =Shantanu_Maheshwari_at_the_red_carpet_of_News18_Showsha_Reel_Awards_2023_(cropped).jpg | caption = | birth_date = ೭ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೯೯೧ | birth_place = [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | other names = | education = ಹೆಚ್ಾರ್. ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ಸ್‌ | occupation = [[ನಟ]], ನೃತ್ಯಗಾರ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ, ನಿರೂಪಕ | years_active = ೨೦೧೧{{ndash}} - | known_for = ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್‌ ; ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಡಾನ್ಸ್ (ವಿಜೇತ); ಝಲಕ್‌ ದಿಕ್ಲಾಜಾ (ಸೀಸನ್ ೯)(ಟಾಪ್‌ ೩ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್) ; ಫಿಯರ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ːಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖೀಲಾಡಿ ೮ (ವಿಜೇತ); ನಚ್‌ ಬಲಿಯೆ ೯ | style = ನೃತ್ಯ – ಹಿಪ್‌ ಹಾಪ್, [[ಸಮಕಾಲೀನ ನೃತ್ಯ]], ಪಾಪಿಂಗ್, [[ːenːLocking (dance)|ಲಾಕಿಂಗ್]], [[ಹೌಸ್ ಡಾನ್ಸ್‌]], [[ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್]], [[ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ]], ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌, ಬಾಲಿವುಡ್ | website = }} ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟ, ನರ್ತಕ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕ. ಇವರು ಚಾನೆಲ್‌ ವಿ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನಾ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್ ೨೦೧೫ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ನೃತ್ಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Real-life ABCD: Indian hip-hoppers relive World of Dance win |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/real-life-abcd-indian-hip-hoppers-relive-world-of-dance-win/story-iGuS5Ksp2SaZa6CUM1L4dP.html |accessdate=26 December 2019 |work=Hindustan Times |date=3 September 2015 |language=en}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ತಂಡದವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್<ref>{{cite news |title=Step up: Shantanu Maheshwari on his appearance at America’s Got Talent |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/step-up-shantanu-maheshwari-on-his-appearance-at-america-s-got-talent/story-F71ey9KGWI9xV79pVhpAjL.html |accessdate=26 December 2019 |work=Hindustan Times |date=28 July 2016 |language=en |archive-date=1 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801171452/http://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/step-up-shantanu-maheshwari-on-his-appearance-at-america-s-got-talent/story-F71ey9KGWI9xV79pVhpAjL.html |url-status=dead }}</ref> (೧೧ ನೇ ಸರಣಿ) ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಇವರು ತನ್ನ ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮೇಷನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<br /> ಇವರು ''ಯೆ ಹೆ ಆಶಿಕಿ'', ''ಪ್ಯಾರ್ ತೂನೆ ಕ್ಯಾ ಕಿಯಾ'', ''ಟ್ವಿಸ್ಟ್‌ವಾಲಾ ಲವ್'' ಮತ್ತು ಎಂಟಿವಿಯ ''ಬಿಗ್ ಎಫ್'' (೨ನೇ ಸರಣಿ) ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಎಮ್.ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಆನ್ ಟಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಇವರು ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ (೯ ನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ) ಭಾಗವಹಿಸಿ ೩ ನೇ ಟಾಪ್ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು ಹಾಗೂ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ(೮ನೇ ಸರಣಿ) ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಗೇಮ್‌ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Shantanu Maheshwari wins Khatron Ke Khiladi 8 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shantanu-maheshwari-wins-khatron-ke-khiladi-8-4868298/ |accessdate=25 December 2019 |work=The Indian Express |date=30 September 2017}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಶಾಂತನು ಮಹೇಶ್ವರಿ ಇವರು ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೧ ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Shantanu Maheshwari on Calcutta memories, life after d3, and a haircut! |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/shantanu-maheshwari-on-calcutta-memories-life-after-d3-and-a-haircut/cid/272194 |website=www.telegraphindia.com |accessdate=26 December 2019 |language=en}}</ref> ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಚ್.ಆರ್. ಕಾಮರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸೋಲ್'' ಡಾನ್ಸ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.‌ ಇವರು ನರ್ತಕನಾದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಾಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು (ಲಿಕ್ವಿಡ್) ವೇವಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Exclusive Interview with Actor Shantanu Maheshwari! |url=https://urbanasian.com/whats-happenin/2012/07/exclusive-interview-with-actor-shantanu-maheshwari/ |website=Urban Asian |accessdate=26 December 2019 |date=24 July 2012}}</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ===ದೂರದರ್ಶನ=== ====ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==== {| class="wikitable" |- ! ವರುಷ!!ಪ್ರದರ್ಶನ !! ಪಾತ್ರ!!ಚಾನಲ್ || | ಟಿಪ್ಪಣಿ |- |೨೦೧೧-೨೦೧೫|| ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್|| ಸ್ವಯಂ ಶೇಖಾವತ್|| [[:en:Channel V|ಚಾನೆಲ್‌ V]] || ಡೆಬ್ಯೂಟ್‌ :ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ; ೭೬೦ ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್ |- | ೨೦೧೧|| ಏಕ್‌ ಹಜಾರೊ ಮೆ ಮೇರಿಬೆಹೆನಾ ಹೆ|| ಸ್ವಯಂ ಶೇಖಾವತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ || ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ |- | ೨೦೧೪|| ಯೆ ಹೆ ಆಶಿಕೀ||ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ|| [[:en:Bindass|ಬಿಂದಾಸ್]] || ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೧ ನೇ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡ್ ೪೮ |- |- | ೨೦೧೫ || ಬಿಂದಾಸ್‌ ನಾಚ್ || ಸ್ವತಃ || ಬಿಂದಾಸ್ ||ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ; ೧೦ ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್(ಫೈನೈಟ್‌ ಸೀರೀಸ್) |- | ೨೦೧೫ || ಯೆ ಹೆ ಆಶಿಕೀ||ಶಾನ್ || ಬಿಂದಾಸ್<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RygK0-HiS4A|title=I Love You R-r-r-uksaar – Yeh hai Aashiqui – Episode 93|last=bindass|date=15 March 2015|publisher=|accessdate=20 July 2016|via=YouTube}}</ref> ||ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ;ಎಪಿಸೋಡ್ ೯೩ |- | ೨೦೧೫ || ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ವಾಲಾ‌ ಲವ್ ||ವಿವಾನ್ || ಚಾನೆಲ್ V<ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shantanu-and-mohena-channel-vs-twist-wala-love-151126|title=Shantanu and Mohena in Channel V's Twist Wala Love|publisher=|accessdate=26 November 2015}}</ref> ||ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೨ ನೇ ಸರಣ, ಎಪಿಸೋಡ್ ೬೧ - ೬೫ (ಫಿನಾಲೆ ಸರಣಿ) |- | ೨೦೧೫ || ಪ್ಯಾರ್‌ ತೂನೆ ಕ್ಯಾ ಕಿಯಾ || ರಾಹುಲ್|| ಝಿಂಗ್‌ ಚಾನಲ್ || ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೩ ನೇ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡ್ ೧೪ |- | ೨೦೧೬||ಗರ್ಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಟಾಪ್|| ಸಾಹಿರ್‌ ಭಸಿನ್ || ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ || ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ; ೧೨೦ ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್ |- | ೨೦೧೬|| ರಾವನ್‌ :ಅನ್ಲೀಶ್‌ಡ್||ಪ್ರತೀಕ್‌ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್|| ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ಸ್‌ ದುಬೈ|| <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MzaoR7zoltc|title=Shantanu Maheshwari to act as Shah Rukh Khan's son for Dubai's theme park - Saas Bahu Aur Saazish|publisher=|accessdate=17 November 2016|via=Youtube}}</ref> |- | ೨೦೧೭|| ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಬಿಗ್‌ ಎಫ್‌ ಸೀಸನ್‌ ೨|| ಟೆರ್ರಿ || ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ||ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೨ ನೇ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡ್‌ ೧ |- |೨೦೧೭-೨೦೧೮ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಲವ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ರನ್ |ನಿರೂಪಕ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ |ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ಸೀರಿಸ್ |- |೨೦೧೯ |ಯೆ ತೇರಿ ಗಲಿಯಾ | ಕುನ್ವಾರ್‌ ಅಮರ್‌ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ |ಝೀ ಟಿವಿ | ಮಹಾ ಎಪಿಸೋಡ್ |- | ೨೦೧೮|| XXX (ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ) || ಬಿಟ್ಟು || ALT ಬಾಲಾಜಿ || ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೯|| ಮೆಡಿಕಲೀ ಯುಅರ್ಸ್ || ಅಬೀರ್‌ ಬಸು || ALT ಬಾಲಾಜಿ || ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ , ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |} ====ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ!! ಪ್ರದರ್ಶನ!! ಪಾತ್ರ !! ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ |- |೨೦೦೧|| ಕ್ಯಾ ಮಸ್ತಿ ಕ್ಯಾ ಧೂಮ್ || ಸ್ವತಃ || ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೦೨|| ಬೂಗಿ ವೂಗಿ || ಸ್ವತಃ|| ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- |೨೦೦೮ |ಡಾನ್ಸ್‌ ಬಾಮಗ್ಲಾ ಡಾನ್ಸ್ | ಸ್ಪರ್ಧಿ |ಝೀ ಬಾಂಗ್ಲಾ |- |೨೦೧೩ || ನಚ್‌ ಬಲಿಯೆ ೫ || D3 ಟೀಮ್‌ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ || [[:en:StarPlus|ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್]] |- |೨೦೧೩ || ಸಾಥ್‌ ಹೆ ಹಮ್‌ ಉತ್ತರ್ಖಂಡ್‌ - ರಿಲೀಫ್‌ ಫಾರ್‌ ಉತ್ತರ್ಖಂಡ್‌ ಫ್ಲಡ್ಸ್ || D3 ಟೀಮ್‌ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ ||ಲೈಫ್‌ ಓಕೆ |- |೨೦೧೩ - ೨೦೧೪|| ಬಾಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಲೀಗ್ || ಚಂಡೀಗಡ ಕಬ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರ|| ಸೋನಿ ಟಿವಿ<ref name="teams">{{cite web|url=http://boxcricketleague.com/teams.html|title=[] BOX Cricket League []|publisher=|accessdate=20 July 2016|archive-date=11 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711183714/http://boxcricketleague.com/teams.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/box-cricket-league-teams-bcl-2014-team-details-with-tv-actors-names-of-celebrities-221217/|title=Box Cricket League Teams: BCL 2014 Team Details With TV Actors & Names of Celebrities|work=india.com|accessdate=14 December 2014}}</ref> |- |೨೦೧೪ -೨೦೧೫ || ಬಾಕ್ಸ್‌ ಕರಿಕೆಟ್‌ ಲೀಗ್‌ ೨|| ಚಂಡೀಗಡ ಕಬ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರ || ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- |೨೦೧೬ || ಡೇ ಡೇ ಅಪ್ || ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್‌ ಜೊತೆ) ||[[:en:Hunan Television|ಹುನಾನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] |- |೨೦೧೬ || ಅಮೇರಿಕಾಸ್‌ ಗಾಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ (ಸೀಸನ್‌ ೧೧) ||ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್‌ ಜೊತೆ) ||ಎನ್.ಬಿ.ಸಿ<ref>{{cite web|url=http://www.indiawest.com/entertainment/television/shantanu-maheshwari-s-desi-hoppers-perform-on-america-s-got/article_e6f0b62c-3fc8-11e6-984a-5b8a991be763.html|title=Shantanu Maheshwari's 'Desi Hoppers' Perform on 'America's Got Talent' – IndiaWest|publisher=|accessdate=1 July 2016|archive-date=2 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702150122/http://www.indiawest.com/entertainment/television/shantanu-maheshwari-s-desi-hoppers-perform-on-america-s-got/article_e6f0b62c-3fc8-11e6-984a-5b8a991be763.html|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೬ - ೨೦೧೭|| ಝಲಕ್‌ ದಿಖ್ಲಾಜಾ ೯ || ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಸ್ಪರ್ಧಿ (ಎರಡನೇ ರನ್ನರ್‌ ಅಪ್) ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೬ || ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ೧೦||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ೨೦೧೭|| ಫಿಯರ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ :ಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ೮ || ಸ್ಪರ್ಧಿ(ವಿಜೇತ)||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ೨೦೧೭ || ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್|| Exhibition Act ||<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z7mH4QFXsDE|title=Desi Hoppers {{!}} FrontRow {{!}} World of Dance Finals 2017 {{!}} #WODFINALS17|publisher=|accessdate=21 August 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೭ || ಏಷ್ಯನ್‌ ಬ್ಯಾಟಲ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ - ಮಲೇಷಿಯಾ || ಸ್ರರ್ಧಿ (ಟಾಪ್‌ ೪) ||ಆಸ್ಟ್ರೋ ಎಇಸಿ<ref>{{cite web|url=http://www.rojakdaily.com/entertainment/article/3186/the-best-asian-dance-crews-are-back-to-battle-it-out-at-astro-battleground-2017|title=The Best Asian Dance Crews Are Back To Battle It Out At Astro Battleground 2017 – Rojak Daily|publisher=|accessdate=11 August 2017|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812233505/http://www.rojakdaily.com/entertainment/article/3186/the-best-asian-dance-crews-are-back-to-battle-it-out-at-astro-battleground-2017|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೮ |ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್ ೨ |ಸ್ಪರ್ಧಿ |[[NBC]]<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/jennifer-lopez-liked-our-original-style-shantanu-maheshwari-and-desi-230927|title='Jennifer Lopez liked our original style' — Shantanu Maheshwari and Desi Hoppers are on the big stage|last=|first=|date=|website=|access-date=16 May 2018}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಡಿಐಡಿ ಲಿಟಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್‌ ೪ |ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಅಂತಿಮ ಎಪಿಸೋಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ |ಜೀ ಟಿವಿ<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/shantanu-maheshwari-to-host-the-finale-of-did-lil-masters-with-jay-bhanushali/|title=Shantanu Maheshwari to host the finale of DID Li'l Masters with Jay Bhanushali|last=|first=|date=|website=|access-date=13 June 2018}}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಡ್ರಾಮೆಬಾಸ್ |ನಿರೂಪಕ |ಜೀ ಟಿವಿ<ref>{{Cite web|url=https://wap.business-standard.com/article/news-ians/shantanu-vignesh-to-host-india-s-best-dramebaaz-118051200466_1.html|title=Shantanu, Vignesh to host 'India's Best Dramebaaz'|last=|first=|date=|website=|access-date=12 May 2018}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪರಿವಾರ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ರೆಡ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಈವೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೧೮ |ಐಕಾನಿಕ್‌ ಇಂಡಿಯಾ |ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್‌ ಕ್ರೂನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |[[CNN]] |- |rowspan="4"|೨೦೧೯ | ಜಬೊಂಗ್ ಹೂಪ್ ವಾರ್ಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್ ೪ ರಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿ |ಸೋನಿ ಲಿವ್ |- | ಕಿಚನ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್ ೪೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರೊಂದಿಗೆ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿ | ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ |ಎಪಿಸೋಡ್ ೫೨, ೫೩ ಮತ್ತು ೫೪ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾ ಗಿಲ್ ರವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ | ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ನಚ್‌ ಬಿಲಿಯೆ ೯ ||ಸ್ಪರ್ಧಿ (ಫೈನಲಿಸ್ಟ್) ||ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- | ೨೦೧೯ | ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಏಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ೨ | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಫಿನಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ |} ====ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ !! ಪ್ರದರ್ಶನ !! ಪಾತ್ರ !! ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ |- |೨೦೧೬|| ಇಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೬|| ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿ ಟಾಪ್‌ ೨೦ || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭||ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಪೆಟಲ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ ||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭ || & ಟಿವಿ ಇಟ್ಸ್‌ ದಿವಾಲಿ ||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||& ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭ ||ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭ |ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ ಕಿಡ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ (ಭಾರತ) |- |೨೦೧೮ |ಡಿಐಡಿ ಲಿಟಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ (ಸೀಸನ್‌ ೪ ಫಿನಾಲೆ) |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಝೀ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೮ |ಗೋಲ್ಡ್‌ ಅವಾಡ್ಸ್ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಝೀ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೮ |ಅದ್ಭುತ್‌ ಗಣೇಶ್‌ ಉತ್ಸವ್ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೧೮ |ಡಾಂಡಿಯಾ ನೈಟ್ಸ್ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |} ====ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಕಲಾವಿದ ! class="unsortable"|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- |೨೦೧೫ |ಸೂಪರ್‌ ಗರ್ಲ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಚೀನಾ |[[:en:Sunny Leone|ಸನ್ನಿ ಲಿಯೋನ್]] ರವರ ಜೊತೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾತ್ರ | ಟಿ-ಸೀರೀಸ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಕಾ ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಕನಿಕಾ ಕಪೂರ್ |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yeyBEpsZfrs|title=Super Girl From China Video Song- Kanika Kapoor Feat Sunny Leone Mika Singh- T-Series|last=T-Series|date=2 December 2015|publisher=|accessdate=2 December 2015|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/when-sunny-leone-made-tv-actor-shantanu-maheshwari-nervous/16758178|title=When Sunny Leone made TV actor Shantanu Maheshwari nervous - Mid-Day|publisher=|accessdate=10 December 2015|archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025030028/https://www.mid-day.com/articles/when-sunny-leone-made-tv-actor-shantanu-maheshwari-nervous/16758178|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೮ | ಆಜಾ ಮಾಹಿ ವೇ |ವೃಶಿಕಾ ಮೆಹ್ತಾ ರವರ ಜೊತೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾತ್ರ |ಗಾನಾ.ಕಾಮ್‌ ಒರಿಜಿನಲ್ಸ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[:en:Aditi Singh Sharma|ಅದಿತಿ ಸಿಂಗ್‌ ಶರ್ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=veS_7qDNeyA|title=AAJA MAHI VE- Aditi Singh Sharma- Shantanu Maheshwari- Vrushika Mehta- Dahekk-Sakett |last=Ganna Official|date=20 November 2018|publisher=|accessdate=20 November 2018|via=YouTube}}</ref> |- |೨೦೧೯ | ಹಾಯೆ ಓಯೆ | ಎಲ್ಲಿ ಅವ್ರಮ್‌ ರವರ ಜೊತೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾತ್ರ |ಸೋನಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರಣ್ ಮತ್ತು ಅಸುತೋಷ್‌ ಗಂಗೂಲಿ |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tFNWHLEIiJ0|title=Haaye Oye - QARAN ft. Ash King- Elli AvrRam- Shantanu Maheshwari- Vishal Handa|last=Sony Music India|date=21 March 2019|publisher=|accessdate=21 April 2019|via=YouTube}}</ref> |} ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ವೇದಿಕೆ ! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- |೨೦೧೭ |ಸಮ್ಥಿಂಗ್‌ ಲೈಕ್‌ ಲವ್ |ರಿಷಬ್ | ಯೂಟ್ಯೂಬ್ |ಕಿರುಚಿತ್ರ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9R013apT_Pw|title=Something Like Love, a short film starring Shantanu Maheshwari & Sheikh Nadia|last=ThoughtProcess Films|date=24 February 2017|publisher=|accessdate=24 February 2017|via=YouTube}}</ref> |- |೨೦೧೮ |XXX (ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ) | ಬಿಟ್ಟು |ಎ.ಎಲ್.ಟಿ ಬಾಲಾಜಿ | ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ |- |೨೦೧೯ | ಮೆಡಿಕಲೀ ಯುಅರ್ಸ್ | ಅಬೀರ್‌ ಬಸು | ಎ.ಎಲ್.ಟಿ ಬಾಲಾಜಿ |ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಕಾರ್ಯ ! ಫಲಿತಾಂಶ |- | ೨೦೧೪ | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ | GR8!ಆನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕಪಲ್ (ವೀವರ್ಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್) <small>(ವೃಶಿಕಾ ಮೆಹ್ತಾ ರವರ ಜೊತೆ)</small> | ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್ | {{won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2014|title=IndianTelevisionAcademy.com|accessdate=20 July 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141107232303/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2014|archivedate=7 November 2014|df=dmy-all}}</ref> |- | ೨೦೧೪ | [[:en:Indian Telly Awards|ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಿಗಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ | ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೫ | [[:enːWorld of Dance|ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಡಾನ್ಸ್]] | ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್ ೨೦೧೫, ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ <small>(ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ಜೊತೆ)</small> | ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ | {{won}}<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Desi-Hoppers-win-the-WOD-championship-in-LA/articleshow/48512882.cms|title=Desi Hoppers win the WOD championship in LA – The Times of India|publisher=|accessdate=7 August 2015}}</ref> |- | ೨೦೧೬ |ಏಷ್ಯನ್‌ ವೀವರ್ಸ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಮೇಲ್‌ ಆಕ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್</small> | ಗರ್ಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಟಾಪ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೭ | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ | ನೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ | ಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೮ |rowspan=2|[[:en:Zee Rishtey Awards|ಝೀ ರಿಶ್ತೆ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ನೆಚ್ಚಿನ ಆಂಕರ್ (ಜ್ಯೂರಿ) | ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಡ್ರಾಮೆಬಾಸ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೮ | ಸೋಶಿಯಲ್ ಸ್ವಾಗರ್ | ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಡ್ರಾಮೆಬಾಸ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೮ | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ | ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ | ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಲವ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ರನ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೯ | ಲೈಕ್ ಅವರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಯೂತ್‌ ಐಕಾನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್ |ಮೆಡಿಕಲೀ ಯುಅರ್ಸ್ | {{Won}}<ref>{{cite web|url=https://www.afaqs.com/news/story/55379_First-edition-of-Likees-Digital-Influencer-Awards-concluded-industry-news|title=First edition of Likee's Digital Influencer Awards concluded - Afaqs!News Bureau|publisher=|accessdate=2 July 2019|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808210748/https://www.afaqs.com/news/story/55379_First-edition-of-Likees-Digital-Influencer-Awards-concluded-industry-news|url-status=dead}}</ref> |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] hdjoar272l6ojp3qjk54fzywx5n1zsk 0 133035 1375677 1366440 2026-06-22T11:38:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375677 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Fatehpur_Sikri_near_Agra_2016-03_img02.jpg|right|thumb|300x300px|ಶೇಖ್ ಸಲೀಮ್ ಚಿಸ್ತಿಯ ಗೋರಿಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.]] '''ಸಲೀಂ ಚಿಶ್ತಿಯ ಗೋರಿ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] [[ಮೊಗಲ್‌ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ|ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1580 ಮತ್ತು 1581 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿ|ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಜನಾನಾ ರೌಜಾ ಬಳಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಬುಲಂದ್ ದರ್ವಾಜ಼ಾ ಕಡೆಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು [[ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ, ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿ|ಜಮಾ ಮಸೀದಿ]]ಯ ಚೌಕಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="ft">{{Cite book|title=[[Imperial Gazetteer of India]] (v. 12)|publisher=Oxford|pages=84–85|chapter=Fatehpur Sikri|chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_091.gif|access-date=2021-07-21|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830231902/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_091.gif|url-status=dead}}</ref> ಇದು [[ಅಜ್ಮೇರ್|ಅಜ್ಮೀರ್‌ನ]] ಖ್ವಾಜಾ ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಶ್ತಿಯ ವಂಶಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲಿನ [[ಗುಹೆ|ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಸೂಫಿಪಂಥ|ಸೂಫಿ]] ಸಂತ ಸಲೀಮ್ ಚಿಸ್ತಿಯ (1478 - 1572) ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ar">{{Cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_fatehpursikri.asp|title=World Heritage Sites - Fatehpur Sikri (1986), Uttar Pradesh|publisher=[[Archaeological Survey of India]] (ASI) website|access-date=2020-11-04|archive-date=2011-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905082441/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_fatehpursikri.asp|url-status=dead}}</ref> ತನ್ನ ಮಗನ ಜನನದ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ ಸೂಫಿ ಸಂತನಿಗೆ ಗೌರವಸೂಚಕವಾಗಿ [[ಅಕ್ಬರ್]] ಈ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ಮಗನಿಗೆ ಸೂಫಿ ಸಂತನ ಹೆಸರೇ ಅಂದರೆ [[ಜಹಾಂಗೀರ್|ರಾಜಕುಮಾರ ಸಲೀಂ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಮಗು ಅಕ್ಬರ್‌ನ ನಂತರ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ [[ಜಹಾಂಗೀರ್]] ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Salim_Chishti_Tomb-2.jpg|left|thumb|160x160px|ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ''ಜಾಲರಿ,'' ಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂದರ ಕೆಲಸದ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ [[ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ, ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿ|ಜಮಾ ಮಸೀದಿಯ]] ಚೌಕಾಂಗಣವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು]] [[ಚಿತ್ರ:Salim_Chishti_Tomb-1.jpg|thumb|180x180px|ಒಳಗಿನ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲಾವರಣ, ಜೊತೆಗೆ ನೇಕರ್‌ನ ಕೆತ್ತಿದ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ]] ಭಕ್ತರು ಸಂತನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಯನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಮಾಧಿ ಕಟ್ಟಡದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪರದೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಸಂತನಿಗೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ನಿರಂತರ ಜ್ಞಾಪನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಾಧಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಜನನದ ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೇಲಾವರಣ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಛಾಯಾಂಕಣ == [[ಚಿತ್ರ:Jali_(Stone_latticework)_around_Salim_Chishti_Tomb.jpg|left|thumb|1000x1000px|ಸಲೀಂ ಚಿಶ್ತಿಯ ಗೋರಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲ ಜಾಲರಿಗಳ ಸಂಕಲನ ಇಲ್ಲಿದೆ.]] <gallery widths="200" height="150px" perrow="3" align="center"> ಚಿತ್ರ:Tomb of Salim Chisti1.JPG|ಸಲೀಮ್ ಚಿಸ್ತಿಯ ಗೋರಿ ಚಿತ್ರ:Ulama Salim Chisti.JPG|ಗೋರಿಯ ಮುಂದೆ ಒಬ್ಬ ಉಲೇಮಾ ಚಿತ್ರ:SC Sufis.JPG|ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂದೆ ಸೂಫಿ ಗಾಯಕರು ಚಿತ್ರ:DargahofSC.JPG|ಕಟ್ಟಡದ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Fatehpur Sikri near Agra 2016-03 img03.jpg|ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟ ಚಿತ್ರ:Inside work in Salim Chisti's tomb.jpg|ಒಳಗಿನ ಕೆಲಸ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20081204124950/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/agra/fatehpur-sikri/salim-chishti-s-tomb-outside/sphere-quicktime.html Salim Chishti's tomb (Outside), 360 degree view] * [http://tourism.webindia123.com/tourism/pilgrimcenters/mosques/sheikhsalimchishti_tomb/index.htm?sub_cat=Mosques Tomb of Sheikh Salim Chishti] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] dkflskha0ollarldxy22i60n9bgcb3l 0 134103 1375590 1359236 2026-06-21T12:06:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375590 wikitext text/x-wiki '''ಮಿಜಾನೂರ್ ರಹಮಾನ್ ಅಜಾರಿ''' ({{lang-bn|মিজানুর রহমান আজহারী}}) ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಭಾಷಣಕಾರ, ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಬೋಧಕ.<ref>{{cite web|url=https://www.daily-sun.com/post/460032/Islamic-speaker-Mizanur-Rahman-Azhari-postpones-all-waz-mahfils-till-March|title=Islamic speaker Mizanur Rahman Azhari postpones all waz mahfils till March|website=Daily Sun|access-date=2020-12-25|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101422/https://www.daily-sun.com/post/460032/Islamic-speaker-Mizanur-Rahman-Azhari-postpones-all-waz-mahfils-till-March|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://engnews24h.com/the-youth-of-our-society-is-dear-to-islam-mizanur-rahman-azhari/|title=The youth of our society is dear to Islam: Mizanur Rahman Azhari|date=27 December 2019|publisher=|access-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020|archive-date=29 ಜನವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129102615/http://engnews24h.com/the-youth-of-our-society-is-dear-to-islam-mizanur-rahman-azhari/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ntvbd.com/bangladesh/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%9C%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80-699741|title=তাফসির প্রোগ্রাম স্থগিত, মালয়েশিয়া ফিরে যাচ্ছেন আজহারী|date=6 February 2020|website=NTV Online}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/topic/মিজানুর-রহমান-আজহারী|title= মিজানুর রহমান আজহারী|website=jagonews24.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.priyo.com/e/1584711-%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%87-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%9C%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80|title=কে এই মিজানুর রহমান আজহারী?|website=প্রিয়.কম}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://banglarkhobor24.com/archives/303344|title=কে এই মিজানুর রহমান আজহারী? - বাংলার খবর ২৪|first=|last=Newsdesk|website=Banglar Khobor 24|access-date=2020-12-25|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111224904/https://banglarkhobor24.com/archives/303344|url-status=dead}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} fahak4g55xn3kl4k90mq2drkx4ebxj5 0 140475 1375649 1364023 2026-06-22T04:11:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375649 wikitext text/x-wiki '''ವಿಶ್ವ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ದಿನವು''' ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವಾಗಿದೆ. [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಯೋಗವು ಯೋಚಿಸಿದ,<ref>http://unstats.un.org/unsd/wsd/docs/PaulCheungOnWSD.pdf</ref> ಈ ದಿನವನ್ನು ಮೊದಲು 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/un/world-statistics-day|title=World Statistics Day|website=www.timeanddate.com|language=en|access-date=2018-10-13}}</ref> 2010 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 103 ದೇಶಗಳು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ನವಂಬರ್ ೧೮ರಂದು ಆಫ಼್ರಿಕನ್ '''ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ದಿನ ಎಂದು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ''' ಆಫ಼್ರಿಕದ ೫೧ ದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/dnss/statistics_day/Statistics_Day.htm|title=United Nations Statistics Division|access-date=2021-10-20|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211093136/http://unstats.un.org/unsd/dnss/statistics_day/Statistics_Day.htm|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತವು ತನ್ನ '''ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ದಿನವನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ''' [[ಪ್ರಶಾಂತ ಚಂದ್ರ ಮಹಾಲನೊಬಿಸ್‌|ಪ್ರಶಾಂತ ಚಂದ್ರ ಮಹಾಲನೋಬಿಸ್]] ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಜೂನ್ ೨೯ರಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=180211|title="Statistics Day" will be celebrated on 29th June, 2018}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://worldstatisticsday.org/ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ 2020] * [http://unstats.un.org/unsd/wsd/ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ 2010] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Infobox holiday with missing field]] [[ವರ್ಗ:Infobox holiday (other)]] 9ailqahk3vhpy0mdk5gjby6inc7y6ws 0 142041 1375645 1363956 2026-06-22T03:56:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375645 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ | native_language = | image = RockMemorial.jpg | image_size = 250px | caption = | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = Cultural | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = {{IND}} | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಭಾರತ]] | elevation = | built = {{foundation date and age|1970|9|2|df=y}} | architect = | architecture = | coordinates = {{coord|8|04|41.1|N|77|33|19.7|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | locmapin = India Tamil Nadu#India | map_caption = | visitation_num = | visitation_year = | website = {{URL|https://www.vrmvk.org/}} }} '''ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕವು''' ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="T">tentaran.com : ''[https://www.tentaran.com/five-best-places-to-visit-in-kanyakumari/ Five best places to visit in Kanyakumari ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524193452/https://www.tentaran.com/five-best-places-to-visit-in-kanyakumari/ |date=2023-05-24 }}''; Abgerufen am 30. Jan. 2019.</ref> ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ವವತುರೈನ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ|ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ]] ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="T" /><ref name="VK">books.google.de : ''[https://books.google.de/books?id=XRcK1293WMUC&pg=PT4&dq=Vivekananda+Rock+Memorial&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwie8eGLk5XgAhXQhKYKHe0RCXcQ6AEIWDAH#v=onepage&q=Vivekananda%20Rock%20Memorial&f=false Swami Vivekananda's Rousing Call to Hindu Nation]'', Vivekananda Kendra, 2009, Pages 168; Retrieved 30. Jan. 2019.</ref><ref name="TN">Tamilnadu.com : ''[https://web.archive.org/web/20130421030254/http://tamilnadu.com/arts/dance-bharatanatyam.html Bharatanatyam]'', 11 April 2013, Retrieved 3. Feb. 2019.</ref><ref name="I">india.com : ''[https://www.india.com/news-travel/kanyakumari-right-at-the-tip-of-india-offers-great-sight-seeing-options-3392663/ Kanyakumari: 6 Top Things to do at The Tip of The Country]'', 2018, Retrieved 30. Jan. 2019.</ref> ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ದೇವಿಯು ([[ಪಾರ್ವತಿ]] ) [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು [[ತಪಸ್ಸು|''ಮಾಡಿದಳು'']]. ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ''ಧ್ಯಾನ ಮಂಟಪ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಕರು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ''ಮಂಟಪದ'' ವಿನ್ಯಾಸವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="T" /> ಬಂಡೆಗಳು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾಗರಗಳು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರಗಳು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಮಾರಕವು ''ವಿವೇಕಾನಂದ ಮಂಟಪ'' ಮತ್ತು ''ಶ್ರೀಪಾದ ಮಂಟಪ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,.<ref name="DB">books.google.de : ''[https://books.google.de/books?id=xHNOBAAAQBAJ&pg=PT303&dq=Vivekananda+Rock+Memorial+india&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwizz8ynk_ffAhUHiKYKHZQNADYQ6AEIMTAB#v=onepage&q=Vivekananda%20Rock%20Memorial%20india&f=false Monuments of India]'', Renu Saran, Diamond Pocket Books Pvt Ltd, 2014, Pages 272; Retrieved 30. Jan. 2019.</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಕ್‌ಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಈಜಿ ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ [[ಮೋಕ್ಷ|ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು]] ಪಡೆಯುವವರೆಗೂ ಅವರು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರು.<ref name="ToI">timesofindia.indiatimes.com : ''[https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/swami-vivekananda-jayanti-take-pride-in-these-memorials-built-in-his-honour/as62475226.cms Swami Vivekananda Jayanti: take pride in these memorials built in his honour ]'', 12 Jan. 2018, Retrieved 8. Nov. 2021.</ref> == ಸ್ಮಾರಕದ ಪ್ರಾರಂಭ == ಜನವರಿ 1962 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮಾನಮನಸ್ಕ ಗುಂಪೊಂದು 'ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಸಮಿತಿ'ಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಅದರ ಉದ್ದೇಶವು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಪಾದಚಾರಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ಬಹುತೇಕ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್]] ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="DB"/> [[ಚಿತ್ರ:Kanyakumari_rock_temple.jpg|left|thumb| ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಮೀನುಗಾರರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪೊಂದು ಉತ್ತಮ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದರು, ಅದು ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಹಿಂದೂ]]ಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅವರು ಬಂಡೆಯು ಹಿಂದೂಗಳ ಆರಾಧನೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸ್]] (ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ) ಸರ್ಕಾರವು ಆದೇಶಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯು ವಿವೇಕಾನಂದ ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಶಿಲುಬೆಯು ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಠೋರತೆಯ ನಡುವೆ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬಂಡೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿತ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೂಗಳು ಇದನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು [[ಸಂತ ಫ಼್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸಾವೇರಿ|ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್]] ಬಂಡೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಂಡೆಯು ವಿವಾದದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಸರ್ಕಾರ "ಬಂಡೆಯು ವಿವೇಕಾನಂದ ಬಂಡೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಾರದೆಂದು" ಅದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ. ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಅವರು "ಈ ಬಂಡೆಯು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಫಲಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಕಬಹುದು ಮತ್ತು ಬೇರೇನೂ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಮಾರಕಫಲಕವನ್ನು ೧೯೬೩ರ ಜನವರಿ ೧೭ರಂದು <ref name="PH">books.google.de : ''[https://books.google.de/books?id=uuuICwAAQBAJ&lpg=PT136&ots=oG3zPOsUOY&dq=Vivekananda%20Rock%20Memorial%2C%20Kanyakumari%2C%20India&pg=PT138#v=onepage&q=Vivekananda%20Rock%20Memorial,%20Kanyakumari,%20India&f=false Public Hinduisms]'', 2012, SAGE Publications India, Retrieved 1. Feb. 2019.</ref> ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. == ಏಕನಾಥ ರಾನಡೆಯವರ ಪಾತ್ರ == ಈ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಏಕನಾಥ ರಾನಡೆ ಅವರನ್ನು ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾರ್ಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿತು. ಅವರನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿಯ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 'ರಾಕ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮಿಷನ್‌'ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="THI">thehansindia.com : ''[https://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2016-11-21/Every-obstacle-is-an-opportunity-says-Eknath-Ranade/264869 Every obstacle is an opportunity, says Eknath Ranade]'', 21 Nov. 2016, Retrieved 4. Feb. 2019.</ref> ಕೇಂದ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಹುಮಾಯೂನ್ ಕಬೀರ್ ಅವರು ಬಂಡೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಅವರ ನಿಲುವು ತಕ್ಷಣದ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕಬೀರ್ ಅವರ ಕ್ಷೇತ್ರ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]] (ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಕತ್ತಾ). ಬಂಗಾಳದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಬೀರನ ವಿರೋಧವಿದೆ ಎಂದು ರಾನಡೆ ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕಬೀರ್ ಅವರು ಪೆಚ್ಚುಮೋರೆ ಹಾಕಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಲು, ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ]] ಸಲಹೆಯಂತೆ ರಾನಡೆಯವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಕ್ಕಾಂ ಹೂಡಿದರು. ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ೩೨೩ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಹಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಅವರು ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಅವರು ೧೫' x ೧೫' ಅಳತೆಯ ಚಿಕ್ಕ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಕಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠದ ಪರಮಾಚಾರ್ಯರ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಗೌರವವನ್ನು ತಿಳಿದ ರಾನಡೆ ಅವರು ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಎರಡನೆಯವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಪರಮಾಚಾರ್ಯರು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ (೧೩೦'-೧೧/೨" x ೫೬') ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಅಡೆತಡೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ: ಬಂಡೆಯು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿಯೂ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ; ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ದೂರದಿಂದ, ಅಂದರೆ ತೀರದಿಂದ ಬಂಡೆಯವರೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಗಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು; ನುರಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆ; ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ದಡದಲ್ಲಿ ಇಳಿಗಟ್ಟೆ ದಿಬ್ಬಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ (ತೀರದಿಂದ ಬಂಡೆಯವರೆಗಿನ ಪಾದಚಾರಿ ಪಾದಚಾರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು); ದೊಡ್ಡ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಡಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು ಇಳಿಗಟ್ಟೆ ದಿಬ್ಬ(ಜೆಟ್ಟಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್) ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹೂಳೆತ್ತುವಿಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ರಾನಡೆ ಅವರು ತಾವೇ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಎದುರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಇರುವ ಸವಾಲುಗಳೆಂದರೆ ಇಡೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವುದು. 'ರಾಕ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮಿಷನ್‌'ನ ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾನಡೆ ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿರುವಾಗ ಅವರು ಕೆಲಸದ ವೇಗವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ಕೊಡದಿರುವ ಇತರರನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೇ ನಿಧಿ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ ಒಂದು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ' ಎಂದು ರಾನಡೆ ನಂಬಿದ್ದರು; ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು. ಅವರು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಸಹ ಇದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಬಂದವು. ರಾನಡೆ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಯಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾಸ್ಮಾರಕವನ್ನು 1970 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="HM">hindumandirmn.org : ''[http://hindumandirmn.org/AboutHSMN/AboutTemple/HSMWiki/tabid/64/loc/TopicHistory/ShowHistory/49/MyAccount.aspx HSM Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190212012622/http://hindumandirmn.org/AboutHSMN/AboutTemple/HSMWiki/tabid/64/loc/TopicHistory/ShowHistory/49/MyAccount.aspx |date=2019-02-12 }}'', Retrieved 10. Feb. 2019.</ref> == ಜೀವಂತ ಸ್ಮಾರಕ == [[ಚಿತ್ರ:Vivekananda_Rock_Memorial_1996_stamp_of_India.jpg|thumb|1996 ರ ಭಾರತದ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ]] ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕವೆಂಬ ಜೀವಂತ ಸ್ಮಾರಕದ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು 1964 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮದ ನಂತರ, ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 7 ಜನವರಿ 1972(ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ 108 ನೇ ಜನ್ಮದಿನ) ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ದಿನ, ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ಮಠಗಳ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ: ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲೆ [[ಓಂ]] ಚಿಹ್ನೆ ಇರುವ ಕೇಸರಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅರಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರಲು [https://en.wikipedia.org/wiki/Vivekananda%20Kendra ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರದ] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿ ಬರುವ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. {{quote|ಪವಿತ್ರತೆಯ ಉತ್ಸಾಹದ ಜ್ವಾಲಾಗ್ನಿಯಿಂದ, ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿಂಹದ ಧೈರ್ಯಕ್ಕೆ ನರಳುವ ತಾವು ಬಡವರು, ಅಸಹಾಯಕರು ಮತ್ತು ದೀನದಲಿತರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು, ಮೋಕ್ಷದ ಮಂತ್ರ, ಸಹಾಯದ ಮಂತ್ರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಉನ್ನತಿಯ ಮಂತ್ರ, ಸಮಾನತೆಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಭೂಮಿಯ ಉದ್ದಗಲವನ್ನು ಪರ್ಯಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="WS" />}} ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ. ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರವು ಉತ್ತಮ ಕ್ರಮಾಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ರಾನಡೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹಂಬಲಿಸುವ ಯುವಕ ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕದ ನೀಲನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನ ಎಸ್‌ಟಿ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಇ.ತನುಮಲಯನ್ ಅವರು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ಯಾರಾಫಿನ್ ಮೇಣದ ಮೂಲಕ ಅದರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಸ್ಮಾರಕವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬೇಲೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಅವರು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿದರು. == ವಿವೇಕಾನಂದ ಮಂಟಪ == ವಿವೇಕಾನಂದರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಮಂಟಪವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:<ref name="CI">culturalindia.net : ''[https://www.culturalindia.net/monuments/vivekananda-rock.html Vivekananda Rock Memorial]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Retrieved 5. Feb. 2019.</ref> * ''ಧ್ಯಾನ ಮಂಟಪವು'' ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆರು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. * ''ಸಭಾ ಮಂಟಪವು'' ಸಭಾಂಗಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಮಂಟಪ (ಪ್ರತಿಮೆ ವಿಭಾಗ) ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳು, ಹೊರ ಚಾವಡಿ ಮತ್ತು ಸಭಾ ''ಮಂಟಪದ'' ಸುತ್ತಲೂ ತೆರೆದ ''ಪ್ರಾಕಾರ'' (ಹೊರ ಪ್ರಾಂಗಣ) ಆಗಿದೆ. * ''ಮುಖ ಮಂಟಪ'' == ಶ್ರೀಪಾದ ಮಂಟಪ == ಈ ಚೌಕಾಕಾರದ ಸಭಾಂಗಣವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="CI"/> * ''ಗರ್ಭ ಗ್ರಹ'' * ''ಒಳಪ್ರಾಕಾರ'' * ಹೊರ ''ಪ್ರಾಕಾರ'' * ಹೊರ ವೇದಿಕೆ ಎರಡೂ ''ಮಂಟಪಗಳನ್ನು'' ಎಷ್ಟು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿನ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನವು ಶ್ರೀಪಾದಂನ ಕಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ''ಪಾದಪರೈ ಮಂಟಪವೂ'' ಇದೆ, ಇದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕನ್ಯಾದೇವಿಯ ಪಾದದ ಗುರುತು ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಿ ಹಾಗೂ ಮುಂಬೈನ ಜೆಜೆ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಸೋನವಡೇಕರ್ ಅವರು ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಛಾಯಾಂಕಣ == <gallery widths="160" heights="160"> ಚಿತ್ರ:Vivekananda Rock.jpg| ವಿವೇಕಾನಂದ ರಾಕ್ ಸ್ಮಾರಕದ ದೂರದ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Vivekananda Memorial Kanyakumari.jpg|ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆ ಚಿತ್ರ:Entrance view Vivekananda rock temple.JPG|ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Vivekananda Rock Memorial New.jpg|2016 ರಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕ </gallery> == ಇದನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ತಿರುವಳ್ಳುವರ್]] ಪ್ರತಿಮೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references> <ref name="DB"/> <ref name="VK"/> <ref name="T"/> <ref name="I"/> <ref name="PH"/> <ref name="TN"/> <ref name="THI"/> <ref name="WS">en.wikisource.org : ''[[wikisource:The Complete Works of Swami Vivekananda/Volume 5/Epistles - First Series/IV Alasinga|The Complete Works of Swami Vivekananda by Swami Vivekananda, Volume 5, Epistles - First Series]]'', 20 Aug. 1893, Retrieved 4. Feb. 2019.</ref> <ref name="CI"/> <ref name="HM"/> <ref name="ToI"/> </references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.vivekanandakendra.org ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರ] * [http://www.vkinternational.org ವಿವೇಕಾನಂದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621135212/http://www.vkinternational.org/ |date=2018-06-21 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] 5ufbcy36rdplexoljo0l7v2gx3rm3hj 0 143627 1375618 1361119 2026-06-21T18:21:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375618 wikitext text/x-wiki '''ರಾಮಕಾಂತ್ ಶುಕ್ಲಾ''' ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="Bhati Me Bharatam Episode-11 recited by Dr.Ramakant shukla">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XyA7oTqZ4dk|title=Bhati Me Bharatam Episode-11 recited by Dr.Ramakant shukla|date=25 May 2010|website=Video|publisher=YouTube|access-date=27 October 2014}}</ref> [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು]]. ಅವರು ೧೧ ನೇ ಮೇ ೨೦೨೨ ರಂದು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹರಿ ನಗರ (ಅಲಿಗಢ) ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದರು. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ರಾಮಕಾಂತ್ ಶುಕ್ಲಾ ಅವರು ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಖುರ್ಜಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>http://www.sanskrit.nic.in/ASSP/writer/rkshukla.html</ref> ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಕಲಿತರು - ಸಾಹಿತ್ಯಾಚಾರ್ಯ ಪಂಡಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಶುಕ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಂವದಾ ಶುಕ್ಲಾ, ಮತ್ತು ''ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಚಾರ್ಯ'' ಮತ್ತು ''ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗ ಆಚಾರ್ಯ'' ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಆಗ್ರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಎ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] ಎಂಎ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ 'ಜೈನಾಚಾರ್ಯ ರವಿಷೇಣ- ಕೃತ ಪದ್ಮಪುರಾಣ (ಸಂಸ್ಕೃತ) ಏವಂ ತುಳಸಿದಾಸ ಕೃತ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ್ ಕಾ ತುಳನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಾಯಯನ್. ಶುಕ್ಲಾ ಅವರು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಲ್ತಾನಿಮಲ್ ಮೋದಿ ಪಿಜಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೭ ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ರಾಜಧಾನಿ ಕಾಲೇಜ್ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಿಂದಿ ವಿಭಾಗದ ರೀಡರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref name="Sanskrit"/> <ref name="Library of Congress"/> ಅವರು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ <ref name="Library of Congress" /> ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Sanskrit" /> ಭಾರತೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಖಿಲ ''ಭಾರತ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ'' ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಜರ್ನಲ್ ''ಅರ್ವಾಚೀನ-ಸಂಸ್ಕೃತಂನ'' ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="Library of Congress" /> ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ''[[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] ಸರ್ವಭಾಷಾ ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ'' ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Library of Congress" /> == ಪುಸ್ತಕಗಳು == ಶುಕ್ಲಾ ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, <ref name="Library of Congress"/> <ref name="Sanskrit poet and scholar Rama Kant Shukla reads from his works">{{Cite book|title=Sanskrit poet and scholar Rama Kant Shukla reads from his works|last=Rama Kant Shukla|publisher=South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress)|year=2000|location=New Delhi|oclc=47738659}}</ref> <ref name="Bharatajnataham">{{Cite web|url=http://www.vedicbooks.net/bharatajnataham-p-10862.html|title=Bharatajnataham|last=Dr. Rama Kant Shukla|date=2002|publisher=Vedic Books|access-date=27 October 2014}}</ref> <ref name="Sārasvata-saṅgama">{{Cite book|url=http://catalog2.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&CMD=lccn+99956208&CNT=25+records+per+screen|title=Sārasvata-saṅgama|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Jñānabhāratī Pablikeśansa|year=2000|location=New Delhi|lccn=99956208}}</ref> <ref name="Bhāti me Bhāratam">{{Cite book|url=http://catalog2.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&CMD=lccn+83906451&CNT=25+records+per+screen|title=Bhāti me Bhāratam|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Devavāṇī-Pariṣad|year=1980|location=New Delhi|lccn=83906451}}</ref> <ref name="Arvācīnasaṃskr̥tam">{{Cite book|url=http://catalog2.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&CMD=lccn+81910313&CNT=25+records+per+screen|title=Arvācīnasaṃskr̥tam|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Devavāṇī-Pariṣad|year=1979|location=New Delhi|lccn=81910313}}</ref> <ref name="Devavani-suvasah">{{Cite book|title=Devavani-suvasah - Dr. Rama Kant Shukla felicitation volume|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Devavani-Prakasanam|year=1993|isbn=978-8190030854}}</ref> ಅವರು ದೂರದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಭಾತಿ ಮೇ ಭಾರತಂ'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ದೂರದರ್ಶನ]] ಸರಣಿಯನ್ನು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Bhati Me Bharatam">{{Cite web|url=http://pawanalluru.blogspot.ae/2010/08/bhati-me-bharatam-ep16-by-drramakant.html|title=Bhati Me Bharatam|date=1989|publisher=Pawan Alluru|access-date=27 October 2014}}</ref> <ref name="Library of Congress" /> * {{Cite book|title=Devavani-suvasah - Dr. Rama Kant Shukla felicitation volume|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Devavani-Prakasanam|year=1993|isbn=978-8190030854}} * {{Cite book|url=http://catalog2.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&CMD=lccn+81910313&CNT=25+records+per+screen|title=Arvācīnasaṃskr̥tam|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Devavāṇī-Pariṣad|year=1979|location=New Delhi|lccn=81910313}} * {{Cite book|url=http://catalog2.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&CMD=lccn+83906451&CNT=25+records+per+screen|title=Bhāti me Bhāratam|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Devavāṇī-Pariṣad|year=1980|location=New Delhi|lccn=83906451}} * {{Cite book|url=http://catalog2.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&CMD=lccn+99956208&CNT=25+records+per+screen|title=Sārasvata-saṅgama|last=Dr. Rama Kant Shukla|publisher=Jñānabhāratī Pablikeśansa|year=2000|location=New Delhi|lccn=99956208}} * {{Cite book|title=Sanskrit poet and scholar Rama Kant Shukla reads from his works|last=Rama Kant Shukla|publisher=South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress)|year=2000|location=New Delhi|oclc=47738659}} * {{Cite web|url=http://www.vedicbooks.net/bharatajnataham-p-10862.html|title=Bharatajnataham|last=Dr. Rama Kant Shukla|date=2002|publisher=Vedic Books|access-date=27 October 2014}} ಶುಕ್ಲಾ ಅವರು ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ'' ''ಶಾಸ್ತ್ರ ಚೂಡಾಮಣಿ ವಿದ್ವಾನ್'' ಆಗಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Sanskrit"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == ರಮಾ ಕಾಂತ್ ಶುಕ್ಲಾ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ''ಸಂಸ್ಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ'', ''ಕವಿರತ್ನ'', ''ಕವಿ ಸಿರೋಮಣಿ'' ಮತ್ತು ''ಹಿಂದಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸೇತು'' ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Library of Congress">{{Cite web|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/shukla.html|title=Library of Congress|date=201|publisher=Government of India|access-date=27 October 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/shukla.html "Library of Congress"]. Government of India. 201<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 October</span> 2014</span>.</cite></ref> ಅವರಿಗೆ ''[[ಕಾಳಿದಾಸ ಸಮ್ಮಾನ್|ಕಾಳಿದಾಸ್ ಸಮ್ಮಾನ್]]'', ''ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವಾ ಸಮ್ಮಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಸಂಸ್ಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ'' ಮುಂತಾದ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. <ref name="Sanskrit">{{Cite web|url=http://www.sanskrit.nic.in/ASSP/writer/rkshukla.html|title=Sanskrit|date=2014|publisher=Government of India|access-date=27 October 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.sanskrit.nic.in/ASSP/writer/rkshukla.html "Sanskrit"]. Government of India. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 October</span> 2014</span>.</cite></ref> <ref name="Library of Congress" /> ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಡಾ. ಶುಕ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ, ಅವರು ದೆಹಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ''ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಮೌಲಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಚನಾ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು'' ಸಹ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Library of Congress"/> ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ''ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು <ref name="Sanskrit"/> [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದರು. <ref name="Padma 2013">{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|title=Padma 2013|date=25 January 2013|publisher=Press Information Bureau, Government of India|access-date=10 October 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838 "Padma 2013"]. Press Information Bureau, Government of India. 25 January 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 October</span> 2014</span>.</cite></ref> ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಕಾರ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ರಾಮಕಾಂತ್ ಶುಕ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ''ಮಾಮಾ ಜನನಿಗಾಗಿ'' [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2018.pdf|title=Sahitya Akademi Award 2018|date=5 December 2018|website=sahityaakademi.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205151530/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2018.pdf|archive-date=5 December 2018}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web|url=http://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/|title=Padma Awards List|date=2014|publisher=Indian Panorama|access-date=12 October 2014|archive-date=16 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516200146/https://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.firstpost.com/topic/cricket/u-r-ananthamurthy-sanskrit-chhand-varanavritta-recited-by-dr-ramakant-shukl-video-2X6GcE5Seg0-116109-1.html|title=Sanskrit Chhand (Varanavritta) recited By Dr. Ramakant Shukla|date=27 October 2014|website=Video|publisher=First Post|access-date=27 October 2014}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XyA7oTqZ4dk|title=Bhati Me Bharatam Episode-11 recited by Dr.Ramakant shukla|date=25 May 2010|website=Video|publisher=YouTube|access-date=27 October 2014}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] a5qect23hbsllhukblblkqdset5ngu5 0 144406 1375650 1357695 2026-06-22T04:12:54Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1375650 wikitext text/x-wiki  {{Infobox settlement | name = Mandarthi | coordinates = {{coord|13.4965|N|74.8120|E|display=inline,title}} | native_name = ಮಂದಾರ್ತಿ | native_name_lang = kn | other_name = | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ನಿರ್ದೇಶನ | latd = 13.4965 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.8120 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name2 = [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 =ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 576 211 | registration_plate = KA-20 | website = | footnotes = }} ಮಂದಾರ್ತಿಯು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ೧೨ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಂದಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಪದವು ಕನ್ನಡದ 'ಮಂದ-ಆರತಿ' ಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಮಂದಾರ್ತಿ ಅಂದರೆ ''ಪವಿತ್ರ ಬೆಳಕು'' ಎಂಬರ್ಥವಾಗಿದೆ. == ದಂತಕಥೆ/ಪುರಾಣ == ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಶಂಕಚೂಡ ಎಂಬ ರಾಜನು ನಾಗಲೋಕವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರಿಗೆ ದೇವರತಿ, ನಾಗರತಿ, ಚಾರುರತಿ, ಮಂದಾರತಿ, ಮತ್ತು ನೀಲರತಿ ಎಂಬ ಐದು ಜನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಮಗನಾದ [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾಗುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಈ ಐದು ರಾಜಕುಮಾರಿಯರನ್ನು [[ನಂದಿ]] (ಶಿವ ಭಕ್ತ) ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಹಾವುಗಳಾಗುವಂತೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದರು. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾವುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕಾಡಿನ ದಹನದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಈ ಐದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಬಳಿಕ ಈ ಐದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ "ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜಮನೆತನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಶಾಪ ಪರಿಹಾರ ಆಗುವುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವಂತಿ ದೇವವರ್ಮ ರಾಜನು ಈ ಐದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನು ಹಾವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಹಾವುಗಳು ಬಟ್ಟೆಯ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಜಾರಿ ಪಕ್ಕದ ಗೆದ್ದಲಿನ ಗುಡ್ಡವನ್ನು ತಲುಪಿದವು. "ಮಂದಾರತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಹಾವು ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಅದು ನಂತರ '''ಮಂದಾರ್ತಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು ರಾಜ ದೇವವರ್ಮನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಜಾದಿತ್ಯನ ಏಕೈಕ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವವರ್ಮನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಹೇಮಾದ್ರಿ ರಾಜಾದಿತ್ಯನು ಇದರಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳು ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ದೇವವರ್ಮನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ನಂತರ ದೇವವರ್ಮನನ್ನು ಹೇಮಾದ್ರಿಯ ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು. ಒಮ್ಮೆ, ರಾಣಿ ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮಹಿಷ ರಾಕ್ಷಸನು ನೋಡಿದನು. ಅವನು ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದಮುನಿ ಋಷಿಯು ಥಾಮಸಿಕ್ ಸ್ವಭಾವದ ಕಿರಾತ ಮಹಿಳೆಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕನಾದ ಮಹಿಷ ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದನು. ಆಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ರಾಣಿಯು ಅವನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಮಹಿಷ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೊಂದು ದುಃಖಿತಳಾದ ರಾಣಿ ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಪತಿ ದೇವವರ್ಮನಿಗೆ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಸುದೇವಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆಗ ಮಹಿಷನು ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮುನಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವನ ಆಶ್ರಮದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು "ಮಹೋದರ" ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಋಷಿ ಸುದೇವಮುನಿಯು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಮಹೋದರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ತಾಯಿ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೆದ್ದಲಿನ ಬೆಟ್ಟವು ರಾಕ್ಷಸನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಬಳಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನುಂಗಿತು. ಮಹಿಷ ಸ್ವತಃ ಮುನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳು ದೈವಿಕ ತಾಯಿ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ (ಬೂತಗಣಗಳು) ವೀರಭದ್ರ, ಹೈಗುಳಿ, ಕಲ್ಲುಕುಟ್ಟಿಗ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದಳು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷನು ದೈವಿಕ ತಾಯಿಗೆ ಶರಣಾದನು. ಮತ್ತು "ಕೆಂಡ ಸೇವೆ" ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮಹಿಷನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಾಯಿಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ಋಷಿ ಸುದೇವ ಮತ್ತು ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಗ ತಾಯಿ ದುರ್ಗೆಯು ಮಂದಾರ್ತಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವನದುರ್ಗೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಳು. ನಂತರ ದೇವವರ್ಮನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ ವರಾಹಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://mandarthidurgaparameshwari.com/mandarthi-history|title=Mandarthi Sri Durgaparameshawari Temple : Official Website - History of Shree Kshetra Mandarthi|website=mandarthidurgaparameshwari.com}}</ref> ವನ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಬಾರ್ಕೂರು ರಾಜವಂಶದವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಸವಗಳು, ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಂದಾರ್ತಿಯ ವನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವನ ದುರ್ಗೆಯಂತೆ, ವಿಗ್ರಹವು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಇಂದಿನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಬಲಗೈಯು ವರದ ಹಸ್ತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವನದುರ್ಗೆಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅರ್ಚಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಅರ್ಚಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ದೇಹವು ಉಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಬಾರ್ಕೂರಿನ ರಾಜನು ದೇವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಲೆವೂರಿಗೆ ತುಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕರೆ ತಂದನು. ಈ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ೧೭ ಮತ್ತು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದು, ದಿನನಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಂದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಅರ್ಚಕಾ ಕುಟುಂಬದ ತಲೆಮಾರುಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವನ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅರ್ಚಕರ ಗುಂಪುಗಳು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಗುಪ್ತ ಲಿಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ವನ ದುರ್ಗೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವಿನಾಶವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವರದ ಹಸ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಳೆಯ ವಿಗ್ರಹವು ವೀರಭದ್ರನ ಮುಂಭಾಗದ ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ನವೀಕರಣ ಮಾಡುವಾಗ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ದೇವಾಲಯವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳ ಜನರನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ನವೀಕರಣವನ್ನು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. == ಹಬ್ಬಗಳು == ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಹೋಮದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.mandarthi.templeinfo.in/templeinfo/mandarthi/|title=Mandarthi.Templeinfo.in - Home|website=www.mandarthi.templeinfo.in}}</ref> ಮಕರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಮಠೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಕುಂಭ ಮಾಸದ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕುಡನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ . ಹಾಯ್ಗುಳಿ ಮತ್ತು ಹುಲಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕೆಂಡ ಸೇವೆ (ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದು) ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂದಾರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವಲ್ಲಿ ಜನರ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. == ಕನ್ನಡ == [[ಕುಂದಾಪುರ]] ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಂದಾರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. == ಹವಾಮಾನ == ಮಂದಾರ್ತಿಯ ಹವಾಮಾನವು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೪೦ ° C ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೩೨ ° C ನಿಂದ ೨೦ ° C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ == * ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು * [[ಬಾರ್ಕೂರು]] - ೮&nbsp;ಕಿಮೀ (ಸೀಮಿತ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ) * [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] - ೨೫&nbsp;ಕಿ.ಮೀ * [[ಕುಂದಾಪುರ]] - ೩೫&nbsp;ಕಿ.ಮೀ == ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ == [[ಮಂಗಳೂರು]] (ಬಜ್ಪೆ) ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ೭೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಕೊಲ್ಲೂರು]] * [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] * [[ಕುಂಭಾಶಿ|ಆನೆಗುಡ್ಡೆ]] * [[ಕುಂದಾಪುರ]] * [[ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://mandarthidurgaparameshwari.com/ ಅಧಿಕೃತ MandrthiSite @ www.mandarthidurgaparameshwari.com] * [http://www.mandarthi.templeinfo.in/ ಅಧಿಕೃತ ಮೈಕ್ರೋಸೈಟ್ @ www.templeinfo.in] * [http://www.awalkthrutheworld.blogspot.com/2006/02/mandarthi.html Blogspot.com ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 8hw2xpqfs37ng11xon3uqucmuh7x6vi 0 146051 1375619 1361120 2026-06-21T18:21:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375619 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ರಮಾದೇವಿ ಚೌಧರಿ |native_name = '''ରମାଦେବୀ ଚୌଧୁରୀ''' |native_name_lang = |image = Ramadebi.jpg |alt = |caption = |birth_date = {{Birth date|df=y|1899|12|03}} |birth_place = ಸತ್ಯಭಾಮಪುರ ಗ್ರಾಮ, [[ಕಟಕ್]],ಒಡಿಶಾ |death_date = |death_place = [[ಕಟಕ್]], ಒಡಿಶಾ,ಭಾರತ |other_names = ಮಾತೆ ರಮಾದೇವಿ |known_for = |occupation = ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು |nationality = ಭಾರತ }}   {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ರಮಾದೇವಿ ಚೌಧರಿ''' (ಒಡಿಯಾ) (೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೯೯ - ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೮೫) '''ರಮಾ ದೇವಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಒಡಿಶಾದ ಜನರು ಆಕೆಯನ್ನು ಮಾ (ತಾಯಿ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಹೆಸರನ್ನು ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ ರಮಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Freedom Strugle|url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/freedom_struggle_%20and%20rama%20devi_.pdf|access-date=2024-07-19|archive-date=2024-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706094900/https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/freedom_struggle_%20and%20rama%20devi_.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಕುಟುಂಬ == '''ರಮಾದೇವಿ''' ಗೋಪಾಲ್ ಬಲ್ಲವ್ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಬಸಂತ್ ಕುಮಾರಿ ದೇವಿಯವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಕಲ್ ಗೌರಬ್ ಮಧುಸೂದನ್ ದಾಸ್ ಅವರ ಸೊಸೆ. ೧೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ ಗೋಪಬಂಧು ಚೌಧರಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref name="ReddySumangala1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RkG3AAAAIAAJ|title=Women in development: perspectives from selected states of India|last=Philomena Royappa Reddy|last2=P. Sumangala|publisher=B.R. Pub. Corp.|year=1998|isbn=978-81-7018-978-7|access-date=22 April 2011}}. ''Rama Devi Rama Devi along with her husband Gopabandu Choudhury joined the Freedom Movement in 1921''</ref> == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ == ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ೧೯೨೧ <ref name="ReddySumangala1998"/> ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು <ref name="or"/> ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="or" /> ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಇತರರು [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ|ಜೈ ಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್]], [[ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ]] ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಧುಸೂದನ್ ದಾಸ್. <ref name="or" /> ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. <ref name="or" /> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು [[ಖಾದಿ]] ಧರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref name="or" /> ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒರಿಸ್ಸಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ|ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಿರಣಬಾಲಾ ಸೇನ್, ಮಾಲ್ತಿದೇವಿ, [[ಸರಳಾ ದೇವಿ]], ಪ್ರಾಣಕ್ರುಷ್ಣ ಪಡಿಯಾರಿಯಂತಹ ಇತರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಇಂಚುಡಿ ಮತ್ತು ಸೃಜಂಗ್‌ಗೆ ಹೋದರು. <ref name="or" /> ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿವಿಧ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಅವರು ಸರಳಾ ದೇವಿ, ಮಾಲತಿ ಚೌಧರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ (1೧೯೨೧, ೧೯೩೦, ೧೯೩೬, ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ) ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. <ref>People's Revolt in Orissa: A Study of Talcher by Debi P. Mishra – 1998 – Page 138</ref> <ref>Women and Social Change in India by Snehalata Panda – 1992 – Page 14</ref> <ref>Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh by Nagendra Kr Singh – 2001</ref> <ref name="or" /> ಅವರು ೧೯೩೧ ರ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಕರಾಚಿ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಾಯಕರನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದರು. <ref name="or" /> ೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಿಬಾಗ್ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು [[ದಲಿತ|ಹರಿಜನ]] ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ''ಅಸ್ಪೃಷ್ಯತಾ ನಿಬಾರಣ ಸಮಿತಿಯನ್ನು'' ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಂತರ ''ಹರಿಜನ ಸೇವಾ ಸಂಘ'' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref name="or" /> ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ೧೯೩೨ ಮತ್ತು ೧೯೩೪ ರ ಒರಿಸ್ಸಾ ಭೇಟಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ|ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ]], [[ವಲ್ಲಭ್‌ಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್|ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್]], [[ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್|ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]], [[ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್|ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್]], [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಮತ್ತು ಇತರರ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಕಟವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. <ref name="or" /> ಅವರು ಒರಿಸ್ಸಾದ ಬರಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಅದಕ್ಕೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ''ಸೇವಾಘರ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. <ref name="or" /> ೧೯೪೨ ರ ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಮಾ ದೇವಿ ಅವರ ಪತಿ ಗೋಪಬಂಧು ಚೌಧರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="or" /> [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ|ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಮರಣದ ನಂತರ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]] ಅವರು ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಒರಿಸ್ಸಾ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು. <ref name="or" /> == ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಪಾತ್ರ == ೧೯೪೭ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ]] ನಂತರ ರಮಾ ದೇವಿಯವರು [[ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ|ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಬಾ]] ಭಾವೆಯವರ ಭೂದಾನ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದಾನ ಚಳುವಳಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="Chowdhry1992">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yqFIAAAAYAAJ|title=Profile of voluntary action in social welfare and development|last=Dharam Paul Chowdhry|publisher=Siddhartha Publishers|year=1992|isbn=978-81-85464-01-5|access-date=22 April 2011}}. ''In 1952 the Bhoodan and Gramdan movement claimed the services of both Mrs. Rama Devi and her...''</ref> ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಭೂರಹಿತರು ಮತ್ತು ಬಡವರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. <ref name="Chowdhry1992" /> <ref>Orissa Review 1990 – Volume 47 – Page 14 "commencement of the Salt Satyagraha, the women leaders like Rama Devi, Sarala Devi, Malatl Devi and Kiran Bala Sen made efforts for the active participation of women in this satyagraha. Led by Rama Devi and Malati Devi, fifteen hundred ..."</ref> <ref>Reflections on the National Movement in Orissa 1997 "Malati Devi protest meeting was held and a big procession was organised at Cuttack on 7th May, 1930. During this time prominent women leaders of Orissa like Rama Devi, Malati Devi and Sarala Devi were arrested. On 25th September ..."</ref> <ref>B. S. Chandrababu, L. Thilagavathi Woman, Her History and Her Struggle for Emancipation 2009 – Page 313 "Rama Devi was married at the age of fourteen, in 1914 to Gopabandru Choudhury, who was working as a Deputy ... the Civil Disobedience Movement when the top leaders were imprisoned, Rama Devi acted as the 'Dictator' of the Orissa ..."</ref> <ref>Subhas Chandra Parida, Sasmita Nayak Empowerment of Women in India – 2009 Page 197 "... Women political leaders like Basant Manjari Devi (Rajamata of Ranapur), Rama Devi and Malati Choudhury (social ..."</ref> <ref>Sachidananda Mohanty – Early Women's Writings in Orissa, 1898–1950: A Lost Tradition 2005 "Rama. Devi. 1889–1985. Daughter of Gopal Ballabha Das, younger brother of Madhusudan D:is. the eminent Oriya nationalist, Rama Devi received no formal schooling. She was married to Gopabandhu Choudhury at the age of 14. ..."</ref> ೧೯೨೮ ರಿಂದ ರಮಾ ದೇವಿಯು ಜಗತ್ಸಿಂಗ್ಪುರದ ಅಲಕಾ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. <ref>Atul Chandra Pradhan, Ashok Kumar Patnaik, Utkal University. Post-graduate Dept. of History People's movements in Orissa during the colonial era – 1994– Page 149 "In the process they had paved the way towards building of a new society in Orissa based on Gandhians ideals. From 1928 Rama Devi had stayed in the Alaka Ashram at Jagatsingpur and had participated in all the activities of the Ashram."</ref> ಅವರು ಉತ್ಕಲ್ ಖಾದಿ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬಲ್ವಾಡಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ದುಂಬುರುಗೆಡದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೫೧ ರ ಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಮಾಲತಿ [[ಕೋರಾಪುಟ್|ಕೊರಾಪುಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕ್ಷಾಮ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೬೨ ರ [[ಭಾರತ-ಚೀನ ಯುದ್ಧ|ಇಂಡೋ-ಚೀನೀ ಯುದ್ಧದಿಂದ]] ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ|ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರೇಕೃಷ್ಣ ಮಹತಾಬ್ ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿ ರೌತ್ರಾಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತರುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. <ref name="or"/> ಗ್ರಾಮ ಸೇವಕ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದ ಇತರ ನಾಯಕರಾದ ನಬಕ್ರುಷ್ಣ ಚೌಧರಿ, ಹರೇಕೃಷ್ಣ ಮಹತಾಬ್, ಮನಮೋಹನ್ ಚೌಧರಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಮೊಹರಾನಾ, ಜಯಕ್ರುಷನಾ ಮೊಹಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರರು. <ref>Orissa: the dazzle from within (art, craft and culture of ...by G. K. Ghosh – 1993 – – Page 37</ref> ಅವರು [[ಕಟಕ್|ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ''ಶಿಶು ವಿಹಾರ್'' ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref name="or">[http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/April2006/engpdf/freedom_struggle_%20and%20rama%20devi_.pdf Freedom Struggle and Rama Devi] Orissa Review April 2006</ref> == ಬಿರುದುಗಳು == ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ರಮಾದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೧ ರಂದು ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="CouncilSangh1982">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UlU2AAAAIAAJ|title=Leprosy in India|last=British Empire Leprosy Relief Association. Indian Council|last2=Hind Kusht Nivaran Sangh|date=1 January 1982|publisher=Hind Kusht Nivaran Sangh|access-date=22 April 2011}}. ''JAMNALAL BAJAJ AWARDS, 1981 The Jamnalal Bajaj Awards are given every year for outstanding contributions in any one or more ... Award III was awarded to Smt. Ramadevi Gopabandhu Choudhuri ofCuttackfor her outstanding contribution to the ...''</ref> ಮತ್ತು ೧೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೪ ರಂದು ಉತ್ಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ (ಆನರಿಸ್ ಕಾಸಾ) ಅನ್ನು ನೀಡಿತು. == ಸ್ಮಾರಕಗಳು == [[ಭುವನೇಶ್ವರ|ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ]] ರಮಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.rdwu.org/ |title=Ramadevi Womens University |access-date=2022-10-16 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224192517/http://www.rdwu.org/ |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಶಾಲೆ - ಶಿಶು ವಿಹಾರ್ - ಈಗ ರಮಾದೇವಿ ಶಿಶು ವಿಹಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>[http://www.graduates.com/ss/517940 rmss]</ref> == ಸಾವು == ಅವರು ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೮೫ ರಂದು ತಮ್ಮ ೮೫ನೇ <ref name="or"/> ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * ರಮಾ ದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.rdwc.org/rama.asp ಮಾ ರಮಾ ದೇವಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120420232243/http://rdwc.org/rama.asp |date=2012-04-20 }} . * [http://www.odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2008/August-2008/engpdf/24-25.pdf ''ರಮಾ ದೇವಿ : ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನೆಯ ಎಪಿಟೋಮ್''] . ಸರಕಾರ ಒರಿಸ್ಸಾ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [http://www.odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/aug2005/engpdf/rama%20devi.pdf ''ರಮಾ ದೇವಿ : ಆಧುನಿಕ ಒರಿಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೆಳಕು''] . ಒರಿಸ್ಸಾ ರಿವ್ಯೂ, ಆಗಸ್ಟ್ 2005 [[ವರ್ಗ:೧೯೮೫ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೮೮೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 8zhh4be3yynpn570mpha5a9axo28htk 0 149754 1375657 1371337 2026-06-22T07:17:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375657 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಶಿವಾನಿ | image = Gaura Pant 'Shivani' (1923 –2003) .jpg | imagesize = 180px | pseudonym = ಶಿವಾನಿ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1923|10|17}} | birth_place = [[:en:Rajkot|ರಾಜ್‌ಕೋಟ್]], ಗುಜರಾತ್, ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2003|03|21|1923|10|17}} | death_place = ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ | occupation = ಕಾದಂಬರಿಕಾರ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = | genre = | subject = | movement = | influences = | influenced = | signature = | website = }} '''ಶಿವಾನಿ''' ಇವರನ್ನು '''ಗೌರಾ ಪಂತ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೩<ref>[http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20Files%20147/A%20Conservative%20Rebel%202-5.pdf A Memoir, Ira Pande]</ref> - ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೩). ಇವರು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು. [[:en: Hindi literature|ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ]] ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ, [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ದೂರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಕೃಷ್ಣಕಾಳಿಯಂತಹ'' ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು [[:en: Dharmayug|''ಧರ್ಮಯುಗ'']] ಮತ್ತು ''ಸಪ್ತಾಹಿಕ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್'' ನಂತಹ ಹಿಂದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು.<ref>[https://web.archive.org/web/20040323000748/http://www.hindu.com/thehindu/lr/2003/05/04/stories/2003050400070100.htm Shivani The Hindu, 4 May 2003]</ref> ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ೩೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾದಂಬರಿ|ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 'ಭೈರವಿ', 'ಕೃಷ್ಣಕಾಳಿ', 'ಚೌಧನ್ ಫೆರೆ', 'ಅತಿಥಿ', 'ಕಾಳಿಂದಿ' ಮತ್ತು 'ಆಕಾಶ್'. ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ, ಅವರು [[:en: Kumaon|ಕುಮಾವೂನ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿಂದಿ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ಕರಿಯೆ ಚಿಮಾವನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಅವರ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''ಸುರಂಗಮಾ, ರತಿವಿಲಾಪ್, ಮೇರಾ ಬೀಟಾ ಮತ್ತು ತೀಸ್ರಾ ಬೀಟಾ'' ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>[http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/s/shivani.htm Shivani Profile] ''www.abhivyakti-hindi.org.''</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಶಿವಾನಿಯವರು ೧೯೨೩ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ ರಂದು [[ವಿಜಯ ದಶಮಿ]] ದಿನದಂದು [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ರಾಜಕೋಟ್|ರಾಜ್ಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರ. ಅಲ್ಲಿ, ಅವರ ತಂದೆ ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರ್ ಪಾಂಡೆ ರಾಜ್ಕೋಟ್ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು [[:en:Kumaoni|ಕುಮಾವೊನಿ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದರು]]. ಅವರ ತಾಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಲಕ್ನೋ]] ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.readers-cafe.net/uttaranchal/2006/07/24/shivani-gaura-pant/ Shivani Gaura Pant – Biography] Biography at readers-café.</ref> ನಂತರ, ಅವರ ತಂದೆ [[ರಾಂಪುರ|ರಾಂಪುರದ]] ನವಾಬರೊಂದಿಗೆ ದಿವಾನರಾದರು ಮತ್ತು ವೈಸ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಬಾರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ನಂತರ, ಕುಟುಂಬವು ಒರ್ಚಾ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ, ಅವರ ತಂದೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ, ಶಿವಾನಿಯವರ ಬಾಲ್ಯವು ಈ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸವಲತ್ತು ಪಡೆದ ಮಹಿಳೆಯರ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. [[ಲಕ್ನೋ|ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ]], ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಲಕ್ನೋದ ([[:en:Lucknow University|ಲಕ್ನೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]) ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದರು.<ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47034 The stories of Kumaon..]{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} ''[[Indian Express]]'', 22 March 2003.</ref> ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ, ಶಿವಾನಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಥೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಮಕ್ಕಳ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ನಟ್ಖತ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆ ಮೂವರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ|ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ]] [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಅವರ [[:en: Visva-Bharati University|ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm First story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204061624/http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm |date=4 December 2021 }} Biography at kalpana.it.</ref> ಶಿವಾನಿಯವರು ಇನ್ನೂ ೯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ, ಪದವೀಧರೆಯಾಗಿ ತೊರೆದರು. ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಂಭೀರ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.<ref>[http://www.deccanherald.com/Archives/jul232005/editpage183162005722.asp Shivani] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317054704/http://www.deccanherald.com/Archives/jul232005/editpage183162005722.asp |date=17 March 2008 }} [[Deccan Herald]], 23 July 2005.</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸಂವೇದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಅಮದೇರ್ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm |title=Calcutta years, kalpana |access-date=1 December 2007 |archive-date=4 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204061624/http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಕುಟುಂಬ== ಶಿವಾನಿಯವರು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಕ ಶುಕ್ ದೇವ್ ಪಂತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬವು [[ಅಲಹಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ನೈನಿತಾಲ್|ನೈನಿತಾಲ್‌ನ]] ಪ್ರಿಯರಿ ಲಾಡ್ಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳು, ಏಳು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಮರಿಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು. ಅವರ ಪತಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನರಾದರು. ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು.<ref>[http://desicritics.org/2006/03/24/000633.php Shivani Gaura Pant: A Tribute] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060527163104/http://desicritics.org/2006/03/24/000633.php|date=27 May 2006}}</ref> ಅವರಿಗೆ [[:en:Veena Joshi|ವೀಣಾ ಜೋಶಿ]], [[:en:Mrinal Pande|ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ]] ಮತ್ತು ಇರಾ ಪಾಂಡೆ ಎಂಬ ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮಗ [[:en:Muktesh Pant|ಮುಕ್ತೇಶ್ ಪಂತ್]] ಇದ್ದರು. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ, ''ಮೈನ್ ಮುರ್ಗಾ ಹುನ್'' ('ಐ ಆಮ್ ಎ ಚಿಕನ್') ''ಧರ್ಮಯುಗದಲ್ಲಿ'' ಶಿವಾನಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವರು ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ''ಲಾಲ್ ಹವೇಲಿಯನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಧರ್ಮಯುಗದಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಶಿವಾನಿಯವರು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪಡೆದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20120205202426/http://www.india.gov.in/myindia/images/ps_awards.pdf Shivani Guara Pant] Official [[Padma Shri]] List.</ref> ಅವರು ಸಮೃದ್ಧ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯು ೪೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾದಂಬರಿ|ಕಾದಂಬರಿಗಳು]], ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ [[ಕಥೆ|ಕಥೆಗಳು]] ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ರಬಂಧ|ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಚೌಡಾ ಫೆರೆ, ಕೃಷ್ಣಕಾಳಿ, ಲಾಲ್ ಹವೇಲಿ, ಸ್ಮಾಶನ್ ಚಂಪಾ, ಭಾರವಿ, ರತಿ ವಿಲಾಪ್, ವಿಷ್ಕನ್ಯಾ, ಅಪ್ರಧಿನಿ'' ಸೇರಿವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಲಂಡನ್]] ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಯಾತ್ರಿಕಿ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ]] ಅವರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚರಿವತಿಯಂತಹ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>[http://www.readers-cafe.net/uttaranchal/?p=8 Gaura Pant Shivani, List of works]</ref> ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಶಿವಾನಿಯವರು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಇಳಿದರು. ಮೊದಲು ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ''ಶಿವಾನಿ ಕಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ್ ಕಹಾನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನೋಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಅವರ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಸ್ಮೃತಿ ಕಲಾಶ್ ಮತ್ತು ಸೋನೆ ದೇ'' ಅನ್ನು ಬರೆದರು. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉರ್ದು ಕವಿ [[:en:Nazeer Akbarabadi|ನಜೀರ್ ಅಕ್ಬರಬಾದಿ]] ಅವರ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದರು.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20030311132921/http://www.lokvani.com/lokvani/article.php?article_id=615 Lokvani interviews Shivani, 2002]}}</ref> ಶಿವಾನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ, ಮಾರ್ಚ್ ೨೧, ೨೦೦೩ ರಂದು [[ನವದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿಧನರಾದರು.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030322/nation.htm#6 Gaura Pant Shivani dead] The Tribune, 22 March 2003.</ref> ==ಮರಣ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ== ಶಿವಾನಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, [[:en: Press Information Bureau|ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಹಿತಿ ಬ್ಯೂರೋ]] "ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಗತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುವುದು ಕಷ್ಟ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>[http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmar2003/21032003/r2103200310.html Obituary, 2003] pib.nic.in.</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗಳು, ಹಿಂದಿ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಇರಾ ಪಾಂಡೆ, ಶಿವಾನಿ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ದಿಡ್ಡಿ ಮೈ ಮದರ್ಸ್ ವಾಯ್ಸ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಕುಮಾವೊನಿಯಲ್ಲಿ ''ದಿಡ್ಡಿ'' ಎಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಎಂದರ್ಥ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಅವರನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20060620235226/http://kamlabhattshow.com/content/1080/secondary.html Ira Pande remembers] kamlabhattshow.com.</ref> ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[:en: IIT Kanpur|ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರ]] ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಮರು-ಏಕೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವಾನಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>[https://iitk.ac.in/shivani-centre/in-memory-of.php SHIVANI CENTRE FOR NURTURE AND REINTEGRATION OF HINDI AND OTHER INDIAN LANGUAGES] IIT Kanpur Official website.</ref><ref>[https://curriculum-magazine.com/iit-kanpur-sets-up-shivani-centre-for-the-nurture-and-re-integration-of-hindi-and-other-indian-languages/ IIT Kanpur sets up Shivani Centre for the Nurture and Re-Integration of Hindi and Other Indian Languages] Curriculum magazine, August 23, 2021.</ref> ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/kanpur/birth-centenary-festival-of-shivani-celebrated/articleshow/104512781.cms Birth centenary festival of ‘Shivani’ celebrated] The Times of India, Oct 18, 2023 .</ref> ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== * ''ಚರಿವೇತಿ'' - ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳು. * ''ಅತಿಥಿ'' (೧೯೯೧) - ವಿಫಲವಾದ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಜಯಾ ಎಂಬ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರವು ಶೇಖರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಪೋಸ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. * ''ಪೂಟೋನ್ವಾಲಿ'' (೧೯೯೮) - ಎರಡು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. * ''ಝರೋಖಾ'' (೧೯೯೧) * ''ಚಲ್ ಖುಸರೋ ಘರ್ ಆಪ್ನೆ'' (೧೯೯೮) * ''ವಟಯನ್'' (೧೯೯೯) * ''ಏಕ್ ಥಿ ರಾಮ್ರತಿ'' (೧೯೯೮) * ''ಮೇರಾ ಭಾಯ್/ಪಥೇಯಾ'' (೧೯೯೭) - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನೆನಪುಗಳು. * ''ಯಾತ್ರಿಕ್'' (೧೯೯೯) - [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಮಗನ ಮದುವೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಅನುಭವಗಳು. * ''ಜಾಲಕ್'' (೧೯೯೯) - ೪೮ ಸಣ್ಣ ನೆನಪುಗಳು * ''ಅಮದೇರ್ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ'' (೧೯೯೯) — [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ|ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ]] ನೆನಪುಗಳು. * ''ಮಾಣಿಕ್'' — ನೊವೆಲ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು (ಜೋಕರ್ ಮತ್ತು ತರ್ಪನ್) * ''ಶ್ಮಾಶನ್ ಚಂಪಾ'' (೧೯೯೭) * ''ಸುರಂಗಮಾ'' - ಒಬ್ಬ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ. * ''ಮಾಯಾಪುರಿ'' - ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ * ''ಕೈಂಜಾ'' - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ೭ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಭೈರವಿ'' — ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ * ''ಗೇಂಡಾ'' — ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ದೀರ್ಘ ಕಥೆಗಳು * ''ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ'' - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಸ್ವಯಂ ಸಿದ್ಧ'' - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ೬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಕರಿಯ ಚೀಮಾ'' - ೭ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಅಪ್ ಪ್ರೀತಿ'' - ೨ ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಒಂದು ಕಥೆ ಮತ್ತು ೧೩ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಲೇಖನಗಳು. * ''ಚಿರ್ ಸ್ವಯಂವರ'' - ೧೦ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ೫ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು * ''ವಿಷ್ಕನ್ಯಾ'' - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ೫ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಕೃಷ್ಣಕಾಳಿ'' — ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ * ''ಕಸ್ತೂರಿ ಮೃಗ್'' - ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು * ''ಅಪರಾಧಿನಿ'' - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ * ''ರತ್ಯಾ'' - ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ * ''ಚೌಡಾ ಫೆರೆ'' — ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ * ''ರತಿ ವಿಲಾಪ್'' - ೩ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ೩ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಶಿವಾನಿ ಕಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ್ ಕಹಾನಿಯನ್'' - ೧೩ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''ಸ್ಮೃತಿ ಕಲಾಶ್'' - ೧೦ ಪ್ರಬಂಧಗಳು * ''ಸುನ್ಹು ತಾತ್ ಯೇ ಅಕತ್ ಕಹಾನಿ'' - ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ನಿರೂಪಣೆಗಳು * ''ಹೇ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ'' - [[:en: Kumaon|ಕುಮಾವೂನ್‌ನ]] ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ. * ''ಮಣಿಮಾಲಾ ಕಿ ಹನ್ಸಿ'' - ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು. * ''ಶಿವಾನಿ ಕಿ ಮಶೂರ್ ಕಹಾನಿಯನ್'' - ೧೨ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು<ref>[http://www.indiaclub.com/shop/AuthorSelect.asp?Author=Shivani Books of Shivani] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020130205/http://www.indiaclub.com/shop/AuthorSelect.asp?Author=Shivani |date=20 October 2007 }} www.indiaclub.com.</ref> ===ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಗಳು=== * ''ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್''. ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ವ್ರೈಟರ್ಸ್ ವರ್ಕ್‌ಶೋಪ್, ೧೯೮೫. * ''ಕೃಷ್ಣಕಾಳಿ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್''. ಅನುವಾದ: ಮಸೂಮಾ ಅಲಿ. ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ರೂಪಾ & ಕಂ., ೧೯೯೫. [[:en:ISBN|ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್]] [[:en:81-7167-306-6|೮೧-೭೧೬೭-೩೦೬-೬]]. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Kumauni People|ಕುಮೌನಿ ಜನರು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ== * Diddi, My Mother's Voice. Ira Pande, ''January 2005, Penguin.'' {{ISBN|0-14-303346-8}}. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20Files%20147/A%20Conservative%20Rebel%202-5.pdf A Conservative Rebel: Memories of an Unusual Mother, a Memoir, by ''Ira Pande''] * [https://web.archive.org/web/20070310023947/http://www.hindu.com/lr/2007/03/04/stories/2007030400150300.htm A conversation with ''Ira Pande'' on her mother Shivani] <!-- http://www.cybernepal.com.np/models/shivani/shivanii.php http://www.yelowpage.co.uk/shivani/index.html http://www.wavemag.com.np/issue/article2104.html --> ; Works online * [https://poshampa.org/laati/ ''Laati'', a story by Shivani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204061624/https://poshampa.org/laati/ |date=2021-12-04 }} * [http://www.abhivyakti-hindi.org/kahaniyan/2000/lalhaveli/lalhaveli1.htm ''Lal Haveli'', a story by Shivani] * [http://www.abhivyakti-hindi.org/kahaniyan/2004/phg/pitihuigot1.htm ''Piti Hui Got'', a story by Shivani] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:Articles with short description]] c45j7xytzyl8lavr8ix8qz19jpk03z0 0 150598 1375631 1362081 2026-06-21T21:21:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375631 wikitext text/x-wiki '''ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ'''ವು ಖಗೋಳಕಾಯಗಳು ಪ್ರಸರಿಸುವ [[ರೇಡಿಯೋ|ರೇಡಿಯೊ]] [[ತರಂಗ|ತರಂಗಗಳನ್ನು]] ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ. ಯಾವುದೇ ಕಾಯ ತನ್ನ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಉಷ್ಣತೆಗೆ]] ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುವಾಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನನ್ನು]] ಕೃಷ್ಣಕಾಯ ([[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಬಾಡಿ|ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬಾಡಿ]]) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಅದರ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಎಲ್ಲ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೂ 5700 ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೃಕ್‌ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಗರಿಷ್ಠ. ಅತಿ ಹ್ರಸ್ವ ಅಲೆಯುದ್ದದ [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ|ಎಕ್ಸ್‌ಕಿರಣಗಳಿಂದ]] ಹಿಡಿದು ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಅಲೆಯುದ್ದದ ರೇಡಿಯೊತರಂಗಗಳನ್ನೂ ಅದು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇತರ ಕಾಯಗಳು ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ತರಂಗಗಳನ್ನೂ ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಭೂವಾಯುಮಂಡಲ]] [[ಬೆಳಕು]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಹೊರತಾಗಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿಂದಲೇ ಅಭ್ಯಸಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. == ಉಗಮ == ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ರೇಡಿಯೊ ಕಿಟಕಿ ದೊರಕಿದ್ದು ಕಾರ್ಲ್ ಗುಥೆ ಜಾನ್ಸ್ಕಿ(1905-50) ಎಂಬಾತನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ. ಈತ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ]] [[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿ ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದ. ಗೃಹ ರೇಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿಯ ಶ್ರವಣಸ್ಫುಟತೆ ಬಗ್ಗೆ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಇವನಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 20-5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಅಂದರೆ (14.5 ಮೀಟರ್) ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ [[ಆಂಟೆನಾ|ಆಂಟೆನ]] ತಯಾರಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಬೇಕೆಂದಂತೆ ತಿರುಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕ್ಷೀಣ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ಜಾನ್ಸ್ಕಿ ಅವುಗಳ ಆಕರಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ: 1. ಸಮೀಪದ ಸಿಡಿಲು, 2. ದೂರದ ಸಿಡಿಲು, 3. ಕ್ಷೀಣವಾದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಆಕರ. ಮೂರನೆಯದು ಏನಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಆತ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗ ರೇಡಿಯೊ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ]] ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆಕರ ಸೂರ್ಯ ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಆತ ಊಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇತ್ತು. ಅದು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಎರಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಬೇರೊಂದು ಸಂಗತಿ ಗಮನಿಸಿದ: ಈ ಆಕರದ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಜ್ಞೆ ದಿನದಿನಕ್ಕೆ 4 ಮಿನಿಟ್ ಮುಂದಾಗಿಯೇ ಬರತೊಡಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ 3 ತಿಂಗಳ ಅನಂತರ ರಾತ್ರಿಯ [[ಆಕಾಶ|ಆಕಾಶದ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಶೆಯಿಂದ (ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಲ್ಲ) ಸಂಜ್ಞೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದು ತಿಳಿಯಿತು - ಧನುರಾಶಿಯಿಂದ. [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ]] ಕೇಂದ್ರವೇ ಧನುವೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಜಾನ್ಸ್ಕಿ 1933ರಲ್ಲಿ ‘ನೇಚರ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/132066a0|author=Jansky, Karl G.|title=Radio waves from outside the solar system|journal=Nature|volume=132|issue=3323|page=66|date=1933|bibcode=1933Natur.132...66J|s2cid=4063838|doi-access=free}}</ref> ಸ್ವತಃ ಜಾನ್ಸ್ಕಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 30 ಮೀ [[ವ್ಯಾಸ (ಜ್ಯಾಮಿತಿ)|ವ್ಯಾಸದ]] ಗಂಗಳ (ಡಿಷ್) ಆಂಟೆನ ತಯಾರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದನಾದರೂ ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ]] ಆಚೀಚೆ [[ದೂರವಾಣಿ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಜಾನ್ಸ್ಕಿಯ ಯೋಜನೆ ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕೆಲವರು ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರಾದವರು ಗ್ರೋಚೆ ರೆಬೆರ್ (1911-2002) ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಕ್ರೌಸ್. ರೆಬೆರ್ ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೊ ಉಪಕರಣ ([[ಹ್ಯಾಮ್]]) ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಜಾನ್ಸ್ಕಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸುದ್ದಿಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತನಾದ ಈತ ಇತರ ಖಗೋಳಕಾಯಗಳು ರೇಡಿಯೊತರಂಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುವುವೇ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ [[ವೇಧಶಾಲೆ|ವೇಧಶಾಲೆಗಳಿಗೆ]] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಯಾರಿಂದಲೂ ಉತ್ತರ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ರೇಡಿಯೊ ಗಂಗಳ ನಿರ್ಮಿಸಿದ: ಇದರ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ (ಫೋಕಸ್) ಅಭಿಗ್ರಾಹಕವನ್ನು (ರಿಸೀವರ್) ಇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಿದ.<ref>{{cite web |title=Grote Reber |url=http://www.nrao.edu/whatisra/hist_reber.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807095454/https://www.nrao.edu/whatisra/hist_reber.shtml |archive-date=2020-08-07 |access-date=2010-04-09}}</ref> ಇದು ಅತಿ ಕ್ಷೀಣ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕೂಡ ವರ್ಧಿಸಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಭಿಗ್ರಾಹಕದಿಂದ ಬರುವ ಸಂದೇಶಗಳು ಸಂಜ್ಞಾಮುದ್ರಕದಲ್ಲಿ (ಚಾರ್ಟ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್) ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ರೆಬೆರ್ 1937ರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. 3300 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಗೋಳಕಾಯ ಪತ್ತೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. 900 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಕೂಡ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಆದರೆ 160 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ 1.9 ಮೀ ಅಲೆಯುದ್ದ) ಧನುರಾಶಿಯ ಆಕರವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಆತ ಸಿಗ್ನಸ್ (ರಾಜಹಂಸ) ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿಯೋಪಿಯ (ಕುಂತಿ) ಪುಂಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೊಂದು ರೇಡಿಯೊ ಆಕರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ. 1938-43 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರಾತ್ರಿಯೂ [[ಖಗೋಳ|ಖಗೋಳವನ್ನು]] ವೀಕ್ಷಿಸಿ ರೇಡಿಯೊ ಆಕರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] (1939-45) ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅನೇಕ ವೇಧಶಾಲೆಗಳು ಈ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿದುವು, ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೇಡಿಯೊ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕಗಳು]] ನಿರ್ಮಾಣವಾಗತೊಡಗಿದುವು ಕೂಡ. (ರೆಬೆರ್‌ನ ದೂರದರ್ಶಕವೀಗ ಅಮೆರಿಕದ ಗ್ರೀನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ವೇಧಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.) ರೆಬೆರ್ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಹೊಸತೊಂದು ವಿಷಯ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ: ಈ ಆಕರಗಳು ಕೃಷ್ಣಕಾಯಗಳಂತೆ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುವುದಾದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುದ್ದದ ಆಧಿಕ್ಯದೊಡನೆ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾಯಿತು. == ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ == ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ [[ಕಣ]] ತನ್ನ ಚಲನದಿಶೆ ಅಥವಾ ವೇಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ತರಂಗಗಳ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣದ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆ ಉತ್ಸರ್ಜಿತ ತರಂಗದ ಅಲೆಯುದ್ದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಈ ಬಗೆಯ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಉಷ್ಣೀಯ (ಥರ್ಮಲ್) ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಣೀಯ (ನಾನ್‌ಥರ್ಮಲ್) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ತನ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿ (ಪ್ಲಾಂಕ್‌ನ ಕೃಷ್ಣಕಾಯ ಸೂತ್ರಾನುಸಾರ) ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುವ [[ಅಯಾನು|ಅಯಾನುಗಳ]] ಮುಕ್ತ-ಮುಕ್ತ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಉಷ್ಣೀಯ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಲ್ಲದೆ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸದ ಸಿಂಕ್ರೊಟ್ರಾನ್ [[ವಿಕಿರಣ]], ಜೈರೊಸಿಂಕ್ರೊಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಮೇಸರ್ ಬಗೆಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಗಳು ಅನುಷ್ಣೀಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿನಂತೆ]] ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳೂ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ತರಂಗಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಸಹ c ಎಂದರೆ 3x10¹⁰ ಸೆಂಮೀ/ಸೆ ವೇಗದಲ್ಲಿಯೇ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಅಲೆಯುದ್ದ 1 ಮಿಮೀನಿಂದ ಅನೇಕ ಕಿಮೀಗಳವರೆಗೂ ಇರುವುದು. ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಇವೂ ದ್ವಿಸ್ವಭಾವಿಕಗಳು (ಡ್ಯೂಯಲ್ ನೇಚರ್). ಆದ್ದರಿಂದ E = hν ಅಥವಾ E = hc/λ ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. (λ=ಅಲೆಯುದ್ದ, ν=ಆವೃತ್ತಿ, c=ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ, h=ಪ್ಲಾಂಕ್ ಸ್ಥಿರಾಂಕ, E=ಶಕ್ತಿ). ಅಲೆಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ (ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್) ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪಟ್ಟೆ ಅಲೆಯುದ್ದ ಆವೃತ್ತಿ P 90 ಸೆಂಮೀ 327 MHz L 20 ಸೆಂಮೀ 1.4 GHz C 6 ಸೆಂಮೀ 5.0 GHz X 3.6 ಸೆಂಮೀ 8.5 GHz U 2 ಸೆಂಮೀ 15 GHz K 1.3 ಸೆಂಮೀ 23 GHz Q 7 ಮಿಮೀ 45 GHz ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಈ ಪಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿಯ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ರೇಡಿಯೊದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ಪ್ಲಾಂಕ್‌ಸೂತ್ರವನ್ನು ರೇಡಿಯೊತರಂಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಸರಳೀಕರಿಸಬಹುದು. ಆಗ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಗೆ ನೇರ ಅನುಪಾತ ಇರುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ: <math>T=\frac{E}{k\ln\left (1+\frac{2h\nu^3}{B_\nu c^2}\right )}</math> ಹೀಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆದು ಪಡೆಯುವ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಗಣನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಶಕ್ತಿ ಮಾಪನದ ಏಕಮಾನಕ್ಕೆ ಜಾನ್ಸ್ಕಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. 1 ಜಾನ್ಸ್ಕಿ = 10^-26 ವ್ಯಾಟ್/ಮೀ²/ಸೆ/ಹರ್ಟ್ಸ್. == ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು == ದೃಕ್‌ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಗೂ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಗೂ ಸಾಮ್ಯ ಕಂಡುಬರುವುದು ಸಹಜ. ಎರಡೂ ಪತ್ತೆಮಾಡುವುದು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ತರಂಗಗಳನ್ನೇ, ಆದರೆ ಈ [[ತರಂಗ|ತರಂಗಗಳ]] ಅಲೆಯುದ್ದಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಈ ಕಾರಣ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೊತರಂಗಗಳ ಗಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮಿಮೀ ಗಾತ್ರದ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿನ]] ಗಂಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪರವಲಯದ ಆಕಾರದ ಗಂಗಳಗಳು ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಾಭಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುವು. ಈ ಸಂಜ್ಞೆ (ಸಿಗ್ನಲ್) [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್]] ಪ್ರವಾಹದಂತಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರವರ್ಧಕಗಳಿಂದ (ಆ್ಯಂಪ್ಲಿಫೈಯರ್) ವರ್ಧಿಸಬಹುದು. ದೃಕ್‌ದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಅಳತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ (ಕಾವಲೂರಿನ 2.3 ಮೀ ದೂರದರ್ಶಕ, ಹಿಮಾಲಯದ 2 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ‘ಚಂದ್ರ’ ದೂರದರ್ಶಕ ಹೀಗೆ). ಆದರೆ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ರೇಡಿಯೊತರಂಗಗಳ ಅಲೆಯುದ್ದದಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುವುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪುಣೆಯ ಜಿಎಮ್‌ಆರ್‌ಟಿ ಜಯಂಟ್ ಮೀಟರ್ ರೇಡಿಯೊ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್, ಮಾರಿಷನ್ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ರೇಡಿಯೊ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್). 100 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಗಂಗಳ ಕೂಡ 1 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ದೃಕ್‌ದೂರದರ್ಶಕದ ವಿಘಟನಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ (ರಿಸಾಲ್ವಿಂಗ್ ಪವರ್) ಸಾಟಿಯಾಗಲಾರದು. === ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳು === ಅಂಗಗಳು ಎರಡು: 1. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ರೇಡಿಯೊ [[ಆಂಟೆನಾ|ಆಂಟೆನ]], 2. ರೇಡಿಯೊ ಅಭಿಗ್ರಾಹಕ. ಇವು ಅಧಿಕಾಧಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನಶೀಲವಾದಷ್ಟೂ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ರೇಡಿಯೊ ಆಕರಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕ್ಷೀಣಾತಿಕ್ಷೀಣ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಅಭಿಗ್ರಹಿಸಿ ಲಂಬಿಸಿ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕಗಳ]] ಗಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಾದ್ದರಿಂದ ತೂಕವೂ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಕಾರಣ ಇವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ ಕಡುಕಷ್ಟ. ಗಂಗಳದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಏರುಪೇರಾದರೂ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹಣುಕುತ್ತದೆ. [[ಉಷ್ಣತೆ|ಉಷ್ಣತೆಯ]] ಏರಿಳಿತದಿಂದಲೂ ಆಕಾರ ಕೆಡಬಹುದು; ಈ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹೋಮೋಲಜಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ಶಾಖೆಯೇ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಅಲೆಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು 10-20 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಆಂಟೆನವೂ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿಯದಕ್ಕೆ 100 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಆಂಟೆನವೂ ಬೇಕು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ವಿಕಿರಣವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಳಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳನ್ನೂ ಅಳೆಯಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಗಂಗಳ ಬಳಸಿ, ಅಭಿಗ್ರಾಹಕವನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆ ತರಂಗಗಳಿಗೆ ಶ್ರುತಿಕರಿಸಿ (ಟ್ಯೂನಿಂಗ್) ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಿನ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಲೆಯುದ್ದಗಳ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಗಣಕಕ್ಕೆ ಊಡುವುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ದೃಕ್‌ದೂರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಿ, ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಸೋಸುಕಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬೆಳಕನ್ನು ಅಳೆಯುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸೋಸುಕಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಆಯಾ ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:CSIRO_ScienceImage_4350_CSIROs_Parkes_Radio_Telescope_with_moon_in_the_background.jpg|center|thumb|312x312px|ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ವೇಧಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 64-ಮೀಟರ್ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕ, 1969ರಲ್ಲಿ ಕಂಡಂತೆ.]]ಹಿಂದೆ ತಿಳಿಸಿದ ಹಾಗೆ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ವಿಘಟನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯ ದೂರದರ್ಶಕಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣಿನಷ್ಟೇ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೃಕ್‌ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಇವನ್ನೇ ಊಹಾತೀತ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಗ್ಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೊಡಕನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಹರಡಿ, ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆಯುವ ತಂತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ಗಂಗಳಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಬಹುದು. ಅತಿದೂರದ ಆಕರದಿಂದ ಬರುವ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗ (ಎರಡು ಗಂಗಳಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಕಾರಣ) ಬೇರೆಬೇರೆ ಪ್ರಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಫೇಸ್) ಅವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. [[ಭೂಮಿ]] ಆವರ್ತಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಈ ಪ್ರಾವಸ್ಥಾಂತರ ಕೂಡ ವ್ಯತ್ಯಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಭಯ ಗಂಗಳಗಳ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಈ ಪ್ರಾವಸ್ಥಾಂತರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಹಾಕಿದರೆ ಆಕರದ ನೈಜ ಸಂಜ್ಞೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆಕರವೊಂದು ಬಿಂದುವಾಗಿರದೇ ವಿಸ್ತೃತಕಾಯವಾಗಿದ್ದರೆ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನದಿಂದ (ಇಂಟರ್‌ಫಿರೊಮೆಟ್ರಿ) ಅದರ ಕೋನೀಯ ಗಾತ್ರವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಎಂದೇ ಈ ವಿಧಾನ ದೂರ [[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ|ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ]] ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಎರಡು (ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು) ಗಂಗಳಗಳ  ನೆರವಿನಿಂದ ಈ ಸಮೂಹದ ಪಾದರೇಖೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಈ ತೆರನಾಗಿ ಇಂದು ಅನೇಕ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಅತಿದೀರ್ಘ ಪಾದರೇಖಾ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನ (ವೆರಿ ಲಾಂಗ್ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ಇಂಟರ್‌ಫಿರೊಮೆಟ್ರಿ) ಎಂಬುದು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿರುವ ಗಂಗಳಗಳಿಂದಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಗಂಗಳಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಲು [[ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರ|ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರದ]] ಉಪಜ್ಞೆಗೆ (ಇನ್‌ವೆನ್ಶನ್) ಕಾಯಬೇಕಾಗಿತ್ತಷ್ಟೆ. ಈಗ ಇವೂ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿವೆ. ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಜ್ಜಾಗಿರುವ 25 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಹತ್ತು ಗಂಗಳಗಳಿಗೆ ಅತಿದೀರ್ಘಪಾದರೇಖಾವ್ಯೂಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ವ್ಯಾಸ ಸು. 8000 ಕಿಮೀ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎನ್ನಬಹುದು. === ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: * [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ]] (ಎಟಿಎನ್‌ಎಫ್ – ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ) ಮೂರು ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಸೇರಿವೆ. * ಬರ್ಕ್‌ಲಿ, ಇಲಿನಾಯ್, ಮೇರಿಲೆಂಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ - ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರೇಡಿಯೊ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ಇಲಿನಾಯ್‌ನ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಫಾರ್ ಅಸ್ಟ್ರಾನಾಮಿಕಲ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್, ಮೇರಿಲೆಂಡ್‌ನ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಫಾರ್ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವೇವ್ ರೇಡಿಯೊ ಇಂಟರ್‌ಫಿರೋಮೀಟರ್ ಇವು ಸೇರಿವೆ. * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಒವೆನ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ. * ಸೆರೊ ಟೊಲೊಲೊ ಇಂಟರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ - [[ಚಿಲಿ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ 2200 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. * ಡೀಪ್‌ಸ್ಪೇಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ರೇಡಿಯೊ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ. * ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಸ್ಟ್ರೊಫಿಸಿಕಲ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ. * ಫೈವ್ ಕಾಲೇಜ್ ರೇಡಿಯೊ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಎಫ್.ಸಿ.ಆರ್.ಎ.ಒ.) * ಕ್ಯೊಲ್ನರ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟೊರಿಯಮ್ ಫಾರ್ ಸಬ್‌ಮಿಮೀ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ. ಕೆಒಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎ ಇದು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಕ್ಯೊಲ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ್ದು, [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್‌ಜ಼ರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ]]. * ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೇಡಿಯೊ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ. * ಅಬ್ಸರ್ವೇಟೋರಿಯೊ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿಕೋ ನಾಸನಾಲ್ ಸ್ಪೈನ್. * ಒಹಾಯೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ - ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಗ್ ಇಯರ್ ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿದೆ. ಬಾಹ್ಯಜಗತ್ತಿನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸೆಟಿ (ಎಸ್‌ಇಟಿಐ - ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾನಪೊಲಿಸ್. * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಜೋರ್ಡೆಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ. * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ರೇಡಿಯೊ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ, [[ಪುಣೆ]]. == ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಯಗಳ ರೇಡಿಯೊ ಅಧ್ಯಯನ == [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯೂಹ ದೂರದರ್ಶಕ ಸುಮಾರು 0.5-4"ಗಳ (ಆರ್ಕ್‌ಸೆಕೆಂಡ್ಸ್) ವಿಘಟನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹದ]] ಕಾಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=What is Radio Astronomy? |url=https://www.skatelescope.org/radio-astronomy/ |website=Public Website}}</ref><ref>{{Cite web |title=What are Radio Telescopes? |url=https://public.nrao.edu/telescopes/radio-telescopes/}}</ref> ಮೇಲ್ಮೈ ವಿವರಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ವಾತಾವರಣದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನೆಲದ ಉಷ್ಣಗುಣಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್‌ಗುಣಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಉಷ್ಣತೆಯ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಲೋಹಭಾಗ ಅಥವಾ [[ಧೂಳು|ದೂಳು]] ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು, ಬಂಡೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ರೇಡಿಯೊ ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹದ]] [[ವಾಯುಮಂಡಲ]] ದೃಕ್‌ತರಂಗಗಳಿಗೆ ಅಡಚಣೆಯಾದರೂ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳಿಗೆ ಈ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣ ದಟ್ಟ ವಾತಾವರಣವಿರುವ [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರದ]] ನೆಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡಿನ ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಳತೆಯ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನ]] ನೆಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೌರ ಶಾಖವನ್ನು ಅದು ಇಡೀ ಗೋಳಕ್ಕೆ ಹರಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಭೂಮಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಮಾರಿಯೊ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಳವಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 5⁰ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಇದೇ ಬಗೆಯ ಅಧ್ಯಯನ [[ಬುಧ|ಬುಧದ]] ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳದ]] ದೈನಂದಿನ ಏರುತಗ್ಗು ಭೂಮಿಯದರಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅನಿಲದೈತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಅಮೊನಿಯ|ಅಮೊನಿಯದ]] ರೇಖೆಯೊಂದು 1.3 ಸೆಂಮೀ ಅಲೆಯುದ್ದದಲ್ಲಿರುವುದು ಅನುಕೂಲ. 10 ಸೆಂಮೀಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲೆಯುದ್ದಗಳಲ್ಲಿ [[ನೀರು]], ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ಶನಿ (ಗ್ರಹ)|ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ತರಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ; [[ಯುರೇನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕಾಶ - ಈ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಉಷ್ಣೀಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯನ್ನೂ ಸಿಂಕ್ರೊಟ್ರಾನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯನ್ನೂ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಥೇಬೆ ಎನ್ನುವ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ|ಉಪಗ್ರಹದವರೆಗೂ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ ಇಯೋ. ಗುರುವಿನ ಅನುಷ್ಣೀಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. == ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಕೊಡುಗೆ == ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಯಗಳ ರೇಡಿಯೊ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿದೆ. [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಂದ]] ಉತ್ಸರ್ಜಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ರೇಡಿಯೊ ಅಲೆಗಳು 1940ರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದುವು. ಸೌರಕಲೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ಕರ್ಷಗಳಿಗೂ (ಫ್ಲೇರ್ಸ್) ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದೂ ತಿಳಿಯಿತು. ಈಗ್ಗೆ 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ (ಅಂದರೆ 1950ರ ದಶಕ) ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೀಗೊಂದು [[ನಕ್ಷತ್ರ]] ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವೇ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. 1967ರಲ್ಲಿ ಸೂಸನ್ ಜೋಸೆಲಿನ್ ಬೆಲ್ (1943) ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ಬಂದ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಪಂದದಷ್ಟು (ಪಲ್ಸ್) ಕ್ಷಣಿಕ ಹೆಚ್ಚಳ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಯಾವುದೋ ಜೀವಿಗಳು ಭೂಮಿಯತ್ತ ಪ್ರೇಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದೇಶವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯೂ ಬಂದಿತ್ತು. ಇದೇ ಪಲ್ಸಾರ್ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ನಕ್ಷತ್ರ. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ರಾಶಿಯ ನಕ್ಷತ್ರದ ಅವಸಾನದ ಹಂತ ಇದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಂಟನಿ ಹೆವಿಷ್‌ಗೆ (1924) [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು (1974). ನಮ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವಾದ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನು ಜಾನ್ಸ್ಕಿಯ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗವೇ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಕಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದೂ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳೇ. 21 ಸೆಂಮೀ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು [[ಜಲಜನಕ|ಹೈಡ್ರೊಜನ್]] ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದುವು. ಮನುಷ್ಯನ ದೃಷ್ಟಿರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸುರುಳಿಗೆ ಎರಡುಮೂರು ತೋಳುಗಳು ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 21 ಸೆಂಮೀನ ಎರಡು-ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪಲ್ಲಟಗಳು ಸೂಚಿಸಿದುವು. ಅತಿದೀರ್ಘ ವ್ಯೂಹದಿಂದ ನಡೆಸಿದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕಪ್ಪು ಕುಳಿ|ಕೃಷ್ಣವಿವರ]] (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹೋಲ್) ಇರಬಹುದೆಂಬುದರ ಸುಳಿವು ಕೂಡ ನೀಡಿದುವು. ಸುಮಾರು 130 ಜ್ಯೋತಿವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೂ ಈ ಜೆಟ್ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅಂತರನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಎಂದರೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಹರಡಿರುವ ದೂಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲ. ಇವು ನಿಮ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳಿಂದ ಉಷ್ಣೀಯ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಣೀಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಸಾಧ್ಯ. ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ 130ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಅಣು|ಅಣುಗಳನ್ನು]] ಹೀಗೆ ಪತ್ತೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಟಸ್ಥ ಹೈಡ್ರೊಜನ್, ಅಯಾನೀಕೃತ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಇರುವುವು. ಇವನ್ನು H I ಮತ್ತು H II ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಅಣುರೂಪದ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಇರುವ ಆಣವಿಕ ಮೇಘವನ್ನೂ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಹೇಗೆ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪಲ್ಲಟಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಸುಳುಹು ದೊರೆಯಿತು. ಕೆಪ್ಲರ್‌ನ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ವರ್ತುಳೀಯ ವೇಗ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವೈರುಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ಬೀರದ ಸಣ್ಣಕಾಯಗಳು (ಉದಾ: ಪಲ್ಸಾರ್, [[ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ|ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜ]], ಕಂದುಕುಬ್ಜ) ಮತ್ತು ಅನಿಲ ದೂಳುಗಳ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೆ ಹರಡಿರುವ ಅಸಿತಪದಾರ್ಥದ ([[ಡಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಟರ್|ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮ್ಯಾಟರ್]]) ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಪ್ರವರ್ಧಿಸಿತು. ಇತರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಆವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕ ನೆರವಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಪ್ಲರನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅಸಿತಪದಾರ್ಥದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ರುಜುವಾತು ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು. ಕೆಲವೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣವಿವರ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲು ಅವುಗಳಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜಿತವಾಗುವ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯೇ ಕಾರಣವಾಗುವುದು. ಪಟು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಬೀಜಗಳು (ಎಜಿಎನ್ - ಆ್ಯಕ್ಟಿವ್ ಗ್ಯಲಾಕ್ಟಿಕ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೈ) ಮತ್ತು [[ಕ್ವೇಸಾರ್|ಕ್ವೇಸಾರುಗಳು]] ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು.<ref name="Shields">{{cite journal|last1=Shields|first1=Gregory A.|title=A brief history of AGN|journal=The Publications of the Astronomical Society of the Pacific|date=1999|volume=111|issue=760|pages=661–678|access-date=3 October 2014|url=http://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept04/Shields/Shields3.html|doi=10.1086/316378|arxiv=astro-ph/9903401|bibcode=1999PASP..111..661S|s2cid=18953602|archive-date=12 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912025415/http://nedwww.ipac.caltech.edu/level5/Sept04/Shields/Shields3.html|url-status=live}}</ref> ದೃಕ್‌ದೂರದರ್ಶಕಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಚುಕ್ಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಇವು ಬಲುದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾರಣ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ರೇಡಿಯೊ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯ ವಿಸ್ತಾರ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ನೂರು ಪಟ್ಟು. ಈ ಅದ್ಭುತಗಾತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ವೇಸಾರುಗಳಂತೆ ಇತರ ಹಲವಾರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ವೇಗವನ್ನು ರಕ್ತಪಲ್ಲಟದಿಂದ (ರೆಡ್ ಶಿಫ್ಟ್) ಅಳತೆಮಾಡಿದಾಗ ಅವು ಬೆಳಕಿನದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ವೇಗದಿಂದ ದೂರ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸೂಪರ್‌ಲ್ಯೂಮಿನಲ್ ಮೋಶನ್ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದಿಂದ ವಸ್ತು ಭೂಮಿಯತ್ತ ನುಗ್ಗಿ ಬರುವಾಗ ಈ ಬಗೆಯ ಪಲ್ಲಟ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ. 1979ರಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡು ಕ್ವೇಸಾರುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದಾಗ [[ಗುರುತ್ವ|ಗುರುತ್ವದಿಂದ]] ಬೆಳಕು ಬಾಗುವುದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೇಸಾರ್ ಇದ್ದು ನಡುವೆ ಬೇರೊಂದು ಸಾಧಾರಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಬೆಳಕನ್ನು ಬಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧಾರಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಅದರ ದೂರದ ಕಾರಣ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಮಸೂರದಂತೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ವೇಸಾರಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಂಬ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕ್ವೇಸಾರಿನ ಜೋಡಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅಂತರಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಗುರುತ್ವಮಸೂರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಹೆಸರು. ಭೂಮಿ, ಸಾಧಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮತ್ತು ಕ್ವೇಸಾರ್ ಒಂದೇ ನೇರಕ್ಕೆ ಇದ್ದರೆ ಉಂಗುರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನೇರಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಂಸಗಳಂತೆ ತುಂಡಾದ ಬಿಂಬಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈಚೆಗೆ ಇಂಥ ಪರಿಣಾಮದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]] ಒದಗಿಸಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಅಗಾಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ|ಎಕ್ಸ್‌ಕಿರಣ]], ದ್ರುಕ್ ಹಾಗೂ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯದರೊಡನೆ ತುಲನಿಸಬಹುದು: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಕಿರಣ ದೃಕ್ ರೇಡಿಯೊ ಆಕಾಶಗಂಗೆ 1 1 1 ರೇಡಿಯೊ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು 100-5000 2 2000-2,000,000 ಸೆಫರ್ಟ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು 3000-70,000 2 20-2,000,000 ಕ್ವೇಸಾರುಗಳು 2,500,000 250 6,000,000 ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ [[ಮಹಾಸ್ಫೋಟ|ಮಹಾಬಾಜಣೆ]] (ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಮರ್ಥನೆ. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಬಹುದಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಎಂದರೆ -270⁰ ಸೆ (3K ಕೆಲ್ವಿನ್) ಉಷ್ಣತೆಗೆ (ಸು. 15-20 ಬಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ) ಇಂದು ಇಳಿದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿ, ಇದನ್ನು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇದೇ ವೇಳೆ ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಯ ಇಬ್ಬರು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷೀಣ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಯಾವ ದಿಶೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದರೂ ಈ ಮಂದ್ರನಾದ ಮಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಕರವೇನಾದರೂ ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ವಿಶ್ವಪೂರ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆನಾದ ಇದು ಎಂದು ನಿರ್ಧಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಮಹಾಬಾಜಣೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ನೇರ ಪುರಾವೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮಹಾಬಾಜಣೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ವಿಶ್ವ ಇಂದು -270⁰ ಸೆ.ಗೆ ತಣ್ಣಗಾಗಿದೆ ಎಂದಾಯಿತು. ಇದರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆಂದೇ ಸಿಒಬಿಇ (ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್) ಎಂಬ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ]] ಹಾರಿ ಸಮರ್ಥನೆ ಒದಗಿಸಿತು. ಕೇವಲ ಆರೇಳು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಮೂರು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಲ್ಸಾರ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ - ಆ್ಯಂಟನಿ ಹೆವಿಷ್ (1924) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ರೈಲ್ (1918-84) 1974ರಲ್ಲಿ; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿಕಿರಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರ - ಆರ್ನೋ ಪೆನ್ಸಿಯಾಸ್ (1933) ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ (1936) 1978ರಲ್ಲಿ; ಯಮಳ ಪಲ್ಸಾರ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ - ರಸಲ್ ಹಲ್ಸ್ (1950) ಮತ್ತು ಜೊಸೆಫ್ ಟೈಲರ್ (1941) 1993ರಲ್ಲಿ. ಇವಲ್ಲದೆ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೆಸೊನೆನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ 1952ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಪರ್ಸೆಲ್ (1912-97) ಮತ್ತು ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಬ್ಲಾಚ್ (1905-83) ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಇವರು 1950ರಲ್ಲಿ 21 ಸೆಂಮೀ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿ ನಡೆಸಿದರು. ಜಾನ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಎನ್‌ಆರ್‌ಒ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಂದು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನಿರಿಸಿದೆ. ಈ ಗೌರವದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಶಿಪ್ ಪಡೆದ ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಭಾರತೀಯರು ಎಂಬುದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯ ವಿಷಯ. ಇವರು ವಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ (ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕರು) ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ|ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕುಲಕರ್ಣಿ]]. == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ == ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿದ ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ 1952ರಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 100 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಈ ಆಂಟೆನ ಸೂರ್ಯನ ರೇಡಿಯೊ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಂದೆ 1956ರಲ್ಲಿ ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್‌ನ ಫಿಸಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಗದ್ದಲ ಆಲಿಸಲು ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ತರುವಾಯ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ರೇಡಿಯೊ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. 1963ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬಯಿಯ]] ಕಲ್ಯಾಣ್‌ನಲ್ಲಿ 610 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಟೆನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಸಹೊಸ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು [[ಊಟಿ|ಉದಕಮಂಡಲದ]] ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ 530ಮೀx30ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ದೂರದರ್ಶಕ (1970). ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸು. 24 ಪರವಲೀಯ (ಪ್ಯರಾಬೊಲಿಕ್) ಗಂಗಳಗಳಿವೆ. ಇದು 3265 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯದು. ಚಂದ್ರನ ಹಿಂದೆ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ರೇಡಿಯೊ ಆಕರಗಳ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಇದು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು. ಈ ನೂತನ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಆಕರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ 7 ಬೇರೆಬೇರೆ ಗಂಗಳಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. [[ಗೌರಿಬಿದನೂರು|ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಕ್ಷರ T ಆಕಾರದ 1000 ಡೈಪೋಲ್‌ಗಳ ಆಂಟೆನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಟು. ಉತ್ತರದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಸುಮಾರು 0.5 ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.5 ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ಜೋಡಣೆ 34.5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದ]] ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಬೃಹತ್ ಆಂಟೆನ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು 80-115 ಗಿಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ (ಅಂದರೆ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ತರಂಗಗಳ) ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಪುಣೆಯಿಂದ 80 ಕಿಮೀ ಉತ್ತರದ ನಾರಾಯಣಗಾಂವ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಜಿಎಮ್‌ಆರ್‌ಟಿ (ಜಯಂಟ್ ಮೀಟರ್ ರೇಡಿಯೊ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್) ಮೀಟರ್ ಅಲೆಯುದ್ದದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೂರದರ್ಶಕ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 45 ಮೀ ವ್ಯಾಸದ 30 ಗಂಗಳಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 50ರಿಂದ 1430 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನಾಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೊಫಿಸಿಕ್ಸ್]] ಈ ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ರೇಡಿಯೊ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿವೆ. 2 ಕಿಮೀ x 1 ಕಿಮೀ ಗಾತ್ರದ (T) ಆಕಾರದ ಈ ಜೋಡಣೆ 150 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಾರೀ ಉದ್ದಗಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್‌ನ]] ಫಿಸಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್, [[ರಾಜಕೋಟ್]] ಮತ್ತು ಭಾವನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ಆಂಟೆನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಮೂರರ ಅಳತೆಗಳನ್ನೂ ತ್ರಿಕೋಣೀಕರಣದಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಸೌರಮಾರುತ, ಅಂತರಗ್ರಹ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಅಳತೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹದ್ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ವಿವರಿಸಲು ಮಾನವಮತಿ ಅನುಸರಿಸಿರುವ ಖಗೋಳವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಲವಾರು. ಆ ಪೈಕಿ ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಒಂದು. ಕೇವಲ 6 ದಶಕಗಳಲ್ಲೇ ಇದು ಸಾಧಿಸಿರುವ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಭರವಸೆ ನೀಡಿರುವ ಭವಿಷ್ಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.nrao.edu/ nrao.edu National Radio Astronomy Observatory] * [https://archive.today/1999.02.02-131951/http://web.haystack.mit.edu/education/radiohist.html The History of Radio Astronomy] * [http://www.cr.nps.gov/history/online_books/butowsky5/astro4o.htm Reber Radio Telescope – National Park Services] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023131729/http://www.cr.nps.gov/history/online_books/butowsky5/astro4o.htm |date=2012-10-23 }} * [https://web.archive.org/web/20040307044635/http://edmall.gsfc.nasa.gov/aacps/news/Radio_Telescope.html Radio Telescope Developed] – a brief history from [[NASA]] [[Goddard Space Flight Center]] * [http://www.radio-astronomy.org/ Society of Amateur Radio Astronomers] * [http://www.ogleearth.com/2007/09/xml_or_the_comi.html Visualization of Radio Telescope Data Using Google Earth] * [http://www.unwantedemissions.com UnwantedEmissions.com A general reference for radio spectrum allocations, including radio astronomy.] * [http://www.levanda.co.il/ronny/RadioAstronomy_SignalProcessing.html Improving Radio Astronomy Images by Array Processing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110404054247/http://www.levanda.co.il/ronny/RadioAstronomy_SignalProcessing.html|date=2011-04-04}} * [https://web.archive.org/web/20140602183535/http://www.radioastrolab.it/en/radio-astronomy/what-is-radio-astronomy What is Radio Astronomy] – Radioastrolab {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರೇಡಿಯೊ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 8zj85bk4smm3gsr1hrg7s6hbavgzc6n 0 150610 1375641 1363374 2026-06-22T01:35:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375641 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|name=Justice V. R. Krishna Iyer|image=V.R.Krishna Iyer.jpg|birth_date={{birth date|df=yes|1915|11|15}}|birth_place=[[Palakkad]], [[Madras Presidency]], [[British India]]|death_date={{Death date and age|2014|12|04|1915|11|15|df=y}}|death_place=[[Kochi]], [[Kerala]], India|spouse={{marriage| Sarada |1941|1974}}}} '''ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವೈದ್ಯನಾಥಪುರಂ ರಾಮ ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್''' (೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೫ - ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು <ref name=":1">{{Cite news |date=2016-10-28 |title=V.R. Krishna Iyer – The Super Judge (1st VRK Memorial Lecture by Fali Nariman) |work=Live Law |url=http://www.livelaw.in/v-r-krishna-iyer-super-judge/ |access-date=2017-08-06}}</ref> ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ರಿಯಾವಾದದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ವಕೀಲರಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಗ್ರಾಹಕರ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=4 December 2014 |title=A voice for the poor and deprived fades away |work=The Hindu(Kochi Bureau) |url=http://www.thehindu.com/news/national/vr-krishna-iyer-19152014/article6662417.ece |access-date=6 December 2014}}</ref><ref name="express1"/> ಅವರು ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Singapore">{{Cite journal|last=Dam|first=Shubhankar|title=Criminal Rights and Constitutional Wrongs: A View from India (page 718)|journal=Singapore Academy of Law Journal|publisher=(2013) 25 SAcLJ|pages=714–735|url=http://www.sal.org.sg/digitallibrary/Lists/SAL%20Journal/Attachments/652/%282013%29%2025%20SAcLJ%20714-735%20%28Shubhankar%20Dam%29.pdf#page=5|accessdate=8 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219134514/http://www.sal.org.sg/digitallibrary/Lists/SAL%20Journal/Attachments/652/%282013%29%2025%20SAcLJ%20714-735%20%28Shubhankar%20Dam%29.pdf#page=5|archivedate=19 December 2014}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಪರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Preston">{{Cite web |last=Preston |first=Hon. Justice Brian J |date=5 August 2013 |title=A précis of Justice Krishna Iyer 's contribution to the environmental jurisprudence of the Supreme Court of India |url=http://www.lec.justice.nsw.gov.au/Documents/prestoncj%20krishna%20iyer%20j%20paper%20for%20festschrift.pdf |access-date=7 December 2014 |website=The Land and Environment Court of New South Wales, Australia}}</ref> ಕ್ರೀಡಾ ಉತ್ಸಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಲೇಖಕ,<ref name="many lives"/> ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ವೈದ್ಯನಾಥಪುರಂ ರಾಮ ಅಯ್ಯರ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯರ್ ಅವರು [[ತಮಿಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |date=2014-12-04 |title=Justice V.R.Krishna Iyer passes away |url=https://www.deccanherald.com/content/445593/justice-vrkrishna-iyer-passes-away.html |access-date=2022-01-15 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೧೫ ರಂದು ಆಗಿನ [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸ್]] ರಾಜ್ಯದ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ [[ಪಾಲಘಾಟ್|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ನ]] ವೈದ್ಯನಾಥಪುರಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಅಯ್ಯರ್ ಎಂಬ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ, ತಂದೆಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ನಾರಾಯಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಅವರ ತಾಯಿ. ಅವರ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಏಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವರಾದ [[V. R. Lakshminarayanan|ವಿ.ಆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣನ್ ಅವರು]] ತಮಿಳುನಾಡು ಪೊಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಬಳಸುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |last=Kylasam Iyer |first=Deepa |last2=Kuriakose |first2=Francis |date=July 2016 |title=Balancing Power: Analysing Socially Transformative Jurisprudence of VR Krishna Iyer through New Genre Leadership Theory (Working Paper) |url=https://www.researchgate.net/publication/305617907 |access-date=2017-08-06 |website=ResearchGate |language=en}}</ref> ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ತಲಸ್ಸೆರಿಯ ಬಾಸೆಲ್ ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಮಿಷನ್ ಪಾರ್ಸಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಲೇಜು, [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನ ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |last=Gopakumar |first=K. c |date=4 December 2014 |title=Leaving a light, Justice Krishna Iyer passes away |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/Justice-Krishna-Iyer-passes-away/article60497897.ece}}</ref> ಅವರು ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್‌ನ ತಲಶ್ಶೇರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="express1"/> ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದಾಗ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೆರವು ನೀಡುವ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="many lives"/> == ವೃತ್ತಿ == === ಕಾನೂನು ಅಭ್ಯಾಸ === ಅಯ್ಯರ್ ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದರು, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ತಲಸ್ಸೆರಿ|ತಲಸ್ಸೆರಿಯಲ್ಲಿ]] ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ತಂದೆ ವಿ.ವಿ. ರಾಮ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name=":0"/> === ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ತಲಶ್ಶೇರಿಯಿಂದ ಪಕ್ಷೇತರ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೫೬ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref name="express1">{{Cite news |last=Philip |first=Shaju |date=5 December 2014 |title=Former Supreme Court judge V R Krishna Iyer dead |publisher=The Indian Express (Thiruvananthapuram) |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/2230652former-supreme-court-judge-and-renowned-legal-luminary-v-r-krishna-iyer/ |access-date=6 December 2014}}</ref> ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯರ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ತಲಶ್ಶೇರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಂತರು. ಅವರನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref name=":2">{{Cite web |last=Suresh |first=Sreelakshmi |title=V.R.KRISHNA IYER |url=http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/v_r_krishna_iyer.php |access-date=2020-08-19 |website=Kerala Niyam Sabha |language=en |archive-date=2020-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711222801/http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/v_r_krishna_iyer.php |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧೯೫೭ ಮತ್ತು ೧೯೫೯ರ ನಡುವೆ [[ಇ. ಎಮ್. ಎಸ್. ನಂಬುದಿರಿಪಾದ್|ಇ.ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಬೂದರಿಪಾಡ್]] ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು, ಗೃಹ, ಕಾನೂನು, ಜೈಲು, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರಾವರಿ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ನೀರಿನ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name=":2" /> ಅವರು ಬಡವರಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೆರವು, ಕೈದಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೈಲು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="express1" /><ref name="many lives">{{Cite news |date=5 December 2014 |title=The Many Lives of Justice Krishna Iyer |work=The Indian Express |agency=(News Bureau) |url=http://www.newindianexpress.com/nation/The-Many-Lives-of-Justice-Krishna-Iyer/2014/12/05/article2556197.ece |access-date=8 December 2014 |archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223093400/http://www.newindianexpress.com/nation/The-Many-Lives-of-Justice-Krishna-Iyer/2014/12/05/article2556197.ece |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ನಡುವಿನ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಜಲ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದರು. ಈ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್೧೫೯ರಲ್ಲಿ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೬೫ ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತರು, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. === ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವೃತ್ತಿ === ಅವರು ೧೨ಜುಲೈ ೧೯೬೮ ರಂದು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು <ref name=":0"/> ಅವರು ೧೭ಜುಲೈ ೧೯೭೩ ರಂದು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ]] ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇದನ್ನು ಆನುಸರಿಸಿ, ವಕೀಲರ ಗುಂಪೊಂದು ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಕಟವಾದ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು, ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.<ref name=":0" /> === ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗ === ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ೧೯೭೧ ರಿಂದ ೧೯೭೩ ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಚಳುವಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="express1"/> == ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ == ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name=":0">{{Cite news |last=Venkatesan |first=V. |date=2014-12-24 |title=Justice at heart |language=en |work=Frontline |url=http://www.frontline.in/other/obituary/justice-at-heart/article6719090.ece |access-date=2017-08-06}}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ದಾವೆ === ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ''ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ'' ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref name=":0"/> ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿಎನ್ ಭಗವತಿ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು PIL ಗಳು (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ದಾವೆಗಳು) ಅಥವಾ "ಜನರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ" ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ಪ್ರಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Preston |first=Hon. Justice Brian J |date=5 August 2013 |title=A précis of Justice Krishna Iyer 's contribution to the environmental jurisprudence of the Supreme Court of India |url=http://www.lec.justice.nsw.gov.au/Documents/prestoncj%20krishna%20iyer%20j%20paper%20for%20festschrift.pdf#page=7 |access-date=7 December 2014 |website=The Land and Environment Court of New South Wales, Australia |pages=7}}</ref> ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಧನವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನೋಭಾವದ ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಮಾಜದ ವರ್ಗಗಳ ಪರವಾಗಿ ಪಿಐಎಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref>{{Cite news |last=Andhyarujina |first=T. R. |date=6 August 2012 |title=Disturbing trends in judicial activism |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/disturbing-trends-in-judicial-activism/article3732377.ece |access-date=8 December 2014}}</ref> ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ? <ref>{{Cite journal|last=Krishna Iyer|first=Justice V. R.|date=1 February 2003|title=A democratic demand|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2003/stories/20030214003309700.htm|journal=Frontline|volume=20|issue=3|accessdate=10 December 2014}}</ref> === ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ === ಜೂನ್ ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಆದ ಆಯ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಪೀಠದಲ್ಲಿದ್ದರು. ''ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್'' ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.<ref name=":0"/> ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ತಡೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ದೂಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬೇಷರತ್ತಾದ ತಡೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=Andhyarujina |first=T. R. |date=6 December 2014 |title=Justice for the helpless |work=The Indian Express |url=http://epaper.indianexpress.com/389864/Indian-Express-Mumbai/06-December-2014#page/13/3 |access-date=10 December 2014 |archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215075129/http://epaper.indianexpress.com/389864/Indian-Express-Mumbai/06-December-2014#page/13/3 |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಜನಾದೇಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಆಕೆಯ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದವು. ಮರುದಿನ ಗಾಂಧಿಯವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ|ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು]] ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8v7Vr2iQUHkC&pg=PA149|title=India Since Independence: Making Sense of Indian Politics|last=Ananth V. Krishna|date=1 September 2011|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-3465-0|page=149}}</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು === ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ''ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಿರುದ್ಧ'' ''ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ'', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೨೧ ನೇ ವಿಧಿಯು ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು<ref>{{Cite web |date=25 January 1978 |title=Maneka Gandhi v. Union of India |url=http://judis.nic.in/supremecourt/imgs1.aspx?filename=5154#page=115 |access-date=11 December 2014 |website=(page 115 of 154 - Supreme Court of India) |publisher=[1978 AIR 597] [1978 SCR (2) 621] [1978 SCC (1) 248] |archive-date=11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211032931/http://judis.nic.in/supremecourt/imgs1.aspx?filename=5154#page=115 |url-status=dead }}</ref> ರತ್ಲಾಮ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನೋಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vf4jAwAAQBAJ&pg=PT69|title=Justice, Judocracy and Democracy in India: Boundaries and Breaches|last=Sudhanshu Ranjan|date=21 March 2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-80977-7|page=69}}</ref><ref>{{Cite web |last=Preston |first=Hon. Justice Brian J |date=5 August 2013 |title=A précis of Justice Krishna Iyer's contribution to the environmental jurisprudence of the Supreme Court of India |url=http://www.lec.justice.nsw.gov.au/Documents/prestoncj%20krishna%20iyer%20j%20paper%20for%20festschrift.pdf#page=8 |access-date=7 December 2014 |website=The Land and Environment Court of New South Wales, Australia |pages=8}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಪ್ರಕರಣವು " ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ತತ್ವ ", " ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕನಿಂದ ಪಾವತಿ " ಮತ್ತು " ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ " ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಂತರ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Greiber2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4XRa98xh8T0C&pg=PA28|title=Judges and the Rule of Law: Creating the Links : Environment, Human Rights and Poverty : Papers and Speeches from an IUCN Environmental Law Programme (ELP) Side Event at the 3rd IUCN World Conservation Congress (WCC) Held in Bangkok, Thailand, 17-25 November 2004|last=Thomas Greiber|publisher=IUCN|year=2006|isbn=978-2-8317-0915-4|page=28}}</ref> ಮುತ್ತಮ್ಮನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಗೆ ಅಯ್ಯರ್ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. === ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು === ಅಯ್ಯರ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿನೀಡಿದ ತೀರ್ಪು, ಕಸ್ಟಡಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಜಾಮೀನು ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಂಧಿತರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಸಹಾಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನಹರಿಸಿತು.<ref name="express1"/> ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸದ ವಿರುದ್ಧವೂ ಅಯ್ಯರ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು.<ref name=":1"/> ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು "ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳ" ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕಾರದ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಪುನರಾವರ್ತಿತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಜೈಲು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.<ref name=":3">{{Cite news |last=Gopakumar |first=K. c. |date=4 December 2014 |title=Leaving a light, Justice Krishna Iyer passes away |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/justice-krishna-iyer-passes-away/article6661758.ece |access-date=4 December 2014}}</ref> ಇವರು ಏಕಾಂತ ಬಂಧನ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರುದ್ಧವೂ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು.<ref name="autobio">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A4FKhMcmpdQC&pg=PA189|title=Wandering in Many Worlds: An Autobiography|last=V. R. Krishna Iyer|publisher=Pearson Education India|year=2009|isbn=978-81-317-1835-3|pages=189}}</ref> ಅಯ್ಯರ್ ಮರಣದಂಡನೆಯ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದರು. "ಅಪರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ" ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಹಾಕಿದರು.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Lethal Lottery The Death Penalty in India: A study of Supreme Court judgments in death penalty cases 1950-2006 (pages 63-72) |url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa20/007/2008/en/ |access-date=14 December 2014 |publisher=Amnesty International India and People's Union for Civil Liberties (Tamil Nadu & Puducherry) May 2008 |pages=1–244}}</ref> ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಈಡಿಗ ಅಣಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ,'' ಅವರು ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಜೀವಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು.<ref name=":0" /> == ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರಣ == ಅವರು ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ ರಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಆದರೆ, ಪ್ರತಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯದ ಗುರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಬೀದಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=11 December 2011 |title=Vaiko shocked over Krishna Iyer's participation in Human Chain stir |url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20111211/1889087.html |access-date=2017-08-07 |website=webindia123.com |archive-date=2017-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807071642/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20111211/1889087.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಮನೆ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ತೆರೆದಿತ್ತು, ಅವರ ಸಹಾಯ ಅಥವಾ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸಡಗರದಿಂದ ಬೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |date=2008-01-28 |title=Keralites with Bengal connection cautioned |url=https://indianvanguard.wordpress.com/2008/01/28/keralites-with-bengal-connection-cautioned/ |access-date=2017-08-06 |website=Indian Vanguard}}</ref>.<ref>{{Cite news |last=Baxi |first=Upendra |last2=Bhushan |first2=Prashant |date=6 December 2014 |title=...their respective articles on Justice Krishna Iyer |work=The Indian Express |url=http://epaper.indianexpress.com/389864/Indian-Express-Mumbai/06-December-2014#page/13/3 |access-date=10 December 2014 |archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215075129/http://epaper.indianexpress.com/389864/Indian-Express-Mumbai/06-December-2014#page/13/3 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಆರ್.ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿ.ಬಿ. ಸಾವಂತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ನಾಗರಿಕರ ಸಮಿತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮರಣದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಯಾಗಿ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಲಾ ಸಂಘಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=A Trailblazer in Indian Jurisprudence: &#124; Global South Colloquy |url=https://globalsouthcolloquy.com/a-trailblazer-in-indian-jurisprudence/}}</ref> ಅವರು ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ತಮ್ಮ ೯೯ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು,<ref name=":3"/><ref>{{Cite web |title=Former Supreme Court judge V R Krishna Iyer passes away at 100 |url=http://netindian.in/news/2014/12/04/00031722/former-supreme-court-judge-v-r-krishna-iyer-passes-away-100 |access-date=4 December 2014 |website=NetIndian |archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208062951/http://netindian.in/news/2014/12/04/00031722/former-supreme-court-judge-v-r-krishna-iyer-passes-away-100 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತುಸಕಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಶಾರದಾ, ಅವರ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="autobio"/> ಪತ್ನಿಯು ಅವರ ಹಿಂದೆಯೇ ಇದ್ದರು. ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಲೀಗಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ಗೆ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಸಂಗ್ರಹವು ಇನ್ನೂ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=NUALS Library |url=http://www.nuals.ac.in/LIBRARY.aspx |website=National University of Advanced Legal Studies |access-date=2023-06-22 |archive-date=2023-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623213927/https://www.nuals.ac.in/LIBRARY.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ರಮೇಶ್ ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು == ಅವರು ೭೦-೧೦೦ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾನೂನು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು. ಅವರು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ನೀತಿಮಂದ್ರಮುಂ ಸಮನ್ವಯ ಮನಿತಾನುಂ ಎಂಬ'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ''ಲೀವ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಮೈ ಪರ್ಸನಲ್ ಲೈಫ್'' ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ.<ref name="autobio"/> ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇತರ ಲೇಖಕರು ಬರೆದ ಸುಮಾರು ಐದು ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವೆ. {| class="wikitable" border="1" !ಪುಸ್ತಕದ ಹೆಸರು ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಕಾಶಕರು |- | ''ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಜನರು'' |೧೯೭೨ | ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್, ರಾಣಿ ಝಾನ್ಸಿ ರಸ್ತೆ, ನವದೆಹಲಿ. |- | ''ಕಾನೂನು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆ'' |೧೯೭೫ | ಸಂಯೋಜಿತ ಈಸ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್, 5, ಜನರಲ್ ಪ್ಯಾಟರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಮದ್ರಾಸ್ |- | ''ಕಾನೂನು ಭಾರತ, ಕೆಲವು ಸಮಕಾಲೀನ ಸವಾಲುಗಳು'' |೧೯೭೬ | ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲಾ, ನಾಗ್ಪುರ. |- | ''ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜ್ಯೂರಿಸ್-ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಎ ಲಾ ಗಾಂಧಿ'' |೧೯೭೬ | ಗಾಂಧಿ ಪೀಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, 221/3-ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗ, ನವದೆಹಲಿ-2 |- | ''ಕಾನೂನಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಿಷನ್'' |೧೯೭೬ | ಓರಿಯಂಟ್ ಲಾಂಗ್‌ಮನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 160, ಅನ್ನಾ ಸಲೈ, ಮದ್ರಾಸ್-2 |- | ''ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅವಲೋಕನ'' | ೧೯೭೮ | ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಚಂಡೀಗಢ |- | "ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆ" | ೨೦೦೧ | ಜ್ಞಾನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್ |- | ''ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅಂಗವಿಕಲ ಮಾನವರು'' | ೧೯೭೮ | ದಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಲೀಗಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಪುನ್ನನ್ ರಸ್ತೆ, ತಿರುವನಂತಪುರಂ-695001 |- | ''ಭಾರತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಗ್ರ ಯೋಗ'' | ೧೯೭೯ | ದಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ವಿಠಲ್ ಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಹೌಸ್, ರಫಿ ಮಾರ್ಗ, ನವದೆಹಲಿ |- | ''ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಜೀವನ'' | ೧೯೭೯ | ವಿಕಾಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್, 20/4 ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಏರಿಯಾ, ಗಾಜಿಯಾಬಾದ್, ಯುಪಿ |- | ''ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಿಸಲೆನಿ'' | ೧೯೮೬ | ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬುಕ್ ಕಂಪನಿ |- | ''ಸಾವಿನ ನಂತರದ ಜೀವನ'' <ref>{{Cite web |title=The Hindu : Book Review / Language Books : Life after death |url=http://www.hindu.com/br/2005/04/12/stories/2005041200121403.htm |website=The Hindu}}</ref> | ೨೦೦೫ | ಡಿಸಿ ಬುಕ್ಸ್, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ |- | ''ಅನೇಕ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವುದು'' | ೨೦೦೯ | ಪಿಯರ್ಸನ್ ಶಿಕ್ಷಣ |- | ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳು | ೨೦೦೪ | ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಟಣೆ |- | ''ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು (ಅಮೂರ್ತದ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಆಯಾಮಗಳು)'' | ೨೦೦೯ | ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಲಾ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ:<ref name=":2"/> * ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೬೮. * ಶ್ರೀ. ಜಹಾಂಗೀರ್ ಗಾಂಧಿ ಪದಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೮೨. * ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ಡ್ ಫೆಲೋ, ಇಂಡಿಯನ್ ಲಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ನವದೆಹಲಿ. * ಕುಮಾರಪ್ಪ – ಅಜಾಗರೂಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೮೮. (ದಿ [[Indian Society of Criminology|ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಾಲಜಿ]] ) <ref>{{Cite web |title=Awards |url=http://iscindia.edu.in/Awards.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141211193857/http://iscindia.edu.in/Awards.html |archive-date=11 December 2014 |access-date=11 December 2014 |website=Indian Society of Criminology}}</ref> * ಭಾರತೀಯ ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಬಿಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ರಾಮಾಶ್ರಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೧೯೯೨. * ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಕೀಲರ ಸಂಘವು ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯರ್ ಅವರಿಗೆ 'ಲಿವಿಂಗ್ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಲಾ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. * MA ಥಾಮಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೧೯೯೮.<ref>{{Cite web |title=M.A. Thomas National Human Rights Award |url=http://www.vigilindia.info/2011/09/ma-thomas-national-human-rights-award.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213023957/http://www.vigilindia.info/2011/09/ma-thomas-national-human-rights-award.html |archive-date=13 December 2014 |access-date=12 December 2014 |website=(Vigil India Movement)}}</ref> * ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಭಾರತ ರತ್ನದ ನಂತರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ). * ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಕಾನೂನು, ಆಡಳಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ವೈಲೋಪಿಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ೧೯೯೯ ಪುರಸ್ಕೃತರು. ಫೆಬ್ರವರಿ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸಹೃದಯ ವೇದಿಕೆ, ತ್ರಿಶೂರ್ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. * ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪುಟಿನ್ ಅವರಿಂದ 'ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಶಿಪ್', ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ-ಪರೀಕ್ಷಿತ ಸ್ನೇಹ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಉನ್ನತ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವ.<ref>{{Cite news |date=4 October 2000 |title=President Vladimir Putin awarded the Order of Friendship to prominent Indian public and political figures |publisher=Russian Presidential Executive Office |url=http://eng.kremlin.ru/news/14464 |access-date=15 December 2014}}</ref> * ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ <ref>{{Cite web |title=Former Honorary Degree Recipients |url=http://www.universityofcalicut.info/news/formerdegreerecepients.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107134605/http://www.universityofcalicut.info/news/formerdegreerecepients.pdf |archive-date=2013-11-07 |access-date=2020-11-05 |website=[[University of Calicut]]}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಕೀಲರ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="0"></references>   == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೧೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] 13yqtk7nkuqhpcmodhq3gkoubgnjhwr 0 150846 1375634 1362272 2026-06-21T22:00:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375634 wikitext text/x-wiki [[File:Light dispersion of a mercury-vapor lamp with a flint glass prism IPNr°0125.jpg|thumb|ರೋಹಿತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ: ಅಶ್ರಗವು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅದರ ಘಟಕ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ಚದರುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.]] '''ರೋಹಿತ ವಿಜ್ಞಾನ'''ವು ದ್ರವ್ಯದಿಂದಾಗುವ [[ಬೆಳಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣದ]] ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಹಾಗೂ ಅಪಶೋಷಣೆಯನ್ನು, ವಿಕಿರಣದ ಅಲೆಯುದ್ದವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ (ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ).<ref>{{Cite book |last=Duckett |first=Simon |title=Foundations of Spectroscopy |last2=Gilbert |first2=Bruce |publisher=Oxford Science Publications |year=2000 |isbn=978-0198503354}}</ref><ref name="Crouch-Skoog-Holler2007">{{cite book |author=Crouch |first=Stanley R. |url=https://books.google.com/books?id=GrOsQgAACAAJ |title=Principles of instrumental analysis |last2=Skoog |first2=Douglas A. |last3=Holler |first3=F. J. |publisher=Thomson Brooks/Cole |year=2007 |isbn=9780495012016 |location=Australia}}</ref> [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್]], [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೊಟಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಯಾನು|ಅಯಾನುಗಳಂಥ]] [[ಕಣ|ಕಣಗಳ]] ನಡುವಣ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳ ಅಂತರ್ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಂಘಟ್ಟನಶಕ್ತಿಯ (ಕೊಲಿಶನ್ ಎನರ್ಜಿ) ಫಲನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಾಡುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನೂ ಈ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೋಹಿತವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನ. ಇದು [[ಪರಮಾಣು]] ಮತ್ತು ಕಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಭೂತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ರೋಹಿತದ ಯಾವ ಘಟಕವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರೋಹಿತವಿಜ್ಞಾನದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದುಂಟು (ಉದಾ: ದ್ಯುತಿ; [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ|ಎಕ್ಸ್‌ಕಿರಣ]]; ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗ ರೋಹಿತವಿಜ್ಞಾನಗಳು). ವಿಕಿರಣದ ಆಕರವನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದೂ ಉಂಟು (ಉದಾ: [[ಲೇಸರ್]]; ರಾಮನ್; ಪ್ರತಿದೀಪ್ತಿ ರೋಹಿತವಿಜ್ಞಾನಗಳು). ==ವಿಕಾಸದ ಮೈಲುಗಲ್ಲುಗಳು== ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂತತಪಟ್ಟಿ ಎಂದು [[ಅಶ್ರಕ|ಅಶ್ರಗದ]] ನೆರವಿನಿಂದ [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]] (1642-1727) ತೋರಿಸಿದಂದು (1664) ರೋಹಿತಾಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭ.<ref>“Isaac Newton and the problem of color,” Steven A. Edwards, Ph.D. AAAS, https://www.aaas.org/isaac-newton-and-problem-color</ref> ವಿಲಿಯಮ್ ಹರ್ಷೆಲ್ (1738-1822) [[ತಾಪಮಾಪಕ|ತಾಪಮಾಪಕಗಳ]] ನೆರವಿನಿಂದ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕುಗಳು]] ಒದಗಿಸುವ ಉಷ್ಣದ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ಅತಿಗೆಂಪು|ಅವಕೆಂಪು]] ವಿಕಿರಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರ (1800). ಯೋಹಾನ್ ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್ ರಿಟ್ಟರ್ (1776-1810) [[ಬೆಳ್ಳಿ|ಬೆಳ್ಳಿಯ]] ಕ್ಲೋರೈಡಿನ ಮೇಲೆ ಸೌರರೋಹಿತದ ಪರಿಣಾಮ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ [[ಅತಿನೇರಿಳೆ ಕಿರಣಗಳು|ಅತಿನೇರಿಳೆ ಕಿರಣದ]] ಆವಿಷ್ಕಾರ (1801). ಥಾಮಸ್ ಯಂಗ್ (1773-1829) ಸೌರರೋಹಿತದ ಏಳು ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕುಗಳ ಅಲೆಯುದ್ದವನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನ್ವಯ ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೂ ಅದರ ಅಲೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧದ ಪತ್ತೆ (1802). ಸೌರ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್‌ಹೊಫರ್ ರೇಖೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಕಪ್ಪು ಗೆರೆಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ತಾಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಉಜ್ಜ್ವಲ ರೇಖೆಗಳ(ಅರ್ಥಾತ್ ಶೋಷಣರೋಹಿತದ ಮತ್ತು ಉತ್ಸರ್ಜನರೋಹಿತದ) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಜೊಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್‌ಹೊಫರ್ (1787-1826) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ (1814).<ref name="open-astro">{{cite web|author1=Andrew Fraknoi|author1-link=Andrew Fraknoi|author2=David Morrison|author2-link=David Morrison (astrophysicist)|date=October 13, 2016|title=OpenStax Astronomy|url=http://cnx.org/content/col11992/latest/}}</ref> [[ಗಸ್ಟಾವ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಿರ್ಖಫ್]] (1824-87) ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶುದ್ಧ ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೂ ಅದ್ವಿತೀಯ ರೋಹಿತವಿರುವ ಅಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ. ಈತ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್ ಬುನ್ಸೆನ್ (1811-99) ಸೌರರೋಹಿತದ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯ ಶುದ್ಧ [[ಮೂಲಧಾತು|ಧಾತುಗಳ]] [[ಜ್ವಾಲೆ]] ಅಥವಾ ಕಿಡಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ರೋಹಿತದ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೌರವಾಯುಮಂಡಲದ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು (1861) ರೋಹಿತರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಖಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಜಲಜನಕ|ಹೈಡ್ರೊಜನ್ನಿನಿಂದ]] ಹೊಮ್ಮುವ ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಲೆಯುದ್ದ <math>\frac{1}{\lambda} = R_H \left ( \frac{1}{2^2} - \frac{1}{n^2} \right )</math> ಎಂಬ ಸರಳ ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ (λ=ಅಲೆಯುದ್ದ; R_H=ಸ್ಥಿರ; n=2ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರ್ಣಾಂಕ) ಇರುವುದನ್ನು ಯೋಹಾನ್ ಜೇಕಬ್ ಬಾಮರ್ (1825-98) ತೋರಿಸಿದ (1885). ಈ ಪ್ರರೂಪಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಹೈಡ್ರೊಜನಿನ ಪರಮಾಣು ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು [[ನೀಲ್ಸ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಡೇವಿಡ್ ಬೋರ್]] (1885-1962) ಮಂಡಿಸಿದ (1913). ಅಧಿಕ ಪರಮಾಣು ಅಂಕದ ಪರಮಾಣು ರೋಹಿತಗಳ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣುವಿನ ವಿವಿಧ ಶಕ್ತಿ ಮಟ್ಟಗಳ ಮಧ್ಯೆ ರೋಹಿತರೇಖೆಗಳ ಉಗಮಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಕ್ರಮಣಗಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಈ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌ನ ನೆರವಿನಿಂದ ಈ ದೋಷ ನಿವಾರಿಸಲು [[ವರ್ನರ್ ಹೈಸನ್‍ಬರ್ಗ್|ವರ್ನರ್ ಕಾರ್ಲ್ ಹೈಸನ್‌ಬರ್ಗ್]] (1901-76) ಮತ್ತು [[ಇರ್ವಿನ್ ಶ್ರೋಡಿಂಗರ್]] (1887-1961) ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು (1925-26). [[ವಾಲ್ಫಗಾಂಗ್ ಪೌಲಿ|ವೂಲ್ಫ್‌ಗಾಂಗ್ ಪೌಲಿ]] (1900-58) ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಾರ್ನ್]] (1882-1970) ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ರೋಹಿತದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಸಾಪೇಕ್ಷತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ]] ನೆರವಿನಿಂದ [[ಪೌಲ್ ಡಿರಾಕ್|ಪಾಲ್ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಮೌರಿಸ್ ಡಿರಾಕ್]] (1902-84) ವಿವರಿಸಿದ (1928). ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಮಟ್ಟ ಮತ್ತು 1ನೇ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಶಕ್ತಿಮಟ್ಟ ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾದ ವಿಕಿರಣದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಫೆಯ್ನ್‌ಮ್ಯಾನ್ (1918-88), ಜೂಲಿಯನ್ ಸೆಯ್ಮೋರ್ ಶ್ವಿಂಗರ್ (1918-94) ಮತ್ತು ಶಿನಿಚಿರೊ ಟೊಮೊನಾಗ (1906-79) ಎಂಬವರು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ನೆರವಿನಿಂದ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ==ರೋಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ== ರೋಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳಿವೆ. # ವಿಕಿರಣದ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ಆಕರ. # ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಘಟಕ ಅಲೆಯುದ್ದಗಳಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಲ್ಲ, ಅರ್ಥಾತ್, ವಿಕಿರಣದ ರೋಹಿತ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲ ವಿಕ್ಷೇಪಕ (ಡಿಸ್ಪರ್ಸರ್). # ರೋಹಿತದ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಹಾಗೂ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ನೆರವು ನೀಡುವ ಸಂಸೂಚಕ (ಡಿಟೆಕ್ಟರ್). # ಅಲೆಯುದ್ದಗಳ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಗಳ ಮಾಪನ, ಮತ್ತು # ಮಾಪನಗಳ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ. ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಟಂಗ್‌ಸ್ಟನ್]] ತಂತು, ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಸರ್ಜನಗಳು ಇವು ಅಲೆಯುದ್ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ, ಅರ್ಥಾತ್, ಅಗಲ ಪಟ್ಟೆಯ (ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಬೆಳಕಿನ ಆಕರಗಳು. ಲೇಸರ್ ಆಕರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಕ್ತವಾದ ಖಚಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳುಳ್ಳ ಅಲೆಯುದ್ದದ ವಿಕಿರಣ ಒದಗಿಸುವ ಗ್ಲೈಸರ್ ವಿಸರ್ಜನ ನಳಿಗೆಗಳು ರೇಖಾರೋಹಿತದ ಆಕರಗಳು. ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಏಕವರ್ಣೀಯವೂ ತೀವ್ರವೂ ಆದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಲೇಸರ್ ಆಕರವೇ ಬೆಳಕಿನ ಆಕರ. ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಾಧರಿಸಿ [[ವಕ್ರೀಭವನ]], ವಿವರ್ತನ (ಡಿಫ್ರಾಕ್ಷನ್) ಮತ್ತು ವ್ಯತಿಕರಣ (ಇಂಟರ್‌ಫಿರೆನ್ಸ್) ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಧನವೇ ವಿಕಿರಣದ ವಿಕ್ಷೇಪಕ (ಉದಾ: ಅಶ್ರಗ, ಗ್ರೇಟಿಂಗ್). ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುತ್, ರೇಡಿಯೊಮೆಟ್ರಿಕ್, ಫೋಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ರೋಹಿತದ ವಿವರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ದಾಖಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಧಾನಕ್ಕೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಇತಿಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಶಾಶ್ವತ ದಾಖಲೆ ಒದಗಿಸುವ ವಿಧಾನ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಫೋಟೊಗ್ರಫಿಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು. ಫೋಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಫಲಕಗಳು, ಫೋಟೊಮಲ್ಟಿಪ್ಲಾಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫೋಟೊಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯ ಸಂಸೂಚಕಗಳು. ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಪದಾರ್ಥದ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟವಾದ ಅಲೆಯುದ್ದಗಳನ್ನು ಶೋಷಣ (ಸಾರ್ಪ್ಷನ್) ರೋಹಿತ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸಿದಾಗ ಅದು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುವ ವಿಕಿರಣದ ಅಲೆಯುದ್ದಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜನ ರೋಹಿತ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಅನ್ವಯಗಳು== ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರೋಹಿತವಿಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವಯ ಉಂಟು. ರೋಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು [[ಅಣು|ಅಣುಗಳ]] ಸಂರಚನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Bowers">{{cite book | title = Sir Charles Wheatstone FRS: 1802-1875 | edition = 2nd | author = Brian Bowers | publisher = IET | date = 2001 | isbn = 978-0-85296-103-2 | pages = 207–208 | url = https://books.google.com/books?id=m65tKWiI-MkC&q=Wheatstone+spectrum+analysis+metals&pg=PA208 }}</ref> ಎಕ್ಸ್ ಕಿರಣ ವಿವರ್ತನೆಯಿಂದ [[ಡಿಎನ್ಎ -(DNA)|ಡಿಎನ್‌ಎ]] ಅಣುವಿನ ಸಂರಚನೆಯ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ಯಾವುದೇ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಘಟಕವನ್ನೂ ರೋಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದು. 10²⁰ ಪರಮಾಣುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದುದಾಗಿದ್ದರೂ ಪತ್ತೆಮಾಡಬಹುದು. ಮಲಿನಕಾರಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇದು ಉಪಯುಕ್ತ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ರೋಹಿತ ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷತ್ರ]] ರೋಹಿತಗಳಿಂದ ಆ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಧಾತುಗಳ ಪತ್ತೆಯೂ ಸಾಧ್ಯ.<ref>”Spectra and What They Can Tell Us,” NASA https://imagine.gsfc.nasa.gov/science/toolbox/spectra1.html</ref><ref name="Brand 57">{{cite book | title = Lines of Light: The Sources of Dispersive Spectroscopy, 1800 - 1930 | last = Brand | first = John C. D. | publisher = Gordon and Breach Publishers | date = 1995 | isbn = 978-2884491624 | page = 57}}</ref> ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರವಿದ್ಯೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ರೋಹಿತರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ 10¹⁵ರ ಒಂದು ಅಂಶದಷ್ಟು ಆವೃತ್ತಿಪಲ್ಲಟವನ್ನೂ (ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಶಿಫ್ಟ್) ಅಳೆಯಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪಲ್ಲಟ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ಪರಸ್ಪರ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಗತಿಯೂ ತಿಳಿಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದೂರಕ್ಕೂ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪಲ್ಲಟಕ್ಕೂ ಇರುವ ರೇಖೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದಾತ (1929) ಎಡ್ವಿನ್ ಪೊವೆಲ್ ಹಬ್ಬಲ್ (1889-1953). [[ಮಹಾಸ್ಫೋಟ|ಮಹಾಬಾಜಣೆಯಿಂದ]] (ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ವಿಶ್ವದ ಉಗಮವಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದವ(1927) [[ಜಾರ್ಜಸ್ ಲೆಮೈತ್ರೆ|ಅ್ಯಬ್ಬೆ ಜಾರ್ಜ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಲೆಮೆಟರ್]] (1894-1966). ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ‘ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿಕಿರಣ’ ಇಂದೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರಬೇಕು ಎಂದೂ ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗಗಳ (ಮೈಕ್ರೊವೇವ್) ರೋಹಿತ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಇಂಥ ಒಂದು ವಿಕಿರಣ ಇರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು (1965). ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಹೊಮ್ಮುವ ರೇಡಿಯೊ ಆವೃತ್ತಿಯ ರೋಹಿತ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ [[ಕಾಂತೀಯ ಅನುರಣನ ಚಿತ್ರಣ|ಕಾಂತೀಯ ಅನುರಣನ ಬಿಂಬನ]] (ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೆಸೊನೆನ್ಸ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್, ಎಮ್‌ಆರ್‌ಐ) ತಂತ್ರ ವಿಕಸಿಸಿತು. ಎಕ್ಸ್ ಕಿರಣ ಫೊಟೊಗ್ರಫಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಆಂತರಿಕ ಮೃದು ಊತಕಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಈ ತಂತ್ರದಿಂದ ಸಾಧ್ಯ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{curlie|/Science/Physics/Optics/Spectroscopy/|Spectroscopy links}} * {{curlie|/Science/Astronomy/Amateur/Spectroscopy/|Amateur spectroscopy links}} <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ==={{No more links}}=========--> * [http://nist.gov/pml/data/atomspec.cfm NIST Atomic Spectroscopy Databases] * [http://web.mit.edu/spectroscopy/history/spec-history.html MIT Spectroscopy Lab's History of Spectroscopy] * [https://web.archive.org/web/20111006094424/http://spectroscopyonline.findanalytichem.com/spectroscopy/article/articleDetail.jsp?id=381944&sk=&date=&pageID=1 Timeline of Spectroscopy] * [https://hubblesite.org/contents/articles/spectroscopy-reading-the-rainbow Spectroscopy: Reading the Rainbow] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರೋಹಿತ ವಿಜ್ಞಾನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] fj1m7swlg3hqg8hdzrspuqlv4mlwpbj 0 153089 1375658 1365047 2026-06-22T07:18:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375658 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | alt = | birth_place = ಭಾರತ | death_date = ಜನವರಿ, ೨೩, ೧೯೯೯ | death_place = ಪೂರ್ವ ದೆಹಲಿ, [[ಭಾರತ]] | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರ್ತಿ | spouse = ರಾಕೇಶ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ | children = ತನ್ಮಯ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ }} '''ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್''' <ref name>{{Cite news |date=12 October 2011 |title=Judgment in Shivani Bhatnagar murder case today |language=en |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/judgment-in-shivani-bhatnagar-murder-case-today/article2529914.ece |access-date=6 November 2018}}</ref> (ಮರಣ ೨೩ ಜನವರಿ ೧೯೯೯) ''[[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ. == ಜೀವನ == ೧೯೯೯ ರ ಜನವರಿ ೨೩ ರಂದು ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ರವರ ಹತ್ಯೆಯು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಉನ್ನತ ಹಂತಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದ ಹಗರಣವೇ ಆಯಿತು. ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ|ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವಾ]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ರವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೊಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್ ೩ ರಂದು ಅರೆಸ್ಟ್ ವಾರಂಟ್ ಹೊರಡಿಸಿಲಾಯಿತು. ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ, ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ ರಂದು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಶರಣಾದರು. ಅವರ "ಅನ್ಯೋನ್ಯ" ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ರವರು ಬರ್ಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. ಎಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಶರ್ಮಾ, ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref name="H1">{{Cite news |date=12 October 2011 |title=Judgment in Shivani Bhatnagar murder case today |language=en |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/judgment-in-shivani-bhatnagar-murder-case-today/article2529914.ece |access-date=6 November 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/judgment-in-shivani-bhatnagar-murder-case-today/article2529914.ece "Judgment in Shivani Bhatnagar murder case today"]. ''The Hindu''. 12 October 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 November</span> 2018</span>.</cite></ref> ಅವರನ್ನು ದೆಹಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ದೋಷಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಆರೋಪಿಗಳಾದ ದೇವ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ವೇದ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಕಾಲು ಅವರನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ೨೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಂದು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ, ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರನ್ನು ಮೇಲ್ಮನವಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರು [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಗೆ]] ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ರಾಕೇಶ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ತನ್ಮಯ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರ ತಾಯಿ. ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರು ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ರಾಕೇಶ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಮತ್ತು ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮಧು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಬಂಧವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಮಹಾಜನ್]] ಅವರು ಶಿವಾನಿ ಜೊತೆ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮಧು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಹಾಜನ್ ಅವರನ್ನು [[ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌|ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು]] ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.[[ಪ್ರಮೋದ್ ಮಹಾಜನ್]] ಶಿವಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಜ್ಯದಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಶಿವಾನಿಯವರು ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಾಧೀನಗಳವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಶಿವಾನಿ ಅವರು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರ ಬಳಿ ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಶರ್ಮಾಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಕ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಲು ಮುಂದಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವಳ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದನು. ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಶಿವಾನಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿವಾನಿ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅವನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವಾನಿ ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಶರ್ಮಾ ತನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು ಎಂದು ವಾದ- ವಿವಾದಗಳು ನಡೆದವು. == ವಿಚಾರಣೆ == ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿರುವ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ನೇಮಿಸಿದ್ದ ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅರ್ಹರೇ ಅಥವಾ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹರೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಜ್ಯದಾರರು ಚರ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಮೂವರು ಅಪರಾಧಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್, ವೇದ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರಿಗೂ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಫೋನ್ ಕರೆ ದಾಖಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಶಿವಾನಿ ಸಾವಿಗೆ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೨೦೯ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು, ೪ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ೨೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಟಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ೯ ವರ್ಷಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಂದು ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಿದ ನಂತರ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು (೨೦೦೨ ರಿಂದ, ಸ್ವತಃ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಶರಣಾದರು). ಇತರ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ೨೦೦೯-೨೦೨೩ ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಶಿವಾನಿ ಅವರ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕೈಬರಹದ ಪುರಾವೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರದೀಪ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಅಪರಾಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆತನ ಬೆರಳಚ್ಚು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಕ್ಷಿಯು ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಿದ್ದವು. ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ನಡುವಿನ ದೂರವಾಣಿಕರೆಗಳಿಗೆ ಪಿ‌ಡಬ್ಲೂ೧೩೫/೨೮ ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ಸತ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಅವರನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ತಿರುಚಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ್ಡಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ದತ್ತಾಂಶಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ರವಿಕಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ನೇರ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.indianexpress.com/news/shivani-bhatnagar-murder-hc-acquits-exips-r-k-sharma/858933/ ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣ] * [https://web.archive.org/web/20060430060252/http://www.hindustantimes.com/news/specials/proj_tabloid/photofeature191202a.shtml ಶಿವಾನಿ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣ] * [http://www.newswatch.in/research/media-covers-accused-more-than-victims-in-high-profile-cases-finds-newswatch-study.html ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಕೊಲೆ ಮತ್ತು BMW ಹಿಟ್-ಅಂಡ್ ರನ್ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315081620/https://newswatch.in/research/media-covers-accused-more-than-victims-in-high-profile-cases-finds-newswatch-study.html |date=2023-03-15 }} * [http://wait4justice.blogspot.com/2008/03/shivani-bhatnagar-verdict-out-today.html ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಿರಿ, ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ತೀರ್ಪು ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ] * [http://www.rediff.com/news/2008/mar/24shivani.htm ಆರ್ ಕೆ ಶರ್ಮಾ ಸೇರಿದಂತೆ 3 ಮಂದಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ] * [https://web.archive.org/web/20080319230641/http://www.newswatch.in/newsblog/546 ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣ: ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1999-2008] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] q45thakghdkgodkn6fyfaqz982vrzsd 0 153908 1375665 1365661 2026-06-22T09:04:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375665 wikitext text/x-wiki '''ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು''' ( [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] : षटकर्म ''शaṭkarma'', ಅಕ್ಷರಶಃ ''ಆರು ಕ್ರಿಯೆಗಳು'' ), '''ಷಟ್ಕ್ರಿಯಸ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, <ref name="YogaMag">[http://www.yogamag.net/archives/1991/cmay91/shat.shtml Shatkarmas - Cleansing Techniques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013085055/http://www.yogamag.net/archives/1991/cmay91/shat.shtml |date=2016-10-13 }}, in Yoga Magazine, a publication of [[Bihar School of Yoga]]</ref> ಹಠ ಯೋಗದ ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಮೋಕ್ಷ|ಮೋಕ್ಷದ]] ಕಡೆಗೆ (ವಿಮೋಚನೆ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ''ಹಠ ಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ'' ಕ್ರಿಯಾ ಎಂದು ಸ್ವಾತ್ಮರಾಮ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ನೇತಿ, ಧೌತಿ, ನೌಲಿ, ಬಸ್ತಿ, ಕಪಾಲಭತಿ ಮತ್ತು [[ತ್ರಾಟಕ|ತ್ರಾತಕ]] ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="YogaMag" /> <ref>Muktibodhananda, Swami. (1985). ''Hatha Yoga Pradipika''. New Delhi India: Thomson Press India, for The Yoga Publications Trust.</ref> <ref>These techniques and their practice are outlined in considerable detail by [[Swami Rama]] in his two volume set:<br />[[Swami Rama|Rama, Swami]]. (1988). ''Path of Fire and Light, Volume I: Advanced Practices of Yoga''; Volume II: A Practical Companion to Volume I''. Honesdale, Pennsylvania. Himalayan Institute Press.''</ref> ''ಹಠ ರತ್ನಾವಳಿಯು'' ಕಾಕ್ರಿ ಮತ್ತು ಗಜಕರಣಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ''ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾವು'' ಇತರ ಆರನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Nauli.jpg|thumb| ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನೌಲಿಯು ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗಿದೆ.]] ==ಉದ್ದೇಶ== ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು ''ಹಠ ಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ'' ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಆರು (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. "ಸ್ಥೂಲ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು" ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ರೋಗಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು [[ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ|ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಕ್ಕೆ]] ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ [[ಪ್ರಾಣ|ಪ್ರಾಣವನ್ನು]] ಕೇಂದ್ರ [[ನಾಡಿ (ಯೋಗ)|ಸುಷುಮ್ನಾ]] ಚಾನಲ್ಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, [[ಕುಂಡಲಿನಿ]] ಏರಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು [[ಮೋಕ್ಷ|ಮೋಕ್ಷವನ್ನು]] ಪಡೆಯುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kapalabhati_-_International_Day_of_Yoga_Celebration_-_NCSM_-_Kolkata_2017-06-21_2472.JPG|thumb| ಕಪಾಲಭಾತಿ]] ==ವಿವರಣೆ== ''ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ'' ಬೋಧಿಸಲಾದ ಆರು ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ''ಘೇರಾಂಡಾ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ'' ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿವೆ: * [[ನೇತಿ]], ಒಂದು ಮೂಗು ತೊಳೆಯುವುದು. ನೇತಿ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೂಗಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ನೆಟಿ ವಾಶ್ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ನೀರು ಮತ್ತು ಅಯೋಡೀಕರಿಸದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಲವಣಯುಕ್ತ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="YogaMag"/> <ref>{{Cite web |url=http://netipot.org/demo_video.htm |title=demonstration |access-date=2004-06-23 |archive-date=2004-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040623082253/http://www.netipot.org/demo_video.htm |url-status=dead }}</ref> * ಧೌತಿ, ಇಡೀ ಜೀರ್ಣಾಂಗಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ. <ref name="YogaMag" /> * ನೌಲಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಮಸಾಜ್. ವೈದ್ಯರು ಸುಮಾರು ಸೊಂಟದ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪಾದಗಳನ್ನು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಸುಮಾರು ೪೫ ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. [[ಉದರ|ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ]] ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಡಿಯಾರದ-ವಾರು, ನಂತರ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="YogaMag" /> * ಬಸ್ತಿ, ವಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="YogaMag" /> * ಕಪಾಲಭಾತಿ, ತಲೆಬುರುಡೆ ಹೊಳಪು, ಮತ್ತು ನಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ [[ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ]] (ಉಸಿರಾಟ) ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಉಸಿರು, ನಂತರ ದೇಹವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೇಲೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಕೋರ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ. <ref name="YogaMag" /> * [[ತ್ರಾಟಕ]], ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತಹ ಸ್ಥಿರ ಬಿಂದುವನ್ನು ನೋಡುವುದು. <ref name="YogaMag" /> ''ಹಠ ರತ್ನಾವಳಿಯಲ್ಲಿ'' ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳಿವೆ. * ಕಾಕ್ರಿ, ಗುದದ್ವಾರದ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ, ಬೆರಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಗುದನಾಳದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದು. * ಗಜಕರಣಿ ( ''ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಸ್ತುತ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ), ಅನ್ನನಾಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಂತರ ಅದರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಠಯೋಗ]] 987i5shitekzd211gdekva1wk729q4j 0 155968 1375669 1366150 2026-06-22T10:33:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375669 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ | image = SadanandaMavaji.png | caption = ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿರ ಭಾವಚಿತ್ರ | birth_date = ೨೦ ಜುಲೈ ೧೯೭೦ (ಪ್ರಾಯ: ೫೪) | birth_place = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸುಳ್ಯ]] ತಾಲೂಕಿನ ಮಂಡೆಕೋಲು ಗ್ರಾಮದ ಮಾವಜಿ. | alma_mater = [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | occupation = ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ. | nationality = ಭಾರತೀಯ | genre = ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು, ಸಾಹಿತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ. | subject = ಅರೆಭಾಷೆ ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯ | spouse = ಲತಾ ಮಾವಜಿ<ref>{{Cite web|url=https://newsdeskkannada.com/?p=188892|title=ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ನಾಪೋಕ್ಲು ಶಾಖೆ ಉದ್ಘಾಟನೆ|date=ಜನವರಿ 25, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sullia.suddinews.com/archives/711083 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-04-03 |archive-date=2024-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403120527/https://sullia.suddinews.com/archives/711083 |url-status=dead }}</ref>. | children = ಗೌರವ್ ಮಾವಜಿ, ಭೂಮಿಕಾ ಮಾವಜಿ. | footnotes = (ಯುವ ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. – ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ) । ಸಂಘಟನೆ = ಕರ್ನಾಟಕ ಅರೆಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. }} '''ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ''' (ಜನನ. ೨೦, ಜುಲೈ ೧೯೭೦) ಪ್ರಸ್ತುತ ೧೫-೦೩-೨೦೨೪ ರಿಂದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಅರೆಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://arebhasheacademy.karnataka.gov.in/page/Working+Committee/Present+Working+Committee/kn{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಸುಳ್ಯ]] ತಾಲೂಕು [[ಮಂಡೆಕೋಲು]] ಗ್ರಾಮದ ಮಾವಜಿ ಮನೆಯ ನಾರಾಯಣ [[ಗೌಡ]] ಮತ್ತು ವೆಂಕಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗ. ==ಜನನ== ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿಯವರು ೨೦-೭-೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸುಳ್ಯ]] ತಾಲೂಕಿನ ಮಂಡೆಕೋಲಿನ ಗ್ರಾಮದ ಮಾವಜಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ==ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಅಜ್ಮಾವರ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಡ್ಡಂಗಾಯ ಆಜ್ಞಾವರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿರುವ ಇವರು ಕಾನೂನು BA(Law), LLB. ಪದವಿಯನ್ನು ಸುಳ್ಯದ ಕೆ.ವಿ.ಜಿ. ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿರ್ತಾರೆ.<br> ತಿಳಿದಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು: ಅರೆಭಾಷೆ, ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು, ತುಳು. ==ಸದಾನಂದರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== '''ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ:''' * ಸಹಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಅರೆಭಾಷೆ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://varthaloka.com/22707|title=ಅರೆಭಾಷೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ – ಟಿ ಎಂ ಶಾಹಿದ್ ತೆಕ್ಕಿಲ್ ಅಭಿನಂದನೆ…|website=VarthaLoka.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsdeskkannada.com/?p=241267|title=*ಕರ್ನಾಟಕ ಅರೆಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸದಾಶಿವ ಮಾವಜಿ ಆಯ್ಕೆ*|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsdeskkannada.com/?p=241371|title=*ಕರ್ನಾಟಕ ಅರೆ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಯು.ಟಿ ಖಾದರ್*|date=ಮಾರ್ಚ್ 18, 2024}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sullia.suddinews.com/archives/715821 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-03-26 |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326170025/https://sullia.suddinews.com/archives/715821 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sullia.suddinews.com/archives/716831 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-03-26 |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326170026/https://sullia.suddinews.com/archives/716831 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thesulliamirror.com/arwbashe-accaademi/|title=ರಾಜ್ಯ ಅರೆಭಾಷೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ ನೇಮಕ: ಸುಳ್ಯದ 6 ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನೇಮಕ|first=ದಿ ಸುಳ್ಯ ಮಿರರ್|last=ಸುದ್ದಿಜಾಲ|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024|access-date=2024-03-26|archive-date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326170024/https://thesulliamirror.com/arwbashe-accaademi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://goldfactorynews.com/18898/arebashe-academy/|title=ಅರೆಭಾಷೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ, ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ ನೇಮಕ 🔥 ಗೋಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ|first=ದಿಶಾ|last=ಕೆ.ಎಸ್|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024|access-date=2024-03-26|archive-date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326170024/https://goldfactorynews.com/18898/arebashe-academy/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/art-camp/articleshow/47030639.cms|title=ಕಲಾ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ವೃದ್ಧಿ: ಗಿರೀಶ್|website=Vijay Karnataka}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/academy-appointment-reaction-2728544|title=ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ‘ಸಿಂಹ ಪಾಲು’|first=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|last=ವಾರ್ತೆ|website=Prajavani}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/sulia-sahitya-sammelana/articleshow/55913957.cms|title=ಸುಳ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಅರೆಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ|website=Vijay Karnataka}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/appointment-of-chairpersons-and-members-to-academies-authorities-govt-2728138|title=ಅಕಾಡೆಮಿ, ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕ: ಸರ್ಕಾರ ಆದೇಶ|first=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|last=ವಾರ್ತೆ|website=Prajavani}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Mar/16/purushottama-bilidmale-appointed-as-chairman-of-kannada-development-authority|title=ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುರುಷೋತ್ತ ಬಿಳಿಮಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮುಕುಂದರಾಜ್ ನೇಮಕ|first=Lingaraj|last=Badiger|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024|website=Kannada Prabha}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kannada.thehindustangazette.com/featured-story/purushottam-bilimale-appointed-as-chairman-of-kannada-development-authority-84855|title=ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ ನೇಮಕ - The Hindustan Gazette Kannada|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tv9kannada.com/karnataka/bengaluru/government-orders-to-appoint-presidents-and-members-for-various-academies-krn-800277.html|title=ವಿವಿಧ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕ ಮಾಡಿ ಸರ್ಕಾರ ಆದೇಶ; ಇಲ್ಲಿದೆ ವಿವರ|first=TV9|last=Kannada|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024|website=TV9 Kannada}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.varthabharati.in/state/the-state-government-has-ordered-to-appoint-presidents-and-members-for-various-academies-and-authorities-2001030|title=ವಿವಿಧ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ಆದೇಶ|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024|website=www.varthabharati.in}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kannada.hindustantimes.com/karnataka/presidents-and-members-appointed-for-19-academies-including-tulu-bari-konkani-yakshagana-literature-in-karnataka-hsm-181710596010551.html|title=ತುಳು, ಬ್ಯಾರಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇರಿ 19 ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ-ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕ;ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯವರೇ ಇಲ್ಲ|first=Meghana|last=B|website=Kannada Hindustan Times|access-date=2024-03-26|archive-date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326170025/https://kannada.hindustantimes.com/karnataka/presidents-and-members-appointed-for-19-academies-including-tulu-bari-konkani-yakshagana-literature-in-karnataka-hsm-181710596010551.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/appointment-of-heads-and-members-for-various-academies-in-karnataka-by-govt/articleshow/108555128.cms|title=Heads of academies appointed|date=ಮಾರ್ಚ್ 17, 2024|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref><br> * ಮಂಡೆಕೋಲು ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪಕಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಘವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://sullia.suddinews.com/archives/613002 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-03-31 |archive-date=2024-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331103359/https://sullia.suddinews.com/archives/613002 |url-status=dead }}</ref> * ಗೌಡರ ಯುವ ಸೇವಾ ಸಂಘ (ರಿ.) ಸುಳ್ಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಕೆ ವಿ ಜಿ ಸುಳ್ಯ ಹಬ್ಬ ನಿರ್ದೇಶಕರುರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<br> '''ಹಿಂದಿನ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' '''<br> ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು:''' * ಕರ್ನಾಟಕ ಅರೆಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://tv9kannada.com/karnataka/prof-govinda-rao-appointed-as-the-chairman-of-regional-imbalance-prevention-commission-ggs-800371.html|title=ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ನಿವಾರಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪ್ರೊ. ಗೋವಿಂದ ರಾವ್ ನೇಮಕ|first=TV9|last=Kannada|date=ಮಾರ್ಚ್ 16, 2024|website=TV9 Kannada}}</ref> * ಮಂಡೆಕೋಲು ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ಇವರು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://amarasuddi.com/2024/02/01/mandekolu-11/|title=ಮಂಡೆಕೋಲು ಶ್ರೀ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಸಮಿತಿ‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ ಆಯ್ಕೆ|first=Amara|last=Suddi|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://amarasuddi.com/2024/03/01/mandekolu-12/|title=ಮಂಡೆಕೋಲು: ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಶಾಸಕಿ ಭೇಟಿ, ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯಿಂದ ರೂ. 5 ಲಕ್ಷ ನೀಡುವ ಭರವಸೆ|first=Amara|last=Suddi|date=ಮಾರ್ಚ್ 1, 2024}}</ref><br> * ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಬ್ಲಾಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸುಳ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಬ್ಲಾಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸುಳ್ಯ ಸೇವೆ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರುರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * NSUI ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * NSUI ತಾಲೂಕು ಸಮಿತಿ ಸುಳ್ಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರುರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ .<br> * ಕಾಲೇಜು ಯೂನಿಯನ್ ಕೆವಿಜಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಸುಳ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ ನಿ. ಮಂಡೆಕೋಲು ಸುಳ್ಯ ದ.ಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ ಮಂಡೆಕೋಲು ಸುಳ್ಯ ದ.ಕ ಇದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಮಂಡೆಕೋಲು ವ್ಯವಸಾಯ ಸೇವಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಗೌಡರ ಯುವ ಸೇವಾ ಸಂಘ (ರಿ) ಸುಳ್ಯ ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಜತೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. <br> * ಸುಳ್ಯ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://amarasuddi.com/2023/03/15/vidhana-sabha-chunaavane/|title=ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ : ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಚಾರ ಸಮಿತಿ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ ನೇಮಕ|first=Amara|last=Suddi|date=ಮಾರ್ಚ್ 15, 2023}}</ref><br> * ಯುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br> * ಅಕಾಡೆಮಿ, ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <br> ಈ ಮೂಲಕ ಇವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<br> ==ಉದ್ಧರಣ== ಯುವ ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ – ಸದಾನಂದ ಮಾವಜಿ.<ref>{{Cite web|url=https://news.suddimahithi.com/sullia/index.php?dateid=2024-03-18&pid=8|title=Suddi Media Network|website=news.suddimahithi.com}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== https://static-ai.asianetnews.com/common/01hs3mj9z4fvms0zzrxzepxga5/kc-board-2024.pdf ಪುಟ 0೭.<br> https://kanaja.karnataka.gov.in/ebook/wp-content/uploads/2022/PDF/arebhashe/safala-3-varshada-pakshinota.pdf ಪುಟ 0೨. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} q5cvendzwj8evu4imaxj2e5588ilm7l 0 178126 1375636 1362572 2026-06-21T22:58:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375636 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] '''ಲಿ ಶುನ್‌ಶಿಯನ್''' (ಚೀನೀ: 李舜弦; ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 900, ಜಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ [zh], ಸಿಚುವಾನ್ – 926, ಸಿಚುವಾನ್) ಅವರು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮೂಲದ ಫಾರ್ಮರ್ ಶು ರಾಜ್ಯದ ಕವಯತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=AkZtcvkvgQAC&pg=PA276&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.co.in/books?id=VPegEAAAQBAJ&dq=%22Li+Shunxian%22+poet&pg=PA132&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Li%20Shunxian%22%20poet&f=false</ref> ಅವರು ವಾಂಗ್ ಯಾನ್, ಫಾರ್ಮರ್ ಶು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಮ್ರಾಟನ ಉಪಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಂಶಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. == ಜೀವನ == ಅವಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಳೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವಳ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು Tang dynasty ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರಾಗಿ ಬಂದವರೇ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿದ್ದರೇ ಎಂಬುದೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಚೀನೀ ಕುಲನಾಮವಾದ “ಲಿ” ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತ್ತು. 880ರಲ್ಲಿ, ಅವರು Huang Chao Rebellion ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಚುವಾನ್ ಕಡೆಗೆ, ಅಂದಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚೀನಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಭಾಗದತ್ತ, ಓಡಿಹೋದರು. ಈ ವಲಸೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚೀನೀಯರೊಂದಿಗೆ Emperor Xizong of Tang ಸಹ ಸೇರಿದ್ದರು. 907ರಲ್ಲಿ ಟಾಂಗ್ ವಂಶದ ಪತನದ ನಂತರ, ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ Former Shu ರಾಜ್ಯದ ಅರಮನೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Li_Shunxian#cite_note-24</ref> ಅವಳಿಗೆ ಲಿ ಶ್ಯೂನ್ ಎಂಬ ಅಣ್ಣನಿದ್ದನು; ಅವನು ಸಹ ಕವಿ ಹಾಗೂ ಅರಮನೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಔಷಧಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಔಷಧಿಗಳ ಕುರಿತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಅವರು ಜಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ (ಇಂದಿನ ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಂತೈ ಕೌಂಟಿ) ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಂಶಾವಳಿ ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ರಾಜದರ್ಬಾರದ ಉಪಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಶುನ್‌ಶಿಯನ್ “ಝಾವೋಯಿ” ಎಂಬ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಇದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ (ಪತ್ನಿ) ಹುದ್ದೆಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಪತಿ Wang Yan 899ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, 919ರಲ್ಲಿ 20ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, 924ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮದ್ಯಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದವನಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಶುನ್‌ಶಿಯನ್ ಅವನಷ್ಟೇ ವಯಸ್ಸಿನವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹಾರೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಳು.<ref>https://brill.com/view/journals/asme/3/2/article-p241_6.xml</ref> Ten-Thousand Quatrains of the Tang ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ Hong Mai ಶುನ್‌ಶಿಯನ್ ಅವರ ಮೂರು ಕವನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಅಚೀನೀ ಮಹಿಳೆ ಅವಳೇ ಆಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಅಣ್ಣ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು; ಶುನ್‌ಶಿಯನ್ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಓದಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.chinaculture.org/gb/en_exchange/2003-09/24/content_29739.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-07-07 |archive-date=2012-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904160553/http://www.chinaculture.org/gb/en_exchange/2003-09/24/content_29739.htm |url-status=dead }}</ref> 926ರಲ್ಲಿ, ಶುನ್‌ಶಿಯನ್, ವಾಂಗ್ ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಇತರ ಉಪಪತ್ನಿಯರನ್ನು Emperor Zhuangzong of Later Tang ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಹತ್ಯೆಗೈದನು. == ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಲಿ ಶುನ್‌ಶಿಯನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಝರಥುಷ್ಟ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಅವಳ ಕವನದ ಒಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ “ಕಟಪಲ್ಟ್‌ಗೆ ಬಳಸುವ ಬಂಗಾರದ ಗುಂಡು” ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ; ಇದು ಇರಾನಿಯನ್ ದೇವರಾದ ವೆಷ್ಪಾರ್ಕರ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಯುಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಲೋ ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್-ಲಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪಂಡಿತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಕ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು (ಅಥವಾ “ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ನರು”) ಆಗಿರಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ Tang dynasty ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ನರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು; ಅವಳ ಅಣ್ಣ ಲಿ ಶ್ಯೂನ್ ಒಬ್ಬ ಪರಿಣಿತ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. ಲೋ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಚೆನ್ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಝಾಂಗ್ ಶುಶಾನ್ ಸಹ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ಮಹಿಳಾ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] selyi8dewke9dr5mitirxd9inv134j3 3 179432 1375593 2026-06-21T12:32:21Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1375593 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Sneha S C}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೨, ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) m9ml5h2cj6ms64wtkhg2h1fdqm9chsf 3 179433 1375594 2026-06-21T12:38:57Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1375594 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=S C SNEHA}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೮, ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) mhi7gvk3b12m43wb30zp21ejg64g7qw 3 179434 1375601 2026-06-21T15:05:26Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1375601 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಗುರು ಜೋಗೂರ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೩೫, ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) k9f65sai9sc0nkotaeqy44q8dsu2ji3 2 179435 1375604 2026-06-21T15:43:43Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375604 wikitext text/x-wiki ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com 5nc1tvzb99wv070tk0pbkdj4nuk2org 1375605 1375604 2026-06-21T15:46:20Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375605 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com i7kokharl3o25zuui8yvv5129qejkkg 1375609 1375605 2026-06-21T16:17:33Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375609 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. nvcgvcttczzfsfvrivpzjltch6rz9jv 1375610 1375609 2026-06-21T17:07:16Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375610 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ml3ipuzar4xtmfszf81m6gtfekmqmm4 1375613 1375610 2026-06-21T17:46:11Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375613 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ***** _____________________________________ 0vu5tgsp4vsgi4rd5e2lwfrd569x6tl 1375614 1375613 2026-06-21T17:47:09Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375614 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ***** _____________________________________ sfv2g4t6zost95eobhltosoh8pwr2n1 1375624 1375614 2026-06-21T18:50:23Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375624 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ 2jrpbrruninz3v5h4bkezpvgnhbnqas 1375627 1375624 2026-06-21T19:51:10Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1375627 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> " ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ k349g0tgrsisspzyd0wetbwnjvvwnwb 1375672 1375627 2026-06-22T11:06:40Z ~2026-36094-65 100135 1375672 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> " ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ . <nowiki>***</nowiki>ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು*** 1 ಸತ್ಯ ನುಂಗಿದ ಸಾವು - ನಾಟಕ 2 ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದ - ನಾಟಕ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಯಾಕಲ್ಲ? - ನಾಟಕ 4 ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು - ಜಾನಪದ 5 ಕಂಟ್ರೋಲ ಕಥೆ - ನಾಟಕ 6 ಶಿವಾನಂದ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 7 ದೆವ್ವ ಬಂತೋ ದೆವ್ವ - ನಾಟಕ 8 ಭೀಮಾರಥಿ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 9 ಹಿಂಗಾರಿ ಹಿಡ್ಯಾಗ ಮುಂಗಾರಿ ಉಡ್ಯಗ - ಜಾನಪದ 10 ರಾಜಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 2mz9ut3r2znguabiyavlurknn7pm6um 1375674 1375672 2026-06-22T11:22:00Z ~2026-36094-65 100135 /* */ 1375674 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> " ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ . <nowiki>***</nowiki>ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು*** 1 ಸತ್ಯ ನುಂಗಿದ ಸಾವು - ನಾಟಕ 2 ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದ - ನಾಟಕ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಯಾಕಲ್ಲ? - ನಾಟಕ 4 ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು - ಜಾನಪದ 5 ಕಂಟ್ರೋಲ ಕಥೆ - ನಾಟಕ 6 ಶಿವಾನಂದ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 7 ದೆವ್ವ ಬಂತೋ ದೆವ್ವ - ನಾಟಕ 8 ಭೀಮಾರಥಿ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 9 ಹಿಂಗಾರಿ ಹಿಡ್ಯಾಗ ಮುಂಗಾರಿ ಉಡ್ಯಗ - ಜಾನಪದ 10 ರಾಜಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 11 ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ - ಜಾನಪದ 12 ಅನ್ನದ ಮುತ್ಯಾ - ಕಥೆಗಳು 13 ಬಾನುಲಿ ಭಾಷಣಗಳು - ಜಾನಪದ 14 ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ - ಕಾವ್ಯ 15 ಸೈತಾನ - ಕಾವ್ಯ 16 ಸಹಕಾರ ಸಿಂಧು - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 17ಒಡ್ದ ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ - ಜಾನಪದ 18 ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ - ಕಾವ್ಯ 19 ಜೀರಲಭಾವಿ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 20 ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ - ಕಾದಂಬರಿ 7m4m3x7pbcidwgklmbjvopkbe5lnx62 1375676 1375674 2026-06-22T11:34:09Z ~2026-36094-65 100135 /* */ 1375676 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> " ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ . <nowiki>***</nowiki>ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು*** 1 ಸತ್ಯ ನುಂಗಿದ ಸಾವು - ನಾಟಕ 2 ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದ - ನಾಟಕ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಯಾಕಲ್ಲ? - ನಾಟಕ 4 ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು - ಜಾನಪದ 5 ಕಂಟ್ರೋಲ ಕಥೆ - ನಾಟಕ 6 ಶಿವಾನಂದ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 7 ದೆವ್ವ ಬಂತೋ ದೆವ್ವ - ನಾಟಕ 8 ಭೀಮಾರಥಿ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 9 ಹಿಂಗಾರಿ ಹಿಡ್ಯಾಗ ಮುಂಗಾರಿ ಉಡ್ಯಗ - ಜಾನಪದ 10 ರಾಜಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 11 ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ - ಜಾನಪದ 12 ಅನ್ನದ ಮುತ್ಯಾ - ಕಥೆಗಳು 13 ಬಾನುಲಿ ಭಾಷಣಗಳು - ಜಾನಪದ 14 ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ - ಕಾವ್ಯ 15 ಸೈತಾನ - ಕಾವ್ಯ 16 ಸಹಕಾರ ಸಿಂಧು - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 17ಒಡ್ದ ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ - ಜಾನಪದ 18 ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ - ಕಾವ್ಯ 19 ಜೀರಲಭಾವಿ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 20 ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ - ಕಾದಂಬರಿ 21 ಕರಪಲ್ ಕಲೆ - ಜಾನಪದ 22 ಹಂತಿ - ಜಾನಪದ 23 ಬಿಜಾಪೂರ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಕಳ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 24 ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ - ನಾಟಕ 25 ಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 26ಮಸಬಿನಾಳ ಧರ್ಶನ ದೀಪ್ತ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 27ಬುದ್ದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ - ಕಾದಂಬರಿ 28 ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು - ಕಥೆಗಳು 29 ಮಸಬಿನಾಳ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ - ಸಂಶೋಧನೆ 30 ಹೊನ್ನ ಉಟ್ಟಿಗೆ - ಜಾನಪದ p10b1gkeq2ohs8ye0i9w10z8zi1dzi7 1375678 1375676 2026-06-22T11:48:37Z ~2026-36094-65 100135 /* */ 1375678 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ _____________ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರೂಪಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ____________________ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ***** _____________________________________ <<<<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>>> " ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ . <nowiki>***</nowiki>ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು*** 1 ಸತ್ಯ ನುಂಗಿದ ಸಾವು - ನಾಟಕ 2 ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದ - ನಾಟಕ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಯಾಕಲ್ಲ? - ನಾಟಕ 4 ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು - ಜಾನಪದ 5 ಕಂಟ್ರೋಲ ಕಥೆ - ನಾಟಕ 6 ಶಿವಾನಂದ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 7 ದೆವ್ವ ಬಂತೋ ದೆವ್ವ - ನಾಟಕ 8 ಭೀಮಾರಥಿ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 9 ಹಿಂಗಾರಿ ಹಿಡ್ಯಾಗ ಮುಂಗಾರಿ ಉಡ್ಯಗ - ಜಾನಪದ 10 ರಾಜಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 11 ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ - ಜಾನಪದ 12 ಅನ್ನದ ಮುತ್ಯಾ - ಕಥೆಗಳು 13 ಬಾನುಲಿ ಭಾಷಣಗಳು - ಜಾನಪದ 14 ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ - ಕಾವ್ಯ 15 ಸೈತಾನ - ಕಾವ್ಯ 16 ಸಹಕಾರ ಸಿಂಧು - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 17ಒಡ್ದ ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ - ಜಾನಪದ 18 ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ - ಕಾವ್ಯ 19 ಜೀರಲಭಾವಿ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 20 ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ - ಕಾದಂಬರಿ 21 ಕರಪಲ್ ಕಲೆ - ಜಾನಪದ 22 ಹಂತಿ - ಜಾನಪದ 23 ಬಿಜಾಪೂರ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಕಳ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 24 ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ - ನಾಟಕ 25 ಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 26ಮಸಬಿನಾಳ ಧರ್ಶನ ದೀಪ್ತ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 27ಬುದ್ದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ - ಕಾದಂಬರಿ 28 ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು - ಕಥೆಗಳು 29 ಮಸಬಿನಾಳ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ - ಸಂಶೋಧನೆ 30 ಹೊನ್ನ ಉಟ್ಟಿಗೆ - ಜಾನಪದ 31 ವಾಲ್ಮಿಖಿ ಸಮುದಾಯದ ಉತ್ಸವಗಳು - ಜಾನಪದ 32ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು - ಜಾನಪದ 33 ತವನಿಧಿ - ಜಾನಪದ 34ನಿರ್ನೇರ - ಕಥೆಗಳು 35 ದಾಸೋಹ - ಸಂಪಾದನೆ 36 ಮಕ್ಕಳ ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 37 ತರ್ದವಾಡಿ ಜಾನಪದ - ಜಾನಪದ 38ರಂಗವಿಲಾಸ - ಸಂಪಾದನೆ 39ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ - ಕಾವ್ಯ 40 ದೇಶಗತಿ ಇಲ್ಲ, ದೇಶಾಭಿಮಾನವೆ ಎಲ್ಲ - ಇತಿಹಾಸ hhz2g0r8rsajj69z20tfyuajdvabeis 3 179436 1375606 2026-06-21T15:48:04Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1375606 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Rathnakar Veeragase Dancar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) 76zbh5kvr0zoino2jqe00y3ekycl4j4 3 179437 1375644 2026-06-22T03:30:32Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1375644 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Naveen Balaraj A}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೦೦, ೨೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) 886ltngs07ajp0bw28dnt0t3ouc0jk5 2 179438 1375647 2026-06-22T04:08:01Z Naveen Balaraj A 100130 THANK YOU 1375647 wikitext text/x-wiki '''ಮರಿಯಾಪುರ''' ಮರಿಯಾಪುರವು ಅಪಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸಂತ ಅಂತೋನಿಯವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮಾತೆ ಮರಿಯಮ್ಮನವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಮರಿಯಾಪುರದ ಜನಕರಾದ '''ಫಾದರ್ ಫಿಲಿಪ್''' '''ಸಿಜೋನ್''' ಅವರು ಸುಮಾರು 600 ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕಿ-ಸಲಹಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇಂದು ಮರಿಯಾಪುರದಲ್ಲಿ 5,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಹ ಸುಂದರವಾದ '''ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಮಾತೆಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು''' ಸುಮಾರು 127 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮರಿಯಾಪುರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, '''ಫಾದರ್ ಎ. ಥಾಮಸ್''' ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 1995ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಬೈಬಲ್ ಆಧಾರಿತ '''“ಧ್ವನಿ-ಬೆಳಕು” ನಾಟಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮರಿಯಾಪುರದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. 125 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ 800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಈ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸುಮಾರು 7 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ 56 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 9 ನಾಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮರಿಯಾಪುರದ ಜನಕರಾದ ಫಾದರ್ ಫಿಲಿಪ್ ಸಿಜೆಒನ್ ಅವರ ಜೀವನಾಧಾರಿತ ವಿಶೇಷ ನಾಟಕವನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೈಭವಯುತ ಧ್ವನಿ-ಬೆಳಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮರಿಯಾಪುರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗುರುತನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಊರಿನ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮುಂದೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. j6r5j016yi2hctsbcoco6yh7lvvh6kg 1375648 1375647 2026-06-22T04:11:12Z Naveen Balaraj A 100130 YES 1375648 wikitext text/x-wiki '''ಮರಿಯಾಪುರ''' ಮರಿಯಾಪುರವು ಅಪಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸಂತ ಅಂತೋನಿಯವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮಾತೆ ಮರಿಯಮ್ಮನವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಮರಿಯಾಪುರದ ಜನಕರಾದ '''ಫಾದರ್ ಫಿಲಿಪ್''' '''ಸಿಜೋನ್''' ಅವರು ಸುಮಾರು 600 ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕಿ-ಸಲಹಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇಂದು ಮರಿಯಾಪುರದಲ್ಲಿ 5,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಹ ಸುಂದರವಾದ '''ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಮಾತೆಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು''' ಸುಮಾರು 127 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮರಿಯಾಪುರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, '''ಫಾದರ್ ಎ. ಥಾಮಸ್''' ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 1995ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಬೈಬಲ್ ಆಧಾರಿತ '''“ಧ್ವನಿ-ಬೆಳಕು” ನಾಟಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮರಿಯಾಪುರದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. 125 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ 800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಈ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸುಮಾರು 7 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ 56 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 9 ನಾಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮರಿಯಾಪುರದ ಜನಕರಾದ ಫಾದರ್ ಫಿಲಿಪ್ ಸಿಜೆಒನ್ ಅವರ ಜೀವನಾಧಾರಿತ ವಿಶೇಷ ನಾಟಕವನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೈಭವಯುತ ಧ್ವನಿ-ಬೆಳಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮರಿಯಾಪುರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗುರುತನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಊರಿನ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮುಂದೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. == Mariapura == Mariapura holds immense historical and religious significance. It is home to the tallest statue of '''St. Anthony''' in the world and the tallest statue of '''Mother Mary''' in Karnataka. The founder of Mariapura, '''Father Philip Sigeon''', cared for and raised nearly 600 orphaned children. Today, more than 5,000 people live in Mariapura, and the majority of them belong to the Christian faith. About 127 years ago, the beautiful '''Our Lady of Mount Carmel Church''' was built in the village, something rarely found in other rural areas. This church stands as an important symbol of Mariapura's rich religious heritage. In addition, under the guidance of '''Fr. A. Thomas''', a Bible-based '''"Sound and Light" drama program''' was launched in 1995. Since then, it has been organized every year on a grand scale and has become one of Mariapura's proudest traditions. More than 30,000 people visit annually to witness this remarkable event. The performances are staged on a '''125-meter-long natural stage''', featuring more than '''800 artists''', and continue for about '''seven hours during the night'''. So far, '''56 books''' have been published, and '''nine dramas''', along with a special play based on the life of Mariapura's founder, '''Father Philip Sigeon''', have been presented. This magnificent Sound and Light program has given Mariapura a unique identity and serves as an important platform for showcasing the village's history, culture, and religious heritage to the world. ic9coifq2zxarq8ia2hyfy8jkthaqkk 0 179439 1375662 2026-06-22T08:19:42Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1375662 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ನಂದಿಕೂರು | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Karnataka, India | coordinates = {{coord|13.146839|N|74.800517|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = Udupi | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[Gram panchayat]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Tulu language|Tulu]], [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 574111 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0820 | registration_plate = KA-20 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = Udupi | blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank2_info_sec1 = Udupi | blank3_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = Kaup | website = {{URL|karnataka.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | footnotes = }} '''ನಂದಿಕೂರು'''[[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂದಿಕೂರು ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ.ಇದು ಕೃಷಿ ಹೊಲಗಳು, ತೆಂಗಿನ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನಂದಿಕೂರು ಗ್ರಾಮವು ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2987. 1404 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1583 ಪುರುಷರು ಇದ್ದಾರೆ. ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಇಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಗಮವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಆಧಾರಿತ [[ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ]]ವಿದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಾಗಿಸುವ ವ್ಯಾಗನ್‌ಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಲು ನಂದಿಕೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣ [[ಪಡುಬಿದ್ರಿ]] ಬಳಿ ಇದೆ. ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ== ಇಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ]]ರ ಗುರುಗಳಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಾಚಾರ್ಯರ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದಿಕೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ನಂದಿಕೂರು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== llr4anbrozcvwtvum5a5h92r7eyv374