ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 936 1375759 1368663 2026-06-23T15:31:20Z Hotel Malligi Hampi 100154 1375759 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site |WHS = ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ, ಹಂಪಿ |Image = Hampi virupaksha temple.jpg |Location = [[ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ |Criteria = ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: i, iii, iv |Includes = [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ, ಹಂಪಿ]] |ID = 241 |Year = 1986 |Danger = 1999&ndash;2006 |Area = 4,187.24 ಹೆಕ್ಟೇರು |Buffer_zone = 19,453.62 ಹೆಕ್ಟೇರು |Coordinates = {{coord|15|20|04|N|76|27|44|E}} |locmapin = India #India Karnataka |map_caption = Location of Hampi |Website = {{URL|http://asi.nic.in/asi_monu_whs_hampi.asp|ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ - ಹಂಪಿ}} }} [[File:800px-Hampi by sourabh by indians.jpg|right|200px|ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Hampi Ruins of Vijaynagar India Map 1911.jpg|thumb|ಹಂಪಿಯ ಭೂಪಟ, 1911]] [[File:Krishna Pushkarani - Hampi Ruins.jpg|right|thumb|ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಕೊಳ, ಹಂಪಿ]] [[File:Hampi Murray.jpg|thumb|Schematic map of Hampi with major tourist spots and areas of mythological significance]] [[Image:Hampi1.JPG|right|thumb|150px|ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Hampi7-gimped-small.jpeg|200px|right|ಹಂಪಿ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ, ಮಾತಾಂಗ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ತೆಗೆದ ೩೬೦° ಪನೋರಮ]] '''ಹಂಪಿ''' [[ವಿಜಯನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹೊಸಪೇಟೆ|ಹೊಸಪೇಟೆಯ]] ಬಳಿ ಇರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳ. ೧೩೩೬ರಿಂದ [[೧೫೬೫|೧೫೬೫ರವರೆಗೆ]] (೧೩೩೬-೧೫೬೫) ಇದು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ರಾಜಧಾನಿ ಆಗಿತ್ತು. ಹಂಪಿಯ ಮೊದಲನೆ ಹೆಸರು 'ಪಂಪಾ' ಎಂದಿತ್ತು. ಅಂದರೆ [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ]] ಎಂದರ್ಥ. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಇದು 'ವಿಜಯನಗರ' ಮತ್ತು 'ವಿರುಪಾಕ್ಷಪುರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಂಪೆಯನ್ನು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]] ಎಂದು ೧೯೮೬ರಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಡೆಯನಾದ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿ ಬಜಾರ್ ಎಂದೆನಿಸಿ ಕೊಂಡ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ತೂಕದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮುಗಿದ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂತು. ಕೊನೆಗೆ [[ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧ|ತಾಳಿಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯದೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸೈನಿಕರು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸ. ಇಂದು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ, ಹಜಾರ ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಪ್ತಸ್ವರ ಸಂಗೀತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬ, ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣಪತಿ, ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ, ಕಮಲ ಮಹಲ್, ಬಡವಿ ಲಿಂಗ, ಅನೆ ಲಾಯ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಭೂವಿವರಣೆ == ಹಂಪಿಯು [[ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೩೪೩ ಕಿ.ಮೀ., ಬಿಜಾಪುರದಿಂದ ೨೫೪ ಕಿ.ಮೀ., ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ೭೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೧೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಹೊಸಪೇಟೆ]] ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ವ್ಯವಸಾಯ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಇವುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಿಜಯನಗರ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ==ಹಂಪೆ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು== ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ- # ಕೇಂದ್ರವಾದ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ. # ನಡೆದು ನೋಡಬಹುದಾದ ದಾರಿ. # ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ದಾರಿ. # ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸ್ಥಳಗಳು. # ಅಚ್ಯುತರಾಯ ದೇಗುಲ # ಆನೆಗೊಂದಿ # ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ # ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ # ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ # ಪುರಂದರ ಮಂಟಪ # ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ ದೇಗುಲ # ಕಲ್ಲಿನ ತೇರು # ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ # ಕಡಲೆಕಾಳು ಗಣಪತಿ # ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣಪತಿ # ರಾಣಿ ಸ್ನಾನಗೃಹ # ಹಂಪೆ ಬಜಾರ್ # ಹೇಮಕೂಟ === ಬಡವಿ ಲಿಂಗ === ೯ ಅಡಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲುವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಹರಿದು ಬರುವ ನೀರಿನಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಾನ ಶಿವನ ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಭೇಟಿ ಕೊಡಬಹುದಾದಂತಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ, ಹಂಪಿ ಎಂಬ ಬಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತೆನೆಂದು ಮಾತು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನರಿತ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅವನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ತದನಂತರ ಆ ಭಕ್ತನು ಈ ಬಡವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,ಈ ಲಿಂಗವು ಒಬ್ಬ ರೈತ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕವಳು ಬಡವಿಲಿಂಗ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದಳು ಎಂದು. === ಸಾಸುವೆಕಾಳು ಗಣೇಶ=== ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣೇಶ ಗುಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇ ಬೇಕು. ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವಂತಹ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಣಪತಿ ವಿಗ್ರಹವು ೮ ಅಡಿ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣೇಶನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಮ್ಮೆ ಭಗವಂತ ಗಣೇಶನು, ಮಿತಿ ಮೀರಿ ತಿಂದಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಟ್ಟೆ ಒಡೆಯುವಂತಾಗಿ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸರ್ಪವನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡನೆಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ವಿಗ್ರಹವು ಒಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ಆನೆಯ ದಂತ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.ಮೊದಲನೆ ಎಡಗೈ ವಂಕಿಯಾಕಾರದ ಪಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡನೆ ಎಡಗೈಯ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳು ಗಣೇಶ ಗುಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ವಿಗ್ರಹವು ವಿಶಾಲವಾದ ಆವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ವ್ಯಾಪರಿಯೊಬ್ಬನು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೦೬ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆಯಾದ ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹನಿಗೋಸ್ಕರ ಕಟ್ಟಿದನೆಂಬುದು ಬರುತ್ತದೆ. ===ಕಮಲಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ=== ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು, ಹಂಪಿಯ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಯು ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಾಯಲ್ ಸೆಂಟರನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಹಂಪಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ಒಂದನೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡನೆ ಭಾಗವು ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಹಾಗು ಶಿಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂರನೆ ಭಾಗವು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧ ಸಲಕರಣೆಗಳು,ನಗನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆ ಭಾಗವು ಇತಿಹಾಸದ ಪೂರ್ವ ಹಾಗು ನಂತರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿರೊ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಸತಿ ಕಲ್ಲುಗಳು,ಚಿಕ್ಕದಾದ ರಾಯಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರತಿರೂಪ, ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾ ದಿನಗಳಂದು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦ ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೫ ರ ವರೆಗೆ. ನೀವು ಹಂಪಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಾದರೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. == ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ೬.೭ಮೀ. ಎತ್ತರವಿರುವ ಒಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ, ನರಸಿಂಹನ(ಭಗವಾನ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ) ವಿಗ್ರಹವು ಆದಿಶೇಷನ(ಎಳು ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪ) ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೨೮ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾದ ಕೄಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೬೫ರಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವು ನಾಶ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದನ್ನು ಕಮಲಾಪುರ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಉಬ್ಬಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುವ ನರಸಿಂಹನ ವಿಗ್ರಹವು ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ನರಸಿಂಹ ಹಾಗು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ,ಸಂಗಮರು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಶ್ಮವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸ್ಚಿಸ್ಟ(ಒಂದು ಮೃದುವಾದ ಕಲ್ಲು)ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಜಟಿಲವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಅಭಾವವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಾರರು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ == ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವ ಹಾಗು ಅವನ ಸಂಗಾತಿ ದೇವತೆಯಾದ ಪಂಪಾಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹಂಪಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ೫೦ ಮೀ. ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೊರ್ಟಾರ್ ಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪಂಪಾಪತಿ ದೇವಾಲಯವೆಂದೂ, ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುಖ ಮಂಟಪ(ರಂಗ ಮಂಟಪ), ಮುರು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳುಳ್ಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯವು ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸವು ಸುಮಾರು ೯ ಹಾಗು ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೆಲವೆ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಾಲಾಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಬೃಹದಾಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಿಂದ, ರಂಗಮಂಟಪವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ವಿಜಯನಗರದ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ ಕಂಬಗಳು, ದೀಪಸ್ಥಂಬಗಳು, ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವಂತಹ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. == ಜೆನಾನಾ ಎನ್ಕ್ಲೊಸರ್ == ಎತ್ತರನೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಜೆನಾನಾ ಎನ್ಕ್ಲೊಸರ್, ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಸುವಾಗ ನೋಡಲೆ ಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸ್ಥಳ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು, ಅವರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಧಾನ ರಚನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳೇ ಮಹಾರಾಣಿ ಅರಮನೆ(ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್), ಎರಡು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರಗಳು ಹಾಗು ಜನಪ್ರೀಯವಾದ ಲೊಟಸ್ ಮಹಲ್. ಈ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಿಂಡಿಗಳಿದ್ದು, ರಾಣಿಯರ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ವೀನ್ಸ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ೪೬*೨೯ ಮೀ. ಅಳತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗು ಇತರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇದರ ರಕ್ಷಣೆಯು ನಪುಂಸಕ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರಗಳಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಣಿ ಹಾಗು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಹೊರಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಡೊ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮಾದರಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವುಳ್ಳ ಲೊಟಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ರಾಜ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಧಿಸಿ ದಿನಕಳೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಆನೆಗಳು ವಿರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾದ ಎಲಿಫಂಟ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ಸ್ ಇದರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ಆನೆಗೊಂದಿ (ಆನೆಗುಂಡಿ) ಆನೆಗುಂಡಿ ಹಳ್ಳಿಯು ಹಂಪಿಯಿಂದ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂದಿನ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗೆ ತೋಡಿದ ಗುಂಡಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಪಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದು, ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನ (ಮಂಗಗಳ ರಾಜ) ರಾಜ್ಯ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಮಯಾವಕಾಶವಿದ್ದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದೇವರಾದ ಹನುಮಂತನ ಹುಟ್ಟು ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹಂಪಿಗಿಂತಲೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಾದಂಥ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಆನೆಗುಂಡಿಯು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಿಷ್ಕೀಂದ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇವುಗಳು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು, ಆದರಾತಿಥ್ಯವು ಮನಸೂರೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಸೇತುವೆ(ಬ್ರಿಡ್ಜ್) ಅನ್ನು [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ|ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆನೆಗುಂಡಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತು ಮಾರ್ಗದಿಂದ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಆನೆಗುಂದಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== # ಗಗನ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, # ಪಂಪ ಸರೋವರ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಾಲಯ, # ಶ್ರೀಕೄಷ್ಣದೇವರಾಯ ಸಮಾಧಿ, # ಆನೆಗುಂದಿ ಕೋಟೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಹಾಗು ಏಳು ತಲೆಯ ಸರ್ಪ ಇವು ಆನೆಗುಂದಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು- # ಶ್ರೀ ಗವಿ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, # ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, # ಚಿಂತಾಮಣಿ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ, # ಹುಚ್ಚೈಪ್ಪನ ಮಠ ಮತ್ತು ಜೈನ್ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Hampe Ugranarasimha.png|ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0844.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0837.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0826.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0822.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0817.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0795.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0790.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0730.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0727.jpg ಚಿತ್ರ:Musical Hall Temple Hampi.jpg ಚಿತ್ರ:A different perspective of Bheema's gateway.JPG] ಚಿತ್ರ:Bheema gate-hampi.JPG| ಚಿತ್ರ:Emblem of vijayanagar.jpg|ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರ ರಾಜಮುದ್ರಿಕೆ </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ವಿಜಯನಗರ]] *[[ಬೊಮ್ಮಘಟ್ಟ]] ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://whc.unesco.org/sites/241.htm ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳು - ಯುನೆಸ್ಕೊ ಪುಟ] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ ಕರ್ನಾಟಕ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ - ಹಂಪಿ ಪುಟ] * [http://www.agnescv.free-online.co.uk/india/html/hampi.html ಪ್ರವಾಸಿಗರೊಬ್ಬರ ಬರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041013032317/http://www.agnescv.free-online.co.uk/india/html/hampi.html |date=2004-10-13 }} * [http://www.webonautics.com/hampi/ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು - ಬರಹ, ಚಿತ್ರಗಳು] * [http://travel.hubcom.net/sthindia/hampi.html ಇನ್ನಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019205344/http://travel.hubcom.net/sthindia/hampi.html |date=2004-10-19 }} * [http://www.hampi.in www.ಹಂಪೆ.in ] * [http://www.incrediblehampi.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213014137/http://www.incrediblehampi.org/ |date=2014-12-13 }} * [http://asi.nic.in/asi_museums_hampi.asp/ Archaeological Survey of India Museum Hampi] * [http://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi - UNESCO World Heritage List] * [http://hampi.in/ www.HAMPI.in] * [http://www.hampionline.com/ Hampi Online] * [http://infobulb.org/2013/01/Hampi-tenali-s-wonderful-town.html Hampi: Tenali's Wonderful Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720012554/http://www.infobulb.org/2013/01/Hampi-tenali-s-wonderful-town.html |date=2015-07-20 }} * [http://expertbulletin.com/hampi/ Hampi, “A Forgotten Empire”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Hampi. Kala Darshana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://globalheritagefund.org/in_the_news/articles/damaged_hampi_tower/ Hampi in the News. The Times of India September 2012. Global Heritage Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722061008/http://globalheritagefund.org/in_the_news/articles/damaged_hampi_tower/ |date=2015-07-22 }} * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth. Global Heritage Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817055041/http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 |date=2011-08-17 }} * [http://www.karnataka.com/hampi/about-hampi/ Hampi @ Karnataka.com] * https://malligihotels.com/explore-hampi-monuments{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215073915/http://www.malligihotels.com/monuments.html |date=2014-12-15 }} * [http://indiatourism.ws/hampi/accommodation_restaurants/ Hampi Photographs, 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502171659/http://indiatourism.ws/hampi/accommodation_restaurants/ |date=2015-05-02 }} * [http://indiatourism.ws/hampi/elephant_stables/ Elephant Stables Photographs, 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421111713/http://indiatourism.ws/hampi/elephant_stables/ |date=2015-04-21 }} * [http://indiatourism.ws/hampi/monkey_temple/ 360 degree spherical panoramas of the Monkey temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421111728/http://indiatourism.ws/hampi/monkey_temple/ |date=2015-04-21 }} {{commons category|Group of monuments at Hampi}} {{Wikivoyage|Hampi}} {{ಭಾರತದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು}} <br> <br> {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] cr5bk1xkt7ez4220p86qoeg7i93dd8d 0 1663 1375789 1357715 2026-06-24T10:56:41Z ~2026-36627-71 100169 /* ಆಚರಣೆ */ ಗೆ 1375789 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|'''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೈತೋರುತ್ತದೆ.|'''[[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]''' ಎಂಬ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}} {{Infobox Holiday |holiday_name = ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ |type = hinduism |image = 6 images Makar Sankranti collage.jpg |caption = ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಆಚರಣೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು |nickname = ಮಾಘ ಮೇಳ, ಮಘಿ |longtype = ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ |observedby = ಹಿಂದೂಗಳು |significance = ಕೊಯ್ಲು ಉತ್ಸವ, ಮುಂದೆ ದಿನಗಳ ಸ್ವಾಗತ, ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆ |date = ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ |date2017 = 15 ಜನವರಿ<ref>[https://india.gov.in/content/makar-sankranti-4 Makar Sankranti], National Portal, Government of India</ref> |date2018 = 14 ಜನವರಿ<ref>http://www.when-is.com/makar-sankranti-2018.asp</ref> |celebrations = ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವುದು, ದೀಪೋತ್ಸವಗಳು, ಮೇಳಗಳು, ನದಿ, ಹಬ್ಬ, ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ, ಸೂರ್ಯ ಪೂಜೆ |relatedto = ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ }} [[ಚಿತ್ರ: sakkare_acchu.jpg|thumb|ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಛು]] [[ಚಿತ್ರ: Ellu_bella.jpg|thumb|ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ]] [[ಚಿತ್ರ:Pongali.JPG|thumb]] '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು [[ಹಬ್ಬ]]. ಪೈರು ತೆಗೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ [[ವೇದಾಂಗ]] [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ]] ತಳಹದಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದವರಿಂದ]] ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುಗಳ]] ಮುಖ್ಯ [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೂ ಒಂದು. == ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ತಳಹದಿ == *ಸನಾತನ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] ಬುನಾದಿಯಾಗಿರುವ ವೇದಗಳ ಅಂಗಗಳೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಆರು [[ವೇದಾಂಗ|ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾದ [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯವನ್ನು]] [[ವೇದ|ವೇದಗಳ]] ಕಣ್ಣೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇದದಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮುಹೂರ್ತಾದಿ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳ]] ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ, [[ರಾಶಿ]]-[[ನಕ್ಷತ್ರ]], [[ಗ್ರಹಣ]], ಅಸ್ತೋದಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಶುಭಾಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಾ, ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳನ್ನು ಋತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಜ್ಯೋತಿಷ. *ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ, ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ಯಾಣ ಮಕರರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, "ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ"ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗ|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ]] [[ಜನವರಿ]] ೧೪ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಕಾಲವೇ [[ಉತ್ತರಾಯಣ]] ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] [[ಉತ್ತರ|ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ]] ಪಯಣದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಚಳಿ-ಬೆಚ್ಚನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಬೆಳೆ ಕಟಾವಿನ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತು. *ಈಗ [[ಉತ್ತರಾಯಣ]] [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೨ಕ್ಕೇ ಆದರೂ, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ [[ಜನವರಿ]] ೧೪ ರಂದು ನಡೆಯುವ ಮಕರಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದೇ ಉತ್ತರಾಯಣದ ಆಚರಣೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚಾ ಮರಣಿಯಾದ. [[ಭೀಷ್ಮ|ಭೀಷ್ಮರು]] ಪ್ರಾಣ ಬಿಡಲು ಉತ್ತರಾಯಣ [[ಪರ್ವ]] ಕಾಲವನ್ನು ಕಾದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೆಖವಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕದ ಹೆಸರು == ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ವಿವರಣೆ == *[[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] [[ಪೂರ್ವ|ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನ [[ಪಶ್ಚಿಮ|ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ]] ಎಂದು ಹೇಳುವುದಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲೇ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನವಾಗುವುದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ದಿನಗಳಂದು. ಆ ದಿನಗಳನ್ನು ಈಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ (equinox)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದು ಹಗಲಿರುಳುಗಳು ದಿನವನ್ನು ಸಮಪಾಲಾಗಿ, ಅಂದರೆ ೧೨ಗಂಟೆಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲಿರುಳುಗಳ ಪಾಲು ಸಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. *ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಹೆಚ್ಚು, ಇರುಳು ಕಮ್ಮಿ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಕಮ್ಮಿ, ಇರುಳು ಹೆಚ್ಚು. ಈಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ ದಿವಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಪೂರ್ವದ ಬಲಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ) ಅಥವಾ ಎಡಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ]]) ಆಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲ (ಅಂದರೆ ಇರುಳಿನ ಪ್ರಮಾಣ)ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚಲಿಸುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ದಕ್ಷಿಣದ ತುತ್ತ ತುದಿಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಚಲವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡು, ಮರುದಿನದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಮರಳಿ ವಿರುಧ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. *ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಇನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತದ ತನ್ನ ಚಲನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದಿನ ಉತ್ತರಾಯಣದ ದಿನ. ಇದು ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ಮುಂಬರುವ ಬೇಸಗೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ. winter solstice ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨ ಈ ದಿನ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. *ಇಲ್ಲಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಇನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳು ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ನಡುವೆ ಮತ್ತೆ ಈಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ದಿ ನವನ್ನೂ ತಲುಪಿ, ಇನ್ನೂ ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರಕ್ಕೆ)ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಹಗಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಬೇಸಗೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಉತ್ತರದ ತುತ್ತ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಚಲವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡು, ಮರುದಿನದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಮರಳಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. *ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಇನ್ನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತದ ತನ್ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ದಕ್ಷಣಯಾನದ ದಿನ. ಬೇಸಗೆ ಮುಗಿದು ಮುಂಬರುವ ಚಳಿಗಾಲದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಕರ್ಕಾಟಕ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. summer solstice ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು [[ಜೂನ್]] ೨೧ ಈ ದಿನ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ವಿವರಣೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಭೂಮಂಡಲದ ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ತ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆದರೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಿವರಣೆ [[ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ|ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಕ್ಕೆ]] ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. *ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಹಣ್ಣು ಎರೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg|thumb|hannu ereyuvudu.. North Karnataka cultural event.. offering done to small girls <span class="mw-valign-text-top noprint" typeof="mw:File/Frameless"><a href="//commons.wikimedia.org/wiki/File:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg#ooui-php-4" title="Edit this at Structured Data on Commons"><img alt="Edit this at Structured Data on Commons" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png" decoding="async" width="10" height="10" class="mw-file-element" data-file-width="20" data-file-height="20"></a></span>]][[ಚಿತ್ರ:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg|thumb|hannu ereyuvudu.. North Karnataka cultural event.. offering done to small girls <span class="mw-valign-text-top noprint" typeof="mw:File/Frameless"><a href="//commons.wikimedia.org/wiki/File:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg#ooui-php-4" title="Edit this at Structured Data on Commons"><img alt="Edit this at Structured Data on Commons" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png" decoding="async" width="10" height="10" class="mw-file-element" data-file-width="20" data-file-height="20"></a></span>]][[ಚಿತ್ರ:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg|thumb|hannu ereyuvudu.. North Karnataka cultural event.. offering done to small girls <span class="mw-valign-text-top noprint" typeof="mw:File/Frameless"><a href="//commons.wikimedia.org/wiki/File:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg#ooui-php-4" title="Edit this at Structured Data on Commons"><img alt="Edit this at Structured Data on Commons" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png" decoding="async" width="10" height="10" class="mw-file-element" data-file-width="20" data-file-height="20"></a></span>]] *ಹೀಗೆ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷರೇಖೆ (axis) ಸುಮಾರು 22 1/2 degree ವಾಲಿರುವುದು ಕಾರಣ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದಿನಾಲು ನಿಂತು, ದಿನದ ಒಂದೇ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಈ ರೀತಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಮಾಡಿದರೆ, ಗುರುತು ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಆ ಬಿಂದುಗಳೆಲ್ಲಾ ಸುಮಾರು '8'ರ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. * ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು analemma ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. '8'ರ ಆಕೃತಿಯ ನೆತ್ತಿಯ ಬಿಂದು summer solstice ದಿನದಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಆಕೃತಿಯ ಅಡಿಯ ಬಿಂದು winter solstice, ಅಂದರೆ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿನದಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ನಡುವೆ ರೇಖೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಬಿಂದು equinox ದಿನಗಳು. 8 ರ ಆಕೃತಿಯ ನೆತ್ತಿಯಿಂದ ಅದರ ಅಡಿಯ ಬಿಂದುವಿನ ತನಕದ ದಿನಗಳು ವರ್ಷದ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ದಿನಗಳು. ಆ ಆಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಿಂದ ಅದರ ನೆತ್ತಿಯ ಬಿಂದುವಿನ ತನಕದ ದಿನಗಳು ಉತ್ತರಾಯಣದ ದಿನಗಳು. ಇದೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಚಳಿಯಿಂದ ಚರ್ಮ ಎಣ್ಣೆ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಏಣ್ಣಿನ ಅಂಶ ಇರುವ ಎಳ್ಳು ತಿನ್ನಿ ಅನ್ನೋವುದು ವಾಡಿಕೆ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅದು ಸಾಭೀತಾಗಿದೆ == ಆಚರಣೆ == === [[ಕರ್ನಾಟಕ]] === *(ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು "[[ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ]]". ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಮನೆಗಳಿಗೆ "ಎಳ್ಳುಹಂಚುವುದು" ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಎಳ್ಳಿನ ಜೊತೆಗೆ [[ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚುಗಳು]], ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬು|ಕಬ್ಬಿನ]] ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಸಹ ಬೀರುವುದುಂಟು.ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ [[ಬೆಲ್ಲ]], ಒಣ [[ಕೊಬ್ಬರಿ]], [[ಹುರಿಗಡಲೆ]], ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆದ [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಬೀಜ]] ಹಾಗೂ ಹುರಿದ ಬಿಳಿ ಎಳ್ಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ" ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) *(ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರಿಗೆ ಸುಗ್ಗಿ (ಸುಗ್ಗಿ) ಅಥವಾ [[ಸುಗ್ಗಿ|ಸುಗ್ಗಿಯ]] [[ಹಬ್ಬ]]. )ಈ ಮಂಗಳಕರ ದಿನದಂದು, ಯುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು (ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು [[ಹದಿಹರೆಯ|ಹದಿಹರೆಯದವರು]]) ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳುಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಎಳ್ಳುಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತಾಡೋಣ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲೇಟ್ ಸಹ ಕಬ್ಬಿನ ತುಂಡು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. (*ಕಬ್ಬು ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಏಕೆಂದರೆ ಹಬ್ಬದ ಋತುವಿನ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. )ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಮಹಿಳೆ ಯರು ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು]] ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇದೆ. ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಐದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]], ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ [[ಗಾಳಿಪಟ]] ಹಾರಿಸುವ [[ಸಂಪ್ರದಾಯ|ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ]]. *ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ [[ರಂಗೋಲಿ|ರಂಗೋಲಿಯನ್ನು]] ಬಿಡಿಸುವುದು ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. (ದನಕರುಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುವುದು ಇನ್ನೊಂದು [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ]]. ಅವುಗಳನ್ನು "ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವುದು" [[ಹಳ್ಳಿ|ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.) === ತಮಿಳುನಾಡು === ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು "ಪೊಂಗಲ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇದು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬ - ಈ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: *''' [[ಭೋಗಿ]]''': ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳು *''' [[ಪೊಂಗಲ್]]''': ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹಾಲು-ಬೆಲ್ಲಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ ಉಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ *'''ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್''': ಗೋಪೂಜೆ ** ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ "[[ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು]]" ಎಂಬ ಗೂಳಿಯನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ *''' ಕಾಣುಮ್ ಪೊಂಗಲ್''' ===[[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಶಬರಿಮಲೆ]]=== *ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ [[ಮಕರಜ್ಯೋತಿ|ಮಕರಜ್ಯೋತಿಗೆ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ. [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ವೃತಾಧಾರಿಗಳಾದ ಜನರು ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಕ್ಕೆರಗಿ ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿಯ [[ದರ್ಶನ|ದರ್ಶನವನ್ನು]] ಪಡೆದರೆ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಯಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಷೋಪಲಕ್ಷ ಜನರು ಈ ಜ್ಯೋತಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಶಬರಿಮಲೆ ಸನ್ನಿಧಾನಕ್ಕಾಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು"ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಜ್ಯೋತಿಯು ಶಬರಿಮಲೆಯ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. * ಅಂತೂ ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಗಿ ಲ್ಲವಾದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ [[ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ]] ಕುರುಹನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಕ್ತರು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಲೋಕದ ಕಾರಿರುಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತೆ ಜನರು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪುಣ್ಯ]] ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಂತೆ ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು === ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬವಾದರೂ]], ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. # [[ಗುಜರಾತ್]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿನದಂದು ಗಾಳಿಪಟಗಳನ್ನು ಹಾರಿಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವುಂಟು. # [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯೂ]], [[ಎಳ್ಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಕ್ಕರೆ|ಸಕ್ಕರೆಯ]] ಕುಸುರಿಕಾಳನ್ನು ಬಂಧು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹಂಚುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವರು, [[ಎಳ್ಳಿನ ಉಂಡೆ]] ಗಳನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು [[ಲಡ್ಡು]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ತರಹ ಬಿಡಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ಪದ್ಧತಿಯಿಲ್ಲ. ಎಳ್ಳುಂಡೆಕೊಡುವಾಗ ತಪ್ಪದೆ, " ತಿಳ್ಗುಳ್ ಘ್ಯಾ, ಅಣಿ ಗೋಡ್ ಗೋಡ್ ಬೋಲ" (ಅಂದರೆ ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಳ್ಳೊಳ್ಳೆಯ ಮಾತಾಡಿ) ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ! # [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ "[[ಲೋಹರಿ]]," ಎಂದು ಹೆಸರು. == [[ಉತ್ತರಾಯಣ]] ಆರಂಭದ ದಿನ == ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿರುವ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದ ಹಬ್ಬ. ಇದನ್ನು [[ಪೊಂಗಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೊಂಗಲ್ ಎಂದರೆ [[ಅಕ್ಕಿ]] [[ತುಪ್ಪ]], [[ಹಾಲು]], [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಅಥವಾ [[ಬೆಲ್ಲ|ಬೆಲ್ಲಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ. ಸುಗ್ಗಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಇದನ್ನು ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯಮಾಡಲಾಗುವುದು. :ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು, ಸಕ್ಕರೆ - ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ನೆರೆಯವರಿಗೆ ಬಂಧು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹಂಚುವ ನಲ್ಮೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈ ಹಬ್ಬದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಮೈ ತೊಳೆದು - ಭೂತಪೀಡೆಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ - ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನೆಗೆದು ದಾಟಿಸುವುದು ಉಂಟು. :ಜಗಚ್ಚಕ್ಷುವಾದ ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಂಧಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಸಂಕ್ರಮಣ ಎಂದು ಹೆಸರು ಸೌರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಸೂರ್ಯನು ಮೇಷಾದಿ ಹನ್ನೆರಡು ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗಲೂ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ, ಉತ್ತರಾಯಣಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಾದ್ದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವುಗಳಾಗಿವೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆ. ಸೂರ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಜಗತಃ ತಸ್ಥುಷಶ್ಚ ಸೂರ್ಯದೇವ ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ; ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣು; ಮಳೆ ಬೀಳಲು, ಬೆಳೆ-ಬೆಳೆಯಲು, ಇಳೆ ಬೆಳಗಲು ಸೂರ್ಯನೇ ಕಾರಣ ಆ ಸವಿತೃ ದೇವನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ನಮಗೆ ಸಿದ್ದಿ ಬುದ್ದಿ ಸಮೃದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು. :'''ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲ''' : ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುವ (ಜನವರಿ 13 ಅಥವಾ 14 ರಂದು) ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಾಯುವುದಕ್ಕೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭೀಷ್ಮ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಲು, ಉತ್ತರಾಯಣದ ಕಾಲದವರೆಗೂ, ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಾದಿದ್ದರು. ಉತ್ತರಾಯಣ, ದೇವತೆಗಳ ಕಾಲ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪಿತೃಗಳ ಕಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಗಳಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತಾ ಕಾರ್ಯ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. :ಸೂರ್ಯನು ಇದೇ ಜನವರಿ 13 ರಂದು ರಾತ್ರಿ 12 ಗಂಟೆ 57 ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ನಿರಯಣ ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಜನವರಿ 14ರಂದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 14ರಂದು ಹಗಲು ಪೂರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಎಳ್ಳು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಮಾಡಿದ ದಾನ, ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದಲೂ ಸದಾ ನಮಗೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವುದು. :ಜನವರಿ 14 ರಂದು, ಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಂಧು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹಂಚುವ ನಲ್ಮೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. :ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಿಂದ, ಮತ್ತೊಂದು ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಲ, ಪುಣ್ಯ ಕಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಷ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ವೃಷಭ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಕಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಸಿಂಹ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಕನ್ಯಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ವೃಶ್ಚಿಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಧನಸ್ಸು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಕುಂಭ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಮೀನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ. :ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ, ವಿಷ್ಣುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆಯನ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. :ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ನದಿ ಸ್ನಾನ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ, ಉಪವಾಸ, ಹೋಮ, ಜಪ, ದಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವೆನಿಸಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು. :ಆಯನವೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು ಚಲಿಸುವಮಾರ್ಗ, ಸೂರ್ಯನು ಕಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ವಾಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತ್ರಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ವಾಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಗಲು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ, ಕತ್ತಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಗಲು, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಾರಂಭವೆಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲು, ಈ ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. :ಈ ದಿನ ಶ್ರೀರಾಮ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ತಂದ ದಿನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಅದೃಶ್ಯರಾಗಿ ಈ ದಿನ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಮನೆಯಂಗಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಶಾಸ್ತ್ತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' ನಿರ್ಣಯಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ. :ಶಿತಸ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣತೈಲೈಃ ಸ್ನಾನ ಕಾರ್ಯಂ ಚೋದ್ವರ್ತನಂ ಶುಭೈಃ :ತಿಲಾ ದೇಯಾಶ್ಚ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೌ ಸರ್ವದೇವೋತ್ತರಾಯಣೇ :ತಿಲ ತೈಲೇನ ದೀಪಾಶ್ಚ ದೇಯಾಃ ದೇವಗೃಹೇ ಶುಭಾಃಷಿ :ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಳ್ಳು ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯ ದೀಪ ಬೆಳಗಬೇಕು. '''ಧರ್ಮ ಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ''' :ಶಿಸಂಕ್ರಾಂತೌ ಯಾನಿ ದತ್ತಾನಿ ಹವ್ಯ - ಕವ್ಯಾನಿ ದಾತೃಭಿಃ :ತಾನಿ ನಿತ್ಯಂ ದದಾತ್ಯರ್ಕಃ ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನಿ | :ತಿಲಾ ದೇಯಾಶ್ಚ ಹೋತವ್ಯಾ ಭಕ್ಷಾಶ್ಚೈವೋತ್ತರಾಯಣೇಷಿ :ಅಂದರೆ ಉತ್ತರಾಯಣದ ಪುಣ್ಯಕಾಲದಂದು ನಾವು ಮಾಡಿದ ದಾನ ಧರ್ಮಗಳು ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದಲ್ಲೂ ಸದಾ ನಮಗೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶುಭದಿನ ತಿಲದಾನ, ತಿಲಹೋಮ, ತಿಲಭಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿದೆ. :ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಎಳ್ಳಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಎಳ್ಳು-ಚಿಗಳಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಳ್ಳು, ಎಳ್ಳು ಬೀಸಿ ಬೆಲ್ಲ ಹಾಕಿ ಮಾಡಿದ ಎಳ್ಳು ನೀರು ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶೀತ-ವಾತ ಜನ್ಯವಾದ ಜಡ್ಡು ಅಲಸ್ಯಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಸೇವೆನೆ, ದಾನ-ಧರ್ಮ ಈ ಹಬ್ಬದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಯುಗಾದಿಯಂದು ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಕಹಿ ಭಾವನೆ ಮರೆತು ಸಿಹಿ ಭಾವ ತುಂಬಿ ಅಮೃತ ಪುತ್ರರಾಗೋಣ ಎಂಬುದರ ದ್ಯೌತಕವಾಗಿದೆ. ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ, ದೀಪಾವಳಿಗಳಂದು ಕಂಡುಬರುವ ಬಾಹ್ಯಾಡಂಬರ, ಬಾಣ ಬಿರುಸುಗಳೇ ಮುಂತಾದ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಅಗ್ಗಳಿಕೆಯೆನ್ನಬಹುದು. :ಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲ, ಶೀತ - ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜಡ್ಡು, ಆಲಸ್ಯಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಸೇವನೆ, ದಾನ ಈ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ. ಶಿಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಒಳ್ಳೆ ಮಾತಾಡುಷಿ ಎನ್ನುವುದೇ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ==ನೋಡಿ== *[https://kn.wikisource.org/s/385 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಉತ್ತರಾಯಣ] *[https://kn.wikisource.org/s/qk2 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು] *[https://kn.wikisource.org/s/ohi ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಸಂಕ್ರಾಂತಿ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Commons category|Makar Sankranti}} {{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು}} {{ಜಾನಪದ_ಹಬ್ಬಗಳು_ಮತ್ತು_ಸಂಪರ್ಕಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು]] obo0koztme2wk1h5owsezkukrmowatg 1375790 1375789 2026-06-24T10:58:24Z ~2026-36627-71 100169 /* ಕರ್ನಾಟಕ */ 1375790 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|'''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೈತೋರುತ್ತದೆ.|'''[[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]''' ಎಂಬ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}} {{Infobox Holiday |holiday_name = ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ |type = hinduism |image = 6 images Makar Sankranti collage.jpg |caption = ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಆಚರಣೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು |nickname = ಮಾಘ ಮೇಳ, ಮಘಿ |longtype = ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ |observedby = ಹಿಂದೂಗಳು |significance = ಕೊಯ್ಲು ಉತ್ಸವ, ಮುಂದೆ ದಿನಗಳ ಸ್ವಾಗತ, ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆ |date = ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ |date2017 = 15 ಜನವರಿ<ref>[https://india.gov.in/content/makar-sankranti-4 Makar Sankranti], National Portal, Government of India</ref> |date2018 = 14 ಜನವರಿ<ref>http://www.when-is.com/makar-sankranti-2018.asp</ref> |celebrations = ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವುದು, ದೀಪೋತ್ಸವಗಳು, ಮೇಳಗಳು, ನದಿ, ಹಬ್ಬ, ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ, ಸೂರ್ಯ ಪೂಜೆ |relatedto = ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ }} [[ಚಿತ್ರ: sakkare_acchu.jpg|thumb|ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಛು]] [[ಚಿತ್ರ: Ellu_bella.jpg|thumb|ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ]] [[ಚಿತ್ರ:Pongali.JPG|thumb]] '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು [[ಹಬ್ಬ]]. ಪೈರು ತೆಗೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ [[ವೇದಾಂಗ]] [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ]] ತಳಹದಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದವರಿಂದ]] ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುಗಳ]] ಮುಖ್ಯ [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೂ ಒಂದು. == ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ತಳಹದಿ == *ಸನಾತನ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] ಬುನಾದಿಯಾಗಿರುವ ವೇದಗಳ ಅಂಗಗಳೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಆರು [[ವೇದಾಂಗ|ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾದ [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯವನ್ನು]] [[ವೇದ|ವೇದಗಳ]] ಕಣ್ಣೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇದದಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮುಹೂರ್ತಾದಿ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳ]] ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ, [[ರಾಶಿ]]-[[ನಕ್ಷತ್ರ]], [[ಗ್ರಹಣ]], ಅಸ್ತೋದಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಶುಭಾಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಾ, ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳನ್ನು ಋತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಜ್ಯೋತಿಷ. *ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ, ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ಯಾಣ ಮಕರರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, "ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ"ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗ|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ]] [[ಜನವರಿ]] ೧೪ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಕಾಲವೇ [[ಉತ್ತರಾಯಣ]] ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] [[ಉತ್ತರ|ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ]] ಪಯಣದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಚಳಿ-ಬೆಚ್ಚನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಬೆಳೆ ಕಟಾವಿನ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತು. *ಈಗ [[ಉತ್ತರಾಯಣ]] [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೨ಕ್ಕೇ ಆದರೂ, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ [[ಜನವರಿ]] ೧೪ ರಂದು ನಡೆಯುವ ಮಕರಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದೇ ಉತ್ತರಾಯಣದ ಆಚರಣೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚಾ ಮರಣಿಯಾದ. [[ಭೀಷ್ಮ|ಭೀಷ್ಮರು]] ಪ್ರಾಣ ಬಿಡಲು ಉತ್ತರಾಯಣ [[ಪರ್ವ]] ಕಾಲವನ್ನು ಕಾದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೆಖವಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕದ ಹೆಸರು == ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ವಿವರಣೆ == *[[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] [[ಪೂರ್ವ|ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನ [[ಪಶ್ಚಿಮ|ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ]] ಎಂದು ಹೇಳುವುದಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲೇ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನವಾಗುವುದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ದಿನಗಳಂದು. ಆ ದಿನಗಳನ್ನು ಈಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ (equinox)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದು ಹಗಲಿರುಳುಗಳು ದಿನವನ್ನು ಸಮಪಾಲಾಗಿ, ಅಂದರೆ ೧೨ಗಂಟೆಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲಿರುಳುಗಳ ಪಾಲು ಸಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. *ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಹೆಚ್ಚು, ಇರುಳು ಕಮ್ಮಿ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಕಮ್ಮಿ, ಇರುಳು ಹೆಚ್ಚು. ಈಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ ದಿವಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಪೂರ್ವದ ಬಲಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ) ಅಥವಾ ಎಡಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ]]) ಆಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲ (ಅಂದರೆ ಇರುಳಿನ ಪ್ರಮಾಣ)ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚಲಿಸುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ದಕ್ಷಿಣದ ತುತ್ತ ತುದಿಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಚಲವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡು, ಮರುದಿನದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಮರಳಿ ವಿರುಧ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. *ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಇನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತದ ತನ್ನ ಚಲನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದಿನ ಉತ್ತರಾಯಣದ ದಿನ. ಇದು ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ಮುಂಬರುವ ಬೇಸಗೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ. winter solstice ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨ ಈ ದಿನ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. *ಇಲ್ಲಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಇನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳು ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ನಡುವೆ ಮತ್ತೆ ಈಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ದಿ ನವನ್ನೂ ತಲುಪಿ, ಇನ್ನೂ ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರಕ್ಕೆ)ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಹಗಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಬೇಸಗೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಉತ್ತರದ ತುತ್ತ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಚಲವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡು, ಮರುದಿನದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ ಮರಳಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. *ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಇನ್ನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತದ ತನ್ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ದಕ್ಷಣಯಾನದ ದಿನ. ಬೇಸಗೆ ಮುಗಿದು ಮುಂಬರುವ ಚಳಿಗಾಲದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಕರ್ಕಾಟಕ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. summer solstice ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು [[ಜೂನ್]] ೨೧ ಈ ದಿನ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ವಿವರಣೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಭೂಮಂಡಲದ ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ತ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆದರೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಿವರಣೆ [[ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ|ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಕ್ಕೆ]] ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. *ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಹಣ್ಣು ಎರೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg|thumb|hannu ereyuvudu.. North Karnataka cultural event.. offering done to small girls <span class="mw-valign-text-top noprint" typeof="mw:File/Frameless"><a href="//commons.wikimedia.org/wiki/File:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg#ooui-php-4" title="Edit this at Structured Data on Commons"><img alt="Edit this at Structured Data on Commons" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png" decoding="async" width="10" height="10" class="mw-file-element" data-file-width="20" data-file-height="20"></a></span>]][[ಚಿತ್ರ:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg|thumb|hannu ereyuvudu.. North Karnataka cultural event.. offering done to small girls <span class="mw-valign-text-top noprint" typeof="mw:File/Frameless"><a href="//commons.wikimedia.org/wiki/File:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg#ooui-php-4" title="Edit this at Structured Data on Commons"><img alt="Edit this at Structured Data on Commons" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png" decoding="async" width="10" height="10" class="mw-file-element" data-file-width="20" data-file-height="20"></a></span>]][[ಚಿತ್ರ:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg|thumb|hannu ereyuvudu.. North Karnataka cultural event.. offering done to small girls <span class="mw-valign-text-top noprint" typeof="mw:File/Frameless"><a href="//commons.wikimedia.org/wiki/File:Hannu_ereyuvudu.._North_Karnataka_cultural_event.._offering_done_to_small_girls.jpg#ooui-php-4" title="Edit this at Structured Data on Commons"><img alt="Edit this at Structured Data on Commons" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png" decoding="async" width="10" height="10" class="mw-file-element" data-file-width="20" data-file-height="20"></a></span>]] *ಹೀಗೆ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷರೇಖೆ (axis) ಸುಮಾರು 22 1/2 degree ವಾಲಿರುವುದು ಕಾರಣ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದಿನಾಲು ನಿಂತು, ದಿನದ ಒಂದೇ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಈ ರೀತಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಮಾಡಿದರೆ, ಗುರುತು ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಆ ಬಿಂದುಗಳೆಲ್ಲಾ ಸುಮಾರು '8'ರ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. * ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು analemma ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. '8'ರ ಆಕೃತಿಯ ನೆತ್ತಿಯ ಬಿಂದು summer solstice ದಿನದಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಆಕೃತಿಯ ಅಡಿಯ ಬಿಂದು winter solstice, ಅಂದರೆ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿನದಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ನಡುವೆ ರೇಖೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಬಿಂದು equinox ದಿನಗಳು. 8 ರ ಆಕೃತಿಯ ನೆತ್ತಿಯಿಂದ ಅದರ ಅಡಿಯ ಬಿಂದುವಿನ ತನಕದ ದಿನಗಳು ವರ್ಷದ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ದಿನಗಳು. ಆ ಆಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಿಂದ ಅದರ ನೆತ್ತಿಯ ಬಿಂದುವಿನ ತನಕದ ದಿನಗಳು ಉತ್ತರಾಯಣದ ದಿನಗಳು. ಇದೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಚಳಿಯಿಂದ ಚರ್ಮ ಎಣ್ಣೆ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಏಣ್ಣಿನ ಅಂಶ ಇರುವ ಎಳ್ಳು ತಿನ್ನಿ ಅನ್ನೋವುದು ವಾಡಿಕೆ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅದು ಸಾಭೀತಾಗಿದೆ == ಆಚರಣೆ == === [[ಕರ್ನಾಟಕ]] === *(ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು "[[ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ]]". ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಮನೆಗಳಿಗೆ "ಎಳ್ಳುಹಂಚುವುದು" ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಎಳ್ಳಿನ ಜೊತೆಗೆ [[ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚುಗಳು]], ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬು|ಕಬ್ಬಿನ]] ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಸಹ ಬೀರುವುದುಂಟು.ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ [[ಬೆಲ್ಲ]], ಒಣ [[ಕೊಬ್ಬರಿ]], [[ಹುರಿಗಡಲೆ]], ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆದ [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಬೀಜ]] ಹಾಗೂ ಹುರಿದ ಬಿಳಿ ಎಳ್ಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ" ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) *(ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರಿಗೆ ಸುಗ್ಗಿ (ಸುಗ್ಗಿ) ಅಥವಾ [[ಸುಗ್ಗಿ|ಸುಗ್ಗಿಯ]] [[ಹಬ್ಬ]]. )ಈ ಮಂಗಳಕರ ದಿನದಂದು, ಯುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು (ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು [[ಹದಿಹರೆಯ|ಹದಿಹರೆಯದವರು]]) ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳುಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಎಳ್ಳುಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತಾಡೋಣ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲೇಟ್ ಸಹ ಕಬ್ಬಿನ ತುಂಡು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. (*ಕಬ್ಬು ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಏಕೆಂದರೆ ಹಬ್ಬದ ಋತುವಿನ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. )ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಮಹಿಳೆ ಯರು ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು]] ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇದೆ. ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಐದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]], ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ [[ಗಾಳಿಪಟ]] ಹಾರಿಸುವ [[ಸಂಪ್ರದಾಯ|ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ]]. *ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ [[ರಂಗೋಲಿ|ರಂಗೋಲಿಯನ್ನು]] ಬಿಡಿಸುವುದು ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. (ದನಕರುಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುವುದು ಇನ್ನೊಂದು [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ]]. ಅವುಗಳನ್ನು "ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವುದು" [[ಹಳ್ಳಿ|ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.) === ತಮಿಳುನಾಡು === ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು "ಪೊಂಗಲ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇದು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬ - ಈ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: *''' [[ಭೋಗಿ]]''': ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳು *''' [[ಪೊಂಗಲ್]]''': ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹಾಲು-ಬೆಲ್ಲಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ ಉಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ *'''ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್''': ಗೋಪೂಜೆ ** ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ "[[ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು]]" ಎಂಬ ಗೂಳಿಯನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ *''' ಕಾಣುಮ್ ಪೊಂಗಲ್''' ===[[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಶಬರಿಮಲೆ]]=== *ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ [[ಮಕರಜ್ಯೋತಿ|ಮಕರಜ್ಯೋತಿಗೆ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ. [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ವೃತಾಧಾರಿಗಳಾದ ಜನರು ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಕ್ಕೆರಗಿ ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿಯ [[ದರ್ಶನ|ದರ್ಶನವನ್ನು]] ಪಡೆದರೆ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಯಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಷೋಪಲಕ್ಷ ಜನರು ಈ ಜ್ಯೋತಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಶಬರಿಮಲೆ ಸನ್ನಿಧಾನಕ್ಕಾಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು"ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಜ್ಯೋತಿಯು ಶಬರಿಮಲೆಯ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. * ಅಂತೂ ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಗಿ ಲ್ಲವಾದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ [[ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ]] ಕುರುಹನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಕ್ತರು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಲೋಕದ ಕಾರಿರುಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತೆ ಜನರು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪುಣ್ಯ]] ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಂತೆ ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು === ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬವಾದರೂ]], ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. # [[ಗುಜರಾತ್]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿನದಂದು ಗಾಳಿಪಟಗಳನ್ನು ಹಾರಿಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವುಂಟು. # [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯೂ]], [[ಎಳ್ಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಕ್ಕರೆ|ಸಕ್ಕರೆಯ]] ಕುಸುರಿಕಾಳನ್ನು ಬಂಧು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹಂಚುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವರು, [[ಎಳ್ಳಿನ ಉಂಡೆ]] ಗಳನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು [[ಲಡ್ಡು]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ತರಹ ಬಿಡಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ಪದ್ಧತಿಯಿಲ್ಲ. ಎಳ್ಳುಂಡೆಕೊಡುವಾಗ ತಪ್ಪದೆ, " ತಿಳ್ಗುಳ್ ಘ್ಯಾ, ಅಣಿ ಗೋಡ್ ಗೋಡ್ ಬೋಲ" (ಅಂದರೆ ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಳ್ಳೊಳ್ಳೆಯ ಮಾತಾಡಿ) ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ! # [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ "[[ಲೋಹರಿ]]," ಎಂದು ಹೆಸರು. == [[ಉತ್ತರಾಯಣ]] ಆರಂಭದ ದಿನ == ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿರುವ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದ ಹಬ್ಬ. ಇದನ್ನು [[ಪೊಂಗಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೊಂಗಲ್ ಎಂದರೆ [[ಅಕ್ಕಿ]] [[ತುಪ್ಪ]], [[ಹಾಲು]], [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಅಥವಾ [[ಬೆಲ್ಲ|ಬೆಲ್ಲಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ. ಸುಗ್ಗಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಇದನ್ನು ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯಮಾಡಲಾಗುವುದು. :ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು, ಸಕ್ಕರೆ - ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ನೆರೆಯವರಿಗೆ ಬಂಧು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹಂಚುವ ನಲ್ಮೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈ ಹಬ್ಬದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಮೈ ತೊಳೆದು - ಭೂತಪೀಡೆಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ - ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನೆಗೆದು ದಾಟಿಸುವುದು ಉಂಟು. :ಜಗಚ್ಚಕ್ಷುವಾದ ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಂಧಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಸಂಕ್ರಮಣ ಎಂದು ಹೆಸರು ಸೌರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಸೂರ್ಯನು ಮೇಷಾದಿ ಹನ್ನೆರಡು ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗಲೂ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ, ಉತ್ತರಾಯಣಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಾದ್ದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವುಗಳಾಗಿವೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆ. ಸೂರ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಜಗತಃ ತಸ್ಥುಷಶ್ಚ ಸೂರ್ಯದೇವ ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ; ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣು; ಮಳೆ ಬೀಳಲು, ಬೆಳೆ-ಬೆಳೆಯಲು, ಇಳೆ ಬೆಳಗಲು ಸೂರ್ಯನೇ ಕಾರಣ ಆ ಸವಿತೃ ದೇವನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ನಮಗೆ ಸಿದ್ದಿ ಬುದ್ದಿ ಸಮೃದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು. :'''ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲ''' : ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುವ (ಜನವರಿ 13 ಅಥವಾ 14 ರಂದು) ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಾಯುವುದಕ್ಕೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭೀಷ್ಮ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಲು, ಉತ್ತರಾಯಣದ ಕಾಲದವರೆಗೂ, ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಾದಿದ್ದರು. ಉತ್ತರಾಯಣ, ದೇವತೆಗಳ ಕಾಲ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪಿತೃಗಳ ಕಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಗಳಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತಾ ಕಾರ್ಯ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. :ಸೂರ್ಯನು ಇದೇ ಜನವರಿ 13 ರಂದು ರಾತ್ರಿ 12 ಗಂಟೆ 57 ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ನಿರಯಣ ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಜನವರಿ 14ರಂದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 14ರಂದು ಹಗಲು ಪೂರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಎಳ್ಳು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಮಾಡಿದ ದಾನ, ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದಲೂ ಸದಾ ನಮಗೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವುದು. :ಜನವರಿ 14 ರಂದು, ಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಂಧು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹಂಚುವ ನಲ್ಮೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. :ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಿಂದ, ಮತ್ತೊಂದು ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಲ, ಪುಣ್ಯ ಕಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಷ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ವೃಷಭ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಕಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಸಿಂಹ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಕನ್ಯಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ವೃಶ್ಚಿಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಧನಸ್ಸು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಕುಂಭ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲ, ಮೀನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ - ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ. :ವಿಷ್ಣುಪದ ಪುಣ್ಯಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಷಡಶೀತಿ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ, ವಿಷ್ಣುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವತ್ ಪುಣ್ಯಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆಯನ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. :ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ನದಿ ಸ್ನಾನ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ, ಉಪವಾಸ, ಹೋಮ, ಜಪ, ದಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವೆನಿಸಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು. :ಆಯನವೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು ಚಲಿಸುವಮಾರ್ಗ, ಸೂರ್ಯನು ಕಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ವಾಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತ್ರಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ವಾಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಗಲು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ, ಕತ್ತಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಗಲು, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಾರಂಭವೆಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲು, ಈ ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. :ಈ ದಿನ ಶ್ರೀರಾಮ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ತಂದ ದಿನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಅದೃಶ್ಯರಾಗಿ ಈ ದಿನ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಮನೆಯಂಗಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಶಾಸ್ತ್ತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' ನಿರ್ಣಯಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ. :ಶಿತಸ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣತೈಲೈಃ ಸ್ನಾನ ಕಾರ್ಯಂ ಚೋದ್ವರ್ತನಂ ಶುಭೈಃ :ತಿಲಾ ದೇಯಾಶ್ಚ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೌ ಸರ್ವದೇವೋತ್ತರಾಯಣೇ :ತಿಲ ತೈಲೇನ ದೀಪಾಶ್ಚ ದೇಯಾಃ ದೇವಗೃಹೇ ಶುಭಾಃಷಿ :ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಳ್ಳು ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯ ದೀಪ ಬೆಳಗಬೇಕು. '''ಧರ್ಮ ಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ''' :ಶಿಸಂಕ್ರಾಂತೌ ಯಾನಿ ದತ್ತಾನಿ ಹವ್ಯ - ಕವ್ಯಾನಿ ದಾತೃಭಿಃ :ತಾನಿ ನಿತ್ಯಂ ದದಾತ್ಯರ್ಕಃ ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನಿ | :ತಿಲಾ ದೇಯಾಶ್ಚ ಹೋತವ್ಯಾ ಭಕ್ಷಾಶ್ಚೈವೋತ್ತರಾಯಣೇಷಿ :ಅಂದರೆ ಉತ್ತರಾಯಣದ ಪುಣ್ಯಕಾಲದಂದು ನಾವು ಮಾಡಿದ ದಾನ ಧರ್ಮಗಳು ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದಲ್ಲೂ ಸದಾ ನಮಗೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶುಭದಿನ ತಿಲದಾನ, ತಿಲಹೋಮ, ತಿಲಭಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿದೆ. :ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಎಳ್ಳಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಎಳ್ಳು-ಚಿಗಳಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಳ್ಳು, ಎಳ್ಳು ಬೀಸಿ ಬೆಲ್ಲ ಹಾಕಿ ಮಾಡಿದ ಎಳ್ಳು ನೀರು ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶೀತ-ವಾತ ಜನ್ಯವಾದ ಜಡ್ಡು ಅಲಸ್ಯಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಸೇವೆನೆ, ದಾನ-ಧರ್ಮ ಈ ಹಬ್ಬದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಯುಗಾದಿಯಂದು ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಕಹಿ ಭಾವನೆ ಮರೆತು ಸಿಹಿ ಭಾವ ತುಂಬಿ ಅಮೃತ ಪುತ್ರರಾಗೋಣ ಎಂಬುದರ ದ್ಯೌತಕವಾಗಿದೆ. ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ, ದೀಪಾವಳಿಗಳಂದು ಕಂಡುಬರುವ ಬಾಹ್ಯಾಡಂಬರ, ಬಾಣ ಬಿರುಸುಗಳೇ ಮುಂತಾದ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಅಗ್ಗಳಿಕೆಯೆನ್ನಬಹುದು. :ಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲ, ಶೀತ - ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜಡ್ಡು, ಆಲಸ್ಯಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಸೇವನೆ, ದಾನ ಈ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ. ಶಿಎಳ್ಳು - ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಒಳ್ಳೆ ಮಾತಾಡುಷಿ ಎನ್ನುವುದೇ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ==ನೋಡಿ== *[https://kn.wikisource.org/s/385 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಉತ್ತರಾಯಣ] *[https://kn.wikisource.org/s/qk2 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು] *[https://kn.wikisource.org/s/ohi ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಸಂಕ್ರಾಂತಿ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Commons category|Makar Sankranti}} {{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು}} {{ಜಾನಪದ_ಹಬ್ಬಗಳು_ಮತ್ತು_ಸಂಪರ್ಕಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು]] 41h54ankzsy8zctsjo5jbhacaykpyv9 0 18370 1375769 1339819 2026-06-23T19:19:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375769 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|200px|thumb|right|ಐಫೆಲ್ ಗೋಪುರ]] [[ಚಿತ್ರ:Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg|thumbnail]] [[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|ಐಫೆಲ್ ಗೋಪುರ]] '''ಐಫೆಲ್ ಗೋಪುರ''' ([[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]]: Tour Eiffel) [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ದೇಶದ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಗೋಪುರ. ಇದು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಗರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಗುಸ್ತಾವ್ ಐಫೆಲ್]] ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಈ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಈ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. [[೧೮೮೭]]-[[೧೮೮೯]]ರ ಮಧ್ಯೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಐಫೆಲ್ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಶ್ರೇಷ್ಟಮಟ್ಟದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವಿವರ== ಇಂದಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷ ದಾಟಿದರೂ ಇನ್ನೂ ಇದರ ಆಕರ್ಷಣಿ ಕುಂದಿಲ್ಲ ! ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಗೆ ಹೋದೋಡನೆ ಿದು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕಂಡುಬಿಡುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಇದು ೯೮೪ ಅಡಿಗೂ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಇದು ಎದ್ದು ನಿಂತಿದೆ ೧೮೮೯ ರ ಮಾರ್ಚಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗಸ್ಟಾವ್ ಐಫೆಲ್ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ. ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಇಂತಹ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿರಲಿ, ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದೂ ಕಷ್ಠ ಎಂದು ಮೇಧಾವಿಗಳೇ ಅಂದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮಾತುಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಕಿವಿಕೊಡದೆ ಐಫೆಲ್ ಇದನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಿದ. ಈತನೇ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದಿದಂದ ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಈತ ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅತಿ ಮೇಧಾವಿ ಎಂಜೀನೇರ್ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿಕೊಡಿದ್ದರೂ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಒಮ್ಮೆ ಫೇಲೂ ಆಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಈ ಐಫೆಲ್ಲನೇ ಪ್ರೆಂಚ್ ನವರ ಕೊಡುಗೆಯಾದ ಅಮೇರಿಕಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಮ್ರದ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ದೇವತೆಯ ಆಸ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕ ೧೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ಲೋಹದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೀಳದಿರಲು ಅದರ ಮೈಯೊಳಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಈತನೇ ರಚಿಸಿದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೆ ಈತನಿಗೆ ಈ ಗೋಪುರದ ಕನಸು ಬಿದ್ದಿದ್ದು ಈ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ೭೦೦೦ ಟನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಬ್ಬಿಣ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ತೊಲೆಗಳು ೧೫೦೦೦ ಇನ್ನು ಈ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಲು ೨೫ ಲಕ್ಷ ಬೋಲ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಇಡೀ ಭಾರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ೩೧ ಚದರ ಗಜದ ಕಲ್ಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಚಂಡ ಕಾಲುಗಳ ಉದ್ದ ಒಂದೊಂದು ೩೩೬ ಅಡಿಗಳು ಈ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಾಲುಗಳು ಆಧಾರವಾದ ಕಲ್ಲು ಕಂಬಗಳ ತಳಕ್ಕೂ ಇಳಿದಿವೆ. ಈ ಕಾಲುಗಳು ೫೯೦ ಅಡಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರದದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬೇರೆಬೇರೆ ಹಂತದ ವೀಕ್ಷಕ ಮಾಳಿಗೆಗಳಿವೆ. ಇದರ ತುತ್ತ ತುದಿ ತನಕ ಆರಲು ಲಿಪ್ಟ್ ಗಳಿವೆ ಇದು ೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ್ಂದಿನ ಖರ್ಚು ೨ ಲಕ್ಷ ಪೌಂಡುಗಳು. ಈ ಬಾಬ್ತುನಲ್ಲಿ ೬೦ ಸಾವಿರ ಪೌಂಡುನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಿಕ್ಕ ೧ ಲಕ್ಷ ೪೦ ಸಾವಿರ ಪೌಂಡು ಐಫೆಲ್ ನೇ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ. ==ನೋಡಿ== *[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons|Eiffel Tower}} * [http://www.tour-eiffel.fr/ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205121142/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ |date=2010-12-05 }} ([[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]]) * [http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ] *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/10/471253.html ಐಫೆಲ್‌ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ನಿರೋಧಕ ಗಾಜಿನ ಕವಚದ ಭದ್ರತೆ;10 Feb, 2017] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ಯಾರಿಸ್]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] 8nivx7rvil4jslv39yfi2x5u5ez427p 0 21307 1375767 1371906 2026-06-23T18:43:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport |name =Area 51 |nativename = |nativename-a = |nativename-r = |image =Wfm area 51 landsat geocover 2000.jpg |image-width = |caption =This [[satellite image]] of Area 51 shows dry Groom Lake just north of the site. |IATA = |ICAO =KXTA |type =Military |owner = |operator =United States Air Force |city-served = |location =Southern [[Nevada]], {{USA}} |elevation-f =4462 |elevation-m =1360 |coordinates ={{Coord|37|14|06|N|115|48|40|W|type:airport}} |website = |metric-elev = |metric-rwy = |r1-number =14L/32R |r1-length-f =12,000 |r1-length-m =3,658 |r1-surface =Asphalt |r2-number =12/30 |r2-length-f =5,420 |r2-length-m =1,652 |r2-surface =Asphalt |r3-number =09L/27R |r3-length-f =11,440 |r3-length-m =3,489 |r3-surface =Salt |r4-number =09R/27L |r4-length-f =11,440 |r4-length-m =3,489 |r4-surface =Salt |r5-number =03L/21R |r5-length-f =10,030 |r5-length-m =3,057 |r5-surface =Salt |r6-number =03R/21L |r6-length-f =10,030 |r6-length-m =3,057 |r6-surface =Salt |r7-number =14R/32L |r7-length-f =23,270 |r7-length-m =7,093 |r7-surface =Closed |stat-year = |stat1-header = |stat1-data = |stat2-header = |stat2-data = |footnotes = }} '''ಏರಿಯಾ 51''' ಎಂಬುದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿನ [[ನೆವಡಾ]] ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾದ [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌]] ನಗರದ ಉತ್ತರ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 83 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವುದು) ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಸೇನಾ ನೆಲೆ]]ಗೆ ಇಡಲಾಗಿರುವ [[ಅಡ್ಡಹೆಸರು]] ಅಥವಾ ಉಪನಾಮ. [[ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ|ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಸೇನಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಈ ನೆಲೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶ.<ref>ಪೀಟರ್‌ W. ವರ್ಲಿನ್‌ರವರ ‌[http://www.dreamlandresort.com/area51/dreamland_50years.html ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಫಿಪ್ಟಿ ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ನೆವಡಾ]</ref><ref name="rich_groom_1977">ರಿಚ್‌, ಪು. 57, 1977ರಲ್ಲಿನ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಿಚ್‌ರವರು, "...ಪೌರ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಿರುವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವೈಮಾನಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ, ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.</ref> [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ]]ಯ ವಿಶಾಲವಾದ [[ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶ್ರೇಣಿ|ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶ್ರೇಣಿಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ನೆಲೆಯು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನೆಲ್ಲಿಸ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 99ನೇ ವಾಯುನೆಲೆ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಈ ಶ್ರೇಣಿಪ್ರದೇಶದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯಾದರೂ, ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್‌ ವಾಯುಪಡೆ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಟೆಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ (AFFTC)ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ [6]ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಮೊಜಾವೆ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನೆಲೆಯು ವಾಯುಪಡೆಯ ವಿಮಾನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ (ತುಕಡಿ 3) ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [7][8] ಈ ತರಬೇತಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ''ಡ್ರೀಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್'', ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ರಾಂಚ್'',<ref>ರಿಚ್‌, ಪು. 56, ರಿಚ್‌ರವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, "ಯುವ ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ, ದೇವರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್‌ ರಾಂಚ್‌ ಎಂದು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಕೆಲ್ಲಿ [ಜಾನ್ಸನ್‌, U2ನ ವಿನ್ಯಾಸಕ]ಯವರು ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದರು".</ref><ref name="jacobsen" /> ''ಹೋಮ್ ಬೇಸ್'', ''ವಾಟರ್‌ಟೌನ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್'', ''ಗ್ರೂಮ್ ಲೇಕ್'' <ref name="patton_names">ಪ್ಯಾಟನ್, ಪು. 3, ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ರಾಂಚ್, ವಾಟರ್‌ಟೌನ್, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ, ಮತ್ತು ಹೋಮ್‌ ಬೇಸ್‌ನ್ನು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳೆಂಬಂತೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ.</ref>. ''ಹೋಮ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌'' <ref>[http://www.dailyaviator.com/?p=1498 ಡೈಲಿ ಎವಿಯೇಟರ್‌ - ಹೋಮಿ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804183748/http://www.dailyaviator.com/?p=1498 |date=2014-08-04 }}, ಜನವರಿ 14, 2008ರಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಎನ್ನುವುದು ಇದರ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೆಸರು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಲ್ಲಿಸ್ [[ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು (R-4808N<ref>[http://skyvector.com/#30-17-2-3294-3333 ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ FAA ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ]</ref>) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು "'''ದಿ ಬಾಕ್ಸ್''' ‌" ಎಂದೇ ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ತೀವ್ರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾದರೂ, ಸದರಿ ಗೌಪ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದೊಂದು [[ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿ|ಪಿತೂರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರಂತರ ಚರ್ಚಾವಸ್ತುವಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ]]ಗಳ (UFO) ಕುರಿತಾದ ಪರಂಪರಾನುಗತ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="jacobsen" /> == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Wfm area51 map en.png|thumb|left|ಏರಿಯಾ 51, NAFR ಮತ್ತು NTSನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಪಟ]][[ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದೇಶ|ನೆವಡಾ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಟ್‌]]ನ (NTS) [[ಯಕ್ಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ]] ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಏರಿಯಾ 51 ನೆಲೆಯು ತನ್ನ ಗಡಿಯೊಂದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ]]ಯು NTSನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ 928 ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪೈಕಿ 729 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದು.<ref>[http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf USನ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191907/http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf |date=2011-08-05 }}[http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf ನೆವಡಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಲ ಕಚೇರಿ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191907/http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf |date=2011-08-05 }}[http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf "ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು: ಜುಲೈ 1945ರಿಂದ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1992'' (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2000)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191907/http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf |date=2011-08-05 }}</ref> [[ಯಕ್ಕ ಪರ್ವತದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಉಗ್ರಾಣ]]ವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ {{convert|40|mi|km|abbr=off|lk=off}}ಸರಿಸುಮಾರು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ತಾಣದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಇದೇ "ಏರಿಯಾ ''xx'' " ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ndepmap">ನೆವಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗದ [http://ndep.nv.gov/boff/nts-use.jpg ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು NTS ಭೂಪಟ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216102228/http://ndep.nv.gov/boff/nts-use.jpg |date=2008-02-16 }}.</ref><ref>[[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ [http://www.fas.org/nuke/guide/usa/facility/nts_fig1.gif ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಹಿತದ NTS ಭೂಪಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203145644/https://fas.org/nuke/guide/usa/facility/nts_fig1.gif |date=2016-12-03 }}</ref> ಮೂಲತಃ 60 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನುಳ್ಳ ಆಯತಾಕಾರದ ನೆಲೆಯೀಗ "ಗ್ರೂಮ್ ಬಾಕ್ಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ 586.5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆಂತರಿಕ NTS ರಸ್ತೆಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಸುಸಜ್ಜಿತ ರಸ್ತೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ [[ಮರ್ಕ್ಯರಿ, ನೆವಡಾ|ಮರ್ಕ್ಯುರಿ]]ಗೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಯಕ್ಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಸರೋವರದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುವ, ಅಗಲವಾದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ರಸ್ತೆಯು ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕಣಿವೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಳೆಡೆಗೆ ಈ ರಸ್ತೆಯು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಈ ರಸ್ತೆಯು ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ತಿರುಗು ಓಟವು ಒಂದು ಭದ್ರತಾ ತನಿಖಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದಾಟಿಹೋಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ನೆಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರೆದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ, ಗ್ರೂಮ್ ಲೇಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಟಿಕಾಬೂ ಕಣಿವೆಯ ತಳಪ್ರದೇಶದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿ, [[ರ್ಯಾಚೆಲ್, ನೆವಡಾ|ರ್ಯಾಚೆಲ್‌]]ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ, "[[ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೈವೇ|ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ನೆವಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಾರ್ಗ 375|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ಗ 375]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪುಟ್ಟ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳೆಡೆ ಸಾಗುವ ಮಣ್ಣುರಸ್ತೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. == ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು == ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಯುನೆಲೆಯಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಹೊಸ ವಿಮಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಹಂತಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಮಾನಗಳು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ]] ಅಥವಾ [[CIA]]ಯಂತಹ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆಯಿಂದ ಆ ವಿಮಾನದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೀತಲ ಸಮರವು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ನ ಗೂಢಾಚಾರ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಈ ವಾಯುಪಡೆ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಅಪೂರ್ಣ ನೆಲೆ, ಉದ್ದವಾದ ವಿಮಾನ-ಹಾದಿ, ವಿಮಾನಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ತೀರಾ ಸಾಧಾರಣವಾದ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಂತವು. === ರೆಡ್ ಈಗಲ್ಸ್‌ === ಗೇಲ್‌ ಪೆಕ್‌ನ 4477ನೇ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯನಿರ್ಧಾರಕ ವಿಮಾನ ಪಡೆಯಾದ "ರೆಡ್ ಈಗಲ್ಸ್"‌ಗಳ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಂಟ್ ಪೆಗ್ ಅಭ್ಯಾಸದ ಅಂಗವಾಗಿ, US ಮತ್ತು NATOಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಾರಿಸುವುದರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಸೋವಿಯೆಟ್‌-ವಿನ್ಯಾಸಿತ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು (ಪೂರ್ವದ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರ ಬಣವು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಪಡೆದವು) ಆತ ಹಾರಿಸಿದ್ದ.[19][20] ಶೀತಲ ಯುದ್ಧವು ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, USAF ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಗರಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಟ್ಯಾಕ್-ಏರ್, [[ಉಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೈನ್]]<ref name="avweek_migs">[http://www.aviationweek.com/aw/blogs/defense/index.jsp?plckController=Blog&amp;plckScript=blogScript&amp;plckElementId=blogDest&amp;plckBlogPage=BlogViewPost&amp;plckPostId=Blog%3a27ec4a53-dcc8-42d0-bd3a-01329aef79a7Post%3a36be72c4-1223-493f-bc10-073b0f15112e&amp;plckCommentSortOrder=TimeStampAscending "ಸುಖೋಯ್ಸ್ ಇನ್‌ ದಿ US (ಅಧಿಕೃತ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100321164415/http://www.aviationweek.com/aw/blogs/defense/index.jsp?plckController=Blog |date=2010-03-21 }}, [[ಸ್ವೀಟ್‌ಮನ್|ಬಿಲ್‌ ಸ್ವೀಟ್‌ಮನ್‌]], ''[[ಎವಿಯೇಷನ್‌ ವೀಕ್‌]]'', 7 ಮೇ 2009</ref> ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೋವಾ|ಮೊಲ್ಡೋವಾ]]ದಿಂದ<ref name="defenselink_mig29s">[http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=1197 "DoD ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸುದ್ದಿ‌: ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಮಾಡುವ ಸಹಕಾರಿ ಕ್ರಮ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002092955/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=1197 |date=2006-10-02 }}, ನವೆಂಬರ್‌ 4, 1997</ref> ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿದ ವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ರಹಸ್ಯ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು, [[ರೈಟ್-ಪ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ|ರೈಟ್‌ ಪ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ]]ಯಿಂದ<ref name="defenselink_mig29s" /> ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿತು. === U-2 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ === [[II ನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ|IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮುಂಬರಲಿದ್ದ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್ U-2|U-2]] ಗೂಢಚಾರ ವಿಮಾನದ<ref name="shadow">''ಷಾಡೋ ಫ್ಲೈಟ್ಸ್‌: ಅಮೆರಿಕಾಸ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಏರ್‌ ವಾರ್‌ ಎಗೈನ್ಸ್‌ಟ್‌ ದಿ ಸೊವಿಯೆಟ್ ಯುನಿಯನ್‌'', ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಪೀಬಲ್ಸ್‌, 2000, ಪ್ರೆಸಿಡಿಯೊ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 0-89141-700-1.</ref><ref>ರಿಚ್‌, ಪು. 141-144, U2 ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಾದ [[ಟೋನಿ ಲೆವಿಯರ್|ಟೋನಿ ಲೆವಿಯರ್‌]]ರವರು ಮೃತ್ಯು ಕಣಿವೆಯ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ತಾಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಗ್ರೂಮ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ, "ನಾನು ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [ಅಂಕ] ನೀಡುತ್ತೇನೆ... ಒಣ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು ಮೂರುವರೆ ಮೈಲಿಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು U-2 ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ [[ಕೆಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್|ಕೆಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ಹಾಗೂ CIA ಅಧಿಕಾರಿ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಎಂ. ಬಿಸ್ಸೆಲ್, ಜೂನಿಯರ್|ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬಿಸ್ಸೆಲ್‌]]ರವರಿಗೆ ಲೆವಿಯರ್‌‌ ಸರೋವರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು "ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ" ವಿಮಾನಗಳ ಓಡುಹಾದಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಜಾನ್ಸನ್‌ರವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಎಂದು [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್|ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಸ್ಕಂಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌|ಸ್ಕಂಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್]]‌ ತಂಡವು ಇದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ 1955ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸರೋವರದ ಜೌಗುನೆಲವು ಒಂದು ಮಾದರಿ ಭೂ ತುಕಡಿಯಂತೆ ಪರಿಣಮಿಸಿ, ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಹ ವಿಮಾನಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಮಿಗ್ರೆಂಟ್ ಕಣಿವೆಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹಾಗೂ NTS ಪರಿಧಿಯು, ಗೂಢಾಚಾರಿಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನವರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವು. IIನೇ ನೆಲೆ ಅಥವಾ "ದಿ ರಾಂಚ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆಲೆಯೊಂದನ್ನು ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಒಂದಷ್ಟು ಆಶ್ರಯತಾಣಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಚಾವಣಿಯಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚೆನ್ನುವಂಥಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಅದು ಬಳಸಿತು. ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 5000 ಅಡಿಯಷ್ಟು ಉದ್ದದ, ವಿಮಾನದ ಓಡುಹಾದಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref name="shadow" /> ಹಾಗೂ 1955ರ ಜುಲೈ ವೇಳೆಗೆ ಅದು ಬಳಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. 1955ರ ಜುಲೈ 24ರಂದು [[C-124 ಗ್ಲೋಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ II]] ಎಂಬ ಸರಕು ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ತನ್ನ ಮೊದಲ U-2 ಬಟವಾಡೆಯನ್ನು ಸದರಿ ನೆಲೆಯು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಡೊಗ್ಲಸ್ DC-3|ಡೊಗ್ಲಾಸ್ DC-3]] ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಬಂದಿಳಿದರು.<ref name="shadow" /> 1955ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 4ರಂದು ಮೊದಲ U-2 ವಿಮಾನವು ಗ್ರೂಮ್‌ನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿತು. [[CIA]]ನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ U-2 ವಿಮಾನ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದು 1956ರ ಮಧ್ಯ ಅವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್‌]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಸ್ಫೋಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು NTS ಮುಂದುವರೆಸಿತು. 1957ರಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ U-2 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಣುಬಾಂಬ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ಲಮ್ಬ್‌ಬಾಬ್ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಅಡೆತಡೆಗೆ ಒಳಗಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಸರಣಿಯು NTSನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಡಜನ್‌ಗೂ ಮೀರಿದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಆಸ್ಫೋಟಿಸಿದವು. ಜುಲೈ 5ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ಲಮ್ಬ್‌ಬಾಬ್-ಹುಡ್ ಆಸ್ಫೋಟವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಕಿರಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲಾಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿತು. === ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ ಯೋಜನೆಗಳು === U-2ವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆಯೇ, [[CIA]]ನ ''[[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ A-12|OXCART]]'' ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು U-2ವಿನ ಅನುಕ್ರಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. A-12 ಎಂಬ, ಉನ್ನತ ಎತ್ತರಗಳಿಂದ [[ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ|ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ]] ನಡೆಸುವ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಸಂಖ್ಯೆ|ಮ್ಯಾಕ್]]-3 ವಿಮಾನವೊಂದನ್ನು ಈ ಕೆಲಸವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ವಿಮಾನದ ನಂತರದ ರೂಪಾಂತರವೇ USAF [[SR-71 ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌‌ನ ಹಾರಾಟದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನಗಳ ಓಡುಹಾದಿಗಳ ಬೃಹತ್ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1962ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಮ್ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ A-12 ವಿಮಾನದ ಮೊದಲ ಮೂಲಮಾದರಿಯು ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಓಡುಹಾದಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು{{convert|8500|ft|m|abbr=on|lk=off}} ಮತ್ತು 1,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಯು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬೀಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಯ ತೊಟ್ಟಿ‌ಗಳು, ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರರು ನಿಲ್ಲುವ ತಾಣಗಳ ಒಂದು ಆವರಣ- ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ನಾಗರಿಕ ಗಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇನಾ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ನ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಕಂಡಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: A-12, ವಿಫಲಗೊಂಡ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ YF-12|YF-12]] ಎಂಬ ನಿರೋಧಕ ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ ಆಧರಿತ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ D-21|D-21]] ಎಂಬ [[ಅನಾಮಿಕ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಹನ|ಚಾಲಕ ರಹಿತ ದೂರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಮಾನ]]. A-12 ವಿಮಾನವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1968ರವರೆಗೂ ಉಳಿಯಿತು. (SR-71 ವಿಮಾನವು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪಾಮ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.) === ಹ್ಯಾವ್ ಬ್ಲೂ/F-117 ಯೋಜನೆ === 1977ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಹ್ಯಾವ್ ಬ್ಲೂ]] ಮೂಲಮಾದರಿಯ ರಹಸ್ಯ ಕದನ ವಿಮಾನವು ([[F-117 ನೈಟ್‌ಹಾಕ್‌|F-117 ನೈಟ್‌ಹಾಕ್]]‌ ವಿಮಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಮಾದರಿಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪುರಾವೆ) ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.<ref name="rich_haveblue">ರಿಚ್‌, ಪುಟಗಳು. 56-60</ref> F-117 ರಹಸ್ಯ ಕದನ ವಿಮಾನಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯವು ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ 1981ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಅತಿ-ರಹಸ್ಯದ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸರಣಿಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು. ಹಾರಾಟದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ರೆಡಾರ್ ಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆ, F-117 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ನಡೆಸಿತಲ್ಲದೇ, USAF F-117ನ ಸೇನಾಮುಖಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳ ಮೊದಲ ಗುಂಪಿನ ತರಬೇತಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿಯೂ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಇನ್ನೂ ಉನ್ನತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡ ಯುದ್ಧ ಸೇವೆಯ F-117 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹತ್ತಿರದ [[ಟೋನೊಪಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಕ್ಕೆ, ಕೊನೆಗೆ [[ಹೋಲೋಮನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ|ಹೊಲೊಮನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡವು. [[ಚಿತ್ರ:Wfm x51 area51 warningsign.jpg|thumb|right|ಏರಿಯಾ 51ರ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಚಿಹ್ನೆಯು, 1950ರ ಮೆಕ್‌ಕೆರಾನ್‌ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ" ಮತ್ತು "ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಸರ್ಕಾರಿ ವಾಹನವೊಂದನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದೆಡೆಗಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.]] === ನಂತರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು === 1983ರಲ್ಲಿ F-117 ವಿಮಾನಗಳು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಂದಿನಿಂದ, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ.<ref name="fas_a51_overview">"ಏರಿಯಾ 51 ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಒವರ್‌ವ್ಯೂ", ಜಾನ್‌ ಪೈಕ್, [[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]</ref> ಈ ವಾಯುನೆಲೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಮಾನದ ಓಡುಹಾದಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.<ref name="fas_a51_overview" /><ref name="space_com_expand">[https://web.archive.org/web/20000816004057/http://www.space.com/news/area51_exclusive_00421.html "ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ಟಾಪ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ U.S. ಏರ್ ಬೇಸ್ ಷೋ ಗ್ರೋತ್"], ಮೇರಿ ಮೊಟ್ಟಾ, [[space.com]], 23 ಎಪ್ರಿಲ್‌ 2000, "ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಈ ಕುಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಳದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ."</ref> 1995ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಯುನೆಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಬಹಿಷ್ಕರಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದುವರೆಗೂ ಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹತ್ತಿರದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಮುಂಚೆ [[ಭೂ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ 3,972 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಗೆ ಇದ್ದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾದಂತಾಯಿತು.<ref name="fas_a51_overview" /> ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರದಾದ್ಯಂತದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಸ್‌ನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. NTS ಸರಹದ್ದಿನ ಆಚೆಯಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಒಂದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೌಕರರುಗಳಿಗೆ (ಈ ಕೆಲಸಗಾರರು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಅಥವಾ NTSನಲ್ಲಿನ ಇತರ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಇದು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಬಸ್ಸು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌, ನೆವಡಾ|ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]‌, [[ಆಷ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌, ನೆವಡಾ|ಆಷ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲಾಮೊ, ನೆವಡಾ|ಅಲಾಮೋ]] ಎಂಬ ನಿಲುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಲ್ಲದೇ, ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ಅಲಾಮೋ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡದ ತಂಗುದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. == ವಿಮಾನದ ಓಡುಹಾದಿಗಳು == ವಾಯುನೆಲೆಯು ಏಳು [[ಓಡುಹಾದಿಗಳು|ಓಡುಹಾದಿ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಗ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ ತೋರುವ ಒಂದು ಹಾದಿಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. 14R/32L ಎಂಬ ಈ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಓಡುಹಾದಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತಿ ಉದ್ದದ್ದಾಗಿದ್ದು, ನಿಲುಗಡೆದಾರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದೆಯೇ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 7,100 ಮೀಟರ್‌ (23,300 ಅಡಿಗಳು)ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಇತರ ಓಡುಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಡಾಂಬರೀಕೃತ ಓಡುಹಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 14L/32R ಓಡುಹಾದಿಯು 3,650 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (12,000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 12/30 ಓಡುಹಾದಿಯು 1,650 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (5,400 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಓಡುಹಾದಿಗಳು ಸಾಲ್ಟ್‌ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಓಡುಹಾದಿಗಳ ಪೈಕಿ 09L/27R ಮತ್ತು 09R/27L ಎಂಬ ಓಡುಹಾದಿಗಳೆರಡೂ ಸರಿಸುಮಾರು 3,500 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (11,450 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವಿದ್ದರೆ, 03L/21R ಮತ್ತು 03R/21L ಎಂಬ ಒಡುಹಾದಿಗಳೆರಡೂ ಸರಿಸುಮಾರು 3,050 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (10,000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವಿವೆ. ಈ ನೆಲೆಯು ಒಂದು ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್‌ನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 21, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ Google Earth / Digital Globe ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಳತೆಗಳು, ವಿಮಾನಗಳ ಓಡುಹಾದಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಜೋಡಣೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.jeppesen.com/wlcs/index.jsp?section=support&content=technical_flitestar.jsp |title=Jeppesen Flightstar Airport Database |author=[[Jeppesen|Jeppesen-Sanderson, Inc.]] |year=2007 |month=August |accessdate=2007-10-01 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913183046/http://www.jeppesen.com/wlcs/index.jsp?section=support&content=technical_flitestar.jsp |url-status=dead }}</ref> ವಿಮಾನಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ವಿನೂತನ [[ಜೆಪ್ಪೆಸೆನ್]] ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ICAO]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ KXTA ಸಂಕೇತದದೊಂದಿಗೆ ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳು 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದ್ದು, ಅದನ್ನು "ಹೋಮಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ" ಎಂಬುದಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="aopa-kxta-20080111">[http://www.aopa.org/aircraft/articles/2008/080110area51.html ಡೋಂಟ್‌ ಆಸ್ಕ್‌, ಡೋಂಟ್‌ ಟೆಲ್‌: ಏರಿಯಾ 51 ಗೆಟ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಐಡೆಂಟಿಫೈಯರ್‌]</ref> ಪ್ರಾಯಶಃ, ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ತಾಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ದತ್ತಾಂಶವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ [[ವಿಮಾನ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳ ಸಂಘ|ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಓನರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಪೈಲಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]](AOPA)ನಿಂದ ಬುದ್ಧಿಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. KXTA ಕುರಿತಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಯಾನದ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಅದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಸಹ ಇದನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗಬಿಂದುವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಮ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅದು ನೀಡಿತು.<ref name="aopa-kxta-20080111" /> == ಏರಿಯಾ 51ರ ಮೇಲಿನ U.S. ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Usaf on area51.png|left|thumb|140px|ಏರಿಯಾ 51ರ ಕುರಿತಾದ ಆಕ್ಷೇಪವೊಂದಕ್ಕೆ USAFನಿಂದ ಬಂದ ಪತ್ರವೊಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಸರೋವರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ USAF ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು (ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿವಿಧ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ) ಮೌನವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ಅದನ್ನು ಮೀರಿದ ಮತ್ತಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಲ್ಲಿಸ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಹುಪಾಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇನಾ ವಿಮಾನ ದಟ್ಟಣೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಖಾಯಮ್ಮಾಗಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ರೆಡಾರ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಅನಧಿಕೃತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಅತಿಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ NAFRನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರೂ ಸಹ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ವಾಯುಪ್ರೆದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ "ಬಾಕ್ಸ್" ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ನುಗ್ಗಿದರೆ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ.<ref name="redflag">ಹಾಲ್‌, ಜಾರ್ಜ್‌. ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ಮೈಕಲ್‌. ''ರೆಡ್‌ ಫ್ಲಾಗ್‌,'' ಮೋಟರ್‌ಬುಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್, 1993, ISBN 0-87938-759-9, ಪು.49: "ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೇಲೆ ಹಾರುವುದು ನಿಷೇಧ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಗ್ಗುನುಡಿಯಾಗಿದೆ..."</ref> [[File:Wfm nellis range redactions.jpg|thumb|right|USGS ಉಪಗ್ರಹದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದು ದಕ್ಷಿಣ ನೆವಡಾವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು. NTS ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; NAFR ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ]] [[EG&amp;G]]ಯ ಉಪ ಭದ್ರತಾ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನಾದ [[ವ್ಯಾಕನ್‌ಹಟ್‌|ವ್ಯಾಕನ್‌ಹಟ್]]‌<ref>ಪ್ಯಾಟನ್‌, ಪು10</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು ಪರಿಧಿಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಜೀಪ್ ಶೆರೋಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಾಶೀಲತೆಯುಳ್ಳ ಬಹೂಪಯೋಗಿ ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ ವಾಹನ|ಹಮ್‌ವೀ]]ಗಳಂತಹ ರೂಪಬದಲಾಯಿಸಿದ ಮರಳುಗಾಡಿನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕಂಡು ಬರುವಂತೆ, ಷಾಂಪೇನ್ ಬಣ್ಣದ ಫೋರ್ಡ್‌ [[ಫೋರ್ಡ್‌ F-ಸರಣಿಗಳು|F-150 ಪಿಕಪ್‌]] ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಷೆವಿ 2500 4X4ಪಿಕಪ್‌ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವಿಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು [[M16 (ಬಂದೂಕು)|M16]]ರಂತಹ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರಾದರೂ, ಏರಿಯಾ 51ರ ವೀಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, [[ಲಿಂಕನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ನೆವಡಾ|ಲಿಂಕನ್ ಕೌಂಟಿ]] ಷೆರಿಫ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಧಿ ಹಾಗೂ ರೇಡಿಯೋದ ಸಮೀಪದವರೆಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಉಲ್ಲಂಘನಕಾರರು ತಮಗೆ ನೀಡಲಾದ ನಿಲ್ಲುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಗಮನ ಕೊಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ಬಲವನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ, ಸುಮಾರು 600 $ಗಳ ವರೆಗಿನ ದಂಡ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು [[FBI]] ಬೇಹುಗಾರರುಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹುದುಗಿಸಿಡಲಾದ ಚಲನಾ ಸಂವೇದಕಗಳು<ref name="poulsen">[http://www.securityfocus.com/news/8768 "ಏರಿಯಾ 51 ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಡಿಗ್‌ ಅಪ್‌ ಟ್ರಬಲ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130074024/http://www.securityfocus.com/news/8768 |date=2012-11-30 }} [[ಕೆವಿನ್ ಪೌಲ್ಸ|ಕೆವಿನ್‌ ಪೌಲ್ಸನ್‌]], ''ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೋಕಸ್‌'' ಮೇ 25, 2004</ref><ref name="dreamlandsensors">[http://www.dreamlandresort.com/area51/sensors.html "ರಸ್ತೆ ಸಂವೇದಕಗಳು"], ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌</ref><ref name="dreamlandnewsensors">[http://www.dreamlandresort.com/area51/new_sensors.html "ಏರಿಯಾ 51ರ ಹೊಸ ರಸ್ತೆ ಸಂವೇದಕಗಳು‌"], ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌</ref> ಮತ್ತು [[HH-60 ಪೇವ್ ಹಾಕ್|HH-60 ಪೇವ್ ಹಾಕ್‌]] ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕಣ್ಗಾವಲಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಭೂಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೆಲೆಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ <ref>UTM 11 605181E 4124095Nಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ (NAD27) ''(ಮ್ಯಾಪ್ ವಯಾ TopoQuest.com) [http://www.topoquest.com/map.asp?lat=37.25932&amp;lon=-115.81388&amp;s=100&amp;size=l&amp;u=4&amp;datum=nad27&amp;layer=DRG25 USGS 1:24K/25K ಟೊಪೊ ಭೂಪಟ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''</ref> USGS ಭೂಪಟವು ಕೇವಲ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡದೇ ಇರುವ ಗ್ರೂಮ್‌ ಗಣಿಪ್ರದೇಶವನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>GROOM MINE, NVಭೂಬಿಂದುವಿಗಾಗಿ ''(ಮ್ಯಾಪ್ ವಯಾ TopoQuest.com) [http://www.topoquest.com/map.asp?lat=37.34583&amp;lon=-115.76583&amp;datum=nad27&amp;u=4&amp;layer=DRG25&amp;size=l USGS 1:24K/25K ಟೊಪೊ ಭೂಪಟ] ''</ref> [[ನೆವಡಾ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ನೆವಡಾದ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನದ ಭೂಪಟವೊಂದು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶವೊಂದನ್ನು<ref>[http://www.nevadadot.com/traveler/maps/StateMaps/pdfs/Airport2002.pdf "ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಇಳಿದಾಣದ ಹಾದಿಗಳು, 2002"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104111646/http://www.nevadadot.com/traveler/maps/StateMaps/pdfs/Airport2002.pdf |date=2011-01-04 }}, [[ನೆವಡಾ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ನೆವಡಾದ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]], cf ವಿಭಾಗ R-4808N</ref> ತೋರಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅದು ನೆಲ್ಲಿಸ್ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಅಂಗ ಎಂದೇ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ವೈಮಾನಿಕ ಯಾನದ ಭೂಪಟಗಳು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅವು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿವೆ.<ref>ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ವಿ ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿ ಕಛೇರಿ, ಫೆಡರಲ್‌ ಎವಿಯೆಷನ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಷ್ಟೇಷನ್‌ (26 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ)</ref> ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆವಡಾದಲ್ಲಿನ<ref>[http://nationalatlas.gov/printable/images/pdf/fedlands/nv.pdf "ಫೆಡರಲ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಸರ್ವೆಷನ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017091355/http://nationalatlas.gov/printable/images/pdf/fedlands/NV.pdf |date=2011-10-17 }}, ''ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕ'', [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಂತರಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಇಲಾಖೆ]], ದಾಖಲೆಯ ID: pagefed_nv7.pdf INTERIOR-GEOLOGICAL SURVEY, RESTON, VIRGINIA-2003</ref> ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂಪಟ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟವು ನೆಲ್ಲಿಸ್‌ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರೂ ಸಹ, 1960ರಲ್ಲಿ U.S.ನ [[ಕರೋನಾ (ಉಪಗ್ರಹ)|ಕರೋನಾ]] [[ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ ಉಪಗ್ರಹ|ಗೂಢಚಾರ ಉಪಗ್ರಹ]]ದಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲಚಿತ್ರವು ವಿವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಈ ತೆರೆದಿಡಲ್ಪಡುವಿಕೆಗಳು (ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ NAFR ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು) ನಾಶವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fas.org/irp/overhead/groom_corona_200567.jpg |title=ಕರೋನಾ ಚಿತ್ರಿಕೆ |access-date=2009-10-23 |archive-date=2008-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912154348/http://www.fas.org/irp/overhead/groom_corona_200567.jpg |url-status=dead }}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ [[ಟೆರ್ರಾ(ಉಪಗ್ರಹ)|ಟೆರ್ರಾ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು (ಅವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು) ವೆಬ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಿಂದ ([[Microsoft|ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]]ನ "ಟೆರ್ರಾಸರ್ವರ್‌" ಸೇರಿದಂತೆ) ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು <ref>[http://terraserver.microsoft.com/GetImageArea.ashx?t=1&amp;s=17&amp;lon=-115.81666666666666&amp;lat=37.233333333333334&amp;w=600&amp;h=400&amp;f=Tahoma,Verdana,Sans-serif&amp;fs=10&amp;fc=ffffffff&amp;logo=1 ಟೆರ್ರಾಸರ್ವರ್‌ ಚಿತ್ರಿಕೆ]</ref> ಮಾನೋಕ್ರೋಮ್ 1 m ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ನಿಂದ USGS ದತ್ತಾಂಶದ ರಾಶಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. NASAದ [[ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್ 7|ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್]]‌ 7ನ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ಈಗಲೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ (ಇವುಗಳನ್ನು [[NASA ವಲ್ರ್ಡ್‌ ವೈಂಡ್|NASA ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಿಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ). ಇತರ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ಸರಬರಾಜುದಾರರಿಂದ (ರಷ್ಯಾದ ಸರಬರಾಜುದಾರರು ಮತ್ತು [[IKONOS]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಬಂದ ಉನ್ನತ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಹೊಂದಿರುವ (ಮತ್ತು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ) ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ವಿವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಓಡುಹಾದಿಯ ಗುರುತು, ನೆಲೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪರಂಪರಾನುಗತ ನಂಬಿಕೆಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ನೆವಡಾದ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಏರಿಯಾ 51ರ ಸಮೀಪವಿರುವ [[ನೆವಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಾರ್ಗ 375|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ಗ 375]]ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ "ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿ<ref name="Stephen Regenold">{{cite web |url=http://travel.nytimes.com/2007/04/13/travel/escapes/13extraterrestrial.html |title="Lonesome Highway to Another World?" |accessdate=2007-07-08 |author=Stephen Regenold |date=2007-04-13 |work=[[New York Times]]}}</ref>" ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಅದು ಸಾಗುವಷ್ಟು ದೂರದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="Stephen Regenold"/> [[ಚಿತ್ರ:Ueberwachungskamera an der Groom Lake Road 07.2008.jpg|thumb|right|ಏರಿಯಾ 51ರ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಒಂದು ಕ್ಲೋಸ್ಡ್‌-ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ ಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ]] ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯಾದರೂ, ಖಾಸಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. 1994ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೆನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ ಎಂಬ ಏರಿಯಾ 51ರ ಸಂಶೋಧಕನು ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ತೆರಿಗೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ 2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಲಿಂಕನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕರ ನಿರ್ಧಾರಕರಿಗೆ ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಕರನಿರ್ಧರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಆ ಕರ ನಿರ್ಧಾರಕರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ufomind.com/area51/desertrat/1994/rat_05.html |title=Secret Base Cheats Local Tax Rolls |accessdate=2007-07-08 |author=Glenn Campbell |year=1994 |month=March |work=The Groom Lake Desert Rat |quote=In the 93-94 tax year, the Air Force paid taxes of $65,517 on a property assessment (for "Buildings and Improvements" plus "Other Personal Property") of $2,517,781. |archive-date=2017-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130205110/http://www.ufomind.com/area51/desertrat/1994/rat_05.html |url-status=dead }}</ref> === ಪರಿಸರೀಯ ಮೊಕದ್ದಮೆ === [[ಚಿತ್ರ:Area51 Tikaboo Peak 07.2008.jpg|thumb|right|ದೂರದ ಟಿಕಾಬೂ ಶಿಖರದಿಂದ ಕಾಣುವ Area 51 ಪ್ರದೇಶ]] 1994ರಲ್ಲಿ ಐವರು ಅನಾಮಿಕ ನಾಗರಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್ ಕಾಸ್‌ಜಾ ಹಾಗೂ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಫ್ರಾಸ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ವಿಧವೆಯರು, [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|USAF]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಿದರು. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕಾನೂನು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆದ [[ಜೋನಾಥನ್ ಟರ್ಲಿ]]ಯವರಿಂದ ಅವರ ದಾವೆಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ತೆರೆದ ಗುಂಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ, ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆ ದಾವೆಯು ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ಆಪಾದಕರುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ [[ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ|ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು [[ರುಟ್ಜರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ರಟ್ಗರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ [[ಪಾಲಿಕ್ಲೋರಿನೇಟೆಡ್ ಡೈಬೆಂಜೋಡಯಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು|ಡಯಾಕ್ಸಿನ್]], [[ಡೈಬೆನ್ಜೋಫ್ಯೂರಾನ್|ಡೈಬೆನ್ಜೋಫ್ಯುರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರೈಕ್ಲೋರೋಎಥಿಲೀನ್]]‌ಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಾವು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ತಮಗೆ ಚರ್ಮದ, ಪಿತ್ತಕೋಶದ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಾಯಗಳುಂಟಾಗಿ, ಇದು ಫ್ರಾಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಸ್‌ಜಾರವರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಆ ಆಪಾದಕರು ಆಪಾದಿಸಿದ್ದರು. USAF ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು [[ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾಯಿದೆ]]ಯನ್ನು (ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಇದು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ) ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ EPAಯು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದಾವೆದಾರರು ತಮಗೆ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ತಾವು ಯಾವ ವಿಧದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡರೋ ಅವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಸ್ತೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆಯೂ ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬದುಕುಳಿದಿರುವವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸದನದ ಗುಪ್ತಚರ ಸಮಿತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ [[ಲೀ ಎಚ್. ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], ''[[60 ಮಿನಿಟ್ಸ್|60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರ [[ಲೆಸ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದರಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51ರ ಕುರಿತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ವಾಯುಪಡೆಯು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ನುಡಿದಿದ್ದರು.<ref>1996ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 17ರಂದು ''60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌'' ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ [http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html "ಏರಿಯಾ 51 / ಕ್ಯಾಚ್‌ 22"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327170103/http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html |date=2017-03-27 }} ಭಾಗ.</ref> [[ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಹಸ್ಯಗಳ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು]] ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, U.S. ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ([[ನೆವಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಾಗಿಗಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ನೆವಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಾಗಿ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ) ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಫಿಲಿಪ್ ಪ್ರೊರವರಿಗೆ ಅಹವಾಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರವು, ಇದು ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿ, ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="lvrj_jun2002">[http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2002/Jun-04-Tue-2002/news/18894771.html ಫೆಡರಲ್‌ ಜಡ್ಜ್‌ಸ್‌ ಟು ಹಿಯರ್ ಕೇಸ್‌ ಇನ್‌ವಾಲ್ವಿಂಗ್‌ ಏರಿಯಾ 51] ಕೀಥ್‌ ರೋಜರ್ಸ್‌, ''ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್'', ಜೂನ್‌ 4, 2002</ref> ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಪ್ರೊರವರು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್]]‌ರವರು [[ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]]ವೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿ, "ನೆವಡಾದ ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿಯಿರುವ ವಾಯುಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಗೆ ಪರಿಸರೀಯ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಮರ್ಥ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಪ್ರೊರವರು ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಬಳಿಯಿರುವ ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, [[ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ U.S.ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಜೋನಾಥನ್‌ ಟರ್ಲಿಯವರು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಾಯುಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಶೀಲಾ ಇ. ವಿಡ್ನಾಲ್‌ರವರು ಒಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿಯಿರುವ ವಾಯು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಥವಾ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು "ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಬಹುದು ಅಥವಾ ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಬಹುದು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಟರ್ಲಿಯವರ ಅಹವಾಲನ್ನು<ref>''ಕಸ್ಜಾ V ಬ್ರೌನರ್‌'' ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯ ''ಫ್ರಾಸ್ಟ್ V ಪೆರ್ರಿ, ಲೇಕ್, ವಿಡ್ನಲ್'' ಕುರಿತು [http://www.ca9.uscourts.gov/ca9/newopinions.nsf/0/54eb6df18826949b88256e5a007188b2?OpenDocument USನ 9ನೆಯ ಸಂಚಾರಿ ಪೀಠದ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ಣಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011012931/http://www.ca9.uscourts.gov/ca9/newopinions.nsf/0/54eb6df18826949b88256e5a007188b2?OpenDocument |date=2008-10-11 }}.</ref> ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, U.S. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅದರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಪಾದಕರ ಅಥವಾ ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಬಿದ್ದಂತಾಯಿತು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯವೊಂದನ್ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=2001_cfr_3v1&amp;docid=3CFRSep19 2000 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/09/20020918-9.html 2002 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030916-4.html 2003 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]</ref> ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ನೆಲ್ಲಿಸ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವಷ್ಟೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು ಎಂದು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಎಂದಾದರೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಔಪಚಾರಿಕ ಗುರುತು ಎಂದರೆ ಇದು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂವಹನ ಅಥವಾ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಇದೇ ತರಹದ ಮೌನಸಮ್ಮತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರ. [[F-117 ನೈಟ್‌ಹಾಕ್]]‌ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಒಂದು ರಹಸ್ಯವಲ್ಲದ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವನ್ನು ವಾಯುಪಡೆಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಪಾದಕರು ಅಥವಾ ಫಿರ್ಯಾದುದಾರರು ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೋರಿದ್ದರೋ (ಸರ್ಕಾರವು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿ) ಅದೇ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಈ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇದರ ಕುರಿತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡ ನಂತರದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2006/May 21-Sun-2006/news/7488359.html "ವಾರ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಫಾರ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ರೆಸ್ಪಾಂಡರ್ಸ್‌ ಕೆಪ್ಟ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಏರಿಯಾ 51 ವರ್ಕರ್ಸ್‌"], ಕೀಥ್‌ ರೋಜರ್ಸ್‌, ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ|ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್]], ಮೇ 21, 2006''</ref> === 1974ರ ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣ === [[ಡ್ವಾಯ್ನ್ ಎ. ಡೇ|ಡ್ವಾಯ್ನ್‌ ಎ. ಡೇ]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಚರಿತ್ರಕಾರ 2006ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ''[[ದಿ ಸ್ಪೇಸ್ ರಿವ್ಯೂ|ದಿ ಸ್ಪೇಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ]]'' ಎಂಬ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ "ಅಸ್ಟ್ರೋನಾಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಏರಿಯಾ 51: ದಿ ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 1974ರಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ|CIA]] ನಿರ್ದೇಶಕ [[ವಿಲಿಯಂ ಕಾಲ್ಬಿ]]ಯವರಿಗೆ ಓರ್ವ ಅನಾಮಿಕ CIA ಅಧಿಕಾರಿಯು ಬರೆದ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಈ ಲೇಖನವು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. [[ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ 4|ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್‌ 4]]ನ್ನು ಏರಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಳವೊಂದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಆ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳು ಇಂತಿದ್ದವು: {{quote|There were specific instructions not to do this. <redacted> was the only location which had such an instruction.}} ಆ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವೇ ಎಂದು ಡ್ವಾಯ್ನ್‌ ಡೇಯವರು ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಡೇಯವರು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ: {{quote|[I]n other words, the CIA considered no other spot on Earth to be as sensitive as Groom Lake.<ref>{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/article/531/1|title=Astronauts and Area 51: the Skylab Incident|author=[[Dwayne A. Day]]|publisher=[[The Space Review]]|date=January 9, 2006| accessdate = 2006-04-02}}</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030916-4.html Presidential Determination No. 2003-39]</ref>}} ಈ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಸದರಿ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ|ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರೆ, [[ನಾಸಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಾದಿಸಿರುವ ವಿವರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿವೆ. ರಹಸ್ಯವೆಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಪ್ರತಿವರ್ತನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ DCI ([[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತದಳದ ನಿರ್ದೇಶಕ]]) ಕಾಲ್ಬಿಯವರಿಂದ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು<ref>{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/archive/531.pdf|title=CIA memo to DCI Colby|publisher=hosted by The Space Review| accessdate = 2006-04-02|format=PDF}}</ref> ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ: {{quote|He did raise it—said State Dept. people felt strongly. But he inclined leave decision to me (DCI)—I confessed some question over need to protect since: # USSR has it from own sats # What really does it reveal? # If exposed, don't we just say classified USAF work is done there?}} ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿವರ್ಗೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೊರಗೆಡಹುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್‌ 4ರ ಉಳಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವೀಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ|ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಡೇಯವರು ಗುರುತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಯಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದಾಗಿ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು.<ref>{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/article/1010/1|title=Secret Apollo|author=[[Dwayne A. Day]]|publisher=[[The Space Review]]|date=26 November 2007| accessdate = 2009-02-16}}</ref> == ಏರಿಯಾ 51ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ UFOನ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳು == ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, [[ವಿಮಾನ]] ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇದರ ಗುಪ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನದ ವರದಿಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು ಆಧುನಿಕ [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ|UFO]] ಮತ್ತು [[ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿ]]ಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನಲಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: * [[ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವನ|ಅನ್ಯಲೋಕ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಪ್ಪಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ([[ರೋಸ್‌ವೆಲ್ UFO ಘಟನೆ|ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ದಾಸ್ತಾನು, ಪರೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು [[ರಿವರ್ಸ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], ಅವುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಸಿಗಳ (ಬದುಕಿರುವ ಮತ್ತು ಸತ್ತಿರುವ) ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಲೋಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಮಾನದ ತಯಾರಿಕೆ. * ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಭೆಗಳು ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ. * ವಿಲಕ್ಷಣ [[ಶಕ್ತಿಯ ಆಯುಧಗಳು|ಶಕ್ತಿಯ ಆಯುಧ]]ಗಳ ([[ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮ|SDI]] ಅನ್ವಯಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರಾವುದೇ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗಾಗಿ) ಅಥವಾ [[ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ]] ಸಾಧನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. * [[ಕಾಲಯಾನ]] ಮತ್ತು [[ದೂರಸ್ಥಚಾಲನೆ|ದೂರಸ್ಥಚಾಲನಾ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. * [[ಅರುಣಶೋಭೆ (ವಿಮಾನ)|ಅರುಣಶೋಭೆಯ ಯೋಜನೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರೇರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. * ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುವ [[ಏಕ ವಿಶ್ವ ಸರ್ಕಾರ]]ವೊಂದರ ಅಥವಾ [[ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ 12|ವೈಭವಪೂರ್ಣ 12]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಅಥವಾ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 8.5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ [[ಪೆಪೂಸ್‌ ಸರೋವರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯ ಅಥವಾ ಭೂಗತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಊಹಾಪೋಹಗಳಿದ್ದು, ಒಂದು ಖಂಡಾಂತರ [[ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬದಲಾವಣೆ|ರಹಸ್ಯ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], ಅಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುವ ಮತ್ತು [[ರೂಪಬದಲಾವಣೆ|ಮರೆಮಾಚಲಾಗಿರುವ]] ಅದರ [[ಡಾಂಬರು|ಡಾಂಬರ್]]‌ಗೆ<ref>{{cite web |url=http://www.serve.com/mahood/nellis/area19/cheshire.htm |title=The Cheshire Airstrip |first=Tom |last=Mahood |month=October |year=1996 |accessdate=2006-04-02 |archive-date=2006-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316110233/http://www.serve.com/mahood/nellis/area19/cheshire.htm |url-status=dead }}</ref> ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಿದಾಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ವಿಮಾನ ಹಾದಿ ([[ಲೂಯಿಸ್ ಕೆರೋಲ್|ಲೂಯಿಸ್‌ ಕೆರೋಲ್]]‌ನ [[ಚೆಷೈರ್‌ ಕ್ಯಾಟ್]]‌ ಬಂದ ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ "ಚೆಷೈರ್ ಏರ್‌ಸ್ಟ್ರಿಪ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಂತು) ಮತ್ತು ಅನ್ಯಲೋಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಗ್ರೂಮ್ ಶುಷ್ಕ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಇಳಿದಾಣದ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು, ಪೆಪೋಸ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿವರವನ್ನಲ್ಲ. ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿನ OXCART ಮತ್ತು [[NERVA]] ದಂತಹ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಪರಿಣತರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹುಪಾಲು UFOದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯವು (2,850 OXCART ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಮಾನಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಸೇರಿದಂತೆ) ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ತಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name="jacobsen" /> {{quote|The shape of OXCART was unprecedented, with its wide, disk-like fuselage designed to carry vast quantities of fuel. Commercial pilots cruising over Nevada at dusk would look up and see the bottom of OXCART whiz by at 2,000-plus mph. The aircraft's titanium body, moving as fast as a bullet, would reflect the sun's rays in a way that could make anyone think, ''UFO''.<ref name="jacobsen">[[Annie Jacobsen|Jacobsen, Annie]]. "[http://www.latimes.com/la-mag-april052009-backstory,0,786384.story The Road to Area 51]". ''[[Los Angeles Times]]'', 5 April 2009.</ref>}} ಬೃಹತ್ ಭೂಗತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಏರಿಯಾ 51ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ನಡೆದಿದ್ದವು (ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು).<ref name="jacobsen" /> ಏರಿಯಾ 51ರ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಘಟನೆಗಳ ಅರಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಜನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಬ್‌ ಲೇಜರ್‌ ಕೂಡಾ ಒಬ್ಬ. ಏರಿಯಾ 51ರ ನಲ್ಲಿನ S-4ನಲ್ಲಿ (ಪೆಪೂಸ್‌ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸೌಲಭ್ಯ) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ತನ್ನನ್ನು, U.S. ಸರ್ಕಾರದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನ್ಯಲೋಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆತ 1989ರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರೂಸ್ ಬರ್ಗೆಸ್]]‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಡ್ರೀಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್'' ಎಂಬ 1996ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು 71ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಓರ್ವ ಯಂತ್ರ ಶಿಲ್ಪಿಯೊಂದಿಗಿನ (ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್) ಸಂದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈತ 1950ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. "ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಅನುಕರಣ ಸಾಧನ"ವೊಂದರ ಕುರಿತು ತಾನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾಗಿಯೂ, ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಒಂದು ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ವಿಮಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವ ತಟ್ಟೆಯೊಂದನ್ನು ಅದು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, US ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದೂ ಆತ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ. "ಜೆ-ರಾಡ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತು "ದೂರಸಂವೇದನದ ಅನುವಾದಕ ಅಥವಾ ಸಂವಹಕ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವಿಯೊಂದರೊಂದಿಗೆ ತಾನು ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ ಆತ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>''ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌'', ಸ್ಕೈ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಾಗಿರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಡಿಯಾ ಆಂಡ್‌ ಡೆಂಡಲಯನ್‌ ತಯಾರಿಕೆ‌ (1996).</ref> ಡಾನ್ ಬ್ಯೂರಿಷ್ (ಡಾನ್ ಕ್ರೇನ್‌ನ ಗುಪ್ತನಾಮ) ಎಂಬಾತನು ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿ "ಜೆ-ರಾಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನ್ಯಲೋಕಜೀವಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಅನ್ಯಲೋಕದ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಕ್ಲೋನಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1989ರಲ್ಲಿ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನ ಓರ್ವ ಪೆರೋಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆತ ಬ್ಯೂರಿಷ್‌ [[SUNY]]ಯಲ್ಲಿ [[PhD]] ಪದವಿಯನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal |url=http://www.csicop.org/si/2004-11/ |publisher=Committee for Skeptical Inquiry |work=Skeptical Inquirer |volume=28 |issue=6 |month=November/December |year=2004 |first=Robert |last=Sheaffer |title=Tunguska 1, Roswell 0 |access-date=2009-10-23 |archive-date=2009-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313001822/http://www.csicop.org/si/2004-11/ |url-status=dead }}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಣ == ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು [[ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವಿಗಳು|ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವಿ]]ಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಆಗಾಗ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರಸರಣಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಚಾರವೇ ದೊರೆತಿದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅಂಥಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: * [[1996 ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ|1996]]ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಡೇ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್‌ ಡೇ]]'' ಎಂಬ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, 1947ರ [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್ UFO ಘಟನೆ]]ಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅಪ್ಪಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯ ಹಡಗನ್ನು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕರುಗಳು ನಂತರ ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ಹಾದಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ದೃಢಪಟ್ಟಿರುವ ವಾಸ್ತವಾಂಶಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿದು ಎಂಬಂತೆ [[ರ್ಯಾಂಡಿ ಕ್ವೇಡ್‌|ರ್ಯಾಂಡಿ ಕ್ವೇಡ್]]‌ ವಹಿಸಿರುವ ರಸ್ಸೆಲ್ ಕೇಸ್‌ ಪಾತ್ರವು, ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ನೆವಡಾದ ಸಂಸ್ಥಾನ ಭೂಪಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸದಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. * ''[[ಸೆವೆನ್ ಡೇಸ್ (TV ಸರಣಿ)|ಸೆವೆನ್ ಡೇಸ್‌]]'' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯು ಏರಿಯಾ 51ರ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಹಸ್ಯವಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದರ (NSA) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಈ ನೆಲೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯು ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1947ರ ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ ಘಟನೆಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ, ಅನ್ಯಲೋಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸಿದ [[ಕಾಲಯಾನ]]ದ ಉಪಕರಣವೊಂದನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''[[ಟೂಮ್ ರೈಡರ್ 3|ಟೂಮ್ ರೈಡರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿ ಲಾರಾ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌, ಏರಿಯಾ 51ರೊಳಗೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾಳೆ. "[[ಎಲಿಮೆಂಟ್ 115|ಎಲಿಮೆಂಟ್‌ 115]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಲ್ಲನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹುಡುಕಬೇಕಿರುತ್ತದೆ. * ''[[ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಡಾರ್ಕ್|ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಡಾರ್ಕ್‌]]'' ಎಂಬ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ದಲ್ಲಿ [[ಜೋನ್ನಾ ಡಾರ್ಕ್]]‌ ಎಂಬುವವಳು ಏರಿಯಾ 51ಕ್ಕೆ ನುಸುಳುತ್ತಾಳೆ. ಓರ್ವ ಸಹಯೋಗಿ ರಹಸ್ಯ ಗೂಢಾಚಾರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು, ಸತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ, "ಎಲ್ವಿಸ್" ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನ್ಯಲೋಕ ಜೀವಿಯ ಸ್ವವೀಕ್ಷಣ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವುದು ಇವಿಷ್ಟು ಆಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ''[[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜೋನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಕಲ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, "ವಿಮಾನಖಾನೆ 51"ನ್ನು [[ಸರ್ಕಾರಿ ಉಗ್ರಾಣ]]ದ ತಾಣವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ''[[ರೈಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಕ್‌|ರೈಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಕ್]]'' ‌ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಯೆಹೂದ್ಯರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ|ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ]]ಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್]] ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಯ ಅಳಿದುಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[KGB]] ಪತ್ತೇದಾರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹರಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಸ್ತಿಪಂಜರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಂತರ ಆಯಾಮದ ಜೀವಿಯೊಂದು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಏರಿಯಾ 51ರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖದಂತೆ 51 ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬರಹಗಾರನಾದ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಕೋಪ್|ಡೇವಿಡ್ ಕೋಪ್]] ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite book |last=Rinzler |first=J.W. |coauthors=Laurent Bouzereau |title=The Complete Making of Indiana Jones |publisher=[[Random House]] |year=2008 |pages=249 |isbn=9780091926618}}</ref> * ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ಗೇಟ್‌ SG-1]]'' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಇತರ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ [[ಭೂಮಿ]]ಗೆ ಮರಳಿ ತಂದ ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ದಾಸ್ತಾನು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಒಂದು ಸೌಕರ್ಯವಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. * [[NBC]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪುನರ್‌ಪ್ರದರ್ಶಿತ [[ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ (2008 TV ಸರಣಿ)|ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್‌]] ಸರಣಿಯಾದ ''ನೈಟ್‌ ಟು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಪಾನ್‌'' ನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, NSA ಬೇಹುಗಾರರಿಂದ [[KITT]]ನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದಾಸ್ತಾನು ಸೌಕರ್ಯದೊಳಗೆ ಮೈಕೇಲ್‌ ನೈಟ್‌ ನುಸುಳುತ್ತಾನೆ. * ''[[ಮೆಟಲ್ ಗಿಯರ್ (ಸರಣಿ)|ಮೆಟಲ್ ಗೇರ್]]'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್ (ಮೆಟಲ್ ಗಿಯರ‍್)|ದಿ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್‌]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಗುಂಪೊಂದರ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51 ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವರು ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಬಳಸಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. * ''[[:ಸೂಪರ್‌ಮ್ಯಾನ್: ರೆಡ್ ಸನ್|ಸೂಪರ್‌ಮ್ಯಾನ್: ರೆಡ್‌ ಸನ್]]'' ಎಂಬ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[J. ಎಡ್ಗರ್ ಹೂವರ್|ಜೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಹೂವರ್]]‌ನ ಆಜ್ಞಾನುಸಾರವಾಗಿ [[ಅಬಿನ್ ಸುರ‍್|ಅಬಿನ್‌ ಸುರ್‌‌]]‌ನ ದೇಹವನ್ನು ಏರಿಯಾ 51ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ನಂತರ [[ಜಾನ್ F. ಕೆನಡಿ|ಜಾನ್‌ ಎಫ್.ಕೆನಡಿ]]ಯವರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು [[ಲೆಕ್ಸ್ ಲೂಥರ್|ಲೆಕ್ಸ್‌ ಲೂಥರ್]]‌ಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ದೂರದರ್ಶನ [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ]]ವಾದ [[UFO ಹಂಟರ್ಸ್‌#ಎರಡನೇ ಅವಧಿ|"UFO ಹಂಟರ್ಸ್" ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಅವಧಿ]]ಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಅಂಕಕ್ಕಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಹಿಸ್ಟರಿ (TV ವಾಹಿನಿ)|ಹಿಸ್ಟರಿ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25ರಂದು ಇದರ [[ಹೈ-ಡೆಫನಿಷನ್ ವಿಡಿಯೋ|ಹೈ ಡೆಫನಿಷನ್]] ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಭಾಗವು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. * 2005ರಲ್ಲಿ [[ಏರಿಯಾ 51 (2005 ವಿಡಿಯೋ ಆಟ)|ಏರಿಯಾ 51]] ಎಂಬ ವಿಡಿಯೋ ಆಟವನ್ನು [[ಮಿಡ್‌ವೇ ಗೇಮ್ಸ್‌|ಮಿಡ್‌ವೇ ಗೇಮ್ಸ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು. == ಆಕರಗಳು == ;ಸಾಮಾನ್ಯ {{refbegin}} * [[ಬೆನ್ ರಿಚ್‌|ರಿಚ್‌, ಬೆನ್‌]]; ಜಾನೊಸ್‌, ಲಿಯೊ. (1996) ''ಸ್ಕಂಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌''. ಲಿಟಲ್‌, ಬ್ರೌನ್‌ & ಕಂಪನಿ, ISBN 0-316-74300-3 * ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್‌, ಡೇವಿಡ್‌. (1998) ''ಏರಿಯಾ 51: ದಿ ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌''. ಹೆನ್ರಿ ಹಾಲ್ಟ್‌ & ಕಂಪನಿ, ISBN 0-8050-6040-5 * ಪಟ್ಟನ್‌, ಫಿಲ್‌ (1998) ''ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ರೋಸ್‌ವೆಲ್ ಆಂಡ್‌ ಏರಿಯಾ 51''. ವಿಲ್ಲರ್ಡ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ / ರಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌ ISBN 0-375-75385-0 * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿನ [http://fas.org/irp/overhead/groom.htm ಏರಿಯಾ 51ರ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404014222/http://www.fas.org/irp/overhead/groom.htm |date=2005-04-04 }} * [[ಲೆಸ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲ್|ಲೆಸ್ಲೀ ಸ್ಟಾಲ್]] "ಏರಿಯಾ 51 / ಕ್ಯಾಚ್ 22" ''[[60 ಮಿನಿಟ್ಸ್|60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌]]'' [[CBS ದೂರದರ್ಶನ|CBS ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ಮಾರ್ಚ್‌ 17, 1996, ಇದು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಬಗೆಗಿನ US TV ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಲೇಖನದ ಒಂದು ಭಾಗ [http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html (ನಕಲು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327170103/http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html |date=2017-03-27 }} * ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ವಿಮರ್ಶೆ-ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ|ಲಾಸ್‌ ವೆಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್]]'' ದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿರುವ [http://www.reviewjournal.com/webextras/area51/ ಏರಿಯಾ 51ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಹ ಲೇಖನ] {{refend}} ;ನಿರ್ದಿಷ್ಟ {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == ;ಸಾಮಾನ್ಯ * [http://www.dreamlandresort.com/ ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌] - ಏರಿಯಾ 51ನ ವಿಸ್ಕೃತ ಇತಿಹಾಸ * [http://www.roadrunnersinternationale.com/egg.html ರೋಡ್‌ರನ್ನರ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನೇಲ್], U2 ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ ಯೋಜನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಯೋಜನೆ * [[ಹೌ ಸ್ಟಫ್ಫ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌]]ಕುರಿತಂತೆ [http://science.howstuffworks.com/area-51.htm "ಏರಿಯಾ 51 ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ"] ಎಂಬ ವಿವರ. ;ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು {{coord|37.240203|-115.818558|type:city_region:US|display=inline,title}} * [http://www.dreamlandresort.com/area51/area51map.html ಏರಿಯಾ 51ರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನ ನಕ್ಷೆ] * [http://www.topoquest.com/map.asp?lat=37.24398783283005&amp;lon=-115.73734486636629&amp;s=250 ಎಮಿಗ್ರಾಂಟ್‌ ಕಣಿವೆ / ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆ] * [http://gmaps.tommangan.us/groom_lake.html ವಿವಿಧ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಮಾನದಿಂದ ತೆಗೆದಿರುವ ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಭೂಪಟಗಳ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050721023011/http://gmaps.tommangan.us/groom_lake.html |date=2005-07-21 }} * [http://www.sr-71.org/groomlake/2004/index.php?file=egg-terminal-2004-01.jpg ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾರನ್‌ EG&amp;G ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಮತ್ತು JANET ವಿಮಾನಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [http://skyvector.com/perl/code?id=a-51&amp;scale=2 ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ಅಧಿಕೃತ FAA ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ] * [http://www.alienhub.com/videos-pictures/thumbnails.php?album=3 ಏರಿಯಾ 51 ಹೈ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://contentdm.library.unr.edu/cdm4/results.php?CISOOP1=all&amp;CISOBOX1=groom&amp;CISOFIELD1=title&amp;CISOOP2=exact&amp;CISOBOX2=&amp;CISOFIELD2=identi&amp;CISOOP3=any&amp;CISOBOX3=&amp;CISOFIELD3=creato&amp;CISOOP4=none&amp;CISOBOX4=&amp;CISOFIELD4=reuses&amp;CISOROOT=/spphotos&amp;t=s "ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆ" - ರೆನೊದಲ್ಲಿನ ನೆವಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, (2009ರ ಜನವರಿ 30ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131229124001/http://contentdm.library.unr.edu/cdm4/results.php?CISOOP1=all&CISOBOX1=groom&CISOFIELD1=title&CISOOP2=exact&CISOBOX2=&CISOFIELD2=identi&CISOOP3=any&CISOBOX3=&CISOFIELD3=creato&CISOOP4=none&CISOBOX4=&CISOFIELD4=reuses&CISOROOT=%2Fspphotos&t=s |date=2013-12-29 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] 31j04rdrvavqnhyl5ya21n1ziu1twg9 0 23442 1375778 1372455 2026-06-24T02:07:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375778 wikitext text/x-wiki [[File:Calcuttakayasth.jpg|300px|thumb|"Calcutta Kayasth", from a 19th century book]] '''ಕಾಯಸ್ಥ''' ಅಥವಾ '''ಕಾಯಸ್ಥ್‌‌''' ({{lang-hi|कायस्थ}}) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಒಂದು [[ಜಾತಿ]]/ಜನಾಂಗೀಯ-ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಅವರು ಒಂದು ವೈದಿಕ ದೇವರ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂಬಂತೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಏಕೈಕ ಒಳಪಂಗಡವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಾಂಶಿ/ದೇವಪುತ್ರ<ref>{{Cite web |url=http://chitraguptvanshi.wetpaint.com/page/Ancient+Temple+of+SheeChitraguptji |title=ಕಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಾಯಸ್ಥ: ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಪೂಜಾ ಅಂಡ್‌ ರಿಲೇಟೆಡ್‌ ಲೆಜೆಂಡ್‌ |access-date=2010-05-25 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710150219/http://chitraguptvanshi.wetpaint.com/page/Ancient+Temple+of+SheeChitraguptji |url-status=dead }}</ref> ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪೂರ್ವಜನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಏಕೈಕ ಒಳಪಂಗಡವಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ವೇದಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೇಳಲಾಗಿರುವಂತೆ ಅವರು ಒಂದು ಇಬ್ಬಗೆಯ-ಜಾತಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು, ಅಂದರೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] ಜಾತಿಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ]] ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವರು, ಬರಹಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ]] ಒಂದು ಉಪ-ಒಳಪಂಗಡವಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="vedah.net">{{cite web|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html|title=Brahmins|last=Vepachedu|first=Sreenivasarao|publisher=vedah.net|accessdate=2009-07-18|archive-date=2017-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014050327/http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="kamat.com">{{cite web|url=http://www.kamat.com/kalranga/people/brahmins/list.htm|title=A List of Brahmin Communities|last=Kamat|first=Vikas|date=April 01,2003|publisher=kamat.com|accessdate=2009-07-18}}</ref> <ref name="Hindunet.orgನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು">{{Cite web |url=http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM |title=Hindunet.orgನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು |access-date=2010-05-25 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710163846/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM |url-status=dead }}</ref> <ref>[https://archive.org/stream/ethnographicalno00chanrich/ethnographicalno00chanrich_djvu.txt ] ಎಥ್ನೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಚಂದ್ರಸೇನೀಯ ಕಾಯಸ್ಥ ಪ್ರಭು], ಚಂದ್ರಸೇನೀಯ ಕಾಯಸ್ಥ ಪ್ರಭು ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌, ಪೂನಾ. ೧೯೦೪.</ref> * ''Hindunet.org'' ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು ಕಾಯಸ್ಥನನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: :'''''ಕಾ_ಯಸ್ಥ, ಕಾ_ಯತ'' ''' '' ಎಂದರೆ ಬರಹಗಾರ-ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿರುವ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ; ಬರಹಗಾರಿಕೆಯೇ ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಒಂದು ಬಣ (ಕಾ.)('' ''ಕಾ.ಲೆಕ್ಸ್‌.)<ref name="Hindunet.orgನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು"/> '' * vedah.net <ref name="vedah.net"/> ವತಿಯಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ '''BRAHMINS''' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂದರೆ ಯಾರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿವಿಧ ಒಳ-ಗುಂಪುಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೫ರಲ್ಲಿ (ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಕಾಯಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. * '''ದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ಸ್‌: ಎ ಲಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌''' ಎಂಬುದು Kamat.com <ref name="kamat.com"/> ವತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ (ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಕಾಯಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. * [[ಶಬ್ದ-ಕಲ್ಪದ್ರುಮ|ಶಬ್ದ-ಕಲ್ಪದ್ರುಮದಲ್ಲಿ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[ವ್ಯೋಮ ಸಂಹಿತೆಯು]] ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: :'' ಕಾಯಸ್ಥರು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರ ಕಾಯ ಅಥವಾ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ. '' ''ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೋಲುವ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ಈ ಅಧಿಕಾರವಂತ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ಪುರೋಹಿತರ ವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಸೂಚಿಸಿ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[https://books.google.com/books?id=KzxTkI9iAxkC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=rajatarangini&amp;cd=1#v=onepage&amp;q=&amp;f=false M.A. ಸ್ಟೀನ್‌ ಬರೆದಿರುವ, ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕಲ್ಹಣಾ'ಸ್‌ ರಾಜತರಂಗಿಣಿ: ಎ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಶ್ಮೀರ್‌. ವಾರ್ನಿಂಗ್‌: ಹೈಲೀ ನೆಗಟಿವ್‌ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಯಸ್ಥಾಸ್‌.]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://chitraguptvanshi.wetpaint.com/page/The+great+divide%3A+between+the+Kayasthas+and+the+Kashmiri+pandits |title=ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಡಿವೈಡ್‌: ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ದಿ ಕಾಯಸ್ಥಾಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತ್ಸ್‌‌. |access-date=2010-05-25 |archive-date=2010-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100219063147/http://chitraguptvanshi.wetpaint.com/page/The+great+divide:+between+the+Kayasthas+and+the+Kashmiri+pandits |url-status=dead }}</ref> ==ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಪಾಠಗಳಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿರುವ [[ಪುರಾಣಗಳು]], [[ಸ್ಮೃತಿ|ಸ್ಮೃತಿಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಶೃತಿ|ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾಯಸ್ಥರು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ: *ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮನುಷ್ಯರ ಆತ್ಮಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾಪಗಳು ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮನುಷ್ಯರ ಆತ್ಮಗಳು ಯಮಪುರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಯಮರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವತೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಕರ್ಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಈ ಯಮರು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದುದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಮುಖ ಯಮನನ್ನು ಯಮರಾಜ ಅಥವಾ ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದು, ಅಂದರೆ, ಯಮಪುರಿಯ ರಾಜ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *'''ಯಮ ಸಂಹಿತೆ''' ಯು ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಒಂದು ಕೃತಿಯಾದ ಅಹಿಲ್ಯಾ ಕಾಮಧೇನುವಿನ ೯ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಥೆಯು ಹೀಗಿದೆ: ಮನುಷ್ಯರ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನಿಡುವ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡುವ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಾನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ತೊಡಕುಗಳ ಕುರಿತು ಧರ್ಮರಾಜನು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರಿಗೆ ದೂರುನೀಡಿದ. ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ಧ್ಯಾನಸ್ಥನಾದ. ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಶಾಯಿಕುಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಂದೆ ನಿಂತ. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ) ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ: "ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ (ಕಾಯದಿಂದ) ನೀನು ಉದ್ಭವಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನೀನು ಕಾಯಸ್ಥ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದಂತೆ ನನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವೆ." ಆತ ನಂತರ ಯಮಪುರಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ. ಧರ್ಮಶರ್ಮ ತನ್ನ ಮಗಳು ಇರಾವತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ (ಆಕಾಶಕಾಯ ಸೂರ್ಯ) ಮಗನಾದ ಮನುಜಿ ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಸುದಾಖಿನಾಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ." ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ತನ್ನ ಮೊದಲಿನ ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ಎಂಟು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಮಕ್ಕಳು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತವಂಶಿ ಕಾಯಸ್ಥರ ಹನ್ನೆರಡು ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಜನಕರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರೆಂದರೆ: <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span>‌‌, ಗೌರ್‌‌, ನಿಗಮ್‌, ಅಷ್ಠಾನ, ಕುಲಶ್ರೇಥ, ಸೂರ್ಯಧ್ವಜ, ಬಲ್ಮೀಕ ಭಟ್ನಾಗರ್‌‌, ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ, ಅಂಬಷ್ಠಾ, ಸಕ್ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಕರಣ. *'''ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ''' ದ ಉತ್ತರ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಇಬ್ಬರು ಹೆಂಡತಿಯರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಜನಿವಾರ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಗಕನ್ಯೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮದುವೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಕಾಯಸ್ಥರ ಹನ್ನೆರಡು ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳ ಪೂರ್ವಜರಾಗಿದ್ದರು. *ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. *ಸದರಿ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ ನಂತರ '''ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ''' ವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: "ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಜನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಚೇತನಾತ್ಮಕ ಜೀವಿಗಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಅಲೌಕಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳು ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆಹುತಿಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಆತ ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಎರಡು ಬಾರಿ-ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಅಂದರೆ, ದ್ವಿಜರು ತಮ್ಮ ಆಹಾರದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ನೈವೇದ್ಯ ಅಥವಾ ಬಲಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ಕಾಯದಿಂದ ಅವನು ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಹಲವಾರು ಗೋತ್ರಗಳ ಕಾಯಸ್ಥನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು." *'''ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾಂಡ''' ದಲ್ಲಿನ ಇದೇ ಪುರಾಣವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಯಸ್ಥರ ಯಜ್ಞದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನವು, ವೇದಗಳು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವರ ವೃತ್ತಿಯದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. *'''ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣ''' ವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ದೇವರು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ನೀಡಿದ: ನೀನು ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಯಸ್ಥ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನೀನು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತೀಯ. ಓ ನನ್ನ ಮಗನೇ, ಮನುಷ್ಯರ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅವಗುಣಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿರುವ ನ್ಯಾಯದ ದೇವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ಯಾವಾಗಲೂ ಇರಲಿ. *'''ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರ''' ವೂ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. *'''ಬೃಹತ್‌ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾಂಡ''' ದ ಅನುಸಾರ, ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ದೇಹದಿಂದ (ಕಾಯ) ಅವನು ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಯಸ್ಥ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. *ಯಮಪುರಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದ ನಡೆವಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಸಾರ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು '''ಗರುಡ ಪುರಾಣ''' ವು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ: (ಮನುಷ್ಯರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟಾಗಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜ, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ, ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಇತರರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ). *ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವೇದದ '''ಆಪಸ್ತಂಭ ಶಾಖೆ''' ಯು ಶಬ್ದ-ಕಲ್ಪದ್ರುಮದ ೨ನೇ ಭಾಗದ, ೨೨೮ನೇ ಪುಟದ ೨೦ನೇ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬ ಪದದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಯಸ್ಥರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಮಗ ಚಿತ್ರರಥನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನಾಗಿದ್ದ. ಆತ ಅಲಹಾಬಾದ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕೂಟದ ರಾಜನಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದ. ಶಬ್ದ-ಕಲ್ಪದ್ರುಮದಲ್ಲಿ ’ಕ್ಷತ್ರಿಯ’ ಎಂಬ ಪದದಡಿಯಲ್ಲಿ '''ಮೇರು ತಂತ್ರ''' ವು ನಮೂದಿಸಿರುವ ವಿವರಣೆಯೂ ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. *'''ಮಹಾಭಾರತವು (ಅನುಶಾಸನ ಪರ್ವ, ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩೦)''' ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪುಣ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾರ್ಥದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಕುರಿತು ಅದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಮನುಷ್ಯರು ತಾವು ಮಾಡುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. *[[ಸ್ಮೃತಿ|ಸ್ಮೃತಿಗಳ]] ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣುವು VIIನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೩ನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ರಾಜನಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ದಸ್ತಾವೇಜು ಪತ್ರವು ಓರ್ವ ಕಾಯಸ್ಥನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಬೆರಳ ಮುದ್ರೆಗಳು ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. *ವಿರಿಹತ ಪರಾಶರನಿಂದ Xನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ, ಶ್ಲೋಕ ೧೦ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಾತುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಯಸ್ಥರು ಬರಹಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬರಹಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. *ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಧ್ಯಾಯ Iರ, ೨೩೫ನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿರುವ ದಂಡ-ಧೃತರು ಧರ್ಮಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು, ಅವರು ಬರಹಗಾರಿಕೆಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಾಯಸ್ಥರಾಗಿರಬೇಕು. *ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯದ IIನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೨ನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿತಾಕ್ಷರದಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಿಗರು ಮೀಮಾಂಸೆ ([[ಶೃತಿ|ಶೃತಿಗಳು]]) ಮತ್ತು [[ವೇದಗಳಲ್ಲಿ]] (ಅಧ್ಯಯನ) ನುರಿತವರಾಗಿರಬೇಕು. IIನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೨ನೇ ಶ್ಲೋಕವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ರಾಜನ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ಪವಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ನುರಿತವರಾಗಿರಬೇಕು, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು, ಸತ್ಯವಂತರಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಾತೀತನಾರಾಗಿರಬೇಕು. *ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರಾಯಿತಿಯು XXXIIನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೪೨೦ನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಕಾಯಸ್ಥರನ್ನು ಲೇಖಕರೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು IIನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ, ೧೭೮ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಲೆಕ್ಕಿಗರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು ವೇದಗಳು, ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. *ರಾಜನ ಫರ್ಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು, ಮೊಹರುಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ೩೧೭ರಿಂದ ೩೨೦ರವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅಪರಾರ್ಕನು, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ (ಸಂಧಿ ವಿಗ್ರಹಕಾರಿ) ಲೇಖಕರಿಂದ ಈ ಫರ್ಮಾನುಗಳು ಬರೆಯಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಲೀನವರ್ಗದವರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿಸಿದ್ದು, ಅವರ ಪೈಕಿ ಕಾಯಸ್ಥರು ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. *ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮಿತಾಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಾಡುವಾಗ ವಿಜ್ಞಾನೇಶ್ವರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಇದು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಅವನು (ರಾಜ) ಕ್ರಮತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಆ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತವನಾಗಿರಬೇಕೇ (ಅಂದರೆ ಓರ್ವ ಕಾಯಸ್ಥನಾಗಿರಬೇಕು) ಹೊರತು ಮತ್ತಾರೂ ಆಗಿರಬಾರದು. *[[ಶೃತಿ|ಶೃತಿಯೊಂದು]] ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಓರ್ವ ಸಂಧಿ ವಿಗ್ರಹಕಾರಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಅವನ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಇದರ ಬರಹಗಾರ (ಲೇಖಕ) ಆಗಿರಬೇಕು. *ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯವು Iನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೩೩೫-೩೩೬ನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ "ಕಾಯಸ್ಥ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಮಿತಾಕ್ಷರವು ಇದರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಕಾಯಸ್ಥರು ಲೆಕ್ಕಿಗರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. "ಕಾಯಸ್ಥರು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಗರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವಾಗಿ ಅವನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಯಸ್ಥರು ಕಂದಾಯ-ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಾಗಿದ್ದರು (ಕರ−ಅಧಿ−ಕೃತ) ಎಂದು ಅಪರಾರ್ಕನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. *ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪವೊಂದರ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳ ಪೈಕಿ ಲೆಕ್ಕಿಗರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. *ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧವ, ವ್ಯವಹಾರ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯೂ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. *ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಅನುಸಾರ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಂದರೆ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ನಾಯಕಸಾನಿಯರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು, ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನುರಿತವರಾಗಿರಬೇಕು. ಅವರು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಲೀನ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರಬೇಕು, ಪರಿಶುದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು, ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗಿರಬೇಕು, ಹೇರಳವಾದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸದ್ಗುಣ ಹಾಗೂ ಬರವಣಿಗೆಯ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳ್ಳವರಾಗಿರಬೇಕು: ಮನು, ಅಧ್ಯಾಯ VII, ಶ್ಲೋಕಗಳು ೫೪ರಿಂದ ೧೨೧ರವರೆಗೆ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಅಧ್ಯಾಯ I, ಶ್ಲೋಕ ೩೧೨. == ವಿಧಗಳು == ಕಾಯಸ್ಥರು (ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ) ಮೂರು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಗಳ ಕಾಯಸ್ಥರು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ:<br> ೧. ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಕಾಯಸ್ಥರು (ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾಯಸ್ಥ ಅಥವಾ ಕಾಯಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ).<ref>ಕಾಯಸ್ಥ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧ್ಯಯನ http://chitraguptvanshi.wetpaint.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711220608/http://chitraguptvanshi.wetpaint.com/ |date=2010-07-11 }}</ref> ಜಾತಿ-ಸ್ಥಾನಮಾನ:[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]; ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಕಾಯಸ್ಥ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಒಳಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯಥಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಹೊರತು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ 'ಕಾಯಸ್ಥ' ಎಂಬುದು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಕಾಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="vedah.net"/><ref name="kamat.com"/> * vedah.net ವತಿಯಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ '''BRAHMINS''' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂದರೆ ಯಾರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿವಿಧ ಒಳ-ಗುಂಪುಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೫ರಲ್ಲಿ (ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಅನುಕ್ರಮದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ) ಕಾಯಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. * '''ದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ಸ್‌: ಎ ಲಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌''' ಎಂಬುದು Kamat.com ವತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ (ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಕಾಯಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. * ''Hindunet.org'' ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು '''ಕಾಯಸ್ಥ''' ರನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: : :: ::: ''<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಕಾ_ಯಸ್ಥ, ಕಾ_ಯತ</span>'' ಎಂದರೆ ಬರಹಗಾರ-ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿರುವ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ; ಬರಹಗಾರಿಕೆಯೇ ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಒಂದು ಬಣ (ಕಾ.)(ಕಾ.ಲೆಕ್ಸ್‌.)<ref name=" Hindunet.org">{{cite web|url=http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM|title=Sanskrit Dictionary at Hindunet.org|publisher=Hindunet.org|accessdate=2009-07-18|archive-date=2009-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627024120/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM|url-status=dead}}</ref> ೨. [[ಚಂದ್ರಸೇನೀಯ ಕಾಯಸ್ಥ ಪ್ರಭು]] (ಹೈಯಾಯ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿರುವ- ರಾಜನ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕಾಯಸ್ಥರು) ಜಾತಿ-ಸ್ಥಾನಮಾನ:[[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]], <br> ೩. ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಬಂಧದ ಕಾಯಸ್ಥರು. ಜಾತಿ-ಸ್ಥಾನಮಾನ:[[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] ಅಥವಾ ಹಿಂದೂ [[ಶಾಸ್ತ್ರ|ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ]] ಕಾನೂನಿನ ಅನುಸಾರವಾಗಿರುವ ಇತರರು ಮತ್ತು <br> ೪. ಹೆಸರು ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಯಸ್ಥರು (ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲ). ಜಾತಿ-ಸ್ಥಾನಮಾನ: ಆ ಗುಂಪಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಬದಲಾಗಬಹುದು == ಮೂಲ == [[File:Shree Chitragupt Mandir.jpg|right|450px|thumb|200px|ಖಜುರಾಹೋದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜೀಯವರ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯ]] ಕಾಯಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ವಂಶಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಭು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಂದ ಜಾಡುಹಿಡಿದು ಪತ್ತೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು) ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಯಮನು (ಧರ್ಮರಾಜ) ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ಮುಂದೆ ಕೋರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯರ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳೆರಡನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ತನಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡ. ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಅನುಸಾರ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ೧೧,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನಾದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅವನು ತೆರೆದಾಗ, ಒಂದು ಲೇಖನಿ ಹಾಗೂ ಶಾಯಿ-ಕುಡಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಂದು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ. ಅವನನ್ನು ಕುರಿತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಹೀಗೆಂದ: "ನೀನು ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ (ಕಾಯ) ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ವಂಶಸ್ಥರು ಕಾಯಸ್ಥರೆಂದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ''ನೀನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ (ಗುಪ್ತ) ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ನೀನು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಂತಾಗಲಿ''.''ಬ್ರಹ್ಮನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. '' ''ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಕಾಯಸ್ಥರಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ/ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬ ಒಂದು ಇಬ್ಬಗೆಯ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.'' ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವನು ಮಹೋನ್ನತ ರಾಜನೆಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದವರು "ರಾಜಕರು" ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ರಾಜರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ''चित्र इद राजा राजका इदन्यके यके सरस्वतीमनु ।'' <br> ''पर्जन्य इव ततनद धि वर्ष्ट्या सहस्रमयुता ददत ॥'' <ref>ಋಗ್ವೇದ ಪುಸ್ತಕ ೮/ ಸ್ತೋತ್ರ ೨೧/ ಶ್ಲೋಕ ೧೮</ref> ಗರುಡ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನನ್ನು ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲ ಮನುಷ್ಯ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''"ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ವೇದಾಕ್ಷರದಾತ್ರೆ"'' (ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ) ಬಲಿಹರಣ ಅಥವಾ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಥವಾ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಋಗ್ವೇದವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾದ್ಧ ಅಥವಾ ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಧರ್ಮರಾಜನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಭು) ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಥವಾ ಆವಾಹನೆಯೂ ಇದೆ.<br> ''"ಓಂ ತತ್‌‌ ಪುರುಷಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಧೀಮಹಿ ತೇನ ಲೇಖ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್‌."'' ಪುರೋಹಿತರು ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮವನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ: ''"ಯಮಮ್‌ ಧರ್ಮರಾಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಾಯ ವೈ ನಮಃ."'' ನವಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇತುವಿಗೆ ಪ್ರಭು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನನ್ನು ಯಾರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೇತುವಿನ ಹಾದುಹೋಗುವ ಅವಧಿ ಅಥವಾ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಸಹ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ''ಯಮಾದ್ವಿತೀಯದಂದು ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿಯವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ದಿನದಂದು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಯಂತಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.'' ಯಮರಾಜ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿಯವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ವಿಶೇಷಹಕ್ಕುಗಳು ಕಾಯಸ್ಥರಿಂದ ಕಾದಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಯಂತಿ ಪೂಜೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಯಜ್ಞದ ಹಿರಿಮೆಯೇನೆಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಯಾರು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೇ ಹೊಂದಿರಲಿ, ಅವರಿಗೆ ನರಕದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡದೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಥೆ/[[ಕಥಾ]] ಈಗ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.kayasthcharitabletrust.org/AboutChitra2.asp |title=ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಾನ್‌ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ವ್ರತಕಥೆಯ ಐತಿಹ್ಯ |access-date=2010-05-25 |archive-date=2010-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100712052346/http://www.kayasthcharitabletrust.org/AboutChitra2.asp |url-status=dead }}</ref>. ಬಹಳ ಕಾಲದ ಹಿಂದೆ ಓರ್ವ ಶಕ್ತಿವಂತ ರಾಜನಿದ್ದ. ರಾಜರುಗಳ ಪರಮೋಚ್ಚ ರಾಜನಾಗುವ ತನ್ನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕ್ರೂರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬಿದ್ದವು. ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಕೃಷ್ಟವಾದವು ಮತ್ತು ಅತಿರೇಕದ್ದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಅವನ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತೀವವಾದ ಭಯ-ಭಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನರು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಹೆಸರು ಸುದಾಸ್‌. ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಆತ ತನ್ನ ಬೃಹತ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ವಜ್ರಮುಷ್ಟಿಯ ಹಿಡಿತದೊಂದಿಗೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನು ಅತ್ಯಂತ 'ಅಧರ್ಮೀಯರ' (ಸನಿಹದ ಅರ್ಥ: 'ಧರ್ಮವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಹೊಸ್ತಿಲನ್ನು ದಾಟುವವ') ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ 'ಪಾಪ'ವನ್ನು (ಸನಿಹದ ಅರ್ಥ: 'ಪಾತಕಗಳು') ಎಸಗುವ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದ. ತಮ್ಮ ರಾಜನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು 'ಪುಣ್ಯ'ದ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಈ ರಾಜನಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದೆಂದರೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಹೀಗೆಯೇ ಬೇಟೆಯ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಅವನು ತೆರಳಿದ್ದಾಗ, ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಅವನು ಕಳೆದುಹೋದ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಗೆಬರುವ ದಾರಿಗಾಣದೆ ಆತ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿದ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಭಯದ ಕುರಿತು ಅರಿವಿರದ ಆತ, ತನ್ನ ಕಾಡುಗಳು ಹೇಗಿರಬಹುದೆಂದು ನೋಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ 'ಮಂತ್ರಗಳ' ಶಬ್ದಗಳು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಮಂತ್ರಗಳು ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವೋ ಆ ಸ್ಥಳದೆಡೆಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಜ್ಞಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆನ್ನುವಂತೆ ಒಂದಷ್ಟು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪೂಜೆಯೊಂದು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ರಾಜ ತನ್ನ ಚಿತ್ತಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ತನ್ನ ಗುಡುಗಿನಂಥ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ: “ನಾನು ಸುದಾಸ್‌ ರಾಜ, ರಾಜರ ರಾಜ. ಮೂರ್ಖ ಜನರೇ ನನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ. ನೀವೆಲ್ಲಾ ಯಾರು ಮತ್ತು ನೀವೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ? ನನಗೆ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಉತ್ತರ ಬೇಕು." ಪುರೋಹಿತರ ಗುಂಪು ತನ್ನಪಾಡಿಗೆ ತಾನು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದ ರಾಜನ ಕಡೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲಾ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜನ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಬಾಯಿಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪುರೋಹಿತರಿಂದ ತೀರಾ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಚಿತ್ತಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜ, ಪುರೋಹಿತನ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಳೆದ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಅವರ ಪೈಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಪುರೋಹಿತ ಎದ್ದುನಿಂತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ: “ನಿಲ್ಲು! ಸುದಾಸ್‌ ರಾಜ, ನಿಲ್ಲು! ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒಂದು ದುರ್ಘಟನೆಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಬೇಡ. ನೀನು ಖಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದರ ಬದಲು ಉಳಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ." ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಂಟಾಗಿ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ: "ಏಯ್‌ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಾ, ನೀನು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಮೀರಿದ ಮಹಾನ್‌ ಧೈರ್ಯ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವೆ. ನೀನು ಈಗಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೀಯಾ?” ಆ ಕಿರಿಯ ಪುರೋಹಿತ ರಾಜನನ್ನು ಕುರಿತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ, “ಓ ಸುದಾಸ್‌, ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನು ರಾಜರ ರಾಜನೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ: ನಿನ್ನದು ಎಂಥಾ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯಪ್ಪಾ! ನೀನು ಸತ್ತಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಎಂಥಾ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ನಿನ್ನ ಅಹಂಕಾರವೆಲ್ಲಾ ತೆಳುವಾದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜನರೆಲ್ಲಾ ಯಾರು, ಅವರೆಲ್ಲಾ ಏನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತುಗಳ ಉದ್ದೇಶವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆ ನಿನಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು: ನಾವು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಕ್ಕಳು. ಅವನನ್ನು ಮಹಾನ್‌ ಋಗ್ವೇದವು ನಿಜವಾದ ರಾಜರ ರಾಜನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಆ ಬಿರುದನ್ನು ಕದಿಯುವಷ್ಟು ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿನಗಿಲ್ಲ. ನಾವು ಕಾಯಸ್ಥರು. ನಮ್ಮ ಪ್ರಭುವಾದ ಯಮರಾಜ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಮೂಲಜನಕನಾದ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಮಹಾರಾಜನಿಗಾಗಿ ಈ ಯಮಾದ್ವಿತೀಯದ ಮಹಾನ್‌ ದಿನದಂದು ನಾವು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಓ ಸುದಾಸ್ ರಾಜನೇ‌, ಯಾರು ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ನರಕದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ನಿಕೃಷ್ಟವಾದ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಾಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನೂ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ! ನೀನು ಯಮರಾಜ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿಯವರಿಗೆ ಶರಣಾಗತನಾದರೆ, ನೀನು ನರಕದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲೆ. ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನೊಬ್ಬನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಉಳಿಸಬಲ್ಲ. ಒಂದು ಕೈನಲ್ಲಿ ವಿಮೋಚನೆಯಿದೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಕೈನಲ್ಲಿ ನರಕವಿದೆ. ಬಾ, ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೋ, ಇಲ್ಲವೇ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲು.” ರಾಜ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಶೀಕರಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವನಂತೆ ಆ ಕಿರಿಯ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ. ನಂತರ ಆತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಪೂಜಾವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಅದಾದ ನಂತರ ಅವನು 'ಪ್ರಸಾದ'ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇತರ ಜನರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ. ಕಾಲವು ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಯಮದೂತರು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುವ ದಿನವು ಬಂದೇಬಿಟ್ಟಿತು. ಯಮದೂತರು ರಾಜನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಯಮರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡುಹೋದರು. ರಕ್ತಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜನು ಯಮರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಪ್ರಭುವು ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೆರೆದು ಯಮರಾಜನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ: "ಓ ಮಹಾನ್‌ ಯಮರಾಜನೇ, ಇವನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇವನ ಜೀವನದ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಈ ರಾಜ ತನ್ನ ಜೀವಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ? ಕಾರ್ತೀಕ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಿತೀಯದಂದು ಇವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಆ ದಿನದಂದು ಇವನು ನಮ್ಮ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ 'ವ್ರತ'ವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ 'ಪಾಪಗಳೂ' ತೊಡೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನನ್ನು ನರಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ." ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಜಯಂತಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಯಾರೇ ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ ನರಕದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿರುವ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಇವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ|ಕಾಂಚೀಪುರಂನಲ್ಲಿ]] [http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/04/18/stories/2003041801260800.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030627201421/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/04/18/stories/2003041801260800.htm |date=2003-06-27 }} ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿಯವರ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಖಜುರಾಹೋದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು http://chitraguptvanshi.wetpaint.comನಲ್ಲಿ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಕಾಣಬಹುದು. == ವಂಶವೃಕ್ಷ == ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿಯವರು ದೇವಿ ನಂದನಿ ಮತ್ತು ದೇವಿ ಶೋಭಾವತಿ ಎಂಬಿಬ್ಬರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ, ದಿವ್ಯವಾಗಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ೧೨ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾಯಸ್ಥರ ೧೨ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾಯಸ್ಥರ ೧೨ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದರೆ: *[[ಮಾಥುರ್‌|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span>]] *[[ಗೌರ್‌/ಗೋರ್‌]] *[[ಭಟ್ನಾಗರ್‌‌]] *[[ಸಕ್ಸೇನಾ]] *[[ಅಂಬಷ್ಠ]] *[[ನಿಗಮ್‌]] *[[ಕರ್ಣ]] *[[ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ]] *[[ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ]] ಅಥವಾ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ *[[ಸುರಧ್ವಜ]] *[[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] *[[ಅಷ್ಠಣ]] *[[ಖಾರೆ]] ===ದೇವಿ ಶೋಭಾವತಿ/ಇರಾವತಿಯರ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು=== *'''ಚಾರು''' (ಮಾಥುರ್‌): ಅವನು ಮಥುರೆ ಋಷಿಯ ಓರ್ವ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ, ದುರಂಧರ ಎಂಬುದು ಅವನ [[ರಾಶಿ ನಾಮ]]; ಈತ ದೇವಿ ಪಂಕಜಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ಈತ ಪೂಜಿಸಿದ್ದು ದೇವಿ ದುರ್ಗಾ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span>‌ ಈಶ್ವರಿಯನ್ನು. ಮಥಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ಮಹಾನದಿ ಹಾಗೂ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶ) ಒಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಚಾರುವನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span>‌‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ವೈದಿಕ ಬಣದ ವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆ 'ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳು' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂಥ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಮಥಾರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಅವರು ಆರ್ಯಾವರ್ತದ ಇತರ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ೩ ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ೧.ಮಥಾರದ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span>ಗಳು, ೨.ಪಾಂಚಾಲ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚೋಲಿ ಅಥವಾ ಪಾಂಚಾಲಿ; ಈ ರಾಜ್ಯದ ಮಥಾರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಗರ್‌ವಾಲ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ, ೩.ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಚ್ಛಿ. <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span>ಗಳು ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನಾಳುವ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಂತೆ ತೋರಿತು. [[ಅಯೋಧ್ಯಾ]] ರಾಜ್ಯವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆನಿಸಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವರು ರಘುವಂಶಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಳಿದರು. ಅವು ೮೪ ಅಲ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮದುರೈ, ತ್ರಿನಿವೆಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>‌‌ [[ಇಟಾವಾ|ಇಟಾವಾದ]] ಮದನ್‌ಲಾಲ್‌ ತಿವಾರಿ ಬರೆದಿರುವ ''ಮದನ್‌ ಕೋಶ್'', ಪುಟ ೨೨೦</ref> ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಟ [[ಅಗಸ್ಟಸ್‌ ಸೀಸರ್‌‌]] ಬಳಿಗೆ ಓರ್ವ ಗುಪ್ತದೂತನನ್ನು ಅವರು ಕಳಿಸಿದರು. *'''ಸುಚಾರು''' (ಗೌರ್‌‌) गौड़: ಈತ ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿಯ ಓರ್ವ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ, ಧರ್ಮದತ್ತ ಎಂಬುದು ಅವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವನು ಶಾಕಂಬರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಗೌಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಸುಚಾರುವನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ ಸುಚಾರುವು ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯ ಮಗಳಾದ ದೇವಿ ಮಾಂಧಿಯಾ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ಗೌರ್‌ಗಳು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ: ೧.ಖಾರೆ, ೨.ದೂಸ್ರೆ, ೩.ಬೆಂಗಾಲಿ, ೪.ದೆಹ್ಲಾವಿ, ೫.ವಾದನ್ಯೂನಿ. ಗೌರ್‌ ಕಾಯಸ್ಥರು ಅಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮರುವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಭಗದತ್ತ ಮತ್ತು ಕಳಿಂಗದ ರುದ್ರದತ್ತ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. *'''ಚಿತ್ರಾಕ್ಷ''' (ಭಟ್ನಾಗರ್‌‌): ಇವನು ಭಟ್‌ ಋಷಿಯ ಓರ್ವ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ, ದೇವಿ ಭದ್ರಕಾಳಿನಿ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಇವನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ದೇವಿ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಭಟ್ಟದೇಶ ಮತ್ತು ಮಾಳ್ವದಲ್ಲಿನ ಭಟ್‌ ನದಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಾಕ್ಷನನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು.ಅವನು ಚಿತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಭಟ್ನಾಗರ್‌ಗಳೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದರು‌. ಅವರು ೮೪ ಅಲ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. *'''ಮತಿಮಾನ್''' (ಸಕ್ಸೇನಾ): ಇವನು ದೇವಿ ಕೋಕಲೇಶ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ಶಾಕಂಬರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಶಾಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಮತಿಮಾನ್‌ನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ ಮತಿಮಾನ್‌ನ ಮಗ ಓರ್ವ ಮಹಾನ್‌ ಯೋಧನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈಗ ಕಾಬೂಲ್‌-ಕಂದಹಾರ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಅವರು ಸಖರಾದುದರಿಂದ (ಸೇನಾದ ಸ್ನೇಹಿತರು), ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಶಕ್‌ಸೇನಾ ಅಥವಾ ಸಕ್ಸೇನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆಧುನಿಕ ಇರಾನ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಅವರು ಕನ್ನೌಜ್‌, ಪಿಲಿಭಿಟ್‌, ಬರೇಲಿ, ಷಹಜಹಾನ್‌ಪುರ, ಬದಾಯು, ಫರೂಕಾಬಾದ್‌, ಎಟ್ಟಾ, ಮೈನ್‌ಪುರಿ, ಆಲಿಘರ್‌ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಖಾರೆ ಮತ್ತು ದೂಸರೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ೧೦೬ ಮುಖ್ಯ ಅಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. RC ಮಜುಂದಾರ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಶಾಕರ ಶೇನ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಕಶೇನ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದು, ಅದು ಸಕ್ಸೇನಾ ಆಗಿ ಆಂಗ್ಲೀಕೃತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *'''ಹಿಮವಾನ್''' (ಅಂಬಷ್ಠ): ಸರಂಧರ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು, ಈತ ದೇವಿ ಭುಜಂಗಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ಅಂಬಾ-ಮಾತಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಅಂಬಾ-ಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗಿರ್‌ನಾರ್‌ ಮತ್ತು ಕಥಿಯಾವಾಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂತು. ದಿವ್ಯರಾದ ಐದು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶ್ರೀ ಹಿಮವಾನ್‌ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅವರೆಂದರೆ, ಶ್ರೀ ನಾಗಸೇನ, ಶ್ರೀ ಗಯಾಸೇನ, ಶ್ರೀ ಗಯಾದತ್ತ, ಶ್ರೀ ರತನ್‌ಮೂಲ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ದೇವಧರ. ಅವರು ಗಂಧರ್ವ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಈ ಐದು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿಯು ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಡಿತು. ಇವರು ಮತ್ತೆ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡರು. ಅದರ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ- ನಾಗಸೇನ: ೨೪ ಅಲ್‌ಗಳು, ಗಯಾಸೇನ: ೩೫ ಅಲ್‌ಗಳು, ಗಯಾದತ್ತ: ೮೫ ಅಲ್‌ಗಳು, ರತನ್‌ಮೂಲ: ೨೫ ಅಲ್‌ಗಳು, ದೇವಧರ: ೨೧ ಅಲ್‌ಗಳು. [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌‌‌‌|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌‌‌‌ನ]] ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಆಮೇಲೆ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ|ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನಿಂದ]] ಅವರು ಸೋಲಿಗೊಳಗಾದ ನಂತರ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಲೆಗೊಂಡರು. *'''ಚಿತ್ರಚಾರು''' (ನಿಗಮ್‌): ಸುಮಂತ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು, ಇವನು ದೇವಿ ಅಶ್ಗಂಧಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಮಹಾಕೋಶಲ ಮತ್ತು ನಿಗಮ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಸರಯು ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವುದು) ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಚಾರುವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನಿಗಮ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಇಂದು ಅವರು ಕಾನ್‌ಪುರ, ಫತೇಹ್‌ಪುರ, ಹಮೀರ್‌ಪುರ, ಬಂಡಾ, ಜಾಲನ್‌, ಮಹೋಬಾ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೪೩ ಪ್ರಮುಖ ಅಲ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. *'''ಅರುಣ ಚಾರು''' (ಕರ್ಣ): ದಾಮೋದರ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು, ಇವನು ದೇವಿ ಕಾಮಕಲಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಅವರು ವೈಷ್ಣವರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ) ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಅರುಣ ಚಾರುವನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ನೇಪಾಳ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಬಿಹಾರ ಶಾಖೆಯು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು; 'ಗಯಾವಾಲ ಕರ್ಣ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗುಂಪು ಗಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರೆ, 'ಮೈಥಿಲ-ಕರ್ಣ' ಎಂಬ ಗುಂಪು ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು.ನಂತರ ಅವರು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಒಂದು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯುಂಟುಮಾಡುವ ೩೬೦ ಅಲ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಈ ಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ಬಣಕ್ಕೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಕರ್ಣನಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. *'''ಜಿತೇಂದ್ರ''' (ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ): ಸದಾನಂದ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿದೆ, ಈತ ದೇವಿ ಮಂಜುಭಾಷಿಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಕನ್ನೌಜ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಅತಿಯೇಂದ್ರೀಯನನ್ನು (ಜಿತೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಇವನು ಚಿರಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ) ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಪೈಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಶ್ರೀ ಅತಿಯೇಂದ್ರೀಯನು ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಆತ 'ಧರ್ಮಾತ್ಮ' ಮತ್ತು 'ಪಂಡಿತ' ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡವನಾಗಿದ್ದ; ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಇಂದು ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠರು <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಥುರಾ</span>‌‌, ಆಗ್ರಾ, ಫಾರೂಖಾಬಾದ್‌, ಇಟಾಹ್‌, ಇಟಾವಾ ಮತ್ತು ಮೈನ್‌ಪುರಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನ ಬಂಗಾಳದ ನಂದಿಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ ಶೇಖರ ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠನಂತೆ<ref>ಶೇಖರ ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ</ref> ಸುಗಮ್‌ ಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಲೇಸರ್‌ನ‌ಲ್ಲಿದ್ದ (ಇಟಾಹ್‌). ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ===ದೇವಿ ನಂದನಿ/ಸುದಾಖಿನಾರ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು=== *'''ಶ್ರೀಭಾನು''' (ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ): ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀನಿವಾಸ (ಶ್ರೀನಗರ) ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಂದಹಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿಯವರು ಶ್ರೀ ಶ್ರೀಭಾನುವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯ ಮಗಳಾದ ದೇವಿ ಪದ್ಮಿನಿಯನ್ನು ಇವನು ಮದುವೆಯಾದ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ದೇವದತ್ತ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಘನಶ್ಯಾಮ್‌ ಎಂಬ ದಿವ್ಯವಾದ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದರು. ಶ್ರೀ ದೇವದತ್ತನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀ ಘನಶ್ಯಾಮ್‌ ಪಡೆದ. ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಖೇರಿಯಿಂದ ಅವರು ಜನಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ 'ಖಾರೆ' ಎಂದು ಅವರು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.ಶ್ರೀ ಧನ್ವಂತರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸರ್ವಗ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದಿವ್ಯವಾದ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ 'ದೂಸ್ರೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.ಸ್ರೀವಾಸ್ತವರು ೬೫ ಮುಖ್ಯ ಅಲ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. *'''ವಿಭಾನು''' (ಸೂರ್ಯಧ್ವಜ): ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು, ಈತ ದೇವಿ ಮಾಲತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿ ಶ್ರೀ ವಿಭಾನುವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ತಾಯಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸೂರ್ಯದೇವನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಶ್ರೀ ವಿಭಾನುವಿನ ವಂಶಸ್ಥರು ಸೂರ್ಯದೇವರ ಲಾಂಛನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಧ್ವಜಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಧ್ವಜರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.ಮಹಾಭಾರತದ ಜರಾಸಂಧ ಹಾಗೂ ತಕ್ಷಿಲಾದ ಜಮ್ನಾಯಾ ಅತ್ಯಂತ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು.ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಗಧದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು. *'''ವಿಶ್ವಬಂಧು''' (ವಾಲ್ಮೀಕಿ): ದೀನದಯಾಳು ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈತ ಶಾಕಂಬರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ. ಚಿತ್ರಕೂಟ ಮತ್ತು ನರ್ಮದಾಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವಬಂಧುವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವಬಂಧುವು ನಾಗಕನ್ಯಾ ದೇವಿ ಬಿಂಬಾವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವನ್ನು (ತಪಸ್ಯ) ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈತ ತನ್ನ ಜೀವಿತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದ ಮತ್ತು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂಬ ಬಳ್ಳಿಯ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅವನು ಮಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.ಇವನ ವಂಶಸ್ಥರು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು.ಅವರು ವಲ್ಲಭಪಂಥಿಗಳಾದರು. ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಗುಜರಾತ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರೆ, ಇತರ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ, ಗಂಗಾನದಿ ಹಾಗೂ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆಹೋದರು. ಇಂದು ಅವರು ಗುಜರಾತ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗುಜರಾತ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು 'ವಲ್ಲಭಿ ಕಾಯಸ್ಥ' ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. *'''ವೀರ್ಯಭಾನು''' (ಅಷ್ಠಣ): ಮಾಧವರಾವ್ ಎಂಬುದು ಇವನ ರಾಶಿನಾಮವಾಗಿತ್ತು‌, ಇವನು ದೇವಿ ಸಿಂಘಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ಅಧಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್‌ಜಿ ಶ್ರೀ ವೀರ್ಯಭಾನುವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಇವನ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ರಾಮನಗರ-ವಾರಣಾಸಿಯ ರಾಜನು ಎಂಟು ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸತ್ಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಅಷ್ಠಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಸ್ಥಾನವಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಇಂದು ಅಷ್ಠಣರು U.P.ಯ ಹಲವಾರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸರನ್‌, ಸಿವಾನ್‌, [[ಚಂಪಾರಣ್‌]], ಮುಜಫರ್‌ಪುರ್‌, ಸೀತಾಮಧಿ, ದರ್ಭಾಂಗ, ಭಾಗಲ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. U.P.ಯ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯವಾದ M.P.ಯಲ್ಲೂ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಅವರು ೫ ಮುಖ್ಯ ಅಲ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ===ಅಲ್‌ಗಳು=== ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಉಪ-ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತೆ ''ಅಲ್‌‌'' ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ''ವಂಶ'' ವೊಂದು ಒಬ್ಬ ''ರಾಜ'', ಒಬ್ಬ [[ಋಷಿ]] ಅಥವಾ ಓರ್ವ ''ದೇವತೆ'' ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬೆಳೆದಂತೆ ಸ್ವತಃ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಅದು ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತಾವು ಭೇಟಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಈ ಸಂತತಿಯವರು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತದ ಉಪ-ವಂಶವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ''ಮೂಲ'' (ಮುಖ್ಯ)ವಂಶಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಉಪ-ವಂಶಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ನಾಮಪದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ವಂಶಕ್ಕೆ (ಚಿತ್ರಾಂಶಿ) ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅವನ್ನು ''ಅಲ್‌‌‌‌'' ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಸೂಚನೆ: ೧೨ ಮುಖ್ಯ ಉಪ-ಜಾತಿಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದು, ೧೨ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಅವು ಆಧರಿಸಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ''ಅಲ್‌‌‌'' ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಮುಂದುವರಿದ ವಿಭಾಗಗಳೇ '''ಅಲ್‌‌‌‌‌‌''' ಗಳು ಆಗಿವೆ). ''ಅಲ್‌'' ಎಂಬುದನ್ನು ''ಗೋತ್ರ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ಗೊಂದಲಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಗೋತ್ರ ಎಂಬುದು ಓರ್ವ '''ವೈದಿಕ''' ಋಷಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಈತನು ಓರ್ವ ಗುರು, ರಾಜಗುರು ಅಥವಾ ಆ ವಂಶದ ಮೂಲಜನಕನಾಗಿರಬಹುದು. ಒಂದು ವಂಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೋತ್ರವು ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ''ಕಾಯಸ್ಥ'' ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅವರದು ''ಕಾಶ್ಯಪ'' ಗೋತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಓರ್ವ ವಂಶಜನು ಅವನ ಗೋತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಲ್‌ನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಪರಿಚಿತನಾಗಬಹುದು (''ಕುಲ'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ''ಅಲ್‌'' ಎಂಬ ಪದದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವುಬಾರಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕುಲ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ).''ಅಲ್‌‌‌‌'' ಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಮತ್ತು ೧೨ ಮುಖ್ಯ ಉಪ-ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಸಿ ಹೆಸರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮದ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ೧೨ ಮುಖ್ಯ ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ [[ವಂಶನಾಮಗಳು]] ನಮೂದಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣದ ಸನ್ನಿವೇಶ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಗ್ಗುಲುಗಳು == {{Unreferenced section|date=July 2008}} === ಮದುವೆ ಆಚರಣೆಗಳು === ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉಪ-ಜಾತಿಗಳೊಳಗೇ ವಿವಾಹವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಕಾಯಸ್ಥರು ಕುಟುಂಬದ [[ಅನ್ಯಗೋತ್ರ ವಿವಾಹ]] ಮತ್ತು ಜಾತಿ [[ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹ|ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹವನ್ನು]] ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಆಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು AL (ಅಲ್‌ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡಿ) ಅಂತರವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಅದೇ ಜಾತಿಯ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಭಿನ್ನ ಅಲ್‌ಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದರೆ, [[ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ]] ಉಪ-ಜಾತಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡೆ ಅಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ ಉಪ-ಜಾತಿಯ ಮತ್ತೋರ್ವ ಪಾಂಡೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, [[ಸ್ರೀವಾಸ್ತವ]] ಉಪ-ಜಾತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಅಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬಹುದು. === ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣದ ಪೂಜೆ === ಓರ್ವ ಪೂರ್ವಜನಾದ ಶ್ರೀ [[ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿ|ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿಯನ್ನು]] ಪೂಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಲೇಖನಿಗಳು, ಕಾಗದಗಳು ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಾದ ''[[ಕಲಮ್‌-ದವಾತ್‌ ಪೂಜೆ]]'' ಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಯಸ್ಥರು ಇತರ ಹಿಂದೂ ಜಾತಿಗಳಿಂದ ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಯಮ ದ್ವಿತೀಯದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಯಮರಾಜನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಹಾಗೂ ಈ ವಿರಾಮದ ಅವಧಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸೋದರಿ ದೇವಿ ಯಮುನಾಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಲು ಬಳಸಿದ ದಿನವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿನದಂದು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವು ಭೈಯ್ಯಾ ದೂಜ್‌ ಎಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಸ್ಥರು ಈ ದಿನವನ್ನು ಶ್ರೀಚಿತ್ರಗುಪ್ತಜಯಂತಿ, ಅಂದರೆ, ತಮ್ಮ ಮೂಲಜನಕನ 'ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ'ವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಯಸ್ಥರು "ಪೂರ್ವಜನನ್ನು-ಪೂಜಿಸುವ" ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಏಕೈಕ ಒಳಪಂಗಡ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಕಮಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. === ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ === ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ, ಕಾಯಸ್ಥರು ಇತರ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಜಾತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವರು ಮಾಡಿದ್ದು ಇದನ್ನೇ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಧುನಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದರೆ, ಭಾರತದಿಂದ ಆಚೆಯಿರುವ ಕಾಯಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಬೆರೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತರ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವಮಾನವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಈ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಅಪ್ರತಿಮ ಮಹತ್ವದ ಜೊತೆಗೆ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} === ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ === ಕಾಯಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ-ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರಣವೇನೇ ಇರಲಿ, ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅಭಿರುಚಿಯ ನಗುವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಯಸ್ಥರು ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನೇ ಇರಲಾರರು. ತಮಾಷೆಯ ಸ್ವಭಾವದ ಅನೇಕ ಜನರು ಹಾಗೂ ವಿದೂಷಕರನ್ನು ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಯಸ್ಥರಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತರರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ದ್ವೇಷದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. UP ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ 'ಲಾಲಾಜಿ ನಗೆಹನಿಗಳು' ಎಂದೇ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ನಗೆಹನಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಗೆ ಕಾಯಸ್ಥರು ವಸ್ತು-ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಜಾಬ್‌ ಮತ್ತು NCRಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, "ಲಾಲಾಜಿ" ಎಂಬ ಪದವು UP ಹಾಗೂ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಯಸ್ಥರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬುದ್ಧಿ-ಚಾತುರ್ಯ, ಗಮನಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿನ ಎಂದಿಗೂ ಹಸಿದಿರುವ ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವುಳಿದಿರುವುದು ಇವುಗಳಿಂದ ಲಾಲಾಜಿಯ ಪಾತ್ರವು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗುಪ್ತ, ಪಾಂಡೆ, ಗಜೋಧರ್‌ನಂಥ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಲಾಲಾಜಿಯ ನಗೆಹನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕಾರಣಗಳೇನೇ ಇರಲಿ, ಕಾಗೆಯು ಹಲವು ವೇಳೆ ಇಂಥ ನಗೆಹನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<br> ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಲಾಲಾಜಿಯು ಒಂದು ಹಳ್ಳದೊಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಪ್ತ ಲಾಲಾಜಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಲಾಲಾಜಿ ಹಾತ್‌ ದೀಜಿಯೇ"(ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನು ನೀಡಿ). ಲಾಲಾಜಿಯು ಸುಮ್ಮನೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪಾಂಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಅರೇ ಗುಪ್ತ, ಹಾತ್‌ ದೀಜಿಯೇ ನಹೀ ಹಾತ್‌ ಲೀಜಿಯೇ ಬೋಲೋ"(ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಬೇಡ, ನಿನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲುಬ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳು).<br> ಮತ್ತೊಂದು: ಕಾಯಸ್ಥನೊಬ್ಬ ಒಂದು ಕಾಗೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮತ್ತು ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚುವವನಿದ್ದ. 'ನಿನ್ನ ಜಾತಿ ಯಾವುದು' ಎಂದು ಕಾಗೆಯು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿತು. ತುಂಬಾ ಹೊತ್ತು ಯೋಚಿಸಿದ ಕಾಗೆಯು, "ಕಾ_ಯಸ್ಥ್‌" ಎಂದು ಹೇಳಲು ಇವನು ತನ್ನ ಬಾಯನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಯಸ್ಥ ಹೇಳಿದ: 'ಲಾಲಾ'. == ಇತಿಹಾಸ == === ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ === ಕಾಯಸ್ಥ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ರಘುವಂಶಿಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅಯೋಧ್ಯಾ ರಾಜ್ಯವು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಾಥುರ್‌</span> ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. "ಕಾಯಥ್‌‌" ಅಥವಾ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ಬರಹಗಾರರ ಆನುವಂಶಿಕ ಜಾತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಾಯಸ್ಥರು ಮೂಲತಃ ಒಂದು ಉಪ-ಸೇನಾವರ್ಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.[13] ಭಾರತದ ಮಾನವಚರಿತ್ರೆಯ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಇಲಾಖೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೌರ್ಯರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂದೂ ರಾಜರು ಕಾಯಸ್ಥರಿಗೆ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತವು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕಾಯಸ್ಥರಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ದೊರೆತಿದ್ದು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ <ref>[https://books.google.com/books?id=KzxTkI9iAxkC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=rajatarangini&amp;cd=1#v=onepage&amp;q=&amp;f=fಅಲ್‌ಗಳುe ಕಲ್ಹಣನ ರಾಜತರಂಗಿಣಿಯ ನೆಲಸುನಾಡಿನ ಅನುವಾದ ]</ref> ಕಾಶ್ಮೀರಿ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಸ್ಥರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು (ಉಲ್ಲೇಖ: ರಾಜತರಂಗಿಣಿ).ಕಾಯಸ್ಥರು ರಾಜರಾಗಿ, ವಿತ್ತಪರಿಣಿತರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಾಯಸ್ಥ ರಾಜವಂಶದ ಪೈಕಿ [[ಲಲಿತಾದಿತ್ಯ]] ಮುಕ್ತಪೀಡಾ ಎಂಬಾತ ಓರ್ವ ವೈಭವಪೂರ್ಣ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ. ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಧಿಯ ಬಹುಭಾಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಸ್ಥರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಲವಾರು ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇವಲ ಪಾಠವನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಯು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್‌ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಈ ಲಿಪಿಯು ವೇದಗಳ ಲಿಪಿಯಾಗಿಯೂ ಅನೇಕಬಾರಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. === ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಭಾರತ === ಕಲಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜೋ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಯಸ್ಥ ಜಾತಿಯು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಒಲವು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕಂಡುಬಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಸಮುದಾಯವು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. [[ಪರ್ಷಿಯನ್‌]], [[ಟರ್ಕಿಷ್‌]], [[ಅರೇಬಿಕ್‌]] ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌‌]] ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಉರ್ದು|ಉರ್ದುವಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಈ ಸಮುದಾಯವು ಕಲಿತುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ರೂಪಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಈ ಸಮುದಾಯವು ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ, ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ-ವ್ಯಾಪಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. [[ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್‌ ಲಿಪಿ|ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್‌ ಲಿಪಿಯು]] ಈ ಅವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಪಿಯಾಗಿತ್ತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಾ [[ತೋದರರ ಮಲ್‌‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.kayastha.org/kayastha/kayastha-history/kayastha-parivar.html|title=Kayastha|accessdate=26 February 2010|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031858/http://www.kayastha.org/kayastha/kayastha-history/kayastha-parivar.html|url-status=dead}}</ref> ಸೇರಿದ್ದಾನೆ. ಈತ 'ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ'ವನ್ನು ಪರ್ಷಿಯಾ ಭಾಷೆಗೆ<ref>{{cite web |url=http://books.google.co.in/books?id=RZCv3d2XUeUC&pg=PA168&lpg=PA168&dq=raja+todarmal+of+kayastha+caste&source=bl&ots=cKzbR-T863&sig=oLhtpQ2kuJKMD3y2w5oW-_ZTRoA&hl=en&ei=UMWGS5feNsqzrAf0ibHDCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CAcQ6AEwATgK#v=onepage&q=&f=false |title=Encyclopaedia of Historiography By M.M. Rahman |accessdate=26 February 2010 |archive-date=4 ಜನವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205448/http://books.google.co.in/books?id=RZCv3d2XUeUC&pg=PA168&lpg=PA168&dq=raja+todarmal+of+kayastha+caste&source=bl&ots=cKzbR-T863&sig=oLhtpQ2kuJKMD3y2w5oW-_ZTRoA&hl=en&ei=UMWGS5feNsqzrAf0ibHDCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CAcQ6AEwATgK#v=onepage&q=&f=false |url-status=dead }}</ref> ಅನುವಾದಿಸಿದ. ಮುಘಲ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ<ref>{{cite web |url=http://www.kayasthcharitabletrust.org/aboutUs_Motivators.asp |title=Kayasth charitable trust |accessdate=26 February 2010 |archive-date=10 ಜುಲೈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710215601/http://www.kayasthcharitabletrust.org/aboutUs_Motivators.asp |url-status=dead }}</ref> ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಕಂದಾಯ ಪದ್ಧತಿ'ಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಕಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಅಕ್ಬರ್‌ ಸಾಮ್ರಾಟನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ 'ನವರತ್ನಗಳ' ಪೈಕಿ ರಾಜಾ ತೋದರಮಲ್‌ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ನಿಲ್ಲದೇ ವಸಾಹತು ಯುಗಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾಯಸ್ಥರು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ನಾಗರಿಕ ನೌಕರರು, ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಕಿರಿಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಕಾನೂನು ಸಹಾಯಕರು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳಾಗುವಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲಿಗರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು (ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ) ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾದರು ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭಾರತ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಸ್ಥಳೀಕರಿಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿದರು. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರ ಪಾಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕರು ಮುನ್ನಡೆಯ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ಏರಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೈಥಿ]] ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವತಃ ಈ ಲಿಪಿಯ ಹೆಸರೇ ಅದರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾದ ಕಾಯಸ್ಥರ ಕುರಿತು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಾಯಸ್ಥರು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ "ಕಾಯಥ್‌‌" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವ 'ಕೈಥಿ' ಎಂಬ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಸ್ಥರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೈಥಿಯು (ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದು ಕಾಯತಿ, ಕಾಯಥಿ ಅಥವಾ ಕಾಯಸ್ಥಿ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು) ದೇವನಾಗರಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಾಯಸ್ಥರಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈಗ ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಯೂನಿಕೋಡ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಪಿಯಾಗುವಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಪಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. === ಆಧುನಿಕ ಭಾರತ === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾಯಸ್ಥರು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. ನಾಗರಿಕ ನೌಕರರು, ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಕೀಲರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಧನೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಮುದಾಯವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಬಂಧವೂ ಸಹ ೧೯೭೦ರ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಮುದಾಯವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅರಸಿಹೊರಟಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದ]] [[Dr. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್‌]], ಮೂರನೇ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ]] [[ಲಾಲ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್‌ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]], ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಕರಾದ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]], ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ [[ಸುಭಾಷ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ-ತಾರೆ [[ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]]. == ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == ಡಾ. [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್‌]] ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು.ಡಾ. ಗಣೇಶ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ <ref>{{Cite web |url=http://www.indianmathsociety.org.in/ganeshprasad.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-25 |archive-date=2018-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025165807/http://www.indianmathsociety.org.in/ganeshprasad.htm |url-status=dead }}</ref> (U.P.ಯ ಬಲ್ಲಿಯಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ೧೮೭೬ರ ನವೆಂಬರ್‌ ೧೫ರಂದು ಜನನ) ಒಂದು ಅನುಕೂಲಸ್ಥ ಕಾಯಸ್ಥ್‌‌ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಡಾ. [[ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ]] ಎಂಬುವವರು ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, U.P.ಯ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಾಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು. [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ್‌ ನಾರಾಯಣ್‌‌|ಜಯಪ್ರಕಾಶ್‌ ನಾರಾಯಣ್‌‌ರವರು]] [[ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು]] ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದರು, [[ಸುಭಾಸ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌‌|ಸುಭಾಸ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌‌ರವರು]] ಸೈನ್ಯಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. [[ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್‌ ಭಟ್ನಾಗರ್]], [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್‌ ಬೋಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಗದೀಶ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮುನ್ಷಿ [[ಪ್ರೇಮ್‌ ಚಂದ್‌]], [[ಹರಿವಂಶ್‌ ರಾಯ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]], ಓರ್ವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ಚಂದ್ರ ಮಿತ್ರ]], ರಘುಪತಿ ಸಹಾಯ್‌ "ಫಿರಾಕಿ" ಗೋರಖ್‌ಪುರಿ, ಡಾ. ವೃಂದಾವನ್‌ ಲಾಲ್‌ ವರ್ಮಾ, ಡಾ. ರಾಮ್‌ ಕುಮಾರ್‌‌ ವರ್ಮಾ, [[ಮಹಾದೇವಿ‌ ವರ್ಮಾ]], ಕಮಲಾ ಚೌಧರಿ, ಡಾ. ಧರಮ್‌ ವೀರ್‌ ಭಾರತಿ ಮತ್ತು ಭಗವತಿ ಚರಣ್‌ ವರ್ಮಾ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಾಮಿ [[ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಮತ್ತು [[ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್‌ ಯೋಗಿ|ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್‌ ಯೋಗಿಯವರು]] ದಾರ್ಶನಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಕ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಸಿನ್ಹಾ ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆರಕ್ಷಕ ಪ್ರಧಾನ-ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.a2a.org.uk/search/records.asp?cat=059-msseur_11&cid=11-8-23|title=www.a2a.org.uk/search/records.asp?cat=059-msseur_11&cid=11-8-23<!--INSERT TITLE-->}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[S.K. ಸಿನ್ಹಾ]], PVSM, ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ, ಅಸ್ಸಾಂನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಜಮ್ಮು & ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://jammukashmir.nic.in/govt/gov.htm|title=Jammu & Kashmir government website|access-date=2010-05-25|archive-date=2010-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725064901/http://jammukashmir.nic.in/govt/gov.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್]] ಹಾಗೂ [[ಶತ್ರುಘನ್‌ ಸಿನ್ಹಾ|ಶತ್ರುಘನ್‌ ಸಿನ್ಹಾರಂಥ]] ಕಲಾವಿದರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ; [[ರಾಜು ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ]] ಹಾಸ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; [[ಮುಕೇಶ್‌]], [[ಸೋನು ನಿಗಮ್‌]] ಸಂಗೀತ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ನಿರ್ಮಲ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ]] (ಈಕೆ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ನಿರ್ಮಲಾ ದೇವಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು) ಒಂದು ಹೊಸ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಂದೋಲನ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಂದೋಲನವಾದ]] [[ಸಹಜ ಯೋಗ|ಸಹಜ ಯೋಗದ]] ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಅಂಬರೀಶ್‌ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ]]<ref>{{cite news |title=Ambarish Indira Gamdhi Priyadarshini Award se Sammanit |url=http://pics.livejournal.com/sitapur/pic/0000krcr |page=04 |date=2007-12-07 |language=Hindi |newspaper=Dainik Jagran |location=Lucknow |trans_title=Ambarish honored to Indira Gandhi Priyadarshini Award}}</ref> ಓರ್ವ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌‌ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಓರ್ವ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref name="rks">{{cite book |Rashtreey Kavi Sangam Nirdeshika 2010= |year=2010 |publisher=Pankhee prakashan Delhi 110032 |location= India |isbn=978-81-908347-3-5 |page= 18 |line=1-8 }}</ref>; [[Q&amp;A]] (ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು [[ಆಸ್ಕರ್‌‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ "[[ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌‌]]" ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು) ಹಾಗೂ [[ಸಿಕ್ಸ್‌ ಸಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್‌]]‌ನ ಲೇಖಕರಾದ [[ವಿಕಾಸ್‌ ಸ್ವರೂಪ್‌]] ವೃತ್ತಿಪರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಾಗಿದ್ದು, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಾಯಸ್ಥ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಭಾವೀ ಹಾಗೂ ಉದಾರವಾದಿ ಕಾಯಸ್ಥ ದೇವ-ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಮಿ [[ಪ್ರಭುಪಾದ]](ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ ಆಂದೋಲನ-ISKCON), [[ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್‌ ಯೋಗಿ]](ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಧ್ಯಾನ), [[ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ]](ಸಮಗ್ರ ಯೋಗ), [[ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದ]]('ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ಎ ಯೋಗಿ' ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಗ) ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]](ವೇದಾಂತ) ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} * [[ಋಗ್ವೇದ]] * [[ವ್ಯೋಮ ಸಂಹಿತ]] * [[ಯಮ ಸಂಹಿತ]] * [[ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ]] * [[ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣ]] * [[ಗರುಡ ಪುರಾಣ]] * [[ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರ]] * [[ಬೃಹತ್‌ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾಂಡ]] * [[ಆಪಸ್ತಂಭ]] * [[ಮೇರು ತಂತ್ರ]] * [[ಮಹಾಭಾರತ]] * [[ಶೃತಿ]] * [[ಸ್ಮೃತಿ]] * [https://archive.org/stream/ethnographicalno00chanrich/ethnographicalno00chanrich_djvu.txt ಚಿತ್ರಗುಪ್ತವಂಶಿ ಕಾಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಅವರ ಚಂದ್ರಸೇನೀಯ ಪ್ರಭು ಸೋದರರು ] * vedah.net [http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html vedah.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014050327/http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html |date=2017-10-14 }} * Kamat.com [http://www.kamat.com/kalranga/people/brahmins/list.htm Kamat.com] * Hindunet.orgನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು [http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM Hindunet.orgನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710163846/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM |date=2010-07-10 }} * [[ಬಿನೋದ್‌ ಬಿಹಾರಿ ವರ್ಮ|ಬಿನೋದ್‌ ಬಿಹಾರಿ ವರ್ಮರವರ]] [[ಮೈಥಿಲಿ ಕರಣ ಕಾಯಸ್ಥಕ ಪಾಂಜಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ]], ಮೈಥಿಲಿ ಕರಣ ಕಾಯಸ್ಥರ ಪಾಂಜಿಗಳ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ. * R V ರಸ್ಸೆಲ್‌ (ಜನಾಂಗ ವಿವರಣಾ ವಿಭಾಗದ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಮತ್ತು ರಾಯ್‌ ಬಹಾದೂರ್‌ ಹೀರಾಲಾಲ್ ಬರೆದಿರುವ, "ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಪ್ರಾವಿನ್ಸಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಸಂಪುಟ III", ಪ್ರಕಾಶಕರು: ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕೊ. ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಲಂಡನ್‌, ಪುಟಗಳು ೪೦೪-೪೨೨, ೧೯೧೬ [https://www.vedamsbooks.com/no12822.htm]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * A. ಮಿತ್ರ (ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ, ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಬರೆದಿರುವ, "ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಬೆಂಗಾಲ್‌", ಪ್ರಕಾಶಕರು: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೫೪ [http://www.amazon.com/dp/B0007JWJ6W ]. * ಲೂಸಿ ಕರೋಲ್., [http://links.jstor.org/sici?sici=0021-9118(197802)37%3A2%3C233%3ACPOISA%3E2.0.CO%3B2-Z ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ಸ್‌], ದಿ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌, ಸಂಪುಟ ೩೭, ಸಂಖ್ಯೆ ೨ (ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೭೮), ಪುಟಗಳು ೨೩೩–೨೫೦. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.ekayastha.com ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಸ್ಥರಿಗೂ ಮೀಸಲಾದ ಒಂದು ತಂಗುದಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023020025/http://www.ekayastha.com/ |date=2016-10-23 }} * [http://www.kayastha2kayastha.org/ ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯದ ವಧುಗಳು ಮತ್ತು ವರರನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619050104/http://kayastha2kayastha.org/ |date=2010-06-19 }} * [http://www.kayasthasangam.com/ ಉಚಿತ ವೈವಾಹಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ] * [http://www.kayastha.org/ ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯದ ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] * [http://www.kayastha2kayastha.com/ ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯದ ವೈವಾಹಿಕ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100512163856/http://kayastha2kayastha.com/ |date=2010-05-12 }} * [http://www.chitragupt.co.uk/ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಸಮಾಜ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] * [http://www.kayasthaindia.com Kayastha.India.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110802133811/http://kayasthaindia.com/ |date=2011-08-02 }} * [http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html vedah.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014050327/http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html |date=2017-10-14 }} * [http://www.kamat.com/kalranga/people/brahmins/list.htm Kamat.com] * [http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM Hindunet.orgನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710163846/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/2059TO.HTM |date=2010-07-10 }} * [http://www.kayastha.in Kayastha.in]{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kayastha.in/ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಕಾಯಸ್ಥರ ಮದುವೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರ 09350546867(ದೆಹಲಿ, ಭಾರತ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415034919/http://kayastha.in/ |date=2009-04-15 }} * [http://www.kayasthamarry.com ಕಾಯಸ್ಥ ವೈವಾಹಿಕರು ಮತ್ತು ಮದುವೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613105318/http://www.kayasthamarry.com/ |date=2019-06-13 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]] rg94ku8yvrzvcs0yi3u8bjr5me16k4f 0 24297 1375782 1371941 2026-06-24T04:30:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375782 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Lead too short|date=September 2009}} [[File:Pumpkins.jpg|thumb|ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು]] [[File:PumpkinPiePiece.JPG|thumb|ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಕಡುಬಿನ ಒಂದು ಭಾಗ]] '''ಕುಂಬಳಕಾಯಿ''' ಯು ''[[ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟಾ]]'' ವರ್ಗದ ಮತ್ತು ''[[ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟೀಸ್]]'' ಜಾತಿಯ (ಇದು ಗಡುಸಾದ ಸಿಪ್ಪೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ) ಒಂದು [[ಗಡುಸಾದ]]-ಸಿಪ್ಪೆಯ-ತರಹದ [[ಜಜ್ಜಿ ಹೋಗಿರುವ]] ಒಂದು ತರಕಾರಿ ಪ್ರಬೇಧವಾಗಿದೆ.<ref name="itis">{{cite web|url=http://www.itis.gov |title=Integrated Taxonomic Information System |publisher=Itis.gov |date=2009-12-01 |accessdate=2009-12-06}}</ref> [[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಇದು ''[[ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟಾ ಪೆಪೊ]]'', ''[[ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟಾ ಮಿಕ್ಸ್ತಾ]]'', ''[[ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟಾ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟಾ ಮೊಶಾಟಾ]]'' ಗಳ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಇದನ್ನು [[ಬೆಳೆಯುವವ|ಬೆಳೆಯುವವರಿಗೆ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಸರಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಲವಾರು ಸುಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಪ್ಪದಾದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್]]<ref>{{Cite web |url=http://www.askoxford.com/concise_oed/pumpkin?view=uk |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-14 |archive-date=2006-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060625013714/http://www.askoxford.com/concise_oed/pumpkin?view=uk |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದವರು ಕರೆಯುವ [[ಚಳಿಗಾಲದ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದ ಸಿಹಿ ಪಾನೀಯ]] ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಈ ಮೇಲಿನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖನವು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== [[File:Pumpkin Seeds (matured).jpg|thumb|left|ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು (ಪ್ರಬುದ್ಧ)]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು "ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಲ್ಲಂಗಡಿ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುವ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ''pepon'' (πέπων) ಶಬ್ದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಫ್ರೆಂಚ|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ''pompon'' ಎಂದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ''pumpion'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ವಲಸೆಗಾರರು ಅದನ್ನು ನಾವು ಈಗ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ "ಪಂಪ್‌ಕಿನ್" (ಕುಂಬಳಕಾಯಿ) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated2007">ದ ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಪ್ಯಾಚ್. ೨೦೦೭. ಹ್ಯಾಲೋವನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್. ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.pumpkin-patch.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203092759/http://www.pumpkin-patch.com/ |date=2019-02-03 }}>.</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಉಗಮವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ]] ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಬೀಜಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೭೦೦೦ ಮತ್ತು ೫೫೦೦ ನಡುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="autogenerated2007" /><ref>"ಕುಂಬಳಕಾಯಿ." ದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ. ೨೦೦೪. ಕ್ರೆಡೋ ರೆಫರೆನ್ಸ್. ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.credoreference.com/entry/4294972>.</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು [[ಪಾನೀಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ]]-ರಿತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಅವು ೧ ಪೌಂಡ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯ ಗಾತ್ರದಿಂದ (೦.೪೫ ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು)೧,೦೦೦ ಪೌಂಡ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾತ್ರದವರೆಗೂ (೪೫೩.೫೯ ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು) ಇರುತ್ತವೆ.<ref name="autogenerated2000">ಮೈಕೆಲ್, ಆರ್ಸೊಲೆಕ್ ಡಿ., ಜಾರ್ಜ್ ಎಲ್. ಗ್ರೀಸರ್, ಮತ್ತು ಜಾಯ್ಸನ್ ಕೆ. ಹಾರ್ಪರ್. "ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್." ಆ‍ಯ್‌ಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ಸ್ (೨೦೦೦). ಪೆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್ ಆ‍ಯ್‌ಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್. ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://agalternatives.psu.edu/crops/pumpkin/pumpkin.pdf>.</ref> ಕೆಲವು [[ಪಾನೀಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯಂತೇ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಅದಲು ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಕಾಂಡಗಳು ಪಾನೀಯದ ಹಣ್ಣಿನ ಕಾಂಡದಂತಲ್ಲದೇ, ಹೆಚ್ಚು ಗಡುಸಾಗಿ, ಮುಳ್ಳು ತುಂಬಿರುವ ಮತ್ತು ಕೋನದಂತಿರುತ್ತದೆ (ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಐದು-ಡಿಗ್ರಿಯ ಕೋನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಪಾನೀಯದ ಹಣ್ಣಿನ ಕಾಂಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮೃದುವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣನ್ನು ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Van_Sci_Enc">ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟೀಸ್. (೧೯೯೫). ''ವ್ಯಾನ್ ನೋಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿ (೮ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ.). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌:ವಾನ್‌ ನಾಸ್ಟ್ರಾಂಡ್‌ ರೇನ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌‌.</ref><ref name="Americana">ಕುಂಬಳಕಾಯಿ. (೧೯೯೨). ''ದ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ ಅಮೆರಿಕಾನಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಡಿಶನ್''. ಡಾನ್‌ಬರಿ,ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್: ಗ್ರೋಲಿಯರ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೋರೆಟೇಡ್</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೯–೧೮ [[ಎಲ್‌ಬಿಎಸ್]] (೪–೮ [[ಕೆ.ಜಿ.]]) ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ (''ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟಾ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಾ'' ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯದಾಗಿದೆ) ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯು ೭೫ ಎಲ್‌ಬಿಎಸ್‌ಗಿಂತಲೂ (೩೪ ಕೆ.ಜಿ.) ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Britannica">ಕುಂಬಳಕಾಯಿ. (೨೦೦೭). ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾದಲ್ಲಿನದು. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ದಿಂದ,ನವೆಂಬರ್ ೨೮, ೨೦೦೭ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: http://www.search.eb.com/eb/article-9061895.</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, [[ಚಪ್ಪಟೆ ತುದಿ|ಚಪ್ಪಟೆ ತುದಿಗಳಿಂದ]] ಆಯಾತಾಕರದವರೆಗೂ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತೊಗಟೆಯು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಘುವಾಗಿ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Britannica" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕೇಸರಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ,<ref name="Americana" /> ಕೆಲವು ಹಣ್ಣುಗಳು ದಟ್ಟ ಹಸಿರು, ತಿಳಿ ಹಸಿರು, ಕೇಸರಿ-ಹಳದಿ, ಬಿಳಿ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಪಂಪ್ಕಿನ್ ನೋಕ್: [http://www.pumpkinnook.com/facts/colors.htm ಕಲರ್ ಮಿ ಪಂಪ್ಕಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715131858/http://www.pumpkinnook.com/facts/colors.htm |date=2011-07-15 }}.</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು [[ಉಭಯಲಿಂಗಿ|ಉಭಯಲಿಂಗಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ]], ಅವು ಒಂದೇ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಎಸಳಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾದ ಅಂಡಾಶಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೂವನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಜಾತಿಯ ಹೂವು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಜೀವಿತ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಅರಳುತ್ತವೆ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಬಣ್ಣವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕೇಸರಿ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು [[ಕಡುಹಳದಿ ಬಣ್ನದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ|ಕಡುಹಳದಿ ಬಣ್ನದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಫಾ]] ಮತ್ತು [[ಬೀಟಾ ಎರಡೂ ಕ್ಯಾರಟೀನ್‌|ಬೀಟಾ ಎರಡೂ ಕ್ಯಾರಟೀನ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ]], ಎರಡನೆಯದು ದೇಹದಲ್ಲಿ [[ಎ ಜೀವಸತ್ವ|ಎ ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Kirk">{{cite journal | title = Vitamin A in Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology | author = Susan D. Van Arnum | publisher = John Wiley | location = New York | issue = 45 | pages =99–107 | year = 1998 | url = | doi = 10.1002/0471238961.2209200101181421.a01}}</ref> ==ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ== '''ಕುಂಬಳಕಾಯಿ''' ಯು ''[[Cucurbita pepo]]'' ಅಥವಾ ''[[Cucurbita mixta]]'' ಜಾತಿಯ ಒಂದು ಹಣ್ಣಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಜಾತಿಯ ''[[Cucurbita maxima]]'' ಅಥವಾ ''[[Cucurbita moschata]]'' ಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳು ''[[Cucurbita]]'' ಜಾತಿಯದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ''[[Cucurbitaceae]]'' ವರ್ಗದವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="itis" /> ==ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ನೆಲೆ== ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು [[ಬೇಸಾಯ|ಬೇಸಾಯದ]] ಉದ್ದೇಶದಿಂದ (ಪ್ರಾಣಿ ಆಹಾರದ ಹಾಗೆ) ಹಿಡಿದು ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರದ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟದ ಹಾಗೆ ವಿವಿಧ ಬಳಕೆವಿರಹುದು.<ref>ವೂಲ್ಫೋರ್ಡ್,ರಾನ್,ಮತ್ತು ದ್ರುಸಿಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ''ಪಂಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮೋರ್''. ೨೦೦೮. ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಶನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.urbanext.uiuc.edu/pumpkins {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124232357/http://www.urbanext.uiuc.edu/pumpkins/ |date=2009-01-24 }}>.</ref> ಏಳು ಭೂಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬರಿ [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕ]] ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ; ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], [[ಇಂಡಿಯಾ]], ಹಾಗೂ [[ಚೈನಾ]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>'"ದ ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಪ್ಯಾಚ್'," ೨೦೦೭. ''ಹ್ಯಾಲೋವನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್''. ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.pumpkin-patch.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203092759/http://www.pumpkin-patch.com/ |date=2019-02-03 }}>.</ref><ref>"ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು." ಜಗತ್ತಿನ ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕ ಆಹಾರ. ೨೦೦೮. ದ ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಟಲ್‌ಜೆನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್. ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=food&amp;spicedbid=82#healthbenefits {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227090509/http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=food&spicedbid=82#healthbenefits |date=2012-02-27 }}>.</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಭೇದ.<ref name="autogenerated2007" /> ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ===ಯುಎಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ=== [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ಜನಪ್ರೀಯ ಬೆಳೆಯಂತೆ, ೧.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ಸ್ (೬೮೦,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿಲೊಗ್ರಾಂಗಳು) ರಷ್ಟು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1">ಮೈಕೆಲ್, ಆರ್ಸೊಲೆಕ್ ಡಿ., ಜಾರ್ಜ್ ಎಲ್. ಗ್ರೀಸರ್, ಮತ್ತು ಜಾಯ್ಸನ್ ಕೆ. ಹಾರ್ಪರ್. "ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್." ''ಆ‍ಯ್‌ಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ಸ್ '' (೨೦೦೦). ಪೆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್ ಆ‍ಯ್‌ಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://agalternatives.psu.edu/crops/pumpkin/pumpkin.pdf>.</ref> ಯು.ಎಸ್‌. ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]], [[ಇಂಡಿಯಾನ]], [[ಒಹಾಯೊ]], [[ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]], ಹಾಗೂ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>ವೂಲ್ಫೋರ್ಡ್,ರಾನ್,ಮತ್ತು ದ್ರುಸಿಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ಪಂಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮೋರ್. ೨೦೦೮. ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಶನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.urbanext.uiuc.edu/pumpkins {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124232357/http://www.urbanext.uiuc.edu/pumpkins/ |date=2009-01-24 }}>.</ref> ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅನುಸಾರ, ಯು.ಎಸ್‌.ನ ೯೫% ಸಂಸ್ಕರಣ ಉದ್ದೇಶದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಇಲಿನೊಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ, " ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದೆ". <http://www.agr.state.il.us/newsrels/r1022041.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923103549/http://www.agr.state.il.us/newsrels/r1022041.html |date=2015-09-23 }}></ref> ಯು.ಎಸ್‌. ನಲ್ಲಿ ನೆಸಲೆ ೮೫% ಸಂಸ್ಕರಣ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. [[2009|2009ರ]] ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ, ಇಲಿನೊಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು [[ನೆಸಲೆ]] ಬೆಳೆಯನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಿತು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಜೆಯ ಕಾಲದ [[ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆ|ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡಿ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಕೊರತೆಯ ಬಾಧೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>ಜೆರ್ರಿ ಹಿರ್ಶ್, "ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಕಡುಬು ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ಗಿವಿಂಗ್ ದಿನದಂದು ಅಪರೂಪವಾಗಬಹುದು". ''ಎಲ್‌ಎ ಟೈಮ್ಸ್'' (೨೦೦೯). <http://www.tennessean.com/article/20091119/BUS‌INESS01/911190366/Pumpkin-pie-may-be-scarce-on-Thanksgiving-Day></ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಬೆಚ್ಚಗಿನ-ಹವಾಮಾನದ ಬೆಳೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೆಂದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ತಾಪಮಾನ ಮೂರು ಇಂಚು ಆಳದವರೆಗೆ (೭.೬೨ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಕನಿಷ್ಟ ೬೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳ [[ಫ್ಯಾರೆಂಹ್ಯಾಟ್‍]]‌ನ (೧೫.೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್) ಹಾಗೂ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಣ್ಣಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೆಳೆಯು ನೀರಿನ ಅಭಾವವಾದರೆ ಅಥವಾ ಶೀತ ತಾಪಮಾನಗಳ ಕಾರಣ (ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ೬೫ ಡಿಗ್ರಿ (೧೮.೩ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್); ಹಿಮ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರಬಹುದು), ಹಾಗೂ ಮರಳು ಕೂಡಿದ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ಸೋಸುವಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ನರಳಬಹುದು. ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಹಲವು ಎಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಿಯ ಭಾಗಗಳು ತೆಗೆಯಲಾದರೆ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಗಿಡ ಬಹು ಬೇಗ ತನ್ನ ತರುವಾಯ ಬಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated2000" /> ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಪುರುಷ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀ ಎರಡು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಸುತ್ತದೆ; [[ಜೇನುಹುಳುಗಳು]] [[ಫಲೀಕರಣ|ಫಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="autogenerated1" /> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳ [[ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಿತ|ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಿತವನ್ನು]] ಸ್ಥಳೀಯ [[ಸ್ಕ್ವಾಷ ದುಂಬಿ]] ''Peponapis pruinosa'' ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಈ ದುಂಬಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ|ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕದ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಕಾರಣ [[ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ]]{{Citation needed|date=August 2010}}, ಮತ್ತು ಇಂದು ಹಲವು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು [[ಜೇನು ಹುಳು|ಜೇನು ಹುಳುಗಳಿಂದ]] ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ (ಯುಎಸ್‌) ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ (೪,೦೦೦ m೨ ಒಂದು ಜೇನುಗೂಡು) ಒಂದು ಜೇನುಗೂಡಿನ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಿತತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದುಂಬಿಗಳು ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ತೋಟಗಾರರು ಹಲವು ಬಾರಿ [[ಕೈಯಿಂದ ಪರಾಸ್ಪರ್ಶಿತ|ಕೈಯಿಂದ ಪರಾಸ್ಪರ್ಶಿತತೆಯನ್ನು]] ಮಾಡ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಿತ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಫಲತೆಗೆ ಸಮಯಸಾಧಕತನದ [[ಅಣಬೆ|ಅಣಬೆಯೊಂದನ್ನು]] ಕೆಲವು ಸಲ ಅಪವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=August 2010}} ===ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು=== ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳೆಂದರೆ ''ಕುಕುರ್ಬಿಟ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ''. ಅವುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬರ್ಡ್ ಸ್ಕ್ವಾಷ ತಳಿಯಿಂದ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಉತ್ಸಾಹಕ ರೈತರು ತಮ್ಮ ತಡೆದಿಡುವ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ [[ಕಬೊಚ್]]-ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬಗೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ತಳಿ ಬೆರಕೆ ೧೮೦೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಅಂತಜ ಜರ್ಮ್‌ಪ್ಲಾಸ್ಮ್ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಯು.ಎಸ್. ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಫೀನೋಟೈಪ್‌ಗಳಿಗೆ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಜೇಂಟ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿರುವ ಒಂದು ವಿಧವೆಂದು ಕರೆದು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಈ ತೋರಿಕೆಯ ಗುಣಗಳು ವಿಚಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದವು, ಆದರೆ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಈಗ ಅದರ ಹೆಸರು ಅದರದೆ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಟಲ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಎಂದಿತ್ತು (ಯುಎಸ್‌DA PVP # ೮೫೦೦೨೦೪ ನೋಡಿ). ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳ ತೂಕದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಒಂದು ಜನಪ್ರೀಯ ಉತ್ಸವದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ೪೬೦ ಪೌಂಡ್ಸ್ (೨೦೮.೬೫ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳು) ತೂಕದ ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಎಂದು ೧೯೮೧ ವರೆಗೆ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು [[ಹೊವರ್ಡ್ ಡಿಲ್‍ರು]] ([[ನೊವ ಸ್ಕೊಟಿಯ|ನೊವ ಸ್ಕೊಟಿಯದ]]) ಒಂದು ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಪೌಂಡ್ಸ್‌ಗಳ (೨೨೬.೮೦ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳು) ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೀರಿಸಿದರು. ಈ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಬಳಸಿದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಡಿಲ್ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿದರು, ಡಿಲ್‌ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಬೀಜಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದಿಂದ ಬೆಳೆಗಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಇಂದು ಎಲ್ಲ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳಿಗೆ ಡಿಲ್‌ರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವುಗಳನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಇತರ ಬಗೆಗಳೊಂದಿನ ತಳಿಗಳ ಬೆರಕೆ ಹಾಗೂ ತಳಿಗಳ ಮರುಬೆರಕೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>ರೆವರ್, ಆ‍ಯ್‌ನ್‌. "ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಪ್ಯಾಚ್‌ನೊಗೆ, ಕಿತ್ತಳೆ ಹೆಬ್ಬೆರಳು." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ೧೮ ಅಸ್ಟೋಬರ್. ೨೦೦೭, ಪು. ಎಫ್೬.</ref> ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಬೃಹದಾಕರದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ತೂಕ ೧,೦೦೦-ಪೌಂಡ್ (೪೫೩.೫೯ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ)ಗೆ ಮುಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಹಾರ್ಪ್‌ರ ೧,೭೨೫-ಪೌಂಡ್ (೭೮೨ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳ) ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಒಹಾಯೋ ಕಂದರದ ಬೃಹದಾಕಾರ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೆಳೆಗಾರರ ವಾರ್ಷಿಕ ತೂಕದ ಪ್ರಶಸ್ಥಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref name="harp">{{cite web | url=http://news.aol.com/article/christy-harps-1725-pound-pumpkin-takes/707341 | title=Ohio Salutes 1,725-Pound Pumpkin | accessdate=2009-10-16 | date=2009-10-07 | publisher=Aol News }}</ref> ಹರ್ಪ್‌ರ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ರೋಡೆ ದ್ವೀಪದ ಜೊಯಿ ಜುತ್ರಾಸ್‌ರ ೨೦೦೭ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ೩೬ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದರು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ===ಅಡುಗೆ=== {{nutritionalvalue | name=Pumpkin, raw| kJ=56| protein=1.0 g | fat=0.1 g | satfat=0.05 g | monofat=0.01 g | polyfat=0.01 g | carbs=6.5 g | fiber=0.5 g | | sugars=1.36 g | sodium_mg=1 | iron_mg=0.8 | calcium_mg=21 | magnesium_mg=12 | phosphorus_mg=44 | potassium_mg=340 | zinc_mg=0.32 | vitA_ug= 369| betacarotene_ug=3100 |vitC_mg=9 | vitE_mg=1.06 | vitK_mcg=1.1 | pantothenic_mg=0.298 | vitB6_mg=0.061 | folate_ug=16 | thiamin_mg=0.05 | riboflavin_mg=0.110 | niacin_mg=0.6 | right=1 | source_usda=1 }} ಅಡುಗೆಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಬಹಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇದರ ಮೆದುವಾದ ತೊಗಟೆ ಇರಲಿ,ಬೀಜಗಳಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಹೂವುಗಳೆ ಆಗಿರಲಿ; ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ತಿನ್ನಲುಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಹಲೊವೀನ್]] ಹಾಗೂ [[ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆ|ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆಯ]] ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಜನರು ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ಜಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಟ್ಟು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಸಹ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದೆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್,ಟಾಮಿ. "ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಹಲವಾರು ಉಪಯೋಗಗಳು." ''ಫುಡ್ &amp; ಫಿಟ್‌ನೆಸ್'',೭ ಅಗಸ್ಟ್. ೨೦೦೬. ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.missourifamilies.org/features/nutritionarticles/nut107.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228102921/http://missourifamilies.org/features/nutritionarticles/nut107.htm |date=2009-02-28 }}>.</ref> [[File:One-pie pumpkin.jpg|left|thumb|ಪ್ಯುರಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಕಡುಬಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಕುದಿಸಬುಹುದು, ಬೇಯಿಸಬಹುದು, ಹಬೆಗಿಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹುರಿಯಬಹುದು. ತನ್ನ ಸ್ವದೇಶವಾದ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಇದು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ, ಶರತ್ಕಾಲದ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಗ, ಇದನ್ನು [[ಕಿವಿಚಿ]]<ref>ಸ್ಟೀವ್ಲಿ,ಕೇಥ್ ಡಬ್ಲೂ,ಎಫ್.ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಜಗೆರಾಲ್ಡ್ ಕಥ್ಲೀನ್. ''ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಫುಟ್: ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕುಕ್ಕಿಂಗ್.'' ಚಾಪೆಲ್ ಹಿಲ್, ಎನ್.ಸಿ.: ಉತ್ತರ ಕೆರೊಲಿನಾ ಮುದ್ರಣ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೨೦೦೪. ISBN ೦-೫೧೭-೦೫೯೩೪-೭.</ref> ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಪ್ ಹಾಗೂ ಪ್ಯೂರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಹಾಗೂ ಯು.ಎಸ್‌.ಗಳಲ್ಲಿ, ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹುರಿದು ಲಘು ಆಹಾರವಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ [[ಹೂರಣ ಕಡುಬು|ಹೂರಣ ಕಡುಬುಯಾಗಿ]] ತಯಾರಿಸಿ, ಇದರ ಹಲವು ಬಗೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನಡದ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆ ನೀಡೂವ ರಜಾ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಳೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು [[ಸ್ಕ್ವಾಷ್]] ಅಥವಾ [[ಜುಕಿನಿ|ಜುಕಿನಿಯಂತೆ]] ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ (ಕಿವುಚಿದ ಆಲುಗಡ್ಡೆಯಂತೆ) ಕಿವುಚಬಹುದು ಅಥವಾ ಸೂಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು. [[ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ''ಹಲ್ವ ಯಕ್ಟಿನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಒಂದು ಪ್ರಚಲಿತ ಸಿಹಿ ಸವಿತಿನಿಸು. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಂತಹ]] ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾಯಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆ, ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಗೂ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ''ಕದ್ದು ಕಾ ಹಲ್ವ'' ಎಂಬ ತಿನಿಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಗ್ವಾಂಗ್ಸೈ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹಾಗೂ [[ಚೈನಾ|ಚೈನಾದಲ್ಲಿ]], ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಗಿಡದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಸೂಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌|ನ್ಯೂ ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]], ಹಲವು ಬಾರಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಇತರ ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುರಿದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಜಪಾನ|ಜಪಾನನಲ್ಲಿ]], ಎಳೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು [[ಟೆಂಪ್ಯುರ]] ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಿಹಿಯಲ್ಲದ ತಿನಿಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ ನಲ್ಲಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಅಡುಗೆ ಹಾಗೂ ಸಿಹಿತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿಯೂ (ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸವರಿದ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೀಜಗಳು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯ ಬೀಜಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರೀಯ ಪರ್ಯಾಯ. [[ಥೈಲ್ಯ್ಂಡ್‌|ಥೈಲ್ಯ್ಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಎಳೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳ ಒಳಗೆ ಕಸ್ಟರ್ಡ್ ಅನ್ನು ತುಂಬಿ, ಇದನ್ನು ಹಬೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು [[ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ|ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿ]] ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗಿಣ್ಣದ ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆಸಿ [[ರ‍್ಯಾವೋಲಿ]] ಎಂಬ ಸವಿತಿನಿಸಿನ ಹೂರಣವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಆಲ್ಕಹಾಲ್ ಹಾಗೂ ಆಲ್ಕಹಾಲ್ ಇಲ್ಲದ ಪಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರುಚಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು. [[ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ]], ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಕ್ವಾಷ್ ಹೂವುಗಳು ಜನಪ್ರೀಯವಾದ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಖಾದ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು. ಇದನ್ನು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಲಸಿದ ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉದುರಿಸಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಬಹುದು. [[ಕೀನ್ಯಾ|ಕೀನ್ಯಾದಲ್ಲಿನ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಎಲೆಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೆವೆವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಅಥವಾ [[ಮುಕಿಮೊ|ಮುಕಿಮೊವಿನ]] ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣಾಂಶದ ತರಕಾರಿಯಾಗಿದೆ [http://ngishili.com/?p=282 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603061238/http://ngishili.com/?p=282 |date=2013-06-03 }} ಆದರೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಹಬೆಗಿಡಲಾಗುವುದು. ಮಕ್ಕಳು ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುತ್ತಾರೆ ಹೀಗೆ ಇದು ಅವರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ. === ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ=== [[1-ಬೆಗೆಯ ಡೈಯಾಬೆಟಿಕ್]] [[ಇಲಿಗಳ]] ಮೇಲೆ [[ಪೂರ್ವ ಚೈನಾ ನಾರ್ಮಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸಲಹೆಯ ಅನುಸಾರ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] ಹಾನಿಗಿಡಾದ [[ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯ]] ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಫಲವಾಗಿ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿನ [[ಇನ್ಸುಲಿನ್‌|ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ]] ಮಟ್ಟ ಏರುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಯ ತಂಡದ ನಾಯಕನ ಅನುಸಾರ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಸೆಳೆ "ಡೈಯಾಬೆಟಿಕ್ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಜನರು ಹಾಗೂ ಈಗಾಗಲೆ ಡೈಯಾಬೆಟಿಕ್ ಹೊಂದ ಜನರಿಗೆ, ಒಂದು ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ" ಆಗಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ಕೆಲವು ೧-ಬಗೆಯ ಡೈಯಾಬೆಟಿಕ್ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಸೂಜಿಮದ್ದುಗಳ ಅಗತ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಆಗಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಬಹುದು. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಸೆಳೆಯ ಪರಿಣಾಮ [[ಡೈಯಾಬೆಟಿಸ್ ಮೆಲಿಟಸ್ ಬೆಗೆ 2|ಡೈಯಾಬೆಟಿಸ್ ಮೆಲಿಟಸ್ ಬೆಗೆ 2ರ]] ಮೇಲೆ ಇದೆಯೊ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಕಾರಣ ಇದು ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Telegraph 2007">{{Cite news|url= http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1556891/Pumpkin-may-cut-injections-for-diabetes.html |title=Pumpkin May Cut Injections for Diabetes|work=[[Daily Telegraph]]|author=<!--Staff writer; no by-line.-->|publisher=[[David and Frederick Barclay|Telegraph Group]]|location=[[London, UK]]|date=೯ July ೨೦೦೭|accessdate=೨೦೦೮-೧೦-೦೨}}</ref> === ಬೀಜಗಳು=== {{Main|Pepita}} ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು ಕಿರಿದಾಗಿ, ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ತಿನ್ನಲುಯೋಗ್ಯದ ಬೀಜಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪೆಪಿಟಾಸ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು ಬಿಳಿ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು ಅದಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳ ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಿದು ಅಥವಾ ಅರ್ಧ-ಸುಲಿದು ಬಹುತೇಕ ಕಿರಾಣಿ ಸಾಮಾನಿನ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರೀಯ ತಿಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಹುರಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಜ್ಯಾಕ್-ಓ-ಲ್ಯಾನ್‍ಟನ್‍‌|ಜ್ಯಾಕ್-ಓ-ಲ್ಯಾನ್‍ಟನ್‍‌ಗಳ]] ಒಳಹೋಳಿಂದ ತೆಗೆದ) ಜನಪ್ರೀಯ [[ಹ್ಯಾಲೊವೀನ್]] ಔತಣ. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಹಲವು ಆರೋಗ್ಯ ಲಾಭಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂದರೆ ಇವು [[ಪ್ರೋಟೀನ್]], [[ಜಿಂಕ್]] ಹಾಗೂ ಇತರ [[ವಿಟಾಮಿನ್‌ಗಳ]] ಒಳ್ಳೆಯ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಇದು [[ಕೊಬ್ಬ|ಕೊಬ್ಬನ್ನು]] ಕೂಡ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>"ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು." ''ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಹೆಲ್ದಿಯೆಸ್ಟ್ ಫುಡ್'', ೨೦೦೮. ದ ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಟಲ್‌ಜೆನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್. ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=food&amp;spicedbid=82#healthbenefits {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227090509/http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=food&spicedbid=82#healthbenefits |date=2012-02-27 }}>.</ref> ಒಂದು ಗ್ರಾಂ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲೋಟ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇದಷ್ಟು [[ಟ್ರೈಪ್ಟೊಫಾನ್]] ಇರುತ್ತದೆ.<ref>"[http://www.whitbymentalhealthcentre.ca/newsOct15.htm ತಲ್ಲಣ ಕಾಯಿಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಾಮಾಣೀಕರಿಸಿದೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509230357/http://www.whitbymentalhealthcentre.ca/newsOct15.htm |date=2009-05-09 }}"</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], [[ಫೋಸ್ಫರಸ್]], ಹಾಗೂ [[ಫೈಟೊಸ್ಟೆರೊಲ್ಸ್‌|ಫೈಟೊಸ್ಟೆರೊಲ್ಸ್‌ಗಳ]] ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮೂಲ.{{Citation needed|date=September 2009}} ====ಕುಂಬಳಕಾಯಿ-ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ==== '''[[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ]]''' ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹಸಿರು-ಕೆಂಪು<ref>ಕ್ರೆಫ್ಟ್ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಫ್ಟ್ ಎಂ (೨೦೦೭) ಫಿಜಿಕೊಕೆಮಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಫಿಜಿಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಇಬ್ಬಣ್ಣದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ, Naturwissenschaften ೯೪, ೯೩೫-೯೩೯. [http://www.springerlink.com/content/h5630lr536pj1333/fulltext.pdf ಆನ್-ಲೈನ್ ಪಿಡಿಎಫ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501040311/http://www.springerlink.com/content/h5630lr536pj1333/fulltext.pdf |date=2020-05-01 }}</ref><ref>Kaernbach ಸಿ., ಡೊರೆ ಸಿ. (೨೦೦೬). ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬಣ್ಣದ ಮೇಲೆ,ಪಿಜಿಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸೈಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ೭ನೇಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳು (ಒಜಿಪಿ), ಆವೃತ್ತಿ. ಬಿ. ಗುಲಾ &amp; ಒ. ವಿಟಚ್ (ಕ್ಲಾಗೆನ್‌ಫರ್ಟ್), [http://www.uni-kiel.de/psychologie/emotion/team/kaernbach/lehre/bio/kaernoel.pdf ]</ref> ಎಣ್ಣೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಹುರಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗಟ್ಟಿ ಸುವಾಸನೆಯ ಕಾರಣ ಅಡುಗೆ ಅಥವಾ ಕೋಸಂಬರಿಯ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ-ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಎಣ್ಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಟೇಲರ್ ಹರ್ಬ್ಸ್ಟ್,ಶರೋನ್ ''ದ ನ್ಯೂ ಫುಡ್ ಲವರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್'', ೩ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ. ಬರೋನ್, ೨೦೦೧. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ-ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ. ೧೪ ಫೆಬ್ರವರಿ. ೨೦೦೮ <http://www.credoreference.coom/entry/5068383{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}>.</ref> ಇದನ್ನು ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ [[ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌ನ]] ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೀಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸವಿತಿನಿಸು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಸೂಪ್ ಹಾಗೂ ಆಲು ಗಡ್ಡೆ ಕೋಸಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಯೆನ್ನಾಯಿನ ಕೆಲವು ಉಪಹಾರ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನಿಲಾ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂನ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಇದರ ಕೆಲವು ಹನಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವರು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು [[ಪುರುಷರ ಜನನೇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಒಂದು ಗ್ರಂಥಿ|ಪುರುಷರ ಜನನೇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಒಂದು ಗ್ರಂಥಿಯ]] ತೊಂದರೆಗಳ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಒಂದು ಪರಿಹಾರೋಪಾಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಹು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇತ್ತು, ಇದು [[ಬೆನಿಗ್ನ್ ಪ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಹೈಪರ್‌ಪ್ಲಾಸಿಯ|ಬೆನಿಗ್ನ್ ಪ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಹೈಪರ್‌ಪ್ಲಾಸಿಯದ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref name="whfoods">{{Cite web |url=http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=82#healthbenefits |title=ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಹೆಲ್ದಿಯೆಸ್ಟ್ ಫುಡ್ |access-date=2022-12-05 |archive-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830081159/http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=82#healthbenefits |url-status=dead }}</ref> ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ರಕ್ತನಾಳ ಹಾಗೂ ನರಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ [[ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌|ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳಗಳ, ನರಗಳ ಹಾಗೂ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಅಗತ್ಯ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.<ref name="Levin">{{cite web |url=http://www.thefoodpaper.com/features/health/pumpkins.html |title=The Power of Pumpkin in All Its Parts |accessdate=2008-10-14 |last=Levin |first=Rachel |date=2008-09-17 |work=feature article |publisher=The Food Paper |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006000739/http://www.thefoodpaper.com/features/health/pumpkins.html |url-status=dead }}</ref> ===ಇತರೆ ಉಪಯೋಗಗಳು=== ಜಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಟ್ಟು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಪಶುವೈದ್ಯರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪಚನದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ನಾರಿನ ಸತ್ವ ಸರಿಯಾದ ಪಚನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.pets.ca/pettips/tips-75.htm ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ-ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ]</ref> ==ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == ===ಹಲೊವೀನ್=== [[File:Pumpkin2007.jpg|thumb|ಹ್ಯಾಲೋವನ್‌ಗಾಗಿ ಕೊರೆದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯೊಳಗೆ ಜಾಕ್-ಓ ಲ್ಯಾಂಟರ್ನ್]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ [[ಹಲೊವೀನ್]] ಕಾಲಕ್ಕೆ [[ಜಾಕ್-ಓ-ಲ್ಯಾಂತರ್ನ್]] ಎನ್ನುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಲಾಂದ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ಲ್ಯಾಟೀನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ, [[ಟರ್ನಿಪ್]], [[ಮಂಜೆಲ್‌ವುರ್ಜೆಲ್]] ಅಥವಾ [[ಸಿಹಿಮೂಲಂಗಿ|ಸಿಹಿಮೂಲಂಗಿಗಳಿಂದ]] ರೂಪಿಸುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.<ref>ಇಂದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊರೆದ ಕಂದೀಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಹ್ಯಾಲೊವನ್‌ಗಾಗಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಖರೀದಿಸಿದೆ. "[http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4385812.stm ಪಂಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಷನ್ಸ್]", ''ಬಿಬಿಸಿ'', ೩೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫. ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. "[http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4383216.stm ಟರ್ನಿಪ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ಸ್ ವಿತ್ ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯಲೋವನ್]", ''ಬಿಬಿಸಿ'', ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯ ೨೦೦೭ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ತರಕಾರಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಲಾಂದ್ರಕ್ಕೆ ''ಜಾಕ್-ಓ-ಲ್ಯಾಂಟರ್ನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ೧೮೩೭ರ ನಂತರ ಬಂದಿತು,<ref>[[ನ್ಯಾಥಾನಿಲ್ ಹಾಥಾರ್ನ್]], ''[[ಟ್ವೈಸ್-ಟೋಲ್ಡ್ ಟೇಲ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ "ದ ಗ್ರೇಟ್ ಕಾರ್ಬಂಕಲ್,", ೧೮೩೭: :Hide it [the great carbuncle] under thy cloak, say'st thou? Why, it will gleam through the holes, and make thee look like a jack-o'-lantern ! ೧೮೬೬ರ ವರೆಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಹಲೊವೀನ್ ಜೊತೆ</ref> ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ ಲಾಂದ್ರ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.</ref> ದೈನಂದಿನ ಸುದ್ದಿಗಳು (ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್, ಒಂಟಾರಿಯೊ), ನವೆಂಬರ್ ೧, ೧೮೬೬: : ಹಲೊವೀನ್ ಇಡುವ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ನಗರದ ಯುವಜನರು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಾಸ್ಕ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮಜಾ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಕತ್ತಲ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದವಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳ ಮಹತ್ತರ ತ್ಯಾಗವಿತ್ತು, ಇದರಿಂದ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯ ಕೊಬ್ಬಿನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಎರಡು ಇಂಚುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳ್ಳುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ತಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾರ್ ಸೆಜ್, "ಹಲೊವೀನ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳು," ''ಹಾರ್ಪರ್ಸ್ ಯಂಗ್ ಪೀಪಲ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೭, ೧೮೮೫, ಪಿ. ೮೨೮: : ಹಲೊವೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಕೋಲಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದೀಪವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಇದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಹುಡುಗರು ಒಳಗೆ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಹಳದಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳಿಂದ ಹಾಸ್ಯದ ನಗೆ ಬೀರುವ ಜಾಕ್-ಓ-ಲ್ಯಾಂತರ್ನ್ಸ್ ಮಾಡಿ ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಎರಡೂ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ-ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡೇವಿಡ್ ಜೆ.ಸ್ಕಲ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, :: ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರತಿ ಆಧುನಿಕ ರಜಾ ದಿನಚರಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಲಾಂದ್ರಗಳು ಹಲೊವೀನ್ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೂ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂಕಲನ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂಕಲನವನ್ನು]] ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ-ಶತಮಾನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಜಾದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಯಾವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಲೊವೀನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಕೆತ್ತಿದ ಲಾಂದ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಯಾವುದೇ ಮಾದರಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book | first = David J. | last = Skal | title = Death Makes a Holiday: A Cultural History of Halloween | location = New York | publisher = Bloomsbury | year = 2002 | page = 32 | isbn=158234230X}} ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರುತ್ ಎಡ್ನಾ ಕೆಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ಕಂದೀಲುಗಳು ಹ್ಯಾಲೋವನ್‌ಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿದೆ, ''[http://www.sacred-texts.com/pag/boh/index.htm ದ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಲೋವನ್]'' (೧೯೧೯), ಅಧ್ಯಾಯ ೮, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟರ್ನಿಪ್ ಕಂದೀಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮೊದಲು ಕೆತ್ತಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯ ಕೊಯ್ಲಿನ ಸಮಯದ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಇದು ಹಲೊವೀನ್‌ನ ಚಿನ್ಹೆಯಾಯಿತು.<ref>ಹಾಗೆಯೇ ೧೯೦೦ ನಂತರ,ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ಗಿವಿಂಗ್ ಮನೊರಂಜನಾ ಲೇಖನವು ಜಾಕ್-ಒ-ಕಂದೀಲುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜಾಕ್-ಒ-ಕಂದೀಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೆಪಿಸಿತು. "[http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9800EEDC1139E033A25757C2A9679D94649ED7CF ದ ಡೇ ವಿ ಸೆಲಬ್ರೇಟ್: ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ಗಿವಿಂಗ್ ಟ್ರೀಟೆಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸೋಷಿಯಲಿ]," ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್. ೨೪, ೧೮೯೫, ಪು. ೨೭. "[http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9802E7D6173FE433A25752C2A9669D946197D6CF ಆಡ್ ಆರ್ನಮೆಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಟೇಬಲ್]," ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್. ೨೧, ೧೯೦೦, ಪು. ೧೨.</ref> ===ಚಕಿಂಗ್=== [[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಚಕಿಂಗ್]] ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ದೂರ ಎಸೆಯಲು ವಿವಿಧ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಕವಣೆಯಂತ್ರ|ಕವಣೆಯಂತ್ರಗಳು]], [[ಟ್ರೆಬುಚೆಟ್]] ಗಳು, [[ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಾ|ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಾಗಳು]], [[ಗಾಳಿ ಬಾಂಬು ತೋಪು|ಗಾಳಿ ಬಾಂಬು ತೋಪುಗಳು]] ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಎಸೆತದಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸಲು ಕೆಲವು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಚಕ್ಕರ್ಸ್ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ===ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು === [[File:CompetitivePumpkins.jpg|thumb|ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ತೂಕದ ಕುಂಬಕಾಯಿಗಳು.]] ಯಾರ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಜಬೂತಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಲು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೆಳೆಗಾರರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗೆ ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. [[ಬರ್ನ್ಸ್‌ವಿಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ಕಲ್‌ವಿಲೆ|ಸರ್ಕಲ್‌ವಿಲೆಯ]] ಒಹಿಯೊ ನಗರಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಅವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಬರ್ನ್ಸ್‌ವಿಲೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬ]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ಕಲ್‌ವಿಲೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]]. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹಾಫ್ ಮೂನ್ ಬೇ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹಾಫ್ ಮೂನ್ ಬೇಯ]] ನಗರ ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೨೫೦,೦೦೦ ಭೇಟಿಗಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಂಪ್ಕಿನ್ ವೆ-ಆಫ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.miramarevents.com/pumpkinfest/history.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803022004/http://www.miramarevents.com/pumpkinfest/history.html |date=2010-08-03 }} ಹಾಫ್-ಮೂನ್ ಬೇ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬದ ಇತಿಹಾಸ</ref>. ಯಾರು ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಎಲ್ಲ ರೈತರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.miramarevents.com/weighoff/facts.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822224305/http://www.miramarevents.com/weighoff/facts.html |date=2010-08-22 }} Gargantuan Gourd Weigh-Off</ref> ಗೆಲ್ಲುವ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ೧೨೦೦ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೨೦೦೭ರ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಮಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಟೊಪ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜೊ ಜುತ್ರಸ್ ಅವರು ಬೆಳೆದ ೧೬೮೯ ಪೌಂಡ್‌ನದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="worldrecord">[http://www.bigpumpkins.com/viewarticle.asp?id=162&amp;gid=50 2007ರ ಜೊ ಜುಟ್ರಾಸರ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ]</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಸ್ವಯ೦-ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್‌ನ ಮೊರ್ಟನ್]]‌ ನಗರ<ref name="morton">{{Cite web |url=http://www.pumpkincapital.com/index.php?option=displaypage&Itemid=52&op=page&SubMenu= |title=ಮೊರ್ಟನ್ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬ |access-date=2021-08-09 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702002523/http://www.pumpkincapital.com/index.php?option=displaypage&Itemid=52&op=page&SubMenu= |url-status=dead }}</ref> ೧೯೬೬ರಿಂದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. [[ನೆಸ್ಲೆ|ನೆಸ್ಲೆಯ]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳವಿರುವ ನಗರ (ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ಡಬ್ಬದಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ೯೦% ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ) ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಮಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಬೊಸ್ಟನ್]]‌ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳು ಆ ನಗರ ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ನ್ಯು ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೀನ್ [[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬ|ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆದಾರ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಕೀನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಆಗಿದೆ, ಇದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ [[ಲೆಬೊತಮಿ]] ಎನ್ನುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಲೆಬೊತಮಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಶಾಲೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡುವ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ (ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ) ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜಿನ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್ ಡಬ್ಲುಕೆಎನ್‌ಎಚ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಕೌಂಟಿ ಕವನ್‌ನ ವರ್ಜೀನಿಯ|ಕೌಂಟಿ ಕವನ್‌ನ ವರ್ಜೀನಿಯದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಈ ವರ್ಷದ ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ೧೩೦೦ ಪೌಂಡ್ ಇತ್ತು. ರಜೆಯ ವಾರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಮನೋರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಜೊತೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಎಲ್ಕ ಗ್ರೋವ್ ನಗರ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಗಳು ೧೯೯೫ರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ==ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ and fiction== ಜನಪದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಇರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ===ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ=== * ಮಾಟಗಾತಿಯಿಂದ ಜನರು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯಾಗು ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. * ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಜಾಕ್-ಓ-ಲ್ಯಾಂಟರ್ನ್ ಪದ್ಧತಿಯು ಹಾಲೊವೀನ್ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಇದನ್ನು ದೆವ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಕಾದಂಬರಿ=== * [[ಮದರ್ ಗೂಸ್]] ''[[ಸಿಂಡ್ರೆಲಾ]]'' ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲಿ ಕಿನ್ನರ ಧರ್ಮಮಾತೆ ಗಾಡಿಯೊಳಗೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ನಂತರ ಇದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಆಗಿಯೇ ಹಿಂದಿರುತ್ತದೆ. * ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಂ ಸ್ಚುಲ್ಜ್'ನ ವಿನೋದ ಕೃತಿ ''[[ಪೀನಟ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಲೀನಸ್'[[ಗ್ರೇಟ್ ಪಂಪ್ಕಿನ್]] ನಂಬಿಕೆ ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ. * [[ಆರ್.ಎಲ್. ಸ್ಟೈನ್]] ರ "[[ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಜ್ಯೂಸ್]]" ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ರಸ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ, ಹೋಗ್ವಾರ್ಟ್‌ನ ವಿಜಾರ್ಡ್ಸ್ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ರಸ ತುಂಬಾ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಪುನಃ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಕೂಡ ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇರ್ವಿಂಗ್ಸ್]]'ನ ''[[ದ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಲೀಪಿ ಹಾಲೊವ್]]'' ನಲ್ಲಿ "[[ಹೆಡ್‌‍ಲೆಸ್ ಹಾರ್ಸ‌ಮನ್]]" ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಎಸೆಯುತ್ತದೆ. * [[ಜಾಕ್ ಪಂಪ್ಕಿನ್‌ಹೆಡ್]],[[ಎಲ್. ಫ್ರಾಂಕ್ ಬೌಮ್|ಎಲ್. ಫ್ರಾಂಕ್ ಬೌಮ್‌ರ]] [[ಓಜ್]] ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ತಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡನೇಯ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜೀವ ತುಂಬಲಾಗಿದೆ. * [[ಟಿಮ್ ಬರ್ಟನ್]]'ರ ''[[ದ ನೈಟ್‌ಮೇರ್ ಬಿಫೋರ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್|ದ ನೈಟ್‌ಮೇರ್ ಬಿಫೋರ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ನಲ್ಲಿ]],'' ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಾದ, [[ಜಾಕ್ ಸ್ಕೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] "ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ." * ಸ್ಕಾಟೀಷ್ ಲೇಖಕ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್ ಸ್ಮಿತ್]]‌ರಿಂದ [[ಪ್ರೆಷಿಯಸ್ ರಮೊಟ್ಸ್ವೆ]] [[ಬೊಟ್ಸ್‌ವಾನಾ|ಬೊಟ್ಸ್‌ವಾನಾದಲ್ಲಿ]] [[ದ ನಂ.1 ಲೇಡಿಸ್ ಡಿಟೆಕ್ಟೀವ್ ಏಜನ್ಸಿ]] ಸರಣಿಯ ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪದೆಪದೇ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೇಯಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. *ನೆಥಾನಿಯಲ್ ಹಾವ್ಥೋರ್ನೆ‌ಯಿಂದ [[ಫೀದರ್‌ಟಾಪ್]] ೧೮೫೨, ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ. ಮನುಷ್ಯನ ಬೆದರುಗೊಂಬೆಯೊಳಗೆ ಮಾಟಗಾತಿ "ಕುಂಬಳಕಾಯಿತಲೆ" ಹೊಂದಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾಳೆ. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * [[ಅಡಿಗೆ ಮನೆಯ ಹಣ್ಣುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಹುರಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು]] * [[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ರಾಣಿಯರು]] * [[ತರಕಾರಿ ರಸ]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|2}} ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು * [http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&amp;dbid=82 ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕ ಆಹಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140830081159/http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=82 |date=2014-08-30 }}, ದ ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಟಲ್‌ಜೆನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ * [http://www.agr.state.il.us/newsrels/r1022041.html ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923103549/http://www.agr.state.il.us/newsrels/r1022041.html |date=2015-09-23 }},ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ. * [http://www.bigpumpkins.com/viewarticle.asp?id=115&amp;gid=32 ಸತತವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ], ಬಿಗ್‌ಪಂಪ್ಕಿನ್ಸ್.ಕಾಮ್. * [http://www.pumpkinfestival.org/worldrecord.html ಕೀನೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಬ್ಬ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010043328/http://www.pumpkinfestival.org/worldrecord.html |date=2010-10-10 }}, ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯ ಪಟ್ಟಿ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pumpkins}} * [http://www.mobot.org/gardeninghelp/plantfinder/Squash.asp ಸ್ಕ್ಯಾಶ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೆ ಎಟ್ ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್] —[http://the200acres.com/thepatch/ ದ ಗ್ರೇಟ್ ಪಂಪ್ಕಿನ್ ಪ್ಯಾಚ್,ಆರ್ಥರ್, ಐಎಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108114412/http://the200acres.com/thepatch/ |date=2014-01-08 }} ನಿಂದ ೧೫೦ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು {{Squashes and pumpkins}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಬೆಳೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯುಕರ್ಬಿಟೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಕಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹ್ಯಾಲೋವನ್ ಆಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಜ್ಜಿ ಹೋದವುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] [[bg:Тиква]] [[de:Hokkaidokürbis]] [[es:Calabaza]] [[id:Labu]] [[pl:Dynia]] [[ru:Тыква]] [[sk:Tekvica veľkoplodá]] [[th:ฟักทอง]] [[tl:Kalabasa]] [[uk:Гарбуз]] 11ecqs1hslurxqoi8h0vukqs8zpf6x6 0 25160 1375766 1339599 2026-06-23T18:35:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375766 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಏಡಿಗಳು | fossil_range = {{fossil_range|Jurassic|Recent|earliest=Mississippian}} | image = Liocarcinus_vernalis.jpg | image_caption = ''ಲಿಯೊಕಾರ್ಸಿನಸ್ ವರ್ನ್ಯಾಲಿಸ್'' | regnum = Animalia | phylum = ಆರ್ಥ್ರೊಪೋಡಾ | subphylum = ಕ್ರಸ್ಟೇಶಿಯಾ | classis = ಮ್ಯಾಲಕೊಸ್ಟ್ರಾಕಾ | ordo = ಡೆಕಪೋಡಾ | subordo = ಪ್ಲೀಯೊಸಯಮ್ಯಾಟಾ | infraordo = '''ಬ್ರ್ಯಾಕ್ಯೂರಾ''' | infraordo_authority = ಲಿನೀಯಸ್, 1758 | subdivision_ranks = ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವಿಭಾಗಗಳು&nbsp;<ref name="Grave">{{cite journal |journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2009 |volume=Suppl. 21 |pages=1–109 |title=A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans |author=Sammy De Grave, N. Dean Pentcheff, Shane T. Ahyong ''et al.'' |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2010-10-01 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606064728/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf |url-status=dead }}</ref> | subdivision = *ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿಯಿ *ರಾನಿನೊಯ್ಡಾ *ಸೈಕ್ಲೊಡೊರಿಪ್ಪೊಯಿಡಾ *ಯೂಬ್ರಚ್ಯೂರಾ **ಹೆಟರೊಟ್ರೆಮಾಟಾ **ಥೊರಾಸೊಟ್ರೆಮಾಟಾ }} ನಿಜವಾದ '''ಏಡಿಗಳು''' '''ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ''' ಎಂಬ ಕೆಳಗಿನ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ದಶಪಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಅವು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಗಿಡ್ಡನೆಯ, ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ "ಬಾಲ"ವನ್ನು ({{lang-el|βραχύς / ''brachys''}} = ಗಿಡ್ಡನೆಯ,<ref>{{cite web |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dbraxu%2Fs |title=βραχύς |author=Henry George Liddel & Robert Scott |work=A Greek–English Lexicon |publisher=[[Perseus Digital Library]] |accessdate=May 24, 2010}}</ref> {{lang|el|οὐρά / ''οura''}} = ಬಾಲ<ref>{{cite web |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dou%29ra%2F |title=οὐρά |author=Henry George Liddel & Robert Scott |work=A Greek–English Lexicon |publisher=[[Perseus Digital Library]] |accessdate=May 24, 2010}}</ref>) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿಸಿದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯು ಮುಂಡಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸನ್ಯಾಸಿ ಏಡಿಗಳು, ಅರಸೇಡಿಗಳು, ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಏಡಿಗಳು, ಲಾಳದ ಏಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೂರೆಯಂಥ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾದ ಏಡಿಗಳಲ್ಲ. ==ವಿಕಸನ== [[File:Gecarcinus quadratus (Nosara).jpg|thumb|left|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ನೆಲ ಏಡಿಯಾದ ಗೆಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಕ್ವಾಡ್ರೇಟಸ್‌.]] ಏಡಿಗಳು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ಹೊರಕವಚದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಏಕ ಜೋಡಿ ಕೊಂಡಿಗಳಿಂದ (ಚಿಮುಟ ಕೊಂಡಿಗಳಿಂದ) ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲೂ ಏಡಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅನೇಕ ಏಡಿಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಏಡಿಗಳ ಗಾತ್ರವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೇ ಮಿಲಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುವ [[ಬಟಾಣಿ]] ಏಡಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು {{convert|4|m|ft}}ರವರೆಗಿನ ಉದ್ದದ ಕಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಪಾನಿ ಜೇಡ ಏಡಿಯವರೆಗೆ ಏಡಿಗಳ ಗಾತ್ರದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://na.oceana.org/en/explore/creatures/japanese-spider-crab |title=Japanese spider crab ''Macrocheira kaempferi'' |publisher=[[Oceana (non-profit group)|Oceana North America]] |accessdate=January 2, 2009 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091114041143/http://na.oceana.org/en/explore/creatures/japanese-spider-crab |url-status=dead }}</ref> ಲಭ್ಯವಿರುವ ಏಡಿಯ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ, ಭೂಚರ ಅಥವಾ ಅರೆ-ಭೂಚರ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ;<ref>{{cite journal |author=R. von Sternberg & N. Cumberlidge |year=2001 |title=On the heterotreme-thoracotreme distinction in the Eubrachyura De Saint Laurent, 1980 (Decapoda: Brachyura) |journal=[[Crustaceana]] |volume=74 |pages=321–338 |doi=10.1163/156854001300104417}}</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವು ಒಂದು ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲದ ಗುಂಪು ಇರಬಹುದೆಂದು ಹಿಂದೆ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಂಶಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈಗ ನಂಬಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಂಶಾವಳಿಯು ಪೂರ್ವಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=R. von Sternberg, N. Cumberlidge & G. Rodriguez |year=1999 |title=On the marine sister groups of the freshwater crabs (Crustacea: Decapoda: Brachyura) |journal=[[Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research]] |volume=37 |pages=19–38 |doi=10.1046/j.1439-0469.1999.95092.x}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಅಸಂದಿಗ್ಧ ಏಡಿಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌‌ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆಯಾದರೂ, ಕೇವಲ ತನ್ನ ಬೆನ್ನುಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಬನಿಫರಸ್‌ ಕಾಲದ ''ಇಮೋಕ್ಯಾರಿಸ್‌'' ಏಡಿಯು ಒಂದು ಆದಿಮ ಏಡಿಯಿರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Frederick Schram & Royal Mapes |year=1984 |title=''Imocaris tuberculata'', n. gen., n. sp. (Crustacea: Decapoda) from the upper Mississippian Imo Formation, Arkansas |journal=[[Transactions of the San Diego Society of Natural History]] |volume=20 |issue=11 |pages=165–168}}</ref> ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಅವಧಿಯಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಏಡಿಗಳ ಪ್ರಸರಣವು, ಗೊಂಡ್ವಾನಾದ ಅವನತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಏಡಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾದ ಮೂಳೆಮೂಳೆಯ ಮೀನಿನ ಏಕಕಾಲೀನ ಪ್ರಸರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref>{{cite journal |author=J. W. Wägele |year=1989 |title=On the influence of fishes on the evolution of benthic crustaceans |journal=[[Zeitschrift für Zoologische Systematik und Evolutionsforschung]] |volume=27 |pages=297–309}}</ref> ==ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆ== [[File:Pachygrapsus marmoratus male female.png|thumb|right|ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ಯಾಕಿಗ್ರೇಪಸ್‌ ಮಾರ್ಮೊರೇಟಸ್‌ನ ಒಂದು ಗಂಡು (ಮೇಲ್ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ (ಕೆಳಭಾಗ) ಕೆಳಮೇಲ್ಮೈ.]] ಏಡಿಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಗಂಡುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು<ref>{{cite web |url=http://www.sms.si.edu/irLspec/Pachyg_transv.htm |title=''Pachygrapsus transversus'' |publisher=[[Smithsonian Institution]] |accessdate=January 20, 2010 |author=L. H. Sweat |date=August 21, 2009}}</ref> ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ''ಉಕಾ'' ಕುಲದ (ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ) ಬಾಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊಂಡಿಯ ಏಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಾಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊಂಡಿಯ ಏಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗಂಡುಗಳು ಒಂದು ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಈ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಯು ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.anbehav.2007.09.004 |author=M. J. How, J. M. Hemmi, J. Zeil & R. Peters |url=http://richard.eriophora.com.au/pubs/pdf/HowHemmiZeilPeters-07.pdf |title=Claw waving display changes with receiver distance in fiddler crabs, ''Uca perplexa'' |journal=[[Animal Behaviour (journal)|Animal Behaviour]] |volume=75 |issue=3 |pages=1015–1022 |year=2008}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಪ್ಲಿಯಾನ್‌‌ (ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ) ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಬಹುತೇಕ ಗಂಡು ಏಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು, [[ತ್ರಿಕೋನ|ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಒಂದು ಅಗಲವಾದ, ದುಂಡನೆಯ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |title=Post-larval development and sexual dimorphism of the spider crab ''Maja brachydactyla'' (Brachyura: Majidae) |author=Guillermo Guerao & Guiomar Rotllant |journal=[[Scientia Marina]] |volume=73 |issue=4 |year=2009 |pages=797–808 |doi=10.3989/scimar.2009.73n4797 |url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/19120/3/1148.pdf}}</ref> ಹೆಣ್ಣು ಏಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌ಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫಲೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾವುಕೂರುವುದರಿಂದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಭಿನ್ನತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ==ವರ್ತನೆ== [[File:Carpilius convexus is consuming Heterocentrotus trigonarius in Hawaii.jpg|left|thumb|ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಟೆರೋಸೆಂಟ್ರೋಟಸ್‌ ಟ್ರೈಗೋನೇರಿಯಸ್‌ನ್ನು ಕಾರ್ಪಿಲಸ್‌ ಕಾನ್ವೆಕ್ಸಸ್‌ ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದು.]] ಏಡಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಒಂದು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ<ref name="Sleinis">{{cite journal |title=Locomotion in a forward walking crab |author=Sally Sleinis & Gerald E. Silvey |journal=[[Journal of Comparative Physiology A]]: Neuroethology, Sensory, Neural, and Behavioral Physiology |volume=136 |issue=4 |year=1980 |doi=10.1007/BF00657350 |pages=301–312}}</ref> ನಡೆಯುತ್ತವೆ (ಈ ಒಂದು ವರ್ತನೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ [[wikt:crabwise|''ಏಡಿಯಂತೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ'']] ಎಂಬ ಪದ ನಮಗೆ ದೊರೆತಿದೆ). ಅವುಗಳ ಕಾಲುಗಳ ಕೀಲುಜೋಡಣೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸದರಿ ಕೀಲುಜೋಡಣೆಯು ಒಂದು ಓರೆಯಾದ ನಡೆಯುವ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://homepages.ed.ac.uk/evah01/crabs.htm |title=Why do crabs walk sideways? |author=Andy Horton & Jane Lilley |publisher=[[British Marine Life Study Society]] |accessdate=January 5, 2009 |archive-date=ಜನವರಿ 22, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122194216/http://homepages.ed.ac.uk/evah01/crabs.htm |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಏಡಿಗಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಯಲು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡುತ್ತವೆ; ರ್ಯಾನಿನಿಡ್‌ಗಳಾದ,<ref>{{cite web |title=Spanner crab ''Ranina ranina'' |url=http://www.dpi.nsw.gov.au/fisheries/recreational/saltwater/sw-species/spanner-crab |publisher=[[New South Wales Department of Primary Industries]] |accessdate=January 4, 2009 |year=2005 |work=Fishing and Aquaculture |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319021249/http://www.dpi.nsw.gov.au/fisheries/recreational/saltwater/sw-species/spanner-crab |url-status=dead }}</ref> ''ಲಿಬಿನಿಯಾ ಎಮರ್ಜಿನೇಟಾ'' <ref>{{cite journal |title=Muscular anatomy of the legs of the forward walking crab, ''Libinia emarginata'' (Decapoda, Brachyura, Majoidea) |author=A. G. Vidal-Gadea & J. H. Belanger |journal=[[Arthropod Structure & Development]] |volume=38 |issue=3 |year=2009 |pmid=19166968 |pages=179–194 |doi=10.1016/j.asd.2008.12.002}}</ref> ಮತ್ತು ''ಮಿಕ್ಟಿರಿಸ್‌‌ ಪ್ಲಾಟಿಚೆಲೆಸ್‌'' ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref name="Sleinis" />. ಕೆಲವೊಂದು ಏಡಿಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪೊರ್ಚುನಿಡೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟುಟಿಡೆ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಡಿಗಳು, ಈಜುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Ng" /> ಏಡಿಗಳು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ತನೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಚಿಮುಟಾಂಗಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುವ ಅಥವಾ ಬೀಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪರಸ್ಪರರೆಡೆಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿರುವಂಥ ಒಲವನ್ನು ಏಡಿಗಳು ತೋರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಏಡಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಡು ಏಡಿಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೋರಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |chapter=Crab (animal) |title=[[Encarta]] |year=2005 |publisher=[[Microsoft]]}}</ref> ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಎಲ್ಲಾ ಗವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರುಕುಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮುದ್ರತೀರಗಳ ಮೇಲೆ, ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸಹ ಏಡಿಗಳು ಹೋರಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite book |title=The Miles Kelly Book of Life |location=[[Great Bardfield]], [[Essex]] |publisher=[[Miles Kelly Publishing]] |year=2006 |pages=512 |isbn=978-1842367155}}</ref> ಏಡಿಗಳು ಸರ್ವಾಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00288330.1993.9516571 |title=Natural diet of the crab ''Notomithrax ursus'' (Brachyura, Majidae) at Oaro, South Island, New Zealand |author=C. M. C. Woods |journal=[[New Zealand Journal of Marine and Freshwater Research]] |year=1993 |volume=27 |pages=309–315 |url=http://www.rsnz.org/publish/nzjmfr/1993/29.php |access-date=2010-10-01 |archive-date=2008-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080708235203/http://www.rsnz.org/publish/nzjmfr/1993/29.php |url-status=dead }}</ref> ತಿಂದು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಅವು ಸೇವಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ಹುಳುಗಳು, ಇತರ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅವಶೇಷ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಏಡಿಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಏಡಿಯ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಉದರಪೋಷಣೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಏಡಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅದು ಅವುಗಳ ಅತಿವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತರವಾದ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |title=Diet composition influences the fitness of the herbivorous crab ''Grapsus albolineatus'' |journal=[[Oecologia]] |author=Kennish, R. |volum=105 |issue=1 |year=1996 |pages=22–29 |url=http://www.springerlink.com/content/l7m3368427059312/ |doi=10.1007/BF00328787 |volume=105 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal |title=Diet choice in an omnivorous salt-marsh crab: different food types, body size, and habitat complexity |author=T. L. Buck, G. A. Breed, S. C. Pennings, M. E. Chase, M. Zimmer & T. H. Carefoot |journal=[[Journal of Experimental Marine Biology and Ecology]] |year=2003 |volume=292 |issue=1 |pages=103–116 |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14847986 |doi=10.1016/S0022-0981(03)00146-1}}</ref> ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಮಿಲನದ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಣ್ಣು ಏಡಿಯು ತನ್ನ ಅಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ತಾಣವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಏಡಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿ.<ref>{{cite journal |author=Danièle Guinot & J.–M. Bouchard |year=1998 |title=Evolution of the abdominal holding systems of brachyuran crabs (Crustacea, Decapoda, Brachyura) |journal=[[Zoosystema]] |volume=20 |issue=4 |pages=613–694 |url=http://www.mnhn.fr/publication/zoosyst/z98n4a4.html |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2010-10-01 |archive-date=2006-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061118171555/http://www.mnhn.fr/publication/zoosyst/z98n4a4.html |url-status=dead }}</ref> ==ಮಾನವ ಬಳಕೆ== ===ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== [[File:Sorting Crabs Fionnphort.jpg|thumb|right|ಫಿಯಾನ್‍ಫ಼ೋರ್ಟ್, ಸ್ಕಾಟ್‍ಲಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ಏಡಿಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೀನುಗಾರರು|alt=ಮೀನುಗಾರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ದೊಡ್ಡ, ತೆರೆದ ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಏಡಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವ, ಬೆಳೆಸಲ್ಪಡುವ, ಮತ್ತು ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ, ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳ ಪೈಕಿ ಏಡಿಗಳ ಪಾಲು 20% ನಷ್ಟರವರೆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 1½ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ''ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಟ್ರೈಟ್ಯುಬರ್ಕ್ಯುಲೇಟಸ್‌'' ಎಂಬ ಜಾತಿಯು ಆ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪೈಕಿ ಐದನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಇತರ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ''ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಪೆಲಾಗಿಕಸ್‌'', ''ಚಿಯೊನೊಸೆಟೆಸ್‌'' ಕುಲದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು, ನೀಲಿ ಏಡಿ (''ಕ್ಯಾಲಿನೆಕ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಯಾಪಿಡಸ್‌'' ), ''ಚಾರಿಬ್ಡಿಸ್‌ ಜಾತಿ'', ''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪ್ಯಾಗರಸ್‌'', ಡಂಗೆನೆಸ್‌ ಏಡಿ (''ಮೆಟಾಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟರ್‌‌'' ) ಹಾಗೂ ''ಸಿಲ್ಲಾ ಸೆರ್ರಾಟ''. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಗೆಯೂ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 20,000 ಟನ್ನುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Capture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |title=Global Capture Production 1950-2004 |publisher=[[Food and Agriculture Organization|FAO]] |accessdate=August 26, 2006 |archive-date=ಜನವರಿ 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123085332/http://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Capture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |url-status=dead }}</ref> ===ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ=== [[File:Crabmasala.jpg|thumb|right|ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಡಿ ಮಸಾಲಾ|alt=ಸೂಪ್‌ನ ಬೋಗುಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಬೇಯಿಸಿದ ಏಡಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಪ್ರಪಂಚದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಏಡಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು-ಚಿಪ್ಪಿನ ಏಡಿಯನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಾಗ ಅದರ ಚಿಪ್ಪನ್ನೂ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇನ್ನುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ ಏಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ, ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪರಿಪಾಠವು, ಹಿಮದ ಏಡಿಯಂಥ ದೊಡ್ಡದಾದ ಏಡಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಏಡಿಯ ಹಿಂಡುಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇವು ಸಂತಾನಶೀಲ ಏಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆಗಳು ಪಾಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಅಡುಗೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಮಸಾಲಾ ಏಡಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಏಡಿಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ನೀಲಿ ಏಡಿಯನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹಳೆಯ ಬೇ ಎಲೆಯ ಮಸಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾದ ಕ್ರೋಮರ್‌‌ ಏಡಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಾಗ, ಏಡಿ ಮಾಂಸದ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗಡುಸಾದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಒಳಗಡೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಡಿ ಮಾಂಸದ ಸಾರತೆಗೆದು, ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಿ, ಒಂದು ಏಡಿ ಕೇಕನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಒಂದು ಪಾಕವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮೂಲದ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾದ ಬಾಡಿನ ಸಾರಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಏಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ನೋವು=== ಜೀವಂತ ಏಡಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಲೇಡಿಗಳು ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾರವು ಎಂಬುದಾಗಿ 2005ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2005/feb/08/research.highereducation |title=Scientists say lobsters feel no pain |publisher=[[The Guardian]] |date=February 8, 2005 |author=David Adam}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂತು.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/27/crabs.memorypain/ |title=Crabs 'feel and remember pain' suggests new study |publisher=[[CNN]] |date=March 27, 2009 |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2010 |archive-date=ಜನವರಿ 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106235902/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/27/crabs.memorypain/ |url-status=dead }}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಎಂಬ ಕೆಳಗಿನ ಗಣವು 93 ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Ng">{{cite journal |journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2008 |volume=17 |pages=1–286 |title=Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world |author=Peter K. L. Ng, Danièle Guinot & Peter J. F. Davie |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2010-10-01 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061453/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |url-status=dead }}</ref> 6,793 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ದಶಪಾದಿಗಳ ಉಳಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Martin & Davis">{{cite book |url=http://atiniui.nhm.org/pdfs/3839/3839.pdf |title=An Updated Classification of the Recent Crustacea |author=Joel W. Martin & George E. Davis |year=2001 |pages=132 |publisher=[[Natural History Museum of Los Angeles County]] |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2010-10-01 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512091254/http://atiniui.nhm.org/pdfs/3839/3839.pdf |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಶರೀರ, ಮತ್ತು ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಕೋಚನ ಅಥವಾ ತಗ್ಗಿರುವಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಏಡಿಗಳ ವಿಕಸನವು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇತರ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಇದೇರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ಕಾರ್ಸಿನೈಸೇಷನ್‌ ಎಂಬುದು ಏಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ಸಂಸ್ಕರಣವಾಗಿದೆ. ಉದರದ ಕೊನೆಯ ಖಂಡವು ಏಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯುರೋಪಾಡ್‌‌ಗಳ ಗೈರುಹಾಜರಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಿರುತ್ತದೆ; ಎದೆಮೂಳೆಗೆ ಎದುರಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಿದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಿಗಿಯಾದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಬಹುತೇಕ ದಶಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗೊನೊರಂಧ್ರಗಳು (ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಾರಗಳು) ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌‌ಗಳ (ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಉಪಾಂಗಗಳು) ಮೊದಲ ಎರಡು ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಏಡಿಗಳು ವೀರ್ಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಏಡಿಯ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯು ಒಂದು ಕಿರಿದಾಗಿರುವ ಆಕಾರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಗೊನೊರಂಧ್ರಗಳು ಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿರುತ್ತವೆ; ಇದು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಆಚೆಗಿದ್ದು, ಎದೆಮೂಳೆಯ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=M. de Saint Laurent |year=1980 |title=Sur la classification et la phylogénie des Crustacés Décapodes Brachyoures. II. Heterotremata et Thoracotremata Guinot, 1977 |journal=[[Comptes rendus de l'Académie des sciences]] |volume=t. 290 |pages=1317–1320}}</ref> ಹೆಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಇದೇರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಎದೆಮೂಳೆಯೆಡೆಗಿನ ಹೆಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಚಲನೆಯು ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಎಂಬ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗಂಡು ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆಯು ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರಗಳು ಎದೆಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವಂಥ ಏಡಿಗಳು ಒಂದು ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲದ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಈಗಲೂ ಸಹ ಒಂದು ಚರ್ಚಾವಿಷಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Martin & Davis" /> ===ಮಹಾವಂಶಗಳು=== [[File:Dromia personata.jpg|thumb|right|ಡ್ರೋಮಿಯಾ ಪರ್ಸೋನೇಟಾ (ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿ: ಡ್ರೋಮಿಡೇ)]] [[File:Ranina ranina.jpg|thumb|right|ರ್ಯಾನಿನಾ ರ್ಯಾನಿನಾ (ರ್ಯಾನಿನೋಯ್ಡಾ: ರ್ಯಾನಿನಿಡೇ)]] [[File:Corystes cassivelaunus.jpg|thumb|right|ಕೋರಿಸ್ಟಸ್‌ ಕ್ಯಾಸಿವೆಲೌನಸ್‌ (ಹೆಟೆರೊಟ್ರೆಮೇಟಾ: ಕೋರಿಸ್ಟಿಡೇ)]] [[File:Ocypode quadrata (Martinique).jpg|thumb|right|ಓಸಿಪೋಡೆ ಕ್ವಾಡ್ರೇಟಾ (ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾ: ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ)]] ಉಪಲಬ್ಧ ಮತ್ತು ನಿರ್ನಾಮವಾದ (†) ಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Ng" /> *'''ಗುಂಪು ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿ''' **ಡಕೋಟಿಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (6†) **ಡ್ರೋಮಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (147, 85†) **ಇಯೋಕಾರ್ಸಿನೋಯ್ಡಿಯಾ (1†) **ಗ್ಲೇಸ್‌ನೆರೊಪ್ಸೋಯ್ಡಿಯಾ (45†) **ಹೊಮೊಲೊಡ್ರೋಮಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (24, 107†) **ಹೊಮೊಲೊಯ್ಡಿಯಾ (73, 49†) *'''ಗುಂಪು ರ್ಯಾನಿನೋಯ್ಡಾ''' (46, 196†) *'''ಗುಂಪು ಸೈಕ್ಲೋಡೋರಿಪೋಯ್ಡಾ''' (99, 27†) *'''ಗುಂಪು ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ''' **'''ಉಪಗುಂಪು ಹೆಟೆರೊಟ್ರೆಮೇಟಾ''' **ಏಥ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (37, 44†) **ಬೆಲ್ಲೋಯ್ಡಿಯಾ (7) **ಬೈಥೋಗ್ರೇಯ್ಡಿಯಾ (14) **ಕ್ಯಾಲಪ್ಪೋಯ್ಡಿಯಾ (101, 71†) **ಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (57, 81†) **ಕ್ಯಾರ್ಪಿಲಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (4, 104†) **ಚೆರಾಗೊನೊಯ್ಡಿಯಾ (3, 13†) **ಕೋರಿಸ್ಟೊಯ್ಡಿಯಾ (10, 5†) **ಕೊಂಪೊನೊಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (1†) **ಡೈರೋಯ್ಡಿಯಾ (4, 8†) **ಡೋರಿಪ್ಪೊಯ್ಡಿಯಾ (101, 73†) **ಎರಿಫಿಯೊಯ್ಡಿಯಾ (67, 14†) **ಗೆಕಾರ್ಸಿನ್ಯುಕೋಯ್ಡಿಯಾ (349) **ಗೊನೆಪ್ಪ್ಲಾಕೋಯ್ಡಿಯಾ (182, 94†) **ಹೆಕ್ಸಾಪೊಡೊಯ್ಡಿಯಾ (21, 25†) **ಲ್ಯೂಕೋಸಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (488, 113†) **ಮಜೋಯ್ಡಿಯಾ (980, 89†) **ಒರಿಥಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (1) **ಪ್ಯಾಲಿಕೋಯ್ಡಿಯಾ (63, 6†) **ಪಾರ್ಥೆನೋಪೋಯ್ಡಿಯಾ (144, 36†) **ಪಿಲುಮ್ನೋಯ್ಡಿಯಾ (405, 47†) **ಪೋರ್ಟುನೋಯ್ಡಿಯಾ (455, 200†) **ಪೊಟಾಮೋಯ್ಡಿಯಾ (662, 8†) **ಸ್ಯೂಡೋಥೆಲ್ಫುಸೋಯ್ಡಿಯಾ (276) **ಸ್ಯೂಡೋಝಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (22, 6†) **ರೆಟ್ರೊಪ್ಲೂಮೋಯ್ಡಿಯಾ (10, 27†) **ಟ್ರೆಪೆಝಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (58, 10†) **ಟ್ರೈಕೋಡ್ಯಾಕ್ಟೈಲೋಯ್ಡಿಯಾ (50) **ಕ್ಸಾಂಥೋಯ್ಡಿಯಾ (736, 134†) **'''ಉಪಗುಂಪು ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾ''' **ಕ್ರಿಪ್ಟೋಕಿರೋಯ್ಡಿಯಾ (46) **ಗ್ರೇಪ್ಸೋಯ್ಡಿಯಾ (493, 28†) **ಒಸಿಪೊಡೋಯ್ಡಿಯಾ (304, 14†) **ಪಿನ್ನೊಥೆರೊಯ್ಡಿಯಾ (304, 13†) ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು== ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವಾದ ಕರ್ಕಾಟಕ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರಾಶಿಯಾದ ಕಟಕ‌ ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಹ ಏಡಿಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಏಡಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾನ್ ಬೆವಿಸ್‌ ಎಂಬಾತ 1731ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏಡಿ ನೀಹಾರಿಕೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದು ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಏಡಿ ಸ್ಪಂದತಾರೆಯು ನೀಹಾರಿಕೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪೆರು]]ವಿನ ಮೊಚೆ ಜನರು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು<ref>{{cite book |author=Elizabeth Benson |title=The Mochica: A Culture of Peru |location=New York, NY |publisher=[[Praeger Press]] |year=1972 |isbn=9780500720011}}</ref> ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಡಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |author=Katherine Berrin & Larco Museum |title=The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera |location=New York |publisher=[[Thames and Hudson]] |year=1997 |pages=216 |isbn=978-0500018026}}</ref> [[ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ|ಗ್ರೀಕ್‌ ಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಕಿನೋಸ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಹೆರಾಕಲ್ಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಡಿ ಲೆರ್ನೆಯನ್‌ ಹೈಡ್ರಾ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Portal|Crustaceans}} {{commonscat-inline|Brachyura}} {{Wikispecies-inline|Brachyura}} {{Brachyura}} {{commercial fish topics}} {{Edible crustaceans}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಏಡಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] 946tzyivhk8jx48wjusmsta2j3xaefy 0 25681 1375750 1338167 2026-06-23T13:32:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375750 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} [[ಚಿತ್ರ:Wool.www.usda.gov.jpg|thumb|ಅರ್ಕಾನ್ಸಾನಲ್ಲಿರುವ ಬೂನೆಸ್ವಿಲ್ಲೆನದ ಗಿಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ಉಣ್ಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶೋಧನಕೇಂದ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:Wool display.JPG|thumb|300px|ವುಲ್ ಸೆರ್ಕ್ಷ,ವಾಲ್ಶಾ ಷೋ. ದಿ ಕ್ರೆಮಿ ಫ್ಲೀಸ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಲೆಫ್ಟ್ ಆರ್ ಕ್ರಾಸ್ಬ್ರೆಡ್ ವುಲ್.]] '''ಉಣ್ಣೆ''' ಒಂದು [[ಬಟ್ಟೆ|ಜವಳಿ]] ವರ್ಗದ [[ನಾರು|ಫೈಬರ್]] ಎಳೆಗಳನ್ನುಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ,<ref name="Braaten 2005">{{cite book|last=Braaten|first=Ann W.|title=Encyclopedia of Clothing and Fashion|year=2005|volume=3|publisher=[[Thomson Gale]]|isbn=0-684-31394-4|pages=441–443|editor=Steele, Valerie|chapter=Wool}}</ref> ಕೂದಲಿಂದ ಪಡೆಯುವ ದಿರಸಿನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಮೇಕೆಗಳು,ಮೊಹೆರ್ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳು ವಿಕುನಾಗಳು,ಅಲ್ಪಕಾ,ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ತುಪ್ಪಳಿನ ಪ್ರಾಣಿ,ಅಲ್ಲದೇ ಒಂಟೆ ಅದರ ಕುಟುಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಅಂಗೊರಾ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿಯು ಮೊಲಗಳ ಮೂಲ ಜಾತಿ ತಳಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ಉಣ್ಣೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅದು ದೊರೆಯುವ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂದಲು,ತುಪ್ಪಳವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ,ಅದು ಗುಂಗುರುಗುಂಗುರಾದ,ಸಮರೂಪದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಹೊಂದುವ ಅಥವಾ ಮಡಿಕೆಯಾದ ಮತ್ತು ಕೊಂಡಿಯಾಕಾರದ ಗಡಸು (ಕುಚ್ಚು)ಕೂದಲಿನ ಉಣ್ಣೆ ಇದರಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>D'ಆರ್ಕೆ,J.B.,ಶೀಪ್&amp;ವುಲ್ ಟೆಕ್ನೋಲಜಿ, NSW ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,ಕೆನ್ಶಿಂಗ್ಟನ್, 1986 ISBN 0-86840-106-4</ref> == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Hogget fleece.JPG|thumb|200px|ಚಾಂಪಿಯನ್ ಹಾಗೆಟ್ ಫ್ಲೀಸ್, ವಾಲ್ಶಾ ಷೋ]] [[ಚಿತ್ರ:Wool fleece and top.jpg|thumb|220px|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಮೆರಿನೊ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉಣ್ಣೆ ಟೇಬಲ್ ಮೇಲಿರುವ ಒಟ್ಟಾಗಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆ ಚಿತ್ರ]] ಉಣ್ಣೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಒಂದು ಸಮರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ ಮತ್ತು ಗುಂಗುರುಗೂದಲು ಹೆಣೆಯಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಉಣ್ಣೆಯ ಉಂಡೆ ಮಾಡಿದ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಜೋಡಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಂಗುರು ಕೂದಲಿನಿಂದಾದ ಉಣ್ಣೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಳೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಅದು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಶಾಖವನ್ನೂ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಖ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಹಲವು ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ.ಅರಬ್ ದೇಶದ ಅಲೆಮಾರಿ ಗಳೆನ್ನಲಾದ ಬೆಡೌನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತೌರೆಗ್ ಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದರು. ಗುಂಗುರು ಉಣ್ಣೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದು ಎಳೆಗಳು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಮೆರಿನೊ ಎಂಬ ಉಣ್ಣೆಯು ಇಂಚೊಂದಕ್ಕೆ 100 ಗುಂಗುರು ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಕರಕುಲ್ ಎಂಬ ಗಡಸು ಉಣ್ಣೆಗೆ 1 ರಿಂದ 2 ಎಳೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೂದಲು ಹೆಣೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಕೊಂಚ ಗುಂಗುರು ಇರದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳ ದಾರ ತಯಾರಿಕೆ ಕಷ್ಟ. ಕುರಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಗುಂಪು ಅಥವಾ ಕುಚ್ಚ ಕೂದಲಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಿರುಸಾದ ತುಪ್ಪಟ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಈ ತುಪ್ಪಟದ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ತಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಳೆಯನ್ನು ಕುಚ್ಚವಾಗಿಸಲು ನೂಲು ಹೆಣೆಯಲು,ಅಂಟು ಸೇರಿಸಲು, ಅಥವಾ ಹಿಂಜಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೂಲಿನ ಲಡಿಗಳ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡುವ ಗುಣ ಮಟ್ಟ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳು ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ತಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉಣ್ಣೆ ತನಗಿರುವ ತೂಕದ ಒಂದ್ಮೂರಾಂಶದಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.aussiesheepandwool.com.au/webcontent5.htm |title=ವುಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಮರುಪಡೆದದ್ದು 12 ಜನವರಿ 2009 |access-date=2010-10-19 |archive-date=2014-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140526094929/http://www.aussiesheepandwool.com.au/webcontent5.htm |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಲವು ಜವಳಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತೆ ಉಣ್ಣೆಯು ಶಬ್ದವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಣ್ಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಲು ಕೆನೆಯ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಆದರೂ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂದಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಕಪ್ಪು,ಕಂದು,ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಇವೆಲ್ಲಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಂತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಉಣ್ಣೆಯು ಇನ್ನುಳಿದ ಮತ್ತು [[ಹತ್ತಿ]] ಎಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಾಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಂಕಿ ಜ್ವಾಲೆ ಹರಡುತ್ತದೆ;ಕಡಿಮೆ ಶಾಖ ಬಿಡುಗಡೆ,ಸುಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ,ಅದು ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ತೊಟ್ಟಕ್ಕಿವುದಿಲ್ಲ,ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ <ref>{{Cite web |url=http://www.tricountyfarm.org/oregon_wool.asp |title=ಉಣ್ಣೆ ಇತಿಹಾಸ |access-date=2010-10-19 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509143234/http://www.tricountyfarm.org/oregon_wool.asp |url-status=dead }}</ref> ಕಪ್ಪನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ಸುಲಭ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೇ ಬೇಗ ನಂದುತ್ತದೆ,ಜಮಖಾನಾ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ವಿಷ ಅನಿಲ,ಹೊಗೆಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="The Land p.46">ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್,ಮೆರಿನೊಸ್ ಗೊಯಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಗ್ರೀನ್ &amp;ಗೋಲ್ಡ್,-p.46, US ಯೂಸ್ ಫ್ಲೇಮ್ ರೆಸಿಸ್ಟನ್ಸ್, 21ಆಗಸ್ಟ್2008</ref> ಉಣ್ಣೆ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ,ಇವುಗಳನ್ನು ರೈಲ್ವೆಗಳಲ್ಲಿ,ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಅಗ್ನಿಶಾಮಕದವರ ಉಡುಪುಗಳ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಕಿಗೆ ಒಡ್ಡುವವರಿಗೆ ಇದು ಅನುಕೂಲ.<ref name="The Land p.46"/> ಉಣ್ಣೆಯು ಜಡ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿರೋಧಕವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿನ ಆರ್ದ್ರತೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ನ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಣ್ಣೆ ಉಡುಪುಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೇ ಅಥವಾ ಕಿಡಿಗಳ ಹಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಗಳು ಆಸನ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನೆಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಹರಿವಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದು ಅಲರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} == ಸಂಸ್ಕರಣೆ == === ಕತ್ತರಿಸುವುದು === [[ಚಿತ್ರ:Merino shearing.jpg|thumb|200px|ಉತ್ತಮ ಮೆರಿನೊ ಕತ್ತರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ,ಲಿಸ್ಮೊರ್,ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]] {{Main|Sheep shearing}} ಕುರಿಗಳ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಉಣ್ಣೆ ಕುಚ್ಚವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ;ಉಣ್ಣೆ ಲಡಿ (ಇದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ),ಸೀಳಿದ ಎಳೆ,ಹೊಟ್ಟೆ ಭಾಗದ ಗುಂಪು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಂಟುಗಂಟಾದ ಎಳೆಗಳ ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="Marshall">ಮಾರ್ಶಲ್,A.J.T.,ವುಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಂಗ್, ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್,1984,ISBN 0-7244-9890-7</ref> ಈ ಕುಚ್ಚ ಕೂದಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಣ್ಣೆ ವರ್ಗೀಕರಣ ಎನ್ನಲಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉಣ್ಣೆ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಪರಿಣತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟು ರೈತರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಮೆರಿನೊ ಮೃದು ಉಣ್ಣೆಯ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಎಳೆ ಎಳೆಗೂ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣ ಮೈಕ್ರಾನ್ ಗೂ ಅಳತೆ-ತೂಕದ ಅಂದಾಜಿದೆ.(ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನುಳಿದ ಎಳೆಭಾಗವೂ ಇರುತ್ತದೆ)ಕಟ್ಟಿದ ಎಳೆಗಳ ಉದ್ದ,ಎಳೆಗಳ ಬಲ,ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅದರ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೋಮಲತೆ ಎಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಉಜ್ಜಿ ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸುವಿಕೆ === ನೇರವಾಗಿ ಕುರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು "ಅಂಟಾದ <ref name="AWEX w">ಪ್ರಿಪರೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಕ್ಲಿಪ್ಸ,ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್,2010-2012,ಆಸ್ಟೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಎಕ್ಸ್ಚೆಂಜ್(AWEX), 2010</ref> ಉಣ್ಣೆ" ಅಥವಾ "ಅಂಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಣ್ಣೆ" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ತುಪ್ಪಳ ಕೊಬ್ಬು ಅಲ್ಲದೇ ಕಲ್ಮಶ,ನಿರ್ಜೀವಗೊಂಡ ಚರ್ಮ,ಬೆವರಿನ ಶೇಷ,ಗಡಸು ಅಂಶ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಪೂರ್ವ ಅದನ್ನು ತಿಕ್ಕಿ ಉಜ್ಜಿ ಚೊಕ್ಕಟ ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಅಂಟು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಿಕ್ಕಿ ಉಜ್ಜಿ '''ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸುವುದು ''' ಒಂದು ಬಿಸಿನೀರಿನ ಸ್ನಾನದಂತೆಯೇ ಆದರೆ ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಜಕ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಮತ್ತು [[ಕ್ಷಾರ]] ಬಳಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಪಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Technology in Australia 1788-1988 | url=http://www.austehc.unimelb.edu.au/tia/267.html | publisher = Australian Science and Technology Heritage Centre | year = 2001 | accessdate = 2006-04-30 }}</ref> ವಾಣಿಜ್ಯಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಉಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಡಸು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಾರ್ಬೋನೈಜೇಶನ್ (ಇಂಗಾಲಿಕರಣ)ಮೂಲಕ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Wool on The Web - Carbonising | url = http://www.woolontheweb.com/LivePage.aspx?pageId=23 | accessdate = 2006-04-30 | archive-date = 2006-08-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060819174734/http://www.woolontheweb.com/LivePage.aspx?pageId=23 | url-status = dead }}</ref> ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಪ್ರಮಾಣದ ಗಡಸು ಅಂಶವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತೆಗೆಯಬಹುದು,ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಗಳ ಬಳಸಿ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಅರ್ಧ ಸಂಸ್ಕರಣಗೊಂಡ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ನೀರು ನಿರೋಧಕ ಕೈಗವಸು ಅಥವಾ ಶ್ವೇಟರ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರನ್ ದ್ವೀಪದ ಮೀನುಗಾರರು ಚಳಿ ತಡೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಪ್ರಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಕೈಗೆ ಬಳಸುವ ಕ್ರೀಮ್ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಗುಣಮಟ್ಟ == [[ಚಿತ್ರ:Wool samples 2.JPG|thumb|200px|ಉಣ್ಣೆಯ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರ ಉಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು]] ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅದರ ಎಳೆಗಳು ಉದ್ದಗಲ,ಅದರ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರ,ಮಡಿಚಿದ ಆಕಾರ,ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಳೆಗಳ ಗಟ್ಟಿತನ ಪ್ರಬಲತೆ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಳೆಗಳ ವ್ಯಾಸದ ಅಳತೆಯು ಅದರ ಉದ್ದಳತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರ ಮೇಲೆ ಉಣ್ಣೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೆರಿನೊ ಉಣ್ಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3-4 ಇಂಚುಗಳ ಉದ್ದ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ,ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮೃದು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 12-34 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್ ಅಳತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ).<ref name="Australia">{{cite web |title = Merino Sheep in Australia |url = http://www.merinos.com.au/history.asp |accessdate = 2006-11-10 |archive-date = 2006-11-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061105005633/http://www.merinos.com.au/history.asp |url-status = dead }}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಮೃದು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಮೆರಿನೊ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಎಳೆಯ ಕುರಿಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಕುರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಉಣ್ಣೆ ಗಡಸಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದರ ಎಳೆಗಳು 1.5 ದಿಂದ 6 ಇಂಚುಗಳ ಉದ್ದ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕುರಿಯು ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕುಚ್ಚು ಕೂದಲನ್ನು ಅಥವಾ ಒತ್ತೊತ್ತು ಕೂದಲು ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ತೆಗೆದರೆ ಅದರ ಎಳೆಗಳು ಸೀಳಿ ನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web | title = Wool Management - Maximizing Wool Returns | url = http://www.midstateswoolgrowers.com/management.htm | publisher = Mid-States Wool growers Cooperative Association | last = Van Nostran | first = Don | accessdate = 2006-11-10 }}</ref> ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅದರ ಉದ್ದ ಹಾಗು ವ್ಯಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಮೈಕ್ರಾನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಬಹುದು. ಈ ವರ್ಗೀರಕರಣವು ಅದರ ತಳಿ ಅಥವಾ ಉಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: * <15.5 - ಅಲ್ಟ್ರಾಫೈನ್ ಮೆರಿನೊ<ref name="AWEX w"/> *15.6-18.5 - ಸೂಪರ್ ಫೈನ್ ಮೆರಿನೊ *18.6-20 - ಫೈನ್ ಮೆರಿನೊ<ref name="AWEX w"/> *20.1-23 - ಮಧ್ಯಮ ಮೆರಿನೊ *23< - ಬಲಯುತ ಮೆರಿನೊ<ref name="AWEX w"/> * ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ: 21-26 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್, ಬಿಳಿ, 90–180&nbsp;mm ಉದ್ದ * ಉತ್ತಮ ಮಿಶ್ರತಳಿ: 27-31 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್, ಕಾರಿಡೇಲ್ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. * ಮಧ್ಯಮ ಮಿಶ್ರತಳಿ: 32–35 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್ * ಕೆಳಮಟ್ಟದ: 23-34 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಮಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಿಂಚನ್ನು ಪಡೆದಿರಲಾರದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,ಆಸ್ಸಿಡೌನ್,ಡೊರ್ಸೆಟ್ ಹಾರ್ನ್,ಕಪ್ಪು ಮುಖದಜಾತಿ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="D’Arcy">D’ಆರ್ಸಿ,J.B.ಶೀಪ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್&amp; ವುಲ್ ಟೆಕ್ನೋಲಜಿ, NSW ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1986, ISBN 0-86840-106-4</ref> * ಗಡಸು ಮಿಶ್ರಜಾತಿ: 36> ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್ * ಕಾರ್ಪೆಟ್ ವುಲ್ಸ್: 35-45 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್<ref name="AWEX w"/> ಯಾವುದೇ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ 25 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಎಳೆಗಳುಳ್ಳದ್ದನ್ನು ಸಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಗಡುಸಾದುದನ್ನು ಹೊರಭಾಗದ ಇಲ್ಲವೆ ರಗ್ಗುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೃದುವಾಗಿದ್ದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕಡಿಮೆ ಅಂಟುವ ಗುಣ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ದ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಗಳಲ್ಲಿನ ಉಣ್ಣೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಮಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮೆರಿನೊಕ್ಕೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಗೊಂಡಿದೆ.ಇದು 16.9 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಪುಗಳ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಉಣ್ಣೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.ಅದರ ಬಣ್ಣ,ಅದರ ವರ್ಗೀಕರಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಎಕ್ಸೇಂಜ್ (AWEX)ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇದರ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಬೇಲ್ ಗಳಷ್ಟು ಹರಾಜುಗೊಳ್ಳುವ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>1PP Certification: http://www.awex.com.au/scripts/nc.dll?AWEX.3408442:STANDARD:527792715:pc=1PPCER{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Ramallah spinner2.jpg|right|thumb|200px|ರಾಮಲ್ಲಾ ಉಣ್ಣೆ ಗಿರಣಿ ಕೆಲಸಗಾರಕೈಯಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ 1919)]] [[ಚಿತ್ರ:Wool sorting from The Powerhouse Museum Collection.jpg|thumb|200px|ವುಲ್ ಸ್ಕರ್ಟಿಗ್ ಅಂಡ್ ರೋಲಿಂಗ್ಇನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸಿರ್ಕ1 900 (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ಹೆಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನೇಯ್ಗೆ)]] ಕಚ್ಚಾ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಗೋಂದು ಸೇರಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉಣ್ಣೆ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಿಂತ ಆಗ ಕೈಯಿಂದ ಲೋಹದ ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಾಚುವ ಮೂಲಕ ಉಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಉಣ್ಣೆ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭಿಕ 1500 BCE,ಕಾಲವನ್ನು ಆಗಿನ ಆಡಳಿತದ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಬೊಗ್ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.woolmark.com/about_education_fibre.php?PHPSESSID=10d80556668ed0847e77b83c64c3c225 |title=AWI |publisher=Woolmark |date= |accessdate=2009-11-27 |archive-date=2006-08-28 |archive-url=https://archive.is/20060828001755/http://www.woolmark.com/about_education_fibre.php?PHPSESSID=10d80556668ed0847e77b83c64c3c225 |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿನ ಕಾಡು ಮೇಕೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅರ್ವಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಗವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 34,000 BCE ನಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[3] ^ ಬಾಲ್ಟರ್ M. (2009). ಕ್ಲೋತ್ಸ್ ಮೇಕ್ ದಿ(ಹು) ಮ್ಯಾನ್. ವಿಜ್ಞಾನ,325(5946):1329.{{DOI|10.1126/science.325_1329a}}</ref><ref>[5] ^ಕ್ವಾವಡ್ಜೆ E,ಬಾರ್-ಯೋಸೆಫ್ O,ಬೆಲ್ಫರ್-ಕೋಹೆನ್ A,ಬೊಯರೆಟ್ಟೊE,ಜ್ಯಾಕೆಲಿ N,ಮ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಕೆವಿಚ್ Z, ಮೆಶ್ವೆಲಿಯಾನಿ T. (2009).30,000-ವರ್ಷ-ಹಳೆಯದಾದ-ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಲಿನಮ್ ಕುಲದ ನಾರುಗಳು. ವಿಜ್ಞಾನ,325(5946):1359. [4] ಸಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್</ref> ಆಗಿನ ರೊಮನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ಲೈನನ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಉಡುಪುಗಳ ಯುರೊಪಿಯನ್ ರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು.ಭಾರತದ [[ಹತ್ತಿ]] ಆಗ ಕುತೂಹಲದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು,ಆಗ [[ರೇಷ್ಮೆ]]ಯನ್ನು ಚೀನಾದ ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್ ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತಿತ್ತು,ಅದು ಆಗ ಐಷಾರಾಮಿ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ನ್ಯಾಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ಟಾರೆಂಟಮ್ (ರೊಮನ್ )ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.ಅಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಿಗದಿತ ಕುರಿ-ಮೇಕೆಗಳ ಸಾಕಿ,ಪೋಷಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.ಆಗಿನ ಶ್ಯಾಂಪೇನ್ ಫೇರ್ಸ್ ಅಂದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಾಲದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು ನಡೆದು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ತರುತ್ತಿದ್ದರು.ಈ ಮೇಳಗಳು ನೇಪಲ್ಸ್,ಸಿಸಿಲಿ,ಸೈಪ್ರಿಸ್,ಮಜೊರಿಕಾ,ಸ್ಪೇನ್,ಅಲ್ಲದೇ ಕನ್ ಸ್ಟಂಟಿನೋಪಲ್ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದವು.<ref name="Braudel">{ಫಾರ್ನಡ್ ಬ್ರಾಡೆಲ್{/1}, 1982. ''ದಿ ವೀಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್'',vol 2 ಆಫ್''ಸಿವಿಲಿಝೇರ್ಶ್ ಮತ್ತು ಕಾಪಿಟಾಲಿಜಮ್ ಮತ್ತು'' (ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್:ಹಾರ್ಪರ&amp;ರೊ),pp.312-317</ref> ನಂತರ ಈ ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಗಂಭೀರ ರೂಪದ ಆರ್ಥಿಕ ವಹಿವಾಟಾಗಿ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಯಿತು. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು;ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.16 ನೆಯ ಸಹತಮಾನದ ವರೆಗೂ ಇಟಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನ ವಹಿಸಿ ನಂತರ ಅದು ರೇಷ್ಮೆ ಕೃಷಿಯೆಡೆಗೆ ವಾಲಿತು.<ref name="Braudel"/> ಆಗಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-ಪೂರ್ವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ-ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಚ್ಚಾ ಉಣ್ಣೆ ರಫ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.ಶೀಪ್ ವಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್ ಅಂದರೆ ಈ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆಗಾಗಿ ಕುರಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ವಿಫುಲವಾಗಿತ್ತು.ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕ್ರೌನ್ ಯುವರಾಣಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಇದರ ರಫ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ತರುತಿತ್ತು.ಅದರಂತೆ 1275 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಉಣ್ಣೆ ರಫ್ತಿನ ಮೇಲೆ "ಗ್ರೇಟ್ ಕಸ್ಟಮ್ "ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ 14 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ನ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಆಸನ ಕೂಡಾ ಉಣ್ಣೆಯ ಕವಚದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಆತ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಆಸನವನ್ನು "ವುಲ್ ಸ್ಯಾಕ್ "ಎನ್ನಲಾಗುತಿತ್ತು. ಈ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಪರಿಗಣನೆಯು ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಉಣ್ಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು.ಹನ್ನೆರಡನೆ ಶತಮಾನ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಖರೀದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಸಾಕಣೆ ಉಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಆಗ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೇ ಇದರ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು. ಕಚ್ಚಾ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ಅಂಡಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರುಗಳಿಂದ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಫ್ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ನ ಜವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು.ಸುಮಾರಾಗಿ ಯಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಘೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡೆತ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದ ಸಂಕಷ್ಟವಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಉಣ್ಣೆ <ref>ಕಾಂಟರ್2001,64</ref> ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ 10% ರಷ್ಟು ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತ್ತು.ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜವಳಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತ್ತು.ಆದರೆ ಉಣ್ಣೆ ರಫ್ತನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಉಣ್ಣೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಹೂಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕಳ್ಳಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುವುದನ್ನು ಗೂಬೆತನ ಎನ್ನಲಾಗುತಿತ್ತಲ್ಲದೇ,ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಕೈಯೊಂದನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ನಂತರ ಉತ್ತಮ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಣ್ಣೆಯು ರೇಷ್ಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿಗಿಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು.ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.ನೇವಿಗೇಶನ್ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.ನಂತರ 1699 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಟ್ಟಳೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಉಣ್ಣೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಲು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಳಪು ನೀಡುವ ಭರಾಟೆ ಸುರುವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜವಳಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುವುದು ಉಪವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಯಿತು.ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರು "ಪುಟಿಂಗ್ ಔಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ " ಅಂದರೆ ಇದರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ವಿಭಜನೆ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.ಅದನ್ನೇ "ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ" ಎಂದೂ ಇದನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ರು ''ವರ್ಗಾಸ್ ಪದ್ದತಿ'' ಎಂದು ಕರೆದರು. ಈ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೀಡಿ ಅದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಹ್ಯಾರೀಸ್ ನೇಯ್ಗೆಗಳು ಆಗಿ ಅಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ದಗೊಂಡ ನಂತರ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಕುಶಲಕಲೆಗಾರರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಫೆರ್ನಾಂಡ್ ಬ್ವ್ರುಡೆಲ್ ಎಂಬುವವರು ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು 1275 ರ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಆ ಪದ್ದತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಕೆಲವು ಷರತ್ತು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಗೂ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನ 14 ಮತ್ತು 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನವಕ್ರಾಂತಿಯು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭಿಸಿ,ಮೆಡಿಕಿ ಎಂಬ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಫ್ಲೊರೆನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು.ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು,ಅಂದರೆಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಉಣ್ಣೆ ಒಕ್ಕೂಟ ಆರ್ಟೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಲಾನಾದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫ್ಲೊರೆನ್ಸಾದ ಜವಳಿ ನೀತಿ-ಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಇವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಡಾತಿನಿ "ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪ್ರಾಟೊ ಒಕ್ಕೂಟ" 1883ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು ಒಂದು ''ಆರ್ಟೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಲಾನಾ'' ವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣ ತುಸ್ಕಾನ್ ಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲಾದಲ್ಲಿನ ಕುರಿ ಮೇಯಿಸುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ''ಮೆಸೆಟಾ'' ದ ಅದೃಷ್ಟ ತೆರೆದವು.ಇಬೆರಿಯನ್ ದ್ವೀಪದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದ ಸ್ಪೇನ್ ಗೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೆರಿನೊ ಎಳೆ ಕುರಿಮರಿಗಳ ಉಣ್ಣೆ ರಫ್ತಿಗೆ ಪರವಾನಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸ್ಪೇನ್ ಮೂಲಾಧಾರಿತ ಜರ್ಮನ್ ಉಣ್ಣೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆಹಾಕಲು ಕೆಲಕಾಲ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕುರಿ ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಬರಬರುತ್ತಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ 1845 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿತು.ಬ್ರ್ಯಾಡ್ ಫೊರ್ಡ್ ಗೆ ತನ್ನ ಉಣ್ಣೆ ರಫ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಉಣ್ಣೆಯ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Sheep club2.jpg|thumb|200px|ಒಂದು ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ದ I ಕಾಲದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕುರಿ ಸಾಕಣೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರ]] ಸಿಥೆಂಟಿಕ್ ಎಳೆಗಳ ಉಪಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಉಣ್ಣೆ ತನ್ನ ಬೇಡಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು,ಅದೀಗ ಮೊದಲಿನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಉಣ್ಣೆಯ ಬೆಲೆಗಳು 1966 ರಿಂದ ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು.ಸುಮಾರು 40% ರಷ್ಟು ಕಂಡ ಬೆಲೆ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಕುರಿಸಾಕಣೆದಾರರು ಕೇವಲ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವಾಲದೇ ಅದರ ಮೌಂಸದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>[http://www.teara.govt.nz/NewZealandInBrief/Economy/10/en "ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಪಾಸ್ಟ್ರಲ್ ಡಾಮಿನೆನ್ಸ್"]</ref><ref>[http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/90a12181d877a6a6ca2568b5007b861c/3852d05cd2263db5ca2569de0026c588!OpenDocument 1301.0 -ಇಯರ್ ಬುಕ್,2000], ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.fas.usda.gov/dlp2/circular/1996/96-11/sheep.html |title="ಶೀಪ್, ಲಾಮ್,ಮಟ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಮಾಂಸ |access-date=2010-10-19 |archive-date=2010-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114000933/http://www.fas.usda.gov/dlp2/circular/1996/96-11/sheep.html |url-status=dead }}</ref> ಸೂಪರ್ ವಾಶ್ ವುಲ್ ಅಂದರೆ (ತೊಳೆಯಬಹುದಾದ ಉಣ್ಣೆ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ 1970 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾಗಿ,ಅದನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳ ಒರೆಸಲು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಣದಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲದ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ "ಉದ್ದ ಎಳೆಗಳು"ಕೈಗೆ ನಿಲುಕುವ ಹಾಗೆ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು,ಅಲ್ಲದೇ ಪಾಲಿಮರ್ ನ್ನು ಕವಚವನ್ನಾಗಿಸಿ ಇದು ಮುದುಡಿಯಾಗದಂತೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಕರಣವು ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಸಾಮಗ್ರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವಂತಾಯಿತು.ನಂತರ ಅದು ತನ್ನ ಮೊದಲಿನ ಸ್ವರೂಪ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://knitting.about.com/od/knittingglossary/g/superwash_wool.htm ಸೂಪರ್ ವಾಶ್ ವುಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309080945/http://knitting.about.com/od/knittingglossary/g/superwash_wool.htm |date=2009-03-09 }} ರಿಟ್ರೀವ್ಡ್ ಆನ್ ನವೆಂಬರ್ 10 2008</ref> ಕಳೆದ 2004 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಡಿಗೆಯಷ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಉಣ್ಣೆಯು ಸರಾಸರಿ 11.8 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಹೊಂದಿದ್ದ; ಇದು ಹರಾಜೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕಿಲೊಗ್ರಾಮ್ ಗೆ $3,000 ಗೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್ ನ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಮಾರಾಟ ಇತ್ತೀಚಿನದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಣ್ಣೆ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಇಳುವರಿ 74.5% ಅಲ್ಲದೇ 68&nbsp;mm ಉದ್ದದ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.ಪ್ರತಿ ಕಿಲೊಟೆಕ್ಸ್ ಬಲಕ್ಕೆ 40 ನಿವ್ಟನ್ಸ್ ಗಳ ಗಾತ್ರ ಮಿತಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಬೇಲ್ ನ ಫಲಿತಾಂಶ $AUD279,000 ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.landmark.com.au/doc_display.asp?id=10296&cat=118&topid=118 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2012-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120519060700/http://www.landmark.com.au/doc_display.asp?id=10296&cat=118&topid=118 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹರಾಜು ಗೊಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆದು ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಆ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಎನ್ನುವಂತೆ 2008 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೊಕ್ಕೆ 269,000 ಸೆಂಟ್ಸ್ ನಂತೆ ಮಾರಲಾಯಿತು. ಈ ಉಣ್ಣೆ ಅಂಡಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಲ್ಲ್ ಕ್ರೆಸ್ಟನ್ ಪೈನ್ ಹಿಲ್ ಪಾರ್ಟ್ನರಶಿಪ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದು ಇದು 11.6 ಮೈಕ್ರಾನ್ಸ್ ತೂಗುತಿತ್ತು.ಇಳುವರಿಯು 71.1% ಆಗಿ 43 ನಿವ್ಟಾನ್ಸ್ ಪ್ರತಿಕಿಲೊಗೆ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಅಂಡಿಗೆಯು ಒಟ್ಟು $247,480 ಮೌಲ್ಯ ಪಡೆದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೆ]]ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ಕಂಟ್ರೀ ಲೀಡರ್,NSW ವುಲ್ ಸೆಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಎ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನ್,7ಜುಲೈ 2008</ref> ನಂತರ 2007 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೂಪದ ಉಣ್ಣೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆದರೂ ಅದು ಬೇಗನೆ ಒಣಗುವ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಇಸ್ತ್ರಿ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಸಿದ್ದ ಉಡುಪನ್ನು ಮೆರಿನೊ ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಸೂಟ್ ಗಳು,ಶರಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕರ್ಟ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಳ ಮನೆ ಬಳಕೆಯ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{1ಷೊವರ್ ಸೂಟ್{/1}ರಿಟ್ರೀವ್ಡ್ ಆನ್ 11 ನವೆಂಬರ್2008</ref> ಕಳೆದ 2006 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇಯರ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಫೈಬರ್ಸ್ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೂಲಿನ ದಾರಗಳ ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿತು. == ಉತ್ಪಾದನೆ (ಇಳುವರಿ) == ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು 1.3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನಗಳು,ಇದರಲ್ಲಿ 60% ರಷ್ಟು ಸಿದ್ದ ಉಡುಪಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಉಣ್ಣೆ ಇಳುವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆರಿನೊ ಸಣ್ಣ ಕುರಿಗಳ ಕೂದಲಿಂದ ಉಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಕುರಿಗಳ ಉಣ್ಣೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ[[ಚೀನಾ]] ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ತಳಿಗಳೆಂದರೆ ಲಿಂಕ್ಲೊನ್,ರೊಮ್ನಿ,ಟುಕಿಡೇಲ್, ಡ್ರೈಸ್ ಡೇಲ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯೊಟ್ ಡೇಲ್ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಕಚ್ಚಾ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ,ಟೆಕ್ಸಾಸ್,ನಿವ್ ಮೆಕ್ಸಿಲೊ ಮತ್ತುಕೊಲೊರಾಡೊ ಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುರಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಇದೆ.ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ರಾಂಬೌಲೆಟ್ (ಅಥವಾ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮೆರಿನೊ ಆಗಿದೆ.) ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಕೂದಲು ಬಳಸಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.ಇದು ಕೈನೇಯ್ಗೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗವು ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.[[ಚಿತ್ರ:Tibetan spinning wool.jpg|thumb|200px|1905 ಇಲ್ಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಆಫ್ ಎ ಟಿಬೆಟಿನ್ ಸ್ಪಿನಿಂಗ್ ವುಲ್.(ಟಿಬೆಟಿನ ನೇಯ್ಗೆ ಉಣ್ಣೆ ಪ್ರದರ್ಶನ)]] ಜಾಗತಿಕ ಉಣ್ಣೆ ನೇಯ್ಗೆ (ಒಟ್ಟಾರೆ ನೂಲು ನೇಯುವುವಿಕೆ) 2004/2005<ref>{{cite paper | title = WoolFacts | publisher = Australian Wool Innovation | date = September 2005 | url = http://www.wool.com.au/attachments/Education/AWI_WoolFacts.pdf | format = PDF }}</ref> #{{flag|Australia}}: 25% ಜಾಗತಿಕ ನೂಲು ಉಣ್ಣೆwoolclip (475 ದಶಲಕ್ಷ ಕಿಗ್ರಾ ಕಚ್ಚಾ, 2004/2005) #{{flag|China}}: 18% #{{flag|New Zealand}}: 11% #{{flag|Argentina}}: 3% #{{flag|Turkey}}: 2% #{{flag|Iran}}: 2% #{{flag|United Kingdom}}: 2% #{{flag|India}}: 2% #{{flag|Sudan}}: 2% #{{flag|South Africa}}: 1% #{{flag|United States}}: 0.77% ಒಟ್ಟು ಮಿಶ್ರಿತ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಣ್ಣೆ ಸದ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪೂರೈಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಕೇವಲ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = Speer | first = Jordan K. | title = Shearing the Edge of Innovation | journal = Apparel Magazine | date = 2006-05-01}}</ref> ಇದರ ಸಿದ್ದ ಉಡುಪು ಸರಳವಾಗಿದ್ದು,ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೂ ದುಬಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಉಣ್ಣೆಯು ಪರಿಸರೀಯವಾಗಿ ಆದ್ಯತೆ ಪಡೆದ ವಸ್ತು ಆಗಿದೆ.ಇನ್ನುಳಿದ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಮ್ ಮೂಲದ ನೈಲಾನ್ ಅಥವಾ ಪಾಲಿಪೊಪ್ಲಿನ್ ನನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ನೈಸರ್ಗಿಕದೊಂದಿಗೆ ಫಾರ್ಮಲಡಿಹೈಡ್ ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ದಿನಬಳಕೆ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಂಟು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮೂಹಗಳು ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾವಹಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲೂ ಮೆಲೆಸಿಂಗ್ ಎಳೆಗಳ ನೂಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. == ಮಾರಾಟ == === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === [[ಚಿತ್ರ:Wool samples.JPG|thumb|200px|ಮೆರಿನೊ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆ ಮಾದರಿಗಳು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ನಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ನ ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Wool auction.JPG|thumb|200px|ಉಣ್ಣೆ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿನ ಖರೀದಿದಾರರ ಕೊಠಡಿ ನಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ 85% ರಷ್ಟು ಉಣ್ಣೆಯು ಹರಾಜುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಉಣ್ಣೆ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಂಡಿಗೆಯಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖರೀದಿಗಾರರು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು,ನೋಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸುಮಾರು 4 ಕಿಗ್ರಾ ನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಿಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ (AWEX) ಮೊದಲು [[ಸಿಡ್ನಿ]],ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್,ನಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್,ಮತ್ತು ಫ್ರೆಮೆಂಟಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಾದ್ಯಂತ 80 ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸುಮಾರು 7% ರಷ್ಟು ಉಣ್ಣೆಯು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಳುವರಿದಾರರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ,ದಾಸ್ತಾನು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವರು ಇದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಉಳಿತಾಯ,ಮಾದರಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಬಹುದು. ಸುಮಾರು 5% ರಷ್ಟು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಉಣ್ಣೆಯು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಫರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಳುವರಿದಾರರಿಗೆ ಬೆಲೆ ನಿಗದಿ,ಉಣ್ಣೆಯ ಮರು ಪಡೆಯುವಿಕೆ ಅಲ್ಲದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಖರೀದಿದಾರರು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಮಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 97% ರಷ್ಟು ಉಣ್ಣೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡದೇ ಮಾರಾಟ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಕಳೆದ 2009 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ 59% ರಷ್ಟು ಹರಾಜಿನಿಂದ ಬಂದು ಮಾರಾಟ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನದಾರರು ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗು ಬೆಲೆಗಳ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಟೆಂಡರ್ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟವು ಸಾಕಷ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಉಣ್ಣೆಯ ಮಾದರಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ ಕೆಲವು ಮಾರಾಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕನ್ ಸೈನ್ ಮೆಂಟ್ ದಲ್ಲಾಳಿ, ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉಣ್ಣೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮುಂದುವರಿದ ಮಾರಾಟ: ಕೆಲವು ಖರೀದಿದಾರರು ಮೊದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಂಗಡ ನೀಡಿ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದರಗಳು ನಿಗದಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಬೇಡಿಕೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ತಳಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ರಿಯಾಯ್ತಿಗಳು ಮೈಕ್ರಾನ್ ನಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ,ಇಳುವರಿ,ಅದರ ನೀಡಿಕೆಯ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.woolinnovation.com.au/Student_information/Wool_marketing/page__2161.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-19 |archive-date=2009-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090306035905/http://www.woolinnovation.com.au/Student_information/Wool_marketing/page__2161.aspx |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಮಾರಾಟ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಉಣ್ಣೆ ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು. === ಇತರ ದೇಶಗಳು === ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ವುಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ UK ಕುಚ್ಚದ ಉಣ್ಣೆಗೆ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪದ್ದತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಅಧಿಕ ಲಾಭದ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಣ್ಣೆಯು ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದರೆ ಉಳಿದ 45% ರಷ್ಟು ಇಳುವರಿದಾರರು ನೇರವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಂಚಿನ ಕೊಳ್ಳುಗನಿಗೆ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.maf.govt.nz/mafnet/rural-nz/overview/nzoverview009.htm |title=NZ ವುಲ್ |access-date=2010-10-19 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212175838/http://www.maf.govt.nz/mafnet/rural-nz/overview/nzoverview009.htm |url-status=dead }}</ref> ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಂದರೆ [http://www.bluehouseyarns.co.nz/ ಬ್ಲು ಹೌಸ್ ಯಾರ್ನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926232029/http://www.bluehouseyarns.co.nz/ |date=2009-09-26 }} ಇವುಗಳು ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ವುಲ್ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು,ದಾಸ್ತಾನು ಮಳಿಗೆಗಳು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಅದರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಫಲಿತಾಂಶವು ಬರುತ್ತದೆ. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಉಡುಪು ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವ ಉಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಯ್ ಉಣ್ಣೆ ಎರಡೂ ಕೇಂದ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.ಇದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.sheepusa.org/index.phtml?page=site%2Ftext&nav_id=b5cd92c158e527a90be72c1ce8be84a2 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2007-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113055826/http://www.sheepusa.org/index.phtml?page=site%2Ftext&nav_id=b5cd92c158e527a90be72c1ce8be84a2 |url-status=dead }}</ref> == ಉಪಯೋಗಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Wool 5.JPG|thumb|200px|ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ನಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ನ ಉಣ್ಣೆ ಸಿದ್ದ ಉಡುಪು ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಮಾದರಿಗಳು]] ತೊಡುವ ಉಡುಪಲ್ಲದೇ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೆಟ್ ಗಳಿಗಾಗಿ.ಕುದರೆ ಮೇಲಿನ ರಗ್ ಗಳಿಗಾಗಿ,ಆಸನದ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗಾಗಿ,ಕಾರ್ಪೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ,ಗೋಂದು ಹಾಕಿದ ಉಣ್ಣೆ,ಉಣ್ಣೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ (ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ ನೋಡಿ) ಪೀಠೋಪಕರಣ ದಿಂಬುಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಗೋಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಪಿಯಾನೊ ಅಡ್ಡ ಹಲಗೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ವಾಸನೆಗಳ ತಡೆಗೆ ಇದನ್ನು ಹಾಗು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಒರೆಸುವ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳ ಒರೆಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ರು ತಮ್ಮ ಗುಡಿಸಲುಗಳ ನ್ನು ಗೋಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಗೋಂದುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಸ್ತನಕ್ಕೆ ಹಾಕುವ ಕವಚಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಒಳ ವಸ್ತ್ರ ಉಡುಪುಗಳಿಗೆ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳು ತೇವ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಹೈಗ್ರೊಸ್ಕೊಪಿಕ್ (ನೀರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ),ಒದ್ದೆ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಮುಚ್ಚಲು,ಒಳ ಉಡುಪು ಸರಿಯಾಗಿರಲು ಉಣ್ಣೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ತುಪ್ಪಳದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ನೀರು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.ಗಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ,ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನೂ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.ದೇಹದ ದುರ್ವಾಸನೆ ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವಸ್ತ್ರಡೈಪರ್ ಗಳು ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳ ಬಳಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹಲವಾರು ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಹೆಣಿಗೆ ವಿಧಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉಣ್ಣೆಯ ಒಳ ಉಡುಪುಗಳು ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಬೆವರಿನ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ತಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.abc.net.au/rural/qld/content/2007/s2282890.htm ABC ರೂರಲ್ ರೇಡಿಯೊ:ವುಡಾಮ್ಸ,Dr.ಲಿಬ್ಬಿ,''ನ್ಯೂ ರಿಸರ್ಚ್ ಶೊಸ್ ಉಲ್ಲನ್ ಅಂಡರ್ ವೇರ್ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್ ಪ್ರಿವೆಂಟ್ ರಾಶಿಸ್'' ] ರಿಟ್ರೈವ್ಡ್ 2010-3-24</ref> ಮೆರಿನೊ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಹಾಸಿಗೆ ಕೂಸುಗಳ ಕವಚ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೆಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಕೂಸು ಮಲಗುವ ಚೀಲಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಣ್ಣೆಯು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರೊಟೀನ್ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಾಗಿಯೂ,ಭೂಮಿ ಫಲವತ್ತತೆಗೆಯೂ ಬಳಸಿದಾಗ ಅದು ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಮತ್ತು ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ನೇಯ್ಗೆಯ ದಾರಗಳು(ನೂಲಿನ ಎಳೆಗಳು) == '''ವರ್ಜಿನ್ ವುಲ್''' ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಣ್ಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Kadolph">ಕಡೋಲ್ಫ್, ಸಾರಾ J.,ed.:''ಟೆಕ್ಸ್ ಟೈಲ್ಸ್'', 10 ನೆಯ ಎಡಿಶನ್,ಪೀಯರ್ಸನ್/ಪ್ರೆನ್ಟೈಸ್-ಹಾಲ್,2007, ISBN 0-13-118769-4, p. 63</ref> '''ಕಳಪೆ,ಅಗ್ಗದ''' ಅಥವಾ '''ಮರು ಬಳಸಿದ ಉಣ್ಣೆwool''' ಇದನ್ನು ಹೆಣೆದ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಹಳೆ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಸದ್ಯ ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವೂ ಇದೆ.<ref name="Kadolph"/> ಆದರೆ ಇದು ಎಳೆಗಳನ್ನು ಕಿರಿದು ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದು ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಮರುಬಳಸಿದ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಾ ಉಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಣ್ಣೆ ಗಿಡ್ಡ ಎಳೆಗಳು ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ [[ಹತ್ತಿ]] ಎಳೆಗಳ ಬಳಸಿ ಸರಾಸರಿ ಎಳೆಗಳ ಬಲಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಎಳೆ ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಎಳೆಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ಇದನ್ನು ಹತ್ತಿ ಎಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತಿನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್ ಶೈಯರ್ ನ ಹೇವಿ ವುಲನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನೇ ಇದರೊಂದಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. '''ರಗ್ಗ್ ''' ಎಂಬುದು ಕಳಪೆ ದರ್ಜೆ ಉಣ್ಣೆ ಇದರ ಎಳೆಗಳನ್ನು ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಿ ಕೈಗವಸುಗಳ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. '''ವರ್ಸ್ಟೆಡ್''' ನೇಯ್ಗೆಯು ಬಲವಾದ ಉದ್ದ ಎಳೆಗಳುಳ್ಳ ಹೆಣಿಗೆ ಬಾಚಿದ ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಯಾಗಿದೆ.ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಗಡಸಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Kadolph"/> '''ವುಲನ್''' ಮೃದು, ಗಿಡ್ಡ-ಎಳೆಗಳ, ಹುರಿಮಾಡಿದ ಉಣ್ಣೆಯ ಎಳೆಯಾಗಿದೆ,ಇದನ್ನು ಹೆಣಿಗೆ,ನೇಯ್ಗೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Kadolph"/> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನೇಯ್ಗೆಯು ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮೆದು ಎಳೆಗಳನ್ನಾಗಿಸಲು (ಮೃದು ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚಗೆ) ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಎಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಅದರ ಬಲಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಮಗ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಒಸ್ಟಾರ್ ಗಾರ್ಡ್, ಎಲ್ಸೆ: ''ವುವೆನ್ ಇನ್ ಟು ದಿ ಅರ್ಥ್:ಟೆಕ್ಸ್ ಟೈಲ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ನಾರ್ಸ್ ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್'',ಆರೂಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,2004,ISBN 87-7288-935-7,p.50</ref> == ಘಟನೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Lady Weaving Wool.JPG|thumb|200px|ಆಂಡೆಯನ್ ಮಹಿಳೆ ಉಣ್ಣೆ ಆರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮೆರಿಡಾದ ಅಲೆರೊಸ್ ವೆಂಜುಲಾ ಪಾರ್ಕ್ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯ]] ಮೆರಿನೊ ಉಣ್ಣೆಯ ಖರೀದಿದಾರನಿಗೆ, ಎರ್ಮೆಂಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗಾನ್,ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ಎರ್ಮೆಂಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗೆನ್ ಪರ್ ಪೆಚ್ಯುವಲ್ ಟ್ರೊಫಿಯನ್ನು ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾದ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೆರಿನೊ ಕುಚ್ಚ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ " ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ 1980 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ಎರ್ಮೆನೆಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗ್ನಾ ಟ್ರೊಫಿಯನ್ನು ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ ಫೈನ್ ವುಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಪರಿಪಾಠ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2004 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ಮೆನೆಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗ್ನಾ ಅನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್ ವುಲ್ ಟ್ರೊಫಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 1998 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ಮೆನೇಲ್ಡೊ ಜೆಗ್ನಾ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್ ವುಲ್ ಟ್ರೊಫಿಯನ್ನು ತುಪ್ಪಳ ಪೊದೆಗೂದಲ ಉಣ್ಣೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.ವರ್ಷದ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳ ಈ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ನಂತರ 2002 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ಮೆನೆಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗ್ನಾ ವೆಲುಸ್ ಔರೆಯುಮ್ ಟ್ರೊಫಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು 13.9 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉಣ್ಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ತ್ರೇಲಿಯಾದ ಉಣ್ಣೆಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]],[[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ]],ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಗಳು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಿಟ್ಟಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.powerhousemuseum.com/collection/database/?irn=345179|title=2004/51/1 Trophy and plaque, Ermenegildo Zegna Vellus Aureum trophy and plaque, plaster / bronze / silver / gold, trophy designed and made by Not Vital for Ermenegildo Zegna, Switzerland, 2001 | publisher=Powerhouse Museum, Sydney|accessdate=2008-04-27}}</ref> ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂದ್ 2008 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಎರ್ಮೆನೆಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗ್ನಾ ವೆಲ್ಲುಸ್ ಅಔರಿಯಮ್ ಟ್ರೊಫಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪೊದೆ ಉಣ್ಣೆ 10.8 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಪೊದೆ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಕನಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬಹುಮಾನವೂ ಇದೆ,ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 2010 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೃದು ಗುಣಮಟ್ಟದ 10 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಉಣ್ಣೆ ವಿಂಡ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಇದು ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪಿರಮುಲ್ ಬಳಿ ಇದೆ,ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.ಇದು ಎರ್ಮೆನೆಗಿಲ್ಡೊ ಜೆಗ್ನಾ ವೆಲ್ಲುಸ್ ಔರಿಯುಮ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟ್ರೊಫಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>ಕಂಟ್ರೀ,26 ಎಪ್ರೀಲ್ 2010,''ಫೈನೆಸ್ಟ್ ವುಲ್ ರಿವಾರ್ಡ್ಡೆಡ್'',ರೂರಲ್ ಪ್ರೆಸ, ನಾರ್ತ್ ರಿಚ್ಮಂಡ್</ref> ಸುಮಾರು 2000ರಿಂದ ಲೊರೊ ಪಿಯ್ನಾ ಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಂಡಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಇದರ ಒಂದು ಅಂಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 50 ಹೊಲಿಗೆಗೆ ಸಾಕಾಗುವ ಉಣ್ಣೆ ತುಂಬಲಾಗಿತ್ತು,ಅದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪೊಂದರ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಅಥವಾ ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಬೆಳೆಗಾರ ಯಾರು ಒಂದು ಅಂಡಿಗೆಯ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉಣ್ಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಇದನ್ನು ನೀಡಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಆಸ್ಟೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನಿವ್ಸ್,ಇಶ್ಯು #19, ಜುಲೈ2008</ref> ನ್ಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಮೆರಿನೊ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕುರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ,ಜನವರಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಥವಾ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ವಾಲ್ಶಾ,ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಆನ್ಯುವಲ್ ವುಲ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಮೆರಿನೊ ಉಣ್ಣೆಗೆ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸಗರನಿಗೆ ಅರ್ಮೈಡೇಲ್ ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಯುವ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರನ್ನು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಿ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೇನಲ್ಲಿ ಅರ್ಮಿಡೇಲ್ ವಾರ್ಷಿಕ ನಿವ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವುಲ್ ಎಕ್ಸಪೊ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆ,ಫ್ಯಾಶನ್,ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು,ತರಬೇತುಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಹೀಗೆ ಹಲವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ಯ್ರೇಲಿಯನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೀಪ್ ಅಂಡ್ ವುಲ್ ಶೊವನ್ನು ಬೆಂಡಿಗೊ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.ಉಣ್ಣೆ ಹೆಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು,ಕತ್ತರ್ರಿಸುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು,ಪೊದೆ ಉಣ್ಣೆ ತಳಿ,ವಿವಿಧ ತಳಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಪೊದೆ ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫ್ಲೀಸ್ ಕಾಂಪಿಟೇಶನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಂಡಿಗೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 2008 ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ 475 ಪ್ರವೇಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು,ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೇಬಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಿವ್ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಯಿತು.<ref>ವಾಲ್ಶಾ ನಿವ್ಸ್,24 ಜುಲೈ 2008,ಫ್ಲೆಚರ್ ವಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಟೇಲಿಯನ್ ಫ್ಲೀಸ್ ಕಾಂಪ್, p.3</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Col-begin}} {{Col-break}} === ನಿರ್ಮಾಣ === *ಗ್ಲಾಸರಿ ಆಫ್ ಶೀಪ್ ಹಜ್ಬಂಡರಿ * ಲ್ಯಾಬ್ಸವುಲ್ *ಮೆರಿನೊ(ಕುರಿ)) *ಮೈಕ್ರಾನ್ (ಉಣ್ಣೆ) *ಕುರಿಸಾಗಾಣಿಕೆ(ಒಕ್ಕಲು) *ಉಣ್ಣೆಕತ್ತರಿಸುವುದು *ಉಣ್ಣೆಗಳಎಳೆ (ಉಣ್ಣೆ) *ಉಣ್ಣೆ ಜಾತಿ(ವರ್ಗ) === ಸಂಸ್ಕರಣೆ === *ಬಟ್ಟೆಯಮೇಲೆಬರೆದಚಿತ್ರ(ಕೆಲಸ) *ನೆಯುವುದು *ಚರಕ(ನೂಲುವ ರಾಟಿ) *ಉಣ್ಣೆಬಿಡಿಸು *ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಾಚಿಹಸನು ಮಾಡುವಹಲ್ಲುಹಣಿಗೆ *ನೇಯು *ಟೈಮ್ ಲೈನ್ ಆಫ್ ಕ್ಲೊತೀಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ಸ್ ಟೈಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ *ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನೆ *ಬಣ್ಣಕೊಡುವಿಕೆ === ಶುದ್ಧಿಕರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು === *ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಟ್ಟೆ *ನೂಲುವ ಕಲೆ *ನೂಲು ಹುರಿ(ನೆಯ್ಗೆ) *ಉಣ್ಣೆಹತ್ತಿ ಉಡುಪು *ಉಣ್ಣೆಯ * ಉಣ್ಣೆಬಟ್ಟೆ (ಕಂಬಳಿ ಬಟ್ಟೆ) {{Col-break}} === ಸಂಘಟನೆಗಳು === *ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವುಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಬೊರ್ಡ್ *ವರ್ಷಿಪಫುಲ್ ಕಂಪನಿ ಆಫ್ ವುಲ್ಮೆನ್ *IWTO *ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಫೈಬರ್ ಕಂಪನಿ (ಇನ್ ದಿ UK) === ಹಲವು ಬಗೆಯ ಉಣ್ಣೆ === *ಅನ್ಗೊರಾ ವುಲ್ *ಕಾಶ್ಮೀರ್ ವುಲ್ *ಚಿಂಗೊರ ವುಲ್ *ಲಾಮ ವುಲ್ *ಅಲ್ಪಕ ಫೈಬರ್ === ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ === *ಗೋಲ್ಡನ್ ಫ್ಲೀಸ್ {{Col-end}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Wool}} *[http://www.awex.com.au/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ Ltd] *[http://www.wool.com.au/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಇನೊವೇಶನ್(AWI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815121530/http://www.wool.com.au/ |date=2009-08-15 }} *[http://www.awta.com.au/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವುಲ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಥಾರಿಟಿ Ltd] *[http://www.sheepusa.org/index.phtml?page=site/text&amp;nav_id=55c87f1a28480762cdfdb5826c37722c ಅಮೇರಿಕನ್ ವುಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115175313/http://www.sheepusa.org/index.phtml?page=site%2Ftext&nav_id=55c87f1a28480762cdfdb5826c37722c |date=2009-01-15 }} *[http://www.ncwga.org/ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಲರ್ಡ್ ವುಲ್ ಗ್ರೋವರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಏಷನ್ ] *[http://www.tawfa.com.au/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಉಡುಪು ಫ್ಯಾಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920031247/http://www.tawfa.com.au/ |date=2018-09-20 }} {{fibers}} {{Clothing}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂದಲಿಂದಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕುರಿ ಉಣ್ಣೆ]] mvdxvm327jjl4iv8o2nhf6rrgqtivpf 0 26080 1375777 1342024 2026-06-24T02:03:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375777 wikitext text/x-wiki :''For other uses, see Commonwealth (disambiguation).'' {{Infobox Geopolitical organisation | name = Commonwealth of Nations | linking_name = the Commonwealth of Nations | image_flag = Flag of the Commonwealth of Nations.svg | image_map = Commonwealth of Nations.svg | map_caption = The Commonwealth (blue = present members, orange = former members, green = suspended members) | membership = 54 sovereign states ([[List of members of the Commonwealth of Nations|list]]) | admin_center_type = Headquarters | admin_center = {{Flag icon| United Kingdom}} [[Marlborough House]], London, England, United Kingdom | languages_type = Official language | languages = English | leader_title1 = [[Head of the Commonwealth]] | leader_name1 = {{flagicon image|Personal flag of Queen Elizabeth II.svg}} [[Elizabeth II|Queen Elizabeth II]]<br />(since 6 February 1952) | leader_title2 = {{nowrap|[[Commonwealth Secretary-General|Secretary-General]]}} | leader_name2 = {{Flag icon| India}} [[Kamalesh Sharma]]<br />(since 1 April 2008) | leader_title3 = {{nowrap|[[Commonwealth Chairperson-in-Office|Chairperson-in-Office]]}} | leader_name3 = {{Flag icon| Trinidad and Tobago}} [[Kamla Persad-Bissessar]]<br />(since 26 May 2010) | established_event1 = [[Balfour Declaration of 1926|Balfour Declaration]] | established_date1 = 18 November 1926 | established_event2 = {{nowrap|[[Statute of Westminster 1931|Statute of Westminster]]}} | established_date2 = 11 December 1931 | established_event3 = [[London Declaration]] | established_date3 = 28 April 1949 | official_website = [http://www.thecommonwealth.org/ thecommonwealth.org] | area_km2 = 31,462,574 | area_sq_mi = 12,147,768 | population_estimate = 1,921,974,000 | population_estimate_year = 2005 | population_density_km2 = 61.09 | population_density_sq_mi = 158.2 }} '''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು''', ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು '''ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಐವತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆದರೆ ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ([[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್|ಮೊಝಾಂಬಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ರವಾಂಡಾ]]) ಮೊದಲು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಿಂಗಪೂರ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/FAQs/20706/faqs/ |date= |title=FAQs |accessdate=25 July 2007 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ, ಕಾನೂನು ನಿಯಮ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ, ಸಮಾನತೆ, ಉಚಿತ ವ್ಯಾಪಾರ, ಬಹುಪಕ್ಷೀಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Singapore Declaration text">{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/20723/32987/singapore_declaration_of_commonwealth_principles/ |date=22 January 1971 |title=Singapore Declaration of Commonwealth Principles 1971 |accessdate=25 July 2007 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿರದೆ, ಒಂದು ಅಂತರ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ನಡುವಿನ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಅವುಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಕೇತವೆಂದರೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಇದು ಒಂದು ಘನವಾದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಮಹಾರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹದಿನಾರು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಏಕ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘಗಳ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಟುಂಬ ಎನ್ನುವರು.ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ನ ಅಂತರ್ ಆಡಳಿತಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸಾದೃಶ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು,<ref name="A Commonwealth of Values"/> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳು,<ref name="Teaching the nations how to play"/> ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಆಚರಣೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಕೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref name="Is the Commonwealth an International Organisation"/> ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಯಭಾರಿ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ರಾಯಭಾರಿ ಕಾರ್ಯ ಕಲಾಪಗಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೈ ಕಮಿಶನ್ಸ್ ಎಂಬ ಪದನಾಮದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ಮೂಲ === [[ಚಿತ್ರ:CommonwealthPrimeMinisters1944.jpg|thumb|right|250px|1944ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಐದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು.]] 1884ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ರೊಸ್‌ಬೆರಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಅದರ ಅನೇಕ ವಸಹಾತುಗಳು "ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರ"ಗಳಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>http://www.thecommonwealth.org/Internal/191086/34493/history/</ref> 1887ರಿಂದಲೂ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮತ್ತು ವಸಹಾತು ಶಾಹಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಗೋಷ್ಠಿಯು, 1911ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮಿಕ ಗೊಷ್ಠಿ ಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="history">{{Cite web|title=History of the Commonwealth|url=http://www.chogm99.org/what/history1.htm|access-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-date=12 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512175546/http://www.chogm99.org/what/history1.htm|url-status=dead}}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಾರ್ವಭೌಮಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. 1917ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಮಟ್ಸ್ ತಾನು "ದಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರಚಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಬ್ರೀಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮರು ಹೊದಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕನಸು ಹೊತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಎಫ್. ಎಸ್. ಕ್ರಾಫೊರ್ಡ್, ''ಜಾನ್ ಸ್ಮಟ್ಸ್: ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ'' (2005) ಪು. 121</ref> ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 1919ರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಮಟ್ಸ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು.<ref>ಎಫ್. ಎಸ್. ಕ್ರಾಫೊರ್ಡ್, ''ಜಾನ್ ಸ್ಮಟ್ಸ್: ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ'' (2005) ಪು. 142</ref><ref>1921ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ದಿ ಐರಿಶ್ ಓತ್ ಆಫ್ ಅಲೆಗೆನ್ಸ್, ಇದು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ "ಅಧೆರೆನ್ಸ್ ಟು ಅಂಡ್ ಮೆಂಬರ್ಷಿಪ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ " ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.</ref> 1926ರ ಸರ್ವಭೌಮ ಸಮಾರಂಭದ ಭಾಲ್ಫೋರ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯಂತೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಾವು "ಸಮಾನತೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನ ಸಂಗತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ, ತಾವು ರಾಜಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಏಕ ರೂಪದ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ ಅಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾಗದೇ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತೇವೆ" ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1931ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನ ಕಾಯಿದೆಯ ಮುಖಾಂತರ ರೂಪುರೇಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ‌ಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅದಕ್ಕೆ ರುಜುಹಾಕಬೇಕಿತ್ತು-ಆದರೆ ನ್ಯೂ‌ಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1942 ಮತ್ತು 1947 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. === ಉಳಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು === ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಖಿನ್ನವಾಗಿ ಕೆವಲ 14 ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರಾಂತಗಳು, ಮಾತ್ರ ಉಳಿದವು, ಅವು ಈಗಲೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿವೆ. 1949 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ಲಂಡನ್ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ "ಬ್ರಿಟೀಷ್" ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಯುದ್ಧ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ್ನು ಸೇರದೇ ಇದ್ದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಸಹಾತುಗಳೆಂದರೆ ಬರ್ಮಾ (ಇದನ್ನು ಮಯಾನ್ಮಾರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ1948) ಮತ್ತು ಏಡೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಶ್ರಯದಾತರು ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯದೆ ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] (1922ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದು), [[ಇರಾಕ್]] (1932), ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜೋರ್ಡನ್ (1946), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ (1948ರಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು), [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್]] (1956), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೊಮಾಲಿಲ್ಯಾಂಡ್ (1960ರಲ್ಲಿ [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೊಮಾಲಿಯಾ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಸೊಮಾಲಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ವೀಕ್ಷಕನಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು), [[ಕುವೈತ್]] (1961), ಬಹ್ರೇನ್ (1971), [[ಒಮಾನ್|ಓಮನ್]] (1971), [[ಕಟಾರ್|ಕತಾರ್]] (1971), ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] (1971). === ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು === ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿವಾದವು ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ರಾಜಾಧಿಕಾರ ಆಧಾರಿತ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿದ್ದಾಗಿಲ್ಲದೆ, ಅವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು.ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 1948ರ ವಿಧಿಯಂತೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತನ್ನ ರಾಜಾಧಿಕಾರದ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು<ref>[23] ^ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು 1948ರ 2.</ref> ತೊರೆದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಆಶಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದವು. ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ 1949ಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಯು.ಕೆ ಕಾನೂನುನಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 1949 ರಂದು ಲಂಡನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಲಂಡನ್‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ತಾನು ಜನವರಿ 1950 ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಒಂದು, "ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರಂತೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ" ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿದವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಮಣಿದು, ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಇತರೆ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಭಾರತವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಲಂಡನ್ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಆರಂಭ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಈ ನಿದರ್ಶನದ ನಂತರ, ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಕ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ಗಳ ಅಥವಾ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಏಕಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದವು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಂತೆ ತಮ್ಮ ಏಕ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಏಕಪ್ರಭುತ್ವವು ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೊಂದಿದವು. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪಾಂತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಏಕಪ್ರಭುತ್ವವು ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಹೊಸ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು 1945 ರ ಪೂರ್ವದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಹಳೆಯ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಆಂತರಿಕ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಯೋಜಕರಾದ ಲಾರ್ಡ್ ಡೇವಿಸ್, ನಂತವರು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಲೀಗ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವರು, 1932 ರಲ್ಲಿ ನೂತನ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=March 2010}} ನೂತನ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಂದು ಸಮಾಜದಂತಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಲೀಗ್ನ ಒಂದು ಸಶಸ್ತ್ರವಾದ ವಾಯುಪಡೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ, ತನ್ಮೂಲಕ ದೇಶಗಳನ್ನು ನಿಶಸ್ತ್ರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಸನಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಕರಡು ನಕಲನ್ನು ಡುಂಬಾರ್ಟನ್ ಓಕ್ಸ್ (21 ಆಗಸ್ಟ್ ರಿಂದ7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1944) ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ಕೋ (25 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಿಂದ 26 ಜೂನ್ 1945) ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=March 2010}} ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1960 ರಿಂದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೆಲವು ಬಡರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಿಯಾ (ಅಥವಾ ನೂತನ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್) ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಹಲವಾರು ವಿವಾದಗಳ ಕುರಿತು ಈ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=March 2010}} ಹಳೆಯ, ಬಿಳಿಯ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬ ಆಪಾದಗಳು ಇದ್ದವು. ಮತ್ತು 1960 ಹಾಗೂ 1970ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಿಸಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಡೇಷಿಯವನ್ನು ಜನಾಂಗ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ವಸಹಾತುಕರಣ ದ ಬಗ್ಗೆ ದೋಷರೋಪಣಗಳು ಎದ್ದವು, 1980 ರ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವರ್ಣಬೇಧನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಂಜೂರಾತಿಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದು, ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ|ಜಿಂಬಾವೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆರೋಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು{{Citation needed|date=June 2007}} "ನ್ಯೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ " ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1960 ಮತ್ತು 1970ರಲ್ಲಿ) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಸಹಾತು ಮುಕ್ತ ಕರಿಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಇದನ್ನು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1463759/Blair-calls-for-quotas-on-immigrants-from-New-Commonwealth.html ಬ್ಲೇರ್ ಕಾಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಕೋಟಾಸ್ ಆನ್ ಇಮಿಗ್ರೆಂಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ 'ನ್ಯೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್'], ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', 5 ಜೂನ್ 2004</ref> == ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == 1971ರ ಸಿಂಗಪೂರ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಗುರಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಬದ್ದವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದುಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು; ಬಡತನದ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ.<ref name="Singapore Declaration text"/> ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ 1979 ರ ಲುಸಾಕಾ ಘೋಷಣೆ ಯಂತೆ ಲಿಂಗ ಬೇಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು,<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/document/34293/35468/35776/lusaka.htm |title=Lusaka Declaration on Racism and Racial Prejudice |accessdate=3 April 2008 |date=7 August 1979 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಹಾಗೂ 1989 ಲಾಂಗ್ ಕವಿ ಘೊಷಣೆ ಯಂತೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenpages.net.my/node/4 |title=Langkawi Declaration on the Environment |accessdate=3 April 2008 |date=21 October 1989 |publisher=USM Regional Center of Expertise in Education for Sustainable Development |archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417063644/http://www.greenpages.net.my/node/4 |url-status=dead }}</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ಹರಾರೆ ಘೋಷಣೆ ಯ ಮೂಲಕ ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. 2003 ರ ಆಸೋ ರಾಕ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಂತೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಾಧನ್ಯತೆಯ ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃಧ್ದಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು,<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/150952/our_work/ |title=Our Work |accessdate=3 April 2008 |date= |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಇದು ಸಿಂಗಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹರಾರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪದಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, "ನಾವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಉತ್ತಮ ಸರ್ಕಾರ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ,ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕರಣದ ಲಾಭಾಂಶಗಳ ಸಮನಾದ ಹಂಚುವಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತೇವೆ."<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/shared_asp_files/uploadedfiles/%7BE7A2A23D-FD9F-418B-B2D4-CC39FFD2FEF2%7D_Aso%20Rock%20Declaration.pdf |format=PDF|title=Aso Rock Commonwealth Declaration |accessdate=3 April 2008 |date=8 December 2003 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರಿತಿಸಿದೆ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಲಿಂಗ, ಆಡಳಿತ, ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳು, ಕಾನೂನು, ಚಿಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಯುವಶಕ್ತಿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/ |title=Commonwealth Secretariat |accessdate=3 April 2008 |date=7 August 1979 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು ಧೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ತನ್ನದೇ ಆತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಉಚ್ಛಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು( [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಪೂರ್]], ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]]) ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವಾರು ಬಡರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಮ್ಮತದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ 1960ಮತ್ತು 1970ರಲ್ಲಿ ರೊಡೇಶಿಯಾ ಕುರಿತಾಗಿ ಆದ ಅಸಮಾಧಾನಗಳುಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ ಯಿಂದ ಆದ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಧಿಯ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಯುವಜನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾ ಇದೆ. ಇದರ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಿಭಾಗೀಯ ಕಚೇರಿಗಳು ಗುಲು (ಉಗಾಂಡಾ), ಲ್ಯುಸಾಕಾ ( ಜಾಂಬಿಯಾ), [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡಿಗಡ್]] ( ಭಾರತ) ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ (ಗಯಾನ), ಮತ್ತು ಹೊನೇರಿಯಾ (ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು) ದಲ್ಲಿವೆ. == ರಚನೆ == === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ === {{Main|Head of the Commonwealth}} [[ಚಿತ್ರ:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg|thumb|upright|ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಈಗಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] ಲಂಡನ್ ಘೋಷಣೆ ಯ ಸೂತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ, [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್II ಮಹಾರಾಣಿಯು]] ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪದವಿಯನ್ನು ಈಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತವೂ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Report of the CCM">{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/shared_asp_files/GFSR.asp?NodeID=174532 |title=Report of the Committee on Commonwealth Membership |accessdate=29 June 2008 |last=Patterson |first=Percival |authorlink=P.J. Patterson |date=24 October 2007 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಹೇಗೂ, ಏಕಪ್ರಭುತ್ವದ ಮರಣಾನಂತರ, ರಾಜಾಧಿಕಾರದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯು ಸ್ವಯಂ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/150757/head_of_the_commonwealth/ |title=Head of the Commonwealth |accessdate=29 June 2008 |last= |first= |date= |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಈ ಸ್ಥಾನವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿದೆ: ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Report of the CCM"/> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಎಂಬ ಹದಿನಾರು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್, ಮಹಾರಾಣಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಮುವತ್ತ ಮೂರು ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಭವನಗಳ ಏಕಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಭೆಗಳು === {{Main|Commonwealth Heads of Government Meeting}} ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನ ವೆಂದರೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಭೆಗಳು (ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌), ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು( ಇತರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಭೆ ಸೇರಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸಭೆಗಳ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಮೊದಲು 1887ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮಿಕ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸಹಾತು ಸಮಾರಂಭಗಳು ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳ, ಕಾನೂನು ಮಂತ್ರಿಗಳ, ಆರೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿರಂತರವಾದ ಸಭೆಗಳನ್ನೂ ಸಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಬಾಕಿ ಸದಸ್ಯರು, ವಿಶೇಷ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಮಂತ್ರಿ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Report of the CCM"/> ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸುವ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಕಛೇರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎನ್ನುವರು. ಈತನು ಮುಂದಿನ ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ವರೆಗೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite journal|last= |first= |year=2002 |month=April |title=The Commonwealth at and immediately after the Coolum CHOGM |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=91 |issue=364 |pages=pp. 125–9 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/00358530220144139 }}</ref> === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಚಿವಾಲಯ === {{Main|Commonwealth Secretariat}} [[ಚಿತ್ರ:Marlborough House.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಲ್‌ಬರೋ ಹೌಸ್, ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ, ಹಾಗೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಟರ್‌ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್.]] 1965ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದೆ. ಇದು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಬ್ಬ ವೀಕ್ಷಕನಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಲಂಡನ್‌ನ ಆಧಾರದ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ್ ಶೃಂಗ ಸಭೆಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆಗಳು, ಸಲಹಾ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ರಾಜನೀತಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮತ್ತು ನೀತಿಯ ಸಲಹೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮೂಲಭೂತ ರಾಜಕೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಹಾಯವನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯದ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ, ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಸಚಿವಾಲಯದ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗಿನ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಭಾರತದ ಕಮಲೇಶ್ ಶರ್ಮಾ, 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು, ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ (2000–2008). ಡಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕಿನ್ನಾನ್ ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆನಡಾದ (1965–75) ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಇವರ ನಂತರ [[ಗಯಾನ]] ದೇಶದ ಸರ್ ಶ್ರೀಧರ ರಾಮ್ ಪಾಲ್(1975–90) ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. == ಸದಸ್ಯತ್ವ == === ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾನದಂಡಗಳು === {{Main|Commonwealth of Nations membership criteria}} ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಸರಣಿಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. 1931ರ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಯಿದೆಯು, ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳ ಮೂಲಭೂತ ದಾಖಲೆಯಾಯಿತು. 1949ರ ಲಂಡನ್ ಘೋಷಣೆಯು, ಗಣರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕಪ್ರಭುತ್ವದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಏಕಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು " ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಷರತ್ತಿನ ಮೇರೆಗೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite journal|last=[[Stanley Alexander de Smith|de Smith]] |first=S.A. |year=1949 |month=July |title=The London Declaration of the Commonwealth Prime Ministers, 28 April 1949 |journal=The Modern Law Review |volume=12 |issue=3 |pages=pp. 351–4 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0026-7961%28194907%2912%3A3%3C351%3ATLDOTC%3E2.0.CO%3B2-I |accessdate= 22 July 2007 }}</ref> 1960ರಲ್ಲಿ ವಸಹಾತುವಿಮೋಚನಾ ಅಲೆಯು ಎದ್ದಾಗ, ಈ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತತ್ವಗಳು ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು1961ರಲ್ಲಿ, ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಾನತೆಗೆ ನೀಡುವ ಗೌರವವು ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ನೇರವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮರು ಅರ್ಜಿ ಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು( ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ಲಂಡನ್ ನ ಘೋಷಣೆಯ ಸೂತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1971 ರ ಸಿಂಗಪೂರ್ ಘೋಷಣೆ ಯ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳು ಸದಸ್ಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೂ ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳು, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಉಚಿತವ್ಯಾಪಾರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿತು.<ref name="Singapore Declaration text"/> ಈ ಮಾನದಂಡಗಳು 1991ರ ಹರಾರೆ ಘೋಷಣೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ನಾಯಕರಿಗೆ ಸಿಂಗಪೂರ್ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಸಹಾತು ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು, [[ಶೀತಲ ಸಮರ|ಶೀತಲಸಮರ]] ಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಹೇಳುವುದುಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನ ವರ್ಣಬೇಧನೀತಿ ಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/Internal.asp?NodeID=34457 |date=20 October 1991 |title=Harare Commonwealth Declaration |accessdate=29 July 2007 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಈ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು 1995ರ ಮಿಲ್ ಬ್ರೂಕ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಡವಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ (ಸಿಎಮ್‌ಎಜಿ) ಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹರಾರೆ ಘೋಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/38125/cmag/ |title=Commonwealth Ministerial Action Group |accessdate=29 July 2007 |date= |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಕಾಯಿದೆ ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು 1995ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1997 ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಘೋಷಣೆ ಯಂತೆ, ಆಂತರಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮೂಹವು ಮುಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವು ಈಗಿರುವ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="The future of the modern Commonwealth">{{Cite web |url=http://www.cpsu.org.uk/downloads/future_aide.pdf |title=The future of the modern Commonwealth: Widening vs. deepening? |accessdate=29 July 2007 |date=10 October 2005 |format=PDF |first=Victoria |last=te Velde-Ashworth |publisher=Commonwealth Policy Studies Unit |archive-date=22 ಜುಲೈ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070722134850/http://www.cpsu.org.uk/downloads/future_aide.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮದೊಂದಿಗೆ, ಹಳೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿ ಒಂದು ಏಕ ರೂಪದ್ದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹರಾರೆ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಏಕಪ್ರಭುತ್ವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು, [[ಆಂಗ್ಲ|ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಬೆಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="The future of the modern Commonwealth"/> ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವಲೋಕಿಸಿ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು 2007ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/news/157526/commonwealth_membership_in_focus_at_london_meeting.htm |title=Commonwealth membership in focus at London meeting |accessdate=29 July 2007 |date=6 December 2006 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> 2009 ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದರೂ, ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="Sunday Vision">{{Cite news | last = Osike | first = Felix | title = Rwanda membership delayed | url = http://www.sundayvision.co.ug/detail.php?mainNewsCategoryId=7&newsCategoryId=123&newsId=598876 | newspaper = [[New Vision]] | date = 24 November 2007 | accessdate = 29 November 2009 | archive-date = 23 ಜನವರಿ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130123172352/http://www.sundayvision.co.ug/detail.php?mainNewsCategoryId=7&newsCategoryId=123&newsId=598876 | url-status = dead }}</ref> === ಸದಸ್ಯರು === {{Main|List of members of the Commonwealth of Nations}} [[ಚಿತ್ರ:Commonwealth flags, Horse Guards Road.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ಫಾರಿನ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕಛೇರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಾರ್ಸ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ದೇಶಗಳ ಬಾವುಟಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Commonwealth flag Ottawa.jpg|thumb|ಒಟ್ಟಾವಾದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬಾವುಟ ಹಾರುತ್ತಿರುವುದು]] ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್, ಜನನಿವಾಸವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಖಂಡಗಳಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಐವತ್ತ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಮಾನತಾದ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಸೇರಿ) ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2.1&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 1.17&nbsp;ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದು, ಏಷ್ಯಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕ ಸೇರಿ 94% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIA World Factbook population">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=Country Comparisons – Population |accessdate=22 March 2009 |last= |first= |coauthors= |date=19 March 2009 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತದ ನಂತರ ಆತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] (176ಮಿಲಿಯನ್), [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] (156&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್), [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]] (154ಮಿಲಿಯನ್), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯು.ಕೆ]] (61ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] (49&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್) ನೌರು ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ 10,000 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Commonwealth Secretariat">{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/138866/home/ |title=Nauru: Key Facts |accessdate=21 January 2010|last= |first= |coauthors= |date=19 March 2009 |work=|publisher=[[Commonwealth Secretariat]] }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|31500000|km2|sqmi|lk=out|abbr=on}}, ಸುಮಾರು ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 21% ರಷ್ಟಿದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ [[ಕೆನಡಾ]] at {{convert|10000000|km2|sqmi|lk=out|abbr=on}}, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] at {{convert|7700000|km2|sqmi|lk=out|abbr=on}}, ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]] at {{convert|3300000|km2|sqmi|lk=out|abbr=on}}.<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |title=Country Comparisons – Area |accessdate=2009-03-22 |last= |first= |coauthors= |date=19 March 2009 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು $10.6 ಟ್ರಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ]]ವನ್ನು (ಇದನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 66% ರಷ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ: [[ಭಾರತ]] ($3.6 ಟ್ರಿಲಿಯನ್), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ($2.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್), [[ಕೆನಡಾ]] ($1.3 ಟ್ರಿಲಿಯನ್), ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ($824 ಬಿಲಿಯನ್)ಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿರುವ ಚಂದಾ ಹಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು "Member in Arrears" ಎಂಬ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು "ವಿಶೇಷ ಸದಸ್ಯತ್ವ" ಎಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಪಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=McIntyre |first=W. David |authorlink=W. David McIntyre |year=2008 |month=April |title=The Expansion of the Commonwealth and the Criteria for Membership |journal=[[The Round Table Journal|Round Table]] |volume=97 |issue=395 |pages=273–85 |doi=10.1080/00358530801962089 |accessdate=19 December 2008 |quote= }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ : ನೌರು. ನೌರು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಸೇರಿತ್ತು, ಆದರೆ 1 ಮೇ 1999<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/34786/nauru_accedes_to_full_membership_of_the_commonweal.htm |title=Nauru Accedes to Full Membership of the Commonwealth |accessdate=30 January 2009 |work=|publisher=[[Commonwealth Secretariat]] |date=12 April 1999 }}</ref> ರಿಂದ ಜನವರಿ 2006ರವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref>[http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/138882/constitution/ ವಿಶೇಷ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಥಾನ]</ref> ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮದಂತೆ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಯು.ಕೆ ನ ಮಾಜಿ ವಸಹಾತು ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ನೇರವಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (ಉದಾ: [[ಸಮೋಅ|ಸಮೊಅ]] ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನೊಂದಿಗೆ, [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವಾ ನ್ಯೂ ಗೀನಿಯಾ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು [[ನಮೀಬಿಯ|ನಮೀಬಿಯಾ]] ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ). ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಈ ಮೊದಲು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಹಾತು ವಾಗಿದ್ದ [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್|ಮೊಝಾಂಬಿಕ್]]. ಇದು 1995 ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ 1994 ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮರು ಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು. ಮೊಝಾಂಬಿಕ್‌ನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪವೇಶ ಎಡೀನ್‌ಬರ್ಗ್ ಘೊಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="New Times">{{Cite news| title = Rwanda: Joining the Commonwealth | newspaper=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]] | publisher=AllAfrica | date = 27 November 2009 | accessdate = 29 November 2009}}</ref> ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ಎಂದರೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ [[ಕ್ಯಾಮರೂನ್|ಕೆಮರೂನ್]]. ಇದು ಮೊದಲು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಹಾತುಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಸಹಾತುವಾಗಿತ್ತು. 2009 ರಲ್ಲಿ [[ರ್ವಾಂಡ|ರವಾಂಡಾ]] ಯಾವುದೇ ರಿತಿಯ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ಮೂರನೇ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲು ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ನ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದವರೆಗೆ ಜರ್ಮನ್ ವಸಹಾತುವಾಗಿತ್ತು.<ref name="NYT admission">{{Cite news| last = Kron | first = Josh | title = Rwanda Joins British Commonwealth | url = https://www.nytimes.com/2009/11/29/world/africa/29rwanda.html | newspaper=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | date = 28 November 2009 | accessdate = 29 November 2009}}</ref> ಇದರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು " ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="New Times"/> === ಅರ್ಜಿದಾರರು === {{See also|Commonwealth of Nations membership criteria#Prospective members}} [[ಸುಡಾನ್]], [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ|ಆಲ್ಜೇರಿಯಾ]], [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್|ಮಡಗಾಸ್ಕಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಯೆಮೆನ್]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಈಗಲೇ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಜೇರಿಯಾ ಎಂದೂ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಸಹಾತು ಅಥವಾ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Sunday Vision"/> ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ 1900'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಲೇಖಕನಾದ ಆಂಡ್ರೂ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂತೆ: "ನಾವು ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೆ ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಲೋಚಿಸಬೆಕಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಮತ್ತು ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ದೇಶವೊಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು( ಇನ್ನೂ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದದೇ ಇರುವುದು) ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ."<ref name="Isr">{{Cite news| last = Alderson | first = Andrew | title = Israelis and Palestinians could join Commonwealth | url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1537176/Israelis-and-Palestinians-could-join-Commonwealth.html | newspaper=[[The Daily Telegraph]] | date = 17 December 2006 | accessdate = 29 November 2009 | location=London}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹೇಳಿದಂತೆ: "ಹಲವಾರು ಜನರು ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಂದಿಸುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ".<ref name="Isr"/> ಇತರೆ ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಗರೋತ್ತರದ ಪ್ರಾಂತಗಳ, ಯಾವುದೇ ನಿವಾಸಿಗಳು, ರಾಜಾಧಿಕಾರಿ ಅವಲಂಬಿತರು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೊರ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜಂಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಕ ಮಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Baldacchino |first=Godfrey |coauthors=Milne, David |year=2006 |month=September |title=Exploring sub-national island jurisdictions: An editorial introduction |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=95 |issue=386 |pages=pp. 487–502 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/00358530600929735 }}</ref> ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ಗೈ ಮೊಲೆಟ್ಟ್ ರವರ ನೆತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ 1950 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. [[ಸುಯೆಜ್ ಕಾಲುವೆ|ಸೂಯೆಜ್ ಕಾಲುವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ವಸಹಾತು ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ನ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರಾಯೇಲ್]] ನಡುವಣ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಮೊಲ್ಲೆಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವಿನ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಮನಗಂಡರು. ಒಂದು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ; "ಐರಿಷ್ ಆಧಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರೀಕತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ" ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಅಂಥೋನಿ ಎಡೇನ್, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ರೋಮ್‌ನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.ಮತ್ತು ಇತರೆ ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ನಂತರ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಇಯು]] ಆದವು ( 1973ರಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ಯನ್ನು ಸೇರಿದವು; ಮಾಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಸಿಪ್ರಸ್, 2004ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೇರಿದವು).<ref>{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/uk_news/story/0,,1990795,00.html | work=The Guardian | location=London | title=France and UK considered 1950s 'merger' | date=15 January 2007 | accessdate=30 April 2010}}</ref><ref>ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌‌ನಿಂದ [http://www.nationalarchives.gov.uk/news/stories/142.htm ನ್ಯೂಸ್ ರಿಲೀಸ್]</ref> === ಅಮಾನತು === {{Main|Suspension from the Commonwealth of Nations}} ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪರಿಷತ್ ಗಳಿಂದ, ಹರಾರೆ ಘೋಷಣೆಯ "ನಿರಂತರವಾದ ಅಥವಾ ಗಂಭಿರವಾದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗಾಗಿ", ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತಹ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Colvile |first=Robert |year=2004 |month=July |title=A Place to Stand: the Problems and Potential of the Commonwealth Ministerial Action Group |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=93 |issue=375 |pages=pp. 343–53 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/0035853042000249942 }}</ref> ಇದನ್ನು ಹರಾರೆ ಘೋಷಣೆಗಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ (ಸಿಎಮ್‌ಎಜಿ), ಯು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಡರೂ, ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮುಖಂಡರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವರಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಒಂದು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿದೆ: [[ಫಿಜಿ]].<ref>{{Cite journal |last=Gruenbaum |first=Oren |year=2009 |month=December |title=Commonwealth Update |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=98 |issue=405 |pages=pp. 639–53 |url=http://www.moot.org.uk/pdf/comm_update_405.asp |accessdate= |quote= |doi=10.1080/00358530903474702 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1995 ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ರ ಕೆನ್ ಸರೊ-ವಿವಾ ದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]]ವನ್ನು 11ನವಂಬರ್ 1995ಮತ್ತು 29 ಮೇ 1999ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Ingram |first=Derek |authorlink=Derek Ingram (journalist) |year=2007 |month=October |title=Twenty Commonwealth steps from Singapore to Kampala |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=96 |issue=392 |pages=pp. 555–563 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/00358530701625877 }}</ref> ಪರ್ವೀಜ್ ಮುಶ್ರಾಫ್ನಿಂದಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಯ ನಂತರ 18ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1999ರಂದು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ವು ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Ingram |first=Derek |authorlink=Derek Ingram (journalist) |year=2000 |month=January |title=Commonwealth Update |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=89 |issue=353 |pages=pp. 45–57 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/750459452 }}</ref> ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಅಮಾನತಿನಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದಾಗ 22 ಮೇ 2004 ರಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸುಧೀರ್ಘ ಅಮಾನತು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Ingram |first=Derek |authorlink=Derek Ingram (journalist) |year=2004 |month=July |title=Commonwealth Update |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=93 |issue=375 |pages=pp. 311–42 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/0035853042000249933 }}</ref> ಮುಶ್ರಾಫ್ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು 22 ನವಂಬರ್ 2007ರವರೆಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Gruenbaum |first=Oren |year=2008 |month=February |title=Commonwealth Update |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=97 |issue=394 |pages=pp. 3–17 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/00358530701864963 }}</ref> ರಾಬರ್ಟ್ ಮುಗಾಬೆ' ಯವರ ZANU-PF ಸರ್ಕಾರದ ಭೂಸುಧಾರಣೆ ನೀತಿಗಳ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2002 ರಲ್ಲಿ ಜಿಂಬಾವೆಯನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="Apr 2002">{{Cite journal|last=Ingram |first=Derek |authorlink=Derek Ingram (journalist) |year=2002 |month=April |title=Commonwealth Update |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=91 |issue=364 |pages=pp. 131–59 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/00358530220144148 }}</ref> ಇದರ ನಂತರ 2003ರಲ್ಲಿ ಜಿಂಬಾವೆ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last= |first= |year=2004 |month=January |title=Editorial: CHOGM 2003, Abuja, Nigeria |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=93 |issue=373 |pages=pp. 3–6 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/0035853042000188139 }}</ref> {{Wikinews|Fiji fully suspended from the Commonwealth after failure to call election}} 1987 ರಿಂದ 1997ರ ವರೆಗೆ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸೋಲಿನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಜಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಎರಡು ಸಾರಿ ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿದ್ದು, 6 ಜೂನ್ 2000<ref>{{Cite journal|last=Ingram |first=Derek |authorlink=Derek Ingram (journalist) |year=2000 |month=July |title=Commonwealth Update |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=89 |issue=355 |pages=pp. 311–55 |url= |accessdate=20 December 2008 |quote= |doi=10.1080/00358530050083406 }}</ref> ರಿಂದ 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಮೊದಲನೇ ಸಾರಿ ಮತ್ತು 2001 ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸಾರಿ ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿತು.<ref name="Apr 2002"/> ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕ್ರಾಂತಿನಂತರ ಫಿಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾರಿ ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪರಿಷತ್ತುಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Fiji suspension 2006">{{Cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Fiji suspended from Commonwealth |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6161587.stm |work=|publisher=BBC News |date=8 December 2006 |accessdate=1 February 2009 }}</ref><ref name="Fiji suspended">{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/213088/010909fijisuspended.htm|title=Fiji Suspended from the Commonwealth|publisher=Commonwealth Secretariat|date=1 September 209|accessdate=1 September 2009}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ವಾಯಿದೆಯನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಫಿಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು 1 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2009ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Fiji suspension 2006"/><ref name="Fiji suspended"/> ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಅಮಾನತು ಎಂದರೆ, ಫಿಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಭೆ, ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳು,ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ( ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು, ಎಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಕಮಲೇಶ್ ಶರ್ಮಾ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.<ref name="Fiji suspended"/> ತನ್ನ ಅಮಾನತ್ತಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಫಿಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಶರ್ಮಾ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="Fiji suspended"/> === ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಮುಕ್ತಾಯ === ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಹುದು. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ವು ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ 30 ಜನವರಿ 1972 ರಂದು ಅದನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 2 ಆಗಸ್ಟ್ 1989ರಂದು ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಮಾನತನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ 2003ರಲ್ಲಿ [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] ಯನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಭಾಗವಸಿದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊರಕಾಕುವ ಅಂತಹ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ. 2007ರಿಂದ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ (ಭಾರತ 1950ಆದಂತೆ) ಅವು ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ನೀತಿಯು ಈಗ ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಈಗಿನ ಯಾವುದೇ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಅವು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/document/34293/35144/174531/membership_report.htm|title=Membership of the Commonwealth: Report of the Committee on Commonwealth Membership|publisher=Commonwealth Secretariat|year=2007|accessdate=2 September 2008}}</ref> ಐರಿಷ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವು, 1948ರ ಐರಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 1949ರಂದು ತನ್ನನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ್ನು ತೊರೆಯಿತು. 1961ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಗಣರಾಜ್ಯ ವಾದ ನಂತರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಿಯಾ ಹಾಗೂ ಕೆನೆಡಾ ದೇಶಗಳು, ಅದರ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಶತ್ರುತವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. 1961 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೆಕು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ತಾನು ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಕೋರಿ ಹಾಕಿದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಅದೇ ವರ್ಷದಂದು ಅಂದರೆ 1994ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ವೆ ಪುನರ್ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ತೊರೆದು 1987ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಜಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರವು ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಮರುಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅವಕಾಶಗಳು ರದ್ದಾಗುವವರೆಗೂ, 1997ರವರೆಗೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Fiji suspended"/><ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/Internal.asp?NodeID=140761|title=Fiji Rejoins the Commonwealth|publisher=Commonwealth Secretariat|date=30 September 1997|accessdate=1 September 2009}}</ref> == ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಟುಂಬ == {{Main|Commonwealth Family}} ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ನೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊರಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನ ದ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವಕೀಲರ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಕ್ಕೂಟದಂತಹ ಹಲವಾರು ಅನಧಿಕೃತ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿದ್ದು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ತರುತ್ತವೆ. === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ === {{Main|Commonwealth Foundation}} ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ; ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ, ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಬಡತನದ ನಿವಾರಣೆ, ಜನಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅಭಿವೃಧ್ದಿ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪೋಷಣೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದುವು. 1965ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಂದ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರವೇಶವು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, (ಡಿಸೆಬರ್ 2008ರಂತೆ) 54 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 46 ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಜಂಟಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವು, ಸಾಗರೋತ್ತರದ ಪ್ರಾಂತದ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್‌ನ ಮಂಜೂರಾತಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 2005 ರಲ್ಲಿ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ 40ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯು ಮಾರ್ಲ್ ಬೊರೊ ಹೌಸ್, ಪಾಲ್ ಮಾಲ್ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ನಡುವೆ ನಿರಂತರವಾದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಲಿಖಿತ ರೂಪದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ನಿವೇದನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.commonwealthfoundation.com/about/index.cfm |title=''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ – ಅಬೌಟ್ ಅಸ್'', ¶4–5 |access-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=5 ಜನವರಿ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060105094948/http://www.commonwealthfoundation.com/about/index.cfm |url-status=dead }}</ref> === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === {{Main|Commonwealth Games}} [[ಚಿತ್ರ:Rugby melbourne commonwealth games.jpg|thumb|250px|ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮೂರನೆಯ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಹು-ಆಟಗಳ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ, ವಿಶ್ವದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಟಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2006ದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್‌ನಂತಹ ವಿಶೇಷ "ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್" ಆಟಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಇದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ.]] ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಎಂಬ ಒಂದು ಬಹು-ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟವನ್ನು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2010 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2010 ಭಾರತದ ನವ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕೂಟವನ್ನು 2014ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ‌ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಆಟಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ ಬೌಲ್ಸ್, ನೆಟ್ ಬಾಲ್ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. 1930ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಒಲಂಪಿಕ್ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯ, ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು,<ref name="A Commonwealth of Values">{{Cite journal|last=McKinnon |first=Don |authorlink=Don McKinnon |year=2008 |month=February |title=A Commonwealth of Values: a Commonwealth of incomparable value |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=97 |issue=394 |pages=pp. 19–28 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/00358530801890561 }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆಸಿ ಇಂದಿಗೂ "ಸ್ನೇಹ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Commonwealth Games and Art Festival">{{Cite journal|last= |first= |year=2002 |month=July |title=Commonwealth Games and Art Festival |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=91 |issue=365 |pages=pp. 293–296 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/0035853022000010308 }}</ref> ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸಾದೃಶ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ,,<ref name="A Commonwealth of Values"/> ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಾಗ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Australia and the Commonwealth">{{Cite journal|last=McDougall |first=Derek |year=2005 |month=July |title=Australia and the Commonwealth |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=94 |issue=380 |pages=pp. 339–349 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/00358530500175033 }}</ref> ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಲೂ ವಿವಾದ ಇದೆ.<ref name="Commonwealth Games and Art Festival"/> 1977ರ ಗ್ಲೆನೀಗಲ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ದಕ್ಷೀಣ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು( ಆಗ ಇನ್ನೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಸದಸ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ) ಕ್ರೀಡೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊರಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು, ಆದರೆ 1986ರ ಕ್ರೀಡೆ ಗಳನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಿಯಾ, ಮತ್ತು ಕೆರೆಬಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಗ್ಲೆನೀಗಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದವು.<ref name="Malaysia's foreign policy">{{Cite journal|last=Muda |first=Muhammad |year=1998 |month=April |title=The significance of the Commonwealth Games in Malaysia's foreign policy |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]] |volume=87 |issue=346 |pages=pp. 211–226 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/00358539808454416 }}</ref> === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿಗಳ ಸಮಿತಿ === {{Main|Commonwealth War Graves Commission}} [[ಚಿತ್ರ:Azmak Cemetery, Gallipoli Peninsula.JPG|thumb|250px|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿಗಳ ಸಮಿತಿಯು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 2,500 ಯುದ್ಧ ರುದ್ರಭೂಮಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.]] ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿ ಸಮಿತಿಯು (ಸಿಡಬ್ಲುಜಿಸಿ) ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಮಡಿದ ಸುಮಾರು 1.7&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಸೈನಿಕರ ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ. 1917 ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಈ ಸಮಿತಿಯು ಸುಮಾರು 2,500 ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 20,000 ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Ten Key Things About War Graves">{{Cite news|title=Ten Key Things About War Graves |first=Annie |last=Dare |newspaper=[[The Observer]] |date=15 October 2000 |page=29 |url= }}</ref> ಇದರ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಾಧಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿವೆ 1998ರಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಮಾಡಿದವರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಸಿಡಬ್ಲುಜಿಸಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref name="Millions trace war dead on Internet">{{Cite news|title=Millions trace war dead on Internet |first=Michael |last=Binyon |newspaper=[[The Times]] |date=22 January 1999 |page=3 |url= }}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಮಾಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೂಜೆಯ ತ್ಯಾಗದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕಾರ (ಉದ್ಯಾನ ಅಥವಾ ತೋಟಗಾರಿಕೆ) ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿಡಬ್ಲುಜಿಸಿ,ಪದವಿ, ದೇಶದ ಮೂಲ, ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಾದವರ ಧರ್ಮದ ಬೇಧ ಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ತನ್ನನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Millions trace war dead on Internet"/> ಇದು ಆರು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಐಚ್ಛಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಂದು ನಿಧಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಹಜತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೋರಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ,<ref name="Ten Key Things About War Graves"/> ಇದರ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಯುಕೆ ಭರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Millions trace war dead on Internet"/> === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಕಲಿಕೆ === {{Main|Commonwealth of Learning}} ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಕಲಿಕೆಯು (ಸಿಒಎಲ್) ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಕ್ತ ಕಲಿಕೆ/ ದೂರಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿವಿಕೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಸಿಒಎಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ ಚಾಚುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಪರಿಷತ್ === {{Main|Commonwealth Business Council}} 1997 ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಪರಿಷತ್ (ಸಿಬಿಸಿ) ನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌‍ನ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಲವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡುವುದನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳೂವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಸಿಬಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕರದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ICT ಅಭಿವೃಧ್ದಿಗೆಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಚಾಲಿತ ಬಂಡವಾಳ, ಸಂಯುಕ್ತ ನಾಗರೀಕತ್ವದ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಮುಂತಾದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಿಬಿಸಿಯು ಸಿಬಿಸಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳು, ಎಂಬ ಒಂದು ಲಂಡನ್ ಆಧಾರಿತ ಸಮರ್ಪಣಾ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮುಖಾಂತರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಪಾಯಶಃ ಅವುಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಿಂದಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷವಾದ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಂತಿವೆ. [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳುಎಡಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದು, ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಪದ್ದತಿ ಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು, ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಳಕೆ, ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ನೈಕಾಪದವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು (ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೋಡಿರಿ) ಮುಂತಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಅಥವಾ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದೇ ಕಾಣದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಈ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಸಹಾತು ನಿಯಮದ ಶಾಸನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ರಗ್ಬಿ ಮತ್ತು ನೆಟ್ ಬಾಲ್ನ ಎರಡು ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Teaching the nations how to play">{{Cite journal|last=Harold |first=Perkin |year=1989 |month=September |title=Teaching the nations how to play: sport and society in the British Empire and Commonwealth |journal=International Journal of the History of Sport |volume=6 |issue=2 |pages=pp. 145–155 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/09523368908713685 }}</ref> ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಭಾವದ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು,ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಲಗೊಳಿಸುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇಂತಹ ಪೈಪೋಟಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧನಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಭಲವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Michael |first=Dawson |year=2006 |month=February |title=Acting global, thinking local: 'Liquid imperialism' and the multiple meanings of the 1954 British Empire & Commonwealth Games |journal=International Journal of the History of Sport |volume=23 |issue=1 |pages=pp. 3–27 |url= |accessdate= |quote= |doi=10.1080/09523360500386419 }}</ref> ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ, ಇಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಂಚುವ ಒಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ರ್ವಾಂಡ|ರವಾಂಡ]] ದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡುವುದು ಆ ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ತತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |first=Clayton |last=Jonathan |coauthors= |title=Schoolboy cricketers bat their way to a place in the Commonwealth |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article2903598.ece |work= |newspaper=[[The Times]] |date=20 November 2007 |accessdate=27 March 2009 |location=London |archive-date=8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008004746/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article2903598.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|first=Mike |last=Pflanz |coauthors= |title=Rwanda in drive to join Commonwealth |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1558285/Rwanda-in-drive-to-join-Commonwealth.html |work=|newspaper=[[Daily Telegraph]] |date=24 July 2007 |accessdate=27 March 2009 | location=London}}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರಿಡೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಜೂಡೋ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ದೋಣಿ ನಡೆಸುವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೇಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳ ಮುಖಾಂತರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. === ಸಾಹಿತ್ಯ === ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟ ಇತಿಹಾಸವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳ ಒಂದು ಲಿಖಿತ ರೂಪದ ಸತ್ವಭರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=A report on stories from the outposts of Commonwealth literature |first=Douglas |last=Hill |newspaper=[[The Globe and Mail]] |date=1 October 1988 |page=21 |url= }}</ref>{{1/}} ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಒಂಬತ್ತು ಪಾಠಗಳಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಇದ್ದು,ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1987ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಲೇಖಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. "ನೂತನ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತನ್ನ ಮೂಲ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿಗೂ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಮ್ಯಾನ್ ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]]ಯ ಲೇಖಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಗೌರವವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=The Empire writes back |first=Pico |last=Iyer |newspaper=[[The Straits Times]] |date=12 February 1993 |page=1 |url= }}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === ತಮ್ಮ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕಾರಣ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಗೌರವ ತರುವ ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಪದ್ಧತಿಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಶಾಸನಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ನ್ಯಾಯ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನೌಕರರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕಾನೂನು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಏಕರೂಪ ಕಾನೂನುನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಖಾಸಗಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಮಿತಿಯು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಾಗಿದೆ. === ಸಂಕೇತಗಳು === {{Main|Symbols of the Commonwealth of Nations}} ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ತನ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಲಿಜಬೆತ್ II 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1949ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಲಂಡನ್ ಘೋಷಣೆ ಯಿಂದಾಗಿನಿಂದ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯನ್ನು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಾರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಭಾಷೆಯ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದು "ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಧ್ವಜವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂದು ನೀಲಿ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಗೋಳದ ಸುತ್ತ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದನ್ನು 1973ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸಿಎಚ್‌ಒಜಿಎಮ್‌ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 26 ಮಾರ್ಚ್ 1976ರಂದು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. 1976ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ನಿಗಧಿಪಡಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಈ ಮೊದಲು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದಿನದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಇದ್ದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಸಿ, ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿನ ಎರಡನೇ ಸೋಮವಾರವನ್ನು ನಿಗಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಾಗರೀಕತ್ವ === {{Main|Commonwealth citizen}} ಅವುಗಳ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು "ಪರಕೀಯ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref name="Is the Commonwealth an International Organisation">{{Cite journal|last=Dale |first=William |year=1982 |month=July |title=Is the Commonwealth an International Organisation? |journal=[[International and Comparative Law Quarterly]] |volume=31 |issue=3 |pages=451–73 |url= |doi=10.1093/iclqaj/31.3.451 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Clute |first1=Robert E. |last2=Wilson |first2=Robert R. |year=1958 |month=July |title=Commonwealth and Favored-Nation Usage |journal=[[American Journal of International Law]] |volume=52 |issue=3 |pages=455–68 |url= http://jstor.org/stable/2195461|doi=10.2307/2195461 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hedley |first=Bull |year=1959 |month=July |title=What is the Commonwealth? |journal=[[World Politics]] |volume=11 |issue=4 |pages=577–87 |url= http://jstor.org/stable/2009593|doi=10.2307/2009593 }}</ref> ಅವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತವಾದಾಗ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಯಭಾರಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಹೈ ಕಮಿಷನರ್ಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಎರಡು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಂತಗಳ ನಡುವೆ, ಅವು ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಕ್ಷ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಎಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರೆ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ಯುನೈಟೈಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆರೇಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಸೇರದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಭಾರತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಯಭಾರಿಯ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹದು. == ಸಮಾನ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಮಾನ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಸ್ಪೆಯಿನ್, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ರಷಿಯಾ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಇತರೆ ಸ್ನೇಹಪರ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ: ''ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಾಲೆ ಡೆ ಲಾ ಫ್ರಾಂಕೊಫೋನೀ'' (ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕೊಫೋನ್ ದೇಶಗಳು), ''ಕಮ್ಯುನಿಡೇಡ್ ಐಬೆರೊಅಮೇರಿಕಾನ ಡೆ ನಾಸಿನೊಸ್'' (ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಐಬೆರೊ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್), ''ಕಮ್ಯುನಿಡೇಡ್ ಡಾಸ್ ಪೈಸೆಸ್ ಡೆ ಲಿಂಗುವಾ ಪೋರ್ಚುಗೀಸಾ'' (ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಆಫ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್) ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಟೆಂಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್. ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಸಂಘ ಅರಬ್ ‌ಲೀಗ್ 1945ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರು (ವೀಕ್ಷಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ಭಾರತವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ) ಅರೇಬಿಕ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. == ವಿಮರ್ಶೆ == ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಜನರಲ್‌ರು ತಮ್ಮ ನೌಕರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದ ಸೂಚನೆಯೊಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು ಅದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>Commonwealth has abandoned human rights commitment – leaked memo. http://www.guardian.co.ಯುಕೆ/law/2010/oct/08/commonwealth-human-rights-leaked-document{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|Commonwealth realms}} * ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಪಿಯರ್ * ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ * ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಪಂಚ * ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ * ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು {{Clear}} == ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಕೆ ಸಿ ವಿಯರ್ ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ''ದಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್''. ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1960. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7922-7391-5. * ಡಬ್ಲು ಡಿ ಮೆಕ್‌ಇಂಟೈರ್ಮ್ಸಿ ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ''ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್''. ಪಾಲ್‌ಗ್ರೇವ್, 2001. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-912616-87-3. == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಜೆ ಡಿ ಬಿ ಮತ್ತು ಎನ್ ಮಾನ್ಸೆರ್ಗ್ ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ''ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೊರೊಂಟೊ ಪ್ರೆಸ್, 1982. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7922-7391-5. * ಆರ್‌ ಜೆ ಮೂರೇಯವರು ರಚಿಸಿರುವ ''ಮೇಕಿಂಗ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್''. ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1988. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7922-7391-5. * ಸಿ ಎ ಔಪ್ಲಟ್ ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ''ಲಿಸ್ ಒ‌ಎನ್‌ಜಿ ದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕಂಟೆಂಪೊರೈನ್: ರೋಲ್ಸ್, ಬಿಲನ್ಸ್ ಎಟ್ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಎಲ್'ಹಾರ್ಮಟನ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್, 2003. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7922-7391-5. * ತಿಮೊತಿ ಎಂ ಷಾ ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್: ಇಂಟರ್- ಅಂಡ್ ನಾನ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಟು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್''. ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, 2007. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 978-0-415-35120-1 (hbk); 978-0-415-35121-8 (pbk) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.thecommonwealth.org ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.thecommonwealthconversation.org ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕಾನ್ವರ್ಸೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161008182920/http://thecommonwealthconversation.org/ |date=2016-10-08 }} – ರಾಯಲ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕನ್ಸಲ್ಟೇಶನ್ ಆನ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್. * [http://www.thercs.org ರಾಯಲ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೊಸೈಟಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200820133134/https://www.thercs.org/ |date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2020 }} * [http://www.aclals.org ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಭಾಷಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್] * [http://www.direct.gov.uk/en/Gtgl1/GuideToGovernment/InternationalBodies/DG_4003092 ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211025238/http://www.direct.gov.uk/en/Gtgl1/GuideToGovernment/InternationalBodies/DG_4003092 |date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 }} – ಯುಕೆ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಸೈಟ್ * [http://www.royal.gov.uk/output/page4678.asp ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್] – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ ಸೈಟ್ * [http://www.commonwealth-of-nations.org/article.php ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.commonwealth-union.co.nr ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಯೂನಿಯನ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://canzuk.org ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸೊಸೈಟಿ] * [http://sas.ac.uk/commonwealthstudies/index.htm ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214065850/http://www2.sas.ac.uk/commonwealthstudies/index.htm |date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005 }} * [http://blog.knowledge-must.com/archives/30-Commonwealth-Games-2010-What-is-it-about-the-Commonwealth.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಇಟ್ ಅಬೌಟ್ ದಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526051058/http://blog.knowledge-must.com/archives/30-Commonwealth-Games-2010-What-is-it-about-the-Commonwealth.html |date=26 ಮೇ 2011 }} * {{PDFlink|[http://www.globaled.org.nz/schools/pdfs/factsheets/Commonwealth.pdf What is the Commonwealth]|82.7&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 84755 bytes -->}} {{Template group |list = {{Commonwealth of Nations topics|state=collapsed}} {{Commonwealth of Nations}} {{Countries and languages lists}} {{Elizabeth II of the United Kingdom}} }} {{Use British English|date=August 2010}} {{DEFAULTSORT:Commonwealth Of Nations}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಬಹುಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] sww7gtu14l56k0mww6kwm46x8adh20i 0 26251 1375760 1338870 2026-06-23T15:40:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375760 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name=Advanced Micro Devices, Inc. | company_logo=[[Image:AMD Logo.svg|250px|AMD Logo]] | company_type=[[Public company|Public]] ({{nyse|AMD}})<br />[[S&P 500|S&P 500 Component]] | foundation=1969 | founder=[[Jerry Sanders (businessman)|W. Jerry Sanders III]]<br />[[Edwin Turney|Edwin J. Turney]]<br />[[#Corporate history|Additional co-founders]] | location_city=One AMD Place,<ref>[http://vincent.amd.com/es-es/Corporate/AboutAMD/0,,51_52_502_12841%5E504,00.html AMD Headquarters]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Retrieved July 26, 2010.</ref> [[Sunnyvale, California]], U.S. | key_people='''Bruce Claflin'''<small><br />([[Executive Chairman]])</small><br />[[Dirk Meyer|'''Derrick R. Meyer''']]<br /><small>(President) ([[CEO]]) ([[Executive director|Director]])</small> | area_served = Worldwide | industry=[[Semiconductor industry|Semiconductors]] | products=[[Microprocessors]]<br />[[Motherboard]] [[chipset]]s<br />[[Graphics processor]]s<br />[[Digital television|DTV]] decoder chips<br />[[Handheld device|Handheld]] media chipsets | slogan =''The future is fusion'' | revenue = {{profit}} US$5.4&nbsp;billion <small>(''FY 2009'')</small> | operating_income = {{profit}} US$664&nbsp;million <small>(''FY 2009'')</small> | net_income = {{profit}} US$293&nbsp;million <small>(''FY 2009'')</small> | assets = {{increase}} US$9.08&nbsp;billion <small>(''FY 2009'')</small> | equity = {{increase}} US$648&nbsp;million <small>(''FY 2009'')</small> | num_employees =10,400 – <small>Jan 2010</small><ref name="AMD 10k sec filing">{{cite web|url=http://www.faqs.org/sec-filings/100219/ADVANCED-MICRO-DEVICES-INC_10-K/|title=AMD 10k sec filing|publisher=AMD|date=February 19, 2010|access-date=ನವೆಂಬರ್ 15, 2010|archive-date=ಮೇ 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522163314/http://www.faqs.org/sec-filings/100219/ADVANCED-MICRO-DEVICES-INC_10-K/|url-status=dead}}</ref> | homepage=[http://www.amd.com/ AMD.com] }} '''ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಮೈಕ್ರೊ ಡಿವೈಸಸ್, Inc.''' ('''ಎ‌ಎಮ್‌‍ಡಿ''' ) ({{nyse|AMD}}) ಸನ್ನಿವೇಲ್, ಕ್ಯಾಲೊಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಒಂದು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ ಕಂಪನಿ, ಇದು [[ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ|ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾದಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು, ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್, ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು, ಎಮ್‌ಬೆಡಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಸರ್ವರ್‌ಗಳ, ವರ್ಕಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಹಾಗೂ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧನೆಗಳ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್, ಆಟೊಮೊಬೈಲ್ಸ್, ಗೇಮ್ ಕನ್ಸೋಲ್ಸ್, ಹಾಗೂ ಇತರ ಪೂರಕ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆ x86 ರಚನೆಯ ಆಧಾರಿತ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಎರಡನೆಯ-ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಕೂಡ. ಸಂಗ್ರಹಿತ ಡಾಟಾವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಇಲ್ಲದಾಗಲೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಫ್ಲಾಶ್ ಮೆಮೊರಿ ತಯಾರಕ ಸ್ಪ್ಯಾಂಷನ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ 8.6% ಭಾಗದ ಸ್ವಾಮಿತ್ವವನ್ನು ಅದು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="AMD 10k sec filing" /> 2009ರಲ್ಲಿ, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಉತ್ಪಾದಕರ ಆದಾಯದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಂಟನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.isuppli.com/News/Pages/Semiconductor-Market-Declines-Less-Than-Expected-Samsung-Shines-in-2009.aspx|title=Semiconductor market declines less than expected |publisher=iSuppli|date=November 23, 2009}}</ref> ==ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌‍ ಇತಿಹಾಸ== [[File:Amdheadquarters.jpg|thumb|right|250px|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸನ್ನಿವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ]] [[File:AMDmarkham5.jpg|thumb|right|250px|ಮೊದಲು ಎಟಿಐ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೆನಡಾದ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಮರ್ಖಾಮ್]] [[File:AMD Austin campus.JPG|thumb|right|250px|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಟಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಎಲ್‌ಇಇಡಿ-ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಲೋನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್]] ಫೇರ್‌‍‌ಚೈಲ್ಡ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ನ ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪಿನ ಜೆರಿ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ಸ್ III, ಎಡ್ ಟರ್ನಿ, ಜೊನ್ ಕ್ಯಾರಿ, ಸ್ವೆನ್ ಸಿಂಮೊನ್ಸೆನ್, ಜ್ಯಾಕ್ ಗಿಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಗಿಫೋರ್ಡ್‌ನ ತಂಡದ ಮೂರು ಸದಸ್ಯರಾದ ಫ್ರೆಂಕ್ ಬೊಟ್ಟೆ, ಜಿಮ್ ಗಿಲ್ಸ್, ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೆಂಗರ್ ಇವರುಗಳಿಂದ ಅಡ್ವಾಂನ್ಸಡ್ ಮೈಕ್ರೊ ಡಿವೈಸಸ್ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಮೆ 1, 1969ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಂಪನಿ ಲೊಜಿಕ್ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ನಂತರ 1975ರಲ್ಲಿ RAM ಚಿಪ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅದು ಇಂಟೆಲ್ 8080 [[ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್|ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌]]ನ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲತತ್ವದ ಆವಿಷ್ಕಾರ (ರಿವರ್ಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್)|ವಿಪರ್ಯಯ-ರಚನೆಯ]] ತದ್ರೂಪುವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹಲವು ಮಿನಿಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬಿಟ್-ಸ್ಲೈಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಅಂಶಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು (Am2900, Am29116, Am293xx) ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 29ಕೆ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌1}ನೊಂದಿಗೆ [[RISC]] ಅತ್ತ ಗ್ರಹಿತ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಶ್ರವಣ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲದೆ EPROM ಮೆಮೊರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಎಮ್‌ಡಿ7910 ಹಾಗೂ ಎಎಮ್‌ಡಿ7911 "ವಲ್ಡ್ ಚಿಪ್" FSK ಮೊಡೆಮ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ 1980ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಯಶಸ್ಸು ದೊರಕಿತು. ಈ ಮೊಡೆಮ್ Bell ಹಾಗೂ CCITTಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 1200 ಬೊಡ್ ಹಾಫ್‌ಡ್ಯೂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಅಥವಾ 300/300 ಫುಲ್‌‍ಡ್ಯೂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಬಹುದರ್ಜೆಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 29ಕೆ ಒಂದು ಎಮ್‌ಬೆಡಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಗಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ, ಸ್ಫಾನ್ಷನ್ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫ್ಲಾಶ್ ಮೆಮೊರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು ಇಂಟೆಲ್‌‍ಗೆ-ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‍ ಮೆಮೊರಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. x86 ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಮೆಮೊರಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಇಂಟೆಲ್ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜುಲೈ 24, 2006 ರಂದು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಟಿಐ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಒಟ್ಟು US$5.4 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ $4.3 ಬಿಲಿಯನ್ ನಗದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ 58 ಮಿಲಿಯನ್ ಷೇರುಗಳ ಸಂದಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2006<ref>{{cite web |url=http://www.newswire.ca/en/releases/archive/October2006/25/c4187.html |title=AMD Completes ATI Acquisition and Creates Processing Powerhouse |publisher=NewsWire |date=October 25, 2006 |access-date=ನವೆಂಬರ್ 15, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/6193JAVnR?url=http://www.newswire.ca/en/NotFound.cgi/ |url-status=dead }}</ref> ರಂದು ಸೇರ್ಪಡೆಯ ವಿದಿವಿಧಾನಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಎಟಿಐ ಈಗ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಎಮ್‌ಡಿ, ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಡ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ಎನ್‌ವಿಡಿಯಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಡ್‌‌ಗಳ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆಂಟಿಟ್ರಸ್ಟ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗಧಿಪಡಿಸಿದ್ಹಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ‌‌ ಸಮನ್ಸ್ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://news.zdnet.com/2100-9584_22-6140041.html |title=Justice Dept. subpoenas AMD, NVIDIA |work=New York Times |date=December 1, 2006 |access-date=ನವೆಂಬರ್ 15, 2010 |archive-date=ಜನವರಿ 25, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125115132/http://news.zdnet.com/2100-9584_22-6140041.html |url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ತನ್ನ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಅಬುದಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಯು ಅನೇಕ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಜಂಟೀ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು. ಇದನ್ನು ಗ್ಲೋಬಲ್‌ಫೌಂಡರೀಸ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಎಎಮ್‌ಡಿಯನ್ನು ಚಿಪ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/10/07/technology/07chip.html?bl&ex=1223611200&en=6c2c0d7539595be6&ei=5087%0A | work=The New York Times | title=A.M.D. to Split Into Two Operations | first=Ashlee | last=Vance | date=October 7, 2008 | accessdate=March 26, 2010}}</ref> ==ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇತಿಹಾಸ== [[File:KL Advanced Micro Devices AM9080.jpg|thumb|ಮೊದಲಿನ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 8080 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ (ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಎಮ್‌9080ADC / C8080A), 1977]] [[File:KL AMD D8086.jpg|thumb|ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ D8086.]] {{See also|List of AMD microprocessors}} ===ಐಬಿಎಮ್‌ ಪಿಸಿ ವತ್ತು x86 ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸ=== {{Main|Am286|Am386|Am486|Am5x86}} ಫೆಬ್ರುವರಿ 1982ರಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಇಂಟೆಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿ 8086 ಮತ್ತು 8088 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ ಎರಡನೇ ಮೂಲದ ತಯಾರಕರಾದರು. ಐಬಿಎಮ್ ಇಂಟೆಲ್ 8088ನ್ನು ತನ್ನ ಐಬಿಎಮ್‌ ಪಿಸಿ ಬಳಸಲು ಬಯಸಿತು, ಆದರೆ ಐಬಿಎಮ್‌ನ ನಿಯಮವು ತನ್ನ ಚಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಯಸುತಿತ್ತು. ನಂತರ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಅದೇ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ Am286ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು ಆದರೆ ಇಂಟೆಲ್ 1986ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು i386 ಭಾಗದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೊದಗಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಎಎಮ್‌ಡಿ ಇಂಟೆಲ್‌‌ನ ಒಂಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುರಿದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಗೆಲುವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಆದರೆ ಇಂಟೆಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎಎಮ್‌ಡಿ ಪರವಾದುದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಕಾನೂನಿನ ವಿವಾದಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. ಅನಂತರದ ಕನೂನಿನ ವಿವಾದಗಳು ಎಎಮ್‌ಡಿ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಮೈಕ್ರೊಕೇಡ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲು ಕನೂನಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೆಂದ್ರೀಕರಿಸಿದವು. ಅನಿರ್ಧಿಷ್ಟತೆಯಿಂದಾಗಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಇಂಟೆಲ್ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸಿ ನಕಲು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತು. 1991ರಲ್ಲಿ, ಎಎಮ್‌ಡಿ ಇಂಟೆಲ್‌ನ 386 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ತದ್ರೂಪದ Am386ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಮಿಲಿಯನ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ Am486ನ್ನು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲ ಸಾಧನಗಳ ತಯಾರಕರುಗಳು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಇನ್ನೊಂದು Am486-ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ Am5x86 ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಯಶಸನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಪಿಸಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜೀವನಚಕ್ರವು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಇಂಟೆಲ್‌‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹಿಮ್ಮುಖ ಎಂಜನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಎಎಮ್‌ಡಿಗೆ ಜೀವಶಕ್ತಿಯಾಯಿತು. ===ಕೆ5, ಕೆ6, ಅಥ್ಲಾನ್, ಡುರಾನ್ ಮತ್ತು ಸೆಂಪ್ರಾನ್=== {{Main|AMD K5|AMD K6|Athlon|Duron|Sempron}} ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಮೊದಲ ಆಂತರಿಕ x86 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಎಂದರೆ 1996ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ ಕೆ5.<ref name="CPU-INFO K5">{{cite web |url=http://www.cpu-info.com/index2.php?mainid=html/cpu/amdk5.php |title=AMD K5 |accessdate=July 11, 2007 |publisher=CPU-INFO.COM |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070818021000/http://www.cpu-info.com/index2.php?mainid=html%2Fcpu%2Famdk5.php |url-status=dead }}</ref> "ಕೆ"ಯು ಲೋರ್ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಬಂದ ಸೂಪರ್‌ ಮಾನವನನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ (ತನ್ನ ಮೂಲಗ್ರಹದ ವಿಕಿರಣಶೀಲ) ವಸ್ತುವಾದ ಕ್ರಿಪ್ಟೊನೈಟ್‌ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ "ಸೂಪರ್‌ಮನ್‌"ನಂತಿದ್ದ ಇಂಟೆಲ್‌ನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Forbes-Chip-Names">{{cite news | first=Arik | last=Hesseldahl | coauthors= | title=Why Cool Chip Code Names Die | date=July 6, 2000 |work=Forbes Inc | url =http://www.forbes.com/2000/07/06/mu2.html | pages = | accessdate = July 14, 2007 | language = }}</ref> ಸಂಖ್ಯೆ "5", ಐದನೇ ಹಂತದ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ತಲೆಮಾರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಇಂಟೆಲ್ ಪೆಂಟಿಯಮ್ ಎಂದು ಬಳಸಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಯುಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಕಛೇರಿಯು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನ ಸಂಕೆತವಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದೆಂದು ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತು. 1996ರಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿಯು ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್ ಸರಣಿಯ x86-ಕಂಪಾಟಿಬಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌‌‍ಜೆನ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಎಎಮ್‌ಡಿ ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌‌‍ಜೆನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರ ತಂಡಕ್ಕೆ ಖಾಸಗಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೊದಗಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಉಳಿದ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಟ್ಟು ಅವರಿಗೆ ಹಣ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಿ Nx686ಯ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಕೆ6 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಕೆ6 ಸಾಕೆಟ್‌ 7ನಾಧರಿಸಿದ್ದರೂ ವೈವಿಧ್ಯವುಳ್ಳ ಕೆ6-2/450ಗಳು ಇಂಟೆಲ್‌ಗಳು ಪೆಂಟಿಯಮ್ II (ಆರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌) ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಕೆ7ಯು ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಏಳನೇ ತಲೆಮಾರಿನ x86 ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಜೂನ್‌ 23, 1999ರಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲಾನ್ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲಿನ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಂತೆ ಇದು ಪರವಾನಗಿಯ ವಿವಾದದಿಂದಾಗಿ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಸ್ಲಾಟ್‌ 1 ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಆಲ್ಫ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಬಸ್‌ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಸ್ಲಾಟ್‌ ಎಯನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಡುರಾನ್ ಅಥ್ಲಾನ್‌ನ (256 ಕಿ.ಬೈ L2 ಕ್ಯಾಶೆಯ ಬದಲಾಗಿ 64ಕಿ.ಬೈ) ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಸೀಮಿತ ರೂಪಾಂತರವಗಿದ್ದು 462-ಪಿನ್ ಸಾಕೆಟೆಡ್ ಪಿಜಿಎ‌(ಸಾಕೆಟ್‌ ಎ)ನಲ್ಲಿರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕಬಹುದು. ಸಾಕೆಟ್‌ ಎ ಪಿಜಿಎ‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಅಥ್ಲಾನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಯಾಗಿ ಸೆಂಪ್ರಾನ್‌ ಡುರಾನ್‌ ಬದಲಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಕೆಟ್‌ಗಳಾದ ಎಎಮ್‌3ನಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 9, 2001ನಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲಾನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅಥ್ಲಾನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಯ ನಂತರ 512ಕಿ.ಬೈ ಎಲ್‌2 ಕ್ಯಾಶೆಯನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2003ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="The AMD Athlon XP Processor with 512KB L2 Cache">{{cite news | first=Jack | last=Huynh | coauthors= | title=The AMD Athlon XP Processor with 512KB L2 Cache | date=February 10, 2003 | publisher=AMD | url =http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/white_papers_and_tech_docs/26485A_AthlXPwp_2-20.pdf |format=PDF| work=amd.com | pages = | accessdate = October 2, 2007 | language = |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040414023933/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/white_papers_and_tech_docs/26485A_AthlXPwp_2-20.pdf|archivedate=April 14, 2004}}</ref> ===ಅಥ್ಲಾನ್ 64, ಆಪ್ಟೆರಾನ್‌ ಮತ್ತು ಫೆನಮ್‌=== {{Main|Athlon 64|Opteron|Phenom (processor)}} ಕೆ೮ ಇದು ಕೆ7 ವಿನ್ಯಾಸದ ಉತ್ತಮವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದ್ದು, 64-ಬಿಟ್‌ನ ವಿಸ್ತರಣಿಕೆಯಾದ ಕ್ಷ86ರ ಕುರಿತಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು (ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ64 ಎಂದು ಕರೆಯುವ) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಆನ್‌-ಚಿಪ್ ಮೆಮೊರಿ ನಿಯಂತ್ರಕದ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಪಾಯಿಂಟ್-ಟೊ-ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕವಾದ ಹೈಒಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಪ್ಟೆರಾನ್‌ ಸರ್ವರ್‌- ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಕಾಟ್ ವಾಸನ್. "[http://www.techreport.com/reviews/2003q3/workstation/index.x?pg=1 ವರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಶನ್ ಪ್ಲಾಟಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಕಂಪೇರ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061127144618/http://techreport.com/reviews/2003q3/workstation/index.x?pg=1 |date=ನವೆಂಬರ್ 27, 2006 }}", ''techreport.com'', ದಿ ಟೆಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್, ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ., 2003-09-15, ಜುಲೈ 29, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅದರ ನಂತರ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಪಿಸಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಬ್ರಾಂಡಿ‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಸ್ಕಾಟ್ ವಾಸನ್. "[http://www.techreport.com/reviews/2003q3/athlon64/index.x?pg=1 ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061127141205/http://techreport.com/reviews/2003q3/athlon64/index.x?pg=1 |date=ನವೆಂಬರ್ 27, 2006 }}", ''techreport.com'', ದಿ ಟೆಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್, ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ., ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2003. ಜುಲೈ 13, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಎಎಮ್‌ಡಿ ಮೊದಲ x86-ಆಧರಿಸಿದ ಸರ್ವರ್ ಸಿಪಿಯು ಆದ ಡ್ಯೂಯಲ್ ಕೋರ್ ಒಪ್ಟೆರಾನ್‌ನ್ನು ಎಪ್ರಿಲ್‌ 21, 2005ರಂದು ಬಿಡಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref>ಸ್ಕಾಟ್ ವಾಸನ್. "[http://www.techreport.com/reviews/2005q2/opteron-x75/index.x?pg=1 ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಡ್ಯೂಯಲ್-ಕೋರ್ ಆಪ್ಟರಾನ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702163921/http://techreport.com/reviews/2005q2/opteron-x75/index.x?pg=1 |date=ಜುಲೈ 2, 2007 }}", ''techreport.com'', ದಿ ಟೆಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್, ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ., ಎಪ್ರಿಲ್‌ 21, 2005. ಜುಲೈ 13, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೊದಲ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಆಧಾರಿತ ಡ್ಯೂಯಲ್ ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಅಥ್ಲಾನ್ 64 X2—ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>ಸ್ಕಾಟ್ ವಾಸನ್. "[http://www.techreport.com/reviews/2005q2/athlon64-x2/index.x?pg=1 ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ's ಅಥ್ಲಾನ್ 64 X2 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708074121/http://techreport.com/reviews/2005q2/athlon64-x2/index.x?pg=1 |date=ಜುಲೈ 8, 2007 }}", ''techreport.com'', ದಿ ಟೆಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್, ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ., ಮೇ 9, 2005. ಜುಲೈ 13, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೇ 2007 ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ "64" ತನ್ನ ಡ್ಯೂಯಲ್-ಕೋರ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ ಅಥ್ಲಾನ್ X2 ಆಯಿತು, ತನ್ನ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 64-ಬಿಟ್‌ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು, ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇನ್ನಿತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸೂಕ್ಮವಿನ್ಯಾಸ(ಮೈಕ್ರೊಆರ್ಕಿಟಕ್ಚರ್‌)ದಿಂದ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಕೋರ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು. 2008 ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿಯೂ ಸಹ ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಕೋರ್ ಸೆಂಪ್ರಾನ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು, ಕಡಿಮೆ ಹೈಒಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ವೇಗಮತ್ತು ಎಲ್‌2 ಕ್ಯಾಶೆಯ ಇದನ್ನು ಸೆಂಪ್ರಾನ್‌ 2000 ಸರಣಿಯೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು, ಹೀಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಕೋರ್ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮರುಕಟ್ಟೆಯಪ್ರ್ತಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸಸರ್ ಕೆ10 ಕೆ8 ಮೈಕ್ರೊಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ನ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಒಂಬತ್ತು ಕ್ವಾಡ್‌-ಕೋರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಇಪ್ಟೆರಾನ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೊದಲ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌‌ಗಾಗಿ ಫೆನಮ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಬಂದಿತು. ಕೆ10 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಕೋರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದವು, ಟ್ರಿಪಲ್-ಕೋರ್‌,<ref>[http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543~120741,00.html ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅನೌನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 17, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮತ್ತು ಕ್ವಾಡ್-ಕೋರ್‌ರೂಪಾಂತರದ ಎಲ್ಲಾ ಕೋರ್‌ಗಳೂ ಒಂದೇ ಡೈನಲ್ಲಿದ್ದವು. ಹೊಸ ಫೆನಮ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿ 700 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಸರಳಿಗಳ R770 ಜಿಪಿಯು‌ ಮತ್ತು 790 GX/FX ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ‌"ಸ್ಪೈಡರ್‌" ಎಂಬ ಸಂಕೇತದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ವೇದಿಕೆಯು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು 65ನ್ಯಾ.ಮೀ.ಇದ್ದು ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ 45ನ್ಯಾ.ಮೀ. ನೇಡನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಇಂಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜನವರಿ‌ 2009ಯಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿಯು ಹೊಸ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ 45 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಪ್ರೊಸೆಸನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಮೂಲ ಫೆನಮ್‌ನ ರೂಪಾಂತರವಾದ ಫೆನಮ್‌ IIನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದು "ಡ್ರಾಗನ್‌" ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಕೇತದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಫೆನಮ್‌ II ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು R700 ಜಿಪಿಯು‌ ಕುಟುಂಬದ ಎಟಿಐ R770 ಜಿಪಿಯು‌ ನ್ನು ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿ 700 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಸರಣಿಗಳ 790 GX/FX ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಕೋರ್, ಟ್ರಿಪಲ್-ಕೋರ್, ಕ್ವಾಡ್‌-ಕೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಡೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಟ್ರಿಪಲ್-ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಕೋರ್ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋರನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೂಲ ಫೆನಮ್‌ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಡಿಮೆ ವೇಗ, ಚಿಕ್ಕ ಎಲ್3 ಕ್ಯಾಶೆ ಮತ್ತು ಕೂಲ್‌ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ಕ್ವೈಟ್‌ ಬಗ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿತು. ಇದು ಇಂಟೆಲ್‌‌ನ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕೋರ್ 2 ಕ್ವಾಡ್‌‍ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದವು. ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಫೆನಮ್ನ ಮೆಮೊರಿ ನಿಯಂತ್ರಕವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌2+ಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಕಂಪ್ಯಾಟೆಬಿಲಿಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಹೊಸ ಎಎಮ್‌3 ಮೂಲ ಸಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ DDR3ಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು,ಫೆನಮ್‌ಗಸಗಿ ಸಾಕೆಟ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಿತು, ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ DDR2 ಮೆಮೊರಿ ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. 2010ರಲ್ಲಿ "ಥುಬಾನ್" ಹೆಸರಿನ ಹೊಸ ಫೆನಮ್‌ II ಹೆಕ್ಸಾ-ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಬೆಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಡೈ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು ಹೆಕ್ಸಾ-ಕೋರ್ "ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್" ಇಪ್ಟೆರಾನ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಹೊಸ ”ಲಿಯೊ" ಸಂಕೇತ ಹೆಸರಿನ Enthusiast ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಫೆನಮ್‌ II ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು, ಎಎಮ್‌ಡಿ 800 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಸರಣಿಗಳ ಹೊಸ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಎವರ್‌ಗ್ರೀನ್ (ಜಿಪಿಯು‌ ಕುಟುಂಬ) ಜಿಪಿಯು‌ ಸರಣಿಗಳ ಎಟಿಐ "ಸೈಪ್ರೆಸ್" ಜಿಪಿಯು‌ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. 2010ರಲ್ಲಿ ಮಾಗ್ನಿ ಕೌರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಬ್ಸನ್ ಸರ್ವರ್‌ ಭಾಗಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಮಾಗ್ನಿ ಕೌರ್ಸ್ ಭಾಗವು 8ರಿಂದ 12 ಕೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಬ್ಸನ್ ಭಾಗಗಳು 4 ಮತ್ತು 6 ಕೋರ್‌ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದವು. ಮಾಗ್ನಿ ಕೌರ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದರೆ, ಲಿಬ್ಸನ್ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾಗ್ನಿ ಕೌರ್ಸ್ ಇಂದು ಎಮ್‌ಸಿಎಮ್ ಆಗಿದ್ದು (ಮಲ್ಟಿ-ಚಿಪ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್) ಎರಡು ಹೆಕ್ಸಾ-ಕೋರ್ "ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್‌" ಇಪ್ಟೆರಾನ್‌ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ G34 ಸಾಕೆಟ್‌ ಡ್ಯೂಯಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಡ್ ಸಾಕೆಟ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಇಪ್ಟೆರಾನ್ 61xx ಸರಣಿಯ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳೆಂದು ಮಾರಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲಿಬ್ಸನ್‌ ಡ್ಯೂಯಲ್ ಸಾಕೆಟ್‌ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಕೆಟ್‌ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ C32 ಸಾಕೆಟ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇಪ್ಟೆರಾನ್‌ 41xx ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳೆಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡನ್ನೂ 45&nbsp;ನ್ಯಾ.ಮೀ ಎಸ್‌ಒಐ ಪ್ರೊಸೆಸ್‌ಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ===ಸಮ್ಮಿಳನ=== {{Main|AMD Fusion|Bulldozer (processor)|Bobcat (processor)}} ಎಎಮ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಎಟಿಐಗಳ ''ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ'' ಯ ನಂತರ, ಪ್ರಾರಂಭದ ಸಂಕೇತನಾಮ ಕೊಟ್ಟ ಫ್ಯೂಶನ್ ಸಿಪಿಯು ಮತ್ತು ಜಿಪಿಯುಗಳನ್ನು ಅದರ ಕೆಲವು ಮೂಲ ಹಂತದ ಚಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊರಗಿನ [[ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]‌ ಹೊರವಲಯಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ 16 ಸಾಲು ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾರ್ಥ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಚಿಪ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಮೂಲವಾಗಿ ಸಿಪಿಯುನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಘಟಕದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು) ಜಿಪಿಯುಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಯುನಿಟ್‌ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಎಕ್ಸಲರೇಟೆಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್ (ಎಪಿಯು)ನಂತೆ ಎಂದು ಎಎಮ್‌ಡಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref name="APU">{{cite web| url=https://arstechnica.com/business/news/2010/02/amd-reveals-fusion-cpugpu-to-challege-intel-in-laptops.ars| title=AMD reveals Fusion CPU+GPU, to challege Intel in laptops| first=Jon| last=Stokes| publisher=Ars Technica| date=February 8, 2010| accessdate=February 9, 2010}}</ref> "''ಎಮ್-ಸ್ಪೇಸ್'' " ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಅಲ್ಲಿ "''ಬುಲ್‌ಡೊಝರ್'' " ಮತ್ತು "''ಬಾಬ್‌ಕ್ಯಾಟ್'' " ಎಂದು ಗುಪ್ತನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಹೊಸ ಕೋರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು; ಬುಲ್‌ಡೊಝರ್‌ನ್ನು 2011ರ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಾಬ್‌ಕ್ಯಾಟ್‌ನ್ನು 2010ರ ಕ್ಯು4ರಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Hruska">{{cite web | url=http://hothardware.com/News/AMD-FlipFlops-Llano-Later-Bobcat-Bounding-Forward/ | title=AMD Flip-Flops: Llano Later, Bobcat Bounding Forward | date=July 16, 2010 | first=Joel | last=Hruska | publisher=[[HotHardware]]}}</ref> ಎಎಮ್‌ಡಿಯ 2007ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಇತ್ತು, ಎರಡೂ ಕೋರ್‌ಗಳನ್ನು ಬುಡದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ''ಬುಲ್‌ಡೊಜರ್'' ‌ ಕೋರ್ 10 ವ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ 100 ವ್ಯಾಟ್‌ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಟ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅನುಪಾತಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲತೆಯ ಜೊತೆ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಪಿಸಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ ಎಕ್ಸ್‌ಒಪಿ, ಎಫ್‌ಎಮ್‌ಎ4 ಮತ್ತು ಸಿವಿಟಿ16 ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{cite web | url=http://support.amd.com/us/Processor_TechDocs/43479.pdf | title=AMD64 Architecture Programmer’s Manual Volume 6: 128-Bit and 256-Bit XOP, FMA4 and CVT16 Instructions | date=May 1, 2009 | publisher=[[AMD]]}}</ref> ''ಬಾಬ್‌ಕ್ಯಾಟ್'' ಕೋರ್ 1 ವ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ 10 ವ್ಯಾಟ್ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿಯ ಸೆಳೆತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಈ ಕೋರ್ ಎಕ್ಸ್‌86 ಕೋರ್‌ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ''ಫ್ಯೂಶನ್'' ಲೇಬಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕೋರ್‌ಗಳು ಪೂರ್ಣ ಡೈರೆಕ್ಟ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿಕೆಯಾದ ಜಿಪಿಯು ಕೋರ್(ಗಳನ್ನು)ನ್ನು ಒಳಸೇರಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವವು, ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಸಿಪಿಯುನಂತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ ಇರುವವು. ಲ್ಯಾನೋ ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ಎಪಿಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು,<ref name="Hruska" /> ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="APU" /> ಇದು ಸಿಪಿಯು ಮತ್ತು ಜಿಪಿಯುವನ್ನು ಒಂದೇ ಡೈ ಮೇಲೆ ಒಂದಾಗಿಸುವುದು, ನಾರ್ಥ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ, ಮತ್ತು ಸಾಕೆಟ್‌ "ಎಎಮ್‌3 ಆರ್‌2" ಜೊತೆ ಡಿಡಿಆರ್3 ಮೆಮೊರಿಯಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಹೊಸ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆದರೂ, ಹೊಸ ಬುಲ್‌ಡೊಝರ್ ಕೋರ್‌ನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೊಸ 32 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಭಾಗಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯವರೆಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಹೈ-ಎಂಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್ ಆಗಿದ್ದ ಈಗಿನ ಫೆನೊಮ್ II "ದೆನಬ್‌‍"ನ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಎಫ್‌ಪಿಯು) ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬುಲ್‌ಡೊಜರ್‌ ಎರಡು ಪೂರ್ಣಸಂಖ್ಯೆ ಕೋರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಎಸ್ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಕೋರ್‌ಗಳಂತೆ ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿಯ 2011ರ ಎಲ್ಲ ಹೊಸತರಂತೆ ಕಾಣುವುದು, 32 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಹೈ-ಎಂಡ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವರ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಝಂಬೆಜಿ ಮತ್ತು ಒರೊಚಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ಲಾಗೊಸ್ ಮತ್ತು ವಲೆನ್ಸಿಯ. ==ಇತರ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳು== === ಎಎಮ್‌ಡಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು === {{See also|Comparison of AMD chipsets}} 2003ರಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಎಎಮ್‌ಡಿ ಕೆ6 ಮತ್ತು ಕೆ7 ಸಂಸ್ಕಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳಿಗೆ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು. ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು ಎಎಮ್‌ಡಿ-640, ಎಎಮ್‌ಡಿ-751 ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿ-761 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ 2003ರಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿ ಇದರ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಇದರ ಸ್ವಂತ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸದೆ ಇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ವೇದಿಕೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದು "ತೆರೆದ ವೇದಿಕೆ ಎಟಿಆಯ್, ವಿಆಯ್‌ಎ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಆಯ್‌ಎಸ್‌ಗಳು ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಎಕ್ಸ್‌2 ಮತ್ತು ಅಥ್ಲಾನ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಿಗೆ, ಎನ್‌ವಿಡಿಯದ ಕ್ವಾಡ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವು. ಪ್ರಾರಂಭ ಒಪ್ಟರಾನ್ ಸರ್ವರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜೊತೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿತು ಎಎಮ್‌ಡಿ-8111 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ 2004ರಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಸರ್ವರ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಒಪ್ಟರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ವರ್ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಿತು. ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಎನ್‌ವಿಡಿಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಮ್‌ಗಳು ಒಪ್ಟರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸರ್ವರ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಎಟಿಐ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು, ಸಂಸ್ಥೆ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಎಟಿಐ ವಿನ್ಯಾಸದ ಗುಂಪನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಇದು ಮೊದಲು ರೆಡಿಯೊನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ 200 ಮತ್ತು ರೆಡಿಯೊನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ 3200 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಎಎಮ್‌ಡಿ ನಂತರ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ರಾಸ್‌ಫೈರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ 3200 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ 580ಎಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ಫೈರ್‌ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು) 2007, ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಎಎಮ್‌ಡಿ ಮೊದಲ ಎಎಮ್‌ಡಿ-ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು 2004 ರಿಂದ ಎಎಮ್‌ಡಿ 690ಜಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜೊತೆ (ಮೊದಲು ಸಂಕೇತನಾಮ ''ಆರ್‌ಎಸ್‌690'' ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ), ಮೈನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಆಯ್‌ಜಿಪಿ ಗಣನೆ ಮಾಡುವುದರ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಎಚ್‌ಡಿಎಮ್‌ಆಯ್‌ 1.2 ಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿತ್ತು, ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಘಟಕಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಟಿಆಯ್ ಇಂಟೆಲ್ ಆಯ್‌ಜಿಪಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಯೋಜನೆ ಚೂರಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೆಡಿಯೊನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ 1250ರ (ಗುಪ್ತನಾಮ ''ಆರ್‌ಎಸ್‌ 600'', ಎಟಿಆಯ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಯಿತು) ವಿವರಗಳನ್ನು ಎರಡು ಒಇಎಮ್‌ಗಳು, ಅಬಿಟ್ ಮತ್ತು ಎಎಸ್‌ರಾಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಇಂಟೆಲ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆ ಇನ್ನುಮುಂದೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಎಮ್‌ಡಿ ಹೇಳಿದೆ, ಇಂಟೆಲ್{{nowrap|1333 MHz}} ಎಟಿಐಗೆ ಎಫ್‌ಎಸ್‌ಬಿಯ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. 2007, ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು, ಎಎಮ್‌ಡಿ 7-ಸರಣಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್ಸ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಸರಣಿಗಳ ವಿವರವನ್ನು‌ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಬಹು-ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಯ್‌ಜಿಪಿ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಎಎಮ್‌ಡಿ 480/570/580 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿ 690 ಸರಣಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು, ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಮೊದಲ ಬಹು-ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗುಪ್ತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ''ಸ್ಪೈಡರ್'' ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ವೇದಿಕೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು 2007, ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಯ್‌ಜಿಪಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಂತರ 2008ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ''ಕಾರ್ಟ್‌ವೀಲ್'' ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ವೇದಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿತು. ಮುಂದಿನ-ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ-800ಎಸ್ ಸರಣಿ ಸರ್ವರ್ ‌ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಸಹ ಸರ್ವರ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಾಪಸ್ ಬರುವದು, 2009ರ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಎಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್ === {{Main|AMD Live!}} ಎಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್! ಬಳಕೆದಾರರ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಇದು ಜೊತೆಗೆ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನಂತಹ ಅಂತರಜಾಲ ವಿಡಿಯೋ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್‌ಗೆ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಲು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಟಿವಿ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ! ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟಿವಿಗಳು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್‌ಗೆ ಹೊರಮೈಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹೊರಮೈಗಳ ಪರಿಸರವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು! ಡಿಜಿಟಲ್ ಮನೆ ಅನುಭವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು "ಎಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್! ರೆಡಿ" ಎನ್ನುವರು.<ref>[http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543~116469,00.html ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್‌] (ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್‌! ರೆಡಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೀವ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್‌)</ref> ===ಎಎಮ್‌ಡಿ ಕ್ವಾಡ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ವೇದಿಕೆ === {{Main|AMD Quad FX platform}} ಎಎಮ್‌ಡಿ ಕ್ವಾಡ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ವೇದಿಕೆ, ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಹೈಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊರ್ಟ್‌ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಉಭಯ-ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ (2ಪಿ) ಸರ್ವರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸೆಟ್‌ಅಪ್ ಆಗಿದೆ, ಬಫರ್ಡ್‌ ಮೆಮೊರಿ/ರಿಜಿಸ್ಟರ್ಡ್ ಮೆಮೊರಿ ಡಿಆಯ್‌ಎಮ್‌ಎಮ್‌ ಮೊಡ್ಯೂಲ್ಸ್, ಮತ್ತು ಸರ್ವರ್ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಎರಡು ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌-70 ಸರಣಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಲಿತ setup ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಜವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಕರೆಯುವ "ಮೆಗಾಟಾಸ್ಕಿಂಗ್‌" ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನ್ನು ನೀಡಿತು,<ref>[http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543~114483,00.html?redir=dtfx04 ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್‌] (ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಕ್ವಾಡ್ FX ವೇದಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಡ್ಯೂಯಲ್ ಸಾಕೆಟ್ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸ ರಿಡಿಫೈನ್ಸ್ ಹೈ ಎಂಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಮೆಗಾಟಾಸ್ಕಿಂಗ್ ಎಂಥೂಸಿಯಾಸ್ಟ್)</ref> ಒಂದೇ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ''"ಎಫ್‌ಎಎಸ್‌ಎನ್‌8"'' ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ಪೆನೋಮ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಆರ್‌ಡಿ790 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಹೊಸತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ===ವಾಣಿಜ್ಯದ ವೇದಿಕೆ === ಎಟಿಐ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯ ನಂತರ ಮೊದಲ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಸರ್ವರ್/ವರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಷನ್ ವೇದಿಕೆ 2009ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಂತೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಎಟಿಆಯ್‌ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯ ನಂತರ ''ಫಿಯೊರನೊ'' ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ಮೊದಲ ಬಹು-ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್ ಸರ್ವರ್ ವೇದಿಕೆ, ಎಎಮ್‌ಡಿ ಎಸ್‌ಆರ್‌5690 + ಎಸ್‌ಪಿ5100 ಸರ್ವರ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು, ಬೆಂಬಲಿಸುವ 45 ಎನ್‌ಎಮ್‌, ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ''ಶಾಂಘೈ'' ಸಾಕೆಟ್ ಎಫ್+ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಿಜಿಸ್ಟರ್ಡ್ ಡಿಡಿಆರ್‌2 ಮೆಮೊರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ''ಮರನೆಲೋ'' ವೇದಿಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ 45 ನ್ಯಾ.ಮೀ, ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ''ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್'', ಡಿಡಿಆರ್3 ಮೆಮೊರಿ ಜೊತೆ ಸಾಕೆಟ್ ಜಿ34 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಏಕ-ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ''ಕೆಟಲುನ್ಯ'' ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ವೇದಿಕೆ, ಸಂಕೇತನಾಮ ಹೊಂದಿದ ''ಸುಝುಕ'' 45 ಎನ್‌ಎಮ್ ಕ್ವಾಡ್-ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್ ಜೊತೆಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಎಸ್‌ಆರ್5580 + ಎಸ್‌ಪಿ5100 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಡಿಡಿಆರ್‌3 ಸಪೊರ್ಟ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20081218031757/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/Platform_RM_Fusion.pdf ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸರ್ವರ್/ವರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಶನ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ರೋಡ್‌ಮ್ಯಾಪ್], ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 4, 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> 64-ಬಿಟ್‌ x86 ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಎಎಮ್‌ಡಿಯ x86 ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ''ಎಎಮ್‌ಡಿ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್'' ಎಂದು ಹೆಸರು, ಸಂಕ್ಷೇಪಣ ''ಎಎಮ್‌ಡಿ-ವಿ'' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯುವರು, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಪೆಸಿಫಿಕ" ಎನ್ನುವ ಸಂಕೇತ ನಾಮದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಕೆಟ್ ಎಮ್‌2, ಸಾಕೆಟ್ ಎಸ್‌1, ಮತ್ತು ಸಾಕೆಟ್ ಎಫ್‌ಗಳು ಎಎಮ್‌ಡಿ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಪ್ಟರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಎರಡು (8200, 2200 ಮತ್ತು 1200 ಸರಣಿ) ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೂಲಕ ಸಹ ಎಎಮ್‌ಡಿ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಪ್ಟರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಮೂರನೇ ನಿರ್ಮಾಣ (8300 ಮತ್ತು 2300 ಸರಣಿ) ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಿ ಕಾಣಲಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಾಪಿಡ್ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ಇಂಡೆಕ್ಸಿಂಗ್ (''ನೆಸ್ಟೆಡ್‌ ಪೇಜ್ ಟೇಬಲ್ಸ್'' ಎನ್ನುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಜೊತೆಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ಡ್ ಟಿಎಲ್‌ಬಿ ಮತ್ತು ಡಿವೈಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲುಸಿವ್ ವೆಕ್ಟರ್(ಡಿಇವಿ). ಆಯ್/ಒ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್‌ಗೆ "ಎಎಮ್‌ಡಿ ಆಯ್/ಒ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ"ಯನ್ನೂ (ಆಯ್‌ಒಎಮ್‌ಎಮ್‌ಯು ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯುವರು) ಸಹ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543~117440,00.html|title=AMD press release}}</ref> 1.2 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎಎಮ್‌ಡಿ ವಿವರವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/white_papers_and_tech_docs/34434.pdf | title=AMD IOMMU specification 1.2 | format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060211163513/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/white_papers_and_tech_docs/34434.pdf|archivedate=2006-02-11}}</ref> ವಿವರ ಹೈಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊರ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಎಮ್‌ಡಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಗಳು ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: * ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳಿಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಎಎಮ್‌ಡಿ-ವಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಸಂಕೇತ ನಾಮ ಹೊಂದಿದ ''ಪ್ರೆಸಿಡಿಯೋ'' ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆಯ್/ಒ ವರ್ಚುವಲೈಜೆಶನ್ ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಟಿಶನ್‌ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20060618042308/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/MartySeyerAMDAnalystWebv3.pdf ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ ಪ್ರಸಂಟೇಶನ್], ಪುಟ 24, ಜುಲೈ 14, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> * ಎಎಮ್‌ಡಿ ರೈಡನ್, ಜಾಕ್ ಪಿಸಿಯಂತಹ ಮುಂದಿನ ಗ್ರಾಹಕರು<ref>{{cite web|url=http://www.chippc.com/thin-clients/jack-pc/|title=Jack PC page|access-date=ನವೆಂಬರ್ 15, 2010|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122014932/http://chippc.com/thin-clients/jack-pc/|url-status=dead}}</ref> ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಲೇಡ್ ಸರ್ವರ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಎಮ್‌ಡಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಲಕ್ಷಣದ ಜೊತೆ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಟೊರೆಂಜಾ, ಕೋಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್‌ಗಳು ಹೈಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ನ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಜೊತೆಸೇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಪಿಸಿಐಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] (ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹೈಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಇರುವ ಕೊಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ) ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಸಾಕೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಇತರೆ ತಯಾರಕರಿಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯ ನಿರತವಾಗಿತ್ತು.[[ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್|ಸನ್]] ಮತ್ತು ಐಬಿಎಮ್ ಉಳಿದ ಸಹಕಾರಿ ಕಂಪೆನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಪವರ್ 7 ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಸಾಕೆಟ್‌ ಕಂಪ್ಯಾಟಿಬಲ್ ಆಗಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಟೆರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ನಡೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಂಪೆನಿ ಇಂಟೆಲ್ ಫ್ರಂಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಬಸ್‌ (FSB) ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲದೆ ಐಬಿಎಮ್‌ ಜೊತೆಗೆ [[ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಪಿಸಿಆಯ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]] ಮೂಲಕ ಕೊಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್‌ ಅನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ [[ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಜೆನೆಸೊ]] ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20060927comp_a.htm|title=Intel Geneseo press release}}</ref> * ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು: ಎಎಮ್‌ಡಿ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ ಇಮೇಜ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ (ಸಿಎಸ್‌ಆಯ್‌ಪಿ), ಜೊತೆಗೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ ವ್ಯಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ಸರ್ವರ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್, ಎಎಮ್‌ಡಿ ಟ್ರು ಸರ್ವರ್ ಸೊಲ್ಯುಷನ್ಸ್, ಎಎಮ್‌ಡಿ ಥರ್ಮಲಿ ಟೆಸ್ಟೆಡ್ ಬೇರ್‌ಬೋನ್ಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಎಎಮ್‌ಡಿ ವ್ಯಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ಸರ್ವರ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್, ಎಎಮ್‌ಡಿಯಿಂದ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ===ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌=== ಇಂಟೆಲ್‌ನ ನಂತರ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 2007ದಿಂದ ತನ್ನ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌‌ಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಾದ ''ಸ್ಪೈಡರ್ '' ಅಥವಾ ''ಡ್ರಾಗನ್'' ‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇಂಟೆಲ್‌ಗಳಂತಲ್ಲದೆ ಇವು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಹೊಸ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನುಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ ಘಟಕಗಳಾದ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಸ್, ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್ಸ್, ಎಟಿಐ ಗ್ರಾಫಿಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವಿಐಎ, ಸಿಸ್‌‍ ಮತ್ತು ಎನ್‌ವಿಡಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ನಿಸ್ತಂತು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ವೇದಿಕೆಯ ಆಧುನೀಕಣಗಳೆಂದರೆ 2009ರಲ್ಲಿನ 45 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಐಒಎಮ್‌ಎಮ್‌ಯು I/O ವರ್ಚುಯಲೈಸೇಶನ್ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 800 ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಸಣಿಗಳು.<ref>ಮಾರಿಯೋ ರಿವಾಸ್‌ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ [https://web.archive.org/web/20080216022031/http://download.amd.com/Corporate/MarioRivasDec2007AMDAnalystDay.pdf ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಫಿನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ 2007 ಪ್ರಸಂಟೇಶನ್],ಪುಟ 24ರಿಂದ 28ರವರೆಗೆ. 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ===ಅಂತರ್ಗತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು=== {{Main|Alchemy (processor)|Geode (processor)}} ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಚಲಿಸವಲ್ಲ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2002ರಲ್ಲಿ, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ತನ್ನ ಆಲ್ಕೆಮಿ ಸಾಲಿನ ಎಮ್‌ಐಪಿಎಸ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಆಲ್ಕೆಮಿ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟ‌ರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಜೂನ್‌ 13, 2006ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಂತರ್ಗತ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗಾಗಿ ಎಮ್‌ಐಪಿಎಸ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಲೈನನ್ನು ರಾಜ ಮೈಕ್ರೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="Alchemy">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=AMD Alchemy processor product line acquired by Raza Microelectronics | date=June 14, 2006 | publisher=technologynewsdaily.com | url=http://www.technologynewsdaily.com/node/3336 | work=TechNews | pages= | accessdate=July 11, 2007 | language= | archive-date=ಜನವರಿ 2, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070102020841/http://www.technologynewsdaily.com/node/3336 | url-status=dead }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 2003ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಅಂತರ್ಗತx86 ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲು ಮೊದಲು ಸೈರಿಕ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾGX ಆಗಿದ್ದ ಜಿಯೋಡ್‌ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. 2004ರ ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ, ಇದು ಥೊರಫ್‌ಬ್ರೆಡ್‌ ಕೆ7 ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಟಿಡಿಪಿ 25 Wನ ಫ್ಯಾನಿಲ್ಲದ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ವೇಗದ {{nowrap|667 MHz}}ಮತ್ತು {{nowrap|1 GHz}} ಮತ್ತು {{nowrap|1.4 GHz}} ಫ್ಯಾನ್‌ಹೊಂದಿದ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಜಿಯೊಡ್‌ NX ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿತು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿವಿಧ ಅಂತರ್ಗತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಸ್ಲಾಟ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಯೋಸ್ಕ್‌ಗಳು), ಅವೆಂದರೆ ಎಷ್ಯಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುಪಿಎಮ್‌ಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಒಎಲ್‌ಪಿಸಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿತರಿಸುವ ದುಬಾರಿಯಲ್ಲದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಾದ XO-1 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌. ಕಳೆದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಒಪ್ಟೆರಾನ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ತನ್ನ ಅಂತರ್ಗತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಲಿ‌ನ ಮೂಲಕ 64-ಬಿಟ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸನ್ನೆ ಬಳಸಿದ ಎತ್ತರದ ಥ್ರೊಪುಟ್‌ ಮೂಲಕ ಹೈಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಂತಹ ಸರ್ವರ್‌ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೇಲಿನ ಸ್ಥರದ ಟೆಲಿಕಾಂ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅದರ ಅಂತರ್ಗತ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸಾಲಿಗೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಥ್ಲಾನ್‌, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಟುರಿಯಾನ್ ಮೊಬೈಲ್, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸೆಂಪ್ರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಒಪ್ಟರಾನ್‌ನಂತೆ 64-ಬಿಟ್‌ ಸೂಚನಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ನೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ, ಈ ಸೆಸ್ಸರ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂತರ್ಗತ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣ 2007 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ತನ್ನ ಅಂತರ್ಗತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಲ್-ಕೋರ್ ಮೊಬೈಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸೆಂಪ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಥ್ಲಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಯಲ್-ಕೋರ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಥ್ಲಾನ್ X2 ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಟುರಿಯಾನ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈಗ 8W ಟಿಡಿಪಿ ಮೊಬೈಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸೆಂಪ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಥ್ಲಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅಂತರ್ಗತ 64-ಬಿಟ್‌ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮಲ್ಟಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸನ್ನೆ ಬಳಸಿದ ಮಲ್ಟಿ-ಕೋರ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಒಪ್ಟರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>http://www.ಎಎಮ್‌ಡಿ.com/us/products/embedded/Pages/embedded.aspx{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್‌ 2007, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಂತರ್ಗತ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ M690T ಒಗ್ಗೂಡಿದ ರೇಖನಗಳ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ 3D ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋಗಳಂತಹ ಬೇಡಿಕೆಯ ಅಂಕೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು, ಕಿಯೊಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಫ್ ಸೇಲ್ ಅನ್ವಯಿಕಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ಅಂತರ್ಗತ ಅನ್ವಯಿಕಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಮತ್ತು ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. M690Eಯ ನಂತರದ ಅಂತರ್ಗತ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ M690T ಒಐಎಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅನುಮತಿಸುವ ಮೈಕ್ರೊವಿಶನ್‌ನನ್ನು ಬಯಸುವ ಟಿವಿಯ ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು, ಮತ್ತು ಇಬ್ಬಗೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಡಿವಿಐ ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಇಬ್ಬಗೆಯ ಟಿಎಮ್‌ಡಿಎಸ್ ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ನ್ನು ಸ್ಥಾನಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ===ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ=== {{Main|Spansion}} ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‍ ಮೆಮೊರಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್‌ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಎಎಮ್‌ಡಿಯು ಸಿಪಿಯು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. 1993ರಲ್ಲಿ, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಫ್‌ಎಎಸ್‌ಎಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಫುಜಿಸುನೊಂದಿಗೆ 50-50 ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತು, ಮತ್ತು 2003ರಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಎಎಸ್‌ಎಲ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‍ಸಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಪಿಎಸ್‌ಎನ್‌ ಎನ್ನುವ ಟಿಕ್ಕರ್ ಸಂಕೇತದಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತು, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಷೇರುಗಳು 37%ಗಳಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಮೆಮೊರಿ ಸಾಧನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಫುಜಿಸು ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನ್ಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 21, 2005ರಂತೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಅದು ಫ್ಲಾಶ್ ಮೆಮೊರಿ ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಅಥವಾ ವಿತರಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ (ಒಂದು ಚಿಪ್, ಬಹುರೀತಿಯ ಚಿಪ್ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ).<ref>{{cite web|url=http://apps.shareholder.com/s/viewerContent.aspx?companyid=SPSN&docid=4095716|title=Press release}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಮೊಬೈಲ್ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌‌=== [[File:Better by Design Sticker -1.png|right|75px]] {{Main|AMD mobile platform}} ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಬಹುದಾದ ಗಣನೆಯ ಫ್ಲಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ್ ತಯಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಜಾಹಿರಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದಿಂದಾಗಿ ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ವೇದಿಕೆಯು ಮೊಬೈಲ್ ಅಥ್ಲಾನ್ 64 ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಸೆಂಪ್ರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. "ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ" ಭಾಗವಾಗಿ ತೆರೆದ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ವೇದಿಕೆಯು ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಮೇ 2007ದೊಳಗಾಗಿ 65 ನ್ಯಾ.ಮೀ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನದ ಟುರಿಯಾನ್‌ 64 X2ದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌, ಒಗ್ಗೊಡಿದ ರೇಖನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎನ್‌ವಿಡಿಯಾ ಅಥವಾ ಎಟಿಐ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ಗಳಿಂದ ರೇಖನಗಳು(ಐಜಿಪಿ), ಮತ್ತು ಅಥೆರೊಸ್, ಬ್ರಾಡ್‌‍ ಕಾಮ್, ಮಾರ್ವೆಲ್, ಕ್ವಾಲ್‌‍ ಕಾಮ್‌ ಅಥವಾ ರಿಯಲ್ಟೆಕ್‌ನಿಂದ ನಿಸ್ತಂತು ಸಂಪರ್ಕ ಪರಿಹಾರಗಳು. ''ಪುಮ'' ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಟುರಿಯಾನ್‌ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಜೂನ್‌ 4, 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸೇಬೈನ್/ಫ್ಯೂಶನ್ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ 3D ರೇಖನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ (''ಫೂಶನ್'' ) ಕ್ವಾಡ್-ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು 2011ರೊಳಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ===ಇತರೆ ತಯಾರಿಕೆಗಳು === * 2015ರೊಳಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನತೆ ಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಅಂಕೀಯ ಅಂತರ್ವೇಶನವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ 50x15ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. * ಐಬಿಎಮ್, [[ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್|ಸನ್]] ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಗ್ರಿಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಗ್ರಿಡ್‌ನ್ನು <ref>{{cite web|url=http://www.thegreengrid.org/|title=The Green Grid website}}</ref> ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇಂಟೆಲ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿತ್ತು ಮತ್ತು 2007ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2006/12/07/intel_green_grid/|title=Intel set to join AMD-backed Green Grid}}</ref> * ''ಎಸ್‌ಐಎಮ್ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ಇ'' ಎನ್ನುವ ಸಂಕೇತ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇಂಟೆರೊಪೆರಾಬಿಲಿಟಿ ಪರಿಕ್ಷಾ ಸಾಧನವನ್ನು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಫಾರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌(ಡಿಎಎಸ್‌ಹೆಚ್‌)ನ ತೆರೆದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿತು. ===ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‍=== * ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಕ್ಶನ್ ಫಾರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪ್ಯಾರಲಲಿಸಮ್(xSP), ಮಲ್ಟಿ-ಥ್ರೆಡೆಡ್ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿ-ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್‌‌ನ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಿಂದ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಲೈಟ್ ಬೈಟ್ ಪ್ರೊಫೈಲಿಂಗ್(LWP)ನ್ನು ರನ್‌ಟೈಮಿನೊಂದಿಗೆ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಆಂತರಿಕತೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರನ್ನು ಮರು-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಮಲ್ಟಿ-ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿ-ಥ್ರೆಡೆಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನೊ ಸಹ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಂದರೆ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಎಸ್‌ಐ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಕ್ಶನ್‌(SSE) ಸೂಚನಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಸ್ತರಣಿಕೆಯಾದ SSE5. * ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಪನ್‌ಸೆಲಾರೀಸ್ ಮತ್ತು ಸನ್ xVMನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು [[ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್|ಸನ್ ಮೈಕ್ರೊಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶ|ತೆರೆದ ಮೂಲದ]] ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು.<ref>{{cite press release |title= AMD Expands Charter for the OpenSolaris OS and Sun xVM at the AMD Operating System Research Center |publisher=AMD |date= May 5, 2008 |url= http://www.amd.com/gb-uk/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543~125446,00.html }}</ref> ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯೂ ಸಹ ತನ್ನದೇ ಆದ Open64 ಸಂಕಲಕ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಮುದಾಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮರಳುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title= x86 Open64 Compiler Suite |publisher=AMD |date= April 20, 2009 |url= http://developer.amd.com/cpu/open64 }}</ref> * 2008ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಲೊಲೆವೆಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಜಿಪಿಯುಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ರೇಖನಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು X.ಆರ್ಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite press release |title= AMD Details Strategic Open Source Graphics Driver Development Initiative |publisher=AMD |date= September 7, 2007 |url= http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543~119372,00.html }}</ref><ref>{{cite web |title= Index of /docs/AMD |publisher= [[x.org]] |url= http://www.x.org/docs/AMD/ |access-date= 2010-11-15 |archive-date= 2009-06-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090606010444/http://www.x.org/docs/AMD/ |url-status= dead }}</ref> * ಇತರೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ತೆರೆದ ಮೂಲಗಳ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಕೋರ್ ಮ್ಯಾತ್ ಲೈಬ್ರರಿ. ===ಎಟಿಐಯಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ=== ಎಟಿಐಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಕೆಲವು ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪುನಃ ರಚಿಸಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಬ್ರಾಂಡಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪುನಃ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಇಮ್ಯಾಜ್ಯೋನ್ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಹೆಲ್ಡ್ ಸಾಧನಗಳು, ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಸಿಲ್ಲೆಯಾನ್ (ಅಂಕೀಯ ಟಿವಿ ಸೆಟ್‌ಗಳು), (ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ) ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ವೇದಿಕೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜಿಪಿಜಿಪಿಯು ಗಣಕೀಕೃತ ಲೈ‌ನ್‌ಅಪ್‌ ಫೈರ್‌‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಎಟಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು. ಇನ್ನೊ ಕೆಲವರು ಎಟಿಐ ಬ್ರಾಂಡಿಗ್‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದರು, ಅವೆಂದರೆ ರೇಖನಗಳ ರಡೆಯಾನ್, ಮತ್ತು ಇಂಟೆಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್. ==ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆ== {{Main|GlobalFoundries}} 2009ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಗ್ಲೋಬಲ್‌ಫೌಂಡರೀಸ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಗ್ಲೋಬಲ್‌ಫೌಂಡರೀಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯ ಡ್ರೆಸ್ಡೆನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಬೇರೊಬ್ಬ ತಯಾರಕರು ಥೈವಾನಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾರಭಿಸಿದರು. 2003ರಿಂದ 2005ರವರೆಗೆ ಅದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಎರಡನೇ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ({{nowrap|300 mm}} 90 ನ್ಯಾ.ಮೀ ವಿಧಾನಎಸ್‌ಒಐ), ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ 36 ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು "ಫ್ಯಾಬ್ 36" ಆರಂಭಿಸಿತು, ಮತ್ತು 2007ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಫ್ಯಾಬ್‌ 36ನ್ನು ಫ್ಯಾಬ್ 1 ಎಂದು ಹೆಸರು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು, ಗ್ಲೊಬಲ್‌ಫೌಂಡರೀಸ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಫ್ಯಾಬ್ 1 ಮಾಡ್ಯೂಲ್ 1ರಿಂದ {{nowrap|90 nm}}ಯ 65 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಅವರ ಗಮನವನ್ನು 45 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಪರಿವರ್ತನೆಯೆಡೆಗೆ ಹರಿಸಿದರು.<ref>ರಿಕ್ ಸಿ. ಹಾಡ್ಗಿನ್‌. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ 45 ನ್ಯಾ.ಮೀ.ನ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅದರ ವೈರಿ ಇಂಟೆಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಒಂದು ವಷ ಮುಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ತನ್ನ 32 ನ್ಯಾ.ಮೀ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು (ಇಂಟೆಲ್ "ಟಿಕ್-ಟಾಕ್" ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ರೋಡ್‌ಮ್ಯಾಪ್)"[http://www.tgdaily.com/content/view/33105/135/1/3/ ರ್ಯಾಪ್-ಆನ್: ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಔಟ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಅ ಬ್ರೈಟ್ ಫ್ಯೂಚರ್ ಎಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424074034/http://www.tgdaily.com/content/view/33105/135/1/3/ |date=ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 2008 }}", ''tgdaily.com'', ಟೈಗರ್‌ವಿಶನ್ ಮೀಡಿಯಾ, 2007-07-26, ಪುಟ.4. ಜುಲೈ 13, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು== === ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು === ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ತಂತ್ರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಅದರ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಪ್ರಾಭಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಹೈಪರ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫಾ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌‌ನ ನಡುವಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಪಾಯಿಂಟ್-ಟು-ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಆಧುನಿಕ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಐಬಿಎಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತಂತ್ರಾಧಾರಿತ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು ಸಿಲಿಕಾನ್ ಆನ್ ಇನ್ಸುಲೇಟರ್ (ಎಸ್‌ಒಐ) ತಯಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು 90 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿವರವಾದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು 32 ನ್ಯಾ.ಮೀ ಮತ್ತು 22 ನ್ಯಾ.ಮೀ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂಬಂಧಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು 2011ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ ಜೂನ್‌ 2006 ಪ್ರಸಂಟೇಶನ್‌[https://web.archive.org/web/20060618041627/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/DarylOstranderAMDAnalystDay.pdf], ಸ್ಲೈಡ್ 10</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು [[ಹೆವ್ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್|ಹೆಚ್‌ಪಿ]], ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್, ಎಎಸ್‌ಯುಎಸ್, ಅಲಿಯೆನ್‌ವೇರ್, ಏಸರ್, ಇವೆಶ್ಯಾಮ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಡೆಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಲಘು ಸಹಬಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಮೇ 18, 2006ರ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಒಪ್ಟರಾನ್ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಹೊಸ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿತು, ಹೀಗೆ ಇಂಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ತನ್ನ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಲೈನ್-ಅಪ್‌ಗೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಅಥ್ಲಾನ್ X2ಗಳನ್ನೊದಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯೂ ಸಹ ಸ್ಕುಡೆರಿಯಾ ಫೆರಾರಿ ಮರ್ಲ್‌ಬೊರೊ F1 ಟೀಮ್‌ಗೆ 2002ರಿಂದ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನಲ್ ಪ್ರೊ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಟೀಮ್‌ಗೆ 2004ರಿಂದ ಅನುದಾನ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಯುಎಸ್‌ಎಲ್‌ ವಿಸ್ತರಣಾ ತಂಡ ಆಸ್ಟಿನ್ ಅಜೆದ್ ಎಫ್‌ಸಿಯ ಜೆರ್ಸಿ ಅನುದಾನವನ್ನೂ ನೀಡಿತು. ===ಇಂಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಮೊಕದ್ದಮೆ=== {{See also|AMD v. Intel}} ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ತನ್ನ ಮಾಜಿ ಪಾಲುದಾರ ಮತ್ತು x86 ತಯಾರಕಇಂಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನೆದುರಿಸುತಿತ್ತು.<ref name="litigation">{{cite web |url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_-_Intel_Litigation_History.pdf |format=PDF|title=AMD-INTEL LITIGATION HISTORY |publisher=AMD |accessdate=January 12, 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070108093846/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_-_Intel_Litigation_History.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = January 8, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/Complaint_summary.pdf|title=Summary U.S. antitrust complaint against Intel|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050921233728/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/Complaint_summary.pdf|archivedate=2005-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD-Intel_Full_Complaint.pdf|title=Full text of U.S. antitrust complaint against Intel|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050702165034/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD-Intel_Full_Complaint.pdf|archivedate=2005-07-02}}</ref> *1986ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿನೊಂದಿಗೆ ಐಬಿಎಮ್‌ಗಾಗಿ ಇಂಟೆಲ್‌ಗಳ ಮೈಕ್ರೊ-ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುರಿದಿತ್ತು; 1987ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು ದಾವೆ ಹೂಡಿತು ಮತ್ತು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಪರವಾಗಿ 1992ರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಟೆಲ್ ಮರುಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸರ್ವೊಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಿತು ಮತ್ತು ಕರಾರು ಭಂಗದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಭರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. *1990ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್ ತನ್ನ 287 ಮೈಕ್ರೊಕೋಡನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿರುದ್ಧ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ನ್ಯಾಯಾದೀಶ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಮೈಕ್ರೊಕೋಡನ್ನು 486 ತಲೆಮಾರಿನಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. *1997ರಲ್ಲಿ, ಇಂಟೆಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಸೈರಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ವಿರುದ್ಧ ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಹೂಡಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಇಂಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಮತ್ತು ಇಂಟೆಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಗೆ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಕೆ6 ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡಿತು‌. *2005ರಲ್ಲಿನ ತನಿಖೆಯ ನಂತರ ಜಪಾನ್ ಫೆಡರಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಮಿಶನ್ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿತು. ಜೂನ್‌ 27, 2005ರಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಇಂಟೆಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬ್ರಾಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಂಟಿಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಡೆಲವೈ‌ರ್‌ನ ಯು.ಎಸ್. ಫೆಡರಲ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿತು. ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ರಿಯಾಯಿತಿಯನ್ನು, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಇಂಟೆಲ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ದ ಬಳಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಏಸರ್‌, ಡೆಲ್, ಲೆನೊವೊ, [[ಹೆವ್ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್|ಹೆಚ್‌ಪಿ]] ಮತ್ತು ತೋಷಿಬಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಞಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿತು. *ನವೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ $1.25 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿತು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಪರವಾನಗಿ ಕ್ರಾಸ್-ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="amd suit">ಇಂಟೆಲ್, ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸೆಟ್ಲ್‌ ಲೀಗಲ್ ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟ್ಸ್. "[http://www.foxbusiness.com/story/markets/industries/technology/amd-intel-settle-legal-disputes/ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"</ref> ===ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು=== ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ತನ್ನ ಮುಂಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ, ವಾರ್ಷಿಕ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್‌ ದಿನವನ್ನಾಚರಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ವರ್ಷದ ಮದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ "ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಂಬರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯೆಡೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನ ಕೆಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ "ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ"ಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು.<ref>[http://www.amd.com/us-en/Corporate/InvestorRelations/0,,51_306_15401,00.html?redir=IRAD01 ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಫಿನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಅನಾಲಿಸ್ಟ್ ಡೇ 2007 page], ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 14, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯು ಲಿಖಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಆಕ್ಸಲರೇಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಎಎಮ್‌ಡಿಎಡ್ಜ್‌ಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು‌. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಆಕ್ಸಲರೇಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಜಿಫ್ ಡೆವಿಸ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತಿತ್ತು. ಇದು ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಇ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಅನ್ವಯಿಕಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಕು ಚೆಲ್ಲುತಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಎಡ್ಜ್‌ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತಿತ್ತು. ಜಿಫ್ ಡೆವಿಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಚಾಪ್ಟರ್ 11ನಲ್ಲಿ ದಿವಾಳಿತನದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೋರಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಆಕ್ಸಲರೇಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಐಡಿಜಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಯಿತು. ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಸರ್ವರ್ ಪರವಾದ ಒಪ್ಟರಾನ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯವಹಾರದ ಪರಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್‌ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Portal box|San Francisco Bay Area|Companies}} {{Columns-list|colwidth=25em| *[[Intel Corporation]] *[[x86 architecture]] *[[ATI Technologies]] *[[GlobalFoundries]] *[[NexGen]] *[[Nvidia]] *[[Spansion]] *[[AMD FireStream]] *[[Imageon]] *[[Xilleon]] *[[3DNow!]] *[[Cool'n'Quiet]] *[[PowerNow!]] *[[Torrenza]] *[[HyperTransport]] *[[CPU socket#AMD|AMD CPU sockets]] *[[Semiconductor sales leaders by year]] *[[List of AMD microprocessors]] *[[List of AMD CPU microarchitectures]] *[[List of AMD Athlon microprocessors]] *[[List of AMD Athlon XP microprocessors]] *[[List of AMD Athlon 64 microprocessors]] *[[List of AMD Athlon X2 microprocessors]] *[[List of AMD Phenom microprocessors]] *[[List of AMD Duron microprocessors]] *[[List of AMD Opteron microprocessors]] *[[List of AMD Sempron microprocessors]] *[[List of AMD Turion microprocessors]] *[[List of AMD mobile microprocessors]] *[[Comparison of AMD Chipsets]] *[[Comparison of ATI graphics processing units]] *[[Comparison of ATI Chipsets]] *[[Comparison of AMD Processors]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} * [http://amdopteron2007.blogspot.com/2008/11/amd-shanghai-processors-are-in-full.html ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಶಾಂಗ್‌ಹೈ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌] * [http://www.digital-daily.com/editorial/amd-history/index.htm ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ: 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆದ ನಾಯಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818234451/http://www.digital-daily.com/editorial/amd-history/index.htm |date=ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2010 }} * [http://www.cpu-collection.de/?l0=co&amp;l1=AMD ಸಿಪಿಯು-ಕಲೆಕ್ಷನ್.ಡಿ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು] * [http://www.dvhardware.net/article4650.html ಡ್ಯೂಯಲ್-ಕೋರ್ ಆದ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ] * [http://www.geek.com/why-amd-mhz-dont-equal-intel-mhz/ ಯಾಕೆ ಎಎಮ್‌ಡಿ-ಇಂಟೆಲ್-ಮೆಹರ್ಟ್ಜ್‌ಗೆ ಸಮವಲ್ಲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080902205918/http://www.geek.com/why-amd-mhz-dont-equal-intel-mhz/ |date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2008 }} * [http://seekingalpha.com/transcripts/for/amd ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ಹಿಚ್ಚ ಹೊಸ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಕರೆಯ ನಕಲುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129104907/http://seekingalpha.com/transcripts/for/AMD |date=ನವೆಂಬರ್ 29, 2010 }} *[http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=34781 ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿಯ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೆಡೆಗೆ ನೋಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.nytimes.com/2009/11/13/opinion/13fri1.html/ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ/ಇಂಟೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದ] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|AMD}} * [http://www.amd.com/ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.amdlive.com/ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಲೈವ್!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713202329/http://www.amdlive.com/ |date=ಜುಲೈ 13, 2006 }} * [http://developer.amd.com/ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ ಡಿವಲಪರ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್] * {{HSW|1133-how-amd-processors-work-video|How AMD Processors Work}} * ಹೂವರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [http://www.hoovers.com//--ID__10037--/free-co-factsheet.xhtml ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಮೈಕ್ರೊ ಡಿವೈಸಸ್] * [http://www.browse-tools.com/amd-hits-record-1-65-billion-in-2nd-quarter/ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ Q2 2010 ಮಾರಾಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221112029/http://www.browse-tools.com/amd-hits-record-1-65-billion-in-2nd-quarter/ |date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 21, 2010 }} {{AMD processors}} {{ATI}} {{Coord|37|23|12.016|N|121|59|55.550|W|type:landmark|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಮೈಕ್ರೊ ಡಿವೈಸಸ್]] [[ವರ್ಗ:1927ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸನ್ನಿವಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಯಾಬ್ಲೆಸ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕಯಂತ್ರ ಅಗ್ರಗಾಮಿಗಳು]] [[ar:إيه إم دي]] [[cs:AMD]] [[en:AMD]] 8vienmhon7cf1xsetaq2qfaoza80hk1 10 28921 1375747 1307411 2026-06-23T12:11:48Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Flag_of_Peru_(state).svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ War_flag_of_Peru.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1375747 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Peru | flag alias = Flag of Peru.svg | flag alias-spain = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag alias-1820 = Flag of Tacna Regiment (1820 proposal).svg | flag alias-1821 = Flag of Peru (1821-1822).svg | flag alias-1822 = Flag of Peru (1822).svg | flag alias-1822a = Flag of Peru (1822–1825).svg | flag alias-1825 = Flag of Peru (1825–1884).svg | flag alias-confederation = Flag of the Peru-Bolivian Confederation.svg | flag alias-north = Flag of Peru (1825–1884).svg | link alias-north = North Peru | flag alias-south = Flag of South Peru.svg | link alias-south = South Peru | flag alias-1884 = Flag of Peru (1884–1950).svg | flag alias-state = War flag of Peru.svg | flag alias-football = Flag of Peru.svg | flag alias-army = Flag of the Peruvian Army.svg | link alias-army = Peruvian Army | flag alias-naval= Flag of the Peruvian Navy.svg | link alias-naval = Peruvian Navy | flag alias-air force= Flag of the Peruvian Air Force.svg | link alias-air force = Peruvian Air Force | flag alias-military=Flag of Peru (war).svg | link alias-military=Peruvian Armed Forces | flag alias-marines = Flag of the Peruvian Navy.svg | link alias-marines = Peruvian Naval Infantry | flag alias-navy = War flag of Peru.svg | link alias-navy = Peruvian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = spain | var2 = 1820 | var3 = 1821 | var4 = 1822 | var5 = 1822a | var6 = 1825 | var7 = confederation | var8 = north | var9 = south | var10 = 1884 | var11 = state | var12 = football | redir1 = PER </noinclude> }} hrg2kvoieuugmktczqai7u1l7krul7h 0 29322 1375791 1346181 2026-06-24T11:01:14Z ~2026-36627-71 100169 /* ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ */ 1375791 wikitext text/x-wiki {{About|the condiment|the music native to [[Trinidad and Tobago]]|Chutney music}} {{Infobox Prepared Food | name = Chutney | image = [[File:Chutneykarnataka.jpg|200px]] | alternate_name = Chatni | country = India, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | region = [[South Asia]] | creator = | course = | served = | main_ingredient = salt, chillies, tamarind, coriander leaves, tomatoes | variations = | calories = | other = }} {| style="float:right;clear:right;background-color:white;border:none" |- | [[File:DakshinChutneys.jpg|thumb|ದಕ್ಷಿಣದ ಚಟ್ನಿಗಳು]] |- | [[File:Chutneys.jpg|thumb|ಚಟ್ನಿಗಳು]] |- | [[File:MangoChutney.jpg|thumb|ಮಾವಿನ ಚಟ್ನಿ]] |- | [[File:TomatoChutney.jpg|thumb|ಸರಳ ಟೊಮೆಟೊ ಚಟ್ನಿ]] |- | [[File:Achar e chetnins.jpg|thumb|ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬಿಳಿಬದನೆ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು ಚಟ್ನಿಗಳು]] |- | [[File:Grinding stone.jpg|thumb|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರುಬ್ಬುವ ಕಲ್ಲು]] |} '''ಚಟ್ನಿ''' ({{lang-hi|चटनी}}) ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿ-ಉರ್ದುವಿನಿಂದ ಪಡೆದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಎರವಲು ಪದವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ<ref>[http://www.thefreedictionary.com/chutney ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ ಮೀನಿಂಗ್‌‌: ''ಚಟ್ನಿ'' ]; ದಿ ಫ್ರೀಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ; ಫ್ರೀ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ, ಥೆಸರಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ</ref> ಮತ್ತು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜಲಪಿಷ್ಟದಂಥ (ಪೇಸ್ಟ್‌ನಂಥ) ಒಂದು ವ್ಯಂಜನವನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ''{{IAST|caṭnī}}'' ಎಂಬುದರಿಂದ ({{lang-mr|चटणी}}, {{lang-ta|சட்னி}}, {{lang-kn|ಚಟ್ನಿ}}, {{lang-hi|चटनी}}, {{lang-ur|چٹنی}}, {{lang-ml|ചമ്മന്തി}}, {{lang-te|పచ్చడి}}) ಇದು ಜನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮುಖ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯವೊಂದರ ಒಂದು ಜೊತೆಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಚಟ್ನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಆದರೆ ಪೂರಕವಾದ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಚಟ್ನಿಗಳು ಹಸಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕವಾಗಿದ್ದು, ದಪ್ಪನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ನವಿರಾಗಿರುವುದರವರೆಗಿನ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮುರಬ್ಬಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸಿಹೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆಂಗ್ಲ-ಭಾರತೀಯ ಎರವಲು ಪದವು ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಊರಿಟ್ಟ ವ್ಯಂಜನ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳು ಸದರಿ ಪದವನ್ನು ತಾಜಾ ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ/ಅಚಾರ್‌ ({{lang-hi|अचार}}) ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪದವು, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆದರೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವ ಮುರಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ವಿನೆಗರ್‌ ಅಥವಾ ನಿಂಬೆಯ ರಸವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಣಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುದುಗನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಒಂದು ಒರಳು ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಣಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದು ''ಅಮ್ಮಿಕ್ಕಲ್‌‌'' ನ್ನು (ತಮಿಳು) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳ ಜಾಗವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನಾಬಗೆಯ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರುಬ್ಬಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಹಸಿಯಾದ ಜಲಪಿಷ್ಟವನ್ನು (ಪೇಸ್ಟ್‌ನ್ನು) ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ತೈಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಚಟ್ನಿಯ ಬಗೆಗಳು == ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಯಾವುದೇ ತರಕಾರಿ/ಹಣ್ಣು/ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ/ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಚಟ್ನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಿತಿಯೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ. ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಖಾರವೆಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಚಟ್ನಿಗಳು ಹೊಂದಿವೆ; ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಾನಾಬಗೆಯ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪರಿಮಳವು ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಚಟ್ನಿಯ ಬಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಚಟ್ನಿಗಳ ಬಗೆಗಳು: * ಕೊತ್ತಂಬರಿ (ಧನಿಯಾ) * ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿ (ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮತ್ತು ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ 'ಹರಿ ಚಟ್ನಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ 'ಹರಿ' ಎಂಬುದು 'ಹಸಿರು' ಎಂಬುದಕ್ಕಿರುವ [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]]/[[ಹಿಂದಿ]] ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ) * [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣಿನ]] ಚಟ್ನಿ (ಇಮ್ಲಿ ಚಟ್ನಿ) (ಉರ್ದು/ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ 'ಮೀಠಿ' ಎಂದರೆ 'ಸಿಹಿ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಮೀಠಿ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) * ಸೂತ್‌‌ (ಅಥವಾ ಸೌಂತ್‌) ಚಟ್ನಿ; ಇದನ್ನು ಖರ್ಜೂರಗಳು ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ * ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ * [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ * ಒಣಗಿಸಿದ ಪ್ಲಮ್‌ ಹಣ್ಣಿನ ಚಟ್ನಿ * [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]] ಚಟ್ನಿ * ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ * ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ * [[b:Cookbook:Mango chutney|ಮಾವಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ]] (ಕಚ್ಚಾ, ಹಸಿರು ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) * ನಿಂಬೆ ಚಟ್ನಿ (ಇಡಿಯಾದ, ಹಣ್ಣಾಗಿರದ ನಿಂಬೆಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) * ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಚಟ್ನಿ; ಇದನ್ನು ತಾಜಾ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]]ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ * ಹಸಿರು ಟೊಮೆಟೊ ಚಟ್ನಿ. ಹಣ್ಣಾಗಿರದ ಟೊಮೆಟೊಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪಾಕಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ * ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿ (ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶೇಂಗ್‌ದಾನಾ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) * ಶುಂಠಿ ಚಟ್ನಿ; [[ದೋಸೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು [[ಉಡುಪಿ ಖಾದ್ಯಶೈಲಿ|ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ * ಮೊಸರು ಚಟ್ನಿ; ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಸರಳ. ಮೊಸರು, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಪುಡಿ, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪನ್ನು ಬೆರೆಸಿದರೆ ಮೊಸರು ಚಟ್ನಿಯು ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ * ಟೊಮೆಟೊ ಈರುಳ್ಳಿ ಚಟ್ನಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.sinfulcurry.com/tomato-onion-chutney/ |title="ಸಿನ್‌ಫುಲ್‌ ಕರಿ: ಟೊಮೆಟೊ ಆನಿಯನ್‌ ಚಟ್ನಿ ರಿಸೈಪ್‌" |access-date=2011-04-26 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125235126/http://www.sinfulcurry.com/tomato-onion-chutney/ |url-status=dead }}</ref> * ಧನಿಯಾ ಪುದೀನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.sinfulcurry.com/cilantro-mint-coconut-chutney/ |title="ಸಿನ್‌ಫುಲ್‌ ಕರಿ: ಸಿಲಾಂಟ್ರೊ ಮಿಂಟ್‌ ಕೋಕೋನಟ್‌ ಚಟ್ನಿ ರಿಸೈಪ್‌" |access-date=2011-04-26 |archive-date=2011-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110211145225/http://www.sinfulcurry.com/cilantro-mint-coconut-chutney/ |url-status=dead }}</ref> * ಬಟಾಣಿ ಬೆರೆಸಿದ ಚಟ್ನಿ (ನರಘಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಲೈಂಡಿ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ‌) * ಬ್ಲಾಟ್‌ಜಂಗ್‌; ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಸಿಹಿ ಚಟ್ನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜರದಾಳು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.bbcgoodfood.com/recipes/5111/apricot-blatjang ಏಪ್ರಿಕಾಟ್‌ ಬ್ಲಾಟ್‌ಜಂಗ್‌ ರಿಸೈಪ್‌]</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಶೈಲಿಯ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಹಣ್ಣು, ವಿನೆಗರ್‌ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ, ಒಂದು ಇಳಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ರುಚಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ರುಚಿಕಾರಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಕ್ಕರೆ]], [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪು]], ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣು]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], ಅಥವಾ [[ಶುಂಠಿ]] ಸೇರಿರಬಹುದು. ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೆಂತೆ|ಮೆಂತ್ಯ]], ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಗು]] (''ಹಿಂಗ್‌'' ) ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. == ಉತ್ಪತ್ತಿ ಯ == {{Empty section|date=December 2009}} == ಇತಿಹಾಸ == {{Unreferenced section|date=December 2009}} ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಚಟ್ನಿಗಳು, ಸುಖಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]]ನಂಥ ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅನುಕರಣೆಗಳನ್ನು "ಮಾವಾಗಿಸಿದ" ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ರುಚಿಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಜರ್‌ ಗ್ರೇ'ಸ್‌ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಅಥವಾ ನೇಚರ್‌ ಐಸಲ್‌ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್‌ ಗೌರ್ಮೆಟ್‌‌ನಂಥ ಚಟ್ನಿಯ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಹಣ್ಣು, ವಿನೆಗರ್‌, ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಒಂದು ಇಳಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಟ್ನಿ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡಿತು; ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು; ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಂದಿಯ ತೊಡೆಮಾಂಸ, ಹಂದಿಮಾಂಸ, ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆರೋಚಕ ಅಥವಾ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿ ಚಟ್ನಿಯು ಈಗಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. == ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಟ್ನಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು == * ಅಸ್ಸಾಂ - ಕೊತ್ತಂಬರಿ, [[ಪಾಲಕ್|ಪಾಲಕ್‌]], [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]], ಕರಿಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಮೂಲಂಗಿ, [[ಗಜ್ಜರಿ|ಕ್ಯಾರಟ್‌]], ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೀಟ್‌ರೂಟ್‌, [[ಮಸೂರ ಅವರೆ|ಲೆಂಟಿಲ್‌]], ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಭೂತ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] — ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಡಲೆಗಳು, ಟೊಮೆಟೊ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಕಡಲೇಕಾಯಿ, ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಕರಿಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣು, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಠಿ, ಪುದೀನ, ಮತ್ತು ಮಾವಿನ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌‌]] — ಖಾರವಾಗಿರುವ ನಿಂಬೆಯ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಹರಿಯಾಣ]] — [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣಿನ]] ಚಟ್ನಿ * [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] — ಸೀಬೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬದನೆ|ಬಿಳಿಬದನೆ]]ಯ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] — [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]], [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]], [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣು]], ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ (ಒಂದು ಬಗೆಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ), ಪುದೀನ (ಮಿಂಟ್‌), ಹೀರೇಕಾಯಿ (ರಿಜ್‌ಗಾರ್ಡ್‌), ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು (ನೈಗರ್‌ ಸೀಡ್‌), ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ (ಲೇಡಿ ಫಿಂಗರ್‌), ಶುಂಠಿ. * [[ಕೇರಳ]] — ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಪುದೀನ, ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ, ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಒಣ ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ, ಮತ್ತು [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ * [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] — ಕಚ್ಚಾ [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿಯ]] ಖಾರವಾಗಿರುವ ಚಟ್ನಿ, ಗುರಂಬಾ, ಪಂಚಾಮೃತ, ಮಿರಚಿಕಾ ತೀಖಾ. ಜಾವಾಗಳು (ಅಗಸೆ ಬೀಜ), ಸೋಲಾಪುರಿ ಶೇಂಗಾ (ಕಡಲೇಕಾಯಿ)/ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಪುಡಿ ಚಟ್ನಿ, ಕರಾಲೆ (ನೈಗರ್‌ ಬೀಜ) ಮತ್ತು [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]]/ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಒಣ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಒಡಿಶಾ]] — ಧನಿಯಾ (ಸಿಲಾಂಟ್ರೊ), ಪುದೀನ (ಮಿಂಟ್‌), ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]], ಕಿತ್ತಳೆ, ಟೊಮೆಟೊ, ಒಣ ಮೀನಿನ ಚಟ್ನಿಗಳು * ‌[[ಪಂಜಾಬ್]] — ಪುದೀನ (ಮಿಂಟ್‌) ಚಟ್ನಿ, [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ, [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣಿನ]] ಚಟ್ನಿ, [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ * [[ತಮಿಳುನಾಡು]] — [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಕರಿಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], [[ಶುಂಠಿ]], ಪುದೀನ, [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]], [[ಮಸೂರ ಅವರೆ|ಲೆಂಟಿಲ್‌]] * ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ — ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿ, ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]], ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಲ]]ದ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] — ನಿಂಬೆ, ಹಸಿರು ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಟೊಮೆಟೊ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಅನಾನಸು, ಖರ್ಜೂರ, ಒಣಗಿಸಿದ ಮಾವಿನ ಜೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಷ್ಕ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿಗಳು ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== [[ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ಭಾರತದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == {{Reflist|2}} * ವೀವರ್‌, ವಿಲಿಯಮ್ ವೊಯ್ಸ್‌. "ಚಟ್ನಿ." ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌‌.'' ಸಂಪಾದಕ: ಸಾಲೊಮನ್‌ H. ಕಟ್ಜ್‌. ಸಂಪುಟ. 1. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಬ್ನರ್‌‌'ಸ್‌ ಸನ್ಸ್‌, 2003. 417-418. 3 ಸಂಪುಟಗಳು. ISBN 0684805685 {{Commons category|Chutney}} {{Indian Dishes}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿಯ ಎರವಲು ಶಬ್ದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಆರೋಚಕಗಳು (ವ್ಯಂಜನಗಳು)]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿನ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಿಂಧಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಚಕಗಳು (ವ್ಯಂಜನಗಳು)]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] 7slq7616qi2895qyzdbdi0u1f27py8i 1375792 1375791 2026-06-24T11:01:36Z ~2026-36627-71 100169 /* ಉತ್ಪತ್ತಿ ಯ */ 1375792 wikitext text/x-wiki {{About|the condiment|the music native to [[Trinidad and Tobago]]|Chutney music}} {{Infobox Prepared Food | name = Chutney | image = [[File:Chutneykarnataka.jpg|200px]] | alternate_name = Chatni | country = India, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | region = [[South Asia]] | creator = | course = | served = | main_ingredient = salt, chillies, tamarind, coriander leaves, tomatoes | variations = | calories = | other = }} {| style="float:right;clear:right;background-color:white;border:none" |- | [[File:DakshinChutneys.jpg|thumb|ದಕ್ಷಿಣದ ಚಟ್ನಿಗಳು]] |- | [[File:Chutneys.jpg|thumb|ಚಟ್ನಿಗಳು]] |- | [[File:MangoChutney.jpg|thumb|ಮಾವಿನ ಚಟ್ನಿ]] |- | [[File:TomatoChutney.jpg|thumb|ಸರಳ ಟೊಮೆಟೊ ಚಟ್ನಿ]] |- | [[File:Achar e chetnins.jpg|thumb|ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬಿಳಿಬದನೆ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು ಚಟ್ನಿಗಳು]] |- | [[File:Grinding stone.jpg|thumb|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರುಬ್ಬುವ ಕಲ್ಲು]] |} '''ಚಟ್ನಿ''' ({{lang-hi|चटनी}}) ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿ-ಉರ್ದುವಿನಿಂದ ಪಡೆದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಎರವಲು ಪದವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ<ref>[http://www.thefreedictionary.com/chutney ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ ಮೀನಿಂಗ್‌‌: ''ಚಟ್ನಿ'' ]; ದಿ ಫ್ರೀಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ; ಫ್ರೀ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ, ಥೆಸರಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ</ref> ಮತ್ತು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜಲಪಿಷ್ಟದಂಥ (ಪೇಸ್ಟ್‌ನಂಥ) ಒಂದು ವ್ಯಂಜನವನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ''{{IAST|caṭnī}}'' ಎಂಬುದರಿಂದ ({{lang-mr|चटणी}}, {{lang-ta|சட்னி}}, {{lang-kn|ಚಟ್ನಿ}}, {{lang-hi|चटनी}}, {{lang-ur|چٹنی}}, {{lang-ml|ചമ്മന്തി}}, {{lang-te|పచ్చడి}}) ಇದು ಜನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮುಖ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯವೊಂದರ ಒಂದು ಜೊತೆಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಚಟ್ನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಆದರೆ ಪೂರಕವಾದ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಚಟ್ನಿಗಳು ಹಸಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕವಾಗಿದ್ದು, ದಪ್ಪನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ನವಿರಾಗಿರುವುದರವರೆಗಿನ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮುರಬ್ಬಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸಿಹೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆಂಗ್ಲ-ಭಾರತೀಯ ಎರವಲು ಪದವು ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಊರಿಟ್ಟ ವ್ಯಂಜನ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳು ಸದರಿ ಪದವನ್ನು ತಾಜಾ ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ/ಅಚಾರ್‌ ({{lang-hi|अचार}}) ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪದವು, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆದರೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವ ಮುರಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ವಿನೆಗರ್‌ ಅಥವಾ ನಿಂಬೆಯ ರಸವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಣಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುದುಗನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಒಂದು ಒರಳು ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಣಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದು ''ಅಮ್ಮಿಕ್ಕಲ್‌‌'' ನ್ನು (ತಮಿಳು) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳ ಜಾಗವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನಾಬಗೆಯ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರುಬ್ಬಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಹಸಿಯಾದ ಜಲಪಿಷ್ಟವನ್ನು (ಪೇಸ್ಟ್‌ನ್ನು) ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ತೈಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಚಟ್ನಿಯ ಬಗೆಗಳು == ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಯಾವುದೇ ತರಕಾರಿ/ಹಣ್ಣು/ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ/ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಚಟ್ನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಿತಿಯೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ. ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಖಾರವೆಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಚಟ್ನಿಗಳು ಹೊಂದಿವೆ; ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಾನಾಬಗೆಯ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪರಿಮಳವು ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಚಟ್ನಿಯ ಬಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಚಟ್ನಿಗಳ ಬಗೆಗಳು: * ಕೊತ್ತಂಬರಿ (ಧನಿಯಾ) * ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿ (ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮತ್ತು ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ 'ಹರಿ ಚಟ್ನಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ 'ಹರಿ' ಎಂಬುದು 'ಹಸಿರು' ಎಂಬುದಕ್ಕಿರುವ [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]]/[[ಹಿಂದಿ]] ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ) * [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣಿನ]] ಚಟ್ನಿ (ಇಮ್ಲಿ ಚಟ್ನಿ) (ಉರ್ದು/ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ 'ಮೀಠಿ' ಎಂದರೆ 'ಸಿಹಿ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಮೀಠಿ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) * ಸೂತ್‌‌ (ಅಥವಾ ಸೌಂತ್‌) ಚಟ್ನಿ; ಇದನ್ನು ಖರ್ಜೂರಗಳು ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ * ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ * [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ * ಒಣಗಿಸಿದ ಪ್ಲಮ್‌ ಹಣ್ಣಿನ ಚಟ್ನಿ * [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]] ಚಟ್ನಿ * ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ * ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ * [[b:Cookbook:Mango chutney|ಮಾವಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ]] (ಕಚ್ಚಾ, ಹಸಿರು ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) * ನಿಂಬೆ ಚಟ್ನಿ (ಇಡಿಯಾದ, ಹಣ್ಣಾಗಿರದ ನಿಂಬೆಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) * ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಚಟ್ನಿ; ಇದನ್ನು ತಾಜಾ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]]ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ * ಹಸಿರು ಟೊಮೆಟೊ ಚಟ್ನಿ. ಹಣ್ಣಾಗಿರದ ಟೊಮೆಟೊಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪಾಕಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ * ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿ (ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶೇಂಗ್‌ದಾನಾ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) * ಶುಂಠಿ ಚಟ್ನಿ; [[ದೋಸೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು [[ಉಡುಪಿ ಖಾದ್ಯಶೈಲಿ|ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ * ಮೊಸರು ಚಟ್ನಿ; ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಸರಳ. ಮೊಸರು, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಪುಡಿ, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪನ್ನು ಬೆರೆಸಿದರೆ ಮೊಸರು ಚಟ್ನಿಯು ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ * ಟೊಮೆಟೊ ಈರುಳ್ಳಿ ಚಟ್ನಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.sinfulcurry.com/tomato-onion-chutney/ |title="ಸಿನ್‌ಫುಲ್‌ ಕರಿ: ಟೊಮೆಟೊ ಆನಿಯನ್‌ ಚಟ್ನಿ ರಿಸೈಪ್‌" |access-date=2011-04-26 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125235126/http://www.sinfulcurry.com/tomato-onion-chutney/ |url-status=dead }}</ref> * ಧನಿಯಾ ಪುದೀನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.sinfulcurry.com/cilantro-mint-coconut-chutney/ |title="ಸಿನ್‌ಫುಲ್‌ ಕರಿ: ಸಿಲಾಂಟ್ರೊ ಮಿಂಟ್‌ ಕೋಕೋನಟ್‌ ಚಟ್ನಿ ರಿಸೈಪ್‌" |access-date=2011-04-26 |archive-date=2011-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110211145225/http://www.sinfulcurry.com/cilantro-mint-coconut-chutney/ |url-status=dead }}</ref> * ಬಟಾಣಿ ಬೆರೆಸಿದ ಚಟ್ನಿ (ನರಘಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಲೈಂಡಿ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ‌) * ಬ್ಲಾಟ್‌ಜಂಗ್‌; ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಸಿಹಿ ಚಟ್ನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜರದಾಳು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.bbcgoodfood.com/recipes/5111/apricot-blatjang ಏಪ್ರಿಕಾಟ್‌ ಬ್ಲಾಟ್‌ಜಂಗ್‌ ರಿಸೈಪ್‌]</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಶೈಲಿಯ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಹಣ್ಣು, ವಿನೆಗರ್‌ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ, ಒಂದು ಇಳಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ರುಚಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ರುಚಿಕಾರಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಕ್ಕರೆ]], [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪು]], ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣು]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], ಅಥವಾ [[ಶುಂಠಿ]] ಸೇರಿರಬಹುದು. ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೆಂತೆ|ಮೆಂತ್ಯ]], ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಗು]] (''ಹಿಂಗ್‌'' ) ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. == ಉತ್ಪತ್ತಿ == {{Empty section|date=December 2009}} == ಇತಿಹಾಸ == {{Unreferenced section|date=December 2009}} ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಚಟ್ನಿಗಳು, ಸುಖಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]]ನಂಥ ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅನುಕರಣೆಗಳನ್ನು "ಮಾವಾಗಿಸಿದ" ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ರುಚಿಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಜರ್‌ ಗ್ರೇ'ಸ್‌ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಅಥವಾ ನೇಚರ್‌ ಐಸಲ್‌ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್‌ ಗೌರ್ಮೆಟ್‌‌ನಂಥ ಚಟ್ನಿಯ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಹಣ್ಣು, ವಿನೆಗರ್‌, ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಒಂದು ಇಳಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಟ್ನಿ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡಿತು; ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು; ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಂದಿಯ ತೊಡೆಮಾಂಸ, ಹಂದಿಮಾಂಸ, ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆರೋಚಕ ಅಥವಾ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿ ಚಟ್ನಿಯು ಈಗಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. == ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಟ್ನಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು == * ಅಸ್ಸಾಂ - ಕೊತ್ತಂಬರಿ, [[ಪಾಲಕ್|ಪಾಲಕ್‌]], [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]], ಕರಿಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಮೂಲಂಗಿ, [[ಗಜ್ಜರಿ|ಕ್ಯಾರಟ್‌]], ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೀಟ್‌ರೂಟ್‌, [[ಮಸೂರ ಅವರೆ|ಲೆಂಟಿಲ್‌]], ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಭೂತ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] — ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಡಲೆಗಳು, ಟೊಮೆಟೊ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಕಡಲೇಕಾಯಿ, ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಕರಿಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣು, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಠಿ, ಪುದೀನ, ಮತ್ತು ಮಾವಿನ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌‌]] — ಖಾರವಾಗಿರುವ ನಿಂಬೆಯ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಹರಿಯಾಣ]] — [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣಿನ]] ಚಟ್ನಿ * [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] — ಸೀಬೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬದನೆ|ಬಿಳಿಬದನೆ]]ಯ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] — [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]], [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]], [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣು]], ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ (ಒಂದು ಬಗೆಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ), ಪುದೀನ (ಮಿಂಟ್‌), ಹೀರೇಕಾಯಿ (ರಿಜ್‌ಗಾರ್ಡ್‌), ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು (ನೈಗರ್‌ ಸೀಡ್‌), ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ (ಲೇಡಿ ಫಿಂಗರ್‌), ಶುಂಠಿ. * [[ಕೇರಳ]] — ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಪುದೀನ, ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ, ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಒಣ ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ, ಮತ್ತು [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ * [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] — ಕಚ್ಚಾ [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿಯ]] ಖಾರವಾಗಿರುವ ಚಟ್ನಿ, ಗುರಂಬಾ, ಪಂಚಾಮೃತ, ಮಿರಚಿಕಾ ತೀಖಾ. ಜಾವಾಗಳು (ಅಗಸೆ ಬೀಜ), ಸೋಲಾಪುರಿ ಶೇಂಗಾ (ಕಡಲೇಕಾಯಿ)/ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಪುಡಿ ಚಟ್ನಿ, ಕರಾಲೆ (ನೈಗರ್‌ ಬೀಜ) ಮತ್ತು [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]]/ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಒಣ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಒಡಿಶಾ]] — ಧನಿಯಾ (ಸಿಲಾಂಟ್ರೊ), ಪುದೀನ (ಮಿಂಟ್‌), ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]], ಕಿತ್ತಳೆ, ಟೊಮೆಟೊ, ಒಣ ಮೀನಿನ ಚಟ್ನಿಗಳು * ‌[[ಪಂಜಾಬ್]] — ಪುದೀನ (ಮಿಂಟ್‌) ಚಟ್ನಿ, [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ, [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಿಸೇಹಣ್ಣಿನ]] ಚಟ್ನಿ, [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]]ಯ ಚಟ್ನಿ * [[ತಮಿಳುನಾಡು]] — [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಕರಿಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], [[ಶುಂಠಿ]], ಪುದೀನ, [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]], [[ಮಸೂರ ಅವರೆ|ಲೆಂಟಿಲ್‌]] * ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ — ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿ, ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]], ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಲ]]ದ ಚಟ್ನಿಗಳು * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] — ನಿಂಬೆ, ಹಸಿರು ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಟೊಮೆಟೊ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಅನಾನಸು, ಖರ್ಜೂರ, ಒಣಗಿಸಿದ ಮಾವಿನ ಜೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಷ್ಕ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಚಟ್ನಿಗಳು ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== [[ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ಭಾರತದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == {{Reflist|2}} * ವೀವರ್‌, ವಿಲಿಯಮ್ ವೊಯ್ಸ್‌. "ಚಟ್ನಿ." ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌‌.'' ಸಂಪಾದಕ: ಸಾಲೊಮನ್‌ H. ಕಟ್ಜ್‌. ಸಂಪುಟ. 1. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಬ್ನರ್‌‌'ಸ್‌ ಸನ್ಸ್‌, 2003. 417-418. 3 ಸಂಪುಟಗಳು. ISBN 0684805685 {{Commons category|Chutney}} {{Indian Dishes}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿಯ ಎರವಲು ಶಬ್ದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಆರೋಚಕಗಳು (ವ್ಯಂಜನಗಳು)]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿನ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಿಂಧಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಚಕಗಳು (ವ್ಯಂಜನಗಳು)]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಪಾಕಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] h0yt6v7rv4x01ed4mvayyf6v9x84xel 10 44650 1375748 1071522 2026-06-23T12:12:20Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Flag_of_Peru_(state).svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ War_flag_of_Peru.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1375748 wikitext text/x-wiki {{ #switch: {{{1}}} | 1900 Summer | 1936 Summer | 1948 Summer = Flag of Peru (1825 - 1950).svg | #default = War flag of Peru.svg }}<noinclude> [[Image:{{ #switch: {{{1}}} | 1900 Summer | 1936 Summer | 1948 Summer = Flag of Peru (1825 - 1950).svg | #default = War flag of Peru.svg }}|thumb]] [[ವರ್ಗ:Country flag IOC alias templates|PER]] </noinclude> me7yea4s8rq5o36a5yeno3g2n2mu8yp 0 51950 1375787 1357965 2026-06-24T10:16:08Z ~2026-36483-70 100167 1375787 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader |name =ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿ |image = |caption = |birth_date =ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೪೦ |birth_place= [[ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತ]] |birth_name = |death_date =ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೪೦ |death_place=ಬಂಗಾಳ,ಭಾರತ |known = |philosophy = [[Advaita Vedanta|ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]] |honors = |quote = |footnotes = [[Indian philosophy|ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] }} '''ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿ''' (ಸುಮಾರು ೧೫೪೦&ndash;೧೬೪೦) [[ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ನಾಗಿದ್ದರು. ಅವನು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಮಾಧವ ಸರಸ್ವತಿಯರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮಹಾ ದ್ವೈತ-ಅದ್ವೈತ ಚರ್ಚೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ''ಅದ್ವೈತಸಿದ್ಧಿ'' ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಮಧ್ವ|ಆನಂದತೀರ್ಥನ]] [[ದ್ವೈತ]] ಪರಂಪರೆಯು ಎತ್ತಿದ ಎಲ್ಲ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹುತೇಕ [[ಅದ್ವೈತ]] ಶಿಕ್ಷಕರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಬಂಗಾಲ.ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕಮಲನಯನ.ಇವರು ಸುಮಾರು ೨೧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವರು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅದ್ವೈತ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] jbce8h2pijkjzcgb85y4desog4becei 0 62527 1375775 1341236 2026-06-23T23:26:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375775 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ೨೦೧೪ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | date = ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ | location = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | country = ಭಾರತ | presenter = [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]] | host = | winner = See [[Rajyotsava Awards (2014)#List of awardees|list]] | website = | previous = [[:en:Rajyotsava Awards (2013)|೨೦೧೩]] | main = [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | next = [[:en:Rajyotsava Awards (2015)|೨೦೧೫]] }} [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] ೨೦೧೪ ನೇ ಸಾಲಿನ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://karnatakavarthe.org/en/rajyotsava-award-2014/ | title=Rajyotsava Award – 2014 | publisher=Government of Karnataka, Department of Information and Public relations | date=30 October 2014 | accessdate=2 November 2014 | archive-date=1 ನವೆಂಬರ್ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141101230337/http://karnatakavarthe.org/en/rajyotsava-award-2014/ | url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಲ್ಲಿ [[:en: Karnataka state formation|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ]] ದಿನದ ೫೯ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ೫೯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೪ ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ|ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೨೦೧೪ ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ೧೯೨೪ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು,<ref>{{cite news | url=http://www.deccanherald.com/content/438794/list-rajyotsava-award-winners.html | title=9 to get Rajyotsava award | date=30 October 2014 | work=Deccan Herald | accessdate=2 November 2014 | location=Bangalore}}</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು ಹಾಗೂ ೫೯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.deccanherald.com/content/439150/shun-advocate-division-state-siddu.html | title=Shun those who advocate division of State: Siddu | date=2 November 2014 | work=Deccan Herald | accessdate=2 November 2014 | location=Bangalore}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪಟ್ಟಿ== ೨೦೧೪ ನೇ ಸಾಲಿನ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು: ===ವೈಯಕ್ತಿಕ=== [[File:Mudnakudu Chinnaswamy.jpg|upright|thumbnail|[[ಮೂಡ್ನಾಕೂಡು ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ]]]] [[File:Vijanath biradar ವೈಜನಾಥ್ ಬಿರಾದಾರ್.jpg|upright|thumbnail|[[ವೈಜನಾಥ್ ಬಿರಾದಾರ್]]]] [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|upright|thumbnail|[[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]]]] [[File:Justice M. N. Venkatachaliah BNC.jpg|upright|thumbnail|ಎಂ.ಎನ್.ವೆಂಕಟಾಚಲಯ್ಯ]] [[File:Kasturirangan_at_IISc.jpg|upright|thumbnail|ಕೆ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]] [[File:M.R._Poovamma,_Anglian_Medal-Hunt_Company.jpg|upright|thumbnail|[[ಎಂ.ಆರ್. ಪೂವಮ್ಮ]]]] [[File:Mamatha poojari.JPG|upright|thumbnail|[[ಮಮತಾ ಪೂಜಾರಿ]]]] [[File:Kasim Kanasavi.webp|upright|thumbnail|ಕಾಸಿಂ ಕನಸವಿ]] {| class="wikitable sortable" |- ! width=175|ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು !! width=100|ಪರಿಣತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ !! width=100| ಸ್ಥಳ !! ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು |- | [[:en:Mudnakudu Chinnaswamy|ಮುಡ್ನಾಕೂಡು ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ]] || ಸಾಹಿತ್ಯ || [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]<ref>{{cite news | url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Janaki-Kabaddi-Star-Mamata-Among-Rajyotsava-Awardees/2014/10/31/article2501071.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20141208213009/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Janaki-Kabaddi-Star-Mamata-Among-Rajyotsava-Awardees/2014/10/31/article2501071.ece | url-status=dead | archive-date=8 December 2014 | title=Janaki, Kabaddi Star Mamata Among Rajyotsava Awardees | date=31 October 2014 | agency=Express News Service | accessdate=2 November 2014 | location=Bangalore}}</ref> || ಇವರು ಕನ್ನಡದ ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರರಾಗಿದ್ದು, ೨೬ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: ೬ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು, ೪ ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ೩ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು. ಇವರದು ಪ್ರಮುಖ ದಲಿತ ಧ್ವನಿ. [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಕಲನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕವಿ. ಇವರು ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ೨೦೦೯ ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report-number-crunching-his-day-job-poetry-the-passion-1612709 | title=Number-crunching his day job, poetry the passion | date=15 November 2011 | agency=DNA | accessdate=2 November 2014 | author=Francis, Merlin | location=Bangalore}}</ref> |- | [[ಎಚ್. ಗಿರಿಜಮ್ಮ]] || ಸಾಹಿತ್ಯ || [[ದಾವಣಗೆರೆ]] || ಇವರು ವೈದ್ಯೆ, ಮಕ್ಕಳ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೩ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ಸಣ್ಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೬), ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೊರಕಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/five-writers-selected-for-kannada-sahitya-academy-awards/article3183345.ece | title=Five writers selected for Kannada Sahitya Academy awards | date=25 February 2006 | work=The Hindu | accessdate=1 November 2014 | location=Bangalore}}</ref> |- | ಶೂದ್ರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ || ಸಾಹಿತ್ಯ || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ಸಾಹಿತಿ. |- | ಜಿ ಹೆಚ್ ಹನ್ನೆರಡು ಮಠ || ಸಾಹಿತ್ಯ || [[ಧಾರವಾಡ]] || ಸಾಹಿತಿ. |- | ವಿಷ್ಣು ಜಿ ಭಂಡಾರಿ || ಸಾಹಿತ್ಯ || [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] || ಸಾಹಿತಿ. |- | ಕಾಂತಿ ಹನುಮಂತರಾಯರು || ರಂಗಭೂಮಿ || [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] || ರಂಗಭೂಮಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. |- | ಅಬ್ದುಲ್ ಸಾಹಬ್ ಅಣ್ಣೆಗೇರಿ || ರಂಗಭೂಮಿ || [[ಹಾವೇರಿ]] || ರಂಗಭೂಮಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. |- | ಟಿ ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ || ರಂಗಭೂಮಿ || [[ಮೈಸೂರು]] || ರಂಗಭೂಮಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. |- | ಜೆ ಲೋಕೇಶ್ || ರಂಗಭೂಮಿ || ಬೆಂಗಳೂರು || ರಂಗಭೂಮಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. |- | ಶಿವಕುಮಾರಿ || ರಂಗಭೂಮಿ || [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] || ರಂಗಭೂಮಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. |- | ವಿ ಮಣಿ || ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ಕಲಾವಿದ. |- | ಡಿ ಕುಮಾರ ದಾಸ್ || ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ || [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] || ಕಲಾವಿದ. |- | [[:en:S Shankar|ಎಸ್ ಶಂಕರ್]]|| ಸಂಗೀತ || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ. [[:en:Bangalore Gayana Samaja|ಬೆಂಗಳೂರು ಗಾಯನ ಸಮಾಜ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು. |- | ಇಂದು ವಿಶ್ವನಾಥ್ || ಸಂಗೀತ || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ. |- | ಪಂಕಜ ರಾಮಕೃಷ್ಣ || ನೃತ್ಯ || [[ಮೈಸೂರು]] || ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಡ್ಯಾನ್ಸುಸ್. ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಘಾತಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ, ''ಸರ್ವೇಶ್ವರ ನೃತ್ಯ ಕಲಾಮಂದಿರ''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೧ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.starofmysore.com/searchinfo.asp?search1=42277&search2=newsheadlines | title=City's danseuse Pankaja elated over Rajyotsava Award | publisher=Star of Mysore | date=31 October 2014 | accessdate=2 November 2014}}</ref> |- | ಎಸ್ ಯೋಗಲಿಂಗಂ || [[:en:Folk art|ಜಾನಪದ ಕಲೆ]] || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ, ೧೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ "ಕೀಲು ಕುದುರೆ" ಯ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ೧೨,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ]], [[ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಉಪೇಂದ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉಪೇಂದ್ರ]] ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಟಿ.ಸಿ.ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. [8]<ref>{{cite news | url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/cover-story/Dancer-who-practised-Tamil-art-told-to-seek-recognition-from-TN/articleshow/22086109.cms | title=Dancer who practised Tamil art told to seek recognition from TN | date=19 August 2013 | work=Bangalore Mirror | accessdate=2 November 2014 | location=Bangalore}}</ref> |- | ಮಾರುತಿ ಹಣಮಂತ ಭಜಂತ್ರಿ || [[:en:Folk art|ಜಾನಪದ ಕಲೆ]] || [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] || ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ. |- | ಪೂಜಾರಿ ನಾಗರಾಜ್ || ಜಾನಪದ ಕಲೆ || [[ಕೋಲಾರ]] || ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ. |- | ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ರೇವಲ್ || ಜಾನಪದ ಕಲೆ || [[ಯಾದಗಿರಿ]] || ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ. |- | ಚಿಕ್ಕಮರಿಯಪ್ಪ || ಜಾನಪದ ಕಲೆ || [[ಮೈಸೂರು]] || ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ. |- | ವನಸೆ ನಾರಾಯಣ ಗಾಣಿಗ || [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] / [[ಬಯಲಾಟ|ಬಯಲಾಟ]] || [[:en:Udipi|ಉಡಿಪಿ]] || ಯಕ್ಷಗಾನ ಘಾತಕ. |- | ಸಂಪಾಜಿ ಸೀನಪ್ಪ ರೈ || ಯಕ್ಷಗಾನ / ಬಯಲಾಟ || [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] || ಯಕ್ಷಗಾನ ಘಾತಕ. |- | ಭೀಮಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಬಾಳಪ್ಪ ಶಿಳ್ಳೆಕ್ಯಾತ || ಯಕ್ಷಗಾನ / ಬಯಲಾಟ || [[ಕೊಪ್ಪಳ]] || ಬಯಲಾಟ ಘಾತ. |- | ಬಸಪ್ಪ ದೂದಲಪ್ಪ ಸಾಲಲ || ಯಕ್ಷಗಾನ / ಬಯಲಾಟ || [[ಗದಗ]] || ಬಯಲಾಟ ಘಾತ. |- | ಗುರುರಾಜ ಹೆಬ್ಬಾರ್ || [[:en:Social work|ಸಮಾಜ ಸೇವೆ]] || [[ಹಾಸನ]] || ಸಮಾಜ ಸೇವೆ. |- | ಡಾ. ಪಿ ಜೆ ಜಾಕೋಬ್ || ಸಮಾಜ ಸೇವೆ || [[ಧಾರವಾಡ]] || ಸಮಾಜ ಸೇವೆ. |- | ಎನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ || ಸಮಾಜ ಸೇವೆ || [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] || ಸಮಾಜ ಸೇವೆ. |- | ಹನುಮಂತ ಬೊಮ್ಮುಗೌಡ''<ref>{{Cite web|title = About {{!}} BSG Healthcare inc.|url = https://www.bsghealthcareinc.com/|website = www.bsghealthcareinc.com|accessdate = 2020-06-28|archive-date = 2020-06-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20200630055706/https://www.bsghealthcareinc.com/|url-status = dead}}</ref>'''|| ಸಮಾಜ ಸೇವೆ || [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] || ಸಮಾಜ ಸೇವೆ. |- |ಲೀಲಾ ಸಂಪಿಗೆ ಡಾ|| ಸಮಾಜ ಸೇವೆ || [[ತುಮಕೂರು]] || ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗಾಗಿ ದಶಕಗಳಿಂದ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ. |- | [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/S-Janaki-awarded-Kannada-Rajyotsava-award-but-not-invited/articleshow/45003452.cms | title=S Janaki awarded Kannada Rajyotsava award but not invited | date=1 November 2014 | agency=TNN | accessdate=2 November 2014}}</ref> || ಸಿನಿಮಾ / ಗಾಯಕ || [[ಚೆನ್ನೈ]] || ಅವಳನ್ನು "ನೈಟಿಂಗೇಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೌತ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1433917.ece | title=Sing in your natural voice | date=18 April 2008 | work=The Hindu | accessdate=2 November 2014 | author=G, Jayakumar}}</ref> ೫ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೨೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅವರ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಅವರು ೩೧ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ೪ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1823877.ece | title=Singing straight from the heart | date=5 April 2007 | work=The Hindu | accessdate=2 November 2014 | author=Special correspondent}}</ref> ಅವರು ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ, '''[[:en:Rayara Sose|ರಾಯರ ಸೊಸೆ]]''' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಹಾಡು "ತಾಳೆನೆಂತು" ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.sjanaki.net/kannada | title=S Janaki, Undisputed melody Queen of Kannada Film Music | publisher=sjanaki.net | accessdate=2 November 2014}}</ref> ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ, ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, "[[:en:Premigagi Naa|ಪ್ರೇಮಿಗಾಗಿ ನಾ]]" ಅವರ ಮೊದಲ ಹಾಡಾಗಿದೆ. <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2272857.ece | title=Timeless voice | date=29 June 2007 | work=The Hindu | accessdate=2 November 2014 | author=K, Pradeep}}</ref> |- | [[ವೈಜನಾಥ್ ಬಿರಾದಾರ್]] ಪಾಟೀಲ್|| ಸಿನಿಮಾ || [[ಬೀದರ್]] || ೩೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳ ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ನಟ. [[:en:Kanasemba Kudureyaneri|ಕನಸೆಂಬ ಕುದುರೆಯನೇರಿ]] ('ರೈಡಿಂಗ್ ದಿ ಸ್ಟಾಲಿಯನ್ ಆಫ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್') ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[:en:Madrid|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಇಮ್ಯಾಜಿನಿಂಡಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/a-special-homecoming/article2225726.ece | title=A special homecoming | date=14 July 2011 | work=The Hindu | accessdate=2 November 2014 | author=Staff correspondent | location=Bidar}}</ref> |- | ಆರ್ ಟಿ ರಾಮ || ಸಿನಿಮಾ || [[ಮಂಡ್ಯ]] || ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಾಸ್ಯನಟ. |- | [[:en:M. S. Rajashekar|ಎಂ. ಎಸ್. ರಾಜಶೇಖರ್]]|| ಸಿನಿಮಾ || ಮೈಸೂರು || ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೆಸರಾಂತ ನಿರ್ದೇಶಕ.<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=MB56PC1oF_g | title=Director Special with 'M S Rajashekar' – Part 1 | publisher=TV9 | medium=Video}}</ref> |- | ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ವೈ ಶಿಲ್ಪಿ || ಶಿಲ್ಪ || [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]] || [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಹಿರಿಯ ಶಿಲ್ಪಿ. ''ಕರ್ನಾಟಕ ಶಿಲ್ಪ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು (೨೦೧೧). ನಾಡೋಜ ನಾಗಣ್ಣ ಬಡಿಗೇರ್ (ಗುಲ್ಬರ್ಗ) ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/rajyostsava-award-for-dadapeer-manjarla/article6554554.ece | title=Rajyostsava award for Dadapeer Manjarla | date=1 November 2014 | work=The Hindu | accessdate=1 November 2014}}</ref> |- | ವೈ ಯಂಕಪ್ಪ || ಶಿಲ್ಪ || ದಾವಣಗೆರೆ || ಹೆಸರಾಂತ ಶಿಲ್ಪಿ. |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾಮಪ್ಪ || ಲಲಿತಕಲೆಗಳು / ಶಿಲ್ಪಕಲೆ || [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] || |- |ಕಾಸಿಂ ಕನಸವಿ |ಲಲಿತಕಲೆ / ಶಿಲ್ಪಕಲೆ |[[ಇಲಕಲ]], ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಕರ್ನಾಟಕ |ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಮಕಾಲೀನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ. "ಗಾಂಧಿ ವಿಚಾರಧಾರ ೨" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು "ರಾಮಾಯಣ" ಎಂಬ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕಲಾವಿದರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. |- | ಡಿ ಎ ಚೌಡಪ್ಪ || ಕೃಷಿ / ಪರಿಸರ || ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ || |- | ಶಿವಾನಂದ ಕಳವೆ || ಪರಿಸರ || ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ || |- | ಕೀರನಗೇರಿ ಜಗದೀಶ್ || ಕೃಷಿ / ಪರಿಸರ || [[ರಾಮನಗರ]] || |- | ಆಶಾ ಶೇಷಾದ್ರಿ || ಕೃಷಿ || [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] || ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[:en:horticulturist|ತೋಟಗಾರಿಕಾತಜ್ಞ]]. ಅವರು ಸುಮಾರು ೪೦ ವಿಧದ [[:en:orchids|ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ೨೫ [[:en:anthurium|ಆಂಥೂರಿಯಂ]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕನ್ನಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಹಸಿರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[:en:M. H. Marigowda|ಎಂ. ಹೆಚ್.ಮರಿಗೌಡ]] ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. |- | ಖಾದ್ರಿ ಎಸ್ ಅಚ್ಯುತನ್ || ಮಾಧ್ಯಮ || [[ಮಂಡ್ಯ]] || ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ. |- | ಟಿ.ಅಬ್ದುಲ್ ಹಫೀಜ್ || ಮಾಧ್ಯಮ || ಬೆಂಗಳೂರು || ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಿರಿಯ ಫೋಟೋ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೭೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರ ನಡುವೆ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಫೋಟೋ ಪತ್ರಕರ್ತರು [[:en:1991 anti-Tamil violence in Karnataka.|೧೯೯೧ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ]] ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.deccanchronicle.com/131120/sports-other-sports/article/raghu-prema-headline-koa-awards | archive-url=https://web.archive.org/web/20141102025702/http://www.deccanchronicle.com/131120/sports-other-sports/article/raghu-prema-headline-koa-awards | url-status=dead | archive-date=2 November 2014 | title=Raghu, Prema headline KOA awards | date=20 November 2013 | work=Deccan Chronicle | accessdate=1 November 2014 | location=Bengaluru}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.karnatakamuslims.com/portal/karnataka-media-academy-award-to-abdul-hafeez-and-haseebur-rahman/ | title=Karnataka Media Academy Award to Abdul Hafeez and Haseebur Rahman | date=14 November 2011 | accessdate=1 November 2014 | archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141102031504/http://www.karnatakamuslims.com/portal/karnataka-media-academy-award-to-abdul-hafeez-and-haseebur-rahman/ | url-status=dead }}</ref> |- | ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೊಡಸೆ || ಮಾಧ್ಯಮ || ಶಿವಮೊಗ್ಗ || ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತ. ೩೭ ವರ್ಷಗಳ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪ್ರಗತಿ (ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ), ಉದಯರವಿ (ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ) ಮತ್ತು [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ]] ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ, ವರದಿಗಾರರಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಬ್ಯೂರೋ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರವಣಿ (ಭಾನುವಾರ ಪುರವಣಿ), ಭೂಮಿಕಾ, ಸಿನಿಮಾ ರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಪುರವಣಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ನಿವೃತ್ತರಾಗುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪುಟದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೃಜನಶೀಲ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೊಡಸೆ ಅವರು ಏಳು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಐದು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. |- | ಮೋಹನ ಬಸವರಾಜ ದೇಸಾಯಿ || ಮಾಧ್ಯಮ || [[ಬೆಳಗಾವಿ]] || ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ. ಕನ್ನಡ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ದರ್ಶನ ತರುವಾಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಲೋಕ ದರ್ಶನದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ. |- | ಡಾ. ಸಂಧ್ಯಾ ಸತೀಶ್ ಪೈ || ಮಾಧ್ಯಮ || [[ಉಡುಪಿ]] || ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ [[ಕನ್ನಡ]] ಕುಟುಂಬ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ತರಂಗದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ.<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=IaoGzmWYLd4 | title=Dr.Sandhya S. Pai interview part 1 | publisher=TV9 | medium=Video}}</ref> |- | ಡಾ.ಪಿ.ಸತೀಶ್ ಚಂದ್ರ || ಔಷಧ || ಬೆಂಗಳೂರು || [[ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್]] ನ ಉಪಕುಲಪತಿ. |- | [[:en:Krishnaswamy Kasturirangan|ಡಾ. ಕೆ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]]|| ವಿಜ್ಞಾನ / ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ಖ್ಯಾತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ೧೯೯೪ ರಿಂದ ೨೦೦೩ ರವರೆಗೆ [[ಇಸ್ರೋ]] ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರು. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. |- | [[:en:B. N. Suresh|ಡಾ. ಬಿ.ಎನ್. ಸುರೇಶ್]]|| ವಿಜ್ಞಾನ / ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ || ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು || ಹೆಸರಾಂತ [[ಏರೋಸ್ಪೇಸ್]] ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಅವರು ೨೦೦೩ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರ ನಡುವೆ [[:en:Vikram Sarabhai Space Centre|ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ]] ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್ ರಿಕವರಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. |- | [[:en:M. R. Poovamma|ಎಂ. ಆರ್.ಪೂವಮ್ಮ]]|| ಕ್ರೀಡೆ || [[ಕೊಡಗು]] || ಅಥ್ಲೀಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ೪೦೦ ಮೀ ಓಟದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/Asiad-medalist-Poovamma-hopes-to-end-season-on-a-high/articleshow/44995594.cms | title=Asiad medalist Poovamma hopes to end season on a high | date=31 October 2014 | agency=Press Trust of India | accessdate=2 November 2014 | location=New Delhi}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[:en:Incheon|ಇಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[:en:2014 Asian Games|೨೦೧೪]] ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೪x೪೦೦ ಮೀ ರಿಲೇಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[:en:2013 Asian Athletics Championships|೨೦೧೩]] ನಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. |- | [[ಮಮತಾ ಪೂಜಾರಿ]]|| ಕ್ರೀಡೆ || ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ || ಕಬಡ್ಡಿ |- | ವಿಲಾಸ ನೀಲಗುಂದ || ಕ್ರೀಡೆ || ಗದಗ || ಕ್ರೀಡಾಪಟು |- | [[:en:Manepalli Narayana Rao Venkatachaliah|ಮನೆಪಲ್ಲಿ|ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ ಎನ್ ವೆಂಕಟಾಚಲಯ್ಯ]]|| ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು || [[ಬೆಂಗಳೂರು]] || ೧೯೯೩ ರಿಂದ ೧೯೯೪ ರವರೆಗೆ, ೨೫ ನೇ [[:en:Chief Justice of India|ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು]].<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/venkatachaliah-s-janaki-among-rajyotsava-awardees/article6549385.ece | title=Venkatachaliah, S. Janaki among Rajyotsava awardees | date=31 October 2014 | work=The Hindu | accessdate=1 November 2014 | author=Staff correspondent}}</ref> |- | ಅಂಕೇಗೌಡ ಎಂ || ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು || [[ಮಂಡ್ಯ]] || ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೆಲಸಗಾರ ಮಂಡ್ಯದ ಹರಳಹಳ್ಳಿ (ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು) ದಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ೮ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ೨೦೦,೦೦೦ ಪುಸ್ತಕಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಸೆಸಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.ankegowdaknowledgefoundation.org/about_us.html | title=Anke Gowda Knowledge Foundation | accessdate=1 November 2014 | archive-date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150202000651/http://ankegowdaknowledgefoundation.org/about_us.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=SuExN1ecEho | title=Anke Gowda on Public TV | publisher=Public TV | medium=TV}}</ref> |- | ದಾದಾಪೀರ್ ಪಂಜರ್ಲ || ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು || [[ರಾಯಚೂರು]] || ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ. ತತ್ವಪದ ಘಾತಕ. ೧೦೦ ತತ್ವಪದಗಳ ಕರ್ತೃ. |- | ಕಂಚ್ಯಾಣಿ ಶರಣಪ್ಪ || ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು || [[ಬಿಜಾಪುರ]] || ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ. |- | ಜಯ ಸುವರ್ಣ || ಹೊರನಾಡು [[ಕನ್ನಡಿಗರು]] || [[ಮುಂಬೈ]] || ಅಖಿಲ ಭಾರತ [[ಬಿಲ್ಲವ]] ಫೆಡರೇಶನ್ ಮತ್ತು ''ಭಾರತ್ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್''ನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. |} ===ಸಂಸ್ಥೆಗಳು/ಸಂಘಗಳು=== {| class="wikitable sortable" width=95% |- ! width=25%|ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು !! width=20%|ಪರಿಣತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ !! width=15%| ಸ್ಥಳ !! width=40%|ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು |- | [[:en:Kannada Sahitya Parishat|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]]|| [[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]] ಪ್ರಚಾರ || [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ || ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎನ್‌ಜಿಒ. ೧೯೧೫ ರಿಂದ ''[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]'' ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಂಘಟಕರು. |- | [[:en:Shanti Kuteer Ashram|ಶಾಂತಿ ಕುಟೀರ ಆಶ್ರಮ]]|| ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅದ್ವೈತ]] (ದ್ವಂದ್ವವಲ್ಲದ) [[ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || ಕಣ್ಣೂರು, ಬಿಜಾಪುರ || <ref>{{cite news | url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article394025.ece | archive-url=https://archive.today/20141102054755/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article394025.ece | url-status=dead | archive-date=2 November 2014 | title=The saint of Shanti Kuteer | date=7 February 2011 | work=The New Indian Express | accessdate=2 November 2014 | author=Kannur, Shyamrao B. | location=Bangalore}}</ref> <ref>{{cite web | url=http://www.shantikuteer.org/ | title=Shanti Kuteer Ashram | accessdate=2 November 2014}}</ref> ಬಿಜಾಪುರ ಸಮೀಪದ ಕಣ್ಣೂರಿನ ಶ್ರೀ [[:en:Ganpatrao Maharaj|ಗಣಪತರಾವ್ ಮಹಾರಾಜ್‌ರವರು]] ಶಾಂತಿ ಕುಟೀರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಅದ್ವೈತ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 4ggo4r5bp50959vpf8lxn801965qjlw 0 64989 1375773 1334174 2026-06-23T21:23:05Z Amherst99 19473 /* */ 1375773 wikitext text/x-wiki [[File:Photinus pyralis Firefly glowing.jpg|thumb|Flying and glowing [[firefly]], ''[[Photinus pyralis]]'']] [[File:Lampyris noctiluca.jpg|thumb|upright|Female [[Glowworm]], ''[[Lampyris noctiluca]]'']] ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬೆಳಕು ಹೊರಸೂಸುವ ಒಂದು ಜೀವಿ '''ಅಗ್ಗಿಜರಿ'''. ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಚಂದವಾಗಿ ಬದುಕು ನಡೆಸುವ ಈ ಜೀವಿಯದು ಜರಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ದೇಹ. ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ವೈಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಬಂದರೆ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಸಿರಿ ಹರಿಸುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಿಗಳಿರುವುದು ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ 'ಜೀವಪ್ರಭೆ' ([[:w:Bioluminescence|bioluminescence]]) ಅಥವಾ 'ಶೀತಲ ದೀಪ' (cold light) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಭೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಭೆ, ಮಣಿ ಪ್ರಭೆ, ಘರ್ಷಣೆ ಪ್ರಭೆ, ರಸ ಪ್ರಭೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇದುವರೆಗೆ ಕನಿಷ್ಟ ೪೦ ವಿವಿಧ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ೨ ಗುಂಪಿನ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಪ್ರಭೆಯ ತಳಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ದೀಹಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕಾಂತಿಜನಕ ಕಣಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕದೊಡನೆ ಸಂಯೋಗಗೊಳ್ಳುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂತಹ ಬೆಳಕು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಂತಿಯುಕ್ತ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಲೀಂದ್ರಗಳೇ ಜೀವಪ್ರಭೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಜೀವ ಪ್ರಭೆಯ ಜೊತೆ ಸಮೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಜೀವಪ್ರಭೆ ಸೂಸುವ ಜೀವಿಯ ದೇಹಭಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಂತಿಯುಕ್ತ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂದ್ರಗಳು ಬೆರೆತು ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಇಂತಹ ಭ್ರಮೆಗೆ ಅವಕಾಶವಾಗಿತ್ತಷ್ಟೇ. ನಿಜಾಂಶವೇನೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಚೋದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಗಲಿರುಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾಂತಿಯುಕ್ತ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀವ ಪ್ರಭೆಯು ಚೋದನೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅಥವ ಗಾಭರಿಗೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಕೋಲಾರ]]ದ '''ಅಂತರಗಂಗೆ'''ಯ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ನಡುವೆ ಪುಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ, ಜರಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಜೀವಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಬಾಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಸಿರಿ ಹರಸುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಕೋಲಾರದ ಕಡೆ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವವರು ಇದನ್ನು ''''ಅಗ್ಗಿಜರಿ'''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ|ತೇಜಸ್ವಿ]]ಯವರ [[ಕರ್ವಾಲೋ]] ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ನಾಲ್ಕೈದು ಇಂಚುಗಳಿಂದ ಆರೇಳು ಇಂಚುಗಳವರೆಗೆ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಈ ಹುಳುವಿನ ಮೈಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಕವಚದಂತೆ ಹುರುಪೆಗಳಿದ್ದು, ಇದರ ಬಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೀಪಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಬೀರಿ ಶಂಕದ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಹಿದಿದು ಅದರ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಎಳೆದೆಳೆದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿವರಗಳು ಕರ್ವಾಲೋ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ==ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಥಳಗಳು== * ಕೋಲಾರದ ಅಂತರಗಂಗೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20150214014827/http://www.mbari.org/staff/conn/botany/dinos/alimon/biolumin.htm MBARI: Gonyaulax Bioluminescence] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/misc/beetles/glow-worms.htm UF/IFAS: glow-worms] * [http://www.ted.com/talks/edith_widder_glowing_life_in_an_underwater_world.html TED: Glowing life in an underwater world] (video) * [http://ocean.si.edu/slideshow/bioluminescent-animals-photo-gallery Smithsonian Ocean Portal: Bioluminescent animals photo gallery] * [http://education.nationalgeographic.com/education/encyclopedia/bioluminescence/?ar_a=1 National Geographic: Bioluminescence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130104165411/http://education.nationalgeographic.com/education/encyclopedia/bioluminescence/?ar_a=1 |date=2013-01-04 }} * [http://www.annualreviews.org/eprint/pbWcm4DyqvQGJ7F2qGkc/full/10.1146/annurev-marine-120308-081028 Annual Review of Marine Science: Bioluminescence in the Sea] * [http://www.luminescentlabs.org/ Luminescent Labs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160726155253/http://www.luminescentlabs.org/ |date=2016-07-26 }} * [http://www.photobiology.info/#Biolum/ American Society for Photobiology: Bioluminescence] * [http://biolum.eemb.ucsb.edu/ University of California, Santa Barbara: The Bioluminescence Web Page] * [http://www.isbc-society.org/ International Society for Chemiluminescence and Bioluminescence] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <ref>http://ocean.si.edu/ocean-life/fish/bioluminescence</ref> <ref>https://oceanexplorer.noaa.gov/facts/bioluminescence.html</ref> <ref>http://photobiology.info/LeeBasicBiolum.html</ref> {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವ]] r3h9ziyexn216s7y2tjjx2c3k5mu5l8 0 65174 1375754 1338358 2026-06-23T14:03:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375754 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} [[ಉದ್ಯಮ]] ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ [[ಜ್ಞಾನ]]ದ ಶಾಖೆಯೇ ''ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''.<ref>Moschandreas, Maria (2000). Business Economics, 2nd Edition, Thompson Learning, Description and chapter-preview links.</ref> ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ಆರ್ಥಿಕ [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.[[ಚಿತ್ರ:Business and Economics Barnstar Hires.png#file|thumbnail|right|ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ಉತ್ಪಾದನೆ]] ಮತ್ತು [[ಅನುಭೋಗ]] ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು. ಅನುಭೋಗಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಅಂಶವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯಮಿಯು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>D'Orlando, F.; Sanfilippo, E. (2010). "Behavioral foundations for the Keynesian Consumption Function". Journal of Economic Psychology 31 (6): 1035–1046. doi:10.1016/j.joep.2010.09.004</ref><ref>Kotler, P., Armstrong, G., Brown, L., and Adam, S. (2006) Marketing, 7th Ed. Pearson Education Australia/Prentice Hall.</ref> ಹೀಗೆ [[ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಅವನು [[ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಎಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಎಂತಹುದಿರಬೇಕು, ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆರ್ಥಿಕ ತತ್ವ]]ಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Friedman Milton (1953). "The Methodology of Positive Economics", Essays in Positive Economics, University of Chicago Press, p. 10.</ref> ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಪಂಚವು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಉದ್ಯಮಿಯು ಹಲವು ರೀತಿಗಳ ಆನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಪ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಂ‍‍ಜಸವಾದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು, ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಉದ್ಯಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ, ಉದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮೇರೆಗೆ, ಉದ್ಯಮ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಮೇಲಿರುವ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವು ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲ್ಬರ್ಗ್, ಫಾರ್ಬಷ್ ಮತ್ತು ವ್ಹಿಟೀಕರ್ ರವರ ಪ್ರಕಾರ, "ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಣಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗಿದೆ". ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಸೆಲಿಗ್‌ಮನ್ ರವರು ಹೇಳುವಂತೆ, "ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳವಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಾವಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಯೋಗದೊಡನೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ".<ref>http://kalyan-city.blogspot.com/2009/07/introduction-to-managerial-economics.html</ref> ==ಮೂಲಭೂತ ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:Kondratieff Wave.svg|thumbnail|right|ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ರೇಖಾ ನಕ್ಷೆ]] :ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಂತಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.studylecturenotes.com/management-sciences/economics/330-what-is-business-definition-nature-and-characteristics-of-business |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-04-19 |archive-date=2015-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150420112701/http://www.studylecturenotes.com/management-sciences/economics/330-what-is-business-definition-nature-and-characteristics-of-business |url-status=dead }}</ref> ೧. ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಲ್ಲ. ೨. ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅಂದರೆ ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಭಾವನಾರೂಪದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೩. ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದು ಅದರ ವಸ್ತು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ೪. ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಆದರ್ಶ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಉದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳ್ಳಿಸುವ ಬಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಇದು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾವಿ ಯೋಜನೆಯು ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ೫. ಉದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಹ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೬. ಆರ್ಥಿಕವಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳೂ ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ. ಅನುಭೋಗಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉದ್ಯಮ ಚಟವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳ ಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಾನವನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವಿಕ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ೭. ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸಹ ಸಮಗ್ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಆದಾಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಹಣಕಾಸು]], ಅಂತರರಾಷ್ಟೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ, ಉದ್ಯಮ ಚಕ್ರಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು ಸಮಗ್ರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ== ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿಷಯ ವಸ್ತುವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಐದು ಅಂಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ೧. ಬೇಡಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ ಅಂದಾಜು : ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿಯೂ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಸರಕು]]ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಿ ಅಧಿಕ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಭವಿಷ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ [[ಸರಕು]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಪೂರೈಸಬಹುದು. ಈ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮಿಯು ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಿತಿಮೀರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನಷ್ಟ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಭವಿಷ್ಯದ ಮಾರಟಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಅಂದಾಜು ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ಣಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ೨. ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ : ಎಂತಹ [[ಸರಕು]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಉದ್ಯಮಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅಂತೆಯೇ ವೆಚ್ಚದ ಬಗ್ಗೆಯು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನ ವೆಚ್ಚವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ. ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವಿಕೆ, ವೆಚ್ಚದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ೩. [[ಬಂಡವಾಳ]] ನಿರ್ವಹಣೆ:<ref>http://www.investopedia.com/terms/i/investment-management.asp</ref> ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗವಾಗಿದೆ. ಅದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಕೊರತೆಯಿಂದಿರುವ [[ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ವಾಗಿದೆ. ಅದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರೂಕತೆ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಯೋಜನೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವು ದೊರೆಯುವ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಡೆದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊಡಗಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ [[ಬಂಡವಾಳ]] ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಡಬೇಕು, ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಿಕೆಯು ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಉದ್ಯಮ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ೪. ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರ : ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರವು ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ಣಯದ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. ಸರಕಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಯಾಥಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಮದ ಮೂಲ ಗುರಿಯೇ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು. ಆದರೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರಿಸಿದರೆ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ದೊರೆಯದೆ ಉದ್ಯಮವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವುಂಟಾಗಿ ದಿವಾಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಡಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ೫. ಲಾಭದ ನಿರ್ವಹಣೆ : ಲಾಭವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯಮದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ, ತನ್ನ [[ಸರಕು]]ಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗರಿಷ್ಠ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಿ ಉದ್ಯಮವು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಾದಿಯ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಉದ್ಯಮದ ಆದಾಯವು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ ಲಾಭವು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ, ಬೇಡಿಕೆಯ ಏರಿಳಿತ, ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿ,[[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು [[ಸಾಮಾಜಿಕ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಕೀಯ]] ಬದಲಾವಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಶಗಳು ಲಾಭದ ಪ್ರಯಾಣದ ಏರಿಳಿತ್ತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಲಾಭದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಿಕೆ ಲಾಭ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಎರಡು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ಅಗತ್ಯ. ==ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತತ್ವಗಳು <ref>http://info.winman.com/blog/bid/341826/The-Basic-Principles-of-Production-Management</ref> == ಯಾವುದೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕೆಲವೊಂದು ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ 'ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮಗಳು'(Laws of Returns) ಇಲ್ಲವೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ತತ್ವಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವೆಚ್ಚದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ''''ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚದ ನಿಯಮ''''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಒಂದನೆಯದು, ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯದು, ಎಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ 'ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮ'ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನನುಸರಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನಿಯಮಕ್ಕೆ 'ಉದ್ಯಮ ಗಾತ್ರಾನುಸಾರ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮ'ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು, ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ರಚಿಸಿದವರು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಂಥದ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ "ಬದಲಾಗುವ ಪರಿಮಾಣಗಳ ನಿಯಮ"(Law of Variable Proportions) ಎಂದು ಕರೆದವರು ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನರು. ಮೊದಲು [[ಸಂಪ್ರದಾಯ]] ಪಂಥದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನರು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡೋಣ. ಆನಂತರ, ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನರು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡೋಣ. ===ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮಗಳು=== ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉತ್ಪಾದಕರು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಈ ನಿಯಮಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉತ್ಪಾದಕನು ಇತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೆ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಇನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ೧. ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಇತರ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ, ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ಹೋದರು, ಅಧಿಕವಾಗುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಂದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವು ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಫಲವು ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಇಳಿಮುಖ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ, "ಇಳಿಮುಖ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೨. ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಇತರ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ, ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳವು(ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಫಲವು) ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ "ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೩. ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಇತರ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ, ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ, "ಸ್ಥಿರ ಪ್ರತಿಫಲ ನಿಯಮ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಸ್ತುವಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಯಾವುದೊಂದು ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮವನ್ನವಲಂಭಿಸುತ್ತದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದರು. ಈ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ "ಇಳಿಮುಖ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿಯಮ"ವು ಬಹಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ==ಬೆಲೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ== ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇಲ್ಲವೆ ಮೌಲ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಅದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯು ಅದರ ಬೇಡಿಕೆ-ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಬೇಡಿಕೆಯ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಳು ಅದರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಈಗ ನಾವು ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಆಭ್ಯಸಿಸುವ ಮೊದಲು, ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಪರಿಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:EDLP 2.JPG|thumbnail|right|ಬೆಲೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಡಾ. ಮಾರ್ಷಲ್‌ರಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದರ ಬಗೆಗೆ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಬೆಲೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಕೆಲವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಡಾ.ಮಾರ್ಷಲ್ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಬೆಲೆನಿರ್ಧಾರದ ಬಗೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಬೆಲೆಯು ಕೇವಲ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಕೇವಲ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದಾಗಲಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗದು. ಅದು ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲೆಯ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಳು ಸಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆಯೆಂದು ಡಾ.ಮಾರ್ಷಲ್‌ರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಳು ಒಂದು ಕತ್ತರಿಯ ಎರಡು ಅಲಗುಗಳಿದ್ದಂತೆ. ಒಂದು ಕಾಗದವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಕತ್ತರಿಯ ಎರಡು ಆಲಗುಗಳು ಎಷ್ಟು ಅವಶ್ಯಕವೋ, ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಲ ಬೇಡಿಕೆಯು ಪೂರೈಕೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಲ ಪೂರೈಕೆಯು ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯು ಕೇವಲ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳುವದು ತಪ್ಪು. ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಡುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಪಾತ್ರವೂ ಮಹತ್ವದಾಗಿದೆ.ಒಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅರ್ಥ. ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಅಂಚಿನ ವೆಚ್ಚ (Marginal Cost) ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ಆದಾಯ (Marginal Revenue)ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ== [[ಚಿತ್ರ:I Like a Little Competition.jpg|thumbnail|right|ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ]] [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಉತ್ಪಾದಕ ಅಥವಾ ಒಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾರಾಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು ವಸ್ತುವಿನ ಪೂರ್ಣ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಂತಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ, ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮಾರುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಮಾರುವವನಿರುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.investopedia.com/university/economics/economics6.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-04-20 |archive-date=2015-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417045941/http://www.investopedia.com/university/economics/economics6.asp |url-status=dead }}</ref> ತನಗಿಷ್ಟಬಂದಂತೆ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ.ರಾಬರ್ಟ್ ಟ್ರಪಿನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಪ್ರಕಾರ, "ಯಾವ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಾನು ಮಾರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ". ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ವಾಮ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಸ್ತುವಿಗೆ ತೀರಾ,ಸಮೀಪದ ಬದಲಿ ವಸ್ತುಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ===ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು=== [[ಚಿತ್ರ:Monopoly-surpluses.svg|thumbnail|left|ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರೇಖಾನಕ್ಷೆ]] ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಕೆಳಕಂಡ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref>http://study.com/academy/lesson/pure-monopoly-definition-characteristics-examples.html</ref> ೧. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಪಾದಕ ಅಥವಾ ಒಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವು ಉದ್ಯಮಗಳು ಸೇರಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನ, ನೀಡಿಕೆ, ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಯಂತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ೨. ವಸ್ತುವಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿ ಸ್ವಾಮ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ ಯೊಬ್ಬನಿಗೇ ಇರುತ್ತದೆ.ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಬಹುದು,ಇಲ್ಲವೇ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಕಡಿಮೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ೩. ಸ್ವಾಮ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಥವಾ ಮಾರುವ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಬದಲಿ ವಸ್ತುಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರು ಯಾವ ಬೆಲೆಗಾರರು ಅವನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೇ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ೪. ತಾನು ಮಾರುವು ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುವ ಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ೫. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ಸ್ವಾಮ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ==ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿ== [[ಚಿತ್ರ:Short-run equilibrium of the firm under monopolistic competition.JPG|thumbnail|right|ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯ ರೇಖಾನಕ್ಷೆ]] ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧ ಏಕಸ್ಯಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆವು, ಇವೆರಡೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಾಸ್ತವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಅಸಂಭವವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದರೆ ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ. ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಶುದ್ಧ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ನಡುವೆ ಬರುವ, ಅವೆರಡರ ಮಿಶ್ರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪರಿಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿ ಬಹುಜನಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜನಸ್ವಾಮ್ಯ. [[ಚಿತ್ರ:long-run equilibrium of the firm under monopolistic competition.JPG|thumbnail|right|ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯ ರೇಖಾನಕ್ಷೆ]] ೧೯೩೩ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಯಾವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಚರ್ಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದ್ದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಜೋನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್(Economics of Imperfect Competition) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ<ref>{{Cite web |url=http://www.economictheories.org/2008/10/robinss-imperfect-competition-theory.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-04-20 |archive-date=2014-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927094319/http://www.economictheories.org/2008/10/robinss-imperfect-competition-theory.html |url-status=dead }}</ref> [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಪ್ರಾಧ್ಯಪಕ ಇ.ಎಚ್ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ (Theory of Monopolistic Competition) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.economictheories.org/2008/10/chamberlins-monopolistic-competition.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-04-20 |archive-date=2015-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408065457/http://www.economictheories.org/2008/10/chamberlins-monopolistic-competition.html |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದವು. ಸ್ವಾಮ್ಯಯುಕ್ತ ಪೈಪೋಟಿ ಎಂಬುದು ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಅಷ್ಟೆ. ಇದು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತೆ ಪೈಪೋಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಯಾವತ್ತೂ ಸತ್ಯವಾಗಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ವಿಸದಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ "ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನೂ, ಜೋನ್ ರಾಬಿನ್ ಸನ್ "ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ===ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು=== ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾದಕರಿದ್ದು ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಬದಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ೧. ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉತ್ಪಾದಕರ ಅಸ್ತಿತ್ವ : ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉತ್ಪಾದಕರು(ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಇರುತ್ತಾರೆ. ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಪಾದಕನ ಉತ್ಪನ್ನ ಏನೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸುವುದಾಗಲೀ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವುದಾಗಲೀ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ೨. ವಸ್ತುವಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ : ವಸ್ತುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯ ಎರಡನೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ವಿವಿಧ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಸಮೀಪದ ಬದಲಿ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಏಕರೂಪದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೀರಾ ಅಪರೂಪದ ಬದಲಿ ವಸ್ತುಗಳಾಗಲೀ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವಸ್ತುವಿನ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಗುಣದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಮಾಡುವುದರ ಮುಖಾಂತರ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ, ಬಗೆಬಗೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಆಗು ಮುಂತಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಯನ್ನು(ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಭೇದ) ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೩. ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚಗಳು : ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚಗಳು ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯ ಮೂರನೇಯ ಲಕ್ಷಣ. ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯು ಮಾರುವ ವಸ್ತುವಿಗಿಂತ ತಾನು ಮಾರುವ ವಸ್ತುವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದು, ಬಹುಕಾಲ ಬಾಳುವಂತಹದು ಎಂದು ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಉತ್ಪಾದಕನು ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚಗಳು ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದರೆ ಇವುಗಳಿಗೆ, "ಮಾರಾಟ ವೃದ್ಧಿಯ ವಿಧಾನಗಳು"(Sales Promotion) ಎಂತಲೇ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ೪. ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ : ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾದ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಅಡಚಣೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೇ ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಲಕ್ಷಣ. ವಿವಿಧ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗದ ಒಂದು ವಸ್ತುವು ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಉತ್ಪಾದಕನು ತಾನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಸ್ತುವು ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗಳ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಚಿಹ್ನೆ, ವಸ್ತುವಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಜಾಹೀರಾತಿನ ಶೈಲಿ, ವಸ್ತುವಿನ ಹೆಸರು, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಿಂಡಿ ಕಟ್ಟುವ ರೀತಿ ಮುಂತಾದುವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ(ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಭೇದ) ಕೆಲವು ನಿದಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಟೂತ್ಫೇಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಯಾರಿಸುವ ಟೂತ್ಫೇಸ್ಟ್ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗಳು ತಯಾರಿಸುವ ಟೂತ್ಫೇಸ್ಟ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಿನಾಕ, ಕಾಲ್ಗೇಟ್, ಫೋರ್ ಹಾನ್ಸ್, ವಜ್ರದಂತಿ, ಮೆಕ್ ಕ್ಲೀನ್ ಮೊದಲಾದ ಟೂತ್ಫೇಸ್ಟ್‌ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ. ಅಂತೆಯೇ ಸಾಬೂನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ. ಲಕ್ಸ್, ಹಮಾಮ್, ರೆಕ್ಸೋನಾ, ಸನ್ ಲೈಟ್, ಲೈಫ್ ಬಾಯ್, ಮೊದಲಾದ ಸಾಬೂನುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ== #. [http://www.investopedia.com/terms/b/business-economics.asp ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ] #. [http://www.palgrave-journals.com/be/index.html ಉದ್ಯಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215055652/http://www.palgrave-journals.com/be/index.html |date=2015-02-15 }} #. [http://www.businessdictionary.com/definition/price-determination.html ಬೆಲೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205052156/http://www.businessdictionary.com/definition/price-determination.html |date=2015-02-05 }} #. [http://www.investopedia.com/terms/m/monopoly.asp ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ] *[[ಗುಣಮಟ್ಟ ನೀತಿ]] *[[ಬೆಲೆ ನಿಗದಿ]] *[[ದಶಮಾನ ಪದ್ಧತಿ]] *[[ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ]] *[[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ]] *[[ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಮಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] jt391z387ite21a4fzi1ghi1xa6k77k 4 90682 1375749 1375073 2026-06-23T13:04:37Z MediaWiki message delivery 17558 /* Tech News: 2026-26 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1375749 wikitext text/x-wiki {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{Tech_header}} <br clear="all" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೭:೧೧, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೭:೦೬, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೪೪, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೮, ೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೧, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೪೬, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೧೧, ೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೮:೦೦, ೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೩೯, ೧೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೧೬, ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೧೧, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೩, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೧, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೫೩, ೧೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೯, ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೦, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೩, ೬ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೦೬, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೪೧, ೨೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೩೩, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೨೩, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೪೫, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೦೭, ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೪೯, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೦೯, ೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೪, ೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೩೭, ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೧೦, ೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೫೫, ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೯:೦೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೫೭, ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೦೬, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೦, ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೮, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೪೨, ೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೩೫, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೨೩, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೦, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೭, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೪, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೨, ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೦೭, ೧೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೫೫, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೨೫, ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೭, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೧೪, ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೩೨, ೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೧೪, ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೫೯, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೪೬, ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೧೩, ೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೫೯, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೪೬, ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೩೩, ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೨೧, ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೨, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೫, ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೨೦, ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೫, ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೪೮, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೪೮, ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೨೯, ೨೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೩೫, ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೨, ೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೦, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೫೧, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೨೧, ೨೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೩೮, ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೫೯, ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೧೮, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೮:೩೪, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> enxl4jflctpgda2ieomkekc38wdqcxz 0 92963 1375751 1338267 2026-06-23T13:47:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375751 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Covent Garden Market IMG 7875 crop.jpg|thumb|ವ್ಯವಹಾರ]] [[ಚಿತ್ರ:Krumovgrad-The town market.jpg|thumb|ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Leadenhall Market In London - Feb 2006 rotated.jpg|thumb|ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] '''ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು''' ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಭವಿಷ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆಗಳಂತಹ [[:en:financial instruments|ಹಣಕಾಸು ಸಾಧನಗಳಿಗೆ]] ಒಂದು [[:en:financial market|ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ]]. ಇವುಗಳನ್ನು ಇತರ ರೀತಿಯ [[ಆಸ್ತಿ|ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಂದ]] ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು, [[:en:exchange-traded derivatives|ವಿನಿಮಯ-ವ್ಯಾಪಾರದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[:en:over-the-counter derivatives|ಓವರ್-ದಿ-ಕೌಂಟರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ]]. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನಿನ]] ಸ್ವರೂಪವು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವು ತುಂಬಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಅನೇಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನ]] ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು € ೬೬೦ [[ಟ್ರಿಲಿಯನ್]] ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/esma-data-analysis-values-eu-derivatives-market-%E2%82%AC660-trillion-central-clearing|title=ESMA data analysis values EU derivatives market at €660 trillion with central clearing increasing significantly|website=esma.europa.eu|language=en|access-date=2018-10-19}}</ref> ==ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು== ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: <ref>{{cite book|author=Sasidharan|title=Options Trading Strategies For The Bear Mkts|url=https://books.google.com/books?id=6Za-j1jrHqEC&pg=PA4|date=1 December 2009|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-015272-4|pages=4}}</ref> * [[:en:Hedgers|ಹೆಡ್ಜರ್‌ಗಳು]] * [[:en:Speculators|ಊಹಾಪೋಹಗಾರರು]] * [[:en:Margin Traders|ಮಾರ್ಜಿನ್ ಟ್ರೇಡರ್ಸ್]] * [[:en:Arbitrageurs|ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರರು]] ==ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಧಗಳು== * ಡೈರೆಕ್ಷನಲ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಗಳು * ಹರಡುವಿಕೆಗಳು * ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಸ್ಥಾನಗಳು * ಹೆಡ್ಜೆಡ್ ಟ್ರೇಡ್ಸ್ ==ಭವಿಷ್ಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು== [[:en:Euronext.liffe|ಯೂರೋನೆಕ್ಸ್ಟ್.ಲಿಫ್]] ಮತ್ತು [[:en:Chicago Mercantile Exchange|ಚಿಕಾಗೋ ಮರ್ಕಂಟೈಲ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್‌ನಂತಹ]] ಭವಿಷ್ಯದ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಆಯ್ಕೆಗಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ವಿನಿಮಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಗಳಾಗಿವೆ. ವಿನಿಮಯದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಪಕ್ಷವು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಹೋದಾಗ (ಭವಿಷ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ), ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ). ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ, ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ದೀರ್ಘ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೊತ್ತವು ಎಲ್ಲಾ ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಂದು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶೂನ್ಯ ಮೊತ್ತದ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೦೪ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳ ಒಟ್ಟು [[:en:notional amount|ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತವು]] $೫೩ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು (ಮೂಲ: [[:en:Bank for International Settlements|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ಸ್]] (ಬಿಐಎಸ್): <ref>http://www.bis.org/publ/regpubl.htm</ref> ). ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಆ ಸಂಖ್ಯೆ $೮೧ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಏರಿತು (ಮೂಲ: ಬಿಐಎಸ್ <ref>http://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qa0806.pdf#page=108</ref> ) ==ಓವರ್-ದಿ-ಕೌಂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು== ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸದ ಟೈಲರ್-ಮೇಡ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ''ಒಟಿಸಿ'' ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಓವರ್-ದಿ-ಕೌಂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[:en:investment banks|ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[:en:hedge funds|ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು]], [[:en:commercial banks|ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]], [[:en:government-sponsored enterprises|ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು]] ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[:en:swaps|ವಿನಿಮಯಗಳು]], [[:en:forward rate agreements|ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ದರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]], [[:en:forward contracts|ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]], [[:en: credit derivatives|ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]], [[:en:accumulators|ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು]] ಇತ್ಯಾದಿ. ಜೂನ್ ೨೦೦೪ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳ ಒಟ್ಟು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತವು $೨೨೦ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು (ಮೂಲ: ಬಿಐಎಸ್: <ref>http://www.bis.org/publ/regpubl.htm</ref> ). ೨೦೦೭ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶವು $೫೯೬ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಏರಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಇದು $೬೧೫ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು (ಮೂಲ: ಬಿಐಎಸ್: <ref>http://www.bis.org/statistics/otcder/dt1920a.pdf</ref>) ''ಒಟಿಸಿ'' ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ''[[ಗ್ರಾಹಕ]] [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]'' ಮತ್ತು ''ಇಂಟರ್‌ಡೀಲರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ''. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಡುಕಾಟ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟು ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ [[:en:Dealers|ವಿತರಕರ]] ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿತರಕರು ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನ, ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು, ವಿತರಕರು ಇಂಟರ್ಡೀಲರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ವಿನಿಮಯ-ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ವಿತರಕರು ತಮಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಟಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಯಾರಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು (ಮೂಲ: ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಚಿಕಾಗೋ <ref>http://chicagofed.org/digital_assets/publications/understanding_derivatives/understanding_derivatives_chapter_3_over_the_counter_derivatives.pdf</ref>). ==ಸಂಪಾದನೆ== '''ಯುಎಸ್''': ಕೆಳಗಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ೨೦೦೮ <ref>http://www.occ.treas.gov/deriv/deriv.htm</ref> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226220104/http://www.occ.treas.gov/deriv/deriv.htm |date=2007-12-26 }} * ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತ): $೧೮೨.೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ (ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ, ೨೦೦೮) ** ಬಡ್ಡಿ ದರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: $ ೧೪೫.೦ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ (೮೬%) ** ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: $ ೧೮.೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ (೧೦%) ** ೨೦೦೮ ರ ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು $೧.೬ ಬಿಲಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಆದಾಯವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. * ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಟ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ೯೭೫ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ತ್ರಿವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಒಟಿಸಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತವು ಜೂನ್ ೨೦೦೭ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಒಟ್ಟು $೫೧೬ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು ([[:en:Bank for International Settlements|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ಸ್]] <ref>{{Cite web |url=http://www.occ.treas.gov/ftp/release/2008-115a.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-04-09 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126064817/https://www.occ.treas.gov/ftp/release/2008-115a.pdf |url-status=dead }}</ref>). ಇದು ೨೦೦೪ ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೧೩೫% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ (ಗ್ರಾಫ್ ೪). ಇದು ೩೪% ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಟಿಸಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಐಎಸ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಅಂದಾಜು ೨೫% ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳದ ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಬಾಕಿ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತಗಳು ಒಟಿಸಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಈ ಸ್ಥಾನಗಳ ಅಪಾಯದ ಅಳತೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಾರದು. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಮುಕ್ತ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ೨೦೦೪ ರಿಂದ ೭೪% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೦೭ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ $ ೧೧ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಏರಿದೆ <ref>http://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt0712.pdf</ref> (ಪುಟ ೨೮). ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತವು $ ೬೩೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದೆ. <ref>http://www.bis.org/statistics/dt1920a.pdf </ref> ==೨೦೦೭-೨೦೦೮ ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ== ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ೨೦೦೭-೨೦೦೮ ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. [[:en:financial crisis of 2007–2008. Credit default swaps|ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಸ್ವಾಪ್‌ಗಳು]] (ಸಿಡಿಎಸ್), ಓವರ್ ದ ಕೌಂಟರ್ ಡೆರಿವೇಟಿವ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಹಣಕಾಸು ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು [[:en:mortgage-backed securities|ಅಡಮಾನ-ಬೆಂಬಲಿತ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳು]] (ಎಂಬಿಎಸ್), ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೈಸ್ಡ್ ಡೆಬ್ಟ್ ಗಮನಾರ್ಹ ಎಂಬ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ. ಲಾಭದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಪಾಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು "ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಮನವಿಯನ್ನು" ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕೊರತೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಹಾನಿಕಾರಕವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಇಂಟರ್ಡೀಲರ್ ಮೇಲಾಧಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಜಿ -೨೦ ರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: * ಉನ್ನತ ಬಂಡವಾಳ ಮಾನದಂಡಗಳು. * ಬಲವಾದ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. * ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಣ್ಗಾವಲು. * ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಬಂಡವಾಳ ನಿಯಮಗಳು. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Commodity market|ಸರಕು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] * [[:en:Securitization|ಸೆಕ್ಯುರಿಟೈಸೇಶನ್]] * [[:en:Financial engineering|ಹಣಕಾಸು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ==ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದಿ== *{{cite journal |author2=Brown, Gregory W. |author3=Conrad, Jennifer C. |date=August 2011 |title=The Effects of Derivatives on Firm Risk and Value |journal=Journal of Financial and Quantitative Analysis |volume=46 |issue=4 |pages=967–999 |doi= 10.1017/s0022109011000275|ssrn=1550942 |last1= Bartram |first1= Söhnke M. |s2cid=3945906 |url=https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/45444/1/S0022109011000275a.pdf }} *{{cite journal |author2=Brown, Gregory W. |author3=Fehle, Frank R. |date=Spring 2009 |title=International Evidence on Financial Derivatives Usage |journal=Financial Management |volume=38 |issue=1 |pages=185–206 |doi= 10.1111/j.1755-053x.2009.01033.x|ssrn=471245 |last1= Bartram |first1= Söhnke M. }} *{{cite journal |author2=Fehle, Frank R. |date=March 2007 |title=Competition without Fungibility: Evidence from Alternative Market Structures for Derivatives |journal=Journal of Banking and Finance |volume=31 |issue=3 |pages=659–677 |doi= 10.1016/j.jbankfin.2006.02.004|ssrn=311880 |last1= Bartram |first1= Söhnke M. |s2cid=55973719 }} * ದಾಮೋದರನ್, ಎ. (೨೦೧೩). ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದು: ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಫೈನಾನ್ಸ್, ೨೩(೨), ೬-೨೨. * ವೇನ್ಬರ್ಗ್, ಅರಿ, [https://www.forbes.com/2003/05/09/cx_aw_0509derivatives.html "The Great Derivatives Smackdown"], [[:en:Forbes|ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕ, ಮೇ ೯, ೨೦೦೩. * ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಸಂಪಾದಕ: ಟಾಮ್ ಕೊಕೊಲಾ), "ದಿ ಪೇಮೆಂಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್", ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್ ೨೦೧೦, ಅಧ್ಯಾಯ ೩, {{ISBN|978-92-899-0632-6}}. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125194433/https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index |date=2020-01-25 }} – ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಚಿಕಾಗೋ. * [[:en:Public Broadcasting Service|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ]] ([[:en:WGBH-TV|ಡಬ್ಲ್ಯೂಜಿಬಿಎಚ್]], ಬೋಸ್ಟನ್), [https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/warning/ "The Warning"], [[:en:Frontline (U.S. TV series)|ಫ್ರಂಟ್ಲೈನ್ (ಯುಎಸ್ ಟಿವಿ ಸರಣಿ)]] ಟಿವಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦, ೨೦೦೯. "೨೦೦೮ ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ರಹಸ್ಯ, ಬಹುಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತನ್ನ ವಿಫಲ ಅಭಿಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ''ಬ್ರೂಕ್ಸ್ಲೆ ಬಾರ್ನ್'' ಅವರು ಎಲ್ಲದರ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದಾರೆ." ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] socfjva162me6k28v3d559d69fvt6nj 0 112103 1375783 1342547 2026-06-24T04:43:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375783 wikitext text/x-wiki [[File:Kukeri razlog.JPG|right|thumb|[[:en:Razlog|ರಾಜ್ಲಾಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಕುಕೇರಿ.]] '''ಕುಕೇರಿ''' ([[:en:Bulgarian|ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್]]: ಏಕವಚನ: ಕುಕೆರ್) ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|date=2020-01-15|title=Kukeri Tradition: How To Keep The Town Safe From Evil Spirits|url=https://www.foreigner.bg/kukeri-tradition-to-keep-the-town-safe-from-evil-spirits/|access-date=2021-05-30|language=en-US}}</ref> ಇದನ್ನು ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿದ [[:en:Bulgarian|ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್]] ಪುರುಷರು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=International Kukeri Festival in Pernik, Bulgaria|url=https://www.studyenglishtoday.net/kukeri-festival-pernik.html|access-date=2021-05-30|website=www.studyenglishtoday.net|archive-date=2021-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615034048/https://www.studyenglishtoday.net/kukeri-festival-pernik.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು [[:en:Thracian|ಥ್ರೇಸಿಯನ್]] ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂತಹ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು [[:en:Balkans|ಬಾಲ್ಕನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸ್‌ನಾದ್ಯಂತ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ([[:en:Romania|ರೊಮೇನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Pontus|ಪೊಂಟಸ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಇದರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ದೇಹದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] ಅಲಂಕೃತ ಮರದ [[ಮುಖವಾಡ|ಮುಖವಾಡಗಳು]] (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದ್ವಿಮುಖ) ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದೊಡ್ಡ [[ಗಂಟೆ|ಗಂಟೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದ ಮೊದಲು, ಕುಕೇರಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಶಬ್ದದಿಂದ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು [[ಹಳ್ಳಿ|ಹಳ್ಳಿಗಳ]] ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ನೃತ್ಯ]] ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ]] ಉತ್ತಮ ಫಸಲನ್ನು, [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕುಕೇರಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ರಾತ್ರಿ|ರಾತ್ರಿಯ]] ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ "ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ತಾಕುವುದಿಲ್ಲ." ಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚುಚ್ಚಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಕೇರಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Kuker Pernik Bulgaria by Klearchos.jpg|right|thumb|[[:en:Pernik|ಪರ್ನಿಕ್‍ನಲ್ಲಿ]] ಕುಕೇರಿ.]] ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[:en:Thracia|ಥ್ರೇಸಿಯಾದ]] ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಥ್ರೇಸಿಯನ್<ref>{{cite book|last=Kernbach|first=Victor|author-link=:ro:Victor Kernbach |date=1989|title=Dicţionar de Mitologie Generală|language=ro|trans-title=Dictionary of General Mythology|location=Bucharest|publisher=Editura Ştiinţifică şi Enciclopedică|isbn=973-29-0030-X}}</ref> [[:en:Dionysos|ಡಯೋನಿಸೋಸ್]] ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ''ಬಾಲ್ಕನ್‌ನ'' ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last1=Zlatkovskaia|first1=T. D.|title=On the Origin of Certain Elements of the Kuker Ritual among the Bulgarians|journal=Soviet Anthropology and Archeology|volume=7|issue=2|year=1968|pages=33–46|issn=0038-528X|doi=10.2753/AAE1061-1959070233}}</ref> ಈ ಪದವನ್ನು ಪ್ರೋಟೋ-ಸ್ಲಾವಿಕ್ [[:en:*kuka|*ಕುಕಾ]] ("ದುಷ್ಟಾತ್ಮ") ಎಂಬ ಏಜೆಂಟ್ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು (ಅಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ "ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುವವನು" ಎಂದರ್ಥ), ಅಥವಾ ಕುಕ್ ಎಂಬ ಸ್ಲಾವಿಕ್-ಪೂರ್ವ ದೈವತ್ವ ಪದದಿಂದ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last=Колева-Златева|first=Живка|date=2012|url=https://www.academia.edu/5502351|title=К этимологии болг. кукер|trans-title=On the etymology of Bulg. kuker)|language=ru|journal=Current Issues of Balkan Studies and Slavic Studies}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ''ಕುಕೆರ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ''ಕುಕುಲ್ಲಾದಿಂದ'' ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ "ಹುಡ್, ಕೌಲ್" ಅಥವಾ ''ಕುಕುರಮ್'', "[[:en:quiver|ಕಂಪನ]]" (ಅಂದರೆ ಕಂಟೇನರ್ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ: ಕೌಕೌರೋಸ್ ಗೆರೋಸ್‌ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ). ಆದರೂ, ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|first=Walter|last=Puchner|author-link=Walter Puchner|title=Studien zur Volkskunde Südosteuropas und des mediterranen Raums|trans-title=Studies in folklore of Southeast Europe and the Mediterranean region|chapter=Altthrakische Karnevalsspiele und ihre wissenschaftliche Verwertung: »Dionysos« im Länderdreieck Bulgarien – Griechenland – Türkei|trans-chapter=Old Thracian carnival games and their scientific exploitation: "Dionysus" in the triangle Bulgaria - Greece - Turkey|language=de|date=2009|url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/34402|pages=180|doi=10.26530/oapen_437177 |isbn=9783205783695 }}</ref> [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]] ಮಾತನಾಡುವ ಥ್ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ''ಕಲೋಗೆರೋಸ್'' "ರಾಡ್-ವಾಹಕ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಕುಕಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ [[ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯ|ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯದಲ್ಲಿ]] ''ಡಿಡಿ'', ''ಡಿಡಿಸಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite book|first=Walter|last=Puchner|author-link=Walter Puchner|title=Studien zur Volkskunde Südosteuropas und des mediterranen Raums|trans-title=Studies in folklore of Southeast Europe and the Mediterranean region|chapter=Performative Riten, Volksschauspiel und Volkstheater in Südosteuropa: Vom Dromenon zum Drama|trans-chapter=Performative rites, folk drama and folk theater in Southeast Europe: From dromenon to drama|language=de|date=2009|url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/34402|pages=276|doi=10.26530/oapen_437177 |isbn=9783205783695 }}</ref> [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ''ಕುಕೆರ್'' ಅಥವಾ ''ಬಾಬುಶರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅನಟೋಲಿ ಬೌಕ್‌ರೀವ್|ಪೊಂಟಿಕ್ ಅನಾಟೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ''ಮೊಮೊಗೆರೊಸ್'' ಆಗಿ, [[ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ|ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯದಲ್ಲಿ]] ಇದನ್ನು ''ಬಾಬರಿ'' ಅಥವಾ ''ಮೆಚ್ಕರಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರೊಮೇನಿಯಾ|ರೊಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ]], ಈ ಆಕೃತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ'', ''ಟರ್ಕಾ'' ಅಥವಾ ''ಬ್ರೆಜೈಯಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಮೇಕೆ|ಮೇಕೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಕುಕೇರಿ== [[File:Кукерска група от с. Калипетрово.webm|right|thumb|[[:en:Kalipetrovo|ಕಲಿಪೆಟ್ರೋವೊನಲ್ಲಿ]] ಕುಕೇರಿ ನೃತ್ಯ.]] ಕುಕೇರಿಯು ದೈವತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸೆರ್ಬಿಯಾ|ಸೆರ್ಬಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಇದು ಬಹುವಚನ ದೈವತ್ವವಾಗಿದೆ. ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ವಸಂತಕಾಲದ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಉತ್ಸವ) ಆಚರಣೆಯ ದೃಶ್ಯವು [[ಜಾನಪದ]] [[ರಂಗಭೂಮಿ|ರಂಗಭೂಮಿಯ]] ಸನ್ನಿವೇಶದ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕುಕೆರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಕುರಿ]] ಅಥವಾ [[ಮೇಕೆ]] ರೀತಿಯ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೊಂಬಿನ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮರದ [[:en:phallus|ಫಲ್ಲಸ್‌ನಿಂದ]] ಸುತ್ತಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=https://goldenappleseries.com/|title=About The Golden Apple Series|access-date=16 June 2017}}</ref> ಆಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಶಾರೀರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ದೇವರ ಪವಿತ್ರ [[ವಿವಾಹ|ವಿವಾಹದ]] ಸಂಕೇತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ [[ಹೆಂಡತಿ]], [[ಗರ್ಭಿಣಿ|ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಹೆರಿಗೆಯ ನೋವುಗಳನ್ನು ಮರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಹೊಲಗಳ ಶ್ರಮವನ್ನು ([[ಉಳುಮೆ]], [[ಬಿತ್ತನೆ]]) ಉದ್ಘಾಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಿವಾರವೂ ಸೇರಿದೆ. ==ಕ್ಯಾಪ್ರಾ== '''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ''' ಎಂಬ ಪದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ [[ಮೇಕೆ]]. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೈವಿಕ ಲೋಕವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಲು ಹೊಳಪಿನಂತಹ ತಲೆಯ ತುಂಡನ್ನು [[ಕಿರೀಟ|ಕಿರೀಟವಾಗಿ]] ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತುಪ್ಪಳ, ಗರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರು [[ಆತ್ಮ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸ್ಪೀತ್ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವರ ರಕ್ತದ ದಾಹವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಮಾನವ]] [[ಮಾಂಸ|ಮಾಂಸವನ್ನು]] ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ==ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕುಕೇರಿ== ಕುಕೇರಿ ಅಥವಾ ಕುಕೆರ್ ಯೋಧರು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಸರಣಿಯ ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಆಪಲ್‌ನ'' ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಝ್ಮಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಯುವ ಸಹೋದರರಾದ ''ಬ್ರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ವ್ಲಾಡ್'' ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಕುಕೆರ್ ಯೋಧರಾಗಿ ಆಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiegogo.com/projects/the-golden-apple-animated-series-pilot-episode-fantasy-animation#/|title = The Golden Apple animated series - pilot episode|access-date=16 June 2017}}</ref> [[:en:industrial metal |ಕೈಗಾರಿಕಾ ಲೋಹದ]] ಬ್ಯಾಂಡ್ [[:en:Lindemann|ಲಿಂಡೆಮನ್]] ಅವರ "ಫಿಶ್ ಆನ್" ಹಾಡಿನ [[ಸಂಗೀತ]] ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[:en:Maren Ade|ಮಾರೆನ್ ಅಡೆ]] ನಿರ್ದೇಶನದ [[:en: Toni Erdmann|ಟೋನಿ ಎರ್ಡ್ಮನ್]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಕೇರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಕೇರಿಯು [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ''ಕಿಲ್ಲಿಯನ್ ಲಾಸ್ಸಾಬ್ಲಿಯರ್'' ಅವರ "ಕುಕೇರಿ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ೨೦೨೩ ರ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಾಟಕ|ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಕಿರುಚಿತ್ರ|ಕಿರುಚಿತ್ರದ]] ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.newyorker.com/culture/the-new-yorker-documentary/dancing-to-ward-off-evil-in-kukeri</ref> ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> Kukeri Rodopi.JPG|ಕುಕೇರಿ [[:en:Smolyan|ಸ್ಮೋಲಿಯಾನ್]]. Kukeri from Blagoevgrad.jpg|[[:en:Blagoevgrad|ಬ್ಲಾಗೋವ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಿಂದ]] ಕುಕೇರಿ. Kukeri-from-Gorna-Vasilitsa.jpg|ಸೋಫಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[:en:Gorna Vasilitsa|ಗೋರ್ನಾ ವಾಸಿಲಿಟ್ಸಾ]] ಕುಕೇರಿ. Кукерски маски от с. Зидарово, Бургаско.jpg|ಬುರ್ಗಾಸ್‌ನ [[:en:Zidarovo|ಜಿಡಾರೊವೊ]] ಹಳ್ಳಿಯ ಕುಕೇರಿ ಮುಖವಾಡಗಳು. Кукерски маски от Пернишко.jpg|ಸೋಫಿಯಾ ಬಳಿಯ [[:en:Pernik|ಪೆರ್ನಿಕ್]] ನಿಂದ ಕುಕೇರಿ ಮುಖವಾಡಗಳು. BASA-2072K-1-373-5-Kukeri from Bulgaria.JPG|೧೯೪೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕುಕೇರಿ. BASA-2072K-1-373-19-Kukeri from Bulgaria.JPG|೧೯೪೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕುಕೇರಿ. BASA-2072K-1-373-29-Kukeri from Bulgaria.JPG|೧೯೪೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕುಕೇರಿ. BASA-2072K-1-373-39-Kukeri from Bulgaria.JPG|೧೯೪೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕುಕೇರಿ. BASA-2072K-1-373-31-Kukeri from Bulgaria.JPG|೧೯೪೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕುಕೇರಿ. BASA-2072K-1-373-30-Kukeri from Bulgaria.JPG|೧೯೪೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕುಕೇರಿ. Brezhani kukeri (babugeri).jpg|ಕುಕೇರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[:en:Brezhani|ಬ್ರೆಝಾನಿ]]. Kukeri s maski selo Drugan.JPG|ಡ್ರುಗಾನ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕುಕೇರಿ ಮೆರವಣಿಗೆ. Pudarevo-kukeri-games.jpg|ಪುಡಾರೆವೊ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕುಕೇರಿ. Kalishte-Surova.jpg|[[:en:Kalishte|ಕಲಿಷ್ತೆ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಕೇರಿ. Kukeri Begunovtsi-Surva 2012 18.JPG|೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಸುರ್ವಾಕಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಗುನೋವಿಯ ಕುಕ್ಕೇರಿ. Kuker Burgas.JPG|ಬರ್ಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಕೆರ್. </gallery> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Acta Dasii|ಆಕ್ಟಾ ದಾಸಿ]] * [[:en:Phallic processions|ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು]] * [[:en:Capra (goat dance)|ಕ್ಯಾಪ್ರಾ (ಮೇಕೆ ನೃತ್ಯ)]] * [[:en:Mari Lwyd|ಮಾರಿ ಲ್ವಿಡ್]] * [[:en:Kourbania|ಕುರ್ಬಾನಿಯಾ]] * [[:en:Careto|ಕ್ಯಾರೆಟೊ]] * [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದ]] [[:en:South Shetland Islands|ದಕ್ಷಿಣ ಷೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ]] [[:en:Livingston Island|ಲಿವಿಂಗ್ಸ್ಟೋನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ]] [[:en:Kukeri Nunataks|ಕುಕೇರಿ ನುನಾಟಾಕ್ಸ್]], ಬಂಡೆಗಳ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ಕುಕೇರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[:en:Survakane|ಸುರ್ವಾಕನೇ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{cite web |url=http://kukeri-karlovsko.eu |title=Startsi-Kukeri-Mummers of Karlovo Region, Bulgaria |access-date=2011-10-23 |publisher=Kukeri Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330085800/http://www.kukeri-karlovsko.eu/ |archive-date=2012-03-30 }} * http://www.surva-bg.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426165641/http://www.surva-bg.com/ |date=2016-04-26 }} * http://www.kukerlandia.com/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128222315/http://www.kukerlandia.com/en/ |date=2018-01-28 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 4bzrlw7vhmf0aj25jjvcwwrkjya626s 4 112271 1375763 1374272 2026-06-23T17:11:43Z MediaWiki message delivery 17558 /* RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1375763 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> 4s9vu5pmvr9gho426ibnsftcptq9ozb 2 116338 1375761 1267859 2026-06-23T15:43:50Z ~2026-36116-88 100140 /* */ 1375761 wikitext text/x-wiki ಕನ್ನಡ ‌ಭಾಷೆ ದ್ರಾವಿಡ ‌‌ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದ್ದಾಗಿದೆ ಅದರ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವಗಳನ್ನ ‌‌ನಾವು ಇನ್ನೂ ‌‌ಹಿಂದಕ್ಕೆ ‌‌ಹೋಗಿ ‌‌ಗಮನಿಸಿದರೆ ‌‌‌ಅದೋಂದು ‌‌ಭಾಷೆಅಲ್ಲ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ? ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ರ ಕಾದಂಂಬರಿ ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ ಗೋಕಾಕರ ಭಾರತ ಸಿಂದು ರಶ್ಮಿ ರಾವಬಹಾದ್ದೂರರ ಗ್ರಾಮಾಯಣ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದಮಗಳು ಮುಂತಾದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ್ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಹೊಳವುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಈ ತರದ ಭಾಷೆ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಸವಿಯನ್ನು ಉಣಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದರೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 'ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ ' ಯು ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಕುಂಟ ಓಡಿದ್ದು ಕುರುಡ ನೋಡಿದ್ದು ಮೂಗ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾವಸ್ತು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ನೋಟ ನಮಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ .ಕುವೆಂಪುಅವರಾಗಲಿ ಗ್ರಾಮಾಯಣದ ರಾವ್ ಬಹಾದ್ದೂರ ಅವರಾಗಲಿ ಆ ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕುತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯಾ ಅಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ ಎಂದು 4bp9buz3ptckrn8dzx64gd5d4su18l2 0 116551 1375765 1339594 2026-06-23T18:34:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375765 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ | image =Ekta-Kapoor-graces-the-trailer-launch-if-Alt-Balajis-Apaharan (cropped).jpg| image_size = | caption = ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ | birth_name = | birth_date = ೭ ಜೂನ್ ೧೯೭೫ | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನ ಜಂಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ | years_active = ೧೯೯೫ - ಪ್ರಸ್ತುತ | religion = | children = ೧ (ಮಗ) | parents = ಜಿತೇಂದ್ರ (ತಂದೆ)<br/>ಶೋಭಾ ಕಪೂರ್ (ತಾಯಿ) | relatives = ತುಷಾರ್ ಕಪೂರ್ (ತಮ್ಮ) | website = }} '''ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೭ ಜೂನ್ ೧೯೭೫) ರವರು ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ.<ref>https://www.naaree.com/entrepreneur-women-india-ekta-kapoor-success-story/</ref> =ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ= ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ ರವರು ನಟ [[ಜಿತೇಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶೋಭಾ ಕಪೂರ್ ರವರ ಪುತ್ರಿ. ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ [[ತುಷಾರ್ ಕಪೂರ್]] ರವರು ಕೂಡ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ.<ref>https://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/ekta-kapoor-biography.html</ref> [[File:Jeetendra with his son Tusshar and daughter Ekta.jpg|thumb|right]] ===ಟಿಲಿವಿಷನ್=== {{div col|colwidth=22em}} * ೧೯೯೫: ಪಡೋಸನ್ * ೧೯೯೫: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಹೌಸ್ * ೧೯೯೫: [[:en:Mano Ya Na Mano (1995 TV series)|ಮಾನೋ ಯ ನಾ ಮಾನೋ]] * ೧೯೯೫: [[:en:Hum Paanch (TV series)|ಹಮ್ ಪಾಂಚ್]] * ೧೯೯೯: ಬಂಧನ್ * ೧೯೯೯: ಕನ್ಯಾದಾನ್ * ೨೦೦೦: ಇತಿಹಾಸ್ * ೨೦೦೦: ಕೌನ್ * ೨೦೦೦: ಕಸಮ್ * ೨೦೦೦: ಕಷ್ಠಿ * ೨೦೦೦: ಕವಿತಾ * ೨೦೦೦: [[:en:Kundali (TV series)|ಕುಂಡಲಿ]] * ೨೦೦೦: [[:en:Koshish (TV series)|ಕೋಶಿಶ್... ಏಕ್ ಆಶಾ]] * ೨೦೦೦: [[:en:Ghar Ek Mandir (TV series)|ಘರ್ ಏಕ್ ಮಂದಿರ್]] * ೨೦೦೦: [[:en:Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi|ಕ್ಯುಂಕಿ ಸಾಸ್ ಭಿ ಕಭಿ ಬಹು ಥಿ]] * ೨೦೦೦: [[:en:Kahaani Ghar Ghar Kii|ಕಹಾನಿ ಘರ್ ಘರ್ ಕಿ]]<ref>https://www.rediff.com/movies/2008/oct/08sakshi.htm</ref> * ೨೦೦೧: ಕಿತ್ನೆ ಕೂಲ್ ಹೈ ಹಮ್ * ೨೦೦೧: ಕುಚ್ ಖೋನಾ ಹೈ ಕುಚ್ ಪಾನ ಹೈ * ೨೦೦೧: ಕಲರೀನ್ * ೨೦೦೧: ಕರಮ್ * ೨೦೦೧: ಕಭಿ ಸೌತನ್ ಕಭಿ ಸಹೇಲಿ * ೨೦೦೧: ಕುಸುಮ್ * ೨೦೦೧: ಕೊಹಿ ಅಪ್ನಾ ಸಾ * ೨೦೦೧: ಕಲಶ್ * ೨೦೦೧: ಕುಟುಂಬ್ * ೨೦೦೧: ಕಾಹಿನ್ ಕಿಸ್ಸಿ ರೋಜ್ * ೨೦೦೧: ಕಸೌಟಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೆ * ೨೦೦೨: ಹಮ್ ಪಾಂಚ್ * ೨೦೦೨: ಕ್ಯಾ ಹಡ್ಸಾ ಕ್ಯಾ ಹಕೀಕತ್ * ೨೦೦೨: ಕುಚ್ ಜುಕಿ ಪಾಲ್ಕೇನ್ * ೨೦೦೨: ಕಮ್ಮಲ್ * ೨೦೦೨: ಕಹಿ ತೊ ಮಿಲೇಂಗೆ * ೨೦೦೩: ಕಹಾನಿ ತೇರಿ ಮೇರಿ * ೨೦೦೩: ಕಯಾಮತ್ * ೨೦೦೩: ಕಹಿ ತೊ ಹೋಗ * ೨೦೦೩: ಕೋಯಿ ದಿಲ್ ಮೆ ಹೆ * ೨೦೦೪: ಕಾರ್ತಿಕ * ೨೦೦೪: ಕೊಸ್ಮಿಕ್ ಚಾಟ್ * ೨೦೦೪: ಕಲ್ಕಿ * ೨೦೦೪: ಕರ್ಮ * ೨೦೦೪: ಕ್ಯಾ ಕಹೇ * ೨೦೦೪: ಕಿತ್ನಿ ಮಸ್ತ್ ಹೆ ಜಿಂದಗಿ<ref>http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k4/nov/nov211.htm</ref> * ೨೦೦೪: ಕೆಹನ ಹೆ ಕುಚ್ ಮುಜ್ಕೊ * ೨೦೦೪: ಕೆ. ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪಾಲಿ ಹಿಲ್ * ೨೦೦೪: ಕೇಸರ್ * ೨೦೦೫: ಹಮ್ ಪಾಂಚ್ ತಡ್ಕ ಮರ್ ಕೆ * ೨೦೦೫: ಕಾವ್ಯಾಂಜಲಿ * ೨೦೦೫: ಕೈಸಾ ಯೆ ಪ್ಯಾರ್ ಹೆ * ೨೦೦೬: ಕ್ಯಾಂಡಿ ಫ್ಲೋಸ್ * ೨೦೦೬: ಕ್ಯಾ ಹೋಗ ನಿಮ್ಮೋ ಕಾ * ೨೦೦೬: ತೋಡಿ ಸಿ ಜಮೀನ್ ತೋಡ ಸ ಆಸ್ಮಾನ್ * ೨೦೦೬: ಕಸಮ್ ಸೆ * ೨೦೦೬: ಕರಮ್ ಅಪ್ನಾ ಅಪ್ನಾ * ೨೦೦೭: ಕಹೆ ನಾ ಕಹೆ * ೨೦೦೭: ಖ್ವಾಯಿಶ್ * ೨೦೦೭: ಕುಚ್ ಇಸ್ ತರ * ೨೦೦೭: ಕಯಮತ್ * ೨೦೦೭: ಕಸ್ತೂರಿ * ೨೦೦೭: ಕ್ಯಾ ದಿಲ್ಲ್ ಮೆ ಹೆ * ೨೦೦೮: ಕೌನ್ ಜೇತೆಗ ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ ಟಿಕೇಟ್ * ೨೦೦೮: ಕಹಾನಿ ಹಮಾರೆ ಮಹಾಭಾರತ್ ಕಿ * ೨೦೦೮: ಕಭಿ ಕಭಿ ಪ್ಯಾರ್ ಕಭಿ ಕಭಿ ಯಾರ್ * ೨೦೦೮: ಕಿಸ್ ದೇಶ್ ಮೆ ಹೆ ಮೇರಾ ದಿಲ್ * ೨೦೦೮: ತುಜ್ ಸಂಗ್ ಪ್ರೀತ್ ಲಗಾಯಿ ಸಜ್ನಾ * ೨೦೦೯: ಕೋಯಿ ಆನೆ ಕೊ ಹೆ * ೨೦೦೯: ಕಿತ್ನಿ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಹೆ (ಸೀಸನ್ ೧) * ೨೦೦೯: ಬಂದಿನಿ * ೨೦೦೯: ಬೈರಿ ಪಿಯಾ * ೨೦೦೯: ಬೇತ್ತಾಬ್ ದಿಲ್ ಕೀ ತಮನ್ನಾ ಹೆ * ೨೦೦೯: ಪ್ಯಾರ್ ಕ ಬಂಧನ್ * ೨೦೦೯: ಪವಿತ್ರ್ ರಿಶ್ತಾ * ೨೦೧೦: ಸರ್ವಗ್ಗುನ್ ಸಂಪನ್ನ * ೨೦೧೦: ಕೇಶವ್ ಪಂಡೀತ್ * ೨೦೧೦: ತೇರೆ ಲಿಯೆ * ೨೦೧೦: ಕಿತ್ನಿ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಹೆ (ಸೀಸನ್ ೨) * ೨೦೧೦: ಪ್ಯಾರ್ ಕೀ ಯೆ ಏಕ್ ಕಹಾನಿ * ೨೦೧೧: ಪರಿಚಯ್ - ನಯಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೆ ಸಪ್ನೊ ಕ * ೨೦೧೧: ಬಡೆ ಅಚ್ಚೆ ಲಗ್ತೆ ಹೆ * ೨೦೧೨: ಕ್ಯಾ ಹುಅ ತೇರ ವಾದ * ೨೦೧೨: ಗುಮ್ರಹ್: ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್ * ೨೦೧೨: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೨ ) * ೨೦೧೨: ವಿ ದ ಸೀರಿಯಲ್ * ೨೦೧೩: ಕನ್ಪೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಟೀನೆಜರ್ * ೨೦೧೩: ಏಕ್ ಥಿ ನಾಯ್ಕ<ref>https://www.firstpost.com/entertainment/images-ekta-kapoor-and-vishal-bhardwaj-at-ek-thi-naayka-launch-649318.html</ref><ref>https://www.bollywoodlife.com/editors-pick/ek-thhi-naayka-tv-review-weekly-dose-of-daayan-stories-that-get-predictable/</ref> * ೨೦೧೩: ಸಾವ್ಧಾನ್ ಇಂಡಿಯ * ೨೦೧೩: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೩)<ref>https://bestmediainfo.com/2013/07/channel-v-is-back-with-season-3-of-gumrah/</ref> * ೨೦೧೩: ಎಮ್ ಟಿವಿ ವೆಬ್ಬ್ಡ್ (ಸೀಸನ್ ೧) * ೨೦೧೩: ಜೋದ ಅಕ್ಬರ್<ref>{{Cite web |url=https://www.gemtvserial.com/series/indian/jodha-akbar/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708093841/https://www.gemtvserial.com/series/indian/jodha-akbar/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೩: ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ್<ref>http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k13/sep/sep34.php</ref> * ೨೦೧೩: ಯೆ ಹೆ ಮೊಹಬ್ಬತೆ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Divyanka-Tripathi-dances-like-theres-no-tomorrow-at-the-1000-episodes-celebrations-of-Ye-Hai-Mohabbatein/articleshow/55893364.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಎಮ್ ಟಿವಿ ವೆಬ್ಡ್ (ಸೀಸನ್ ೨)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Webcam-nude-modelling-webbed-cyber-crime-suicide-webbed-mrinal-dutt-zoomies/articleshow/22980400.cms?from=mdr</ref><ref>https://bestmediainfo.com/2014/03/mtv-launches-second-season-of-mtv-webbed/</ref> * ೨೦೧೪: ಮೇರಿ ಆಶಿಕಿ ತುಮ್ ಸೆ ಹಿ * ೨೦೧೪: ಕುಮ್ಕುಮ್ ಭಾಗ್ಯ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/hindi/Kumkum-Bhagya-The-Biggest-Fiction-Launch-of-2014/articleshow/39626099.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೪)<ref>{{Cite web |url=https://www.afaqs.com/news/story/41767_Channel-V-to-launch-Gumrah-Season-4-with-Abhay-Deol |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708094642/https://www.afaqs.com/news/story/41767_Channel-V-to-launch-Gumrah-Season-4-with-Abhay-Deol |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೪: ಯೆ ದಿಲ್ ಸುನ್ ರಹ ಹೆ * ೨೦೧೪: ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಲೀಗ್(ಸೀಸನ್ ೧)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Box-Cricket-League-starts-with-a-bang-on-Sony-Entertainment-Television/articleshow/45510315.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಅಜೀಬ್ ದಾಸ್ತಾನ್ ಹೆ ಯೆ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ekta-Kapoor-Ajeeb-Daastaan-hai-ye-will-be-an-important-story-in-the-evolution-of-TV/articleshow/44502743.cms</ref> *೨೦೧೪: ಇತ್ನ ಕರೊ ನ ಮುಜೆ ಪ್ಯಾರ್<ref>{{Cite web |url=https://www.afaqs.com/news/story/42495_Sony-to-premiere-Balajis-Itna-Karo-Na-Mujhe-Pyaar |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708094647/https://www.afaqs.com/news/story/42495_Sony-to-premiere-Balajis-Itna-Karo-Na-Mujhe-Pyaar |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೫: ಕಸಮ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿ<ref>https://www.filmibeat.com/television/news/2016/kasam-launch-ssharad-kratika-look-lovely-ekta-kapoor-not-tv-queen-217735.html</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/television/ekta-kapoor-swears-she-is-not-queen-of-tv/</ref> * ೨೦೧೫: ಕಲಶ್ - ಏಕ್ ವಿಶ್ವಾಸ್<ref>https://bestmediainfo.com/2015/03/life-ok-explores-faith-in-god-in-new-show-kalash-ek-vishwaas/</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kalash-ek-vishwaas-to-go-off-air-on-17th-march-2017/articleshow/57274202.cms</ref> * ೨೦೧೫: ನಚ್ ಬಲಿಯೆ ೭<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/television/chetan-bhagat-is-x-factor-of-nach-baliye-7-ekta-kapoor/</ref> * ೨೦೧೫: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೫)<ref>https://www.ibtimes.co.in/gumrah-season-5-yeh-hai-mohabbatein-actor-karan-patel-replaces-karanvir-bohra-new-host-626127</ref> * ೨೦೧೫: ಕುಚ್ ತೊ ಹೆ ತೇರೆ ಮೇರೆ ದರ್ಮಿಯಾನ್<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi//photostory/48983948.cms?</ref> * ೨೦೧೫: ಪ್ಯಾರ್ ಕೊ ಹೊ ಜಾನೆ ದೊ<ref>https://bestmediainfo.com/2015/09/sony-to-beef-up-prime-time-with-new-fiction-show-pyaar-ko-ho-jaane-do/</ref> * ೨೦೧೫: ಯೆ ಕಹಾ ಆ ಗಯೆ ಹಮ್ * ೨೦೧೫: ನಾಗಿನ್ (ಸೀಸನ್ ೧) * ೨೦೧೬: ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಲೀಗ್ (ಸೀಸನ್ ೨)<ref>http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/gecs/colors-snaps-box-cricket-league-rights-slots-it-on-sundays-at-430-pm-151217</ref> * ೨೦೧೬: ಮಜಾಕ್ ಮಜಾಕ್ ಮೆ<ref>https://bestmediainfo.com/2016/07/life-oks-mazaak-mazaak-mein-brings-a-comedy-war-of-sorts-between-indian-states/</ref> * ೨೦೧೬: ಕವಚ್...ಕಾಲಿ ಶಕ್ತಿಯೋ ಸೆ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kawach-Kaali-Shaktiyon-Se-gets-an-extension/articleshow/54481258.cms</ref><ref>{{Cite web |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708095127/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೬: ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ್ - ಜಾಗ್ ಉಟಾ ಶೈತಾನ್<ref>https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/brahmarakshas-off-air-ekta-kapoor-krystle-dsouza-aham-sharma-lifetv-954371-2017-01-11</ref> * ೨೦೧೬: ನಾಗಿನ್ (ಸೀಸನ್ ೨) * ೨೦೧೬: ಪರ್ದೇಸ್ ಮೆ ಹೆ ಮೇರಾ ದಿಲ್ * ೨೦೧೬: ಚಂದ್ರ ನಂದಿನಿ * ೨೦೧೭: ದ್ಹಾಯಿ ಕಿಲೊ ಪ್ರೇಮ್ * ೨೦೧೭: ಕುಂಡಲಿ ಭಾಗ್ಯ<ref>https://bestmediainfo.com/2017/06/zee-tv-launches-kumkum-bhagya-s-spin-off-kundali-bhagya/</ref> * ೨೦೧೭: ಚಂದ್ರಕಾಂತ - ಏಕ್ ಮಾಯಾವಿ ಪ್ರೇಮ್ ಗಾತ * ೨೦೧೭: ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಲೀಗ್ (ಸೀಸನ್ ೩) * ೨೦೧೮: ನಾಗಿನ್ (ಸೀಸನ್ ೩) * ೨೦೧೮: ದಿಲ್ ಹಿ ತೊ ಹೆ * ೨೦೧೮: ಕಯಮತ್ ಕಿ ರಾತ್<ref>{{Cite web |url=https://www.televisionpost.com/star-plus-to-launch-fantasy-thriller-qayamat-ki-raat-on-23-june/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703083657/https://www.televisionpost.com/star-plus-to-launch-fantasy-thriller-qayamat-ki-raat-on-23-june/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೮: [[:en:Kasautii Zindagii Kay|ಕಸೌಟಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೆ]] * ೨೦೧೮: ಡಾಯನ್ * ೨೦೧೯: [[:en:Kavach (TV series)|ಕವಚ್ (ಸೀಸನ್ ೨)]] * ೨೦೧೯: ಕಸಮ್ ತೇರೆ ಇಶ್ಕ್ ಕಿ {{div col end}} ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {{div col|colwidth=22em}} * ೨೦೦೧: ಕ್ಯೂ ಕಿ... ಮೆ ಜೂಟ್ ನಹಿ ಬೋಲ್ತ * ೨೦೦೩: ಕುಚ್ಚ್ ತೊ ಹೆ * ೨೦೦೪: ಕೃಷ್ಣ ಕೋಟೆಜ್ * ೨೦೦೫: ಕ್ಯಾ ಕೂಲ್ ಹೆ ಹಮ್ * ೨೦೦೫: ಕೋಯಿ ಆಪ್ ಸ * ೨೦೦೭: ಶೂಟೌಟ್ ಅಟ್ ಲೋಖಂಡ್ವಾಲಾ * ೨೦೦೮: ಮಿಶನ್ ಇಸ್ತಾನ್ಬುಲ್ * ೨೦೦೮: ಸಿ ಕಂಪನಿ * ೨೦೦೮: ಈಎಮ್ಐ – ಲಿಯ ಹೆ ತೊ ಚುಾನ ಪರೆಗ * ೨೦೧೦: ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮುಂಬಯಿ * ೨೦೧೧: ತರ್ಯಾಂಚೆ ಬೈಟ್ * ೨೦೧೧: ಶೋರ್ ಇನ್ ದ ಸಿಟಿ * ೨೦೧೧: ರಾಗಿಣಿ ಎಮ್ ಎಮ್ ಎಸ್ * ೨೦೧೧: ದ ಡರ್ಟಿ ಪಿಕ್ಚರ್ * ೨೦೧೨: ಕ್ಯಾ ಸೂಪರ್ ಕೂಲ್ ಹೆ ಹಮ್ * ೨೦೧೩: ಏಕ್ ಥಿ ಡಾಯನ್ * ೨೦೧೩: ಶೂಟ್ ಔಟ್ ಅಟ್ ವಡಾಲ * ೨೦೧೩: ಲೂಟೆರ * ೨೦೧೩: ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮುಂಬಯಿ ದುಬಾರ * ೨೦೧೪: ಶಾದಿ ಕೆ ಸೈಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ * ೨೦೧೪: ರಾಗಿಣಿ ಎಮ್ ಎಮ್ ಎಸ್ ೨ * ೨೦೧೪: ಮೆ ತೇರ ಹೀರೋ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ekta-Kapoor-brings-David-and-Varun-Dhawan-together/articleshow/17925186.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಕುಕು ಮತೂರ್ ಕಿ ಝಂದ್ ಹೊ ಗಯಿ<ref>https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ekta-kapoor-kuku-mathur-ki-jhand-ho-gayi-187257-2014-04-02</ref> * ೨೦೧೪: ಏಕ್ ವಿಲ್ಲೆನ್ - ಧೆರಿ'ಸ್ ವನ್ ಇನ್ ಎವ್ರಿ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ<ref>https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ek-villain-makers-deny-similarity-with-i-saw-the-devil/</ref> * ೨೦೧೬: ಕ್ಯಾ ಕೂಲ್ ಹೆ ಹಮ್ ೩ * ೨೦೧೬: [[:en: Azhar (film)|ಅಝರ್]]<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Will-Emraan-Hashmi-play-Mohammed-Azharuddin-in-Ekta-Kapoors-next/articleshow/33910229.cms</ref> * ೨೦೧೬: [[:en:Udta Punjab|ಉಡ್ತ ಪಂಜಾಬ್]]<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-acquires-udta-punjab/</ref> * ೨೦೧೬: ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಸ್ತಿ<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-to-co-produce-masti-triquel-titled-great-grand-masti/</ref> * ೨೦೧೬: [[:en:A Flying Jatt|ಅ ಫ್ಲಯಿಂಗ್ ಜಟ್ಟ್]]<ref>https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator/</ref> * ೨೦೧೭: ಹಾಫ್ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್<ref>http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n092914040704</ref> * ೨೦೧೭: [[:en:Super Singh|ಸೂಪರ್ ಸಿಂಗ್]] * ೨೦೧೮: [[:en:Veere Di Wedding|ವೀರೆ ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್]]`<ref>https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/veere-di-wedding-producer-ekta-kapoor-to-do-this-for-the-first-time-in-8-years/231132</ref> * ೨೦೧೮: ಲೈಲಾ ಮಜ್ನು * ೨೦೧೯: ಮೆಂಟಲ್ ಹೆ ಕ್ಯಾ * ೨೦೧೯: [[:en:Jabariya Jodi|ಜಬರಿಯ ಜೋಡಿ]] * ೨೦೧೯: ಡೋಲಿ ಕಿಟ್ಟಿ ಆರ್ ವೋ ಚಮಕ್ತೆ ಸಿತಾರೆ * ೨೦೧೯: [[:en:Dream Girl (2019 film)|ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್‌]] * ಟಿಬಿಎ: ಕುರೆನ್ {{div col end}} ===ವೆಬ್ ಸಿರೀಸ್=== {{div col|colwidth=22em}} * [[:en:Maya Thirrai|ಮಾಯಾ ತಿರಯಿ]] * [[:en:Romil & Jugal|ರೋಮಿಲ್ & ಜುಗಲ್]] * [[:en:Bewafaa sii Wafaa|ಬೆವಫ ಸೀ ವಫಾ]] * [[:en:Boygiri|ಬಾಯ್ ಗಿರಿ]] * [[:en:Karrle Tu Bhi Mohabbat|ಕರ್ಲೆ ತು ಭಿ ಮೊಹಬ್ಬತ್]] * ದೇವ್ ಡಿಡಿ * ದಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಕೇಸ್ * ಕ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ೨೦೧೭ * ಸೈಬರ್ ಸ್ಕಾಡ್ * ಪಮ್ಮಿ ಆಂಟಿ * ರಾಗಿಣಿ ಎಮ್ ಎಮ್ ಎಸ್: ರಿಟರ್ನ್ಸ್ * ಬಾಸ್: ಡೆಡ್/ಅಲೈವ್ * ಧಿಮನೆರ್ ಡಿಂಕಾಲ್ * ಫೋರ್ ಪ್ಲೇ * ಹಕ್ ಸೆ * [[:en:Kehne Ko Humsafar Hain|ಕೆಹ್ನೆ ಕೊ ಹಮ್ಸಫರ್ ಹೆ]] * ಪಿಎಮ್ ಸೆಲ್ಫಿವಾಲೆ * ಗಲ್ತಿ ಸೆ ಮಿಸ್ - ಟೆಕ್ * ಗಂದಿ ಬಾತ್ * ಹಮ್- ಐ ಅಮ್ ಬಿಕಾಸ್ ಆಫ್ ಅಸ್ * ಹೋಮ್ * xxx * [[:en:Baarish|ಬಾರಿಶ್]] {{div col end}} =ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು= ಕಪೂರ್ ಅವರು [[ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್]] ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್, ಕಲಾಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಏಷ್ಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಅಪ್ಸರಾ ಅವಾರ್ಡ್, ಝೀ ರಿಶ್ತೇ ಅವಾರ್ಡ್, ಸ್ಟಾರ್ ಪರಿವಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಮೂರನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ನ್ಯೂ ಟಾಲೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ನಾಲ್ಕನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಜಿಆರ್ ೮! ವುಮನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಏಷ್ಯಾದ ಸೋಶಿಯಲ್ ಎಂಪವರ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಝೀ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕರ್, ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಿಸಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ದೇಶಕರು]] gpf7pnaymlb5f2bfqwe7xujw4g58zyy 0 123871 1375752 1338279 2026-06-23T13:50:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375752 wikitext text/x-wiki '''ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು [[ದೇಶ]]ದ ಇಲ್ಲವೆ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗದ [[ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಯ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಾಲ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಾನುಗುಣವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಬಳಸುವ ಸಲಕರಣೆ (ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್). ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನಳೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಈ ಸಲಕರಣೆಯ ತಯಾರಿಕೆ ಸುಲಭವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸರಣಿ ಸರಳವಾದದ್ದು. ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದಾರ್ಥದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ೧೫೦ ಘಟಕಗಳಷ್ಟಿದ್ದು ಮರುವರ್ಷ ೨೨೫ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಏರಿದರೆ ಆಗ ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಷದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಶೇಕಡಾ ೫೦ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಾಗಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಷದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ೧೦೦ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಎರಡನೆಯದರದು ೧೫೦ (೫೦% ಹೆಚ್ಚು) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎರಡು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಇಂಥ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳಿಗೆ ಒದಗಿ ಬರುವ ಶೇಕಡಾ ವಿಧಾನವೇ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ವಿಧಾನ. ಪ್ರದೇಶಾನುಗುಣ ಸೂಚ್ಯಂಕಕ್ಕಿಂತ ಕಾಲಾನುಗುಣ ಸೂಚ್ಯಂಕವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Glossary:Production_index</ref> ==ರಚನೆ== ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕಾದರೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಆಧಾರ ವರ್ಷವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಆ ವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು (೧೦೦) ಇತರ ವರ್ಷಗಳ (ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷ) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಇದರ ಶೇಕಡಾವಾರಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕು. ಯಾವುದನ್ನು ಆಧಾರ ವರ್ಷವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಎರಡು ಅಂಶಗಳ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಆಧಾರವರ್ಷ ಅತಿ ಹಿಂದಿನದಾಗಿರಬಾರದು. ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದರೆ ಹೋಲಿಕೆ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.investopedia.com/terms/i/ipi.asp</ref> <br> ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಆಧಾರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಳ್ಳುವ ವರ್ಷ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯದಾಗಿರಬೇಕು. ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವ ಯಾವ ಘಟನೆಗಳೂ ಆ ವರ್ಷ ಇದ್ದಿರಬಾರದು. ಇಂಥ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿ ವರ್ಷ ದೊರಕದಿದ್ದರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಸರಾಸರಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು. ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ತೌಲನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಯಾವುವೆಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಹಂತ. ಯಾವುದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸಾವಿರಾರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೂ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಮೂರು: (೧) ಆದಷ್ಟು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. (೨) ಆದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು (೩) ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಆಧಾರ ವರ್ಷದಲ್ಲೂ ಪರಾಮರ್ಶನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ==ಅಳತೆಗೋಲುಗಳು== ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಒಂದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಾಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಆರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ಕಷ್ಟಕರ. ಏಕೆಂದರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಟ್ಟೆ, ಧಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಪಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದರದು ಅಳತೆಯಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದರದು ತೂಕ; ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲೇ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಾಗ ಈ ನಾನಾ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಹಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಗಳ ಮೌಲ್ಯನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಗಟು ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅದಲ್ಲದೆ ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಳಿತದಿಂದಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯ ವಿರೂಪಗೊಳ್ಳದಿರುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಆಧಾರವರ್ಷದ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಆಧಾರವರ್ಷದ ಸಗಟು ಬೆಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಪದಾರ್ಥದ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವರ್ಷಕ್ಕೂ ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು.<ref>https://economictimes.indiatimes.com/definition/index-for-industrial-production</ref> ಆಧಾರವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೂ ೧೦೦ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಅದೇ ಪದಾರ್ಥದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವರ್ಷದ ಮೌಲ್ಯದ ಶೇಕಡಾ ರೂಪಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕು: ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಉತ್ಪನ್ನ ( ಆಧಾರ ವರ್ಷದ ಸಗಟು ಬೆಲೆ ( ೧೦೦ ಆಧಾರ ವರ್ಷದ ಉತ್ಪನ್ನ ( ಆಧಾರ ವರ್ಷದ ಸಗಟು ಬೆಲೆ ಇದನ್ನೇ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಹೀಗೆ ತೋರಿಸಬಹುದು: ಇಲ್ಲಿ q ಎಂಬುದು ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೊತ್ತ;; ಠಿ ಎಂಬುದು ಬೆಲೆ. ಉಪಲಿಪಿಗಳಾದ (ಸಬ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್) ೦ ಮತ್ತು ೧ ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಧಾರ ಹಾಗೂ ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾದ ನಾನಾ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳ (ಆಧಾರವರ್ಷದ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಆಧಾರವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಭಾಗಿಸಿ ಬಂದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೧೦೦ರಿಂದ ಗುಣಿಸಿದರೆ ಸಿಗುವುದೇ ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ. ==ಮೌಲ್ಯದ ಪರಿಗಣನೆ== ಆಧಾರವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಸ್ತುವಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೂ ೧೦೦ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಕಾರಣ ಆಧಾರವರ್ಷದ ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೧೦೦. ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೧೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು. ಆಧಾರವರ್ಷದ ಪದಾರ್ಥಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಪದಾರ್ಥಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಸರಾಸರಿಗಳನ್ನು (ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಭಾಗಿಸಿ) ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಈ ಎರಡು ಸರಾಸರಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಾಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಶೇಕಡಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋದಿ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳ ಮೊತ್ತಗಳನ್ನೂ ಆಧಾರವರ್ಷದ ಬೆಲೆಗಳನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶನವರ್ಷಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಮೊತ್ತಗಳನ್ನು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಾದ ಮೂರರಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದಾಗ ಆಧಾರವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವೂ (೧೦೦) ಪರಾಮರ್ಶನವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವೂ (೨೧೬.೬) ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಎಂದರೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೌಲ್ಯ ಶೇಕಡಾ ೧೧೬.೬ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತವಾದಂತಾಯಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ತಯಾರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ (ಆಧಾರ ವರ್ಷ ೧೯೯೧=೧೦೦) ೧೯೯೧: ಆಧಾರ ವರ್ಷ ೨೦೦೧: ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷ ಪದಾರ್ಥ ಘಟಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ ('೦೦೦) ಬೆಲೆ ರೂ. ಮೌಲ್ಯ ರೂ.(೦೦೦) ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ ('೦೦೦) ಆಧಾರವರ್ಷದ ಬೆಲೆ ರೂ. ಮೌಲ್ಯ ರೂ. ('೦೦೦) ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೧ ಗೋದಿ ಪಲ್ಲ ೧೦೦ ೩೦ ೩,೦೦೦ ೧೦೦ ೩೦೦ ೩೦ ೯,೦೦೦ ೩೦೦ ೨ ಬಟ್ಟೆ ಗಜ ೧,೦೦೦ ೨ ೨,೦೦೦ ೧೦೦ ೧,೫೦೦ ೨ ೩,೦೦೦ ೧೫೦ ೩ ಕಾಫಿ ಸೇರು ೧೦೦ ೩ ೫೦೦ ೧೦೦ ೨೦೦ ೫ ೧,೦೦೦ ೨೦೦ ೩೦೦ ೬೫೦ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮೇಲೆ ಸರಳ ಸರಾಸರಿ ಪರಿಮಾಣಾನುಪಾತಗಳನ್ನು (ಸಿಂಪಲ್ ಆವರೇಜ್ ಕ್ವಾಂಟಿಟಿ ರಿಲೆಟಿವ್ಸ್) ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ನಾನಾ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು (ತೂಕ) ಪರಿಗಣಿಸಿ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ತಯಾರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ೫೦% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಕಾಫಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ೫೦%ರಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದ್ದು ಆಧಾರವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಾಫಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ ರೂ. ೨೫,೦೦,೦೦೦ರಷ್ಟಿದ್ದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ರೂ. ೧೭,೫೦,೦೦೦ ಆಗಿದ್ದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ ೩೦%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೊತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಕಾಫಿಯದು ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತೂಕಗಳನ್ನು ಆಧಾರವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಪರಸ್ಪರ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದು. ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಧಾರವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ರೂ. ೨೦,೦೦,೦೦೦; ಕಾಫಿಯದು ರೂ ೫,೦೦,೦೦೦. ಎಂದರೆ ಬಟ್ಟೆ ಕಾಫಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ. ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾಫಿಯ ತೂಕ ೧ ಆದರೆ ಬಟ್ಟೆಯದು ೪. ಈ ತೂಕಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ಪದಾರ್ಥದ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನೂ ಅದರ ತೂಕದಿಂದ ಗುಣಿಸಿ ಅನಂತರ ಬರುವ ವಸ್ತುಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಬಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒಟ್ಟು ತೂಕಗಳಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದರೆ ಸಿಗುವುದೇ ಭಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ. ಮುಂದೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಕಾಫಿಗಳೆರಡನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಭಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಗುಣಿಸಿದೆ. ಆ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಮೌಲ್ಯ ೫೦%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಕಾಫಿಯ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನ ಮೌಲ್ಯ ೫೦%ರಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆಯೆಂದೂ ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು, ಭಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಧಾರವರ್ಷದ ಭಾರಿತ ಪದಾರ್ಥಸೂಚ್ಯಂಕದ ಮೊತ್ತವನ್ನೂ (() ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಭಾರಿತ ಪದಾರ್ಥಸೂಚ್ಯಂಕದ ಮೊತ್ತವನ್ನೂ (() ತೂಕಗಳ ಮೊತ್ತದಿಂದ (W) ಭಾಗಿಸಿದಾಗ ಲಬ್ಧವಾಗುವ ಆಧಾರವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಭಾರಿತ ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೧೦೦; ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಭಾರಿತ ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೭೦. ಎಂದರೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಾಫಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಹೊಂದಿದ ಕಾರಣ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನ ಮೌಲ್ಯ ೩೦ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/dnss/docViewer.aspx?docID=2802 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-01-12 |archive-date=2018-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727144114/https://unstats.un.org/unsd/dnss/docViewer.aspx?docID=2802 |url-status=dead }}</ref> ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳನ್ನು ಎರಡು ಶಿರೋನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಬಹುದು. (೧) ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮತ್ತು (೨) ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ. ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ದೆಹಲಿಯ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಎಕಾನೊಮಿಸ್ಟ್ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದವರು ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಇದು ನಿಂತಿದೆ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರತವನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಪ್ರಪಂಚದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಎಕಾನೊಮಿಸ್ಟ್ ೧೪ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ೧೯೩೯-೪೦ನೇಯ ವರ್ಷದಿಂದ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೧೭ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡದ್ದು. ಇದು ೧೯೩೯-೪೦ರಿಂದ ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.೧೯೪೮-೪೯ರ ವರೆಗೆ ೧೯೩೯-೩೭ ಮತ್ತು ೧೯೩೮-೩೯ರ ಸರಾಸರಿಯೇ ಆಧಾರ ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೪೯-೫೦ರಿಂದ ಇದು ೧೯೪೮-೪೯ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ತೂಕಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳೂ ಅವುಗಳ ತೂಕಗಳೂ ಈ ರೀತಿ ಇವೆ (ತೂಕಗಳನ್ನು ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ): ಅಕ್ಕಿ (೩೮), ಜೋಳ ಮತ್ತು ನವಣೆ (೧೨), ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ (೨), ರಾಗಿ (೨), ಗೋದಿ (೧೪), ಬಾರ್ಲಿ (೪), ಕಾಳು (೭), ಎಳ್ಳು (೧), ನೆಲಗಡಲೆ (೭), ಸಾಸಿವೆ (೨), ಅಗಸೆ ಬೀಜ (೧), ಹರಳಿನ ಬೀಜ (೦.೩), ಹತ್ತಿ (೩) ಸಣಬು (೨), ಚಹಾ (೪), ಕಾಫಿ (೦.೪), ರಬ್ಬರು (೦.೧). ==ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೂಚ್ಯಂಕ== ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಎಕಾನೊಮಿಸ್ಟ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೩೯ನ್ನು ಆಧಾರ ವರ್ಷವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ೧೧ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ೧೯೪೮ರಿಂದ ಮಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ. <ref>https://www.ceicdata.com/en/indicator/india/industrial-production-index-growth</ref>ಕೇಂದ್ರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತೂಕಗಳನ್ನು ೧೯೪೬ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗಣತಿಯ ಪದಾರ್ಥ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಚ್ಯಂಕಕ್ಕೆ ಆರಿಸಲಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳೂ ಅವುಗಳ ತೂಕಗಳೂ ಈ ರೀತಿಯಿವೆ: ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (೧೧.೯೫), ಸಕ್ಕರೆ (೩.೫೪), ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆ (೦.೬೧), ಸಿಮೆಂಟು (೦.೬೭), ಗಾಜು (೦.೫೫), ರಿಫ್ರಾಕ್ಟರಿಗಳು (೦.೪೮), ಪದರಂಟು ತೂಗಿದ ಉತ್ಪಾದನ ಸೂಚ್ಯಂಕ (ಆಧಾರವರ್ಷ ೧೯೫೧=೧೦೦) ೧೯೯೧: ಆಧಾರ ವರ್ಷ ೨೦೦೧: ಪರಾಮರ್ಶನ ವರ್ಷ ವಸ್ತು ಮೌಲ್ಯ ರೂ.(೦೦೦) ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ತೂಕ ಪದಾರ್ಥದ ತೂಗಿದ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮೌಲ್ಯ ರೂ.(೦೦೦) ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ತೂಕ ತೂಗಿದ ಪದಾರ್ಥ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಬಟ್ಟೆ ೨,೦೦೦ ೧೦೦ ೪ ೪೦೦ ೧,೦೦೦ ೫೦ ೪ ೨೦೦ ಕಾಫಿ ೫೦೦ ೧೦೦ ೧ ೧೦೦ ೭೫೦ ೧೫೦ ೧ ೧೫೦ W (ತೂಕ) =೫ (=೫೦೦ W =೫ (=೫೦೦ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಹಲಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ಲೈವುಡ್ (೦.೧೫), ಕಾಗದ (೧.೧೪), ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ (೧.೨೧), ಹತ್ತಿ (೪೩.೪೯), ಉಣ್ಣೆ (೧.೩೮), ಸೆಣಬು (೧೬.೫೩), ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು (೩.೧೦); ನಾನ್-ಫೆರಸ್ ಲೋಹಗಳು (೧೨.೧೪), ಉಕ್ಕು (೭.೧೬), ಸೈಕಲ್ಲು (೦.೧೨), ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರ (೦.೦೨), ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪ (೦.೦೪), ವಿದ್ಯುತ್ ಬೀಸಣಿಗೆ (೦.೩೫), ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು (೫.೦೬). (ಎ.ಬಿ.ಎ.) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] 7qvray07aj5uonik5z5urynyolifyx1 0 140628 1375762 1348623 2026-06-23T16:21:19Z Icodense 92860 Requesting speedy deletion with rationale "Cross-wiki-spam created by a globally blocked user in 2021; already deleted at e.g. [[:en:Torsten Haß]], [[:fr:Torsten Haß]] and [[:no:Torsten Haß]]. No notability established: works are self-published and distributed via library donations, lacking significant independent coverage.". (TwinkleGlobal) 1375762 wikitext text/x-wiki {{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|1=Cross-wiki-spam created by a globally blocked user in 2021; already deleted at e.g. [[:en:Torsten Haß]], [[:fr:Torsten Haß]] and [[:no:Torsten Haß]]. No notability established: works are self-published and distributed via library donations, lacking significant independent coverage.}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = ಟಾರ್ಸ್ಟನ್ ಹಾ (Torsten Haß) |pseudonym = ಕಿಮ್ ಗೋಡಾಲ್ (Kim Godal) |image = |birth_date = {{birth date|1970|11|21|df=y}} |birth_place = ನ್ಯೂಮನ್ಸ್ಟರ್ (Neumünster), [[ಜರ್ಮನಿ]] |death_date = |death_place = |occupation = ಕವಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ |nationality = ಜರ್ಮನ್ |movement = |notableworks = ''[[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|Bibliotheken]] für Dummies'' |spouse = |influences = [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ]], [[ಇಬ್ಸೆನ್, ಹೆನ್ರಿಕ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್]], [[ವಿಕ್ಟರ್ ಹ್ಯೂಗೊ]], [[ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್]] ><ref>{{cite book |last1=Haß |first1=Torsten |title=Der Verlust der Magie |publisher=Spatz |date=2021 |pages=8 |isbn=979-8518064591}}</ref> |influenced = |signature= }} '''ಟಾರ್ಸ್ಟನ್ ಹಾ''' (ಗುಪ್ತನಾಮ '''ಕಿಮ್ ಗೋಡಾಲ್''', 21 ನವೆಂಬರ್ 1970 – )<ref>{{cite web |author=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಜರ್ಮನಿ|url=http://d-nb.info/gnd/1145989268 |title=GND-Datensatz DNB |accessdate=2021-11-21 |year= |work=Katalog der Deutschen Nationalbibliothek}}</ref><ref>{{cite book |last1=Haß |first1=Torsten |title=Der Verlust der Magie |publisher=Spatz |date=2021 |pages=5 |isbn=979-8518064591}}</ref>, ಕವಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರೆಹಗಳು== * ''Arbeitgebermarke [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|Bibliothek]] mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen'' (2021) * ''[[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|Bibliotheken]] für Dummies'' (2019), ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಡೆಟ್ಲೆವ್ ಷ್ನೇಯ್ಡರ್-ಸುಡರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] * ''Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den [[ಸಿನಿಕತೆ|klassischen Zynismus (Kynismus)]]'' (2021), ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಬ್ರೂಕರ್]] * ''Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನ|Wissenschaftliche Bibliotheken]]'' (2021) * ''Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler'' (1996), ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ * ''Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel'' (2021) ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== * ''Das Kartenhaus : ein Betrugs-Roman'' (2002<ref name="chrono">{{cite book |last1=Godal |first1=Kim |title=Morddeich |publisher=Spatz |date=2021 |pages=133–134 |isbn=979-8746727725}}</ref>) * ''Der König des Schreckens : ein Vatikan-Krimi'' (2013<ref name="chrono" />) * ''Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – Roman'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Morddeich : und andere Kurzprosa'' (2021) * ''Die Schwarze Zeit : ein Mittelalter-Roman'' (2006<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – Roman'' (2007<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit III : Metathronos – Roman'' (2008<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit V : Staub – Roman'' (2010<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – Roman'' (2011<ref name="chrono" />) * ''Totenmelodie : ein Kurpfalz-Krimi'' (2017<ref name="chrono" />) * ''Totenquintett : ein Kurpfalz-Krimi'' (2018<ref name="chrono" />) * ''Totentraum : ein Kurpfalz-Krimi'' (2019<ref name="chrono" />) ==ನಾಟಕಗಳು== * ''En Nuit : Dramolett'' (2021) * ''Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama'' (2020<ref name="chrono" />) * ''Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama'' (2003<ref name="chrono" />) ==ಕವನ== * ''Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann torkelt nicht minder : [[ಚಳಿಗಾಲ|Winter-]] und [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್|Weihnachts]]gedichte'' (2020) * ''Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : [[ಪ್ರೀತಿ|Liebes]]gedichte und andere'' (2020) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=ha%C3%9F%2C+torsten&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&OESTERREICH=&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&SCHWEIZ=&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ KVK] (ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, WorldCat) ಹುಡುಕಿ Torsten Haß (ಟಾರ್ಸ್ಟನ್ ಹಾ) * [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=godal%2C+kim&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ KVK] (ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, WorldCat) ಹುಡುಕಿ Kim Godal (ಕಿಮ್ ಗೋಡಾಲ್) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿ]] 6lsn516c99qvnq3ay2r4lj9s6rx09m5 0 142838 1375753 1375693 2026-06-23T14:02:58Z A826 72368 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 1375753 wikitext text/x-wiki '''ಶರಣ ಗೆಜ್ಜಗಾರ ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ''' (ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು) ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ವಚನಕಾರರು ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಇವರ ಜನ್ಮನಾಮ ಮುದ್ದಣ. ಇವರು '''ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ದಲಿಂಗ''' ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದಲ್ಲಿ ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.lingayatreligion.com/K/Sharanaru/Ghattivalayya |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-18 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201194355/https://lingayatreligion.com/K/Sharanaru/Ghattivalayya |url-status=dead}}</ref> ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ೧೪೭ [[ವಚನ]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://vachana.sanchaya.net/vachanakaaras/82</ref> ತನ್ನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ, ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನವರು ಭಕ್ತರು ಮಾಡುವ ಆಡಂಬರದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಹೀನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾರವು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲ್ನೋಟದ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಶರಣರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಅನರ್ಹರು ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಗುರು-ಲಿಂಗ-ಜಂಗಮಗಳ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾತ್ವಿಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹರಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಮುಖ ವಚನಕಾರರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]]ಗಳು, "ಅಂಗದ ಮೇಲಣ ಲಿಂಗಕ್ಕಿಂತ ಅಂಗದೊಳಗಣ ಲಿಂಗವ ಹಿಂಗದಂತಿರಬೇಕು, ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನಂತೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಳಿಗೆ ಮಾರಯ್ಯನವರು, "ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ಆಸೆ ಮನದೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು ತಿರುಗಾಡುತಿಹ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆಲ್ಲಿಯದೋ ನಿರ್ವಾಣ, ಘಟ್ಟಿವಾಳಂಗಲ್ಲದೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು, "ಕೂಡಲ ಚೆನ್ನಸಂಗಾ ನಿನ್ನ ಶರಣ ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನಲ್ಲದೆ ನೆರೆ ಅರಿವವರಾರೋ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಅದೃಷ್ಯಕವಿಯವರು "ದೃಢಶರಣಸೀಮಂತ ಮಣಿ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನವರು ಮದ್ದಳೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಶಿವಾನುಭವವನ್ನು ನರ್ತನದ ಮೂಲಕ ಸಾರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಆತನನ್ನು ತೊರೆದಳು. ಇದು ಆತನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆತ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು ವಚನಕಾರರಾದರು.<ref>https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%e0%b2%98%e0%b2%9f%e0%b3%8d%e0%b2%9f%e0%b2%bf%e0%b2%b5%e0%b2%be%e0%b2%b3%e0%b2%af%e0%b3%8d%e0%b2%af/</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 411vw26h6mlsokazx93zw9xtugph1a1 0 146027 1375758 1372802 2026-06-23T15:26:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375758 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|URL=|name=ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್|birth_date=೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೭|nationality=ಭಾರತೀಯ|years active=೧೯೯೧-ಇಂದಿನವರೆಗೆ|occupation=ಉದ್ಯಮಿ|known for=ಮಲ್ಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|spouse=ಕೆ.ಪಿ.ಸುಬೈದಾ|children=೨}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್''' (ಜನನ ೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಡೈಮಂಡ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿಲ್ಲರೆ ಆಭರಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://m.economictimes.com/slideshows/investments-markets/top-6-jewellers-who-control-indias-gold/slideshow/19827320.cms|title=Top Six Jewellers who control India's Gold.|last=|first=|date=3 May 2013|website=Economic Times|access-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225014920/https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/investments-markets/top-6-jewellers-who-control-indias-gold/slideshow/19827320.cms?from=mdr|url-status=dead}}</ref> [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಡೈಮಂಡ್ಸ್ [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ|₹]] ೧೨೦ ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಿತು <ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/investments-markets/top-6-jewellers-who-control-indias-gold/malabar-gold-diamonds/slideshow/19827318.cms|title=Malabar Gold and Diamonds – One of top jewellers in India.|date=2 May 2013|website=Indiatimes}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯ ವಹಿವಾಟು [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ|₹]] ೨೨೦ ಶತಕೋಟಿ ತಲುಪಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.moneylife.in/article/malabar-gold-from-rs50-lakh-to-rs22000-crore-in-just-20-years/35475.html|title=Malabar Gold: From Rs 50 lakh to Rs 22,000 crore in just 20 years|date=|website=|access-date=8 January 2016|archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917213557/http://www.moneylife.in/article/malabar-gold-from-rs50-lakh-to-rs22000-crore-in-just-20-years/35475.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್ ಮಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ ಹಾಜಿ ಮತ್ತು ಫಾತಿಮಾ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ೧೭ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಕೃಷಿ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ೨೪ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ|ಮಸಾಲೆ]] ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/malabar-gold-opens-new-store-at-himayath-nagar|title=Malabar Gold opens new store at Himayath Nagar|date=28 January 2017|publisher=Telangana Today}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == === ಮಲಬಾರ್ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳು === ಎಂ.ಪಿ ಅಹಮ್ಮದ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮೂಲದ ಬಿ‍‍‍ಐಎಸ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಆಭರಣ ಸಮೂಹವಾದ ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಡೈಮಂಡ್ಸ್‍ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು. ಕಂಪನಿಯು ₹೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯದೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲಬಾರ್ ಸಮೂಹವು ಪ್ರಸ್ತುತ ೯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಶೋರೂಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಥಂಬ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ಸ್, ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಲಬಾರ್ ಸಮೂಹವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಮಲಬಾರ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ === ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನಿಗಳ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಲಬಾರ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಲಬಾರ್ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮಾಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್ ಆಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1273046/corporate-news|title=Malabar Group launches first state-of-the-art mall in Kerala|last=|date=25 March 2018|website=Arab News|access-date=3 October 2018}}</ref> ಅನೇಕ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಹಸಿರು ಮಾಲ್ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/countrys-first-green-mall-to-be-inaugurated-on-march-23/articleshow/63323461.cms|title=Country’s first ‘green mall’ to be inaugurated on March 23|date=16 March 2018|access-date=15 April 2018|agency=The Times of India}}</ref> ಮಾಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್‌ಗೆ ಅಂದಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/malabar-developers-to-launch-mall/article6640186.ece|title=Malabar Developers to launch mall in Calicut; Business Line|last=|date=27 November 2014|website=The Hindu|access-date=8 January 2016}}</ref> === ಇಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ === ಇಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಷನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಒಡೆತನದ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದ್ದು ಅದು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶೋರೂಮ್ ಹೊಂದಿದೆ. <ref name="Dulquer Salman">{{Cite web|url=http://www.godubai.com/citylife/press_release_page.asp?pr=115579|title=Film actor Dulquer Salman inaugurates Eham Digital in Dubai.|last=|first=|date=17 November 2017|website=|access-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929195217/http://www.godubai.com/citylife/press_release_page.asp?pr=115579|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.ehamdigital.com/|title=EHAM DIGITAL|website=www.ehamdigital.com|access-date=2022-10-16|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019042606/https://ehamdigital.com/|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್ ಅವರು ಕೆಪಿ ಸುಬೈದಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಗ ಶಮ್‍‍ಲಾಲ್ ಅಹಮ್ಮದ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.arabianbusiness.com/business/396056-going-for-gold|title=The Indian jewellery retailer that's now bigger than Tiffany's|date=8 May 2018}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 02lclq4vtt0m9yb9kejpn97e1f81umt 0 150723 1375772 1340296 2026-06-23T20:38:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375772 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=ಶ್ರೀ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|image=THIRUPORUR(TOWN PANCHAYAT KANCHIPURAM DISTRICT ) KANDASAMY TEMPLE.jpg|alt=|caption=|map_caption=Location in [[Tamil Nadu]]|coordinates={{coord|12|43|31|N|80|11|20|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|other_names=|proper_name=|country=[[ಭಾರತ]]|state=[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|district=[[Chengalpattu district|ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು]]|location=[[ತಿರುಪೋರೂರು]]|elevation_m=|primary_deity_Godess=|utsava_deity_God=|utsava_deity_Godess=|Direction_posture=|Pushakarani=|Vimanam=|Poets=|Prathyaksham=|architecture=[[ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]|inscriptions=|creator=|website={{url|thiruporurmurugantemple.tnhrce.in}}}}   ದಕ್ಷಿಣ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ|ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪಂಚಾಯತ ಪಟ್ಟಣವಾದ ತಿರುಪೋರೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ '''ತಿರುಪೋರೂರ್ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ( '''ಕಂಠಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ) ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುಪೋರೂರಿನಿಂದ ಉತ್ಖನನಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಐದು ಹಂತದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸ್ತಂಭದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೬:೩೦ ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨:೩೦ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩:೩೦ - ೮ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವೈಕಾಶಿ ವಿಸಾಗಂ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ ''ವೈಕಾಸಿ'' (ಮೇ - ಜೂನ್) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಠಸಸ್ತಿ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ]] ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ಮಂಡಳಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ದಂತಕಥೆ == ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯು]] ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ತಿರುಚೆಂದುರ್|ತಿರುಚೆಂದೂರಿನ]] ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ತಿರುಪ್ಪರಂಕುಂಡ್ರಂನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಿರುಪೋರೂರ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. [[ಅಗಸ್ತ್ಯ]] ಋಷಿಯು ಪೋತಿಗೈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯು]] ತಾರುಕಾ ಅಸುರನ ಮೇಲೆ ಗೆದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪೋರೂರ್ ( [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ''ಪೋರ್'' ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧ) ಮತ್ತು ತಾರುಕಪುರಿ ಮತ್ತು ಸಮರಪುರಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿದಂಬರ ಅಡಿಗಲ್ ಎಂಬ ಋಷಿ [[ಮಧುರೈ|ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಧ್ವನಿಯು ತಾಳೆ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಅವನು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅಗೆದು ಸುತ್ತಲೂ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು ವೈಕಾಶಿ ವಿಶಾಗಮೋತ್ಸವದಂದು ವಿಶೇಷ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ ಕೊನೆಯ ಘಟನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Sri Kandaswamy Temple |url=http://temple.dinamalar.com/New.php?id=1365 |access-date=4 November 2015 |publisher=Dinamalar}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Flag_pole_of_Thiruporur_murugan_temple.jpeg|left|thumb|250x250px| ದೇವಸ್ಥಾನದ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಪಲ್ಲವ|ಪಲ್ಲವರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಕವಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಚಿದಂಬರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=J.V. |first=Siva Prasanna Kumar |date=12 July 2013 |title=Rs 100 cr Kandaswamy temple lands recovered |publisher=Deccan Chronicle |url=http://archives.deccanchronicle.com/130712/news-current-affairs/article/rs-100-cr-kandaswamy-temple-lands-recovered |access-date=5 November 2015 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928005629/http://archives.deccanchronicle.com/130712/news-current-affairs/article/rs-100-cr-kandaswamy-temple-lands-recovered |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇದು ಆಚರಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=D. |first=Madhavan |date=11 December 2013 |title=Only puja objects unearthed at Tiruporur temple |work=The Hindu |location=Chennai |url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/only-puja-objects-unearthed-at-tiruporur-temple/article5444956.ece |access-date=6 November 2015}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಭೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ತಾಂಡಲಂನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ೩೬ ಎಕರೆ (೧೫ ಹೆ) ಭೂಗಳ್ಳರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜಮೀನಿನ ಮೌಲ್ಯ ೧೦೦ ಕೋಟಿ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ]] ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ದತ್ತಿ ಮಂಡಳಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |year=2014 |title=Arulmigu Kandaswamy Temple - Official Details |url=http://www.thiruporurmurugantemple.tnhrce.in/contact.html |access-date=6 November 2015 |publisher=Hindu Religious and Endowment Board, [[Government of Tamil Nadu]] |archive-date=30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151230045346/http://www.thiruporurmurugantemple.tnhrce.in/contact.html |url-status=dead }}</ref> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನಿಂದ]] ೨೮ ಕಿ.ಮೀ (೧೭ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಿರುಪೋರೂರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಐದು ಹಂತದ ''[[ಗೋಪುರ|ರಾಜಗೋಪುರವನ್ನು]]'' ಹೊಂದಿದೆ. ಗೇಟ್‌ವೇ ಗೋಪುರವು ೭೦ ಅಡಿ (೨೧ ಮೀ) ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೨೦೦ ಅಡಿ (೬೧ ಮೀ) ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ೪ ಎಕರೆ (೧೬೦೦೦ ಚದರ ಮೀ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Temples of Tamil Nadu - Kancheepuram district|last=C.|first=Dr.Chandramouli|publisher=Directorate of Census Operations, Tamil Nadu|year=2003|location=Chennai}}</ref> ಗೇಟ್‌ವೇ ಗೋಪುರದ ಬಳಿ ಇರುವ ೨೪ ಕಂಬಗಳ ಸಭಾಂಗಣದ ಮೂಲಕ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಂತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ]] ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವು ೭ ಅಡಿ (೨.೧ ಮೀ) ಎತ್ತರವಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೆಲ್ (ದೈವಿಕ ಈಟಿ) ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಣದು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನವಿಲಿನ ಚಿತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊದಲ ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ ಅವನ ಪತ್ನಿಯರಾದ [[ವಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ದೇವಸೇನಾ|ದೈವಾನೈಯ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪಾರ್ಶ್ವತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.<ref name="Sri Kandaswamy Temple">{{Cite web |year=2011 |title=Sri Kandaswamy Temple |url=http://temple.dinamalar.com/New.php?id=1365 |access-date=4 November 2015 |publisher=Dinamalar}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://temple.dinamalar.com/New.php?id=1365 "Sri Kandaswamy Temple"]. Dinamalar. 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 November</span> 2015</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|title=பல்நோக்குப் பார்வையில் முருகத் தத்துவம் II: Proceedings of the International Conference on Murugabhakthi 2014|publisher=Thirumurugan Thiruvakku Thirupeedam|year=2014|editor-last=Virupa|editor-first=Kumaresan|pages=1048–49}}</ref> == ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ == ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಚಿದಂಬರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ೭೨೬ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ]] ಚಿತ್ರವು ತಾಳೆ ಎಲೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಳೆಗರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂಲ ತಾಳೆಗರಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ [[ಅರುಣಗಿರಿನಾಥ|ಅರುಣ ಗಿರಿ ನಾಧರ್]] ಅವರು ''ತಿರುಪುಗಜ್‌ನಲ್ಲಿನ'' ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ''[[ವೇದ|ವೇದಗಳ]]'', ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಶಿವ ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲದೇವರಾಯರು ''ಕಂದ ಶಾಸ್ತಿ ಕವಾಸಂನಲ್ಲಿ'' ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು "ಸಮರ ಪುರಿ ವಾಝ್ ಶನ್ ಮುಗತ್ತು ಅರಸೆ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Sri Kandaswamy Temple"/> == ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು == ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರಿಗೆ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಮೆಯ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ''[[ಯಂತ್ರ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ)|ಯಂತ್ರವಿದೆ]].'' ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sri Kandaswamy Temple"/> ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫:೩೦ ರಿಂದ ೧೨:೩೦ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩:೩೦ ರಿಂದ ೮:೩೦ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ''[[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಯನ್ನು]]'' (ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ, ಮಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ದಿನದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ: * ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೯ ಗಂಟೆಗೆ ''ಕಾಳೈ ಸಂಧಿ'', * ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨ ಕ್ಕೆ ''ಉಚ್ಚಿಕಾಳ ಪೂಜೆ'', * ೫:೩೦ ಗೆ ''ಸಾಯ ರಚೈ'' ಮತ್ತು * ರಾತ್ರಿ ೮ ಗಂಟೆಗೆ ''ರಾಕ್ಕಾಲಂ'' <ref>{{Cite web |year=2014 |title=Arulmigu Kandaswamy Temple - Pooja Details |url=http://www.thiruporurmurugantemple.tnhrce.in/pooja.html |access-date=6 November 2015 |publisher=Hindu Religious and Endowment Board, [[Government of Tamil Nadu]] |archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024751/http://www.thiruporurmurugantemple.tnhrce.in/pooja.html |url-status=dead }}</ref> ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ ''ವೈಗಾಸಿ'' (ಮೇ-ಜೂನ್), ಮಾಸಿ ಬ್ರಮೋರ್ಚವಂ "ಮಾಸಿ" ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್), ಪಾಲ್ಕುಡಮ್ / ಪಾಲ್ ಕಾವಡಿ ಉತ್ಸವ (ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆ) ಪೊಂಗಲ್ (ತಮಿಳು ಕೊಯ್ಲು ಹಬ್ಬ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಐಪ್ಪಸಿ'' (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಧ ಷಷ್ಟಿ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sri Kandaswamy Temple"/><ref>{{Cite web |title=Tirupporur Subramanyar Temple, Tirupporur |url=http://murugan.org/temples/tirupporur.htm}}</ref> == ಛಾಯಾಂಕಣ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Thiruporur sculpture pallavas.jpg|ತಿರುಪೋರೂರ್ ಶಿಲ್ಪ ಪಲ್ಲವರು ಚಿತ್ರ:Lord Khandaswamy.jpg|ಷಷ್ಠಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ಚಿತ್ರ:Urchavar Veedhi Ula.jpg|ಉರ್ಚಾವರ ವೀದಿ ಉಲಾ ಚಿತ್ರ:Urchavar.jpg|ತಿರುಪೋರುರ್ ಕಂದಸಾಮಿ ಊರ್ಚಾವರ್ ಚಿತ್ರ:Sactum Santorium Enterance thiruporur.jpg|ಸ್ಯಾಕ್ಟಮ್ ಸ್ಯಾಂಟೋರಿಯಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ತಿರುಪೋರೂರ್ ಚಿತ್ರ:Maasi Bhramorchavam.jpg|ಮಾಸಿ ಭ್ರಮೋರ್ಚವಂ ಚಿತ್ರ:Maasi Bhramorchavam tank and temple lightings.jpg|ಮಾಸಿ ಭ್ರಮೋರ್ಚವಂ ಚಿತ್ರ:Maasi Bhramorchavam - Tank lighting.jpg|ಮಾಸಿ ಭ್ರಮೋರ್ಚವಂ - ಟ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಚಿತ್ರ:Thiruporur kulam.JPG|ದೇವಾಲಯದ ಟ್ಯಾಂಕ್, ದೇವಾಲಯದ ಎದುರು ಇದೆ ಚಿತ್ರ:Thiruporur palkudam 2020.jpg|ಪಾಲ್ಕುಡಮ್ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ ಚಿತ್ರ:Thai pongal palkudam.jpg|ಪಾಲ್ಕುಡಂ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] e7r7pjjs7dza47i9xbsw8l9l1ripft2 0 155906 1375786 1361692 2026-06-24T07:47:25Z ~2026-36466-60 100164 /* */ 1375786 wikitext text/x-wiki ಮಹಾಬಲ ರಾಮ್ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ರಾಮ್ ಬೋಗಾದಿ''' ಭಾರತೀಯ ನಟ <ref> {{Citation|url=https://m.imdb.com/name/nm6451508/|title=Ramm Bogadi Acting Profile|journal=IMDb}}</ref> ಮತ್ತು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಟ್ರಾವೆಲ್ ವ್ಲಾಗರ್ <ref>{{Citation|url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/kannada-famous-youtubers-dr-bro-gagan-srinivas-global-kannadiga-mahabala-ramm-flying-passport-asha-kiran-friendship-pcp-181702532233639.html|title=ಜನಪ್ರಿಯ ಯೂಟ್ಯೂಬರ್‌ಗಳ ಗೆಳೆತನ ಕಂಡು ಕನ್ನಡಿಗರು ಮೂಕವಿಸ್ಮಿತ; ಡಾ ಬ್ರೋ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕನ್ನಡಿಗ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಸ್ನೇಹಗೀತೆ|journal=Hindusthan Times ಕನ್ನಡ|access-date=2024-03-15|archive-date=2024-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314171134/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/kannada-famous-youtubers-dr-bro-gagan-srinivas-global-kannadiga-mahabala-ramm-flying-passport-asha-kiran-friendship-pcp-181702532233639.html|url-status=dead}}</ref> . {{Infobox person|name=ಮಹಾಬಲ ರಾಮ್ |image= |caption= |birth_name=ರಾಮ್ ಬೋಗಾದಿ |education=ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಸಮೂಹ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ) |birth_date= |birth_place= |occupation= {{hlist|ನಟ|ಯುಟ್ಯೂಬರ್}} |years_active=2013–ಪ್ರಸ್ತುತ |relations = ಪ್ರದೀಪ್ ಬೋಗಾದಿ(ಸಹೋದರ ) | module = {{Infobox YouTube personality|subbox= |name= ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕನ್ನಡಿಗ |channel_url = |channel_name = | years_active = 2022–ಪ್ರಸ್ತುತ | genre = ಟ್ರಾವೆಲ್ ವ್ಲೋಗಿಂಗ್ | subscribers = 186 ಸಾವಿರ | views = 23.95 ಮಿಲಿಯನ್ | silver_button = | gold_button = }} }} ==ವೃತ್ತಿ== ಮಹಾಬಲ ರಾಮ್ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ರಾಮ್ ಬೋಗಾದಿ''' ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಟ್ರಾವೆಲ್ ವ್ಲಾಗರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅಪಾರ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 16 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು 18 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Citation|url=https://in.bookmyshow.com/person/ramm-bogadi/2021561|title=Ramm Bogadi-Movies, Biography, News, Age and Photos|journal=bookmyshow}}</ref> . ಅವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Citation|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/after-an-18-year-wait-vikrant-ronas-mahabala-to-debut-as-a-hero/articleshow/94751884.cms|title=After An 18-Year Wait, Vikrant Rona’s Mahabala To Debut As A Hero|journal=Times of India}}</ref> ."ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 50 ರೂಪಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಅನೇಕ ನಟರು ಇಂದು ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯಾಣವು ಹೇಗೆ ಅರಿತುಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂದು, ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಹೋರಾಟವು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ನಟನಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ |- | 2013 | [[ಸಕ್ಕರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಕ್ಕರೆ]] | ಸೀರಿಯಲ್ ಹೀರೋ (ರಾಮ್) |- | rowspan="3" | 2014 | [[ಬ್ರಹ್ಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬ್ರಹ್ಮ]] | rowspan="5" | ರಾಮ್ |- | [[ಮಾಣಿಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಣಿಕ್ಯ]] |- | [[ಜೈಲಲಿತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೈ ಲಲಿತಾ]] |- | rowspan="2" | 2016 | [[ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ ೨]] |- | ವಾರಸ್ದಾರ(ಟಿವಿ ಸರಣಿ) <ref>{{Citation|url=https://m.imdb.com/title/tt6359520/|title=Varasdara TV Serial Reviews and Ratings|journal=IMDb}}</ref> |- | 2022 | [[ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ]] <ref>{{Citation|url=https://www.koimoi.com/south-indian-cinema/vikrant-rona-ramm-bogadi-reveals-gaining-as-much-as-20-kg-for-a-few-minutes-role/|title=Ramm Bogadi Reveals Gaining As Much As 20 KG For A Few Minutes’ Role|journal=KOIMOI}}</ref> | ಮಹಾಬಲ |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://m.imdb.com/name/nm6451508/ ರಾಮ್ ಬೋಗಾದಿ ] ಐಎಂಡಿಬಿ ನಲ್ಲಿ * [https://youtube.com/@globalkannadiga ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕನ್ನಡಿಗ ] ಯುಟ್ಯೂಬ್ ನಲ್ಲಿ {{Interwikineeded}} eyjka13fyw28egaupkdr2f0jfyw4v7h 828 160525 1375771 1375214 2026-06-23T19:27:21Z Grufo 84028 Upstream updates 1375771 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- LOCAL ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey] = val src[skey] = nil end end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `let` --[[ Module's private environment ]]-- -------------------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} -- Create a new context local function context_new (child_frame) local ctx = {} ctx.frame = child_frame:getParent() ctx.opipe = child_frame.args ctx.oparams = ctx.frame.args ctx.firstposonly = static_iface ctx.iterfunc = pairs ctx.sorttype = 0 ctx.n_parents = 0 ctx.n_children = 0 ctx.n_available = maxfill return ctx end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 local vname local chr for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] amap[key] = nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function push_cloned_stack (ctx, tbl) local newparams = {} local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.n_children = currsnap end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local tmp = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if tmp == 'without_sorting' then return nil, 2, false end tmp = sortfunctions[tmp] if tmp == nil then return nil, 1, false end return tmp or nil, 2, true end -- Parse optional user arguments of type `...|[let]|[...][number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after) local tbl, pin = {}, start_from local names if src[pin] ~= nil and src[pin]:match'^%s*let%s*$' and src[pin + 1] ~= nil and src[pin + 2] ~= nil then names = {} repeat names[get_parameter_name(src[pin + 1])] = src[pin + 2] pin = pin + 3 until src[pin] == nil or not src[pin]:match'^%s*let%s*$' or src[pin + 1] == nil or src[pin + 2] == nil end local tmp = tonumber(src[pin]) if tmp ~= nil and math.floor(tmp) == tmp then if tmp < 0 then tmp = -1 end local shf = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp do tbl[idx + shf] = src[idx] end pin = pin + tmp + 1 end if names ~= nil then for key, val in pairs(names) do tbl[key] = val end end return tbl, pin end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style) local style local shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, nargs = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, nargs, tmp, karg, varg end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 local keyw for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing` and `reinterpreting` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc = { true, true, true }, 3, start_from local trimn, trimu, iplain, pplain = true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu = tmp[1], tmp[2] optslots[1] = nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp = isep_parse_opts[tmp], opts[argc] optslots[2] = nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp = psep_parse_opts[tmp], opts[argc] optslots[3] = nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg] = key margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix local gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix = '' gid = key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local skel = {} local canvas = {} local idx = 1 local s_pos = 1 local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key local val local spos1 local spos2 local pos1 local pos2 local pos3 = 0 local idx = 1 local lenplone = #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx] = val idx = idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local tbl = ctx.params local vars = {} local sortfn, tmp, do_sort = load_sort_opt(opts[2]) local argc = set_strings(vars, opts, tmp + 1) if argc < tmp then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache local len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else cache = {} len = 0 for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp = cache[idx] pmap[nss + 1] = pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tbl = ctx.params if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset ~= -1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) local sequence = {} for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if sequence[nums[idx]] then fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --[[ Modifiers ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc = ipairs ctx.subset = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc = pairs ctx.subset = -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local retval = 0 for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen] = key store[key] = val tbl[key] = nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.params, {}, 1, nil, -1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end nnums = nnums + 1 tmp[key] = val end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = '' end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl = ctx.params local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin local nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift] = tbl[idx] tbl[idx] = nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} local nmax local nmin for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 local tmp for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] local tmp2 local argc local pos local refp if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl tmp1 = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (tmp1 == nil or tmp1 < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to add cannot be zero', 0) end if tmp1 == nil or tmp1 < 0 or math.floor(tmp1) ~= tmp1 then return context_iterate(ctx, argc) end tmp2 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + tmp1 - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp2] end return context_iterate(ctx, argc + tmp1 + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tmp local ptn local tbl = ctx.params local newparams = {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch local ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') local nomatch local ptn for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') local yesmatch local ptn for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let]|[...][number of additional parameters]|[parameter -- 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let]|[...][number of additional arguments]|[argument -- 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only) value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1] local tbl = ctx.params if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) local cache local len if do_sort then local words local wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else cache = {} len = 0 for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let]|[...][number of additional parameters]|[parameter -- 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let]|[...][number of additional arguments]|[argument -- 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only) map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn] = nil tbl[get_parameter_name(repl)] = val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let]|[...]|[number of additional arguments]|[argument -- 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe local tmp if opts[1] ~= nil then tmp = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local argc tmp, argc = load_child_opts(opts, 2, 0) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end local groups = make_groups(ctx.params) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0] = gid model.args = group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local cache = {} local mix_k, mix_v = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$', ctx.pipe[2] local tmp if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort order]|setting -- directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|pipe to library.snapshotting = function (ctx) push_cloned_stack(ctx, ctx.params) return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|pipe to library.remembering = function (ctx) push_cloned_stack(ctx, ctx.oparams) return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl = ctx.params local ncurrparent = ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params = ctx.children[currsnap] ctx.children[currsnap] = nil ctx.n_children = currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local parent local tmp = ctx.n_parents if tmp < 1 then parent = ctx.oparams else parent = ctx.parents[tmp] end tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params = ctx.parents[ncurrparent] ctx.parents[ncurrparent] = nil ctx.n_parents = ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params = ctx.parents[ncurrparent] ctx.parents[ncurrparent] = nil ctx.n_parents = ncurrparent - 1 ctx.n_children = currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] local child = ctx.params ctx.params = parent ctx.parents[ncurrparent] = nil ctx.n_parents = ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent = ctx.params local currsnap = ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap] = nil ctx.n_children = currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2] -- |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = key ret[nss + 3] = kvs ret[nss + 4] = val nss = nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = val nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = '' ret[nss + 3] = '' ret[nss + 4] = val nss = nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = key ret[nss + 3] = kvs ret[nss + 4] = val nss = nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] library.unique_coins = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key] = opts[tmp] opts[tmp] = nil end return library.list_values(ctx) end -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params( ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = table.concat(cnv) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = key opts[2] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...] -- |[named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = key opts[2] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = key opts[2] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1] -- |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local tmp if ctx.pipe[1] ~= nil then tmp = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params( ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0] = gid model.args = group ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) fdgmy2j5zj2k25i8s1rqr5wi8hre2zs 0 177762 1375793 1375043 2026-06-24T11:26:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375793 wikitext text/x-wiki [[File:Island of Crete, Greece.JPG|250px|right|ಕ್ರೀಟ್‍ನ [[ನಾಸಾ]]ಚಿತ್ರ]] {{Infobox islands | name = ಕ್ರೀಟ್ (Kriti) | native_name = {{nobold|Κρήτη}} | native_name_link = Greek language | native_name_lang = el | sobriquet = <!-- or |nickname= --> | image_name = Island of Crete, Greece.JPG | image_size = | image_caption = [[NASA]] photograph of Crete | image_alt = Island of Crete, Greece | map_image = Kriti in Greece.svg | map_alt = | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|35|12.6|N|24|54.6|E|region:GR-M_scale:5000000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Eastern Mediterranean]] | archipelago = | waterbody = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 8450 | area_footnotes = | rank = 88 | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 2456 | elevation_footnotes = | highest_mount = [[Mount Ida (Crete)|Mount Ida]] (Psiloritis) | country = {{Flag|Greece}} | country_admin_divisions_title = [[Administrative regions of Greece|Region]] | country_admin_divisions = [[#Administration|Crete]] | country_capital = [[Heraklion]] | country_largest_city = Heraklion | country_largest_city_population = 144,442<ref>{{Cite web|title=CensusHub2|url=https://ec.europa.eu/CensusHub2/intermediate.do|access-date=2021-03-22|website=ec.europa.eu}}</ref> | demonym = [[wikt:Cretan|Cretan]], archaic ''[[wikt:Cretian|Cretian]]'' | population = 624,408 | population_as_of = 2021 | population_footnotes = <ref name="2021census">{{cite press release |title=Census 2021 GR|url=https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719155252/https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf |archive-date=2022-07-19 |url-status=live|publisher=[[Hellenic Statistical Authority]]|date=2022-07-19|access-date=2022-09-12}}</ref> | population_rank = 73 | population_rank_max = | density_km2 = 74.9 | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Greeks]] | timezone1 = GMT +3 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | additional_info = [[Human Development Index|HDI]] (2022) '''0.882'''<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2021-07-20}}</ref><br/>{{color|#090|very high}} · [[List of Greek regions by Human Development Index|3rd of 13]] | website = | iso_code = GR-M }} [[File:Crete2022OSM.png|thumb|Detailed map of Crete and outlying islands]] '''ಕ್ರೀಟ್''' [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಸಮುದ್ರದಲಿರುವ ಐದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ ; [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸಿಗೆ]] ಸೇರಿದ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು; ಅದರ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಉ.ಅ. 34ಲಿ 55'-35ಲಿ 41' ಮತ್ತು ಪೂ.ರೇ. 26ಲಿ 30'-26ಲಿ 20' ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿ. ಈಜಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಈ ದ್ವೀಪದ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 152 ಮೈ. ಅಗಲ 7¾ರಿಂದ 35 ಮೈ.ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೩,೨೬೦ ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬,೨೪,೪೦೮ (೨೦೨೧).<ref>{{Cite web|title=Population on 1 January by NUTS 2 region|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00096/default/table?lang=en|url-status=live|website=Statistics Eurostat|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121060511/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00096/default/table?lang=en |archive-date=21 January 2021 }}</ref> ==ಭೌತಲಕ್ಷಣ== [[File:Mount Ida chain Messara plain from Phaistos Crete Greece.jpg|thumb|250px|[[Messara Plain]]]] [[File:Vai R02.jpg|thumb|250px|The palm beach of [[Vai (Crete)|Vai]]]] [[File:Lefka Ori.jpg|thumb|250px|[[Lefka Ori]]]] [[File:Psiloritis3(js).jpg|thumb|250px|View of [[Psiloritis]]]] ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ನಿಂತಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಮಾಲೆ. ಇದು ಗ್ರೀಕ್ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್‍ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ತುಂಬ ಕಡಿದಾಗಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪದ ಸೇ. 10ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 3,000'ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲೂ ಶೇ. 45ರಷ್ಟು ಭಾಗ 1,300'ಗೂ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲೂ ಇದೆಯಾದರೂ, ಈ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಲೆವ್ಕ ಓರಿ ಅಥವಾ ಬಿಳಿಯ ಪರ್ವತಗಳು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 8,045' ಎತ್ತರವನ್ನು (ಪಾಖ್ನೆಸ್ ಶಿಖರ) ತಲುಪುತ್ತವೆ. ದ್ವೀಪದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲೋರಿತಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ 8,058' (ಸ್ಟಾವ್ರೋಸ್ ಶಿಖರ). ಇದು ಇಡೀ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಳ. ಪೂರ್ವದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಸಿತಿಯ ಉನ್ನತ ಶಿಖರ ಅಫೆಂಡಿಸ್ ಬ್ರಿಸ್ಟಾಸ್ (7,024'). ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಸಿತಿಯ ಉನ್ನತ ಶಿಖರ ತ್ರಿಫ್ಟಿ ಓರಾಸ್ (4,757'). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಸಾರ ಮೈದಾನಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣ [[ಕರಾವಳಿ|ಕರಾವಳಿಗೂ]] ನಡುವೆ ಇರುವ ಪರ್ವತ ಅಸ್ಟರೂಷ್ಯ (4,039'). ಈ ಪರ್ವತೀಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಕಮರಿಗಳಿವೆ. ಈ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿ ತುಂಬ ಕಡಿದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರುಗಳು ಯಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಒಳಚಾಚುಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ತುಂಬ ಕಡಿದಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಬಂದರು|ಬಂದರುಗಳನ್ನು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮೆಸಾರವೂ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೇನಿಯವೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಮೈದಾನಗಳು. ಕೇನಿಯದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸೂಡ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನೌಕಾಪಡೆ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಠಾಣ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುಂಟು. ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ದ್ವೀಪದ ಕರಾವಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗವಧೋಸ್ ದ್ವೀಪವೇ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಇದು ಲಿಥಿಯಾನ್ ಭೂಶಿರದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 40 ಮೈ.ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ== <gallery mode="packed" heights="160"> File:HaGorgeExit.jpg|[[Ha Gorge]] File:Samaria Gorge 09.jpg|[[Samariá Gorge]] File:Crete Aradaina3 tango7174.jpg|Aradaina Gorge File:Venetian Bridge over Megalopótamos River, Préveli, Crete.jpg|[[Kingdom of Candia|Venetian]] Bridge over Megalopotamos River </gallery> ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪರ್ವತಝರಿಗಳುಂಟು. ಆದರೆ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಮೆಸಾರ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಮೆಸಾರ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯೆರೊಪೊಟಾಮೋಸ್ ಮತ್ತು ಅನಪೊಧಾರಿಸ್ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ಲಟನಿಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಲೊಪೊಟಾಮೋಸ್-ಇವು ಉತ್ತರದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು. ಈ ದ್ವೀಪದ ಯಾವ ನದಿಯೂ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. 160 ಎಕರೆಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ಕೋರ್‍ನಾಸ್ ಈ ದ್ವೀಪದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲ ಸರೋವರ. ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳುಂಟು. ==ವಾಯುಗುಣ== ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಲಕ್ಷಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ವಾಯುಗುಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಸುಮಾರು 100 ಫ್ಯಾ. ತಲಪುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆ 65ಲಿ ಫ್ಯಾ. ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಋತುವಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಮಗಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ವೈದೃಶ್ಯವೆಂಬಂತೆ, ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಹಿಮದ ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಮಳೆ ಋತುಬದ್ಧವಾದ್ದು. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆಗ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಕಡೆಯಿಂದ ಬೀಸುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಹಿಮಪಾತವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುತಗಳ ವಲಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ ವಾಯುವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲಿ 28''; ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ 8"; ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40" ; ಪರ್ವತಗಳ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 15"-18".''ಚಳಿಗಾಲ ಬೆಚ್ಚಗೂ ಆದ್ರ್ರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರೆ, ಬೇಸಗೆ ಉಷ್ಣವಾಗಿಯೂ ಶುಷ್ಕವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣತೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಭೂಮಿ ಸಚ್ಛಿದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಮಳೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿರಳವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮಳೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೀರಿನದೊಂದು ಉಲ್ಬಣ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕುಡಿಯುವ ನೀರೂ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. {{Weather box | location = Heraklion 1955–2010 ([[HNMS]]) | metric first = yes |width = 70% | single line = yes | Jan record high C = 29.9 | Feb record high C = 28.8 | Mar record high C = 34.0 | Apr record high C = 37.5 | May record high C = 38.0 | Jun record high C = 41.3 | Jul record high C = 43.6 | Aug record high C = 44.5 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.0 | Nov record high C = 32.8 | Dec record high C = 28.5 | Jan high C = 15.3 | Feb high C = 15.5 | Mar high C = 17.0 | Apr high C = 20.1 | May high C = 23.6 | Jun high C = 27.3 | Jul high C = 28.9 | Aug high C = 28.8 | Sep high C = 26.6 | Oct high C = 23.6 | Nov high C = 20.2 | Dec high C = 17.1 | year high C = | Jan mean C = 12.1 | Feb mean C = 12.2 | Mar mean C = 13.6 | Apr mean C = 16.6 | May mean C = 20.4 | Jun mean C = 24.5 | Jul mean C = 26.4 | Aug mean C = 26.3 | Sep mean C = 23.7 | Oct mean C = 20.3 | Nov mean C = 16.8 | Dec mean C = 13.8 | year mean C = | Jan low C = 9.1 | Feb low C = 8.9 | Mar low C = 9.8 | Apr low C = 12.0 | May low C = 15.1 | Jun low C = 19.2 | Jul low C = 21.9 | Aug low C = 22.0 | Sep low C = 19.5 | Oct low C = 16.7 | Nov low C = 13.5 | Dec low C = 10.9 | year low C = | Jan record low C = 0.0 | Feb record low C = -0.8 | Mar record low C = 0.3 | Apr record low C = 4.2 | May record low C = 6.0 | Jun record low C = 12.2 | Jul record low C = 14.5 | Aug record low C = 16.6 | Sep record low C = 12.0 | Oct record low C = 8.7 | Nov record low C = 4.2 | Dec record low C = 2.4 | rain colour = green | Jan rain mm = 91.0 | Feb rain mm = 69.0 | Mar rain mm = 53.4 | Apr rain mm = 28.2 | May rain mm = 13.4 | Jun rain mm = 2.9 | Jul rain mm = 0.8 | Aug rain mm = 0.9 | Sep rain mm = 16.7 | Oct rain mm = 59.4 | Nov rain mm = 59.6 | Dec rain mm = 85.6 | Jan rain days = 16.0 | Feb rain days = 13.6 | Mar rain days = 11.4 | Apr rain days = 7.6 | May rain days = 4.6 | Jun rain days = 1.3 | Jul rain days = 0.3 | Aug rain days = 0.5 | Sep rain days = 2.8 | Oct rain days = 7.5 | Nov rain days = 10.6 | Dec rain days = 15.2 | year rain days = | Jan humidity = 68.4 | Feb humidity = 66.4 | Mar humidity = 65.9 | Apr humidity = 62.3 | May humidity = 61.2 | Jun humidity = 57.0 | Jul humidity = 57.1 | Aug humidity = 59.1 | Sep humidity = 61.9 | Oct humidity = 65.7 | Nov humidity = 67.9 | Dec humidity = 68.3 | year humidity = | Jan sun = 119.9 | Feb sun = 132.3 | Mar sun = 181.5 | Apr sun = 234.8 | May sun = 298.5 | Jun sun = 356.2 | Jul sun = 368.3 | Aug sun = 343.5 | Sep sun = 275.8 | Oct sun = 206.9 | Nov sun = 145.5 | Dec sun = 115.4 | source 1 = [[HNMS]]<ref>{{cite web |url = http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Crete&poli=Heraklion |title = Climatic Data for selected stations in Greece: Heraklion (Crete) |access-date = 17 September 2019 |archive-date = 26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200926143941/http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Crete&poli=Heraklion |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Climate Atlas of Greece (for sunshine 1977-2002) |url=http://climatlas.hnms.gr/sdi/?lang=EN |publisher=[[HNMS]] |access-date=20 July 2021}}</ref> | source 2 = meteo-climat (extremes)<ref name= meteo-climat>{{cite web |url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/station-530-Heraklion.php |title= STATION HERAKLION |publisher = meteo-climat |access-date = December 2, 2018}}</ref> | date = December 2018 | source = }} {{Weather box | width = auto | metric first = Yes | single line = Yes |collapsed = y | location= Tris Ekklisies 15 m a.s.l |Jan high C=18.1 |Feb high C=16.1 |Mar high C=19.4 |Apr high C=21.3 |May high C=24.9 |Jun high C=31.0 |Jul high C=34.3 |Aug high C=32.9 |Sep high C=30.3 |Oct high C=26.4 |Nov high C=22.4 |Dec high C=19.5 |Jan mean C=15.9 |Feb mean C=13.8 |Mar mean C=16.8 |Apr mean C=18.6 |May mean C=22.0 |Jun mean C=27.7 |Jul mean C=30.8 |Aug mean C=29.8 |Sep mean C=27.4 |Oct mean C=23.8 |Nov mean C=20.1 |Dec mean C=17.3 |Jan low C=13.7 |Feb low C=11.4 |Mar low C=14.2 |Apr low C=16.0 |May low C=19.0 |Jun low C=24.4 |Jul low C=27.3 |Aug low C=26.7 |Sep low C=24.5 |Oct low C=21.3 |Nov low C=17.7 |Dec low C=15.1 |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 20.9 |Mar record high C = 25.6 |Apr record high C = 26.8 |May record high C = 32.3 |Jun record high C = 41.4 |Jul record high C = 42.1 |Aug record high C = 37.3 |Sep record high C = 36.8 |Oct record high C = 29.8 |Nov record high C = 27.8 |Dec record high C = 22.6 |Jan record low C = 5.6 |Feb record low C = 4.4 |Mar record low C = 9.6 |Apr record low C = 9.5 |May record low C = 14.3 |Jun record low C = 17.7 |Jul record low C = 22.9 |Aug record low C = 23.9 |Sep record low C = 18.8 |Oct record low C = 17.8 |Nov record low C = 11.9 |Dec record low C = 9.9 |rain colour = green |Jan rain mm=64.7 |Feb rain mm=85.1 |Mar rain mm=30.6 |Apr rain mm=20.1 |May rain mm=17.1 |Jun rain mm=18.7 |Jul rain mm= 1.1 |Aug rain mm=0.2 |Sep rain mm=29.7 |Oct rain mm=0.7 |Nov rain mm=78.1 |Dec rain mm=101.9 |source 1 = Cultural Association of Tris Ekklisies, CW (Dec 2022-Sep 2025) <ref>{{cite web | url=https://cretaweather.gr/3ekklisies/ | title=Cultural Association of Tris Ekklisies, CW | accessdate=17 October 2025}}</ref> }} ==ಸಸ್ಯಪ್ರಾಣಿ ಸಂಪತ್ತು== ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳುಂಟು. ಈ [[ಬಂಜರು ಭೂಮಿ|ಬಂಜರು]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮರಗಳು ಬೆಳೆದಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಜನರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನಿಸರ್ಗ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡಿದೆ. ವನ್ಯಮೃಗಗಳೂ ತುಂಬ ವಿರಳ. ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ 130 ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಸಸ್ಯಗಳುಂಟು. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಶೇಕಡಾ 30ರಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೇಕಡಾ 48ರಷ್ಟು ಭೂಮಿ [[ಕುರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೇಕೆ|ಮೇಕೆಗಳಿಗೆ]] ಮೇವು ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 2ರಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ನಾಮಾವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು [[ಆಲಿವ್ಮರ|ಆಲಿವ್]] ವೃಕ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆಲಿವ್, ಜಂಬೀರ ಫಲಗಳು, [[ಸೇಬು]], [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ಗೋಧಿ|ಗೋದಿ]], [[ಬಾರ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕಾಳುಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಬೆಳೆಗಳು. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಿಗಳನ್ನೂ ಮೇಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಇವುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಕಡಿಮೆ. [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಸತುವು|ಸತು]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], ಲಿಗ್ನೈಟ್, ಕ್ರೋಂ, [[ಗಂಧಕ]] ಮುಂತಾದ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆಯಾದರೂ ಗುಣ ಗಾತ್ರಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಕ್ರೀಟ್‍ನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದವು; ಆಹಾರ ಪರಿಷ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು. [[ಸಾಬೂನು]], ಚರ್ಮ ಹದಗಾರಿಕೆ, ಜವಳಿ, ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ಇವೆ. ==ಜನಜೀವನ == <gallery widths="200" heights="160"> File:Venetian Fortress in Heraklion Crete NE side.jpg|Venetian fortress in [[Heraklion]] File:Kreta - Chania - Kathedrale der drei Märtyrer.jpg|[[Chania]] cathedral File:Rethymno Fortezza Mosque 02.JPG|[[Rethymno]] Fortezza Mosque File:Sitia R01.jpg|[[Kazarma fortress]] at the top in [[Sitia]] </gallery> ಕ್ರೀಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದರಿದಂತೆ ಇರುವ ಕೆಲವು ಐರೋಪ್ಯರು, [[ಯೆಹೂದ್ಯ|ಯೆಹೂದ್ಯರು]] ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಜಿ ಅರಬರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದವರೆಲ್ಲ ಗ್ರೀಕರು. ಸುಮಾರು 1/5 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮಾವಲಂಬಿಗಳು. ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತುರ್ಕರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ==ನಗರಗಳು== ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ರೀಟ್‍ನಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳಿದ್ದುವೆಂದು [[ಹೋಮರ್]] ತನ್ನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಮೂರು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ. ಇವು ಇರುವುದು ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ಖಾನಿಯ ಇಲ್ಲಿಯ ರಾಜಧಾನಿ. ಇರಾಕ್ಲಿಯೋನ್ ಮತ್ತು ರೇತಿಮ್ನಾನ್ ಇನ್ನೆರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳು. ಇಂದೂ 5/6 ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೀಟನರ ಅನೇಕ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಉಗಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೇ. ==ಕ್ರೀಟ್ ಇತಿಹಾಸ== [[File:Crete MoniArkadiou1 tango7174.jpg|250px|thumb|[[Arkadi Monastery]]]] [[File:The Cretan Saracens defeat the Byzantines under Damianos.jpg|thumb|250px|The Byzantines, under the general Damian, attacked Crete but were defeated by the Saracens, {{circa|828}}, as depicted by [[John Skylitzes|Ioannes Scylitzes]] (see [[Skylitzes Chronicle]]).]] ಕ್ರೀಟಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆ ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಉತ್ಕಷ್ಟವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಕ್ರೀಟ್ ನಿವಾಸಿಗಳು [[ಗ್ರೀಸ್]], [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಡನೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂತು. [[ಪಟ್ಟಣ]]ಗಳೂ [[ನಗರ|ನಗರಗ]]ಳೂ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ದೇವಮಂದಿರಗಳೂ ಕೆತ್ತಲಾದ ಕಲೆಯೂ ಪ್ರಾಕ್ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಯುಗದ ಕಟ್ಟಡಗಳಂತೆ ಭವ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೀಕ್ ಭೂಭಾಗದೊಡನೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಲಿಲ್ಲ. ಪೆಲೊಪೊನೀಷಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲೂ ಕ್ರೀಟ್ ಜನ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗಾಗ ಗ್ರೀಕ್ ನಗರರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 67ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ]]ರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪ [[ಸಿರಿಯಾ|ಸಿರಿಯ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವ [[ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು|ಜಲಮಾ]]ರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದರಿಂದ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೊಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ರಂಗಮಂದಿರಗಳೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳೂ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ರೋಮನರ ಆಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಿಂದ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] [[ಅರಬ್ಬೀ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಅರಬ]]ರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವರೆಗೆ ಕ್ರೀಟ್ ಶಾಂತಿಸಮೃದ್ಧಿಗಳ ಬೀಡಾಗಿತ್ತು. [[File:I Creta - Buondelmonti Cristoforo - 1420.jpg|thumb|250px|right|upright|15th-century map by [[Cristoforo Buondelmonti|Buondelmonti]]]] [[File:Vue du siege de Candie en 1669.jpg|thumb|250px|The [[Siege of Candia]], regarded as one of the longest sieges in history, lasted from 1648 to 1669.]] [[File:Crete - ethnic map, 1861.jpg|thumb|250px|Ethnic makeup of the island in 1861 {{legend|#4b8ab2|[[Greek Orthodox]]}} {{legend|#b43a3e|[[Cretan Muslim]]/[[Turkish people|Turkish]]}}]] [[File:Mosquée Kara Musa Pasha.JPG|thumb|250px|[[Kara Musa Pasha]] mosque, [[Rethymno]]]] 826ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನಿ]]ನಿಂದ ಹೊರದೂಡಲಾದ ಅರಬರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತು. ಕಡಲುಗಳ್ಳರ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು 960ರಲ್ಲಿ ಬೈಜಾಂಟಿನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ 2ನೆಯ ನೈಸಿಫೋರಸ್ ಫೋಕಾಸ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಮತೀಯ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಅರಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡು ಕ್ರಮೇಣ [[ವೆನಿಸ್|ವೆನಿಸಿ]]ಗೆ ಸೇರಿ ಸು.4 ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅದರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ಕ್ರೀಟಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಮುಂತಾದವು ವಿಶೇಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿ ಕ್ರೀಟ್ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ನಾಡಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕ್ರೀಟ್ ಜನರಿಗೂ ವೆನಿಸಿನ ಆಡಳಿತವರ್ಗಕ್ಕೂ ಆಗಾಗ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ವೆನಿಸ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡ ಕ್ರೀಟ್ ಜನ 1207ರಿಂದ 1365ರ ಮಧ್ಯೆ 14 ಬಾರಿ ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಕ್ರಮೇಣ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಕ್ರೀಟ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮುಖರಾಗಿದ್ದ ತುರ್ಕರು 1645ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟಿನ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1715ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುರ್ಕರ ವಶವಾಯಿತು. [[ಆಟೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಆಟೋಮನ್]] ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇಸ್ಲಾಂ ಮತಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕ್ರೀಟ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಆದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಜನಹಿತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ದಂಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1813ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಂಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಅಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಹಾಜಿ ಉಸ್ಮಾನ್ ದಂಗೆಯನ್ನಡಗಿಸಿ ಅದರ ಮುಖಂಡನನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದ. ಪುನಃ 1821ರಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ದಂಗೆಯುಂಟಾಯಿತು. ತುರ್ಕಿ ಸುಲ್ತಾನನ ವಿನಂತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಮಹಮ್ಮದಾಲಿ ಈ ದಂಗೆಯನ್ನಡಗಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ 1832ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮುಸ್ತಾಫಾ ಪಾಷಾನನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. 1832ರಿಂದ 1852ರ ವರೆಗೆ ಈತ ಆಳಿದ. ಈ ಕಾಲ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದ ಇತಿಹಾಸದ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. [[ರಸ್ತೆ]]ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯುಂಟಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿಯೂ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಗಳೂ ನಡೆದುವು. 1868ರಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಹಲವು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ. ಆದರೆ ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1878ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಕ್ರಾಂತಿಯುಂಟಾಯಿತು. [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನಿ]]ನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ತುರ್ಕಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ 49 ಕ್ರೈಸ್ತ ಮುಖಂಡರು ಹಾಗೂ 31 ಮಂದಿ ಮಹಮದೀಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಧಾಯಕ ಸಭೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೂ ಮಹಮ್ಮದೀಯರಿಗೂ ವಿರಸ ಬೆಳೆದು, ಕ್ರಮೇಣ ಮತೀಯ ಗಲಭೆಗಳುಂಟಾದುವು. ಅಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು 1894 ಮತ್ತು 1895ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿ 1897ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಲು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಟ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸುಲ್ತಾನನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಸಂಧಾನಮಾರ್ಗದಿಂದ ಜನರ ಅಸಂತುಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದುವು. ಸುಲ್ತಾನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿ ಒಬ್ಬ ಕ್ರೈಸ್ತ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನೇಮಿಸಿದ. ಆದರೆ ಅಶಾಂತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಪಂಗಡಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡತೊಡಗಿದವು. ಗ್ರೀಕರು ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾನೇ ಮೊದಲಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಮತೀಯ ಜ್ವಾಲೆ ಹರಡಿತು. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಸೈನ್ಯಗಳು ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹೊಕ್ಕುವು. ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೀಸಿನ ಭಾಗವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಐರೊಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈ ಘೋಷಣೆಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತುರ್ಕಿ ಸುಲ್ತಾನನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿರತಕ್ಕದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. 1898ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪÀದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅಯೋನಸ್ ಸ್ಫಾಕಿಯಾನಾಕಿಸ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿತವಾಯಿತು. ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್]] ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತೊಂದರೆಯುಂಟಾಗುವುದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಿಲೀನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದುವು. ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗ್ರೀಸಿನೊಡನೆ ವಿಲೀನವನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. 1908ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾರಿ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದುವು. ಆದರೆ ಫಲಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ 1912ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ಕನ್ ಯುದ್ಧ]]ಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಯೂರೋಪಿನ ಆಸಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಮನ ಆ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಕ್ರೀಟ್ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಗ್ರೀಸಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ. ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೀಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಡನೆ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ವಿಲೀನವಾದಂತಾಯಿತು. 1913ರ ಲಂಡನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರೀಟ್ ಗ್ರೀಸಿನ ಭಾಗವೆಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ ಕ್ರೀಟಿನ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರೀಸಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ತುರ್ಕಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ-[[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ-ಇರುವ ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಗ್ರೀಕ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಇದ್ದ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ [[ಹೋಮರ್]] ಮತ್ತು ಹೆಸಿಯಡರ [[ಮಹಾಕಾವ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ದಂತಕಥೆ]]ಗಳಿಂದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ವಿಷಯ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಬರಿಯ ದಂತ ಕಥೆಗಳೆಂದೂ ಇವಕ್ಕೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲವೆಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚರಿತ್ರಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಭವ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು 1900ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥರ್ ಇವಾನ್ಸ್ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದ. ಕ್ರೀಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಮಿನೋವನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಗ್ರೀಕ್ ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮೈನಾಸ್ ರಾಜನ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಆತ ಹೀಗೆಂದು ಕರೆದ. ಈ ನಗರಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಪೈಸ್ಟಾಸ್, ಅಯಿಯ-ಟ್ರಿಯಾಡ, ಗೌರ್ನಿಯ, ಪ್ರೈಸೊಸ್, ಪಲೈಕಸ್ಟ್ರೋನ್, ಮಲ್ಲಿಯ ಹಾಗೂ ನಾಸ್ಸಸ್‍ಗಳಲ್ಲಿ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದಿಂದ ಕ್ರೀಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವನತಿಯವರೆಗಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನಾಸ್ಸಸ್ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಕ್ರೀಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಅರಮನೆಗಳು, ವಾಸದ ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚರಂಡಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಈ ಜನತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾಕೌಶಲ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಂಥದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈರಟೊಸ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಾಸ್ಸಸ್‍ನ ಅರಮನೆ ಹಲವು ಆವಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದಂಥ ಹಾಗೂ ಬೆಳಕಿನ ಕಿಂಡಿಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಂಗಣ, ಪಡಸಾಲೆಗಳು, ಸಿಂಹಾಸನದ ಕೊಠಡಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿ, ಖಾಸಗಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಗುಪ್ತ ಕೊಠಡಿಗಳೂ, ಉಗ್ರಾಣಗಳು, ಪಾವಟಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ನಾನದ ಕೊಠಡಿಗಳಿಂದೊಡಗೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಹಾಸನ]]ದ ಕೊಠಡಿ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ್ದು ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ್ದು. ಇತರ ಕೊಠಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಚಿಕ್ಕದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕೊಠಡಿ ಇದೆ. ಸಿಂಹಾಸನದ ಕೊಠಡಿಯ ನೆಲಕ್ಕಿಂತ ಅದರದು ಬಹಳ ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೊಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನದ ಕೊಠಡಿಯ ಗೋಡೆಗೆ ಹತ್ತಿದಂತೆ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹಾಸನದ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲೂ ಗೋಡೆಗೆ ಹತ್ತಿದಂತೆ ಕಲ್ಲಿನ ಆಸನಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹಾಸನದ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಹದ ದೇಹ ಮತ್ತು ಹದ್ದಿನ ಕೊಕ್ಕು ಉಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಿಡಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಎಡೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಜಾಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಇವು ಅರಮನೆಯ [[ಉಗ್ರಾಣ]]ಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಜಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪೆ ಎಣ್ಣೆ, ಮದಿರೆ, ದವಸ-ಧಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರಬೇಕು. ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಬಂಗಾರ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿಡಲು ಇವುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ಅರಮನೆಯ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಬಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಅರಮನೆಯ ಗುಮಾಸ್ತರಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಿ ಹಾಗೂ ಕುಶಲಕಲಾಕಾರರ, [[ಬಂಗಾರ]]ವೇ ಮುಂತಾದ [[ಲೋಹ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುವವರ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರರ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿ ನಿಂತಿರುವ ಮಹಾದ್ವಾರ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದ್ವಾರ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾದ್ದು. ಏರುತ್ತ ಬರುವ ಹಾಸುಗಲ್ಲಿನ ಹಾದಿ ತಳದಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗುವ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮುಖಮಂಟಪಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾದು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮುಖಮಂಟಪಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಹೋರಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯ ನೆಗೆಯುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯದ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಅರಮನೆ]]ಗಳನ್ನು ನಾಸ್ಸಸ್ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಅರಮನೆ ಹಾಗೂ ವಾಸದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಮರವನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನೂ ಇತರ ಬಗೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಸದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸಾಧಾರಣ ಅರಮನೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಳಚೆ ನೀರನ್ನು ನದಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಜನರಿಗೆ ಜಲಗತಿವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿದ್ದಿತೆಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ಪ್ರತಿಭಾಗದಿಂದಲೂ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಮೋರಿಗಳ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಮೋರಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ನದಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಅವರು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದ್ದದ್ದು ನೆಲದ ಕೆಳಗೆ. ಛತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯ ನೀರು ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಕೊರೆದಿರುತ್ತಿದ್ದ ನಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೆಲದೊಳಗಿನ ಮೋರಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೋರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಪಡಿಸಲು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಿಂಡಿಗಳಿದ್ದುವು. ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ದೊಡ್ಡ ಮೋರಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿದು ಮೇಲೆ ಬರದಂತೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಮಕಕ್ಷಭಿನ್ನ ತಿರುವುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಇಪ್ಪೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಮದಿರೆ ತುಂಬಲು ಮಾಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಜಾಡಿಗಳೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ಇವರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೆರಡು ನಿದರ್ಶನಗಳು. ಚಿತ್ರಾಲಂಕೃತವಾದ, ಮೊಟ್ಟೆಯ ಸಿಪ್ಪೆಯಷ್ಟು ತೆಳುವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಮಡಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವುದನ್ನು ಇವರು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿಯೇ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಇವರು ಬಿಡಿಸಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರವಾದ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸುಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಅವಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಸುವುದು ಇವರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರಾಲಂಕರಣ ವಿಧಾನ. [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಇವರು ಹೊರದೇಶದಿಂದ ಕಲಿತರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಆಯುಧ]] ಹಾಗೂ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಹಸ್ತಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವುದು ಈ ಜನ ಕಲಿತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನೈಜವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಇವರು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತೃದೇವತೆಯ ಮಂದಿರದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಿರುವ ರಾಜಪರಿವಾರ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸಮೂಹ, ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಗೂಳಿಯ ಮೇಲೆ ನೆಗೆಯುವ ದೃಶ್ಯ, ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಗಿಡಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಂದಿ ಮೀನುಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಮೀನುಗಳು-ಇಂಥ ಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಜನತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು, ದಂತ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸ, ಮಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾಣಿಯ ಗೊಂಬೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಆಭರಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ-ಈ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ನೈಪುಣ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಇವರ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಪೈಕಿ ಗೂಳಿಯ ಮೇಲೆ ನೆಗೆಯುವ ಆಟ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪದ ಅರಮನೆಯ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಹುಶಃ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ, ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಠೋರ ಅಭ್ಯಾಸಬಲ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಕೊಬ್ಬಿದ ಗೂಳಿಯ ಕೋಡುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅದರ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಜಿಗಿಯುವುದೂ ಹಾರುವವನು ಸಮತೋಲ ತಪ್ಪಿ ಬೀಳದಂತೆ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಕೈಚಾಚಿ ಗೂಳಿಯ ಬಾಲದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವನ ಕೈಗೆ ಹಾರುವುದೂ ಈ ಆಟದ ವಿಧಾನ. ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬನಾದ ಮೇಲೊಬ್ಬನಂತೆ ಅನೇಕರು ಹಾರುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವನ್ನು ಆಡಲೂ ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಗಾರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಈ ಆಟಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿತ್ತೇ ಅಥವಾ ಇದರದು ಲೌಕಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ನಾಸ್ಸಸ್‍ನ ಒಂದು ಮನೆಯ ತಳಪಾಯದ ಕೆಳಗೆ ಗೂಳಿಯೊಂದರ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೂಳಿಗಳನ್ನು ಮಾತೃದೇವತೆಗೆ ಬಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮಿನೋವನ್ ನಾಗರಿಕತೆ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಲೌಕಿಕ ಆಟವನ್ನಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಆಟದ ಜೊತೆಗೆ ಓಟ, ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಇವನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ನೃತ್ಯ ಕೂಡ ಇವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಕ್ರೀಟ್ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲೋ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲೋ ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ, ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮಾತೃದೇವತೆಯ ಆರಾಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಗಾಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಅಥವಾ ಕಂಬಗಳ ಕೆಳಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು; ಬೆಟ್ಟಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತೃದೇವತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಡತಿಯಾಗಿ, ಸಮುದ್ರ ದೇವತೆಯಾಗಿ, ಬೆಟ್ಟಗಳ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಪೀಡಕ ಬಲಗಳ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನೋ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನೋ ಹೂವನ್ನೋ ಹಾವುಗಳನ್ನೋ ಹಿಡಿದಂತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೂಳಿಯ ಕೊಂಬುಗಳೂ ಎರಡು ಬಾಯಿಗಳಿದ್ದ ಕೊಡಲಿಯೂ ಈ ಜನತೆಗೆ ಪವಿತ್ರ ಗುರುತುಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಅರಮನೆಯ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೋರಿಯನ್ನು ಬಹುಶಃ ಇಂಥ ಕೊಡಲಿಯಿಂದಲೇ ಬಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಹಲವೆಡೆ ಮಾತೃದೇವತೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಆಯುಧವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಂಗಸರು ನೆರಿಗೆಯ ಉದ್ದಲಂಗ ಹಾಗೂ ಬಿಗಿಯಾದ ರವಿಕೆ ತೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುಚಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಗುಂಗುರುಗುಂಗುರಾಗಿ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಂಡಸರು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಟೊಂಕದಿಂದ ಮೊಳಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಬಿಗಿಯಾದ ಲಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಹೆಂಗಸರಂತೆಯೇ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ಕೈಕಡಗ ಮತ್ತು ಕಂಠಾಭರಣಗಳನ್ನು ತೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಂಗಸರು ಬಂಗಾರ ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ತಲೆಗೂದಲುಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಂಡಸರು ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಮಣಿಗಳಿಂದ ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಾಲ ಕಡಗ, ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೀಟ್ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಆದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯ ಬರೆಹ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಬಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಬರಹ ಇವಾನ್ಸ್ ಲೀನಿಯಾರ್-ಎ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವ, ಅನಂತರ ಕಾಲದ, ಲಿಪಿಗೆ ಮೂಲವಾಯಿತು. ಶಬ್ದಾಕ್ಷರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲೀನಿಯಾರ್-ಎ ಬರೆಹವನ್ನು ಕೊರೆದಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಬಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳು, ಲೋಹದ ವಸ್ತುಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು-ಇವೆಲ್ಲ ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಟ್ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರ ಬರೆಹವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಓದಲಾಗಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆ-ಇವನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಂತ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಸ್ಸಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನಿಯಾರ್-ಎ ಯಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಬರೆಹ, ಲೀನಿಯಾರ್-ಎ ಯಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಬರೆಹ, ಲೀನಿಯಾರ್-ಬಿ, ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಭಾಷೆ ಗ್ರೀಕ್. ನಾಸ್ಸಸ್‍ನ ಮೇಲೆ ಖಂಡೀಯ ಮೈಸೀನೆಯನರ ಪ್ರಭಾವ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬರಹ ಕ್ರೀಟಿನ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಪಟ್ಟಣವೂ ಅದರ ಧರ್ಮಗುರುವಾದ ರಾಜನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ಪಟ್ಟಣಗಳೂ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದುವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿಧಾನ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪದ್ಧತಿ, ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ನಿತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳು, ಆಟ, ಕಲೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸಾಮ್ಯವಿದೆ. ಲೌಕಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗುರುವಾದ ರಾಜನೇ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ. ಇವನು ಉದ್ದನೆಯ ಪುಕ್ಕಗಳ ಕಿರೀಟ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ನಾಸ್ಸಸ್ ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ. ಇಂಥ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದದ್ದು ನೌಕಾವ್ಯಾಪಾರ. ಆ ಕಾಲದ ಮಹಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಈಜಿಪ್ಟ್, ಮೆಸಪೊಟೇಮಿಯ ಹಾಗೂ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೊಸಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೌಶಲಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೀಕ್ ತುರ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಭೂಖಂಡಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಗ ಇವರಿಗೆ ಹೊರಗಿನ ಆಕ್ರಮಣದ ಭಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇವರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸುತ್ತ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಕೋಟೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಪ್ಪೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಮದಿರೆಯನ್ನೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಇವರು ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಬಂದರುಗಳೂ ಕರಾವಳಿಯ ವಸತಿಗಳೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ನಿರೌಖಾನಿ ಮತ್ತು ಅಮ್ನಿಸಾಸ್ ಬಂದರುಗಳು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದವುಗಳು. ಅವು ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರಥಮ ಬಂದರುಗಳು. ಕ್ರೀಟ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು ಯಾವಾಗ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3000ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಜನರು ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್, ಸಿರಿಯ, ಪ್ಯಾಲಸ್ಟೀನ್, ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಲಿಬಿಯಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲಸಿರಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಆ ಕಾಲದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಜನರ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಅನಂತರದ ಸುಮಾರು 500 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜನರು ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದ್ವೀಪವನ್ನೆಲ್ಲ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರು ಈಜಿಪ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇವರು ಯೂರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ಮಹಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆನಿಸಿದ ಕ್ರೀಟ್ ಅಥವಾ ಮಿನೋವನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2500ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ, ಲೋಹದ ಉಪಯೋಗ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ, ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಾಲವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4500ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ.3000 ವರೆಗಿನದು ಆದಿಕಾಲ; ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3000ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ವರೆಗಿನದು ಮಧ್ಯಕಾಲ; 1500 ರಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೊನೆಗಾಣುವವರೆಗಿನದು ಅಂತ್ಯಕಾಲ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ವಾದವಿವಾದಗಳಿವೆ. ಭಾರಿ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಗರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಒಂದು ವಾದ. ಮೈಸೀನೆಯ ಜನರು ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಇದನ್ನು ಗ್ರೀಸ್ ಭೂಖಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂದು ಇನ್ನೊಂದು ವಾದ. ಈ ಎರಡು ವಾದಗಳಿಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ನಾಸ್ಸಸ್ ಅರಮನೆ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಸಲವಾದರೂ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಬಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಆದ ನಷ್ಟ ಅಗಾಧವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂದೂ ಅದರಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದೂ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆ ಬಿದ್ದುಹೋದಾಗ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಯೂ ಏಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ? ಅಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಇಡೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೇ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?-ಎನ್ನುವ ಸಂದೇಹಗಳಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ಉತ್ತರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಸ್ ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮೈಸೀನೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಈ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೊನೆಗೆ ಭೂಖಂಡದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕತೆಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೈಸಿನೆಯ ಜನರ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಕ್ರೀಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತೆಂಬ ವಾದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೇಗೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿರಲಿ, ಅಂತೂ ಇದು 10-11 ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಮೆರೆದು, ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಥಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{official website|https://gavalochorigreece.org|name=Official Website of Gavalochori Village, Crete}} {{in lang|en}} * [https://cretelocals.com Crete Locals] comprehensive guide of Crete Island (in English) * [http://www.nhmc.uoc.gr/en Natural History Museum of Crete] at the [[University of Crete]]. * [http://www.cretaquarium.gr/ Cretaquarium Thalassocosmos] in Heraklion. * [http://www.aquaworld-crete.com Aquaworld Aquarium] in Hersonissos. * [http://oxfordbibliographiesonline.com/display/id/obo-9780195389661-0071 Ancient Crete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530225110/http://oxfordbibliographiesonline.com/display/id/obo-9780195389661-0071 |date=30 May 2020 }} at Oxford Bibliographies Online: Classics. * [http://www.visitgreece.gr/en/greek_islands/crete Official Greek National Tourism Organisation website] * [https://web.archive.org/web/20121123155346/http://www.360travelguide.com/travelpack/resort.asp?Resort=Crete&Code=780spl04 Interactive Virtual Tour of Crete] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource| ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೀಟ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಸ್]] bbwjhi1sb5wunpvwkoxknnakdjn4gq8 0 177932 1375770 1339839 2026-06-23T19:25:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375770 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] '''ಐರಿಷ್''' ನೃತ್ಯವೆಂಬುದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಉಗಮವಾದ ಪರಂಪರೆಯ ನೃತ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಕ ಹಾಗೂ ಗುಂಪು ನೃತ್ಯ ರೂಪಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯವು ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಬೇರುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.irishpost.com/culture/how-irish-dancing-conquered-the-world-230735|title=How Irish Dancing conquered the world|first=Irish|last=Post|website=The Irish Post}}</ref> 17ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ “ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ನೃತ್ಯಗುರುಗಳು” (travelling dance masters) ನೃತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದವು. ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯವು ಐರಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವದ ಅಂಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐರಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಗೊಳಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ರಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನಕೃತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯಗಾರರು, ಪರಂಪರೆಯ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 2, 3, 4, 6, 8, 10, 16 ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡ ನೃತ್ಯವೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯವು ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೂಪವಾದ ಐರಿಷ್ ಸ್ಟೆಪ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1994ರ ನಂತರ ರಿವರ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಐರಿಷ್ ವಲಸಿಗ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಅನೇಕ ಜನರು ಇದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟೆಪ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಾರರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದೇಹವು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಜಟಿಲ ಚಲನೆಗಳು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಏಕ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯದ ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಶಾನ್-ನೋಸ್ (sean-nós) ನೃತ್ಯವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ತಾಳಮೇಳದ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಭಾವದ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ತಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವಾದ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯವು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಪ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐರಿಷ್ ಗುಂಪು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ ನೃತ್ಯವು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಸೀಲೀ (Ceili) ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಿಂದ ಹದಿನಾರು ಜನರ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯ ಅಥವಾ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾದ ನೃತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದು, ನೃತ್ಯದ ಆಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಟ್ ನೃತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ನೃತ್ಯಗಾರರ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಪ್ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜಟಿಲ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳ ಅಂಶಗಳೂ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. [[File:Chestnuts Folk Day 1985-2.jpg|thumb|200px|ಐರಿಶ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕರು, 1985]] == ಇತಿಹಾಸ == 7ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದಾಖಲೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ವೈಕಿಂಗ್ ದಾಳಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳ ನಾಶವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರಿಷ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಲಿಖಿತವಲ್ಲದ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪಂಡಿತರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, “ನೃತ್ಯ” ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಆಧುನಿಕ ಐರಿಷ್ ಪದಗಳಾದ rince ಮತ್ತು damhsa 16ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web |url=https://irishbliss.org/irish-dance-history/?amp=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-02-06 |archive-date=2026-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530191433/https://irishbliss.org/irish-dance-history/?amp=1 |url-status=dead }}</ref> ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಬಂದ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ದೊರಕಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಒಂದು ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ತನ್ನ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ “ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿ” ಎಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಐರಿಷ್ ಮೂಲದ ಮೊದಲ ಲಿಖಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು 1413ರಲ್ಲಿ ವಾಟರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಮೇಯರ್ ಅವರು ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್‌ನ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದ ವಿವರವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಈವ್ ಆಚರಿಸಲು ಹಾಜರಿದ್ದವರು “ನೃತ್ಯಮಂಚಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://crystalparade.co.uk/collections/ph2-preciosa-flatback-hotfix-rounds|title=Preciosa Flatback Hotfix Rounds|website=Crystal Parade}}</ref> ಆದರೆ, 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾರ್ಮನ್‌ಗಳ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಆಕ್ರಮಣವು ವೃತ್ತ ನೃತ್ಯ (ರೌಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್) ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಂದಿರಬಹುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾರ್ಮನ್ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. == ಆಧುನಿಕ ನೃತ್ಯ == ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ರೂಪವು ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಶೋ ರಿವರ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿದ್ದು, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ ಇತರ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯ ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲುಗಳ ಬಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶರೀರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಶೈಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಈ ಶೈಲಿ [[ಗೈಲಿಕ್]] ಲೀಗ್ (Gaelic League) ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯೊಂದರ ಅಂಶವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾಗ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಥಿರವಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಸೋಫ್ಟ್ ಶೂ ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯಗಾರರು ತಮ್ಮ ಭುಜಗಳನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾರ್ಡ್ ಶೂ ನೃತ್ಯಗಾರರು ತಮ್ಮ ಭುಜಗಳನ್ನು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಹಸ್ತರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ, ಆದರೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭುಜಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯಗಾರರ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮ ಮುಂದುವರಿದೇ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=F6E7JCmrZvYC&q=Sean+n%C3%B3s+dance&pg=PA18&redir_esc=y#v=snippet&q=Sean+n%C3%B3s+dance&f=false|title=Dancing at the Crossroads: Memory and Mobility in Ireland|first=Helena|last=Wulff|date=6 October 2008|publisher=Berghahn Books|via=Google Books}}</ref> 1929ರಲ್ಲಿ, ಲೀಗ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಟೆಪ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾನಕೃತ ಮಾಡಲು ಆನ್ ಕ್ವಿಮಿಷ್ಯೂನ್ ಲೆ ರಿನ್‌ಸಿ ಗೆಲಾಕಾ (CLRG, ಐರಿಷ್ ನೃತ್ಯ ಆಯೋಗ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, CLRG ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪಕಗಳು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಟೆಪ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಿತು. ಇಂದು, ಗೈಲಿಕ್ ಲೀಗ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಿದ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಟೆಪ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೃತ್ಯಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ CLRG ನಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿ]] hskri9ba80l8hqtacte6la6gqtwni53 0 178735 1375774 1341049 2026-06-23T22:46:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375774 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[File:Zakariya ibn Muhammad Qazwini - A Rhinoceros - Walters W659112A - Full Page.jpg|thumb|ಜಕಾರಿಯಾ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕರ್ಕಡನ್]] '''ಕರ್ಕಡನ್''' (ಅರೇಬಿಕ್ كركدن ''ಕರ್ಕಡನ್'' ಅಥವಾ ''ಕಾರ್ಗಡನ್'' ನಿಂದ ''ಕರ್ಕಡನ್'', [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] : كرگدن) ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾನ್‌ನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿ . ''ಕಾರ್ಗದನ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಖಡ್ಗಮೃಗ|ಘೇಂಡಾಮೃಗ]] ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಕರ್ಕದನ್ನ'' ಚಿತ್ರಗಳು [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ]] ಕಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. <ref name="suhr">{{Cite journal|last=Suhr|first=Elmer G.|title=An Interpretation of the Unicorn|journal=[[Folklore Society|Folklore]]|year=1964|volume=75|issue=2|pages=91–109|doi=10.1080/0015587x.1964.9716952}}</ref> [[ಏಕಶೃಂಗಿ|ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌ನಂತೆ]], ಇದನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ನಿಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="suhr" /> ಮೂಲತಃ ಭಾರತೀಯ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲು ೧೦ನೇ/೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ, ಇದು ನಂತರದ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ "ಛಾಯಾ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ" ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು <ref name="lavers"/> ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೊಂಬಿನಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆಗಳ ವಿಕಸನ == ಕಾರ್ಕಡನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ವಿವರಣೆಯು ೧೦/೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಅಲ್-ಬಿರುನಿ]] (೯೭೩–೧೦೪೮) ಅವರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅವರು "ಎಮ್ಮೆಯ ಮೈಕಟ್ಟು... ಕಪ್ಪು, ಚಿಪ್ಪುಗಳುಳ್ಳ ಚರ್ಮ; ಚರ್ಮದ ಕೆಳಗೆ ನೇತಾಡುವ ಇಬ್ಬನಿ ಹೊದಿಕೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಳದಿ ಗೊರಸುಗಳಿವೆ... ಬಾಲವು ಉದ್ದವಾಗಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ, ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಕೆನ್ನೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೂಗಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿದ ಒಂದೇ ಕೊಂಬು ಇದೆ." ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಲೇಖಕರ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾದ ಅಲ್-ಬಿರುನಿಯ ಒಂದು ತುಣುಕು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ: "ಕೊಂಬು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ತಲೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಗೇಣಿಗಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ... ಪ್ರಾಣಿಯ ಕಿವಿಗಳು ಕತ್ತೆಯಂತೆ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು... ಅದರ ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಬೆರಳಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ." ಈ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಘೇಂಡಾಮೃಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. <ref name="lavers"/> ಆದರೆ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ನಡುವಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಗೊಂದಲವು ಈಗಾಗಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯು ಖಡ್ಗಮೃಗಕ್ಕೂ ಬಳಸುವಂತೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ''ಕರ್ಕಡನ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಗೊಂದಲವು ಜೀವಿಯ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. <ref name="rice">{{Cite journal|last=Rice|first=D.S.|title=Rev. of Ettinghausen, ''The Unicorn''|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|year=1955|volume=17|issue=1|pages=172–74|doi=10.1017/s0041977x00106470}}</ref> ಅಲ್-ಬಿರುನಿ ನಂತರ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ನೇರ ಜ್ಞಾನದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಓದುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾರಣವಾದವು. ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕೊಂಬಿನ ಬಗ್ಗೆ: ಅಲ್-ಬಿರುನಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಬರಹಗಾರರು ಅದನ್ನು ಉದ್ದವಾದ, ನೇರವಾದ ಕೊಂಬನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಕಲಾವಿದರ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿಅದರ ಮೂಗಿನಿಂದ ಅದರ ಹುಬ್ಬಿನವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="lavers">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Lavers |first=Chris |url=https://books.google.com/books?id=GzMtZjql37oC&pg=PA108 |title=The Natural History of Unicorns |publisher=RandomHouse |year=2010 |isbn=978-0-06-087415-5 |pages=107–109}}</ref> ಪರ್ಷಿಯನ್ ವೈದ್ಯ ಜಕಾರಿಯಾ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ (ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ, ಮರಣ. ೧೨೮೩) ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ಅಜೈಬ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲುಕತ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಕಾರ್ಕಡನ್‍ ಕೊಂಬನ್ನು ವಿಷದೊಂದಿಗೆ <ref name="lavers"/> ಜೋಡಿಸಿದ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: ಕೊಂಬನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಲಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕರುಳುಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದು [[ಅಪಸ್ಮಾರ]] ಮತ್ತು ಕುಂಟುತನವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು. <ref name="hees">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Hees |first=Syrinx von |url=https://books.google.com/books?id=q8ZztmBZzvAC&pg=PA207 |title=Enzyklopädie als Spiegel des Weltbildes |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=2002 |isbn=978-3-447-04511-7 |pages=205–208}}</ref> ನಂತರದ ಲೇಖಕರು ವಿಷವಿದ್ದಾಗ ಕೊಂಬು ಬೆವರುತ್ತದೆ, ಕೊಂಬು ಪ್ರತಿವಿಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯುರೋಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ [[ಏಕಶೃಂಗಿ|ಅಲಿಕಾರ್ನ್‌ಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಈ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಬರಹಗಾರರು ಮಾಡಿಲ್ಲ. <ref name="lavers" /> ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ್|ಇಬ್ನ್ ಬಟುಟಾ]] ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಖಡ್ಗಮೃಗವನ್ನು ಕಾರ್ಕದನ್ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆನೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಓಡಿಸುವ ಉಗ್ರ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ; <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Ettinghausen |first=Richard |title=The Unicorn |publisher=Freer Gallery of Art. Occasional Papers 1 |year=1950 |pages=12–21}}</ref> ಇದು "ಸಿಂದಾಬಾದ್ ನಾವಿಕನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಯಾಣ" ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ''[[ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್|ಸಾವಿರದ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ]]'' ಹೇಳಲಾದ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿದೆ. <ref name="lane">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Lane |first=Edward William |url=https://archive.org/details/thousandandonen02lanegoog |title=The thousand and one nights, commonly called, in England, the Arabian nights' entertainments |year=1841 |page=[https://archive.org/details/thousandandonen02lanegoog/page/n111 95] note 29}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Burton |first=Richard |author-link=Richard Francis Burton |url=https://books.google.com/books?id=roCcqNfpyksC&pg=PA69 |title=The Book of Thousand Nights and One Nights |publisher=Digireads.com |year=1885 |isbn=9781420936377 |page=69}}</ref> ಕರ್ಕಡನ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ಮರ್ ಸುಹ್ರ್ "ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌ನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite journal|last=Suhr|first=Elmer G.|title=An Interpretation of the Medusa|journal=[[Folklore Society|Folklore]]|year=1965|volume=76|issue=2|pages=90–103|doi=10.1080/0015587x.1965.9716995}}</ref> ಈ ಹೆಸರು ಎಸ್ಕೋರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಂತಹ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ''ಕರ್ಕಡನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref name="contadini">{{Cite journal|last=Contadini|first=Anna|title=A Bestiary Tale: Text and Image of the Unicorn in the Kitāb naʿt al-hayawān (British Library, or. 2784)|journal=[[Muqarnas (journal)|Muqarnas]]|year=2003|volume=20|pages=17–33|jstor=1523325|doi=10.1163/22118993-90000037|url=https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf|access-date=2026-03-16|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124004948/https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಕೊಂಬು == ಕೊಂಬು ವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ, ಇದನ್ನು ಚಾಕು ಹಿಡಿಕೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಿಸ್ ಲಾವರ್ಸ್ ಅವರ ''ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ, ದಂತ ಅಥವಾ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಗೂಢ ವಸ್ತುವಾದ ಖುಟುವನ್ನು [[wiktionary:alexipharmic|ಅಲೆಕ್ಸಿಫಾರ್ಮಿಕ್]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ "ನಿಗೂಢ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು" ಅಡುಗೆ ಉಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ಲಾವರ್ಸ್ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ ಕರ್ಕಡನ್ ಕೊಂಬನ್ನು ಪ್ರತಿವಿಷವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕರ್ಕಡನ್ ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು ಹೀಗೆ. <ref name="lavers"/> == ಹೆಸರು == ''ಕರ್ಕಡನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕುರ್ದಿಶ್ ಹೆಸರಿನ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ ಒಂದು ಕೊಂಬಿನ ಕತ್ತೆ [ಕಾರ್ ಕಿಟ್ ಡಾನ್]. [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ''ಕಾರ್ಗಡನ್'', ಅಥವಾ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ''ಕರ್ತಜನ್'', ಇದರ ಅರ್ಥ "ಮರುಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Lunds universitet. Historiska museet samt mynt- och medaljkabinettet |url=https://books.google.com/books?id=Th3jAAAAMAAJ&q=kartajan+%22lord+of+the+desert%22 |title=Meddelanden från Lunds Universitets historiska museum: Mémoires du Musée historique de l'Université de Lund |publisher=C.W.K. Gleerup |year=1973 |page=193}}</ref> ಫ್ರಿಟ್ಜ್ ಹೊಮ್ಮೆಲ್ ಈ ಪದವು [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಅಬಿಸ್ಸಿನಿಯಾದಿಂದ]] ಅರಬ್ಬರ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="hommel">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Hommel |first=Fritz |author-link=Fritz Hommel |url=https://books.google.com/books?id=GzRbAAAAQAAJ&pg=PA329 |title=Die Namen der Saugethiere bei den Sudsemitischen Volkern |year=1879 |pages=328–29}}</ref> ಇತರ ಕಾಗುಣಿತಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ''ಕರ್ಕಡನ್'', <ref name="hees"/> ''ಕಾರ್ಡುನ್'', <ref name="contadini"/> ''ಕಾರ್ಕಡನ್'' ಮತ್ತು ''ಕಾರ್ಕೆಂಡ್'' ಸೇರಿವೆ. <ref name="lane"/> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Manguel |first=Alberto |url=https://books.google.com/books?id=T3603Pi01f4C&pg=PA109 |title=The dictionary of imaginary places |last2=Gianni Guadalupi |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2000 |isbn=978-0-15-600872-3 |page=109}}</ref> ಪೌರಾಣಿಕ ಕರ್ಕದನವು ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]]'' ಒಂದು ವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Ettinghausen |first=Richard |title=Late Classical and Medieval Studies in Honor of Albert Mathias Friend Jr. |publisher=Princeton UP |year=1955 |page=286}}</ref> ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕರ್ಗದನದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ "ಖಾರ್ಗ" ವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಖಡ್ಗಮೃಗವು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ "ಆರ್" ರೆಟ್ರೊಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ಫ್ಲಾಪ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಖಡ್ಗಮೃಗವು "ಕತ್ತಿಯ ಕೊಂಬನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕಡನ್ == === ಪಾಂಡಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಡನ್ === ಕರ್ಕಡನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಿಚರ್ಡ್ ಎಟಿಂಗ್‌ಹೌಸೆನ್ ಅವರು ೧೯೫೦ ರ ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ''ದಿ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Vajda |first=Georges |url=https://books.google.com/books?id=kMh_bnLul2gC&pg=PA86 |title=Deux commentaires karaïtes sur l'ecclésiaste |publisher=Brill |year=1971 |isbn=978-90-04-02658-2 |page=86 note 3}}</ref> ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಲ್ಲೇಖ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Sarton|first=George|last2=Frances Siegel|title=Seventy-Seventh Critical Bibliography of the History and Philosophy of Science and of the History of Civilization (To March 1951)|journal=[[Isis (journal)|Isis]]|year=1951|volume=42|issue=4|pages=309–95|doi=10.1086/349357}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Souchal|first=Geneviève|title=Rev. of Freeman, ''The Unicorn Tapestries''|journal=[[The Art Bulletin]]|year=1980|volume=62|issue=2|pages=313–16|doi=10.2307/3050007|jstor=3050007}}</ref> === ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === ಕರ್ಕಡನ್ ಎಂಬುದು ತೌಫಿಕ್ ಸಯೀಘ್ (ಮರಣ: ೧೯೭೧) ಅವರ "ಎ ಫ್ಯೂ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ಸ್ ಐ ಪೋಸ್ ಟು ದಿ ಯುನಿಕಾರ್ನ್" ಎಂಬ ದೀರ್ಘ ಕವಿತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಜಬ್ರಾ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಜಬ್ರಾ ಅವರು "ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಕವಿತೆ" ಎಂದು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. <ref name="stetkevych">{{Cite journal|last=Stetkevych|first=Jaroslav|title=In Search of the Unicorn: The Onager and the Oryx in the Arabic Ode|journal=[[Journal of Arabic Literature]]|year=2002|volume=33|issue=2|pages=79–130|doi=10.1163/157006402320379371}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Zahra|first=A. Hussein Ali|title=The Aesthetics of Dissonance: Echoes of Nietzsche and Yeats in Tawfiq Sayigh's Poetry|journal=[[Journal of Arabic Literature]]|year=1999|volume=30|issue=1|pages=1–54|doi=10.1163/157006499x00054}}</ref> ಆಧುನಿಕ [[ಇರಾಕ್|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಇನ್ನೂ "ಕರ್ಕಡನ್ನ ಕಣ್ಣೀರು", "''ಡುಮಿಯು ಅಲ್-ಕರ್ಕಡನ್'' "ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ, ಇವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಣಿಗಳಾದ ಮಿಸ್ಬಹಾದಲ್ಲಿ ( ''ಸುಬುಹತ್'' ) ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೆಂಪು ಮಣಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗಿನ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಖಡ್ಗಮೃಗವು ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದು "ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ" ಅಳುತ್ತದೆ. ಕುಡಿಯುವ ಗುಂಡಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುವಾಗ ಈ ಕಣ್ಣೀರು ಮಣಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. <ref name="stetkevych"/> ಪೀಟರ್ ಬೀಗಲ್ ( ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್'' ನ ಲೇಖಕ) "ಮೈ ಸನ್ ಹೇದರಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಕರ್ಕಡನ್" ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ದಿ ಓವರ್ನೀತ್ (ಸಿ) ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * MS ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಕಾಡ್‌ನಿಂದ [https://books.google.com/books?id=q8ZztmBZzvAC&pg=PA205 ಕಾರ್ಕಡನ್‌ನ ಚಿತ್ರ] . ಅರಬ್ 464, ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿಯ ''`ಅಜೈಬ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲುಕಾತ್ ವಾ ಘರಾಯ್ಬ್ ಅಲ್-ಮೌಜುದಾತ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ [[ವರ್ಗ:ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳು]] 7gmji2eb3h8dw5wf5vi2xj5qvu8j6ve 0 179180 1375776 1373965 2026-06-24T01:52:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375776 wikitext text/x-wiki '''ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ''' ( '''SCEM''' ) ಎಂಬುದು ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ (SCOM) ಗೆ ಹೋಲುವ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ]] ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕಿರಣದಿಂದ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯಂತಹ ಇತರ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ತಂತ್ರಗಳಂತೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, SCEM ನಲ್ಲಿ, ಸಂಗ್ರಹ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಕಿರಣದ ಗಮನವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿತ್ರಣದ ಉತ್ತಮ ಆಳ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೊಸದು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == SCEM ನ ಕಲ್ಪನೆಯು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ SCOM ನಿಂದ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್‌ನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವು ನೆಸ್ಟರ್ ಜೆ. ಜಲುಜೆಕ್ ಅವರು ಮೊದಲು ಪರಿಹರಿಸಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Zaluzec, N.J.|title=The Scanning Confocal Electron Microscope|journal=Microsc. Today|volume=11|year=2003|issue=6|page=8|doi=10.1017/S1551929500053384|url=http://www.amc.anl.gov/Docs/ANL/SCEM/MToday-SCEM-Article.pdf}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Zaluzec, N.J.|title=Scanning Confocal Electron Microscopy|journal=Microsc. Microanal.|volume=13|year=2007|page=1560|doi=10.1017/S1431927607074004}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Frigo, S.P.|last2=Levine, Z.H.|last3=Zaluzec, N.J.|title=Submicron imaging of buried integrated circuit structures using scanning confocal electron microscopy|journal=Appl. Phys. Lett.|volume=81|year=2002|page=2112|doi=10.1063/1.1506010|issue=11|bibcode=2002ApPhL..81.2112F}}</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ SCEM ನ 3D ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಸಬ್-ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್ ಲ್ಯಾಟರಲ್ ಸ್ಪೇಷಿಯಲ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಅನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿಲ್ಲ (ಕೇವಲ ~ 80 ರ ಲ್ಯಾಟರಲ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್&nbsp;nm ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ). ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಮಾಣು ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ SCEM ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. <ref name="MitsuishiTakeguchi2014">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Mitsuishi |first=K. |title=Scanning Transmission Electron Microscopy of Nanomaterials |last2=Takeguchi |first2=M. |date=28 August 2014 |publisher=Imperial College Press |pages=345–382 |chapter=Scanning Confocal Electron Microscopy |doi=10.1142/9781848167902_0011}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪರಮಾಣುವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾದ SCEM ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ <ref name="stage">{{Cite journal|title=Development of Stage-scanning System for Confocal Scanning Transmission Electron Microscopy|journal=E-J. Surf. Sci. Nanotech.|volume=6|year=2008|pages=111–114|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/ejssnt/6/0/111/_pdf|doi=10.1380/ejssnt.2008.111|last=Hashimoto|first=Ayako|last2=Takeguchi|first2=Masaki|last3=Shimojo|first3=Masayuki|last4=Mitsuishi|first4=Kazutaka|last5=Tanaka|first5=Miyoko|last6=Furuya|first6=Kazuo}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="stage2">{{Cite journal|doi=10.1093/jmicro/dfn010|journal=Journal of Electron Microscopy|volume=57|issue=4|year=2008|title=Development of a stage-scanning system for high-resolution confocal STEM|last=Takeguchi|first=M.|last2=Hashimoto|first2=A.|last3=Shimojo|first3=M.|last4=Mitsuishi|first4=K.|last5=Furuya|first5=K.|pages=123–127|pmid=18603569}}</ref> == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:SCEM.JPG|thumb|320x320px|SCEM ನ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕಿರಣದಿಂದ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಿರಣವನ್ನು ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ಮೇಲೆ ಮರು-ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು, ಕಿರಣವನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ, ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಡಿಫ್ಲೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ಕಸ್ಟಮ್-ನಿರ್ಮಿತ ಸೆಟಪ್‌ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಸ್ಥಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯ ಪೈಜೊ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹೋಲ್ಡರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಚಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವುದು. ಅಂತಹ ಹೋಲ್ಡರ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ SCEM ಮೋಡ್ ಅನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ, ಪರಮಾಣುವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾದ SCEM ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="stage"/> <ref name="stage2"/> == ಅನುಕೂಲಗಳು == SCOM (ಲ್ಯಾಟರಲ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ <1) ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಘಟನೆ ಕಣಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಗಳು (200 keV ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು vs. 2 eV ಫೋಟಾನ್‌ಗಳು) SCEM ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.&nbsp;nm vs. >400&nbsp;ಎನ್ಎಂ). ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಕ್ಕೆ]] ( TEM, STEM, SEM ) ಹೋಲಿಸಿದರೆ, SCEM 3-ಆಯಾಮದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. SCEM ನಲ್ಲಿ 3D ಚಿತ್ರಣವನ್ನು SCEM ನ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Bloch wave-based calculation of imaging properties of high-resolution scanning confocal electron microscopy|doi=10.1016/j.ultramic.2008.04.005|journal=Ultramicroscopy|pmid=18519159|volume=108|issue=9|year=2008|pages=981–8|last=Mitsuishi|first=K|last2=Iakoubovskii|first2=K|last3=Takeguchi|first3=M|last4=Shimojo|first4=M|last5=Hashimoto|first5=A|last6=Furuya|first6=K}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ~10 ನೊಂದಿಗೆ ಬೆಳಕಿನ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ (ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ) ನಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಪದರವನ್ನು (ಚಿನ್ನ) ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.&nbsp;ಆಳದಲ್ಲಿ nm ನಿಖರತೆ; ಈ ಆಳದ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕಿರಣದ ಒಮ್ಮುಖ ಕೋನದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಐದನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಗೋಳಾಕಾರದ ವಿಪಥನ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=Confocal operation of a transmission electron microscope with two aberration correctors|journal=Appl. Phys. Lett.|volume=89|issue=12|page=124105|year=2006|doi=10.1063/1.2356699|bibcode=2006ApPhL..89l4105N|display-authors=etal|last=Nellist|first=P. D.|last2=Behan|first2=G.|last3=Kirkland|first3=A. I.|last4=Hetherington|first4=C. J. D.}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಲೇಸರ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಷನ್ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಷನ್ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}  ಝಲುಜೆಕ್, ಎನ್.ಜೆ (2003) "ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್" ಯುಎಸ್ ಪೇಟೆಂಟ್ 6,548,810 ಝಲುಜೆಕ್, ಎನ್.ಜೆ. "ದಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್" (ಪಿಡಿಎಫ್). ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕ್. ಇಂದು. 11 (6): 8. doi: 10.1017 / S1551929500053384. ಎಸ್2ಸಿಐಡಿ 136126207. ಝಲುಜೆಕ್, ಎನ್.ಜೆ. (2007). "ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ". ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕ್. ಮೈಕ್ರೊನಾನಲ್. 13: 1560. doi: 10.1017 / S1431927607074004. ಎಸ್2ಸಿಐಡಿ 232391298. ಫ್ರಿಗೋ, ಎಸ್.ಪಿ.; ಲೆವಿನ್, ಝೆಡ್ ಎಚ್ ಮತ್ತು ಜಾಲುಜೆಕ್, ಎನ್.ಜೆ (2002). "ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಬ್ಮೈಕ್ರಾನ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್". ಅಪ್ಲಿ. ಫಿಸಿಕ್ಸ್. ಲೆಟ್. 81 (11): 2112. ಬಿಬ್ ಕೋಡ್: 2002 ಎಪಿಎಚ್ ಎಲ್ .. 81.2112 ಎಫ್. doi: 10.1063 / 1.1506010. ಮಿಟ್ಸುಯಿಶಿ, ಕೆ .; ಟಕೇಗುಚಿ, ಎಂ. (28 ಆಗಸ್ಟ್ 2014). "ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ". ನ್ಯಾನೊಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ನ ಪ್ರಸರಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವುದು. ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರೆಸ್. ಪುಟಗಳು 345-382. doi: 10.1142 / 9781848167902_0011. ಹಶಿಮೊಟೊ, ಅಯಾಕೊ; ಟಕೇಗುಚಿ, ಮಸಾಕಿ; ಶಿಮೊಜೊ, ಮಸಾಯುಕಿ; ಮಿಟ್ಸುಯಿಶಿ, ಕಜುಟಾಕಾ; ತನಕಾ, ಮಿಯೋಕೊ; ಫುರುಯಾ, ಕಜುವೊ (2008). "ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ಗಾಗಿ ಸ್ಟೇಜ್-ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಮಿಷನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ". ಇ-ಜೆ. ಸರ್ಫ್. ಸೈನ್ಸ್ ನ್ಯಾನೊಟೆಕ್. 6: 111–114. doi: 10.1380 / ejssnt.2008.111. ಟಕೇಗುಚಿ, ಎಂ .; ಹಶಿಮೊಟೊ, ಎ.; ಶಿಮೋಜೊ, ಎಂ .; ಮಿಟ್ಸುಯಿಶಿ, ಕೆ .; ಫುರುಯಾ, ಕೆ. (2008). "ಹೈ-ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಕನ್ಫೋಕಲ್ ಸ್ಟೆಮ್ ಗಾಗಿ ಸ್ಟೇಜ್-ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ". ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ. 57 (4): 123–127. doi: 10.1093 / jmicro / dfn010. ಪಿಎಂಐಡಿ 18603569. ಮಿಟ್ಸುಯಿಶಿ, ಕೆ; ಇಯಾಕೌಬೊವ್ಸ್ಕಿ, ಕೆ; ಟಕೇಗುಚಿ, ಎಂ; ಶಿಮೊಜೊ, ಎಂ; ಹಶಿಮೊಟೊ, ಎ; ಫುರುಯಾ, ಕೆ (2008). "ಹೈ-ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕನ್ಫೋಕಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬ್ಲಾಚ್ ತರಂಗ ಆಧಾರಿತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ". ಅಲ್ಟ್ರಾಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ. 108 (9): 981–8. doi: 10.1016 / j.ultramic.2008.04.005. ಪಿಎಂಐಡಿ 18519159. ನೆಲ್ಲಿಸ್ಟ್, ಪಿ.ಡಿ.; ಬೆಹನ್, ಜಿ .; ಕಿರ್ಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಎ.ಐ.; ಹೆಥರಿಂಗ್ಟನ್, ಸಿ.ಜೆ.ಡಿ.; ಮತ್ತು ಇತರರು (2006). "ಎರಡು ಅಪರೂಪ ತಿದ್ದುಪಡಿಕಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸರಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಕಾನ್ಫೋಕಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ". ಅಪ್ಲಿ. ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಲೆಟ್. 89 (12): 124105. ಬಿಬ್ ಕೋಡ್: 2006 ಎಪಿಪಿಎಚ್ ಎಲ್. 89l4105N. doi: 10.1063 / 1.2356699.{{Electron microscopy}} 9ocpszkhzg7nd1ftgvnntsfhymyjoam 0 179289 1375768 1374761 2026-06-23T18:54:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1375768 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಏಳುಮಲೆ | image = | caption = | director = ಪುನೀತ್ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ | writer = ಪುನೀತ್ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ | producer = [[ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್]]<br/> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಗೇಂದ್ರ | starring = ರಾಣ<br/>ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಆಚಾರ್<br>ಜಗಪತಿ ಬಾಬು<br>[[ಕಿಶೋರ್ (ನಟ)|ಕಿಶೋರ್]]<br> [[ಟಿ.ಎಸ್. ನಾಗಾಭರಣ]] | cinematography = ಅದ್ವೈತ ಗುರುಮೂರ್ತಿ | editing = ಕೆ. ಎಂ. ಪ್ರಕಾಶ್ | music = ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್ | studio = ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ಸ್, ಡಿ ಆರ್ಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ | released = 5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 | runtime = 133 ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ }} '''''ಏಳುಮಲೆ''''' 2025 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪುನೀತ್ ರಂಗಸ್ವಾಮಿಯವರು ರಚಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ(ಪಾದಾರ್ಪಣೆ). ಇದನ್ನು [[ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್]] ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರು ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ಜ್ ಮತ್ತು ಡಿ ಆರ್ಟೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಆಚಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಗಪತಿ ಬಾಬು, [[ಕಿಶೋರ್ (ನಟ)|ಕಿಶೋರ್]] ಮತ್ತು [[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿಎಸ್ ನಾಗಾಭರಣ]] ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಲವಾರು [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <ref name="CE">{{Cite web |title=Elumale Movie Review: A cross-border romance that runs like a real-life thriller |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/review/2025/Sep/05/elumale-movie-review-a-cross-border-romance-that-runs-like-a-real-life-thriller |access-date=8 September 2025 |website=Cinema Express}}</ref> ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮದುವೆಯಾದ ರಾತ್ರಿ ಓಡಿಹೋದ ಯುವತಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳು [[ಮಲೈ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ|ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾಡುಗಳ್ಳ [[ವೀರಪ್ಪನ್|ವೀರಪ್ಪನ್ ಅನ್ನು]] ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ''ಆಪರೇಷನ್ ಕೋಕೂನ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ರಾತ್ರಿಯೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. <ref name="T">{{Cite web |title=Romance meets thriller in borderland drama |url=https://timesofindia.indiatimes.com/regional/kannada/romance-meets-thriller-in-borderland-drama/etmoviereview/123711830.cms |website=The Times of India}}</ref> <ref name="TNM">{{Cite web |title=Elumale review: A taut thriller that dares to be its own kind |url=https://www.thenewsminute.com/flix/elumale-review-a-taut-thriller-that-dares-to-be-its-own-kind |access-date=8 September 2025 |website=The News Minute}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=M. V. |first=Vivek |date=31 December 2025 |title=Kannada cinema in 2025: Star films a let down in a mixed-bag year |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kannada-cinema-in-2025-top-10-kannada-films-kannada-cinema-rewind-the-devil-45-mark-sudeep-darshan/article70452390.ece |access-date=3 January 2026 |work=The Hindu |language=en-IN}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಪಡೆಯಿತು. ರಾಣ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''ಹಾಲಿವುಡ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಅವರನ್ನು 2025 ರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಐದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದೆ <ref>{{Cite web |last=Raman |first=Sruthi Ganapathy |title=The Best Kannada Film Performances of 2025 |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/rishab-shetty-to-rukmini-vasanth-the-5-best-kannada-film-performances-of-2025 |access-date=29 December 2025 |website=The Hollywood Reporter India |language=en}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಾಮರಾಜನಗರದ ಕ್ಯಾಬ್ ಚಾಲಕ ಹರೀಶ್ ಮತ್ತು ಸೇಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತ ಯುವತಿಯಾದ ರೇವತಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಅವರ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಪ್ರಣಯವು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರರು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಒಳಹರಿವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸರಣಿ ಘಟನೆಗಳು ಅವರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಉದ್ವಿಗ್ನ, ರೋಮಾಂಚಕ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯತ್ತ ತಳ್ಳುತ್ತವೆ. <ref name="CE"/> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ರಾಣ * ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಆಚಾರ್ * ಜಗಪತಿ ಬಾಬು * [[ಕಿಶೋರ್ (ನಟ)|ಕಿಶೋರ್]] * [[ಟಿ.ಎಸ್. ನಾಗಾಭರಣ]] * ಸರ್ದಾರ್ ಸತ್ಯ * ಜಗಪ್ಪ * ರಾಕೇಶ್ ಮೈಯ್ಯ * ಯೋಗಿ ರಾಮ್ == ನಿರ್ಮಾಣ == ''ಏಳುಮಲೆ'' ಚಿತ್ರವು ಗೀತರಚನೆಕಾರ-ನಿರ್ದೇಶಕ ಪುನೀತ್ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು [[ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್]](ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಗೇಂದ್ರ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಡಿ ಆರ್ಟೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Tharun">{{Cite web |date=5 September 2025 |title=The script of Elumale excited me, says filmmaker Tharun |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/the-script-of-elumale-excited-me-says-filmmaker-tharun/articleshow/123697218.cms |access-date=8 September 2025 |website=The Times of India}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆಯು ಚಿತ್ರದ ಗಡಿನಾಡಿನ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ; ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಚಿತ್ರದ ಬಹುಭಾಷಾ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಬಳಸುವ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. <ref name="CinemaExpressInterview">{{Cite web |title=Punit Rangaswamy: Elumale is my way of showing that reality is more thrilling than fiction |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/interviews/2025/Sep/01/punit-rangaswamy-elumale-is-my-way-of-showing-that-reality-is-more-thrilling-than-fiction |access-date=8 September 2025 |website=Cinema Express}}</ref> == ಸಂಗೀತ == ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.   {{Track listing | total_length = 20:13 | extra_column = ಗಾಯಕರು | title1 = ಯಾವಾಗ ಯಾವಾಗ | lyrics1 = ನಾಗಾರ್ಜುನ್‌ ಶರ್ಮ | extra1 = ಸಿಡ್‌ ಶ್ರೀರಾಮ್ | length1 = 4:38 | title2 = ಕಾಪಾಡೋ ದ್ಯಾವ್ರೆ | lyrics2 = ನಾಗಾರ್ಜುನ್‌ ಶರ್ಮ | extra2 = ಮಂಗ್ಲಿ | length2 = 3:58 | title3 = ಆನುಮಲೆ ಜೇನುಮಲೆ | extra3 = ವಿ ಎಂ ಮಹಾಲಿಂಗಂ | lyrics3 = ಪುನೀತ್‌ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ | length3 = 4:32 | title4 = ಪ್ರೀತಿ ಮುಂದೆ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಚಿಕ್ಕದು | extra4 = ಜಿತಿನ್‌ರಾಜ್ | lyrics4 = ನಾಗಾರ್ಜುನ್‌ ಶರ್ಮ | length4 = 1:20 }} == ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕೃತಿ == ''ಏಳುಮಲೆ'' ಚಿತ್ರವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Elumale locks official release date |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2025/Aug/18/kannadanews2025aug18elumale-locks-official-release-date |website=The New Indian Express}}</ref> ನಟ [[ಸುದೀಪ್]] ಚಿತ್ರದ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ಇದು "ನೋಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Sudeep applauds Elumale, calls it a worthy watch |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2025/Sep/24/sudeep-applauds-elumale-calls-it-a-worthy-watch |website=The New Indian Express}}</ref> ಪುಣೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬೋಧಕರೊಬ್ಬರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: "''ಏಳುಮಲೆ'' ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆಯು ಸರಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ". <ref>{{Cite web |title=‘Elumale’ is an interesting demonstration of how a good screenplay can turn a simple story into an intense experience |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/elumale-how-punit-rangaswamy-transforms-a-simple-story-into-a-gripping-thriller-3744621}}</ref> ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಣಯ ಮತ್ತು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅಂಶಗಳು, ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. == ಹೋಮ್ ಮೀಡಿಯಾ == ''ಏಳುಮಲೆ'' ಚಿತ್ರದ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜೀ5 ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. <ref>{{Cite web |title=Romantic thriller Elumale sets OTT premiere |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2025/Oct/07/romantic-thriller-elumale-sets-ott-premiere-on-this-date}}</ref> == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == 17ನೇ [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]](BIFFes) 2026 ರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ''ಏಳುಮಲೆ'' ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=BIFFes' kannada cinema of popular entertainment |url=https://biffes.org/filmdetails/251}}</ref> {| class="wikitable" !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ನಾಮಿನಿ !ಫಲಿತಾಂಶ |- | rowspan="10" | 17ನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ (BIFFes) 2026 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ | ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಗೇಂದ್ರ, ತರುಣ್ ಸುಧೀರ್ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |} {| class="wikitable" |- ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ !! ವರ್ಗ !! ಪುರಸ್ಕೃತರು !! ಫಲಿತಾಂಶ !! class="unsortable" |ಉಲ್ಲೇಖ |- ! rowspan=11|ಚಂದನವನ ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2026 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ |ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಗೇಂದ್ರ,ತರುಣ್‌ ಸುಧೀರ್ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |rowspan=11|<ref>{{Cite web|title=ಚಂದನವನ ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2026|url=https://english.publictv.in/kantara-chapter-1-leads-nominations-at-7th-chandanavana-film-critics-academy-awards/|access-date=2026-03-16}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Chandanavana Film Critics Awards 2026 Winners|url=https://epaper.thehansindia.com/Home/ArticleView?eid=3&edate=31/03/2026&pgid=238150|access-date=2026-03-31}}</ref> |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ |ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಆಚಾರ್ |ಗೆಲುವು |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ | ಪುನೀತ್‌ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ | ಗೆಲುವು |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | ಕಿಶೋರ್‌ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನ |ಪ್ರಕಾಶ್‌ ಕೆ ಎಂ |ಗೆಲುವು |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ |ಡಿ ಇಮ್ಮಾನ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತ | ಡಿ ಇಮ್ಮಾನ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ ನಿರ್ದೇಶನ |ವಿನೋದ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕ |ವಿ ಎಂ ಮಹಾಲಿಂಗಂ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿ |ಮಂಗ್ಲಿ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ |ಪುನೀತ್‌ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |} == ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ == ''ಐಎಂಡಿಬಿ'' ಪ್ರಕಾರ ''ಏಳುಮಲೆ'' ಸುಮಾರು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 5.25 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=List of highest grossing Kannada films of 2025 |url=https://www.imdb.com/list/ls596177744/}}</ref> ಮೊದಲ 10 ದಿನಗಳ ಕಲೆಕ್ಷನ್ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 3.25 ಕೋಟಿ <ref>{{Cite web |title=Elumale a huge box office success |url=https://www.sstvmedia.in/en/trending-news/elumale-was-a-huge-success-at-the-box-office}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|37988169}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು]] [[ವರ್ಗ:ಪೊಲೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಸ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] 1qwrqymep49aa0lsk8uudazqo24fm4h 2 179426 1375764 1375738 2026-06-23T18:24:09Z 2511069shreya.v 100051 1375764 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶ್ರೇಯ.ವಿ .ನನ್ನ ಜೀವನ ಕಥೆ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಜಗಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು  ಚೆರುವು .ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಚನ್ನಪತನ , ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಊರು ಅದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ರಂಗರಂಗಿನ ಮರ ಕೆತ್ತನೆ  ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು  ಬೆಳವಣಿಗ ಬ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ  ಆಯಿತು . ಚಿಕ್ಕ ಊರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಲೈಫ್ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿ ಕೂತಾಗಿದೆ ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ  ಅಮ್ಮ ಪೊಲೀಸ್ , ಅಪ್ಪ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಡ್ಮಿನ್ ನನ್ನ ಅರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ ಅಮ್ಮನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಇದೆ. ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಖುಷಿ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಇದ್ಧು ನೋಡಲು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತೇನೆ ನನ್ನ  ಮುಖ್ಯ  ಬಲವಂತ ವಿಶೇಷ  ಏನಂದ್ರೆ , ನಂಗೆ  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕನ್ನಡ , ತಮಿಳ್, ತೆಲುಗು , ಮತ್ತು  ಹಿಂದಿ  ಇವು  ಐದು  ಭಾಷೆಗಳು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಬರುತ್ತೆ . ಈ  ಭಾಷೆಗಳು ನನ್ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ  ಜನರನ್ನು  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಲು  , ಅವರ  ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ  ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲು  ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕ . ಕನ್ನಡ  ನನ್ನ  ಮಾತೃ  ಭಾಷೆ . ಆದರೆ  ನಾನು  ಕೇವಲ  ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್  ಕನ್ನಡ ಅಲ್ಲ , ಕರ್ನಾಟಕ  ಡಾ ಬೇರೆ  ಬೇರೆ  ಭಾಗದ  ಡೈಲೆಕ್ಟ್ಸ್  ನನ್ನದು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ  ಮಂಡ್ಯ  ಭಾಗದ  ಕನ್ನಡ , ಅದು ತುಂಬಾ  ಗಾವಂತನ  ಮತ್ತೂರ್ ಹೈತ್ಮ್  ಇದ್ದಾರೆ  ನಂಗೆ  ಇಷ್ಟ . 9s61nwig8yfx4cfstebzdqxogd8ncup 1375780 1375764 2026-06-24T03:53:57Z 2511069shreya.v 100051 1375780 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶ್ರೇಯ.ವಿ .ನನ್ನ ಜೀವನ ಕಥೆ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಜಗಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು  ಚೆರುವು .ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಚನ್ನಪತನ , ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಊರು ಅದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ರಂಗರಂಗಿನ ಮರ ಕೆತ್ತನೆ  ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು  ಬೆಳವಣಿಗ ಬ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ  ಆಯಿತು . ಚಿಕ್ಕ ಊರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಲೈಫ್ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿ ಕೂತಾಗಿದೆ ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ  ಅಮ್ಮ ಪೊಲೀಸ್ , ಅಪ್ಪ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಡ್ಮಿನ್ ನನ್ನ ಅರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ ಅಮ್ಮನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಇದೆ. ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಖುಷಿ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಇದ್ಧು ನೋಡಲು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತೇನೆ ನನ್ನ  ಮುಖ್ಯ  ಬಲವಂತ ವಿಶೇಷ  ಏನಂದ್ರೆ , ನಂಗೆ  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕನ್ನಡ , ತಮಿಳ್, ತೆಲುಗು , ಮತ್ತು  ಹಿಂದಿ  ಇವು  ಐದು  ಭಾಷೆಗಳು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಬರುತ್ತೆ . ಈ  ಭಾಷೆಗಳು ನನ್ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ  ಜನರನ್ನು  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಲು  , ಅವರ  ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ  ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲು  ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕ . ಕನ್ನಡ  ನನ್ನ  ಮಾತೃ  ಭಾಷೆ . ಆದರೆ  ನಾನು  ಕೇವಲ  ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್  ಕನ್ನಡ ಅಲ್ಲ , ಕರ್ನಾಟಕ  ಡಾ ಬೇರೆ  ಬೇರೆ  ಭಾಗದ  ಡೈಲೆಕ್ಟ್ಸ್  ನನ್ನದು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ  ಮಂಡ್ಯ  ಭಾಗದ  ಕನ್ನಡ , ಅದು ತುಂಬಾ  ಗಾವಂತನ  ಮತ್ತೂರ್ ಹೈತ್ಮ್  ಇದ್ದಾರೆ  ನಂಗೆ  ಇಷ್ಟ . ಸ್ಕೂಲ್ ದಿನ  ನ  ಪೂರ್ಣ  ಪ್ರಜ್ಞಾ  ಎಜುಕೇಷನ್ಸ್ನ್ತ್ರೆ ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಬರಿ  ಸಾಮಾನ್ಯ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ  ಅಲ್ಲ , ನಾನು  ಸ್ಕೂಲ್  ಬಂದ್  ಲೀಡರ್  ಆಗಿ  ಕೆಲಸಮಾಡಿದೆ. ಈ  ದಯಿತ್ವಾದಿ  ನಂಗೆ  ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್ , ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್  ಮತ್ತು  ಲೀಡರ್ಶಿಪ್  ಕಳಿಸಿದೆ . ಜನ  ಮುಂದೆ  ನಿಂತು  ಟೀಮ್ ನ  ಲೀಡ್  ಮಾಡಿದ್ದು  ನನ್ನ  ಲೀಡರ್ಶಿಪ್  ಕ್ವಾಲಿಟಿಸ್  ನ  ಬೆಳೆಸಿದೆ .ಸಂಗೀತ  ಮತ್ತು  ಕ್ರೀಟಿ  ನನ್ನಲೈಫ್ ನಲ್ಲಿ  ಮುಖ್ಯವಾದ  ಭಾಗ . ಸ್ಕೂಲ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಥಂರೌಬಲ್  ಟೀಮ್  ನ  ಆಕ್ಟಿವ್  ಪ್ಲೇಯರ್  ಆಗಿ  ಕೆಲಸ  ಮಾಡಿದೆ . ಈ  ಕ್ರೀಟಿ  ನಿಂದ  ಟೀಮ್ವರ್ಕ್ , ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್  ಥಿಂಕಿಂಗ್  ಮತ್ತು hv74bwbwvz26zo81fbj9c1e1b107ste 1375781 1375780 2026-06-24T04:09:16Z 2511069shreya.v 100051 1375781 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶ್ರೇಯ.ವಿ .ನನ್ನ ಜೀವನ ಕಥೆ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಜಗಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು  ಚೆರುವು .ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಚನ್ನಪತನ , ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಊರು ಅದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ರಂಗರಂಗಿನ ಮರ ಕೆತ್ತನೆ  ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು  ಬೆಳವಣಿಗ ಬ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ  ಆಯಿತು . ಚಿಕ್ಕ ಊರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಲೈಫ್ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿ ಕೂತಾಗಿದೆ ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ  ಅಮ್ಮ ಪೊಲೀಸ್ , ಅಪ್ಪ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಡ್ಮಿನ್ ನನ್ನ ಅರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ ಅಮ್ಮನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಇದೆ. ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಖುಷಿ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಇದ್ಧು ನೋಡಲು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತೇನೆ ನನ್ನ  ಮುಖ್ಯ  ಬಲವಂತ ವಿಶೇಷ  ಏನಂದ್ರೆ , ನಂಗೆ  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕನ್ನಡ , ತಮಿಳ್, ತೆಲುಗು , ಮತ್ತು  ಹಿಂದಿ  ಇವು  ಐದು  ಭಾಷೆಗಳು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಬರುತ್ತೆ . ಈ  ಭಾಷೆಗಳು ನನ್ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ  ಜನರನ್ನು  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಲು  , ಅವರ  ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ  ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲು  ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕ . ಕನ್ನಡ  ನನ್ನ  ಮಾತೃ  ಭಾಷೆ . ಆದರೆ  ನಾನು  ಕೇವಲ  ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್  ಕನ್ನಡ ಅಲ್ಲ , ಕರ್ನಾಟಕ  ಡಾ ಬೇರೆ  ಬೇರೆ  ಭಾಗದ  ಡೈಲೆಕ್ಟ್ಸ್  ನನ್ನದು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ  ಮಂಡ್ಯ  ಭಾಗದ  ಕನ್ನಡ , ಅದು ತುಂಬಾ  ಗಾವಂತನ  ಮತ್ತೂರ್ ಹೈತ್ಮ್  ಇದ್ದಾರೆ  ನಂಗೆ  ಇಷ್ಟ . ಸ್ಕೂಲ್ ದಿನ  ನ  ಪೂರ್ಣ  ಪ್ರಜ್ಞಾ  ಎಜುಕೇಷನ್ಸ್ನ್ತ್ರೆ ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಬರಿ  ಸಾಮಾನ್ಯ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ  ಅಲ್ಲ , ನಾನು  ಸ್ಕೂಲ್  ಬಂದ್  ಲೀಡರ್  ಆಗಿ  ಕೆಲಸಮಾಡಿದೆ. ಈ  ದಯಿತ್ವಾದಿ  ನಂಗೆ  ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್ , ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್  ಮತ್ತು  ಲೀಡರ್ಶಿಪ್  ಕಳಿಸಿದೆ . ಜನ  ಮುಂದೆ  ನಿಂತು  ಟೀಮ್ ನ  ಲೀಡ್  ಮಾಡಿದ್ದು  ನನ್ನ  ಲೀಡರ್ಶಿಪ್  ಕ್ವಾಲಿಟಿಸ್  ನ  ಬೆಳೆಸಿದೆ .ಸಂಗೀತ  ಮತ್ತು  ಕ್ರೀಟಿ  ನನ್ನಲೈಫ್ ನಲ್ಲಿ  ಮುಖ್ಯವಾದ  ಭಾಗ . ಸ್ಕೂಲ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಥಂರೌಬಲ್  ಟೀಮ್  ನ  ಆಕ್ಟಿವ್  ಪ್ಲೇಯರ್  ಆಗಿ  ಕೆಲಸ  ಮಾಡಿದೆ . ಈ  ಕ್ರೀಟಿ  ನಿಂದ  ಟೀಮ್ವರ್ಕ್ , ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್  ಥಿಂಕಿಂಗ್  ಮತ್ತು   ಶಾರೀರಿಕ ಇಂಡ್ಯೂರಾಂಚೆ  ನ  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳೋದು  ನಾನುಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ . ಸ್ಕೂಲ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಬಂದ್ ಲೆಡೆರ್ ಆಗಿ ಟೀಮ್  ಪ್ಲೇಯರ್  ಆಗಿ  ಇರಲು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್  ಮಾಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ . ಸ್ಕೂಲ್  ಮುಗಿದ  ಮೇಲೆ  ನಾನು  ಕ್ರೈಸ್ಟ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜು  (ಸಿಜ್ಚ್) , ಬ್ಯಾಂಗಲೋರ್  ಗೆ  ಸೇರಿದೆ . ಸಿಜ್ಚ್  ತುಂಬಾ  ಪ್ರೀಮಿಯರ್  ಕಾಲೇಜು , ಇಲ್ಲಿ  ಅಕಾಡೆಮಿಕ್  ರಿಗೋರ್  ಮತ್ತು  ಹೋಲಿಸ್ಟಿಕ್  ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್  ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್  ನಂಗೆ  ತುಂಬಾ  ಹೆಲ್ಪ್  ಮಾಡಿತು . ಕ್ಯಾಂಪಸ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಗ್ರೋ  ಆಗಲು  ಒಳ್ಳೆ  ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್  ಸಿಗಿತು . ಸಿಜ್ಚ್  ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್  ನಂಗೆ  ತುಂಬಾ  ಇಷ್ಟ , ಅದಕ್ಕೆ  ನಾನು  ನನ್ನ  ಉಂಡೇರ್ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್  ಡಿಗ್ರಿ  ಕೂಡ  ಕ್ರೈಸ್ಟ್  ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ  ನಲ್ಲಿ  ಕಂಟಿನ್ಯೂ  ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀನಿ . ಈ  ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ  ನಲ್ಲಿ  ನನ್ನ  ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್   ಕೆರಿಯರ್  ಮತ್ತು   ಅಕಾಡೆಮಿಕ್   ಫ್ಯೂಚರ್  ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀನಿ . ಪ್ರತಿ  ದಿನ  ನಾನು   ಹೊಸ  ಹೊಸ  ಕಲಿಕೆ  ಮಾಡುವೆ  ಮತ್ತು  ನನ್ನ  ಸ್ಕಿಲ್ಸ್  ನ  ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್  ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀನಿ . ನನ್ನ  ಹೊಬಿಬಿಎಸ್  ಮತ್ತು  ಫಾಶನ್ಸ್  ತುಂಬಾ  ವಿವಿಧ .ನನ್ನ  ಹೊಬಿಬಿಎಸ್  ನಲ್ಲಿ. ಖುಷಿ ಹಾಗು ಸಂತೋಷ ಸೀಗೇರುತಡೆ qnik3cwc4v5k8cjqsc0u34moqv4djbt 1375784 1375781 2026-06-24T06:47:14Z 2511069shreya.v 100051 1375784 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶ್ರೇಯ.ವಿ .ನನ್ನ ಜೀವನ ಕಥೆ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಜಗಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು  ಚೆರುವು .ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಚನ್ನಪತನ , ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಊರು ಅದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ರಂಗರಂಗಿನ ಮರ ಕೆತ್ತನೆ  ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು  ಬೆಳವಣಿಗ ಬ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ  ಆಯಿತು . ಚಿಕ್ಕ ಊರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಲೈಫ್ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿ ಕೂತಾಗಿದೆ ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ  ಅಮ್ಮ ಪೊಲೀಸ್ , ಅಪ್ಪ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಡ್ಮಿನ್ ನನ್ನ ಅರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ ಅಮ್ಮನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಇದೆ. ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಖುಷಿ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಇದ್ಧು ನೋಡಲು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತೇನೆ ನನ್ನ  ಮುಖ್ಯ  ಬಲವಂತ ವಿಶೇಷ  ಏನಂದ್ರೆ , ನಂಗೆ  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕನ್ನಡ , ತಮಿಳ್, ತೆಲುಗು , ಮತ್ತು  ಹಿಂದಿ  ಇವು  ಐದು  ಭಾಷೆಗಳು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಬರುತ್ತೆ . ಈ  ಭಾಷೆಗಳು ನನ್ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ  ಜನರನ್ನು  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಲು  , ಅವರ  ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ  ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲು  ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕ . ಕನ್ನಡ  ನನ್ನ  ಮಾತೃ  ಭಾಷೆ . ಆದರೆ  ನಾನು  ಕೇವಲ  ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್  ಕನ್ನಡ ಅಲ್ಲ , ಕರ್ನಾಟಕ  ಡಾ ಬೇರೆ  ಬೇರೆ  ಭಾಗದ  ಡೈಲೆಕ್ಟ್ಸ್  ನನ್ನದು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ  ಮಂಡ್ಯ  ಭಾಗದ  ಕನ್ನಡ , ಅದು ತುಂಬಾ  ಗಾವಂತನ  ಮತ್ತೂರ್ ಹೈತ್ಮ್  ಇದ್ದಾರೆ  ನಂಗೆ  ಇಷ್ಟ . ಸ್ಕೂಲ್ ದಿನ  ನ  ಪೂರ್ಣ  ಪ್ರಜ್ಞಾ  ಎಜುಕೇಷನ್ಸ್ನ್ತ್ರೆ ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಬರಿ  ಸಾಮಾನ್ಯ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ  ಅಲ್ಲ , ನಾನು  ಸ್ಕೂಲ್  ಬಂದ್  ಲೀಡರ್  ಆಗಿ  ಕೆಲಸಮಾಡಿದೆ. ಈ  ದಯಿತ್ವಾದಿ  ನಂಗೆ  ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್ , ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್  ಮತ್ತು  ಲೀಡರ್ಶಿಪ್  ಕಳಿಸಿದೆ . ಜನ  ಮುಂದೆ  ನಿಂತು  ಟೀಮ್ ನ  ಲೀಡ್  ಮಾಡಿದ್ದು  ನನ್ನ  ಲೀಡರ್ಶಿಪ್  ಕ್ವಾಲಿಟಿಸ್  ನ  ಬೆಳೆಸಿದೆ .ಸಂಗೀತ  ಮತ್ತು  ಕ್ರೀಟಿ  ನನ್ನಲೈಫ್ ನಲ್ಲಿ  ಮುಖ್ಯವಾದ  ಭಾಗ . ಸ್ಕೂಲ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಥಂರೌಬಲ್  ಟೀಮ್  ನ  ಆಕ್ಟಿವ್  ಪ್ಲೇಯರ್  ಆಗಿ  ಕೆಲಸ  ಮಾಡಿದೆ . ಈ  ಕ್ರೀಟಿ  ನಿಂದ  ಟೀಮ್ವರ್ಕ್ , ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್  ಥಿಂಕಿಂಗ್  ಮತ್ತು   ಶಾರೀರಿಕ ಇಂಡ್ಯೂರಾಂಚೆ  ನ  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳೋದು  ನಾನುಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ . ಸ್ಕೂಲ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಬಂದ್ ಲೆಡೆರ್ ಆಗಿ ಟೀಮ್  ಪ್ಲೇಯರ್  ಆಗಿ  ಇರಲು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್  ಮಾಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ . ಸ್ಕೂಲ್  ಮುಗಿದ  ಮೇಲೆ  ನಾನು  ಕ್ರೈಸ್ಟ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜು  (ಸಿಜ್ಚ್) , ಬ್ಯಾಂಗಲೋರ್  ಗೆ  ಸೇರಿದೆ . ಸಿಜ್ಚ್  ತುಂಬಾ  ಪ್ರೀಮಿಯರ್  ಕಾಲೇಜು , ಇಲ್ಲಿ  ಅಕಾಡೆಮಿಕ್  ರಿಗೋರ್  ಮತ್ತು  ಹೋಲಿಸ್ಟಿಕ್  ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್  ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್  ನಂಗೆ  ತುಂಬಾ  ಹೆಲ್ಪ್  ಮಾಡಿತು . ಕ್ಯಾಂಪಸ್  ನಲ್ಲಿ  ನಾನು  ಚನ್ನಾಗಿ  ಗ್ರೋ  ಆಗಲು  ಒಳ್ಳೆ  ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್  ಸಿಗಿತು . ಸಿಜ್ಚ್  ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್  ನಂಗೆ  ತುಂಬಾ  ಇಷ್ಟ , ಅದಕ್ಕೆ  ನಾನು  ನನ್ನ  ಉಂಡೇರ್ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್  ಡಿಗ್ರಿ  ಕೂಡ  ಕ್ರೈಸ್ಟ್  ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ  ನಲ್ಲಿ  ಕಂಟಿನ್ಯೂ  ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀನಿ . ಈ  ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ  ನಲ್ಲಿ  ನನ್ನ  ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್   ಕೆರಿಯರ್  ಮತ್ತು   ಅಕಾಡೆಮಿಕ್   ಫ್ಯೂಚರ್  ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀನಿ . ಪ್ರತಿ  ದಿನ  ನಾನು   ಹೊಸ  ಹೊಸ  ಕಲಿಕೆ  ಮಾಡುವೆ  ಮತ್ತು  ನನ್ನ  ಸ್ಕಿಲ್ಸ್  ನ  ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್  ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀನಿ . ನನ್ನ  ಹೊಬಿಬಿಎಸ್  ಮತ್ತು  ಫಾಶನ್ಸ್  ತುಂಬಾ  ವಿವಿಧ .ನನ್ನ  ಹೊಬಿಬಿಎಸ್  ನಲ್ಲಿ. ಖುಷಿ ಹಾಗು ಸಂತೋಷ ಸೀಗೇರುತಡೆ ಡಾನ್ಸ್  ನ  ನಾನು  ತುಂಬಾ  ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ , ಅದು  ನನ್ನ  ಎಮೋಷನ್ಸ್   ನ  ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್  ಮಾಡಲು  ಉತ್ತಮ  ಮಾಧ್ಯಮ . ಡಾನ್ಸ್  ಮಾಡುವಾಗ  ನಂಗೆ  ತುಂಬಾ  ಖುಷಿ  ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತೆ . ಶೂಟಿಂಗ್  : ಇದು   ನಾನು  ಫೋಕಸ್ , ಪೆಟಿಎನ್ಸ್ , ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್  ಮತ್ತು  ಮೈಂಡ್  ಕಾಲಂ  ಆಗಿ  ಇಟ್ಟೋಕೊಳ್ಳುವುದು  ಕಲಿತಿದೆ . ಇದು  ನನ್ನ  ಜೀವನದಲ್ಲಿ  ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್  ತಂದಿದೆ . ಟ್ರಾವೆಲ್ಲಿಂಗ್  ನಂಗೆ  ತುಂಬಾ  ಪ್ರೀತಿ , ಹೊಸ  ಊರಿಗೆ  ಹೊಂದುವುದು , ಹೊಸ  ಅನುಭವಗಳು  ಕೊಡುತ್ತೆ .   ಫೋಟೋಶೂಟ್ ,: ನೇಚರ್   ನ  ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್  ಮಾಡೋದು  ನನ್ನ  ತುಂಬ  ಪ್ರಿಯವಾದ  ಕಾಲ. ನನ್ನ  ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್  ನನ್ನ  ಒಬ್ಬ  ರೆಲಿಅಬಲೆ , ಜೊಯ್ಫುಲ್  ಮತ್ತು  ಫೈಎರ್ಸ್ನಲ್ಯ್  ಲಾಯಲ್  ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್  ಅಂತ  ಅನುಕೊಳ್ತಾರೆ . ನಾನು  ಯಾವಾಗ್ಲೂ  ಅವರ  ಜೀವನದಲ್ಲಿ  ಖುಷಿ  ತರಲು  ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀನಿ. ನಾನು   ನನ್ನ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್  ಅವರನ್ನ ಪ್ರತೀಸುತನೆ . ಇದ್ದು ನನ್ನ ಪರಿಚಾರಿಯ dsix4mpy3at2io2uhkbtl884wpx7f5e 2 179435 1375756 1375702 2026-06-23T14:55:31Z ~2026-36116-88 100140 /* */ 1375756 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಮಾಹಿತಿ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಹೋರಾಟ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ . <<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>> "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ . <nowiki/>**ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು** 1 ಸತ್ಯ ನುಂಗಿದ ಸಾವು - ನಾಟಕ 2 ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದ - ನಾಟಕ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಯಾಕಲ್ಲ? - ನಾಟಕ 4 ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು - ಜಾನಪದ 5 ಕಂಟ್ರೋಲ ಕಥೆ - ನಾಟಕ 6 ಶಿವಾನಂದ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 7 ದೆವ್ವ ಬಂತೋ ದೆವ್ವ - ನಾಟಕ 8 ಭೀಮಾರಥಿ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 9 ಹಿಂಗಾರಿ ಹಿಡ್ಯಾಗ ಮುಂಗಾರಿ ಉಡ್ಯಗ - ಜಾನಪದ 10 ರಾಜಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 11 ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ - ಜಾನಪದ 12 ಅನ್ನದ ಮುತ್ಯಾ - ಕಥೆಗಳು 13 ಬಾನುಲಿ ಭಾಷಣಗಳು - ಜಾನಪದ 14 ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ - ಕಾವ್ಯ 15 ಸೈತಾನ - ಕಾವ್ಯ 16 ಸಹಕಾರ ಸಿಂಧು - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 17ಒಡ್ದ ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ - ಜಾನಪದ 18 ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ - ಕಾವ್ಯ 19 ಜೀರಲಭಾವಿ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 20 ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ - ಕಾದಂಬರಿ 21 ಕರಪಲ್ ಕಲೆ - ಜಾನಪದ 22 ಹಂತಿ - ಜಾನಪದ 23 ಬಿಜಾಪೂರ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಕಳ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 24 ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ - ನಾಟಕ 25 ಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 26ಮಸಬಿನಾಳ ಧರ್ಶನ ದೀಪ್ತ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 27ಬುದ್ದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ - ಕಾದಂಬರಿ 28 ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು - ಕಥೆಗಳು 29 ಮಸಬಿನಾಳ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ - ಸಂಶೋಧನೆ 30 ಹೊನ್ನ ಉಟ್ಟಿಗೆ - ಜಾನಪದ 31 ವಾಲ್ಮಿಖಿ ಸಮುದಾಯದ ಉತ್ಸವಗಳು - ಜಾನಪದ 32ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು - ಜಾನಪದ 33 ತವನಿಧಿ - ಜಾನಪದ 34ನಿರ್ನೇರ - ಕಥೆಗಳು 35 ದಾಸೋಹ - ಸಂಪಾದನೆ 36 ಮಕ್ಕಳ ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 37 ತರ್ದವಾಡಿ ಜಾನಪದ - ಜಾನಪದ 38ರಂಗವಿಲಾಸ - ಸಂಪಾದನೆ 39ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ - ಕಾವ್ಯ 40 ದೇಶಗತಿ ಇಲ್ಲ, ದೇಶಾಭಿಮಾನವೆ ಎಲ್ಲ - ಇತಿಹಾಸ 41ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ - ಚರಿತ್ರೆ 42ಬಸರಿಗಿಡದ ವೀರಪ್ಪನವರು - ಚರಿತ್ರೆ 43 ಪಡಗಾನೂರ ಶಂಕರಗೌಡರು - ಚರಿತ್ರೆ 44 ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ - ಚರಿತ್ರೆ 45 ಬಿ .ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ - ಚರಿತ್ರೆ 46 ಕನ್ನಡದ ಮಠ ಪುಸ್ತಕ ಜಗದ್ಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 47 ಗುರುಸಿದ್ಧಪ್ಪ ಶರಣರು - ಚರಿತ್ರೆ 48 ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ - ಕಾದಂಬರಿ 49 ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ - ಕಥೆಗಳು 50 ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಸಬಿನಾಳ - ಇತಿಹಾಸ 51 ದಾಸೋಹಿ - ಸಂಪಾದನೆ 52 ಗೊಲ್ಲಾಳೇಶತನಯ - ವಿಮರ್ಶೆ 53 ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು - ಸಂದರ್ಶನ 54 ಜ್ಞಾನಯೋಗಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 55 ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು - ಕಥೆಗಳು 56 ಮೂರರ್ವತ್ತುಗಳಿಗೆಗಳು - ಘಟನೆಗಳು 57 ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ - ಮುನ್ನುಡಿಗಳು 58 ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ - ಚರಿತ್ರೆ 59 ಪ್ರಕಾಶಮಾನ - ಸಂಪಾದನೆ 60 ತಾನು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ... - ಚರಿತ್ರೆ 61 ವಚನ ಮಾಂಗಲ್ಯ - ವಚನಗಳು _______________________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಕುರಿತು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಶಂಸಾ ಲೇಖನಗಳು 1 ಭಿನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನ"ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ "ವಾರದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ- ಡಾ.ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ*11-8-1989. 2 ಅಮೀನಗಡದ ಐದು ರೂಪಾಯಿ ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ " ನ ವೋದಯ ಪತ್ರಿಕೆ" ನಮ್ಮಸಾಧಕರು ಕಾಲಂ- ತಾರಾತನ ಯರಾಜ*20-7-1992. 3 ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಹಾಡಿದ್ದೇ ಬಾಳು, ಬಾಳಿದ್ದೇ ಹಾಡು " ವಿಧ್ಯಮಾನ ಪತ್ರಿಕೆ" ಡಾ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯ* 19-6-1993. 4 ಯುವ ಸಾಹಿತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಪಶು ನೀರಿಕ್ಷಕ " ಅಗ್ನಿ ಅಂಕುಶ ಪತ್ರಿಕೆ" - ದೇವೇಂದ್ರ ಕೊಣ *8-6-1994. 5 ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆ "ಪ್ರಪಂಚ ಪತ್ರಿಕೆ" ಕನಾ೯ಟಕದ ಕಥೆ ಕಾಲಂ- ಡಾ. ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ*7-5-1994. 6 ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸಿದ ಯುವಕ "ಸಾಕ್ಷರ ಗುಮ್ಮಟ"- ಶ್ರೀ ನಂದಕುಮಾರ್ ಜೋಶಿ *10-6-1996. 7 ಸೂಜಿ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಕುಂಚ ಹಿಡಿದಾಗ-"ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ" ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಸೌರಭದಲ್ಲಿ - ಶ್ರೀಶೈಲ ಕೊರಹಳ್ಳಿ* 2-4-1996. 8 ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವಂತಿಕೆ ಇವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿದೆ- "ತುಷಾರ-11-1997" ತುಷಾರೊತ್ಸವ * ಡಾ. ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. 9 ಗಪ್ಪು ಚಿಪ್ಪಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ಗೌರವ ಬೈಚಬಾಳಗಿಲ್ಲ- "ಸುದ್ದಿಮೂಲ" ಮೂಡಬಿದರೆ ಸಮ್ಮೇಳನ * ಆರ್. ಎಂ. ಪೂಜಾರಿ -6-9-1997. 10 ಬೈಚಬಾಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಳಗೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ- " ಪ್ರಜಾವಾಣಿ" ವಿಶೇಷ ವರದಿ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಹುಲಗಬಾಳಿ-23-11-98 11ಈ ನೆಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮಈ ಕೃತಿ- "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆ"ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ * ಬಾನಂದೂರು ಕೆಂಪಯ್ಯ-6-12-98 12 ಬೈಚಬಾಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಸಪ್ಪಳ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ- "ಪ್ರಪಂಚ" ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಗತಿ- *ಪಾಪು-10-1-1999 13 ಸಿರಿಂಜ್ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ- "ಉಷಾಕಿರಣ" ಮನೋವಿಕಾಶ ಕಾಲಂ * ರಾಜಕುಮಾರ ಧನಶೆಟ್ಟಿ-1-3-1999 14 ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲೊಬ್ಬ ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ- "ಕಿತ್ತೂರು ಕರ್ನಾಟಕ" ಪರಿಚಯ ಅಂಕಣ *ದಾನಪ್ಪ ಬಗಲಿ -2-4-1999 15 ಗೋರೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ- "ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ"- * ಡಾ. ಉಮೇಶ್ ಕೊಳೇಕರ- 12-03-2000 16 ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳರ ಕಾವ್ಯದ ಕಮಿಟ್ಮೆಂಟ್ ಜನಪರವಾಗಿದೆ- "ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ" - * ಡಾ. ಸರಜೂ ಕಾಟಕರ್- 13-10-2000 17 ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರ ಅಳಿಸಿದ ಬರೆಹಗಾರರಿವರು- "ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ" * ಶ್ರೀಶೈಲ ಬಿರಾದಾರ- ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಲೇಖನ -6-4-2001 18 ಬೈಚಬಾಳರಂತಹ ಯುವಕರು ಈ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆಶಾಕಿರಣ- "ಪುಸ್ತಕ ಮುನ್ನುಡಿ"ಯಲ್ಲಿ-* ಡಾ. ನಲ್ಲೂರ ಪ್ರಸಾದ-2-122001 19 ಬೈಚಬಾಳರ ಕಥೆಗಳು ಓದುಗರಿಗೆ ಹೊಸ ಲೋಕವನ್ನೇ ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ-"ಕಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ " * ವೈದೇಹಿ- 7-8-2001 20ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ-"ಕನ್ನಡಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆ"-*ತೆರೆ ಮರೆಯ ಮುಖ-*ಮರಲಿಂಗ ಹೊರಗಿನಮನಿ. e2dccx29cblndlx1eu1zjhdxqj6hpre 1375757 1375756 2026-06-23T15:22:48Z ~2026-36116-88 100140 /* */ 1375757 wikitext text/x-wiki ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಹೆಸರು : ಶಂಕರ ಮ. ಬೈಚಬಾಳ ತಂದೆ : ಮಲ್ಲಪ್ಪ ತಾಯಿ : ಗಂಗಮ್ಮ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 22-7-1966 ಜನನ ಸ್ಥಳ : ಮಸಬಿನಾಳ-586203 ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಜಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕುಟುಂಬ : ಪತ್ನಿ : ವಿಮಲಾ : ಮಕ್ಕಳು: ಸುಪ್ರಿಯಾ; ಸೌಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ : ಪದವಿ ( ಬಿ.ಎಫ್.ಎ) ಹುದ್ದೆ : ಜಾನುವಾರುಅಧಿಕಾರಿ ಪಶು ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಳಾಸ : ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ "ವಚನ" ರಾಜಾಜಿ ನಗರ ವಿಜಯಪುರ-586109 Ph- 9448751980 shankarb66@gmail.com ____________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಮಾಹಿತಿ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳದಲ್ಲಿ1966 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಜನನ. ಓದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ.ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಸಂಘಟನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಹೋರಾಟ, ನಟನೆ ಇವರ ಪ್ರವರ್ತಿಗಳು. ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ,ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಹೌದಾ?, ಮಸಬಿನಾಳ- ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ,ಒಡೆದು ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ,ಬುದ್ಧ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು, ನಿರ್ನೇರ, ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು, ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ, ಸೈತಾನ,ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ, ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್, ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ, ಪಡಗಾನೂರು ಶಂಕರ ಗೌಡರು, ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು, ರಾಜಗುರು, ಸೊನ್ನದಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ,ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ, ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ, ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ, ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಶ್ರೀಗಳು, ದಾಸೋಹಿ,ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು, ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು, ಮೂರರವತ್ತು ಗಳಿಗೆ, ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ, ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಂತಾದ 60ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ***** ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಬಹುಮುಖಿ ಮದ್ರಾಸ್, ದೆಹಲಿ, ಕುಂಬಕೋಣಂಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಸದಸರು. ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸದಸ್ಯ, ಫೊಕ್ಲೋರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗವೇಜಿಸ್ ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈನ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಮೀತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜಯಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮನೆ ಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಚಾಲಕ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಯರ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಭಾಷಾ ಮಂಡಳ ಕಲಕತ್ತಾ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ . <<ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು>> "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಗೆ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ಸರ್ಕಾರಿ ಎಮ್ಮೆ ಸತ್ತಾಗ" ಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ, "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ " ರಚನೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುಮಾನ, "ಠಣನ ಠಣ್ಣ..." ಕಥೆಗೆ ವಿಜಯವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಕಥಾ ಮನ್ನಣೆ, "ಅಬ್ದುಲ್ ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ್" "ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಫಾರೆನ್" "ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ" "ನನ್ನವ್ವ"ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಬೈಚಬಾಳ್ ಕಥನ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದಿವೆ. "ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು" ಕಥೆಯು ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, "ವಂದೆ ಮಾತರಂ- ಸಲೀಂ" ಕಥೆಯು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕುವೆಂಪು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಿತ್ಯ "ಕುವೇಂಪುಶ್ರೀ" ಗೌರವ, ಡಾ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕರ "ಪುರಸ್ಕಾರ" "ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶ್ರೀಗಳು" ಕೃತಿಗೆ "ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ"ಕಾದಂಬರಿಗೆ, "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ" ಕಥಾ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. "ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮಸಬಿನಾಳ" ಕೃತಿಯು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ . <nowiki/>**ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು** 1 ಸತ್ಯ ನುಂಗಿದ ಸಾವು - ನಾಟಕ 2 ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದ - ನಾಟಕ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಮಾತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಯಾಕಲ್ಲ? - ನಾಟಕ 4 ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು - ಜಾನಪದ 5 ಕಂಟ್ರೋಲ ಕಥೆ - ನಾಟಕ 6 ಶಿವಾನಂದ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 7 ದೆವ್ವ ಬಂತೋ ದೆವ್ವ - ನಾಟಕ 8 ಭೀಮಾರಥಿ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 9 ಹಿಂಗಾರಿ ಹಿಡ್ಯಾಗ ಮುಂಗಾರಿ ಉಡ್ಯಗ - ಜಾನಪದ 10 ರಾಜಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 11 ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ - ಜಾನಪದ 12 ಅನ್ನದ ಮುತ್ಯಾ - ಕಥೆಗಳು 13 ಬಾನುಲಿ ಭಾಷಣಗಳು - ಜಾನಪದ 14 ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ - ಕಾವ್ಯ 15 ಸೈತಾನ - ಕಾವ್ಯ 16 ಸಹಕಾರ ಸಿಂಧು - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 17ಒಡ್ದ ಹೇಳು ಹೌದೌದಂತಿನಿ - ಜಾನಪದ 18 ಇತಿಹಾಸ ಸತ್ಯವಲ್ಲ - ಕಾವ್ಯ 19 ಜೀರಲಭಾವಿ ಅಪ್ಪಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 20 ರೂಪಿಲ್ಲದವರ ರೂಪಿಸಿ - ಕಾದಂಬರಿ 21 ಕರಪಲ್ ಕಲೆ - ಜಾನಪದ 22 ಹಂತಿ - ಜಾನಪದ 23 ಬಿಜಾಪೂರ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಕಳ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 24 ಅದೇನ ಕಾಗದಂತಲ್ಲರಿ - ನಾಟಕ 25 ಶಿವಾನಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 26ಮಸಬಿನಾಳ ಧರ್ಶನ ದೀಪ್ತ - ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 27ಬುದ್ದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ - ಕಾದಂಬರಿ 28 ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು - ಕಥೆಗಳು 29 ಮಸಬಿನಾಳ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ - ಸಂಶೋಧನೆ 30 ಹೊನ್ನ ಉಟ್ಟಿಗೆ - ಜಾನಪದ 31 ವಾಲ್ಮಿಖಿ ಸಮುದಾಯದ ಉತ್ಸವಗಳು - ಜಾನಪದ 32ಹಲಸಂಗಿ ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು - ಜಾನಪದ 33 ತವನಿಧಿ - ಜಾನಪದ 34ನಿರ್ನೇರ - ಕಥೆಗಳು 35 ದಾಸೋಹ - ಸಂಪಾದನೆ 36 ಮಕ್ಕಳ ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು - ಜಾನಪದ 37 ತರ್ದವಾಡಿ ಜಾನಪದ - ಜಾನಪದ 38ರಂಗವಿಲಾಸ - ಸಂಪಾದನೆ 39ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ - ಕಾವ್ಯ 40 ದೇಶಗತಿ ಇಲ್ಲ, ದೇಶಾಭಿಮಾನವೆ ಎಲ್ಲ - ಇತಿಹಾಸ 41ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಮಲೇದಾರ - ಚರಿತ್ರೆ 42ಬಸರಿಗಿಡದ ವೀರಪ್ಪನವರು - ಚರಿತ್ರೆ 43 ಪಡಗಾನೂರ ಶಂಕರಗೌಡರು - ಚರಿತ್ರೆ 44 ಕೃಷಿ ಪಂಡಿತ - ಚರಿತ್ರೆ 45 ಬಿ .ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ - ಚರಿತ್ರೆ 46 ಕನ್ನಡದ ಮಠ ಪುಸ್ತಕ ಜಗದ್ಗುರು - ಚರಿತ್ರೆ 47 ಗುರುಸಿದ್ಧಪ್ಪ ಶರಣರು - ಚರಿತ್ರೆ 48 ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ - ಕಾದಂಬರಿ 49 ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ - ಕಥೆಗಳು 50 ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಸಬಿನಾಳ - ಇತಿಹಾಸ 51 ದಾಸೋಹಿ - ಸಂಪಾದನೆ 52 ಗೊಲ್ಲಾಳೇಶತನಯ - ವಿಮರ್ಶೆ 53 ಶಬ್ಧಾತೀತರೊಂದಿಗಿನ ಶಬ್ಧಗಳು - ಸಂದರ್ಶನ 54 ಜ್ಞಾನಯೋಗಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು - ಚರಿತ್ರೆ 55 ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳು - ಕಥೆಗಳು 56 ಮೂರರ್ವತ್ತುಗಳಿಗೆಗಳು - ಘಟನೆಗಳು 57 ಮೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಮುನ್ನುಡಿ - ಮುನ್ನುಡಿಗಳು 58 ತಿಪ್ಪಣ್ಣಪ್ಪ ಗುದ್ದಿ - ಚರಿತ್ರೆ 59 ಪ್ರಕಾಶಮಾನ - ಸಂಪಾದನೆ 60 ತಾನು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ... - ಚರಿತ್ರೆ 61 ವಚನ ಮಾಂಗಲ್ಯ - ವಚನಗಳು _______________________________________________ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಕುರಿತು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಶಂಸಾ ಲೇಖನಗಳು 1 ಭಿನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನ"ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ "ವಾರದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ- ಡಾ.ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ*11-8-1989. 2 ಅಮೀನಗಡದ ಐದು ರೂಪಾಯಿ ದನದ ಡಾಕ್ಟರ್ " ನ ವೋದಯ ಪತ್ರಿಕೆ" ನಮ್ಮಸಾಧಕರು ಕಾಲಂ- ತಾರಾತನ ಯರಾಜ*20-7-1992. 3 ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಹಾಡಿದ್ದೇ ಬಾಳು, ಬಾಳಿದ್ದೇ ಹಾಡು " ವಿಧ್ಯಮಾನ ಪತ್ರಿಕೆ" ಡಾ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯ* 19-6-1993. 4 ಯುವ ಸಾಹಿತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಪಶು ನೀರಿಕ್ಷಕ " ಅಗ್ನಿ ಅಂಕುಶ ಪತ್ರಿಕೆ" - ದೇವೇಂದ್ರ ಕೊಣ *8-6-1994. 5 ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆ "ಪ್ರಪಂಚ ಪತ್ರಿಕೆ" ಕನಾ೯ಟಕದ ಕಥೆ ಕಾಲಂ- ಡಾ. ಪ್ರಕಾಶ ಖಾಡೆ*7-5-1994. 6 ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸಿದ ಯುವಕ "ಸಾಕ್ಷರ ಗುಮ್ಮಟ"- ಶ್ರೀ ನಂದಕುಮಾರ್ ಜೋಶಿ *10-6-1996. 7 ಸೂಜಿ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಕುಂಚ ಹಿಡಿದಾಗ-"ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ" ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಸೌರಭದಲ್ಲಿ - ಶ್ರೀಶೈಲ ಕೊರಹಳ್ಳಿ* 2-4-1996. 8 ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವಂತಿಕೆ ಇವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿದೆ- "ತುಷಾರ-11-1997" ತುಷಾರೊತ್ಸವ * ಡಾ. ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. 9 ಗಪ್ಪು ಚಿಪ್ಪಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ಗೌರವ ಬೈಚಬಾಳಗಿಲ್ಲ- "ಸುದ್ದಿಮೂಲ" ಮೂಡಬಿದರೆ ಸಮ್ಮೇಳನ * ಆರ್. ಎಂ. ಪೂಜಾರಿ -6-9-1997. 10 ಬೈಚಬಾಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಳಗೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ- " ಪ್ರಜಾವಾಣಿ" ವಿಶೇಷ ವರದಿ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಹುಲಗಬಾಳಿ-23-11-98 11ಈ ನೆಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮಈ ಕೃತಿ- "ಜಾನಪದ ಚಿಂತನ ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆ"ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ * ಬಾನಂದೂರು ಕೆಂಪಯ್ಯ-6-12-98 12 ಬೈಚಬಾಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಸಪ್ಪಳ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ- "ಪ್ರಪಂಚ" ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಗತಿ- *ಪಾಪು-10-1-1999 13 ಸಿರಿಂಜ್ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ- "ಉಷಾಕಿರಣ" ಮನೋವಿಕಾಶ ಕಾಲಂ * ರಾಜಕುಮಾರ ಧನಶೆಟ್ಟಿ-1-3-1999 14 ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲೊಬ್ಬ ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ- "ಕಿತ್ತೂರು ಕರ್ನಾಟಕ" ಪರಿಚಯ ಅಂಕಣ *ದಾನಪ್ಪ ಬಗಲಿ -2-4-1999 15 ಗೋರೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ- "ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ"- * ಡಾ. ಉಮೇಶ್ ಕೊಳೇಕರ- 12-03-2000 16 ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳರ ಕಾವ್ಯದ ಕಮಿಟ್ಮೆಂಟ್ ಜನಪರವಾಗಿದೆ- "ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ" - * ಡಾ. ಸರಜೂ ಕಾಟಕರ್- 13-10-2000 17 ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರ ಅಳಿಸಿದ ಬರೆಹಗಾರರಿವರು- "ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ" * ಶ್ರೀಶೈಲ ಬಿರಾದಾರ- ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಲೇಖನ -6-4-2001 18 ಬೈಚಬಾಳರಂತಹ ಯುವಕರು ಈ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆಶಾಕಿರಣ- "ಪುಸ್ತಕ ಮುನ್ನುಡಿ"ಯಲ್ಲಿ-* ಡಾ. ನಲ್ಲೂರ ಪ್ರಸಾದ-2-122001 19 ಬೈಚಬಾಳರ ಕಥೆಗಳು ಓದುಗರಿಗೆ ಹೊಸ ಲೋಕವನ್ನೇ ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ-"ಕಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ " * ವೈದೇಹಿ- 7-8-2001 20 ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ-"ಕನ್ನಡಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆ"-*ತೆರೆ ಮರೆಯ ಮುಖ-*ಮರಲಿಂಗ ಹೊರಗಿನಮನಿ. 21 ಬೈಚಬಾಳ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಾರುಡಿಗತನ ಹೊಸದು- "ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪತ್ರ" * ವಿರೇಂದ್ರ ಸಿಂಪಿ- 7-4-2002. 22 ಶಾಸಕರಾದ ಪಶುವೈದ್ಯ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ-" ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ" ಸುದ್ದಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯ-* ಶಿವಯ್ಯ ಹಿರೇಪಟ್ಟ14-2-2002. 23 ಅನಲ ನಂದಿಸಿ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಪಸರ ಇಟ್ಟವ-"ರೇಡಿಯೋ ಭಾಷಣ" * ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸುತಾರ- 2-2-2010 24 ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಕಿರುತೆರೆಗೆ-" ಮೌನ ಕ್ರಾಂತಿ ದಾರಾವಾಹಿ ಸಹ ನಿರ್ದೇಶನ"ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತ* ಸಂಗಮೇಶ ಕೋಟಿ4-9-11 25 ಭಾಷೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಂಂಗು ತೊರೆದ ಕಥೆಗಾರ" ಅಬ್ದುಲ್ ರಶೀದ್"ವಿಜಯವಾಣಿ ಕಥಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ -15-1-2016. mis2jsm85v5egzfjkdyrmo7zah0rc1p 2 179448 1375755 2026-06-23T14:39:03Z 2511136meghanas 100032 about myself 1375755 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಮೇಘನಾ ಎಸ್. ನಾನು ಸಮೀಪದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ—ನನ್ನ ತಂದೆ ಆರ್.ಎಮ್. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಅವರು ಸದಾ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ, ನನ್ನ ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣರು ಇರುವುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ (ಅಪ್ಲೈಡ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್) ಎರಡನೇ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ. ನನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನನಗೆ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಕೆಚ್ ಮತ್ತು ಪೇಂಟಿಂಗ್. ನಾನು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣ ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನೊಡನೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ನಾನು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಾಗ, ನನಗೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳವೂ ನನ್ನ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಜಗತ್ತನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ. ನಾನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಆರಂಭಿಸಲು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಳಿಯಿಸುವಂತೆ. ನನ್ನ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈ ವೇಳೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಯುಐ/ಯುಎಕ್ಸ್ ಡಿಸೈನರ್ ಆಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವುದು. ನಾನು ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಯಾಣ ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆ, ನನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಪಾಸನ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾವುದು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ." 1sbzhih75nzxhxpcgcdl67pum7f3n3q 2 179449 1375779 2026-06-24T03:52:35Z 2510453sahana 100044 ಹೊಸ ಪುಟ: ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸಹನಾ ಸ್ ನಾಯಕ್.ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ  ಬ್ಯಾಚೆರ್ಲೊರ್ ಆ ಕಾಮರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೊಟ್ಟ ಅಸೈನ್ಮೆಂಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಪ್ರ... 1375779 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸಹನಾ ಸ್ ನಾಯಕ್.ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ  ಬ್ಯಾಚೆರ್ಲೊರ್ ಆ ಕಾಮರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೊಟ್ಟ ಅಸೈನ್ಮೆಂಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ಈ ಪ್ರಬಂಧ ನನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಲು , ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಸಾಧನೆಗ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಗುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ .ಬೆಂಗಳೂರು ತನ್ನ  ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು , ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಿದೆ.ಇಂಥ ಚೈತನ್ಯಮಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳದಿದ್ದರಿಂದ ನಾನೇಗೆ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ .ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಥೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಬಂಧ ನನ್ನ ಪಯಣ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತುಆಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಇರುವ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ತುಂಬಿದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ,ತಂಗಿ , ಅಜ್ಜಿ ಮಾವ ಮತ್ತು  ನಾನು ಇದ್ಹೇವೆ . ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವೇ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ. ಅವರು ಯಾವಾಗಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನನಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಷ್ಠೆ ,ಗೌರವ , ದಯೆ ಮತ್ತು ಸಹನೆ ಎಂಭ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿನಿಂದ ಬಂದಿವೆ . ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣವು ಬಹಳ ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕವಿದೆ .ನಾನು ಬಗ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ , ಬೋರ್ಡ್  ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 84% ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.ಶಾಲಾ ದಿನಗಳು ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ  ಟೀಮ್ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಥರ ಮುಖ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನನ್ನು ಕಳಿಸಿದವು . ನಂತರ ನಾನು ಹೋಲಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಪು ಕಾಲೇಜು ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪುಚ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ 94% ಅಂಕಗಳನ್ನು skkeopkkdr4igw0lncbg15jopa1ivnj 1375785 1375779 2026-06-24T06:47:44Z 2510453sahana 100044 1375785 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸಹನಾ ಸ್ ನಾಯಕ್.ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ  ಬ್ಯಾಚೆರ್ಲೊರ್ ಆ ಕಾಮರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೊಟ್ಟ ಅಸೈನ್ಮೆಂಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ಈ ಪ್ರಬಂಧ ನನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಲು , ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಸಾಧನೆಗ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಗುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ .ಬೆಂಗಳೂರು ತನ್ನ  ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು , ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಿದೆ.ಇಂಥ ಚೈತನ್ಯಮಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳದಿದ್ದರಿಂದ ನಾನೇಗೆ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ .ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಥೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಬಂಧ ನನ್ನ ಪಯಣ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತುಆಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಇರುವ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ತುಂಬಿದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ,ತಂಗಿ , ಅಜ್ಜಿ ಮಾವ ಮತ್ತು  ನಾನು ಇದ್ಹೇವೆ . ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವೇ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ. ಅವರು ಯಾವಾಗಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನನಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಷ್ಠೆ ,ಗೌರವ , ದಯೆ ಮತ್ತು ಸಹನೆ ಎಂಭ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿನಿಂದ ಬಂದಿವೆ . ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣವು ಬಹಳ ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕವಿದೆ .ನಾನು ಬಗ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ , ಬೋರ್ಡ್  ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 84% ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.ಶಾಲಾ ದಿನಗಳು ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ  ಟೀಮ್ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಥರ ಮುಖ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನನ್ನು ಕಳಿಸಿದವು . ನಂತರ ನಾನು ಹೋಲಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಪು ಕಾಲೇಜು ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪುಚ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ 94% ಅಂಕಗಳನ್ನು.ಈ ಸಾಧನೆ  ನನ್ನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರಿಗಳನನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು   ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು. ಇದರಿಂದ ನಿರಂತರ  ಪ್ರಯತ್ನ, ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಯೋಜನೆಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಓದಿದ ಎಲ್ಲ  ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ  ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ  ಮತ್ತು  ಕನ್ನಡ  ನನ್ನ  ಅತ್ಯಂತ  ಇಷ್ಟದ  ವಿಷಯಗಳು. ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ ನನಗೆ ಇಷ್ಟ ಯಾಕೆಂದ್ರೆ  ಅದು ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಸಮಸ್ಯಾ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಗಳ ಅರಿವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಷಯ  ಅದರ  ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ  ಮಹತ್ವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನದ  ಜೊತೆಗೆ ನಾನು  ಅನೇಕ ಕೋ-ಕರಿಕ್ಯುಲರ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ತ್ರಕರಿಕ್ಯುಲರ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ  ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ . ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ  ಸೀಮಿತವಲ್ಲ   ಎಂದು ನಾನು  ನಂಬುತ್ತೇನೆ . ವಿವಿಧ  ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ  ನನಗೆ  ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ  ಮತ್ತು  ನಾಯಕತ್ವ  ಗುಣಗಳು  ಬೆಳೆದಿವೆ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ಪೆನ್ಸಿಲ್  ಸ್ಕೇಟಚಿಂಗ್ , ಸೋಲೋ  ಡಾನ್ಸ್, ಗ್ಲಾಸ್  ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು  ಬಹುಮಾನ  ಮತ್ತು  ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. 9f4ktol4s448dvphdkbvkuhacghur6q 3 179450 1375788 2026-06-24T10:46:20Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1375788 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಶಂಕರನಾರಾಯಣ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೬, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) 0ey999dcc0s3pceb6cfb9azq7e4ngge